Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 210 5163268 5078850 2026-07-09T11:54:34Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ +1 5163268 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на студзень}}</noinclude>__NOTOC__ '''10 студзеня''' — дзесяты дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == * [[49 да н.э.]]: [[Юлій Цэзар]] перайшоў цераз раку [[Рубікон]] — пачатак Грамадзянскай вайны ў Рымскай дзяржаве. * [[236]]: Пачатак пантыфікату [[Фабіян (Папа Рымскі)|Фабіяна]], 20-га [[Папа Рымскі|Папы Рымскага]] (236—250). * [[475]]: [[Васіліск (візантыйскі імператар)|Васіліск]] абвешчаны імператарам [[Усходняя Рымская імперыя|Усходняй Рымскай імперыі]] супраць [[Флавій Зянон|Зянона]]. * [[1072]]: [[Нарманы|Нарманскі]] герцаг [[Апулія|Апуліі]] [[Роберт Гвіскар]] захапіў [[Палерма]], які належаў [[Арабы|арабам]]. * [[1697]]: Каманда галандскага капітана Вільяма дэ Вламінга падышла да заходняга ўзбярэжжа [[Аўстралія|Аўстраліі]]. * [[1833]]: [[Вільгельм Рыхард Вагнер]] выступае са сваёй першай сімфоніяй (у [[Лейпцыг]]у). * [[1863]]: У 6 гадзін раніцы ў [[Лондан]]е пачало працаваць першае ў свеце [[Лонданскі метрапалітэн|метро]]. * [[1897]]: Пачаўся 1-ы Усерасійскі [[перапіс насельніцтва]]. * [[1918]]: Расійская дзяржава стала называцца [[РСФСР|Расійскай Сацыялістычнай Федэратыўнай Савецкай Рэспублікай]] (РСФСР). * [[1946]]: Адкрылася першая сесія Генеральнай Асамблеі [[ААН]]. * [[1989]]: Пасля 72-гадовага перапынку аднавіла дзейнасць [[праваслаўе|праваслаўнае]] [[Мінскае духоўнае вучылішча]]. == Нарадзіліся == * [[1597]]: [[Пётр Магіла]], рэлігійны дзеяч [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (пам. 1.12.1647). * [[1883]]: [[Аляксей Мікалаевіч Талстой|Аляксей Талстой]], рускі пісьменнік (пам. 23.2.1945). * [[1890]]: [[Ільдэфонс Бобіч]], беларускі каталіцкі святар, пісьменнік, перакладчык (пам. 28.4.1944). * [[1895]]: [[Фрыц Шахермайр]], аўстрыйскі гісторык (пам. 26.12.1987). * [[1896]]: [[Георгій Лаўрэнцьевіч Лаўроў|Георгій Лаўроў]], беларускі архітэктар (пам. 1967). * [[1903]]: [[Вальдэмар Вялі]], эстонскі барэц вольнага стылю, алімпійскі чэмпіён * [[1913]]: [[Мехмет Шэху]], албанскі дзяржаўны дзеяч. * [[1934]]: [[Леанід Макаравіч Краўчук|Леанід Краўчук]], першы прэзідэнт [[Украіна|Украіны]] (пам. 10.5.2022). * [[1938]]: [[Дональд Эрвін Кнут|Дональд Кнут]], амерыканскі матэматык, адмысловец у галіне інфарматыкі. * [[1905]]: [[Таццяна Васільеўна Бірыч|Таццяна Бірыч]], беларускі афтальмолаг, доктар медыцынскіх навук. * [[1922]]: [[Эстэр Мягі]], эстонскі кампазітар. * [[1949]]: [[Джордж Форман]], амерыканскі баксёр. * [[1994]]: [[Фейт Кіп’еган]], кенійская лёгкаатлетка. == Памерлі == * [[681]]: [[Агафа, Папа Рымскі|Агафа]], [[Папа Рымскі]] з 678 г. * [[976]]: [[Іаан I Цымісхій]], візантыйскі імператар. * [[1645]]: [[Уільям Лод]], архібіскуп Кентэрберыйскі. * [[1684]]: [[Крыштаф Жыгімонт Пац]], вялікі канцлер літоўскі (нар. 1621). * [[1276]]: [[Грыгорый X|Рыгор Х]] (Тэбальда Вісконці), Папа Рымскі з 1271 (нар. 1210). * [[1321]]: [[Марыя Брабанцкая]], каралева Францыі. * [[1862]]: [[Сэмуэль Кольт]], амерыканскі вынаходнік (нар. 19.7.1814). * [[1904]]: [[Жан-Леон Жэром]], французскі мастак. * [[1926]]: [[Эйна Лейна]], фінскі пісьменнік * [[1957]]: [[Габрыела Містраль]], чылійская паэтэса (нар. 7.4.1889). * [[2007]]: [[Карла Понці]], італьянскі кінапрадзюсар. * [[2023]]: [[Джэф Бэк]], брытанскі рок-музыкант, гітарыст. * [[2023]]: [[Канстанцін II (кароль Грэцыі)|Канстанцін II]], апошні кароль Грэцыі. * [[2024]]: [[Ірына Васілеўна Назімава]], беларускі мастацтвазнавец * [[2024]]: [[Айварс Гулбіс]], латвійскі скульптар == Святкуюць == * {{BHS}}: Дзень прынцыпу большасці * {{BEN}}: Нацыянальны дзень вуду {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|110]] </noinclude> [[Катэгорыя:10 студзеня| ]] 2hs3i11scy967uwkv8vu5elprux3ge8 0 303 5163267 5115968 2026-07-09T11:54:05Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5163267 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на студзень}} </noinclude>__NOTOC__ '''14 студзеня''' — чатырнаццаты дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == [[Файл:Laocoon Pio-Clementino Inv1059-1064-1067.jpg|thumb|right|120px|«[[Лаакоан і яго сыны]]»]] * [[1506]]: На вінаградніках [[Эсквілін]]а знойдзена антычная скульптурная група «[[Лаакоан і яго сыны]]» ''(на выяве)''. * [[1814]]: Падпісаны [[Кільскія мірныя дагаворы (1814)|Кільскія мірныя дагаворы]], якія паклалі канец [[Англа-дацкая вайна|Англа-дацкай вайне 1807—1814 гадоў]]. * [[1962]]: Пачалася эксплуатацыя [[Нафтаправод Дружба|нафтаправода «Дружба»]]. * [[1990]]: У [[Мінск]]у заснаваны [[Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа|Нацыянальны гуманітарны ліцэй]]. * [[1993]]: [[Беларусь]] устанавіла [[Беларуска-славацкія адносіны|дыпламатычныя адносіны са Славакіяй]]. * [[2004]]: Зацверджаны дзяржаўны [[сцяг Грузіі]]. * [[2005]]: Касмічны зонд [[Касіні-Гюйгенс|«Гюйгенс»]] дасягнуў [[Тытан (спадарожнік)|Тытана]] і выканаў паспяховы спуск у яго атмасферы. == Нарадзіліся == * [[83 да н.э.]]: [[Марк Антоній]], рымскі палітык (пам. 30 да н.э.) * [[1705]]: [[Жан-Батыст Шарль Бувэ дэ Лазье]], французскі мараплаўца * [[1770]]: [[Адам Ежы Чартарыйскі]], польскі і расійскі дзяржаўны дзеяч, пісьменнік (пам. 15.7.1861) * [[1841]]: [[Берта Марызо]], французская мастачка (пам. 2.3.1895) * [[1875]]: [[Альберт Швейцэр]], нямецкі тэолаг, філосаф, музыкант, урач; лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру (пам. 4.9.1965) * [[1883]]: [[Ніна Рычы]], французскі мадэльер * [[1893]]: [[Канстанцыя Буйло]], беларуская паэтэса (пам. 4.6.1986) * [[1916]]: [[Уладзіслаў Чарняўскі]], беларускі каталіцкі святар (пам. 22.12.2001) * [[1920]]: [[Мікола Аўрамчык]], беларускі пісьменнік, перакладчык * [[1933]]: [[Айварс Гулбіс]], латвійскі скульптар * [[1941]]: [[Мілан Кучан]], першы прэзідэнт [[Славенія|Славеніі]] * [[1942]]: [[Вера Вярба]], беларуская паэтэса * [[1944]]: [[Карл Рональд Кан]], амерыканскі ўрач і навуковец * [[1948]]: [[Валерый Барысавіч Харламаў|Валерый Харламаў]], выдатны савецкі хакеіст (пам. 27.8.1981) * [[1948]]: [[Навум Якаўлевіч Гальпяровіч|Навум Гальпяровіч]], беларускі пісьменнік, журналіст * [[1953]]: [[Надзея Анатолеўна Мікуліч|Надзея Мікуліч]], эстрадная спявачка, заслужаная артыстка Беларусі * [[1967]]: [[Эмілі Уотсан]], англійская актрыса * [[1973]]: [[Джанкарла Фізікела]], гоншчык [[Формула-1|Формулы-1]] * [[1980]]: [[Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык|Андрэй Курэйчык]], драматург, рэжысёр, тэатральны крытык * [[1990]]: [[Аран Сіладзьі]], венгерскі фехтавальшчык * [[1993]]: [[Марыя Аляксандраўна Ласіцкенэ]], расійская скакуха ў вышыню, алімпійская чэмпіёнка * [[1995]]: [[Элеанор Харві]], канадская фехтавальшчыца == Памерлі == [[File:Edmund Halley.gif|thumb|100px|[[Эдмунд Галей]]]] * [[1301]]: [[Андраш III]], апошні кароль [[Каралеўства Венгрыя|Венгрыі]] з дынастыі [[Арпад]]аў * [[1742]]: [[Эдмунд Галей]], англійскі астраном і дэмограф * [[1753]]: [[Джордж Берклі]] англійскі тэолаг і філосаф (нар. 12.3.[[1685]]) * [[1865]]: [[Мары-Анн Лібер]], бельгійскі батанік і міколаг * [[1867]]: [[Жан Агюст Дамінік Энгр]], французскі мастак * [[1887]]: [[Фрыдрых фон Амерлінг]], аўстрыйскі мастак * [[1929]]: [[Сяргей Нілус]], рускі духоўны пісьменнік, публіцыст (нар. [[1862]]) * [[1947]]: [[Альберт Брус Джэксан]], брытанскі батанік * [[1947]]: [[Вацлаў Міхневіч]], літоўскі і беларускі архітэктар (нар. [[1866]]) * [[1976]]: [[Абдул Разак бін Хусейн]], 2-гі прэм'ер-міністр Малайзіі * [[1985]]: [[Алан Шыверс]], амерыканскі палітык * [[1999]]: [[Алда ван Эйк]], нідэрландскі архітэктар * [[2004]]: [[Ута Хаген]], амерыканская актрыса * [[2006]]: [[Шэлі Уінтэрс]], амерыканская актрыса * [[2008]]: [[Джуда Фолкман]], амерыканскі цытолаг і анколаг * [[2016]]: [[Алан Рыкман]], брытанскі акцёр (нар [[21 лютага|21.2]].[[1946]]) * [[2021]]: [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў|Леанід Шчамялёў]], беларускі мастак (нар. [[5 лютага|5.2]].[[1923]]) * [[2026]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]], беларускі мастак == Святкуюць == * {{GEO}} Дзень дзяржаўнага сцяга * {{USA}} Дзень ратыфікаці * {{RUS}} Дзень стварэння трубаправодных войскаў * {{THA}} Нацыянальны дзень захавання лясоў * {{TUN}} Дзень рэвалюцыі і моладзі * {{UZB}} Дзень абаронцаў Радзімы <noinclude> {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|114]] </noinclude> [[Катэгорыя:14 студзеня| ]] 5y9yl9pja5ogwymk2b7zla2zgu15tx9 0 406 5162946 5044948 2026-07-08T12:57:17Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5162946 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на сакавік}}</noinclude> '''18 сакавіка''' — 77-ы (78-ы ў [[высакосны год]]) дзень [[год]]а па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * 3952 да н.э.: Стварэнне свету паводле [[Беда Вялебны|Беды Вялебнага]]. * [[37]]: [[Сенат (Старажытны Рым)|Рымскі сенат]] абвясціў [[Калігула|Калігулу]] [[Спіс рымскіх імператараў|імператарам]] * [[731]]: [[Грыгорый III (Папа Рымскі)|Грыгорый III]] стаў 90-м [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]] * [[978]]: [[Этэльрэд Неразумны]] стаў каралём [[Англія|Англіі]]. * [[1848]]: Пачатак [[Германская рэвалюцыя 1848-1849|Германскай рэвалюцыі]] ({{таксама}}: «[[Вясна народаў]]»). * [[1871]]: Эвакуацыя французскага ўрада з [[Парыж]]а, узяцце ўлады [[Парыжская камуна|Парыжскай камунай]]. * [[1921]]: Падпісан [[Рыжскі мірны дагавор]] паміж [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчай]] і [[РСФСР|Савецкай Расіяй]]. * [[1993]]: [[Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Іран]]ам. * [[2012]]: Гурт «[[Hair Peace Salon]]» зрабіў анонс першага студыйнага альбома «[[Gentleman (альбом)|Gentleman]]». * [[2022]]: Адкрыты [[Мост Чанакале 1915 года|мост Дарданэлы]] ў [[Турцыя|Турцыі]], які стаў самым доўгім вісячым мостам у свеце. == Нарадзіліся == * [[1548]]: [[Карнеліс Кетэл]], галандскі мастак * [[1578]]: [[Адам Эльсгаймер]], нямецкі жывапісец і гравёр (пам. 11.12.[[1610]]) * [[1634]]: [[Мары Мадлен дэ Лафает]], французская пісьменніца * [[1837]]: [[Стывен Гровер Кліўленд]], [[прэзідэнт ЗША]] * [[1842]]: [[Стэфан Малармэ]], французскі [[паэт]] * [[1844]]: [[Мікалай Андрэевіч Рымскі-Корсакаў|Мікалай Рымскі-Корсакаў]], расійскі кампазітар * [[1858]]: [[Рудольф Дызель]], нямецкі вынаходнік * [[1866]]: [[Яніс Розэнталс]], латышскі мастак * [[1869]]: [[Нэвіл Фрэнсіс Фіцджэральд Чэмберлен|Нэвіл Чэмберлен]], прэм'ер-міністр Вялікабрытаніі * [[1893]]: [[Уілфрэд Оўэн]], англійскі паэт * [[1903]]: [[Міхась Маскалік]], беларускі хадэцкі дзеяч, уніяцкі святар (пам. 25.9.[[1965]]) * [[1921]]: [[Юзаф Аркуш]], польскі рэжысёр * [[1928]]: [[Ленарт Карлесан]], шведскі матэматык * [[1932]]: [[Джон Апдайк]], амерыканскі аўтар * [[1932]]: [[Эрнест Сабіла]], постаць беларускага дысідэнцкага руху, пастар Беларускай евангельскай царквы * [[1936]]: [[Фрэдэрык Вілем дэ Клерк]], прэзідэнт [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі]] * [[1937]]: [[Барбру Ліндгрэн]], шведская пісьменніца * [[1938]]: [[Чарлі Прайд]], амерыканскі музыкант * [[1949]]: [[Радрыга Рата]], іспанскі палітычны і дзяржаўны дзеяч * [[1955]]: [[Філіп Буас]], французскі фехтавальшчык, алімпійскі чэмпіён * [[1956]]: [[Інгемар Стэнмарк]], шведскі лыжнік * [[1959]]: [[Люк Бесон]], французскі [[пісьменнік]] і [[рэжысёр]] * [[1959]]: [[Ірэн Кера]], амерыканская актрыса і спявачка * [[1960]]: [[Рычард Бігс]], амерыканскі акцёр * [[1962]]: [[Томас Ян Грыфітс]], амерыканскі акцёр * [[1962]]: [[Стэфан Эрыксан]], шведскі [[дыпламат]] * [[1964]]: [[Кортні Пайн]], брытанскі джаз-саксафаніст * [[1969]]: [[Васіль Іванчук]], украінскі шахматыст * [[1979]]: [[Адам Левін]], амерыканскі [[спявак]] * [[1979]]: [[Арцём Мікалаевіч Кавалеўскі|Арцём Кавалеўскі]], беларускі паэт * [[1980]]: [[Аляксей Канстанцінавіч Ягудзін|Аляксей Ягудзін]], расійскі фігурыст * [[1983]]: [[Віталь Воранаў]], беларускі літаратар, перакладчык, выдавец * [[1989]]: [[Лілі Колінз]], амерыканская актрыса * [[1998]]: [[Мілціядыс Тэнтаглу]], грэчаскі лёгкаатлет == Памерлі == * [[978]]: [[Эдвард Пакутнік]], кароль англійскі * [[1227]]: [[Ганорый III|Ганорый III, Папа Рымскі]] (нар. 1148) * [[1314]]: [[Жак дэ Малэ]], вялікі магістр тампліераў * [[1508]]: [[Альбрэхт IV Мудры]], герцаг Баварыі (нар. 15.12.1447) * [[1584]]: [[Іван IV]], цар рускі (нар. 1530) * [[1745]]: [[Роберт Уолпал]], англійскі прэм’ер-міністр * [[1758]]: [[Тамаш Жэброўскі]], [[архітэктар]] і [[матэматык]] (нар. 25.11.1714) * [[1781]]: [[Ан Рабер Жак Цюрго]], французскі дзяржаўны дзеяч * [[1799]]: [[Адам Фрыдрых Эзер]], нямецкі мастак * [[1904]]: [[Міхаіл Рудольфавіч Грушвіцкі|Міхал Грушвіцкі]], беларускі і польскі кампазітар (нар. 12.12.1828) * [[1913]]: [[Джордж I]] кароль грэчаскі * [[1916]]: [[Зінаіда Радчанка]], беларуская фалькларыстка і этнограф (нар. 1839) * [[1947]]: [[Уільям К. Дурэнт]], амерыканскі пачынальнік аўтамабільнай вытворчасці * [[1965]]: [[Фарук I]], кароль [[Егіпет|Егіпта]] * [[1973]]: [[Ёханес Аавік]], эстонскі лінгвіст * [[1980]]: [[Эрых Фром]], нямецка-амерыканскі філосаф, сацыяльны псіхолаг і псіхааналітык (пам. 23.3.1900) * [[1990]]: [[Робін Хэрыс]], амерыканскі акцёр і камедыянт * [[1996]]: [[Адысеуш Эліціс]], грэчаскі пісьменнік * [[2002]]: [[Рафаэль Алоізіус Лаферці]], амерыканскі пісьменнік-фантаст * [[2003]]: [[Карл Клінг]], нямецкі аўтагоншчык * [[2008]]: [[Энтані Мінгела]], брытанскі кінарэжысёр * [[2015]]: [[Антс Війрэс]], эстонскі этнолаг == Святкуюць == * {{Сцягафікацыя|Аруба}} — дзень [[Сцяг Арубы|сцяга]] і [[Гімн Арубы|гімна]]. * {{Сцягафікацыя|Беларусь}} — Дзень Унутраных войск Рэспублікі. * {{Сцягафікацыя|Францыя}} — Дзень Парыжскай камуны (з [[20 лютага]] [[1872]]). {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|318]] </noinclude> [[Катэгорыя:18 сакавіка| ]] 9ucy8mjyfk9ra48x7w73pozfepx5pnq 0 613 5162948 5103575 2026-07-08T12:59:49Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5162948 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на снежань}}</noinclude> '''26 снежня''' — трыста шасцідзясяты (трыста шэсцьдзесят першы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1566]]: Гарадзенскі сойм уключыў [[Інфлянцкае княства]] ў склад [[ВКЛ]]. * [[1805]]: Быў заключаны [[Прэсбургскі мір]]. * [[1825]]: [[Паўстанне дзекабрыстаў]] у [[Санкт-Пецярбург]]у, сталіцы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. * [[1925]]: [[Турцыя]] перайшла на [[Грыгарыянскі каляндар]]. * [[1926]]: Выйшаў на экраны першы беларускі мастацкі фільм «Лясная быль» кінарэжысёра [[Юрый Тарыч|Юрыя Тарыча]] паводле аповесці [[Міхась Чарот|Міхася Чарота]] «Свінапас». * [[1933]]: Створана кампанія «[[Nissan|Нісан мотар]]» (сучасн. назва з 1.6.1934). * [[1948]]: Адбыўся I з’езд [[ХАБР|Хрысціянскага аб’яднання беларускіх работнікаў у Вялікабрытаніі]]. * [[1968]]: Пачала трансляцыю Гродзенская абласная студыя тэлебачання. * [[1991]]: [[СССР]] спыніў існаванне як суб’ект міжнароднага права. * [[2004]]: Катастрафічнае [[Землетрасенне ў Індыйскім акіяне ў 2004 годзе|землетрасенне ў Індыйскім акіяне]] выклікала [[цунамі]]. * [[2004]]: Паўторнае галасаванне на [[Прэзідэнцкія выбары ва Украіне (2004)|прэзідэнцкіх выбарах]] ва [[Украіна|Украіне]], перамогу атрымаў [[Віктар Юшчанка]]. * [[2025]]: [[Ізраіль]] першым з дзяржаў-членаў [[ААН]] афіцыйна прызнаў незалежнасць [[Самаліленд]]а. == Нарадзіліся == * [[1194]]: [[Фрыдрых II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Фрыдрых II, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі]] (пам. 13.10.1250) * [[1723]]: [[Фрыдрых Мельхіёр Грым]], нямецкі публіцыст і дыпламат * [[1771]]: [[Жулі Клары]], каралева-кансорт Іспаніі * [[1825]]: [[Фелікс Гопэ-Зейлер]], нямецкі ўрач, хімік, фізіёлаг * [[1862]]: [[Карл Эдуард Сёэт]], эстонскі паэт * [[1891]]: [[Алесь Вініцкі]], беларускі гісторык (пам. 24.11.1972) * [[1891]]: [[Генры Мілер]], амерыканскі [[пісьменнік]] і [[мастак]] (пам. 6.6.1980) * [[1893]]: [[Маа Цзэдун]], [[кітай]]скі дзяржаўны дзеяч (пам. 9.9.1976) * [[1893]]: [[Яўген Цікоцкі]], беларускі [[кампазітар]] (пам. 23.11.1970) * [[1930]]: [[Жан Фера]], французскі спявак * [[1937]]: [[Уладзімір Гніламёдаў]], беларускі літаратуразнавец * [[1938]]: [[Ніна Фёдараўна Сіляева]], беларускі вучоны ў галіне паталагічнай анатоміі * [[1938]]: [[Саламон Снайдэр]], амерыканскі вучоны ў галіне нейранавук * [[1940]]: [[Эдвард Прэскот]], амерыканскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2004) * [[1963]]: [[Ларс Ульрых]], бубнач гурта [[Metallica]] == Памерлі == [[File:Simon Marius.jpg|thumb|left|120px|[[Сімон Марый]]]] * [[418]]: [[Зосіма (Папа Рымскі)|Зосіма, Папа Рымскі]] * [[1624]]: [[Сімон Марый]], нямецкі [[астраном]] (нар. 20.1.1573) * [[1771]]: [[Клод Адрыян Гельвецый]], французскі літаратар і філосаф (нар. 31.1.1715) * [[1827]]: [[Ян Давід Голанд]], нямецкі [[кампазітар]] і [[дырыжор]], кіраўнік нясвіжскай капэлы, выкладчык музыкі ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]] (нар. 17.3.1746) * [[1890]]: [[Генрых Шліман]], нямецкі археолаг, які раскапаў старажытную [[Троя|Трою]] (нар. 6.1.1822) * [[1896]]: [[Эміль Генрых Дзюбуа-Рэймон]], нямецкі фізіёлаг * [[1916]]: [[Яніс Розэнталс]], латышскі мастак * [[1937]]: [[Антон Ждановіч]], беларускі [[акцёр]] тэатра * [[1937]]: [[Мікалай Каспяровіч]], беларускі этнограф і мовазнавец * [[1940]]: [[Баляслаў Пачопка]], святар, беларускі грамадскі дзеяч (нар. 1884) * [[1975]]: [[Станіслаў Кот]], польскі гісторык культуры, палітычны дзеяч (нар. 22.10.1885) * [[1976]]: [[Леанід Ігнатавіч Бяда]], заслужаны ваенны лётчык СССР, двойчы [[Герой Савецкага Саюза]] (нар. 16.8.1920) * [[1979]]: [[Карл Хубух]], нямецкі жывапісец * [[1999]]: [[Уладзімір Міхайлавіч Верамейчык|Уладзімір Верамейчык]], беларускі [[паэт]], [[пісьменнік]] і публіцыст (нар. 1.11.1937) * [[1987]]: [[Фрыц Шахермайр]], аўстрыйскі [[гісторык]] (нар. 10.1.1895) * [[2009]]: [[Іў Рашэ]], французскі прадпрымальнік, заснавальнік карпарацыі «Yves Rocher» (нар. 7.4.1930) * [[2021]]: [[Эдвард Осбарн Уілсан]], амерыканскі біёлаг == Святкуюць == * {{Сцягафікацыя|Славенія}}: [[Дзень незалежнасці і адзінства]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|С26]] </noinclude> [[Катэгорыя:26 снежня| ]] mtkrerd4j3lcjw7brboo74ioclg1edw 0 1641 5163209 5157665 2026-07-09T09:40:03Z M.L.Bot 261 афармленне 5163209 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Венера}} {{Пра|планету|кампанію па вытворчасці [[Жаночая ніжняя бялізна|ніжняй бялізны]]|Мілавіца (кампанія){{!}}«Мілавіца»}} {{Планета |тып = планета |фон = #ddac00 |назва = Венера [[File:Venus symbol (bold).svg|24px|♀]] |сімвал = Venus symbol.svg |выява = PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg |шырыня = 270px |подпіс = Венера ў натуральных колерах |эпоха = J2000.0 |перыгелій = 107 476 259 км<br />0,71843270&nbsp;[[Астранамічная адзінка|а.&nbsp;а.]] |афелій = 108 942 109 км<br />0,72823128&nbsp;[[Астранамічная адзінка|а.&nbsp;а.]] |вялікая паўвось = 108 208 930 км<br />0,723332&nbsp;[[Астранамічная адзінка|а.&nbsp;а.]] |эксцэнтрысітэт = 0,0068 |сідэрычны перыяд = 224,698 дзён |сінадычны перыяд = 583,92 дзён |арбітальная хуткасць = 35,02 км/с |нахіл = 3,86° (адносна сонечнага экватара);<br /> 3,39458° (адносна экліптыкі); <br /> 2,5° (адносна інварыянтнай пласкасці) |даўгата ўзыходнага вузла = 76,67069° |аргумент перыцэнтра = 54,85229° |спадарожнікі = [[квазіспадарожнік]] [[2002 VE68]] |сціск = 0 |экватарыяльны радыус = 6051,5 км |сярэдні радыус = 6051,8 ± 1,0 км |плошча паверхні = 4,60{{e|8}} км²<br />0,902 зямной |аб'ём = 9,38{{e|11}} км³<br />0,857 зямнога |маса = 4,8685{{e|24}} кг<br />0,815 зямной |шчыльнасць = 5,24 г/см³<ref name=surdin/> |паскарэнне вольнага падзення = 8,87 м/с²<br />0,904 [[паскарэнне вольнага падзення|g]] |першая касмічная хуткасць = 7,328 км/с |другая касмічная хуткасць = 10,363 км/с |хуткасць вярчэння = 6,52 км/г |перыяд вярчэння = 243,023 дзён<ref>{{cite news|url=http://www.lenta.ru/articles/2012/02/17/astro/|title=Неторопливая Венера|date=17.02.2012|publisher=Lenta.ru}}</ref> |нахіл восі = 177,36° |прамое ўзыходжанне = 18 г 11 хв 2 с<br />272,76° |схіленне = 67,16° |альбеда = 0,65 |бачная зорная велічыня = −4,7 |вуглавы дыяметр = {{nowrap|9.7"–66.0"}}<ref name=nssdc /> |тэмпература на паверхні = 737 К<ref name=nssdc/><ref>{{cite web |title = Venus: Facts & Figures |publisher = NASA |url = http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&Display=Facts&System=Metric |accessdate = 2007-04-12 |archiveurl = https://www.webcitation.org/616VnSEKz?url=http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus |archivedate = 21 жніўня 2011 |url-status = dead }}</ref><ref name="compare">{{cite web |title = Space Topics: Compare the Planets: Mercury, Venus, Earth, The Moon, and Mars |publisher = Planetary Society |url = http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html |accessdate = 2007-04-12 |archiveurl = https://www.webcitation.org/616VoDl1i?url=http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html |archivedate = 21 жніўня 2011 |url-status = dead}}</ref><br />(464 °C) |тэмпература 1 сярэдняя = 765 К(461,85°C) |атмасфера-ref = <ref name=nssdc /> |атмасферны ціск = 9,2 МПа (92 бар)<ref name=nssdc /> |склад атмасферы = ~96,5 % [[Аксід вугляроду(IV)|вуглякіслы газ]] (СO₂)<br />~3,5 % [[азот]] (N₂)<br />~0,015 % [[Аксід серы(IV)|дыяксід серы]] (SO₂)<br />~0,007 % [[аргон]] (Ar)<br />~0,002 % [[вада|вадзяны пар]] (H₂O)<br />~0,0017 % [[Аксід вугляроду(II)|чадны газ]] (СО)<br />~0,0012 % [[гелій]] (Не)<br />~0,0007 % [[неон]] (Ne)<br /> сераксід вугляроду (OCS) (сляды) <br /> [[хлоравадарод]] (HCl) (сляды)<br /> [[фторавадарод]] (HF) (сляды) }} '''Вене́ра''' (народныя назвы — '''Вечарні́ца''', '''Мілаві́ца'''<ref>''Болсун А. І.'', ''Рапановіч Я. Н.'' Слоўнік фізічных і астранамічных тэрмінаў. Мн., 1979.</ref>, '''Зарніца'''<ref>[http://pawet.net/library/history/c_history/w_vaysh/%D0%92%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%BA%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81_%D0%99._%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%87%D1%8C%D1%8F.html Народная астрономия белорусско-литовского пограничья]</ref>) — другая ўнутраная [[планета]] [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]] з перыядам абароту 224,7 зямных [[Суткі|сутак]]. Названая імем [[Венера (багіня)|Венеры]], багіні кахання з [[Старажытны Рым|рымскага пантэона]]. Гэта адзіная з васьмі асноўных планет Сонечнай сістэмы, якая атрымала назву ў гонар жаночага боства. Венера — трэці паводле яркасці аб’ект на небе Зямлі пасля [[Сонца]] і [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] і дасягае [[Бачная зорная велічыня|бачнай зорнай велічыні]] −4,6. Паколькі Венера бліжэйшая да Сонца, чым [[Зямля (планета)|Зямля]], яна ніколі не аддаляецца ад Сонца больш чым на 47,8° (для зямнога назіральніка). Лепш за ўсё яна відаць незадоўга да ўзыходу або праз пэўны час пасля заходу Сонца, што дало падставу называць яе таксама Вячэрняя зорка ці Ранішняя зорка. Венера класіфікуецца як [[Планеты зямной групы|землепадобная]] планета, і часам яе называюць «сястрой Зямлі», таму што абедзве планеты падобныя памерамі, сілай цяжару і складам. Аднак умовы на гэтых планетах вельмі адрозніваюцца. Паверхню Венеры хаваюць надзвычай густыя аблокі [[Серная кіслата|сернай кіслаты]] з высокай адбівальнай здольнасцю, што перашкаджае ўбачыць яе паверхню ў бачным святле (але яе [[атмасфера Венеры|атмасфера]] празрыстая для радыёхваляў, з дапамогай якіх пасля і быў даследаваны рэльеф планеты). Спрэчкі пра тое, што знаходзіцца пад густой воблачнасцю Венеры, працягваліся да [[XX стагоддзе|дваццатага стагоддзя]], пакуль многія з таямніц Венеры не былі прыадкрытыя [[планеталогія|планетолагамі]]. У Венеры найшчыльнейшая сярод вядомых землепадобных планет атмасфера, якая складаецца галоўным чынам з [[Вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]]. Гэта тлумачыцца тым, што на Венеры няма кругаабароту вугляроду і жыцця, якое магло б перапрацоўваць яго ў біямасу. У глыбокай старажытнасці Венера, як мяркуюць, настолькі разагрэлася, што падобныя да зямных акіяны, якія, як лічыцца, на ёй былі, цалкам выпарыліся, пакінуўшы пасля сябе пустэльны пейзаж з мноствам плітападобных скал. Адна з гіпотэзаў мяркуе, што праз слабасць [[Магнітнае поле планет|магнітнага поля]] вадзяная пара (расшчэпленая сонечным выпраменьваннем на элементы) была вынесена [[Сонечны вецер|сонечным ветрам]] у міжпланетную прастору. Устаноўлена, што атмасфера планеты і цяпер губляе [[вадарод]] і [[кісларод]] у суадносінах 2:1<ref name=solarwind>{{cite web |title = Caught in the wind from the Sun |publisher = ESA (Venus Express) |url = http://www.esa.int/SPECIALS/Venus_Express/SEM0G373R8F_0.html |date = 2007-11-28 |accessdate = 2013-07-12 |archiveurl = https://www.webcitation.org/616Voh32R?url=http://www.esa.int/SPECIALS/Venus_Express/SEM0G373R8F_0.html |archivedate = 21 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref>. [[Атмасферны ціск]] на паверхні Венеры ў 92 разы большы, чым на Зямлі. Дэталёвае картаграфаванне паверхні планеты праводзілася на працягу апошніх 22 гадоў, у прыватнасці праектам «Магелан». Паверхня Венеры носіць выразныя прыкметы [[Вулканізм|вулканічнай]] дзейнасці, а атмасфера змяшчае шмат [[Сера|серы]]. Некаторыя эксперты мяркуюць, што вулканічная дзейнасць на Венеры працягваецца і цяпер. Аднак відавочных доказаў гэтаму не было знойдзена, таму што пакуль ні на воднай з вулканічных западзін — [[Кальдэра|кальдэр]] — не было заўважана [[Лава вулканічная|лававых]] патокаў. Вельмі малая колькасць [[Ударны кратар|ударных кратараў]] сведчыць пра тое, што паверхня Венеры адносна маладая: ёй прыблізна 500 мільёнаў гадоў. Ніякіх сведчанняў тэктанічнага руху пліт на Венеры не выяўлена, магчыма таму, што яе літасфера цераз адсутнасць вады занадта [[Вязкасць|вязкая]] і, такім чынам, недастаткова рухомая. Мяркуюць таксама, што Венера паступова губляе ўнутраную высокую [[Тэмпература|тэмпературу]]. == Асноўныя звесткі == Сярэдняя адлегласць Венеры ад Сонца — 108 млн км (0,723 [[а. а.]]). Адлегласць ад Венеры да Зямлі змяняецца ў межах ад 40 да 259 млн км<ref>[http://kosmos-x.net.ru/index/0-61 Венера, всё о космосе]</ref>. Яе [[арбіта]] вельмі блізкая да кругавой — эксцэнтрысітэт складае ўсяго 0,0068. Перыяд абароту вакол Сонца роўны 224,7 зямных сутак; сярэдняя арбітальная хуткасць — 35 км/с. Нахіл арбіты да плоскасці экліптыкі роўны 3,4°. [[Файл:Terrestrial planet size comparisons.jpg|left|150px|thumb|Параўнальныя памеры (злева направа) [[Планета Меркурый|Меркурыя]], Венеры, [[Планета Зямля|Зямлі]] і [[Планета Марс|Марса]]]] Венера верціцца вакол сваёй восі, якая адхілена на 2° ад перпендыкуляра да плоскасці арбіты, з усходу на захад, гэта значыць у кірунку, які процілеглы кірунку вярчэння большасці планет. Адзін абарот вакол восі займае 243,02 зямных сутак. Камбінацыя гэтых рухаў дае велічыню [[сонечныя суткі|сонечных сутак]] на планеце 116,8 зямных сутак. Цікава, што адзін абарот вакол сваёй восі ў адносінах да Зямлі Венера здзяйсняе за 146 сутак, а [[сінадычны перыяд]] складае 584 сутак, гэта значыць роўна ў чатыры разы даўжэй. У выніку, у кожным ніжнім злучэнні Венера павернута да Зямлі адным і тым жа бокам. Пакуль невядома, ці з’яўляецца гэта супадзеннем, ці тут дзейнічае гравітацыйнае прыцягненне Зямлі і Венеры. Па памерах Венера даволі блізкая да Зямлі. Радыус планеты роўны 6051,8 км (95 % зямнога), маса — 4,87{{e|24}}кг (81,5 % зямной), сярэдняя шчыльнасць — 5,24 г/см³<ref name=surdin />. [[Паскарэнне свабоднага падзення]] роўнае {{s|8,87 м/с²}}, [[другая касмічная хуткасць]] — {{s|10,46 км/с}}. === Атмасфера === [[Файл:Venusatmosphere-ru.svg|thumb|left|200px|Залежнасць тэмпературы атмасферы ад вышыні]] {{main|Атмасфера Венеры}} Атмасферу на Венеры адкрыў рускі навуковец [[Міхаіл Ламаносаў|М. В. Ламаносаў]] 6 чэрвеня 1761 года (па новым стылі)<ref>{{cite journal |author=Shiltsev V., Nesterenko I., Rosenfeld R. |title=Replicating the discovery of Venus’s atmosphere |journal=Physics Today |volume=66 |issue=2 |pages=64 |year=2013 |url=http://www.physicstoday.org/resource/1/phtoad/v66/i2/p64_s1 |doi=10.1063/PT.3.1894 |accessdate=4 мая 2014 |archiveurl=https://archive.today/20130704225233/http://www.physicstoday.org/resource/1/phtoad/v66/i2/p64_s1 |archivedate=4 ліпеня 2013 |url-status=dead |issn=0031-9228}}</ref>. Атмасфера Венеры складаецца ў асноўным з [[Вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] (96 %) і [[азот]]у (амаль 4 %). Вадзяны пар і [[кісларод]] утрымліваюцца ў ёй у вельмі малых колькасцях (0,02 % і 0,1 %). Венерыянская атмасфера ўтрымлівае ў 105 разоў больш газу, чым зямная<ref name="атм">[http://space.rin.ru/articles/html/53.html Строение планеты — Астрономия и Космос]</ref>. [[Ціск]] каля паверхні дасягае 93 [[Атмасфера (адзінка вымярэння)|атм]], [[тэмпература]] — 750 [[Кельвін (адзінка вымярэння)|К]] (475 °[[Градус Цэльсія|C]]). Гэта перавышае тэмпературу паверхні [[Планета Меркурый|Меркурыя]], які знаходзіцца ўдвая бліжэй да [[Сонца]]. Прычынай такой высокай тэмпературы на Венеры з’яўляецца [[парніковы эфект]], які ствараецца шчыльнай вуглекіслотнай атмасферай. [[Шчыльнасць]] атмасферы Венеры каля паверхні ўсяго толькі ў 14 разоў меншая за шчыльнасць [[Вада|вады]]. Нягледзячы на павольнае вярчэнне планеты, перападу тэмператур паміж дзённым і начным бокам планеты не назіраецца — настолькі вялікая цеплавая інерцыя атмасферы. Атмасфера Венеры распасціраецца да вышыні 250 км<ref>{{cite news|url=http://infox.ru/science/universe/2010/10/08/Vyenyera.phtml|title=Спутник приволочился за Венерой|last=Котляр|first=Павел|date=2010-09-09|publisher=infox.ru}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.infox.ru/science/universe/2010/10/08/Vyenyera.phtml |accessdate=9 лістапада 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140421212815/http://www.infox.ru/science/universe/2010/10/08/Vyenyera.phtml |archivedate=21 красавіка 2014 |url-status= }}</ref>. Хмарны покрыў размешчаны на вышыні {{s|30—60 км}} і складаецца з некалькіх слаёў. Хімічны склад аблокаў не вызначаны. Мяркуецца, што ў іх могуць прысутнічаць кропелькі канцэнтраванай [[Серная кіслата|сернай кіслаты]], злучэнні [[Сера|серы]] і [[хлор]]у. Вымярэнні, праведзеныя з борта [[Касмічны апарат|касмічных апаратаў]], якія спускаліся ў атмасферу Венеры, паказалі, што хмарны покрыў не вельмі шчыльны, і, хутчэй за ўсё, нагадвае лёгкую смугу. Падчас пралёта «[[КА Галілеа|Galileo]]» каля Венеры была праведзена здымка інфрачырвоным [[спектрометр]]ам NIMS, і нечакана высветлілася, што на [[Даўжыня хвалі|хвалях даўжынёй]] 1,02, 1,1 і 1,18 мкм сігнал карэлюе з тапаграфіяй паверхні, гэта значыць для адпаведных частот існуюць «вокны», праз якія відаць паверхню Венеры. У [[Ультрафіялетавае выпраменьванне|ультрафіялетавым]] святле хмарны покрыў выглядае як мазаіка светлых і цёмных палос, выцягнутых пад невялікім вуглом да [[экватар]]а. Іх назіранні паказваюць, што хмарны покрыў круціцца з усходу на захад з перыядам 4 сутак. Гэта азначае, што на ўзроўні хмарнага покрыва дзьмуць вятры з хуткасцю {{s|100 м/с}}. Аб нявырашаных праблемах, звязаных з атмасферай планеты, выказаўся супрацоўнік Інстытута даследаванняў Сонечнай сістэмы Таварыства Макса Планка (ФРГ) Дзмітрый Цітоў<ref name="титов">{{Cite web |url=http://sch1262.ru/planets/venera.html |title=Венера — сведения |access-date=4 мая 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111111163043/http://sch1262.ru/planets/venera.html |archivedate=11 лістапада 2011 |url-status=dead }}</ref>: {| |{{пачатак цытаты}} Практычна ўся яе атмасфера ўцягнутая ў адзін гіганцкі [[ураган]]: яна верціцца вакол планеты з хуткасцю, якая дасягае 120—140 метраў у секунду каля верхняй мяжы аблокаў. Мы пакуль цалкам не разумеем, як гэта адбываецца, і што падтрымлівае гэта звышмагутны рух. Яшчэ адзін прыклад: вядома, што асноўны серазмяшчальны газ на Венеры — гэта двухвокіс серы. Але калі мы пачынаем мадэляваць хімію атмасферы на камп’ютары, то высвятляецца, што двухвокіс серы павінен быць «з’едзены» паверхняй на працягу геалагічна кароткага часу. Гэты газ павінен знікнуць, калі няма нейкага пастаяннага падсілкоўвання. Яго прыпісваюць, як правіла, вулканічнай актыўнасці. {{канец цытаты}} |} У венерыянскай атмасферы [[Маланка|маланкі]] б’юць у два разы часцей, чым у [[Атмасфера Зямлі|зямной]]. Гэта з’ява атрымала назву «электрычны цмок Венеры». Прырода такой электрычнай актыўнасці пакуль невядомая. Упершыню гэты феномен быў зафіксаваны апаратам «[[КА Венера-2|Венера-2]]». Прычым выявілі яго як перашкоды ў радыёперадачы. Па звестках савецкага апарата «[[КА Венера-8|Венера-8]]», асветленасць каля паверхні планеты пры вышыні Сонца 5,5° над гарызонтам складае 350±150 [[люкс]], г. зн. толькі нязначная частка сонечнага выпраменьвання дасягае паверхні планеты. Пры знаходжанні Сонца ў [[Зеніт|зеніце]] асветленасць складае ўжо 1000-3000 люкс<ref>{{cite web|url=http://www.laspace.ru/rus/venera8.php|title=Венера-8|publisher=НПО им. С. А. Лавочкина|accessdate=2011-04-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/611HVkiFo?url=http://www.laspace.ru/rus/venera8.php|archivedate=18 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. На Венеры ніколі не бывае ясных дзён<ref>[http://planetarium-kharkov.org/?q=node/262 50 интересных фактов из астрономии]</ref>. Паводле дадзеных апарата «[[КА Венера-экспрэс|Венера-экспрэс]]» у атмасферы Венеры быў знойдзены азонавы слой<ref name="озон">[http://lenta.ru/news/2011/10/07/ozone/ У Венеры нашли озоновый слой]</ref><ref>[http://www.newscientist.com/article/dn21021-venus-has-an-ozone-layer-too.html Venus has an ozone layer]</ref>. Ён змешчаны нашмат вышэй зямнога — на вышыні каля 100 км — і змяшчае ў сотні разоў менш [[азон]]у. Мяркуецца, што азонавы слой на Венеры утвараецца пад уплывам сонечнага выпраменьвання з вуглякіслага газу. Навукоўцы падкрэсліваюць, што канцэнтрацыя азону ў атмасферы Венеры характэрная для неарганічнага сцэнарыя ўтварэння<ref name="озон" />. === Клімат === [[Файл:Venus2 mag big.png|thumb|left|200px|Тапаграфічная карта Венеры]] Разлікі паказваюць, што пры адсутнасці атмасферы максімальная тэмпература паверхні Венеры не была б больш 80&nbsp;°C. У рэчаіснасці ж тэмпература на паверхні Венеры (на ўзроўні сярэдняга радыуса планеты) — каля 750 К (477&nbsp;°C), прычым яе сутачныя ваганні нязначныя. [[Ціск]] — каля 93 атм, шчыльнасць газу амаль на два парадкі вышэйшая, чым у [[атмасфера Зямлі|атмасферы Зямлі]]. Гэтыя факты расчаравалі многіх даследчыкаў, якія лічылі, што на гэтай, так падобнай на нашу, планеце ўмовы блізкія да тых, што былі на Зямлі ў [[каменнавугальны перыяд]], і таму там можа існаваць падобная [[біясфера]]. Першыя вызначэнні тэмпературы, здавалася, маглі апраўдаць такія надзеі, але ўдакладненні (у прыватнасці, пры дапамозе спускальных апаратаў) паказалі, што з-за [[Парніковы эфект|парніковага эфекту]] каля паверхні Венеры выключана ўсякая магчымасць існавання вадкай [[Вада|вады]]. Гэты эфект у атмасферы планеты, які прыводзіць да моцнага разагравання паверхні, ствараюць вуглякіслы газ і вадзяны пар, якія інтэнсіўна паглынаюць [[Інфрачырвонае выпраменьванне|інфрачырвоныя]] (цеплавыя) прамяні, што выпускаюцца нагрэтай паверхняй Венеры. Тэмпература і ціск спачатку падаюць з павелічэннем вышыні. Мінімум тэмпературы 150—170 К (−125… −105&nbsp;°C) адзначаны на вышыні {{s|60—80 км}}<ref>[http://www.college.ru/astronomy/course/content/chapter4/section3/paragraph2/theory.html Колледж.ру]</ref>, а па меры далейшага ўздыму тэмпература расце, дасягаючы на вышыні {{s|90—120 км}} 310—345 К (35—70&nbsp;°C)<ref>[http://www.rian.ru/science/20071129/90077395.html Агентство РИА]</ref>. Вецер, вельмі слабы каля паверхні планеты (не больш за {{s|1 м/с}}), у раёне экватара на вышыні звыш 50 км узмацняецца да {{s|150—300 м/с}}. Назіранні з аўтаматычных касмічных станцый выявілі ў атмасферы [[Навальніца|навальніцы]]. === Паверхня і ўнутраная будова === [[Файл:Venus structure.jpg|thumb|180px|Унутраная будова Венеры]] Даследаванне паверхні Венеры стала магчымым з развіццём [[радыёлакацыя|радыёлакацыйных]] метадаў. Найбольш падрабязную карту склаў амерыканскі апарат «Магелан», які зняў 98 % паверхні планеты. Картаграфаванне выявіла на Венеры шырокія ўзвышшы. Найбуйнейшыя з іх — [[Зямля Іштар]] і [[Зямля Афрадыты]], якія параўнальныя па памерах з зямнымі мацерыкамі. Ударных кратараў на Венеры адносна няшмат. Значная частка паверхні планеты геалагічна маладая (каля 500 млн гадоў). 90 % паверхні планеты пакрыта застылай [[базальт]]авай [[Лава вулканічная|лавай]]. У 2009 годзе была апублікавана карта паўднёвага паўшар’я Венеры, складзеная з дапамогай апарата «[[КА Венера-экспрэс|Венера-экспрэс]]». На аснове дадзеных гэтай карты ўзніклі гіпотэзы аб наяўнасці ў мінулым на Венеры акіянаў вады і моцнай тэктанічнай актыўнасці<ref>{{cite web|url=http://www.rian.ru/science/20090714/177403770.html|title=На Венере в прошлом были океаны и вулканы — учёные|publisher=[[РИА Новости]]|date=2009-07-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/616VpANeW?url=http://ria.ru/science/20090714/177403770.html|archivedate=21 жніўня 2011|accessdate=4 мая 2014|url-status=live}}</ref>. Прапанавана некалькі мадэлей ўнутранай будовы Венеры. Згодна з найбольш рэалістычнай з іх, на Венеры ёсць тры абалонкі. Першая — кара таўшчынёй прыкладна 16 км. Далей — мантыя, [[Сілікаты|сілікатная]] абалонка, якая распасціраецца на глыбіню парадку 3300 км да мяжы з жалезным ядром, маса якога складае каля чвэрці ўсёй масы планеты. Паколькі ўласнае [[магнітнае поле планет]]ы адсутнічае, то можна дапусціць, што ў жалезным ядры няма перамяшчэння зараджаных часціц — [[Электрычны ток|электрычнага току]], які спараджае магнітнае поле, такім чынам, руху рэчыва ў ядры не адбываецца. Гэта значыць, што яно знаходзіцца ў цвёрдым стане. Шчыльнасць ў цэнтры планеты дасягае 14 г/см³. Пераважная большасць дэталей рэльефу Венеры носіць жаночыя імёны, за выключэннем найвышэйшага [[Горы Максвела|горнага хрыбта]] планеты, размешчанага на [[Зямля Іштар|Зямлі Іштар]] блізу [[плато Лакшмі]] і названага ў гонар [[Джэймс Максвел|Джэймса Максвела]]. ==== Рэльеф ==== [[Файл:Mgn p39146.png|thumb|180px|Кратары на паверхні Венеры]] [[Файл:Maat Mons on Venus.jpg|thumb|200px|left|Малюнак паверхні Венеры на аснове радыёлакацыйных дадзеных]] Апараты «[[КА Венера-15|Венера-15]]» і «[[КА Венера-16|Венера-16]]» у 1983—1984 гадах з дапамогай радара закартаграфавалі вялікую частку паўночнага паўшар’я. Амерыканскі «Магелан» з 1989 па 1994 год зрабіў больш падрабязнае (з разрозненнем 300 м) і амаль поўнае картаграфаванне паверхні планеты. На ёй выяўленыя тысячы старажытных вулканаў, якія вывяргалі лаву, сотні кратараў, арахноіды, горы. Паверхневы слой (кара) вельмі тонкі; аслаблены высокай тэмпературай, ён слаба перашкаджае прарыву лавы вонкі. Два венерыянскія кантыненты — [[Зямля Іштар]] і [[Зямля Афрадыты]] — па плошчы не менш за [[Еўропа|Еўропу]] кожны, аднак па працягласці іх некалькі пераўзыходзяць каньёны Парнгэ, названыя ў гонар гаспадыні лесу у ненцаў, якія з’яўляюцца самай вялікай дэталлю рэльефу Венеры. Нізіны, падобныя на акіянскія западзіны, займаюць на Венеры толькі адну шостую паверхні. Горы Максвела на Зямлі Іштар узвышаюцца на 11 км над сярэднім узроўнем паверхні. Горы Максвела, а таксама вобласці Альфа і Бэта з’яўляюцца адзінымі выключэннямі з правіла аб назвах, прынятага [[Міжнародны астранамічны саюз|МАС]]. Усім астатнім раёнах Венеры дадзены жаночыя імёны, у тым ліку рускія: на карце можна знайсці Зямлю Лады, раўніну Снягуркі і каньён Бабы-Ягі<ref>[http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/miscellaneous/planetary/magellan/venus_gazetteer.txt Venus gazetteer] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070829160637/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/miscellaneous/planetary/magellan/venus_gazetteer.txt |date=29 жніўня 2007 }}{{ref-en}}</ref>. Ударныя кратары — рэдкі элемент венерыянскага пейзажу. На ўсёй планеце маецца толькі каля 1000 кратараў. На здымку два кратары дыяметрамі каля {{s|40-50 км}}. Унутраная вобласць запоўнена лавай. «Пялёсткі» вакол кратараў уяўляюць сабой участкі, пакрытыя раздробненай пародай, выкінутай вонкі падчас выбуху пры ўтварэнні кратара. == Назіранне Венеры == === Від з Зямлі === [[Файл:Venus-pacific-levelled.jpg|thumb|200px|Венера заўсёды ярчэйшая, чым самыя яркія зоркі]] Венеру лёгка распазнаць, бо па бляску яна нашмат пераўзыходзіць самыя яркія [[Зорка|зоркі]]. Адметнай прыкметай планеты з’яўляецца яе роўны [[белы колер]]. Венера, гэтак жа як і [[Планета Меркурый|Меркурый]], не адыходзіць на небе на вялікую адлегласць ад Сонца. У моманты [[Элангацыя (астраномія)|элангацый]] Венера можа аддаліцца ад Сонца сама больш на 47,8°. Як і ў Меркурыя, у Венеры ёсць перыяды ранішняй і вячэрняй бачнасці: у старажытнасці лічылі, што ранішняя і вячэрняя Венеры — розныя зоркі. Венера — трэці па яркасці аб’ект на нашым небе. У перыяды бачнасці яе бляск у максімуме каля −4,4^m. У [[тэлескоп]], нават невялікі, можна лёгка ўбачыць і праназіраць змену бачнай фазы дыска планеты. Яго ўпершыню назіраў у 1610 [[Галілеа Галілей|Галілей]]. === Праходжанне па дыску Сонца === [[Файл:2004 Venus transit UV.ogv|thumb|left|Венера на дыску Сонца. Відэа]] [[Файл:Transit of Venus animation.ogg|thumb|left|Анімацыя. Змадэляваная паверхня Венеры. Затым — візуальнае аддаленне ад Венеры аж да Зямлі. Канец — праходжанне Венеры па дыску Сонца]] {{Main|Праходжанне Венеры па дыску Сонца}} Так як Венера размешчана бліжэй да Сонца, чым Зямля, з Зямлі можна назіраць [[Праходжанне (астраномія)|праходжанне]] Венеры па дыску Сонца. Пры гэтым планета выглядае як маленькі чорны дыск на фоне вялізнага свяціла. Аднак гэта вельмі рэдкая з’ява. На працягу прыкладна двух з паловай стагоддзяў здараецца чатыры праходжанні — два снежаньскія і два чэрвеньскія. Апошняе адбылося 6 чэрвеня 2012 года. Наступнае праходжанне будзе толькі 11 снежня 2117 г. Упершыню назіраў праходжанне Венеры па дыску Сонца 4 снежня 1639 г. англійскі астраном Джэрэмі Хоракс (1619—1641). Ён жа прадвылічыў гэтую з’яву. Асабліва цікавымі для навукі былі назіранні «з’яўлення Венеры на Сонцы», якія зрабіў [[Міхаіл Васілевіч Ламаносаў|М. В. Ламаносаў]] 6 чэрвеня 1761 года. Гэта касмічная з’ява была таксама загадзя вылічана і з нецярпеннем чакалася астраномамі ўсяго свету<ref>М. В. Ламаносаў піша: «… п. Курганаў па вылічэнні сваім даведаўся, што гэта незабыўнае праходжанне Венеры па Сонцы ізноў у 1769 годзе мая 23 дня па старым стылі здарыцца, якое хоць у Санкт-Пецярбургу і наўрад ці будзе бачна, толькі многія месцы каля тутэйшай паралелі, а асаблiва тыя, што далей на поўнач ляжаць, могуць быць сведкамі. Бо пачатак уступлення адбудзецца тут у 10-й гадзіне папаўдні, а выступ — у 3-й гадзіне папоўначы; з’яўленне пройдзе па верхняй палове Сонца ў адлегласці ад яго цэнтра блізка {{Дроб|2|3}} сонечнага паўпапярочніка. А з 1769 па заканчэнні ста пяці гадоў зноў гэта з’ява бачная быціме. Таго ж 1769 кастрычніка 29 дня такое ж праходжанне і планеты Меркурый па Сонцы будзе бачнае толькі ў Паўднёвай Амерыцы» (М. В. Ламаносаў «З’яўленне Венеры на Сонца…»)</ref>. Яго даследаванне было патрэбна для вызначэння [[паралакс]]а, які дазваляў удакладніць адлегласць ад Зямлі да Сонца (па метаду, распрацаванаму англійскім астраномам [[Эдмунд Галей|Э. Галеем]]), што патрабавала арганізацыі назіранняў з розных геаграфічных пунктаў на паверхні зямнога шара — сумесных намаганняў вучоных многіх краін<ref name="lom">''Михаил Васильевич Ломоносов.'' Избранные произведения в 2-х томах. М.: Наука, 1986</ref>. [[Файл:Lomonosov's drawings for his opening of Venus atmosphere 1761.jpg|thumb|З рукапісу М. В. Ламаносава «З’ява Венеры на Сонца…». 1761]] Аналагічныя візуальныя даследаванні праводзіліся ў 40 пунктах пры ўдзеле 112 чалавек. На тэрыторыі Расіі арганізатарам іх быў М. В. Ламаносаў, які звярнуўся 27 сакавіка ў Сенат з данясеннем, у якім абгрунтоўваў неабходнасць падрыхтоўкі з гэтай мэтай астранамічных экспедыцый у [[Сібір]], хадайнічаў аб выдзяленні грашовых сродкаў на гэта дарагое мерапрыемства, ён склаў кіраўніцтва для назіральнікаў і г. д. Вынікам яго намаганняў стала накіраванне экспедыцыі Н. І. Папова ў [[Іркуцк]] і С. Я. Румоўскага — у Селенгінск. Немалых намаганняў таксама каштавала яму арганізацыя назіранняў у Санкт-Пецярбургу, у Акадэмічнай абсерваторыі, пры ўдзеле А. Д. Красільнікава і Н. Г. Курганава. У іх задачу ўваходзіла назіранне кантактаў Венеры і Сонца — бачнага дотыку краёў іх дыскаў. М. В. Ламаносаў, які больш за ўсё цікавіўся фізічным бокам з’явы, ведучы самастойныя назіранні ў сваёй хатняй абсерваторыі, выявіў светлавы абадок вакол Венеры<ref name="lom"/>. Гэта праходжанне назіралася ва ўсім свеце, але толькі М. В. Ламаносаў звярнуў увагу на тое, што пры судотыку Венеры з дыскам Сонца вакол планеты з’явілася «тонкае, як волас, ззянне». Такі ж светлы арэол назіраўся і пры сыходжанні Венеры з сонечнага дыска. М. В. Ламаносаў даў правільнае навуковае тлумачэнне гэтай з’явы, лічачы яе вынікам рэфракцыі сонечных прамянёў у атмасферы Венеры. «Планета Венера, — пісаў ён, — акружана шчыльнай паветранай атмасферай, такою (калі не большаю), як і тая, што абліваецца вакол нашага шара зямнога». Так упершыню ў гісторыі астраноміі, яшчэ за сто гадоў да адкрыцця спектральнага аналізу, пачалося фізічнае вывучэнне планет. У той час пра планеты Сонечнай сістэмы амаль нічога не было вядома. Таму наяўнасць атмасферы на Венеры М. В. Ламаносаў разглядаў як бясспрэчны доказ падабенства планет і, у прыватнасці, падабенства паміж Венерай і Зямлёй. Эфект убачылі многія назіральнікі: Т. Бергман, П. Варгентын, Шапо д’Атэрош, С. Я. Румоўскі, але толькі М. В. Ламаносаў правільна яго растлумачыў. У астраноміі гэты феномен рассейвання святла, адлюстраванне светлавых прамянёў пры слізгальным падзенні (у М. В. Ламаносава — «пупырь»), атрымаў яго імя — «з’ява Ламаносава»<ref name="lom"/><ref>[http://moscowaleks.narod.ru/galaxy180.html Наблюдения М. В. Ломоносова — Прохождение Венеры по диску Солнца 8 июня 2004 года — сайт «Галактика»]</ref>. Цікавы другі эфект, які назіраўся астраномамі з прыбліжэннем дыска Венеры да знешняга краю дыска Сонца або пры аддаленні ад яго. Дадзеная з’ява, адкрытая таксама М. В. Ламаносавым, не была здавальняюча вытлумачана, і яе, відаць, варта расцэньваць як люстраное адлюстраванне Сонца атмасферай планеты — асабліва вялікае яно пры нязначных вуглах слізгання, пры знаходжанні Венеры паблізу Сонца. Вучоны апісвае яго наступным чынам<ref name="lom"/><ref>[http://vzgljadnamir.narod.ru/biblioteka/Zvereva/VMSS103.htm Явление Ломоносова — Рассеяние света. Отражение световых лучей при скользящем падении. — На сайте «Взгляд на мир»]</ref>: {| |{{пачатак цытаты}} Чакаючы ўступлення Венерынага на Сонца каля сарака хвілін пасля прадпісанага ў эфемерыдах часу, убачыў нарэшце, што сонечны край чаканага ўступлення стаў невыразны і трохі быццам стушаваўся, а раней быў вельмі чысты і ўсюды роўны. Поўнае выхаджэнне, або апошні дотык задняга краю Венеры да Сонца пры самым выхадзе, было таксама з некаторым адрывам і з няяснасцю сонечнага краю. {{канец цытаты}} |} == Даследаванні планеты з дапамогай касмічных апаратаў == Венера даволі інтэнсіўна даследавалася з дапамогай касмічных апаратаў. Першым касмічным апаратам, прызначаным для вывучэння Венеры, быў савецкі «[[КА Венера-1|Венера-1]]». Пасля спробы дасягнення Венеры гэтым апаратам, запушчаным 12 лютага 1961 г., да планеты накіроўваліся савецкія апараты серыі «Венера», «Вега», амерыканскія «Марынер», «Піянер-Венера-1», «Піянер-Венера-2», «Магелан», еўрапейскі «Венера-экспрэс», японскі «Акацуки». У 1975 касмічныя апараты «|Венера-9» і «Венера-10» перадалі на Зямлю першыя фатаграфіі паверхні Венеры; у 1982 годзе «[[КА Венера-13|Венера-13]]» і «[[КА Венера-14|Венера-14]]» перадалі з паверхні Венеры каляровыя выявы<ref>Панарамы паверхні Венеры, атрыманыя савецкімі спускальнымі апарат і апрацаваныя з дапамогай сучасных метадаў Донам Мітчэлам, знаходзяцца [http://mentallandscape.com/V_DigitalImages.htm тут].</ref>. Зрэшты, умовы на паверхні Венеры такія, што ні адзін з касмічных апаратаў не прапрацаваў на планеце больш за дзве гадзіны. Раскосмас плануе адпраўку станцыі «Венера-Д» са спадарожнікам планеты і больш жывучым зондам, які павінен прапрацаваць на паверхні планеты не меней месяца<ref>[http://www.tass-ural.ru/details/49038.html Россия до 2015 года разработает и запустит принципиально новый космический аппарат — долгоживущую станцию «Венера-Д»]</ref><ref>[http://ria.ru/science/20120407/620510655.html РФ запустит зонд к Венере не раньше 2024 г, к Меркурию — после 2031 г]</ref>, а таксама комплексу «Венера-Глоб» з арбітальнага спадарожніка і некалькіх спускальных модуляў<ref>[http://stp.cosmos.ru/index.php?id=1381 Венера-Глоб]</ref>. === Храналогія === Спіс паспяховых запускаў касмічных апаратаў, якія перадалі звесткі пра Венеру<ref>{{Cite web |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/chronology_venus.html |title=Chronology of Venus Exploration (NASA) |access-date=4 мая 2014 |archive-date=30 ліпеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150730111434/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/chronology_venus.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.kocmoc.info/dss.htm Космические пуски и события СССР и России (kocmoc.info)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120103162105/http://www.kocmoc.info/dss.htm |date=3 студзеня 2012 }}</ref>. {| class="wikitable sortable" ! Краіна ! Назва ! Запуск ! Заўвага |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-1]] || {{dts|1961|2|12}} || Першы пралёт міма Венеры. З-за страты сувязі навуковая праграма не выканана |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[Марынер-2]] || {{dts|1962|8|27}} || Пралёт. Збор навуковай інфармацыі |- | {{flagicon|USSR}} СССР || Зонд-1 || {{dts|1964|4|2}} || Пралёт. Збор навуковай інфармацыі |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-2]] || {{dts|1965|11|12}} || Пралёт. Збор навуковай інфармацыі |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-3]] || {{dts|1965|11|16}} || Дасягненне Венеры. Збор навуковай інфармацыі |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-4]] || {{dts|1967|6|12}} || Атмасферныя даследаванні і спроба дасягнення паверхні (апарат расціснуты ціскам, аб якім да таго часу нічога не было вядома) |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[Марынер-5]] || {{dts|1967|6|14}} || Пралёт з мэтай даследаванняў атмасферы |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-5]] || {{dts|1969|1|5}} || Спуск у атмасферы, вызначэнне яе хімічнага складу |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-6]] || {{dts|1969|1|10}} || Спуск у атмасферы, вызначэнне яе хімічнага складу |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-7]] || {{dts|1970|8|17}} || Першая мяккая пасадка на паверхню планеты. Збор навуковай інфармацыі |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-8]] || {{dts|1972|3|27}} || Мяккая пасадка. Пробы грунту. |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[Марынер-10]] || {{dts|1973|11|4}} || Пралёт да Меркурыю, навуковыя даследаванні |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-9]] || {{dts|1975|6|8}} || Мяккая пасадка модуля і штучны спадарожнік Венеры. Першыя чорна-белыя фатаграфіі паверхні. |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-10]] || {{dts|1975|6|14}} || Мяккая пасадка модуля і штучны спадарожнік Венеры. Чорна-белыя фатаграфіі паверхні. |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[Піянер-Венера-1]] || {{dts|1978|5|20}} || Штучны спадарожнік, радыёлакацыя паверхні |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[Піянер-Венера-2]] || {{dts|1978|8|8}} || Уваходжанне ў атмасферу, навуковыя даследаванні |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-11]] || {{dts|1978|9|9}} || Мяккая пасадка модуля, пралёт апарата |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-12]] || {{dts|1978|9|14}} || Мяккая пасадка модуля, пралёт апарата |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-13]] || {{dts|1981|10|30}} || Мяккая пасадка модуля. Першы запіс гуку на паверхні і першая перадача каляровага панарамнага малюнка |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-14]] || {{dts|1981|11|4}} || Мяккая пасадка модуля. Перадача каляровага панарамнага малюнка |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-15]] || {{dts|1983|6|2}} || Штучны спадарожнік Венеры, радыёлакацыя |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-16]] || {{dts|1983|6|7}} || Штучны спадарожнік Венеры, радыёлакацыя |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Вега-1]] || {{dts|1984|12|15}} || Даследаванне атмасферы зондам-аэрастатам, пралёт апарата да каметы Галея |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Вега-2]] || {{dts|1984|12|21}} || Даследаванне атмасферы зондам-аэрастатам, пралёт апарата да каметы Галея |- | {{flagicon|USA}} ЗША || Магелан || {{dts|1989|5|4}} || Штучны спадарожнік Венеры, падрабязная радыёлакацыя |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[КА Галілеа|Галілеа]] || {{dts|1989|10|18}} || Пралёт міма па дарозе да Юпітэра, навуковыя даследаванні |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[Касіні-Гюйгенс]] || {{dts|1997|10|15}} || Пралёт міма па дарозе да Сатурна |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[MESSENGER|Месэнджэр]] || {{dts|2004|8|3}} || Пралёт міма па дарозе да Меркурыя, фота здалёку |- | {{Сцяг Еўрасаюза}} [[ЕКА]] || [[Венера-экспрэс]] || {{dts|2005|11|9}} || Штучны спадарожнік Венеры, радыёлакацыя паўднёвага полюса |- | {{Сцяг Японіі}} Японія || [[PLANET-C|Акацукі]] || {{dts|2010|5|21}} || Няўдача. Выхад на арбіту не плануецца. |} == Асаблівасці наменклатуры == Паколькі аблокі хаваюць паверхню Венеры ад візуальных назіранняў, яе можна вывучаць толькі радыёлакацыйнымі метадамі. Першыя, грубыя карты Венеры былі складзеныя ў 1960-я гг. на аснове радыёлакацыі, якая праводзілася з Зямлі. Светлыя ў радыёдыяпазоне дэталі велічынёй ў сотні і тысячы кіламетраў атрымалі ўмоўныя абазначэнні, прычым існавала некалькі сістэм такіх абазначэнняў, якія не мелі ўсеагульнага хаджэння, а выкарыстоўваліся лакальна групамі навукоўцаў. Адны ўжывалі літары [[Грэчаскі алфавіт|грэчаскага алфавіта]], іншыя — лацінскія літары і лічбы, трэція — рымскія лічбы, чацвёртыя — найменні ў гонар знакамітых навукоўцаў, якія працавалі ў сферы электра- і радыётэхнікі ([[Карл Гаус|Гаус]], [[Генрых Герц|Герц]], [[Аляксандр Сцяпанавіч Папоў|Папоў]]). Гэтыя абазначэнні (за асобнымі выключэннямі) цяпер выйшлі з навуковага ўжытку, хоць яшчэ сустракаюцца ў сучаснай літаратуры па астраноміі<ref name="Имя" />. Выключэннем з’яўляюцца вобласць Альфа, вобласць Бэта і горы Максвела, якія былі ўдала супастаўленыя і атаясамлены з удакладненымі дадзенымі, атрыманымі з дапамогай касмічнай радыёлакацыі<ref name="Род">[http://selena.sai.msu.ru/Rod/Publications/Map_ven/Map_ven.htm ''Ж. Ф. Родионова'' «Карты Венеры»]</ref>. [[Файл:Venus quadrangle layout.gif|thumb|240px|Схема падзелу карты Венеры на лісты (для кожнага паказана літарна-лічбавае пазначэнне і лацінская назва па характэрнай дэталі рэльефу)]] Першую карту часткі венерыянскай паверхні паводле дадзеных радыёлакацыі склала Геалагічная служба ЗША ў 1980 годзе. Для картаграфавання была выкарыстана інфармацыя, сабраная радыёзондам «Піянер-Венера-1» («Піянер-12»), які працаваў на арбіце Венеры з 1978 па 1992 год. Карты паўночнага паўшар’я планеты (трэць паверхні) складзеныя ў 1989 годзе ў маштабе 1:5 000 000 сумесна Амерыканскай геалагічнай службай і расійскім Інстытутам геахіміі і аналітычнай хіміі ім. У. І. Вярнадскага. Выкарыстоўваліся дадзеныя савецкіх радыёзондаў «Венера-15» і «Венера-16». Поўная (акрамя паўднёвых палярных абласцей) і больш падрабязная карта паверхні Венеры складзена ў 1997 годзе ў маштабах 1:10 000 000 і 1:50 000 000 Амерыканскай геалагічнай службай. Пры гэтым былі выкарыстаныя дадзеныя радыёзондаў «Магелан»<ref name="Имя" /><ref name="Род" />. Правілы наймення дэталей рэльефу Венеры былі зацверджаны на XIX Генеральнай асамблеі Міжнароднага астранамічнага саюза ў 1985 годзе, пасля абагульнення вынікаў радыёлакацыйных даследаванняў Венеры аўтаматычнай міжпланетнай станцыямі. Было вырашана выкарыстоўваць у наменклатуры толькі жаночыя імёны (акрамя трох названых раней гістарычных выключэнняў)<ref name="Имя">[http://www.galatreya.ru/astrology/archives/IMENABOGIN/ Имена на карте Венеры (galatreya.ru)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111012070454/http://www.galatreya.ru/astrology/archives/IMENABOGIN/ |date=12 кастрычніка 2011 }}</ref> * Буйныя кратары Венеры атрымліваюць назвы ў гонар прозвішчаў знакамітых жанчын, малыя кратары — жаночыя імёны. Прыклады буйных: Ахматава, Барсава, Барто, Волкава, Галубкіна, Данілава, Дашкова, Ярмолава, Яфімава, Клёнава, Мухіна, Абухава, Арлова, Асіпенка, Патаніна, Руднева, Русланава, Федарэц, Яблачкіна. Прыклады дробных: Аня, Каця, Оля, Света, Таня і г. д.<ref name="Имя" /><ref name="Род" /> Някратарныя формы рэльефу Венеры атрымліваюць імёны ў гонар міфічных, казачных і легендарных жанчын: узвышшам даюцца імёны багінь розных народаў, паніжэнням рэльефу — іншых персанажаў з розных міфалогій: * Зямлі і плато атрымліваюць назвы ў гонар багінь кахання і прыгажосці; тэсэры — па імі багінь лёсу, шчасця і ўдачы; горы, купалы, вобласці называюцца імёнамі розных багінь, веліканш, тытанід; пагоркі — імёнамі марскіх багінь; уступы — імёнамі багінь хатняга ачага, вянкі — імёнамі багінь урадлівасці і земляробства; грады — імёнамі багінь неба і жаночых персанажаў, увязаных у міфах з небам і святлом. * Разоры і лініі атрымліваюць назвы ваяўнічых жанчын, а каньёны — імёны міфалагічных персанажаў, звязаных з Месяцам, паляваннем і лесам<ref name="Имя" /><ref name="Род" />. == Дадатковыя звесткі == === Спадарожнік Венеры === {{Асноўны артыкул|Спадарожнікі Венеры}} [[Файл:ClementineObservesTheMoonSolarCoronaAndVenus.jpg|thumb|100px|ring|Венера побач з Сонцам, закрытым Месяцам. Кадр апарата «Клеменціна»]] Венера разам з Меркурыем лічыцца планетай, у якой няма натуральных [[Спадарожнік (космас)|спадарожнікаў]]. У мінулым мелі месца шматлікія заявы аб назіранні спадарожнікаў Венеры, але адкрыццё заўсёды аказвалася заснаваным на памылцы. Першыя заявы аб тым, што выяўлены спадарожнік Венеры, адносяцца да XVII стагоддзя. Усяго за 120-гадовы перыяд да 1770 было зарэгістравана больш за 30 назіранняў спадарожніка як мінімум 20 астраномамі. Да 1770 года пошукі спадарожнікаў Венеры былі практычна спынены, у асноўным з-за таго, што не ўдавалася паўтарыць вынікі папярэдніх назіранняў, а таксама ў выніку таго, што ніякіх прыкмет наяўнасці спадарожніка не было выяўлена пры назіранні праходжання Венеры па дыску Сонца ў 1761 і 1769 годзе. У Венеры (як і у Марса і Зямлі) існуе [[квазіспадарожнік]], [[астэроід]] 2002 VE68, які абарочваецца вакол Сонца такім чынам, што паміж ім і Венерай існуе [[арбітальны рэзананс]], у выніку якога на працягу многіх перыядаў абароту ён застаецца непадалёк ад планеты. У XIX стагоддзі існавала гіпотэза, што ў мінулым спадарожнікам Венеры быў [[Планета Меркурый|Меркурый]], які пасля быў ёю «страчаны»<ref name="Язев">''С. А. Язев'' «Лекции о Солнечной системе: Учебное пособие», — СПб: Лань, 2011, С. 57-75. ISBN 978-5-8114-1253-2</ref>. У 1976 Том ван Фландэрн і К. Р. Харынгтан на падставе матэматычных разлікаў паказалі, што гэтая гіпотэза добра тлумачыць вялікія адхіленні (эксцэнтрысітэт) арбіты Меркурыя, яго рэзанансны характар абарачэння вакол Сонца і страту вярчальнага моманту як у Меркурыя, так і ў Венеры. Таксама тлумачыцца набыццё Венерай вярчэння, адваротнага асноўнаму ў Сонечнай сістэме, разагрэў паверхні планеты і ўзнікненне шчыльнай атмасферы<ref>[http://www.astrolab.ru/cgi-bin/manager.cgi?id=1&num=593 Бывший спутник Венеры?]</ref><ref>''Cf. R. S. Harrington, T. C. van Flandern'' «A Dynamical Investigation of the Conjecture that Mercury is an Escaped Satellite of Venus», Icarus 28, (1976), pp. 435—440.</ref>. === Тэрафарміраванне Венеры === {{Асноўны артыкул|Тэрафарміраванне Венеры}} [[Файл:TerraformedVenus.jpg|thumb|right|200px|Тэрафарміраваная Венера]] Венера — кандыдат на тэрафарміраванне. Па адным з планаў меркавалася развеяць ў атмасферы Венеры генетычна мадыфікаваныя сіне-зялёныя водарасці, якія, перапрацоўваючы вуглякіслы газ (які складае 96 % атмасферы Венеры) у кісларод, значна паменшылі б парніковы эфект і панізілі б тэмпературу на планеце. Аднак для [[фотасінтэз]]у неабходная вада, якой, паводле апошніх дадзеных, на Венеры практычна няма (нават у выглядзе пары ў атмасферы). Таму для рэалізацыі такога праекта неабходна ў першую чаргу даставіць на Венеру ваду — напрыклад, з дапамогай бамбардзіроўкі яе водна-аміячнымі астэроідамі ці іншым шляхам. == Гл. таксама == * [[Жыццё на Венеры]] == Крыніцы == {{Крыніцы|refs= <ref name=surdin>{{кніга |загаловак = Солнечная система |адказны = Ред.-сост. В.&nbsp;Г. Сурдин |месца = М. |выдавецтва = Физматлит |год = 2008 |старонкі = 126 |старонак = 400 |isbn=978-5-9221-0989-5 }}</ref> <ref name=nssdc>{{cite web |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |title = Venus Fact Sheet |publisher = NASA |last = Williams |first = David R. |date = April 15, 2005 |accessdate = 2007-10-12 |archiveurl = https://www.webcitation.org/616VmpaXT?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |archivedate = 21 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар = Короновский Н. Н. |загаловак = Морфология поверхности Венеры |спасылка = http://inauka.ru/astrophisics/article73743.html |выданне = Соросовский образовательный журнал |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100403033735/http://www.inauka.ru/astrophisics/article73743.html |archivedate = 3 красавіка 2010 }} * {{артыкул |аўтар = Бурба Г. А. |загаловак = Венера: русская транскрипция названий |спасылка = http://www.planetology.ru/burbanomen.php |выданне = Лаборатория сравнительной планетологии ГЕОХИ, май 2005 г |archive-date = 17 снежня 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20091217195219/http://www.planetology.ru/burbanomen.php }} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080604090454/http://xtronomy.altnet.ru/solarsyst/venus.htm Информация о Венере] // на [[Архив Интернета|web.archive.org]] * [http://www.astrogalaxy.ru/050.html Солнечная система. Планеты Солнечной системы. Венера] * Георгий Бурба [http://www.meteorites.ru/menu/press/burba-ven.html Кривое зеркало Земли] // Вокруг света № 6, 2003 * [http://www.inauka.ru/space/article91603.html Известия Науки — новая карта Рельефа Венеры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090423054129/http://www.inauka.ru/space/article91603.html |date=23 красавіка 2009 }} * [http://www.iki.rssi.ru/press/vex.doc «Венера-Экспресс»: итоги основной миссии] * ''Родионова Ж. Ф.'' [http://www.delphis.ru/journal/article/venera-blizhaishaya-k-nam-planeta «Венера — ближайшая к нам планета»] // «Дельфис» № 39, 2004 * ''Алексей Левин, Дмитрий Мамонтов'' [http://elementy.ru/lib/430681 «Планета оранжевых сумерек»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110525055211/http://elementy.ru/lib/430681 |date=25 мая 2011 }} // «[[Популярная механика]]» № 11, 2008 * [http://www.mentallandscape.com/C_CatalogVenus.htm Здымкі, зробленыя савецкімі касмічнымі апаратамі]{{ref-en}} {{Нарматыўны кантроль}} {{Планета Венера}} {{Даследаванне Венеры АМС}} {{Навігацыйная табліца:Сонечная сістэма}} {{Добры артыкул|Астраномія}} [[Катэгорыя:Планеты Сонечнай сістэмы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Венера (планета)| ]] fgo0dj4ds5jjfpijp5aqgzdj83pjhy9 5163210 5163209 2026-07-09T09:40:38Z M.L.Bot 261 5163210 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Венера}} {{Пра|планету|кампанію па вытворчасці [[Жаночая ніжняя бялізна|ніжняй бялізны]]|Мілавіца (кампанія){{!}}«Мілавіца»}} {{Планета |тып = планета |фон = #ddac00 |назва = Венера [[File:Venus symbol (bold).svg|24px|♀]] |сімвал = Venus symbol.svg |выява = PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg |шырыня = 270px |подпіс = Венера ў натуральных колерах |эпоха = J2000.0 |перыгелій = 107 476 259 км<br />0,71843270&nbsp;[[Астранамічная адзінка|а.&nbsp;а.]] |афелій = 108 942 109 км<br />0,72823128&nbsp;[[Астранамічная адзінка|а.&nbsp;а.]] |вялікая паўвось = 108 208 930 км<br />0,723332&nbsp;[[Астранамічная адзінка|а.&nbsp;а.]] |эксцэнтрысітэт = 0,0068 |сідэрычны перыяд = 224,698 дзён |сінадычны перыяд = 583,92 дзён |арбітальная хуткасць = 35,02 км/с |нахіл = 3,86° (адносна сонечнага экватара);<br /> 3,39458° (адносна экліптыкі); <br /> 2,5° (адносна інварыянтнай пласкасці) |даўгата ўзыходнага вузла = 76,67069° |аргумент перыцэнтра = 54,85229° |спадарожнікі = [[квазіспадарожнік]] [[2002 VE68]] |сціск = 0 |экватарыяльны радыус = 6051,5 км |сярэдні радыус = 6051,8 ± 1,0 км |плошча паверхні = 4,60{{e|8}} км²<br />0,902 зямной |аб'ём = 9,38{{e|11}} км³<br />0,857 зямнога |маса = 4,8685{{e|24}} кг<br />0,815 зямной |шчыльнасць = 5,24 г/см³<ref name=surdin/> |паскарэнне вольнага падзення = 8,87 м/с²<br />0,904 [[паскарэнне вольнага падзення|g]] |першая касмічная хуткасць = 7,328 км/с |другая касмічная хуткасць = 10,363 км/с |хуткасць вярчэння = 6,52 км/г |перыяд вярчэння = 243,023 дзён<ref>{{cite news|url=http://www.lenta.ru/articles/2012/02/17/astro/|title=Неторопливая Венера|date=17.02.2012|publisher=Lenta.ru}}</ref> |нахіл восі = 177,36° |прамое ўзыходжанне = 18 г 11 хв 2 с<br />272,76° |схіленне = 67,16° |альбеда = 0,65 |бачная зорная велічыня = −4,7 |вуглавы дыяметр = {{nowrap|9.7"–66.0"}}<ref name=nssdc /> |тэмпература на паверхні = 737 К<ref name=nssdc/><ref>{{cite web |title = Venus: Facts & Figures |publisher = NASA |url = http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&Display=Facts&System=Metric |accessdate = 2007-04-12 |archiveurl = https://www.webcitation.org/616VnSEKz?url=http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus |archivedate = 21 жніўня 2011 |url-status = dead }}</ref><ref name="compare">{{cite web |title = Space Topics: Compare the Planets: Mercury, Venus, Earth, The Moon, and Mars |publisher = Planetary Society |url = http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html |accessdate = 2007-04-12 |archiveurl = https://www.webcitation.org/616VoDl1i?url=http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html |archivedate = 21 жніўня 2011 |url-status = dead}}</ref><br />(464 °C) |тэмпература 1 сярэдняя = 765 К(461,85°C) |атмасфера-ref = <ref name=nssdc /> |атмасферны ціск = 9,2 МПа (92 бар)<ref name=nssdc /> |склад атмасферы = ~96,5 % [[Аксід вугляроду(IV)|вуглякіслы газ]] (СO₂)<br />~3,5 % [[азот]] (N₂)<br />~0,015 % [[Аксід серы(IV)|дыяксід серы]] (SO₂)<br />~0,007 % [[аргон]] (Ar)<br />~0,002 % [[вада|вадзяны пар]] (H₂O)<br />~0,0017 % [[Аксід вугляроду(II)|чадны газ]] (СО)<br />~0,0012 % [[гелій]] (Не)<br />~0,0007 % [[неон]] (Ne)<br /> сераксід вугляроду (OCS) (сляды) <br /> [[хлоравадарод]] (HCl) (сляды)<br /> [[фторавадарод]] (HF) (сляды) }} '''Вене́ра''', народныя назвы '''Вечарні́ца''', '''Мілаві́ца'''<ref>''Болсун А. І.'', ''Рапановіч Я. Н.'' Слоўнік фізічных і астранамічных тэрмінаў. Мн., 1979.</ref>, '''Зарніца'''<ref>[http://pawet.net/library/history/c_history/w_vaysh/%D0%92%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%BA%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81_%D0%99._%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%87%D1%8C%D1%8F.html Народная астрономия белорусско-литовского пограничья]</ref> — другая ўнутраная [[планета]] [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]] з перыядам абароту 224,7 зямных [[Суткі|сутак]]. Названая імем [[Венера (багіня)|Венеры]], багіні кахання з [[Старажытны Рым|рымскага пантэона]]. Гэта адзіная з васьмі асноўных планет Сонечнай сістэмы, якая атрымала назву ў гонар жаночага боства. Венера — трэці паводле яркасці аб’ект на небе Зямлі пасля [[Сонца]] і [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] і дасягае [[Бачная зорная велічыня|бачнай зорнай велічыні]] −4,6. Паколькі Венера бліжэйшая да Сонца, чым [[Зямля (планета)|Зямля]], яна ніколі не аддаляецца ад Сонца больш чым на 47,8° (для зямнога назіральніка). Лепш за ўсё яна відаць незадоўга да ўзыходу або праз пэўны час пасля заходу Сонца, што дало падставу называць яе таксама Вячэрняя зорка ці Ранішняя зорка. Венера класіфікуецца як [[Планеты зямной групы|землепадобная]] планета, і часам яе называюць «сястрой Зямлі», таму што абедзве планеты падобныя памерамі, сілай цяжару і складам. Аднак умовы на гэтых планетах вельмі адрозніваюцца. Паверхню Венеры хаваюць надзвычай густыя аблокі [[Серная кіслата|сернай кіслаты]] з высокай адбівальнай здольнасцю, што перашкаджае ўбачыць яе паверхню ў бачным святле (але яе [[атмасфера Венеры|атмасфера]] празрыстая для радыёхваляў, з дапамогай якіх пасля і быў даследаваны рэльеф планеты). Спрэчкі пра тое, што знаходзіцца пад густой воблачнасцю Венеры, працягваліся да [[XX стагоддзе|дваццатага стагоддзя]], пакуль многія з таямніц Венеры не былі прыадкрытыя [[планеталогія|планетолагамі]]. У Венеры найшчыльнейшая сярод вядомых землепадобных планет атмасфера, якая складаецца галоўным чынам з [[Вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]]. Гэта тлумачыцца тым, што на Венеры няма кругаабароту вугляроду і жыцця, якое магло б перапрацоўваць яго ў біямасу. У глыбокай старажытнасці Венера, як мяркуюць, настолькі разагрэлася, што падобныя да зямных акіяны, якія, як лічыцца, на ёй былі, цалкам выпарыліся, пакінуўшы пасля сябе пустэльны пейзаж з мноствам плітападобных скал. Адна з гіпотэзаў мяркуе, што праз слабасць [[Магнітнае поле планет|магнітнага поля]] вадзяная пара (расшчэпленая сонечным выпраменьваннем на элементы) была вынесена [[Сонечны вецер|сонечным ветрам]] у міжпланетную прастору. Устаноўлена, што атмасфера планеты і цяпер губляе [[вадарод]] і [[кісларод]] у суадносінах 2:1<ref name=solarwind>{{cite web |title = Caught in the wind from the Sun |publisher = ESA (Venus Express) |url = http://www.esa.int/SPECIALS/Venus_Express/SEM0G373R8F_0.html |date = 2007-11-28 |accessdate = 2013-07-12 |archiveurl = https://www.webcitation.org/616Voh32R?url=http://www.esa.int/SPECIALS/Venus_Express/SEM0G373R8F_0.html |archivedate = 21 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref>. [[Атмасферны ціск]] на паверхні Венеры ў 92 разы большы, чым на Зямлі. Дэталёвае картаграфаванне паверхні планеты праводзілася на працягу апошніх 22 гадоў, у прыватнасці праектам «Магелан». Паверхня Венеры носіць выразныя прыкметы [[Вулканізм|вулканічнай]] дзейнасці, а атмасфера змяшчае шмат [[Сера|серы]]. Некаторыя эксперты мяркуюць, што вулканічная дзейнасць на Венеры працягваецца і цяпер. Аднак відавочных доказаў гэтаму не было знойдзена, таму што пакуль ні на воднай з вулканічных западзін — [[Кальдэра|кальдэр]] — не было заўважана [[Лава вулканічная|лававых]] патокаў. Вельмі малая колькасць [[Ударны кратар|ударных кратараў]] сведчыць пра тое, што паверхня Венеры адносна маладая: ёй прыблізна 500 мільёнаў гадоў. Ніякіх сведчанняў тэктанічнага руху пліт на Венеры не выяўлена, магчыма таму, што яе літасфера цераз адсутнасць вады занадта [[Вязкасць|вязкая]] і, такім чынам, недастаткова рухомая. Мяркуюць таксама, што Венера паступова губляе ўнутраную высокую [[Тэмпература|тэмпературу]]. == Асноўныя звесткі == Сярэдняя адлегласць Венеры ад Сонца — 108 млн км (0,723 [[а. а.]]). Адлегласць ад Венеры да Зямлі змяняецца ў межах ад 40 да 259 млн км<ref>[http://kosmos-x.net.ru/index/0-61 Венера, всё о космосе]</ref>. Яе [[арбіта]] вельмі блізкая да кругавой — эксцэнтрысітэт складае ўсяго 0,0068. Перыяд абароту вакол Сонца роўны 224,7 зямных сутак; сярэдняя арбітальная хуткасць — 35 км/с. Нахіл арбіты да плоскасці экліптыкі роўны 3,4°. [[Файл:Terrestrial planet size comparisons.jpg|left|150px|thumb|Параўнальныя памеры (злева направа) [[Планета Меркурый|Меркурыя]], Венеры, [[Планета Зямля|Зямлі]] і [[Планета Марс|Марса]]]] Венера верціцца вакол сваёй восі, якая адхілена на 2° ад перпендыкуляра да плоскасці арбіты, з усходу на захад, гэта значыць у кірунку, які процілеглы кірунку вярчэння большасці планет. Адзін абарот вакол восі займае 243,02 зямных сутак. Камбінацыя гэтых рухаў дае велічыню [[сонечныя суткі|сонечных сутак]] на планеце 116,8 зямных сутак. Цікава, што адзін абарот вакол сваёй восі ў адносінах да Зямлі Венера здзяйсняе за 146 сутак, а [[сінадычны перыяд]] складае 584 сутак, гэта значыць роўна ў чатыры разы даўжэй. У выніку, у кожным ніжнім злучэнні Венера павернута да Зямлі адным і тым жа бокам. Пакуль невядома, ці з’яўляецца гэта супадзеннем, ці тут дзейнічае гравітацыйнае прыцягненне Зямлі і Венеры. Па памерах Венера даволі блізкая да Зямлі. Радыус планеты роўны 6051,8 км (95 % зямнога), маса — 4,87{{e|24}}кг (81,5 % зямной), сярэдняя шчыльнасць — 5,24 г/см³<ref name=surdin />. [[Паскарэнне свабоднага падзення]] роўнае {{s|8,87 м/с²}}, [[другая касмічная хуткасць]] — {{s|10,46 км/с}}. === Атмасфера === [[Файл:Venusatmosphere-ru.svg|thumb|left|200px|Залежнасць тэмпературы атмасферы ад вышыні]] {{main|Атмасфера Венеры}} Атмасферу на Венеры адкрыў рускі навуковец [[Міхаіл Ламаносаў|М. В. Ламаносаў]] 6 чэрвеня 1761 года (па новым стылі)<ref>{{cite journal |author=Shiltsev V., Nesterenko I., Rosenfeld R. |title=Replicating the discovery of Venus’s atmosphere |journal=Physics Today |volume=66 |issue=2 |pages=64 |year=2013 |url=http://www.physicstoday.org/resource/1/phtoad/v66/i2/p64_s1 |doi=10.1063/PT.3.1894 |accessdate=4 мая 2014 |archiveurl=https://archive.today/20130704225233/http://www.physicstoday.org/resource/1/phtoad/v66/i2/p64_s1 |archivedate=4 ліпеня 2013 |url-status=dead |issn=0031-9228}}</ref>. Атмасфера Венеры складаецца ў асноўным з [[Вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] (96 %) і [[азот]]у (амаль 4 %). Вадзяны пар і [[кісларод]] утрымліваюцца ў ёй у вельмі малых колькасцях (0,02 % і 0,1 %). Венерыянская атмасфера ўтрымлівае ў 105 разоў больш газу, чым зямная<ref name="атм">[http://space.rin.ru/articles/html/53.html Строение планеты — Астрономия и Космос]</ref>. [[Ціск]] каля паверхні дасягае 93 [[Атмасфера (адзінка вымярэння)|атм]], [[тэмпература]] — 750 [[Кельвін (адзінка вымярэння)|К]] (475 °[[Градус Цэльсія|C]]). Гэта перавышае тэмпературу паверхні [[Планета Меркурый|Меркурыя]], які знаходзіцца ўдвая бліжэй да [[Сонца]]. Прычынай такой высокай тэмпературы на Венеры з’яўляецца [[парніковы эфект]], які ствараецца шчыльнай вуглекіслотнай атмасферай. [[Шчыльнасць]] атмасферы Венеры каля паверхні ўсяго толькі ў 14 разоў меншая за шчыльнасць [[Вада|вады]]. Нягледзячы на павольнае вярчэнне планеты, перападу тэмператур паміж дзённым і начным бокам планеты не назіраецца — настолькі вялікая цеплавая інерцыя атмасферы. Атмасфера Венеры распасціраецца да вышыні 250 км<ref>{{cite news|url=http://infox.ru/science/universe/2010/10/08/Vyenyera.phtml|title=Спутник приволочился за Венерой|last=Котляр|first=Павел|date=2010-09-09|publisher=infox.ru}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.infox.ru/science/universe/2010/10/08/Vyenyera.phtml |accessdate=9 лістапада 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140421212815/http://www.infox.ru/science/universe/2010/10/08/Vyenyera.phtml |archivedate=21 красавіка 2014 |url-status= }}</ref>. Хмарны покрыў размешчаны на вышыні {{s|30—60 км}} і складаецца з некалькіх слаёў. Хімічны склад аблокаў не вызначаны. Мяркуецца, што ў іх могуць прысутнічаць кропелькі канцэнтраванай [[Серная кіслата|сернай кіслаты]], злучэнні [[Сера|серы]] і [[хлор]]у. Вымярэнні, праведзеныя з борта [[Касмічны апарат|касмічных апаратаў]], якія спускаліся ў атмасферу Венеры, паказалі, што хмарны покрыў не вельмі шчыльны, і, хутчэй за ўсё, нагадвае лёгкую смугу. Падчас пралёта «[[КА Галілеа|Galileo]]» каля Венеры была праведзена здымка інфрачырвоным [[спектрометр]]ам NIMS, і нечакана высветлілася, што на [[Даўжыня хвалі|хвалях даўжынёй]] 1,02, 1,1 і 1,18 мкм сігнал карэлюе з тапаграфіяй паверхні, гэта значыць для адпаведных частот існуюць «вокны», праз якія відаць паверхню Венеры. У [[Ультрафіялетавае выпраменьванне|ультрафіялетавым]] святле хмарны покрыў выглядае як мазаіка светлых і цёмных палос, выцягнутых пад невялікім вуглом да [[экватар]]а. Іх назіранні паказваюць, што хмарны покрыў круціцца з усходу на захад з перыядам 4 сутак. Гэта азначае, што на ўзроўні хмарнага покрыва дзьмуць вятры з хуткасцю {{s|100 м/с}}. Аб нявырашаных праблемах, звязаных з атмасферай планеты, выказаўся супрацоўнік Інстытута даследаванняў Сонечнай сістэмы Таварыства Макса Планка (ФРГ) Дзмітрый Цітоў<ref name="титов">{{Cite web |url=http://sch1262.ru/planets/venera.html |title=Венера — сведения |access-date=4 мая 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111111163043/http://sch1262.ru/planets/venera.html |archivedate=11 лістапада 2011 |url-status=dead }}</ref>: {| |{{пачатак цытаты}} Практычна ўся яе атмасфера ўцягнутая ў адзін гіганцкі [[ураган]]: яна верціцца вакол планеты з хуткасцю, якая дасягае 120—140 метраў у секунду каля верхняй мяжы аблокаў. Мы пакуль цалкам не разумеем, як гэта адбываецца, і што падтрымлівае гэта звышмагутны рух. Яшчэ адзін прыклад: вядома, што асноўны серазмяшчальны газ на Венеры — гэта двухвокіс серы. Але калі мы пачынаем мадэляваць хімію атмасферы на камп’ютары, то высвятляецца, што двухвокіс серы павінен быць «з’едзены» паверхняй на працягу геалагічна кароткага часу. Гэты газ павінен знікнуць, калі няма нейкага пастаяннага падсілкоўвання. Яго прыпісваюць, як правіла, вулканічнай актыўнасці. {{канец цытаты}} |} У венерыянскай атмасферы [[Маланка|маланкі]] б’юць у два разы часцей, чым у [[Атмасфера Зямлі|зямной]]. Гэта з’ява атрымала назву «электрычны цмок Венеры». Прырода такой электрычнай актыўнасці пакуль невядомая. Упершыню гэты феномен быў зафіксаваны апаратам «[[КА Венера-2|Венера-2]]». Прычым выявілі яго як перашкоды ў радыёперадачы. Па звестках савецкага апарата «[[КА Венера-8|Венера-8]]», асветленасць каля паверхні планеты пры вышыні Сонца 5,5° над гарызонтам складае 350±150 [[люкс]], г. зн. толькі нязначная частка сонечнага выпраменьвання дасягае паверхні планеты. Пры знаходжанні Сонца ў [[Зеніт|зеніце]] асветленасць складае ўжо 1000-3000 люкс<ref>{{cite web|url=http://www.laspace.ru/rus/venera8.php|title=Венера-8|publisher=НПО им. С. А. Лавочкина|accessdate=2011-04-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/611HVkiFo?url=http://www.laspace.ru/rus/venera8.php|archivedate=18 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. На Венеры ніколі не бывае ясных дзён<ref>[http://planetarium-kharkov.org/?q=node/262 50 интересных фактов из астрономии]</ref>. Паводле дадзеных апарата «[[КА Венера-экспрэс|Венера-экспрэс]]» у атмасферы Венеры быў знойдзены азонавы слой<ref name="озон">[http://lenta.ru/news/2011/10/07/ozone/ У Венеры нашли озоновый слой]</ref><ref>[http://www.newscientist.com/article/dn21021-venus-has-an-ozone-layer-too.html Venus has an ozone layer]</ref>. Ён змешчаны нашмат вышэй зямнога — на вышыні каля 100 км — і змяшчае ў сотні разоў менш [[азон]]у. Мяркуецца, што азонавы слой на Венеры утвараецца пад уплывам сонечнага выпраменьвання з вуглякіслага газу. Навукоўцы падкрэсліваюць, што канцэнтрацыя азону ў атмасферы Венеры характэрная для неарганічнага сцэнарыя ўтварэння<ref name="озон" />. === Клімат === [[Файл:Venus2 mag big.png|thumb|left|200px|Тапаграфічная карта Венеры]] Разлікі паказваюць, што пры адсутнасці атмасферы максімальная тэмпература паверхні Венеры не была б больш 80&nbsp;°C. У рэчаіснасці ж тэмпература на паверхні Венеры (на ўзроўні сярэдняга радыуса планеты) — каля 750 К (477&nbsp;°C), прычым яе сутачныя ваганні нязначныя. [[Ціск]] — каля 93 атм, шчыльнасць газу амаль на два парадкі вышэйшая, чым у [[атмасфера Зямлі|атмасферы Зямлі]]. Гэтыя факты расчаравалі многіх даследчыкаў, якія лічылі, што на гэтай, так падобнай на нашу, планеце ўмовы блізкія да тых, што былі на Зямлі ў [[каменнавугальны перыяд]], і таму там можа існаваць падобная [[біясфера]]. Першыя вызначэнні тэмпературы, здавалася, маглі апраўдаць такія надзеі, але ўдакладненні (у прыватнасці, пры дапамозе спускальных апаратаў) паказалі, што з-за [[Парніковы эфект|парніковага эфекту]] каля паверхні Венеры выключана ўсякая магчымасць існавання вадкай [[Вада|вады]]. Гэты эфект у атмасферы планеты, які прыводзіць да моцнага разагравання паверхні, ствараюць вуглякіслы газ і вадзяны пар, якія інтэнсіўна паглынаюць [[Інфрачырвонае выпраменьванне|інфрачырвоныя]] (цеплавыя) прамяні, што выпускаюцца нагрэтай паверхняй Венеры. Тэмпература і ціск спачатку падаюць з павелічэннем вышыні. Мінімум тэмпературы 150—170 К (−125… −105&nbsp;°C) адзначаны на вышыні {{s|60—80 км}}<ref>[http://www.college.ru/astronomy/course/content/chapter4/section3/paragraph2/theory.html Колледж.ру]</ref>, а па меры далейшага ўздыму тэмпература расце, дасягаючы на вышыні {{s|90—120 км}} 310—345 К (35—70&nbsp;°C)<ref>[http://www.rian.ru/science/20071129/90077395.html Агентство РИА]</ref>. Вецер, вельмі слабы каля паверхні планеты (не больш за {{s|1 м/с}}), у раёне экватара на вышыні звыш 50 км узмацняецца да {{s|150—300 м/с}}. Назіранні з аўтаматычных касмічных станцый выявілі ў атмасферы [[Навальніца|навальніцы]]. === Паверхня і ўнутраная будова === [[Файл:Venus structure.jpg|thumb|180px|Унутраная будова Венеры]] Даследаванне паверхні Венеры стала магчымым з развіццём [[радыёлакацыя|радыёлакацыйных]] метадаў. Найбольш падрабязную карту склаў амерыканскі апарат «Магелан», які зняў 98 % паверхні планеты. Картаграфаванне выявіла на Венеры шырокія ўзвышшы. Найбуйнейшыя з іх — [[Зямля Іштар]] і [[Зямля Афрадыты]], якія параўнальныя па памерах з зямнымі мацерыкамі. Ударных кратараў на Венеры адносна няшмат. Значная частка паверхні планеты геалагічна маладая (каля 500 млн гадоў). 90 % паверхні планеты пакрыта застылай [[базальт]]авай [[Лава вулканічная|лавай]]. У 2009 годзе была апублікавана карта паўднёвага паўшар’я Венеры, складзеная з дапамогай апарата «[[КА Венера-экспрэс|Венера-экспрэс]]». На аснове дадзеных гэтай карты ўзніклі гіпотэзы аб наяўнасці ў мінулым на Венеры акіянаў вады і моцнай тэктанічнай актыўнасці<ref>{{cite web|url=http://www.rian.ru/science/20090714/177403770.html|title=На Венере в прошлом были океаны и вулканы — учёные|publisher=[[РИА Новости]]|date=2009-07-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/616VpANeW?url=http://ria.ru/science/20090714/177403770.html|archivedate=21 жніўня 2011|accessdate=4 мая 2014|url-status=live}}</ref>. Прапанавана некалькі мадэлей ўнутранай будовы Венеры. Згодна з найбольш рэалістычнай з іх, на Венеры ёсць тры абалонкі. Першая — кара таўшчынёй прыкладна 16 км. Далей — мантыя, [[Сілікаты|сілікатная]] абалонка, якая распасціраецца на глыбіню парадку 3300 км да мяжы з жалезным ядром, маса якога складае каля чвэрці ўсёй масы планеты. Паколькі ўласнае [[магнітнае поле планет]]ы адсутнічае, то можна дапусціць, што ў жалезным ядры няма перамяшчэння зараджаных часціц — [[Электрычны ток|электрычнага току]], які спараджае магнітнае поле, такім чынам, руху рэчыва ў ядры не адбываецца. Гэта значыць, што яно знаходзіцца ў цвёрдым стане. Шчыльнасць ў цэнтры планеты дасягае 14 г/см³. Пераважная большасць дэталей рэльефу Венеры носіць жаночыя імёны, за выключэннем найвышэйшага [[Горы Максвела|горнага хрыбта]] планеты, размешчанага на [[Зямля Іштар|Зямлі Іштар]] блізу [[плато Лакшмі]] і названага ў гонар [[Джэймс Максвел|Джэймса Максвела]]. ==== Рэльеф ==== [[Файл:Mgn p39146.png|thumb|180px|Кратары на паверхні Венеры]] [[Файл:Maat Mons on Venus.jpg|thumb|200px|left|Малюнак паверхні Венеры на аснове радыёлакацыйных дадзеных]] Апараты «[[КА Венера-15|Венера-15]]» і «[[КА Венера-16|Венера-16]]» у 1983—1984 гадах з дапамогай радара закартаграфавалі вялікую частку паўночнага паўшар’я. Амерыканскі «Магелан» з 1989 па 1994 год зрабіў больш падрабязнае (з разрозненнем 300 м) і амаль поўнае картаграфаванне паверхні планеты. На ёй выяўленыя тысячы старажытных вулканаў, якія вывяргалі лаву, сотні кратараў, арахноіды, горы. Паверхневы слой (кара) вельмі тонкі; аслаблены высокай тэмпературай, ён слаба перашкаджае прарыву лавы вонкі. Два венерыянскія кантыненты — [[Зямля Іштар]] і [[Зямля Афрадыты]] — па плошчы не менш за [[Еўропа|Еўропу]] кожны, аднак па працягласці іх некалькі пераўзыходзяць каньёны Парнгэ, названыя ў гонар гаспадыні лесу у ненцаў, якія з’яўляюцца самай вялікай дэталлю рэльефу Венеры. Нізіны, падобныя на акіянскія западзіны, займаюць на Венеры толькі адну шостую паверхні. Горы Максвела на Зямлі Іштар узвышаюцца на 11 км над сярэднім узроўнем паверхні. Горы Максвела, а таксама вобласці Альфа і Бэта з’яўляюцца адзінымі выключэннямі з правіла аб назвах, прынятага [[Міжнародны астранамічны саюз|МАС]]. Усім астатнім раёнах Венеры дадзены жаночыя імёны, у тым ліку рускія: на карце можна знайсці Зямлю Лады, раўніну Снягуркі і каньён Бабы-Ягі<ref>[http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/miscellaneous/planetary/magellan/venus_gazetteer.txt Venus gazetteer] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070829160637/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/miscellaneous/planetary/magellan/venus_gazetteer.txt |date=29 жніўня 2007 }}{{ref-en}}</ref>. Ударныя кратары — рэдкі элемент венерыянскага пейзажу. На ўсёй планеце маецца толькі каля 1000 кратараў. На здымку два кратары дыяметрамі каля {{s|40-50 км}}. Унутраная вобласць запоўнена лавай. «Пялёсткі» вакол кратараў уяўляюць сабой участкі, пакрытыя раздробненай пародай, выкінутай вонкі падчас выбуху пры ўтварэнні кратара. == Назіранне Венеры == === Від з Зямлі === [[Файл:Venus-pacific-levelled.jpg|thumb|200px|Венера заўсёды ярчэйшая, чым самыя яркія зоркі]] Венеру лёгка распазнаць, бо па бляску яна нашмат пераўзыходзіць самыя яркія [[Зорка|зоркі]]. Адметнай прыкметай планеты з’яўляецца яе роўны [[белы колер]]. Венера, гэтак жа як і [[Планета Меркурый|Меркурый]], не адыходзіць на небе на вялікую адлегласць ад Сонца. У моманты [[Элангацыя (астраномія)|элангацый]] Венера можа аддаліцца ад Сонца сама больш на 47,8°. Як і ў Меркурыя, у Венеры ёсць перыяды ранішняй і вячэрняй бачнасці: у старажытнасці лічылі, што ранішняя і вячэрняя Венеры — розныя зоркі. Венера — трэці па яркасці аб’ект на нашым небе. У перыяды бачнасці яе бляск у максімуме каля −4,4^m. У [[тэлескоп]], нават невялікі, можна лёгка ўбачыць і праназіраць змену бачнай фазы дыска планеты. Яго ўпершыню назіраў у 1610 [[Галілеа Галілей|Галілей]]. === Праходжанне па дыску Сонца === [[Файл:2004 Venus transit UV.ogv|thumb|left|Венера на дыску Сонца. Відэа]] [[Файл:Transit of Venus animation.ogg|thumb|left|Анімацыя. Змадэляваная паверхня Венеры. Затым — візуальнае аддаленне ад Венеры аж да Зямлі. Канец — праходжанне Венеры па дыску Сонца]] {{Main|Праходжанне Венеры па дыску Сонца}} Так як Венера размешчана бліжэй да Сонца, чым Зямля, з Зямлі можна назіраць [[Праходжанне (астраномія)|праходжанне]] Венеры па дыску Сонца. Пры гэтым планета выглядае як маленькі чорны дыск на фоне вялізнага свяціла. Аднак гэта вельмі рэдкая з’ява. На працягу прыкладна двух з паловай стагоддзяў здараецца чатыры праходжанні — два снежаньскія і два чэрвеньскія. Апошняе адбылося 6 чэрвеня 2012 года. Наступнае праходжанне будзе толькі 11 снежня 2117 г. Упершыню назіраў праходжанне Венеры па дыску Сонца 4 снежня 1639 г. англійскі астраном Джэрэмі Хоракс (1619—1641). Ён жа прадвылічыў гэтую з’яву. Асабліва цікавымі для навукі былі назіранні «з’яўлення Венеры на Сонцы», якія зрабіў [[Міхаіл Васілевіч Ламаносаў|М. В. Ламаносаў]] 6 чэрвеня 1761 года. Гэта касмічная з’ява была таксама загадзя вылічана і з нецярпеннем чакалася астраномамі ўсяго свету<ref>М. В. Ламаносаў піша: «… п. Курганаў па вылічэнні сваім даведаўся, што гэта незабыўнае праходжанне Венеры па Сонцы ізноў у 1769 годзе мая 23 дня па старым стылі здарыцца, якое хоць у Санкт-Пецярбургу і наўрад ці будзе бачна, толькі многія месцы каля тутэйшай паралелі, а асаблiва тыя, што далей на поўнач ляжаць, могуць быць сведкамі. Бо пачатак уступлення адбудзецца тут у 10-й гадзіне папаўдні, а выступ — у 3-й гадзіне папоўначы; з’яўленне пройдзе па верхняй палове Сонца ў адлегласці ад яго цэнтра блізка {{Дроб|2|3}} сонечнага паўпапярочніка. А з 1769 па заканчэнні ста пяці гадоў зноў гэта з’ява бачная быціме. Таго ж 1769 кастрычніка 29 дня такое ж праходжанне і планеты Меркурый па Сонцы будзе бачнае толькі ў Паўднёвай Амерыцы» (М. В. Ламаносаў «З’яўленне Венеры на Сонца…»)</ref>. Яго даследаванне было патрэбна для вызначэння [[паралакс]]а, які дазваляў удакладніць адлегласць ад Зямлі да Сонца (па метаду, распрацаванаму англійскім астраномам [[Эдмунд Галей|Э. Галеем]]), што патрабавала арганізацыі назіранняў з розных геаграфічных пунктаў на паверхні зямнога шара — сумесных намаганняў вучоных многіх краін<ref name="lom">''Михаил Васильевич Ломоносов.'' Избранные произведения в 2-х томах. М.: Наука, 1986</ref>. [[Файл:Lomonosov's drawings for his opening of Venus atmosphere 1761.jpg|thumb|З рукапісу М. В. Ламаносава «З’ява Венеры на Сонца…». 1761]] Аналагічныя візуальныя даследаванні праводзіліся ў 40 пунктах пры ўдзеле 112 чалавек. На тэрыторыі Расіі арганізатарам іх быў М. В. Ламаносаў, які звярнуўся 27 сакавіка ў Сенат з данясеннем, у якім абгрунтоўваў неабходнасць падрыхтоўкі з гэтай мэтай астранамічных экспедыцый у [[Сібір]], хадайнічаў аб выдзяленні грашовых сродкаў на гэта дарагое мерапрыемства, ён склаў кіраўніцтва для назіральнікаў і г. д. Вынікам яго намаганняў стала накіраванне экспедыцыі Н. І. Папова ў [[Іркуцк]] і С. Я. Румоўскага — у Селенгінск. Немалых намаганняў таксама каштавала яму арганізацыя назіранняў у Санкт-Пецярбургу, у Акадэмічнай абсерваторыі, пры ўдзеле А. Д. Красільнікава і Н. Г. Курганава. У іх задачу ўваходзіла назіранне кантактаў Венеры і Сонца — бачнага дотыку краёў іх дыскаў. М. В. Ламаносаў, які больш за ўсё цікавіўся фізічным бокам з’явы, ведучы самастойныя назіранні ў сваёй хатняй абсерваторыі, выявіў светлавы абадок вакол Венеры<ref name="lom"/>. Гэта праходжанне назіралася ва ўсім свеце, але толькі М. В. Ламаносаў звярнуў увагу на тое, што пры судотыку Венеры з дыскам Сонца вакол планеты з’явілася «тонкае, як волас, ззянне». Такі ж светлы арэол назіраўся і пры сыходжанні Венеры з сонечнага дыска. М. В. Ламаносаў даў правільнае навуковае тлумачэнне гэтай з’явы, лічачы яе вынікам рэфракцыі сонечных прамянёў у атмасферы Венеры. «Планета Венера, — пісаў ён, — акружана шчыльнай паветранай атмасферай, такою (калі не большаю), як і тая, што абліваецца вакол нашага шара зямнога». Так упершыню ў гісторыі астраноміі, яшчэ за сто гадоў да адкрыцця спектральнага аналізу, пачалося фізічнае вывучэнне планет. У той час пра планеты Сонечнай сістэмы амаль нічога не было вядома. Таму наяўнасць атмасферы на Венеры М. В. Ламаносаў разглядаў як бясспрэчны доказ падабенства планет і, у прыватнасці, падабенства паміж Венерай і Зямлёй. Эфект убачылі многія назіральнікі: Т. Бергман, П. Варгентын, Шапо д’Атэрош, С. Я. Румоўскі, але толькі М. В. Ламаносаў правільна яго растлумачыў. У астраноміі гэты феномен рассейвання святла, адлюстраванне светлавых прамянёў пры слізгальным падзенні (у М. В. Ламаносава — «пупырь»), атрымаў яго імя — «з’ява Ламаносава»<ref name="lom"/><ref>[http://moscowaleks.narod.ru/galaxy180.html Наблюдения М. В. Ломоносова — Прохождение Венеры по диску Солнца 8 июня 2004 года — сайт «Галактика»]</ref>. Цікавы другі эфект, які назіраўся астраномамі з прыбліжэннем дыска Венеры да знешняга краю дыска Сонца або пры аддаленні ад яго. Дадзеная з’ява, адкрытая таксама М. В. Ламаносавым, не была здавальняюча вытлумачана, і яе, відаць, варта расцэньваць як люстраное адлюстраванне Сонца атмасферай планеты — асабліва вялікае яно пры нязначных вуглах слізгання, пры знаходжанні Венеры паблізу Сонца. Вучоны апісвае яго наступным чынам<ref name="lom"/><ref>[http://vzgljadnamir.narod.ru/biblioteka/Zvereva/VMSS103.htm Явление Ломоносова — Рассеяние света. Отражение световых лучей при скользящем падении. — На сайте «Взгляд на мир»]</ref>: {| |{{пачатак цытаты}} Чакаючы ўступлення Венерынага на Сонца каля сарака хвілін пасля прадпісанага ў эфемерыдах часу, убачыў нарэшце, што сонечны край чаканага ўступлення стаў невыразны і трохі быццам стушаваўся, а раней быў вельмі чысты і ўсюды роўны. Поўнае выхаджэнне, або апошні дотык задняга краю Венеры да Сонца пры самым выхадзе, было таксама з некаторым адрывам і з няяснасцю сонечнага краю. {{канец цытаты}} |} == Даследаванні планеты з дапамогай касмічных апаратаў == Венера даволі інтэнсіўна даследавалася з дапамогай касмічных апаратаў. Першым касмічным апаратам, прызначаным для вывучэння Венеры, быў савецкі «[[КА Венера-1|Венера-1]]». Пасля спробы дасягнення Венеры гэтым апаратам, запушчаным 12 лютага 1961 г., да планеты накіроўваліся савецкія апараты серыі «Венера», «Вега», амерыканскія «Марынер», «Піянер-Венера-1», «Піянер-Венера-2», «Магелан», еўрапейскі «Венера-экспрэс», японскі «Акацуки». У 1975 касмічныя апараты «|Венера-9» і «Венера-10» перадалі на Зямлю першыя фатаграфіі паверхні Венеры; у 1982 годзе «[[КА Венера-13|Венера-13]]» і «[[КА Венера-14|Венера-14]]» перадалі з паверхні Венеры каляровыя выявы<ref>Панарамы паверхні Венеры, атрыманыя савецкімі спускальнымі апарат і апрацаваныя з дапамогай сучасных метадаў Донам Мітчэлам, знаходзяцца [http://mentallandscape.com/V_DigitalImages.htm тут].</ref>. Зрэшты, умовы на паверхні Венеры такія, што ні адзін з касмічных апаратаў не прапрацаваў на планеце больш за дзве гадзіны. Раскосмас плануе адпраўку станцыі «Венера-Д» са спадарожнікам планеты і больш жывучым зондам, які павінен прапрацаваць на паверхні планеты не меней месяца<ref>[http://www.tass-ural.ru/details/49038.html Россия до 2015 года разработает и запустит принципиально новый космический аппарат — долгоживущую станцию «Венера-Д»]</ref><ref>[http://ria.ru/science/20120407/620510655.html РФ запустит зонд к Венере не раньше 2024 г, к Меркурию — после 2031 г]</ref>, а таксама комплексу «Венера-Глоб» з арбітальнага спадарожніка і некалькіх спускальных модуляў<ref>[http://stp.cosmos.ru/index.php?id=1381 Венера-Глоб]</ref>. === Храналогія === Спіс паспяховых запускаў касмічных апаратаў, якія перадалі звесткі пра Венеру<ref>{{Cite web |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/chronology_venus.html |title=Chronology of Venus Exploration (NASA) |access-date=4 мая 2014 |archive-date=30 ліпеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150730111434/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/chronology_venus.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.kocmoc.info/dss.htm Космические пуски и события СССР и России (kocmoc.info)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120103162105/http://www.kocmoc.info/dss.htm |date=3 студзеня 2012 }}</ref>. {| class="wikitable sortable" ! Краіна ! Назва ! Запуск ! Заўвага |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-1]] || {{dts|1961|2|12}} || Першы пралёт міма Венеры. З-за страты сувязі навуковая праграма не выканана |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[Марынер-2]] || {{dts|1962|8|27}} || Пралёт. Збор навуковай інфармацыі |- | {{flagicon|USSR}} СССР || Зонд-1 || {{dts|1964|4|2}} || Пралёт. Збор навуковай інфармацыі |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-2]] || {{dts|1965|11|12}} || Пралёт. Збор навуковай інфармацыі |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-3]] || {{dts|1965|11|16}} || Дасягненне Венеры. Збор навуковай інфармацыі |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-4]] || {{dts|1967|6|12}} || Атмасферныя даследаванні і спроба дасягнення паверхні (апарат расціснуты ціскам, аб якім да таго часу нічога не было вядома) |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[Марынер-5]] || {{dts|1967|6|14}} || Пралёт з мэтай даследаванняў атмасферы |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-5]] || {{dts|1969|1|5}} || Спуск у атмасферы, вызначэнне яе хімічнага складу |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-6]] || {{dts|1969|1|10}} || Спуск у атмасферы, вызначэнне яе хімічнага складу |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-7]] || {{dts|1970|8|17}} || Першая мяккая пасадка на паверхню планеты. Збор навуковай інфармацыі |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-8]] || {{dts|1972|3|27}} || Мяккая пасадка. Пробы грунту. |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[Марынер-10]] || {{dts|1973|11|4}} || Пралёт да Меркурыю, навуковыя даследаванні |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-9]] || {{dts|1975|6|8}} || Мяккая пасадка модуля і штучны спадарожнік Венеры. Першыя чорна-белыя фатаграфіі паверхні. |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-10]] || {{dts|1975|6|14}} || Мяккая пасадка модуля і штучны спадарожнік Венеры. Чорна-белыя фатаграфіі паверхні. |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[Піянер-Венера-1]] || {{dts|1978|5|20}} || Штучны спадарожнік, радыёлакацыя паверхні |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[Піянер-Венера-2]] || {{dts|1978|8|8}} || Уваходжанне ў атмасферу, навуковыя даследаванні |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-11]] || {{dts|1978|9|9}} || Мяккая пасадка модуля, пралёт апарата |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-12]] || {{dts|1978|9|14}} || Мяккая пасадка модуля, пралёт апарата |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-13]] || {{dts|1981|10|30}} || Мяккая пасадка модуля. Першы запіс гуку на паверхні і першая перадача каляровага панарамнага малюнка |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-14]] || {{dts|1981|11|4}} || Мяккая пасадка модуля. Перадача каляровага панарамнага малюнка |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-15]] || {{dts|1983|6|2}} || Штучны спадарожнік Венеры, радыёлакацыя |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-16]] || {{dts|1983|6|7}} || Штучны спадарожнік Венеры, радыёлакацыя |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Вега-1]] || {{dts|1984|12|15}} || Даследаванне атмасферы зондам-аэрастатам, пралёт апарата да каметы Галея |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Вега-2]] || {{dts|1984|12|21}} || Даследаванне атмасферы зондам-аэрастатам, пралёт апарата да каметы Галея |- | {{flagicon|USA}} ЗША || Магелан || {{dts|1989|5|4}} || Штучны спадарожнік Венеры, падрабязная радыёлакацыя |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[КА Галілеа|Галілеа]] || {{dts|1989|10|18}} || Пралёт міма па дарозе да Юпітэра, навуковыя даследаванні |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[Касіні-Гюйгенс]] || {{dts|1997|10|15}} || Пралёт міма па дарозе да Сатурна |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[MESSENGER|Месэнджэр]] || {{dts|2004|8|3}} || Пралёт міма па дарозе да Меркурыя, фота здалёку |- | {{Сцяг Еўрасаюза}} [[ЕКА]] || [[Венера-экспрэс]] || {{dts|2005|11|9}} || Штучны спадарожнік Венеры, радыёлакацыя паўднёвага полюса |- | {{Сцяг Японіі}} Японія || [[PLANET-C|Акацукі]] || {{dts|2010|5|21}} || Няўдача. Выхад на арбіту не плануецца. |} == Асаблівасці наменклатуры == Паколькі аблокі хаваюць паверхню Венеры ад візуальных назіранняў, яе можна вывучаць толькі радыёлакацыйнымі метадамі. Першыя, грубыя карты Венеры былі складзеныя ў 1960-я гг. на аснове радыёлакацыі, якая праводзілася з Зямлі. Светлыя ў радыёдыяпазоне дэталі велічынёй ў сотні і тысячы кіламетраў атрымалі ўмоўныя абазначэнні, прычым існавала некалькі сістэм такіх абазначэнняў, якія не мелі ўсеагульнага хаджэння, а выкарыстоўваліся лакальна групамі навукоўцаў. Адны ўжывалі літары [[Грэчаскі алфавіт|грэчаскага алфавіта]], іншыя — лацінскія літары і лічбы, трэція — рымскія лічбы, чацвёртыя — найменні ў гонар знакамітых навукоўцаў, якія працавалі ў сферы электра- і радыётэхнікі ([[Карл Гаус|Гаус]], [[Генрых Герц|Герц]], [[Аляксандр Сцяпанавіч Папоў|Папоў]]). Гэтыя абазначэнні (за асобнымі выключэннямі) цяпер выйшлі з навуковага ўжытку, хоць яшчэ сустракаюцца ў сучаснай літаратуры па астраноміі<ref name="Имя" />. Выключэннем з’яўляюцца вобласць Альфа, вобласць Бэта і горы Максвела, якія былі ўдала супастаўленыя і атаясамлены з удакладненымі дадзенымі, атрыманымі з дапамогай касмічнай радыёлакацыі<ref name="Род">[http://selena.sai.msu.ru/Rod/Publications/Map_ven/Map_ven.htm ''Ж. Ф. Родионова'' «Карты Венеры»]</ref>. [[Файл:Venus quadrangle layout.gif|thumb|240px|Схема падзелу карты Венеры на лісты (для кожнага паказана літарна-лічбавае пазначэнне і лацінская назва па характэрнай дэталі рэльефу)]] Першую карту часткі венерыянскай паверхні паводле дадзеных радыёлакацыі склала Геалагічная служба ЗША ў 1980 годзе. Для картаграфавання была выкарыстана інфармацыя, сабраная радыёзондам «Піянер-Венера-1» («Піянер-12»), які працаваў на арбіце Венеры з 1978 па 1992 год. Карты паўночнага паўшар’я планеты (трэць паверхні) складзеныя ў 1989 годзе ў маштабе 1:5 000 000 сумесна Амерыканскай геалагічнай службай і расійскім Інстытутам геахіміі і аналітычнай хіміі ім. У. І. Вярнадскага. Выкарыстоўваліся дадзеныя савецкіх радыёзондаў «Венера-15» і «Венера-16». Поўная (акрамя паўднёвых палярных абласцей) і больш падрабязная карта паверхні Венеры складзена ў 1997 годзе ў маштабах 1:10 000 000 і 1:50 000 000 Амерыканскай геалагічнай службай. Пры гэтым былі выкарыстаныя дадзеныя радыёзондаў «Магелан»<ref name="Имя" /><ref name="Род" />. Правілы наймення дэталей рэльефу Венеры былі зацверджаны на XIX Генеральнай асамблеі Міжнароднага астранамічнага саюза ў 1985 годзе, пасля абагульнення вынікаў радыёлакацыйных даследаванняў Венеры аўтаматычнай міжпланетнай станцыямі. Было вырашана выкарыстоўваць у наменклатуры толькі жаночыя імёны (акрамя трох названых раней гістарычных выключэнняў)<ref name="Имя">[http://www.galatreya.ru/astrology/archives/IMENABOGIN/ Имена на карте Венеры (galatreya.ru)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111012070454/http://www.galatreya.ru/astrology/archives/IMENABOGIN/ |date=12 кастрычніка 2011 }}</ref> * Буйныя кратары Венеры атрымліваюць назвы ў гонар прозвішчаў знакамітых жанчын, малыя кратары — жаночыя імёны. Прыклады буйных: Ахматава, Барсава, Барто, Волкава, Галубкіна, Данілава, Дашкова, Ярмолава, Яфімава, Клёнава, Мухіна, Абухава, Арлова, Асіпенка, Патаніна, Руднева, Русланава, Федарэц, Яблачкіна. Прыклады дробных: Аня, Каця, Оля, Света, Таня і г. д.<ref name="Имя" /><ref name="Род" /> Някратарныя формы рэльефу Венеры атрымліваюць імёны ў гонар міфічных, казачных і легендарных жанчын: узвышшам даюцца імёны багінь розных народаў, паніжэнням рэльефу — іншых персанажаў з розных міфалогій: * Зямлі і плато атрымліваюць назвы ў гонар багінь кахання і прыгажосці; тэсэры — па імі багінь лёсу, шчасця і ўдачы; горы, купалы, вобласці называюцца імёнамі розных багінь, веліканш, тытанід; пагоркі — імёнамі марскіх багінь; уступы — імёнамі багінь хатняга ачага, вянкі — імёнамі багінь урадлівасці і земляробства; грады — імёнамі багінь неба і жаночых персанажаў, увязаных у міфах з небам і святлом. * Разоры і лініі атрымліваюць назвы ваяўнічых жанчын, а каньёны — імёны міфалагічных персанажаў, звязаных з Месяцам, паляваннем і лесам<ref name="Имя" /><ref name="Род" />. == Дадатковыя звесткі == === Спадарожнік Венеры === {{Асноўны артыкул|Спадарожнікі Венеры}} [[Файл:ClementineObservesTheMoonSolarCoronaAndVenus.jpg|thumb|100px|ring|Венера побач з Сонцам, закрытым Месяцам. Кадр апарата «Клеменціна»]] Венера разам з Меркурыем лічыцца планетай, у якой няма натуральных [[Спадарожнік (космас)|спадарожнікаў]]. У мінулым мелі месца шматлікія заявы аб назіранні спадарожнікаў Венеры, але адкрыццё заўсёды аказвалася заснаваным на памылцы. Першыя заявы аб тым, што выяўлены спадарожнік Венеры, адносяцца да XVII стагоддзя. Усяго за 120-гадовы перыяд да 1770 было зарэгістравана больш за 30 назіранняў спадарожніка як мінімум 20 астраномамі. Да 1770 года пошукі спадарожнікаў Венеры былі практычна спынены, у асноўным з-за таго, што не ўдавалася паўтарыць вынікі папярэдніх назіранняў, а таксама ў выніку таго, што ніякіх прыкмет наяўнасці спадарожніка не было выяўлена пры назіранні праходжання Венеры па дыску Сонца ў 1761 і 1769 годзе. У Венеры (як і у Марса і Зямлі) існуе [[квазіспадарожнік]], [[астэроід]] 2002 VE68, які абарочваецца вакол Сонца такім чынам, што паміж ім і Венерай існуе [[арбітальны рэзананс]], у выніку якога на працягу многіх перыядаў абароту ён застаецца непадалёк ад планеты. У XIX стагоддзі існавала гіпотэза, што ў мінулым спадарожнікам Венеры быў [[Планета Меркурый|Меркурый]], які пасля быў ёю «страчаны»<ref name="Язев">''С. А. Язев'' «Лекции о Солнечной системе: Учебное пособие», — СПб: Лань, 2011, С. 57-75. ISBN 978-5-8114-1253-2</ref>. У 1976 Том ван Фландэрн і К. Р. Харынгтан на падставе матэматычных разлікаў паказалі, што гэтая гіпотэза добра тлумачыць вялікія адхіленні (эксцэнтрысітэт) арбіты Меркурыя, яго рэзанансны характар абарачэння вакол Сонца і страту вярчальнага моманту як у Меркурыя, так і ў Венеры. Таксама тлумачыцца набыццё Венерай вярчэння, адваротнага асноўнаму ў Сонечнай сістэме, разагрэў паверхні планеты і ўзнікненне шчыльнай атмасферы<ref>[http://www.astrolab.ru/cgi-bin/manager.cgi?id=1&num=593 Бывший спутник Венеры?]</ref><ref>''Cf. R. S. Harrington, T. C. van Flandern'' «A Dynamical Investigation of the Conjecture that Mercury is an Escaped Satellite of Venus», Icarus 28, (1976), pp. 435—440.</ref>. === Тэрафарміраванне Венеры === {{Асноўны артыкул|Тэрафарміраванне Венеры}} [[Файл:TerraformedVenus.jpg|thumb|right|200px|Тэрафарміраваная Венера]] Венера — кандыдат на тэрафарміраванне. Па адным з планаў меркавалася развеяць ў атмасферы Венеры генетычна мадыфікаваныя сіне-зялёныя водарасці, якія, перапрацоўваючы вуглякіслы газ (які складае 96 % атмасферы Венеры) у кісларод, значна паменшылі б парніковы эфект і панізілі б тэмпературу на планеце. Аднак для [[фотасінтэз]]у неабходная вада, якой, паводле апошніх дадзеных, на Венеры практычна няма (нават у выглядзе пары ў атмасферы). Таму для рэалізацыі такога праекта неабходна ў першую чаргу даставіць на Венеру ваду — напрыклад, з дапамогай бамбардзіроўкі яе водна-аміячнымі астэроідамі ці іншым шляхам. == Гл. таксама == * [[Жыццё на Венеры]] == Крыніцы == {{Крыніцы|refs= <ref name=surdin>{{кніга |загаловак = Солнечная система |адказны = Ред.-сост. В.&nbsp;Г. Сурдин |месца = М. |выдавецтва = Физматлит |год = 2008 |старонкі = 126 |старонак = 400 |isbn=978-5-9221-0989-5 }}</ref> <ref name=nssdc>{{cite web |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |title = Venus Fact Sheet |publisher = NASA |last = Williams |first = David R. |date = April 15, 2005 |accessdate = 2007-10-12 |archiveurl = https://www.webcitation.org/616VmpaXT?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |archivedate = 21 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар = Короновский Н. Н. |загаловак = Морфология поверхности Венеры |спасылка = http://inauka.ru/astrophisics/article73743.html |выданне = Соросовский образовательный журнал |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100403033735/http://www.inauka.ru/astrophisics/article73743.html |archivedate = 3 красавіка 2010 }} * {{артыкул |аўтар = Бурба Г. А. |загаловак = Венера: русская транскрипция названий |спасылка = http://www.planetology.ru/burbanomen.php |выданне = Лаборатория сравнительной планетологии ГЕОХИ, май 2005 г |archive-date = 17 снежня 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20091217195219/http://www.planetology.ru/burbanomen.php }} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080604090454/http://xtronomy.altnet.ru/solarsyst/venus.htm Информация о Венере] // на [[Архив Интернета|web.archive.org]] * [http://www.astrogalaxy.ru/050.html Солнечная система. Планеты Солнечной системы. Венера] * Георгий Бурба [http://www.meteorites.ru/menu/press/burba-ven.html Кривое зеркало Земли] // Вокруг света № 6, 2003 * [http://www.inauka.ru/space/article91603.html Известия Науки — новая карта Рельефа Венеры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090423054129/http://www.inauka.ru/space/article91603.html |date=23 красавіка 2009 }} * [http://www.iki.rssi.ru/press/vex.doc «Венера-Экспресс»: итоги основной миссии] * ''Родионова Ж. Ф.'' [http://www.delphis.ru/journal/article/venera-blizhaishaya-k-nam-planeta «Венера — ближайшая к нам планета»] // «Дельфис» № 39, 2004 * ''Алексей Левин, Дмитрий Мамонтов'' [http://elementy.ru/lib/430681 «Планета оранжевых сумерек»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110525055211/http://elementy.ru/lib/430681 |date=25 мая 2011 }} // «[[Популярная механика]]» № 11, 2008 * [http://www.mentallandscape.com/C_CatalogVenus.htm Здымкі, зробленыя савецкімі касмічнымі апаратамі]{{ref-en}} {{Нарматыўны кантроль}} {{Планета Венера}} {{Даследаванне Венеры АМС}} {{Навігацыйная табліца:Сонечная сістэма}} {{Добры артыкул|Астраномія}} [[Катэгорыя:Планеты Сонечнай сістэмы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Венера (планета)| ]] esr8cov7rqqk13k76dqgqdev07qyva0 5163215 5163210 2026-07-09T09:48:07Z M.L.Bot 261 5163215 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Венера}} {{Пра|планету|кампанію па вытворчасці [[Жаночая ніжняя бялізна|ніжняй бялізны]]|Мілавіца (кампанія){{!}}«Мілавіца»}} {{Планета |тып = планета |фон = #ddac00 |назва = Венера [[File:Venus symbol (bold).svg|24px|♀]] |сімвал = Venus symbol.svg |выява = PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg |шырыня = 270px |подпіс = Венера ў натуральных колерах |эпоха = J2000.0 |перыгелій = 107 476 259 км<br />0,71843270&nbsp;[[Астранамічная адзінка|а.&nbsp;а.]] |афелій = 108 942 109 км<br />0,72823128&nbsp;[[Астранамічная адзінка|а.&nbsp;а.]] |вялікая паўвось = 108 208 930 км<br />0,723332&nbsp;[[Астранамічная адзінка|а.&nbsp;а.]] |эксцэнтрысітэт = 0,0068 |сідэрычны перыяд = 224,698 дзён |сінадычны перыяд = 583,92 дзён |арбітальная хуткасць = 35,02 км/с |нахіл = 3,86° (адносна сонечнага экватара);<br /> 3,39458° (адносна экліптыкі); <br /> 2,5° (адносна інварыянтнай пласкасці) |даўгата ўзыходнага вузла = 76,67069° |аргумент перыцэнтра = 54,85229° |спадарожнікі = [[квазіспадарожнік]] [[2002 VE68]] |сціск = 0 |экватарыяльны радыус = 6051,5 км |сярэдні радыус = 6051,8 ± 1,0 км |плошча паверхні = 4,60{{e|8}} км²<br />0,902 зямной |аб'ём = 9,38{{e|11}} км³<br />0,857 зямнога |маса = 4,8685{{e|24}} кг<br />0,815 зямной |шчыльнасць = 5,24 г/см³<ref name=surdin/> |паскарэнне вольнага падзення = 8,87 м/с²<br />0,904 [[паскарэнне вольнага падзення|g]] |першая касмічная хуткасць = 7,328 км/с |другая касмічная хуткасць = 10,363 км/с |хуткасць вярчэння = 6,52 км/г |перыяд вярчэння = 243,023 дзён<ref>{{cite news|url=http://www.lenta.ru/articles/2012/02/17/astro/|title=Неторопливая Венера|date=17.02.2012|publisher=Lenta.ru}}</ref> |нахіл восі = 177,36° |прамое ўзыходжанне = 18 г 11 хв 2 с<br />272,76° |схіленне = 67,16° |альбеда = 0,65 |бачная зорная велічыня = −4,7 |вуглавы дыяметр = {{nowrap|9.7"–66.0"}}<ref name=nssdc /> |тэмпература на паверхні = 737 К<ref name=nssdc/><ref>{{cite web |title = Venus: Facts & Figures |publisher = NASA |url = http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&Display=Facts&System=Metric |accessdate = 2007-04-12 |archiveurl = https://www.webcitation.org/616VnSEKz?url=http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus |archivedate = 21 жніўня 2011 |url-status = dead }}</ref><ref name="compare">{{cite web |title = Space Topics: Compare the Planets: Mercury, Venus, Earth, The Moon, and Mars |publisher = Planetary Society |url = http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html |accessdate = 2007-04-12 |archiveurl = https://www.webcitation.org/616VoDl1i?url=http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html |archivedate = 21 жніўня 2011 |url-status = dead}}</ref><br />(464 °C) |тэмпература 1 сярэдняя = 765 К(461,85°C) |атмасфера-ref = <ref name=nssdc /> |атмасферны ціск = 9,2 МПа (92 бар)<ref name=nssdc /> |склад атмасферы = ~96,5 % [[Аксід вугляроду(IV)|вуглякіслы газ]] (СO₂)<br />~3,5 % [[азот]] (N₂)<br />~0,015 % [[Аксід серы(IV)|дыяксід серы]] (SO₂)<br />~0,007 % [[аргон]] (Ar)<br />~0,002 % [[вада|вадзяны пар]] (H₂O)<br />~0,0017 % [[Аксід вугляроду(II)|чадны газ]] (СО)<br />~0,0012 % [[гелій]] (Не)<br />~0,0007 % [[неон]] (Ne)<br /> сераксід вугляроду (OCS) (сляды) <br /> [[хлоравадарод]] (HCl) (сляды)<br /> [[фторавадарод]] (HF) (сляды) }} '''Вене́ра''', народныя назвы '''Вечарні́ца''', '''Мілаві́ца'''<ref>''Болсун А. І.'', ''Рапановіч Я. Н.'' Слоўнік фізічных і астранамічных тэрмінаў. Мн., 1979.</ref>, '''Зарніца'''<ref>[http://pawet.net/library/history/c_history/w_vaysh/%D0%92%D0%B0%D0%B9%D1%88%D0%BA%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81_%D0%99._%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%87%D1%8C%D1%8F.html Народная астрономия белорусско-литовского пограничья]</ref> — другая ўнутраная [[планета]] [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]] з перыядам абароту 224,7 зямных [[Суткі|сутак]]. Названая імем [[Венера (багіня)|Венеры]], багіні кахання з [[Старажытны Рым|рымскага пантэона]]. Гэта адзіная з васьмі асноўных планет Сонечнай сістэмы, якая атрымала назву ў гонар жаночага боства. Венера — трэці паводле яркасці аб’ект на небе Зямлі пасля [[Сонца]] і [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] і дасягае [[Бачная зорная велічыня|бачнай зорнай велічыні]] −4,6. Паколькі Венера бліжэйшая да Сонца, чым [[Зямля (планета)|Зямля]], яна ніколі не аддаляецца ад Сонца больш чым на 47,8° (для зямнога назіральніка). Лепш за ўсё яна відаць незадоўга да ўзыходу або праз пэўны час пасля заходу Сонца, што дало падставу называць яе таксама Вячэрняя зорка ці Ранішняя зорка. Венера класіфікуецца як [[Планеты зямной групы|землепадобная]] планета, і часам яе называюць «сястрой Зямлі», таму што абедзве планеты падобныя памерамі, сілай цяжару і складам. Аднак умовы на гэтых планетах вельмі адрозніваюцца. Паверхню Венеры хаваюць надзвычай густыя аблокі [[Серная кіслата|сернай кіслаты]] з высокай адбівальнай здольнасцю, што перашкаджае ўбачыць яе паверхню ў бачным святле (але яе [[атмасфера Венеры|атмасфера]] празрыстая для радыёхваляў, з дапамогай якіх пасля і быў даследаваны рэльеф планеты). Спрэчкі пра тое, што знаходзіцца пад густой воблачнасцю Венеры, працягваліся да [[XX стагоддзе|дваццатага стагоддзя]], пакуль многія з таямніц Венеры не былі прыадкрытыя [[планеталогія|планетолагамі]]. У Венеры найшчыльнейшая сярод вядомых землепадобных планет атмасфера, якая складаецца галоўным чынам з [[Вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]]. Гэта тлумачыцца тым, што на Венеры няма кругаабароту вугляроду і жыцця, якое магло б перапрацоўваць яго ў біямасу. У глыбокай старажытнасці Венера, як мяркуюць, настолькі разагрэлася, што падобныя да зямных акіяны, якія, як лічыцца, на ёй былі, цалкам выпарыліся, пакінуўшы пасля сябе пустэльны пейзаж з мноствам плітападобных скал. Адна з гіпотэзаў мяркуе, што праз слабасць [[Магнітнае поле планет|магнітнага поля]] вадзяная пара (расшчэпленая сонечным выпраменьваннем на элементы) была вынесена [[Сонечны вецер|сонечным ветрам]] у міжпланетную прастору. Устаноўлена, што атмасфера планеты і цяпер губляе [[вадарод]] і [[кісларод]] у суадносінах 2:1<ref name=solarwind>{{cite web |title = Caught in the wind from the Sun |publisher = ESA (Venus Express) |url = http://www.esa.int/SPECIALS/Venus_Express/SEM0G373R8F_0.html |date = 2007-11-28 |accessdate = 2013-07-12 |archiveurl = https://www.webcitation.org/616Voh32R?url=http://www.esa.int/SPECIALS/Venus_Express/SEM0G373R8F_0.html |archivedate = 21 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref>. [[Атмасферны ціск]] на паверхні Венеры ў 92 разы большы, чым на Зямлі. Дэталёвае картаграфаванне паверхні планеты праводзілася на працягу апошніх 22 гадоў, у прыватнасці праектам «Магелан». Паверхня Венеры носіць выразныя прыкметы [[Вулканізм|вулканічнай]] дзейнасці, а атмасфера змяшчае шмат [[Сера|серы]]. Некаторыя эксперты мяркуюць, што вулканічная дзейнасць на Венеры працягваецца і цяпер. Аднак відавочных доказаў гэтаму не было знойдзена, таму што пакуль ні на воднай з вулканічных западзін — [[Кальдэра|кальдэр]] — не было заўважана [[Лава вулканічная|лававых]] патокаў. Вельмі малая колькасць [[Ударны кратар|ударных кратараў]] сведчыць пра тое, што паверхня Венеры адносна маладая: ёй прыблізна 500 мільёнаў гадоў. Ніякіх сведчанняў тэктанічнага руху пліт на Венеры не выяўлена, магчыма таму, што яе літасфера цераз адсутнасць вады занадта [[Вязкасць|вязкая]] і, такім чынам, недастаткова рухомая. Мяркуюць таксама, што Венера паступова губляе ўнутраную высокую [[Тэмпература|тэмпературу]]. == Асноўныя звесткі == Сярэдняя адлегласць Венеры ад Сонца — 108 млн км (0,723 [[а. а.]]). Адлегласць ад Венеры да Зямлі змяняецца ў межах ад 40 да 259 млн км<ref>[http://kosmos-x.net.ru/index/0-61 Венера, всё о космосе]</ref>. Яе [[арбіта]] вельмі блізкая да кругавой — эксцэнтрысітэт складае ўсяго 0,0068. Перыяд абароту вакол Сонца роўны 224,7 зямных сутак; сярэдняя арбітальная хуткасць — 35 км/с. Нахіл арбіты да плоскасці экліптыкі роўны 3,4°. [[Файл:Terrestrial planet size comparisons.jpg|left|150px|thumb|Параўнальныя памеры (злева направа) [[Планета Меркурый|Меркурыя]], Венеры, [[Планета Зямля|Зямлі]] і [[Планета Марс|Марса]]]] Венера верціцца вакол сваёй восі, якая адхілена на 2° ад перпендыкуляра да плоскасці арбіты, з усходу на захад, гэта значыць у кірунку, які процілеглы кірунку вярчэння большасці планет. Адзін абарот вакол восі займае 243,02 зямных сутак. Камбінацыя гэтых рухаў дае велічыню [[сонечныя суткі|сонечных сутак]] на планеце 116,8 зямных сутак. Цікава, што адзін абарот вакол сваёй восі ў адносінах да Зямлі Венера здзяйсняе за 146 сутак, а [[сінадычны перыяд]] складае 584 сутак, гэта значыць роўна ў чатыры разы даўжэй. У выніку, у кожным ніжнім злучэнні Венера павернута да Зямлі адным і тым жа бокам. Пакуль невядома, ці з’яўляецца гэта супадзеннем, ці тут дзейнічае гравітацыйнае прыцягненне Зямлі і Венеры. Па памерах Венера даволі блізкая да Зямлі. Радыус планеты роўны 6051,8 км (95 % зямнога), маса — 4,87{{e|24}}кг (81,5 % зямной), сярэдняя шчыльнасць — 5,24 г/см³<ref name=surdin />. [[Паскарэнне свабоднага падзення]] роўнае {{s|8,87 м/с²}}, [[другая касмічная хуткасць]] — {{s|10,46 км/с}}. === Атмасфера === [[Файл:Venusatmosphere-ru.svg|thumb|left|200px|Залежнасць тэмпературы атмасферы ад вышыні]] {{main|Атмасфера Венеры}} Атмасферу на Венеры адкрыў рускі навуковец [[Міхаіл Ламаносаў|М. В. Ламаносаў]] 6 чэрвеня 1761 года (па новым стылі)<ref>{{cite journal |author=Shiltsev V., Nesterenko I., Rosenfeld R. |title=Replicating the discovery of Venus’s atmosphere |journal=Physics Today |volume=66 |issue=2 |pages=64 |year=2013 |url=http://www.physicstoday.org/resource/1/phtoad/v66/i2/p64_s1 |doi=10.1063/PT.3.1894 |accessdate=4 мая 2014 |archiveurl=https://archive.today/20130704225233/http://www.physicstoday.org/resource/1/phtoad/v66/i2/p64_s1 |archivedate=4 ліпеня 2013 |url-status=dead |issn=0031-9228}}</ref>. Атмасфера Венеры складаецца ў асноўным з [[Вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]] (96 %) і [[азот]]у (амаль 4 %). Вадзяны пар і [[кісларод]] утрымліваюцца ў ёй у вельмі малых колькасцях (0,02 % і 0,1 %). Венерыянская атмасфера ўтрымлівае ў 105 разоў больш газу, чым зямная<ref name="атм">[http://space.rin.ru/articles/html/53.html Строение планеты — Астрономия и Космос]</ref>. [[Ціск]] каля паверхні дасягае 93 [[Атмасфера (адзінка вымярэння)|атм]], [[тэмпература]] — 750 [[Кельвін (адзінка вымярэння)|К]] (475 °[[Градус Цэльсія|C]]). Гэта перавышае тэмпературу паверхні [[Планета Меркурый|Меркурыя]], які знаходзіцца ўдвая бліжэй да [[Сонца]]. Прычынай такой высокай тэмпературы на Венеры з’яўляецца [[парніковы эфект]], які ствараецца шчыльнай вуглекіслотнай атмасферай. [[Шчыльнасць]] атмасферы Венеры каля паверхні ўсяго толькі ў 14 разоў меншая за шчыльнасць [[Вада|вады]]. Нягледзячы на павольнае вярчэнне планеты, перападу тэмператур паміж дзённым і начным бокам планеты не назіраецца — настолькі вялікая цеплавая інерцыя атмасферы. Атмасфера Венеры распасціраецца да вышыні 250 км<ref>{{cite news|url=http://infox.ru/science/universe/2010/10/08/Vyenyera.phtml|title=Спутник приволочился за Венерой|last=Котляр|first=Павел|date=2010-09-09|publisher=infox.ru}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.infox.ru/science/universe/2010/10/08/Vyenyera.phtml |accessdate=9 лістапада 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140421212815/http://www.infox.ru/science/universe/2010/10/08/Vyenyera.phtml |archivedate=21 красавіка 2014 |url-status= }}</ref>. Хмарны покрыў размешчаны на вышыні {{s|30—60 км}} і складаецца з некалькіх слаёў. Хімічны склад аблокаў не вызначаны. Мяркуецца, што ў іх могуць прысутнічаць кропелькі канцэнтраванай [[Серная кіслата|сернай кіслаты]], злучэнні [[Сера|серы]] і [[хлор]]у. Вымярэнні, праведзеныя з борта [[Касмічны апарат|касмічных апаратаў]], якія спускаліся ў атмасферу Венеры, паказалі, што хмарны покрыў не вельмі шчыльны, і, хутчэй за ўсё, нагадвае лёгкую смугу. Падчас пралёта «[[КА Галілеа|Galileo]]» каля Венеры была праведзена здымка інфрачырвоным [[спектрометр]]ам NIMS, і нечакана высветлілася, што на [[Даўжыня хвалі|хвалях даўжынёй]] 1,02, 1,1 і 1,18 мкм сігнал карэлюе з тапаграфіяй паверхні, гэта значыць для адпаведных частот існуюць «вокны», праз якія відаць паверхню Венеры. У [[Ультрафіялетавае выпраменьванне|ультрафіялетавым]] святле хмарны покрыў выглядае як мазаіка светлых і цёмных палос, выцягнутых пад невялікім вуглом да [[экватар]]а. Іх назіранні паказваюць, што хмарны покрыў круціцца з усходу на захад з перыядам 4 сутак. Гэта азначае, што на ўзроўні хмарнага покрыва дзьмуць вятры з хуткасцю {{s|100 м/с}}. Аб нявырашаных праблемах, звязаных з атмасферай планеты, выказаўся супрацоўнік Інстытута даследаванняў Сонечнай сістэмы Таварыства Макса Планка (ФРГ) Дзмітрый Цітоў<ref name="титов">{{Cite web |url=http://sch1262.ru/planets/venera.html |title=Венера — сведения |access-date=4 мая 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111111163043/http://sch1262.ru/planets/venera.html |archivedate=11 лістапада 2011 |url-status=dead }}</ref>: {| |{{пачатак цытаты}} Практычна ўся яе атмасфера ўцягнутая ў адзін гіганцкі [[ураган]]: яна верціцца вакол планеты з хуткасцю, якая дасягае 120—140 метраў у секунду каля верхняй мяжы аблокаў. Мы пакуль цалкам не разумеем, як гэта адбываецца, і што падтрымлівае гэта звышмагутны рух. Яшчэ адзін прыклад: вядома, што асноўны серазмяшчальны газ на Венеры — гэта двухвокіс серы. Але калі мы пачынаем мадэляваць хімію атмасферы на камп’ютары, то высвятляецца, што двухвокіс серы павінен быць «з’едзены» паверхняй на працягу геалагічна кароткага часу. Гэты газ павінен знікнуць, калі няма нейкага пастаяннага падсілкоўвання. Яго прыпісваюць, як правіла, вулканічнай актыўнасці. {{канец цытаты}} |} У венерыянскай атмасферы [[Маланка|маланкі]] б’юць у два разы часцей, чым у [[Атмасфера Зямлі|зямной]]. Гэта з’ява атрымала назву «электрычны цмок Венеры». Прырода такой электрычнай актыўнасці пакуль невядомая. Упершыню гэты феномен быў зафіксаваны апаратам «[[КА Венера-2|Венера-2]]». Прычым выявілі яго як перашкоды ў радыёперадачы. Па звестках савецкага апарата «[[КА Венера-8|Венера-8]]», асветленасць каля паверхні планеты пры вышыні Сонца 5,5° над гарызонтам складае 350±150 [[люкс]], г. зн. толькі нязначная частка сонечнага выпраменьвання дасягае паверхні планеты. Пры знаходжанні Сонца ў [[Зеніт|зеніце]] асветленасць складае ўжо 1000-3000 люкс<ref>{{cite web|url=http://www.laspace.ru/rus/venera8.php|title=Венера-8|publisher=НПО им. С. А. Лавочкина|accessdate=2011-04-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/611HVkiFo?url=http://www.laspace.ru/rus/venera8.php|archivedate=18 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. На Венеры ніколі не бывае ясных дзён<ref>[http://planetarium-kharkov.org/?q=node/262 50 интересных фактов из астрономии]</ref>. Паводле дадзеных апарата «[[КА Венера-экспрэс|Венера-экспрэс]]» у атмасферы Венеры быў знойдзены азонавы слой<ref name="озон">[http://lenta.ru/news/2011/10/07/ozone/ У Венеры нашли озоновый слой]</ref><ref>[http://www.newscientist.com/article/dn21021-venus-has-an-ozone-layer-too.html Venus has an ozone layer]</ref>. Ён змешчаны нашмат вышэй зямнога — на вышыні каля 100 км — і змяшчае ў сотні разоў менш [[азон]]у. Мяркуецца, што азонавы слой на Венеры утвараецца пад уплывам сонечнага выпраменьвання з вуглякіслага газу. Навукоўцы падкрэсліваюць, што канцэнтрацыя азону ў атмасферы Венеры характэрная для неарганічнага сцэнарыя ўтварэння<ref name="озон" />. === Клімат === [[Файл:Venus2 mag big.png|thumb|left|200px|Тапаграфічная карта Венеры]] Разлікі паказваюць, што пры адсутнасці атмасферы максімальная тэмпература паверхні Венеры не была б больш 80&nbsp;°C. У рэчаіснасці ж тэмпература на паверхні Венеры (на ўзроўні сярэдняга радыуса планеты) — каля 750 К (477&nbsp;°C), прычым яе сутачныя ваганні нязначныя. [[Ціск]] — каля 93 атм, шчыльнасць газу амаль на два парадкі вышэйшая, чым у [[атмасфера Зямлі|атмасферы Зямлі]]. Гэтыя факты расчаравалі многіх даследчыкаў, якія лічылі, што на гэтай, так падобнай на нашу, планеце ўмовы блізкія да тых, што былі на Зямлі ў [[каменнавугальны перыяд]], і таму там можа існаваць падобная [[біясфера]]. Першыя вызначэнні тэмпературы, здавалася, маглі апраўдаць такія надзеі, але ўдакладненні (у прыватнасці, пры дапамозе спускальных апаратаў) паказалі, што з-за [[Парніковы эфект|парніковага эфекту]] каля паверхні Венеры выключана ўсякая магчымасць існавання вадкай [[Вада|вады]]. Гэты эфект у атмасферы планеты, які прыводзіць да моцнага разагравання паверхні, ствараюць вуглякіслы газ і вадзяны пар, якія інтэнсіўна паглынаюць [[Інфрачырвонае выпраменьванне|інфрачырвоныя]] (цеплавыя) прамяні, што выпускаюцца нагрэтай паверхняй Венеры. Тэмпература і ціск спачатку падаюць з павелічэннем вышыні. Мінімум тэмпературы 150—170 К (−125… −105&nbsp;°C) адзначаны на вышыні {{s|60—80 км}}<ref>[http://www.college.ru/astronomy/course/content/chapter4/section3/paragraph2/theory.html Колледж.ру]</ref>, а па меры далейшага ўздыму тэмпература расце, дасягаючы на вышыні {{s|90—120 км}} 310—345 К (35—70&nbsp;°C)<ref>[http://www.rian.ru/science/20071129/90077395.html Агентство РИА]</ref>. Вецер, вельмі слабы каля паверхні планеты (не больш за {{s|1 м/с}}), у раёне экватара на вышыні звыш 50 км узмацняецца да {{s|150—300 м/с}}. Назіранні з аўтаматычных касмічных станцый выявілі ў атмасферы [[Навальніца|навальніцы]]. === Паверхня і ўнутраная будова === [[Файл:Venus structure.jpg|thumb|180px|Унутраная будова Венеры]] Даследаванне паверхні Венеры стала магчымым з развіццём [[радыёлакацыя|радыёлакацыйных]] метадаў. Найбольш падрабязную карту склаў амерыканскі апарат «Магелан», які зняў 98 % паверхні планеты. Картаграфаванне выявіла на Венеры шырокія ўзвышшы. Найбуйнейшыя з іх — [[Зямля Іштар]] і [[Зямля Афрадыты]], якія параўнальныя па памерах з зямнымі мацерыкамі. Ударных кратараў на Венеры адносна няшмат. Значная частка паверхні планеты геалагічна маладая (каля 500 млн гадоў). 90 % паверхні планеты пакрыта застылай [[базальт]]авай [[Лава вулканічная|лавай]]. У 2009 годзе была апублікавана карта паўднёвага паўшар’я Венеры, складзеная з дапамогай апарата «[[КА Венера-экспрэс|Венера-экспрэс]]». На аснове дадзеных гэтай карты ўзніклі гіпотэзы аб наяўнасці ў мінулым на Венеры акіянаў вады і моцнай тэктанічнай актыўнасці<ref>{{cite web|url=http://www.rian.ru/science/20090714/177403770.html|title=На Венере в прошлом были океаны и вулканы — учёные|publisher=[[РИА Новости]]|date=2009-07-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/616VpANeW?url=http://ria.ru/science/20090714/177403770.html|archivedate=21 жніўня 2011|accessdate=4 мая 2014|url-status=live}}</ref>. Прапанавана некалькі мадэлей ўнутранай будовы Венеры. Згодна з найбольш рэалістычнай з іх, на Венеры ёсць тры абалонкі. Першая — кара таўшчынёй прыкладна 16 км. Далей — мантыя, [[Сілікаты|сілікатная]] абалонка, якая распасціраецца на глыбіню парадку 3300 км да мяжы з жалезным ядром, маса якога складае каля чвэрці ўсёй масы планеты. Паколькі ўласнае [[магнітнае поле планет]]ы адсутнічае, то можна дапусціць, што ў жалезным ядры няма перамяшчэння зараджаных часціц — [[Электрычны ток|электрычнага току]], які спараджае магнітнае поле, такім чынам, руху рэчыва ў ядры не адбываецца. Гэта значыць, што яно знаходзіцца ў цвёрдым стане. Шчыльнасць ў цэнтры планеты дасягае 14 г/см³. Пераважная большасць дэталей рэльефу Венеры носіць жаночыя імёны, за выключэннем найвышэйшага [[Горы Максвела|горнага хрыбта]] планеты, размешчанага на [[Зямля Іштар|Зямлі Іштар]] блізу [[плато Лакшмі]] і названага ў гонар [[Джэймс Максвел|Джэймса Максвела]]. ==== Рэльеф ==== [[Файл:Mgn p39146.png|thumb|180px|Кратары на паверхні Венеры]] [[Файл:Maat Mons on Venus.jpg|thumb|200px|left|Малюнак паверхні Венеры на аснове радыёлакацыйных дадзеных]] Апараты «[[КА Венера-15|Венера-15]]» і «[[КА Венера-16|Венера-16]]» у 1983—1984 гадах з дапамогай радара закартаграфавалі вялікую частку паўночнага паўшар’я. Амерыканскі «Магелан» з 1989 па 1994 год зрабіў больш падрабязнае (з разрозненнем 300 м) і амаль поўнае картаграфаванне паверхні планеты. На ёй выяўленыя тысячы старажытных вулканаў, якія вывяргалі лаву, сотні кратараў, арахноіды, горы. Паверхневы слой (кара) вельмі тонкі; аслаблены высокай тэмпературай, ён слаба перашкаджае прарыву лавы вонкі. Два венерыянскія кантыненты — [[Зямля Іштар]] і [[Зямля Афрадыты]] — па плошчы не менш за [[Еўропа|Еўропу]] кожны, аднак па працягласці іх некалькі пераўзыходзяць каньёны Парнгэ, названыя ў гонар гаспадыні лесу у ненцаў, якія з’яўляюцца самай вялікай дэталлю рэльефу Венеры. Нізіны, падобныя на акіянскія западзіны, займаюць на Венеры толькі адну шостую паверхні. Горы Максвела на Зямлі Іштар узвышаюцца на 11 км над сярэднім узроўнем паверхні. Горы Максвела, а таксама вобласці Альфа і Бэта з’яўляюцца адзінымі выключэннямі з правіла аб назвах, прынятага [[Міжнародны астранамічны саюз|МАС]]. Усім астатнім раёнах Венеры дадзены жаночыя імёны, у тым ліку рускія: на карце можна знайсці Зямлю Лады, раўніну Снягуркі і каньён Бабы-Ягі<ref>[http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/miscellaneous/planetary/magellan/venus_gazetteer.txt Venus gazetteer] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070829160637/http://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/miscellaneous/planetary/magellan/venus_gazetteer.txt |date=29 жніўня 2007 }}{{ref-en}}</ref>. Ударныя кратары — рэдкі элемент венерыянскага пейзажу. На ўсёй планеце маецца толькі каля 1000 кратараў. На здымку два кратары дыяметрамі каля {{s|40-50 км}}. Унутраная вобласць запоўнена лавай. «Пялёсткі» вакол кратараў уяўляюць сабой участкі, пакрытыя раздробненай пародай, выкінутай вонкі падчас выбуху пры ўтварэнні кратара. == Назіранне Венеры == === Від з Зямлі === [[Файл:Venus-pacific-levelled.jpg|thumb|200px|Венера заўсёды ярчэйшая, чым самыя яркія зоркі]] Венеру лёгка распазнаць, бо па бляску яна нашмат пераўзыходзіць самыя яркія [[Зорка|зоркі]]. Адметнай прыкметай планеты з’яўляецца яе роўны [[белы колер]]. Венера, гэтак жа як і [[Планета Меркурый|Меркурый]], не адыходзіць на небе на вялікую адлегласць ад Сонца. У моманты [[Элангацыя (астраномія)|элангацый]] Венера можа аддаліцца ад Сонца сама больш на 47,8°. Як і ў Меркурыя, у Венеры ёсць перыяды ранішняй і вячэрняй бачнасці: у старажытнасці лічылі, што ранішняя і вячэрняя Венеры — розныя зоркі. Венера — трэці па яркасці аб’ект на нашым небе. У перыяды бачнасці яе бляск у максімуме каля −4,4^m. У [[тэлескоп]], нават невялікі, можна лёгка ўбачыць і праназіраць змену бачнай фазы дыска планеты. Яго ўпершыню назіраў у 1610 [[Галілеа Галілей|Галілей]]. === Праходжанне па дыску Сонца === [[Файл:2004 Venus transit UV.ogv|thumb|left|Венера на дыску Сонца. Відэа]] [[Файл:Transit of Venus animation.ogg|thumb|left|Анімацыя. Змадэляваная паверхня Венеры. Затым — візуальнае аддаленне ад Венеры аж да Зямлі. Канец — праходжанне Венеры па дыску Сонца]] {{Main|Праходжанне Венеры па дыску Сонца}} Так як Венера размешчана бліжэй да Сонца, чым Зямля, з Зямлі можна назіраць [[Праходжанне (астраномія)|праходжанне]] Венеры па дыску Сонца. Пры гэтым планета выглядае як маленькі чорны дыск на фоне вялізнага свяціла. Аднак гэта вельмі рэдкая з’ява. На працягу прыкладна двух з паловай стагоддзяў здараецца чатыры праходжанні — два снежаньскія і два чэрвеньскія. Апошняе адбылося 6 чэрвеня 2012 года. Наступнае праходжанне будзе толькі 11 снежня 2117 г. Упершыню назіраў праходжанне Венеры па дыску Сонца 4 снежня 1639 г. англійскі астраном Джэрэмі Хоракс (1619—1641). Ён жа прадвылічыў гэтую з’яву. Асабліва цікавымі для навукі былі назіранні «з’яўлення Венеры на Сонцы», якія зрабіў [[Міхаіл Васілевіч Ламаносаў|М. В. Ламаносаў]] 6 чэрвеня 1761 года. Гэта касмічная з’ява была таксама загадзя вылічана і з нецярпеннем чакалася астраномамі ўсяго свету<ref>М. В. Ламаносаў піша: «… п. Курганаў па вылічэнні сваім даведаўся, што гэта незабыўнае праходжанне Венеры па Сонцы ізноў у 1769 годзе мая 23 дня па старым стылі здарыцца, якое хоць у Санкт-Пецярбургу і наўрад ці будзе бачна, толькі многія месцы каля тутэйшай паралелі, а асаблiва тыя, што далей на поўнач ляжаць, могуць быць сведкамі. Бо пачатак уступлення адбудзецца тут у 10-й гадзіне папаўдні, а выступ — у 3-й гадзіне папоўначы; з’яўленне пройдзе па верхняй палове Сонца ў адлегласці ад яго цэнтра блізка {{Дроб|2|3}} сонечнага паўпапярочніка. А з 1769 па заканчэнні ста пяці гадоў зноў гэта з’ява бачная быціме. Таго ж 1769 кастрычніка 29 дня такое ж праходжанне і планеты Меркурый па Сонцы будзе бачнае толькі ў Паўднёвай Амерыцы» (М. В. Ламаносаў «З’яўленне Венеры на Сонца…»)</ref>. Яго даследаванне было патрэбна для вызначэння [[паралакс]]а, які дазваляў удакладніць адлегласць ад Зямлі да Сонца (па метаду, распрацаванаму англійскім астраномам [[Эдмунд Галей|Э. Галеем]]), што патрабавала арганізацыі назіранняў з розных геаграфічных пунктаў на паверхні зямнога шара — сумесных намаганняў вучоных многіх краін<ref name="lom">''Михаил Васильевич Ломоносов.'' Избранные произведения в 2-х томах. М.: Наука, 1986</ref>. [[Файл:Lomonosov's drawings for his opening of Venus atmosphere 1761.jpg|thumb|З рукапісу М. В. Ламаносава «З’ява Венеры на Сонца…». 1761]] Аналагічныя візуальныя даследаванні праводзіліся ў 40 пунктах пры ўдзеле 112 чалавек. На тэрыторыі Расіі арганізатарам іх быў М. В. Ламаносаў, які звярнуўся 27 сакавіка ў Сенат з данясеннем, у якім абгрунтоўваў неабходнасць падрыхтоўкі з гэтай мэтай астранамічных экспедыцый у [[Сібір]], хадайнічаў аб выдзяленні грашовых сродкаў на гэта дарагое мерапрыемства, ён склаў кіраўніцтва для назіральнікаў і г. д. Вынікам яго намаганняў стала накіраванне экспедыцыі Н. І. Папова ў [[Іркуцк]] і С. Я. Румоўскага — у Селенгінск. Немалых намаганняў таксама каштавала яму арганізацыя назіранняў у Санкт-Пецярбургу, у Акадэмічнай абсерваторыі, пры ўдзеле А. Д. Красільнікава і Н. Г. Курганава. У іх задачу ўваходзіла назіранне кантактаў Венеры і Сонца — бачнага дотыку краёў іх дыскаў. М. В. Ламаносаў, які больш за ўсё цікавіўся фізічным бокам з’явы, ведучы самастойныя назіранні ў сваёй хатняй абсерваторыі, выявіў светлавы абадок вакол Венеры<ref name="lom"/>. Гэта праходжанне назіралася ва ўсім свеце, але толькі М. В. Ламаносаў звярнуў увагу на тое, што пры судотыку Венеры з дыскам Сонца вакол планеты з’явілася «тонкае, як волас, ззянне». Такі ж светлы арэол назіраўся і пры сыходжанні Венеры з сонечнага дыска. М. В. Ламаносаў даў правільнае навуковае тлумачэнне гэтай з’явы, лічачы яе вынікам рэфракцыі сонечных прамянёў у атмасферы Венеры. «Планета Венера, — пісаў ён, — акружана шчыльнай паветранай атмасферай, такою (калі не большаю), як і тая, што абліваецца вакол нашага шара зямнога». Так упершыню ў гісторыі астраноміі, яшчэ за сто гадоў да адкрыцця спектральнага аналізу, пачалося фізічнае вывучэнне планет. У той час пра планеты Сонечнай сістэмы амаль нічога не было вядома. Таму наяўнасць атмасферы на Венеры М. В. Ламаносаў разглядаў як бясспрэчны доказ падабенства планет і, у прыватнасці, падабенства паміж Венерай і Зямлёй. Эфект убачылі многія назіральнікі: Т. Бергман, П. Варгентын, Шапо д’Атэрош, С. Я. Румоўскі, але толькі М. В. Ламаносаў правільна яго растлумачыў. У астраноміі гэты феномен рассейвання святла, адлюстраванне светлавых прамянёў пры слізгальным падзенні (у М. В. Ламаносава — «пупырь»), атрымаў яго імя — «з’ява Ламаносава»<ref name="lom"/><ref>[http://moscowaleks.narod.ru/galaxy180.html Наблюдения М. В. Ломоносова — Прохождение Венеры по диску Солнца 8 июня 2004 года — сайт «Галактика»]</ref>. Цікавы другі эфект, які назіраўся астраномамі з прыбліжэннем дыска Венеры да знешняга краю дыска Сонца або пры аддаленні ад яго. Дадзеная з’ява, адкрытая таксама М. В. Ламаносавым, не была здавальняюча вытлумачана, і яе, відаць, варта расцэньваць як люстраное адлюстраванне Сонца атмасферай планеты — асабліва вялікае яно пры нязначных вуглах слізгання, пры знаходжанні Венеры паблізу Сонца. Вучоны апісвае яго наступным чынам<ref name="lom"/><ref>[http://vzgljadnamir.narod.ru/biblioteka/Zvereva/VMSS103.htm Явление Ломоносова — Рассеяние света. Отражение световых лучей при скользящем падении. — На сайте «Взгляд на мир»]</ref>: {| |{{пачатак цытаты}} Чакаючы ўступлення Венерынага на Сонца каля сарака хвілін пасля прадпісанага ў эфемерыдах часу, убачыў нарэшце, што сонечны край чаканага ўступлення стаў невыразны і трохі быццам стушаваўся, а раней быў вельмі чысты і ўсюды роўны. Поўнае выхаджэнне, або апошні дотык задняга краю Венеры да Сонца пры самым выхадзе, было таксама з некаторым адрывам і з няяснасцю сонечнага краю. {{канец цытаты}} |} == Даследаванні планеты з дапамогай касмічных апаратаў == Венера даволі інтэнсіўна даследавалася з дапамогай касмічных апаратаў. Першым касмічным апаратам, прызначаным для вывучэння Венеры, быў савецкі «[[КА Венера-1|Венера-1]]». Пасля спробы дасягнення Венеры гэтым апаратам, запушчаным 12 лютага 1961 г., да планеты накіроўваліся савецкія апараты серыі «Венера», «Вега», амерыканскія «Марынер», «Піянер-Венера-1», «Піянер-Венера-2», «Магелан», еўрапейскі «Венера-экспрэс», японскі «Акацуки». У 1975 касмічныя апараты «|Венера-9» і «Венера-10» перадалі на Зямлю першыя фатаграфіі паверхні Венеры; у 1982 годзе «[[КА Венера-13|Венера-13]]» і «[[КА Венера-14|Венера-14]]» перадалі з паверхні Венеры каляровыя выявы<ref>Панарамы паверхні Венеры, атрыманыя савецкімі спускальнымі апарат і апрацаваныя з дапамогай сучасных метадаў Донам Мітчэлам, знаходзяцца [http://mentallandscape.com/V_DigitalImages.htm тут].</ref>. Зрэшты, умовы на паверхні Венеры такія, што ні адзін з касмічных апаратаў не прапрацаваў на планеце больш за дзве гадзіны. Раскосмас плануе адпраўку станцыі «Венера-Д» са спадарожнікам планеты і больш жывучым зондам, які павінен прапрацаваць на паверхні планеты не меней месяца<ref>[http://www.tass-ural.ru/details/49038.html Россия до 2015 года разработает и запустит принципиально новый космический аппарат — долгоживущую станцию «Венера-Д»]</ref><ref>[http://ria.ru/science/20120407/620510655.html РФ запустит зонд к Венере не раньше 2024 г, к Меркурию — после 2031 г]</ref>, а таксама комплексу «Венера-Глоб» з арбітальнага спадарожніка і некалькіх спускальных модуляў<ref>[http://stp.cosmos.ru/index.php?id=1381 Венера-Глоб]</ref>. === Храналогія === Спіс паспяховых запускаў касмічных апаратаў, якія перадалі звесткі пра Венеру<ref>{{Cite web |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/chronology_venus.html |title=Chronology of Venus Exploration (NASA) |access-date=4 мая 2014 |archive-date=30 ліпеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150730111434/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/chronology_venus.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.kocmoc.info/dss.htm Космические пуски и события СССР и России (kocmoc.info)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120103162105/http://www.kocmoc.info/dss.htm |date=3 студзеня 2012 }}</ref>. {| class="wikitable sortable" ! Краіна ! Назва ! Запуск ! Заўвага |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-1]] || {{dts|1961|2|12}} || Першы пралёт міма Венеры. З-за страты сувязі навуковая праграма не выканана |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[Марынер-2]] || {{dts|1962|8|27}} || Пралёт. Збор навуковай інфармацыі |- | {{flagicon|USSR}} СССР || Зонд-1 || {{dts|1964|4|2}} || Пралёт. Збор навуковай інфармацыі |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-2]] || {{dts|1965|11|12}} || Пралёт. Збор навуковай інфармацыі |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-3]] || {{dts|1965|11|16}} || Дасягненне Венеры. Збор навуковай інфармацыі |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-4]] || {{dts|1967|6|12}} || Атмасферныя даследаванні і спроба дасягнення паверхні (апарат расціснуты ціскам, аб якім да таго часу нічога не было вядома) |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[Марынер-5]] || {{dts|1967|6|14}} || Пралёт з мэтай даследаванняў атмасферы |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-5]] || {{dts|1969|1|5}} || Спуск у атмасферы, вызначэнне яе хімічнага складу |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-6]] || {{dts|1969|1|10}} || Спуск у атмасферы, вызначэнне яе хімічнага складу |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-7]] || {{dts|1970|8|17}} || Першая мяккая пасадка на паверхню планеты. Збор навуковай інфармацыі |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-8]] || {{dts|1972|3|27}} || Мяккая пасадка. Пробы грунту. |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[Марынер-10]] || {{dts|1973|11|4}} || Пралёт да Меркурыю, навуковыя даследаванні |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-9]] || {{dts|1975|6|8}} || Мяккая пасадка модуля і штучны спадарожнік Венеры. Першыя чорна-белыя фатаграфіі паверхні. |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-10]] || {{dts|1975|6|14}} || Мяккая пасадка модуля і штучны спадарожнік Венеры. Чорна-белыя фатаграфіі паверхні. |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[Піянер-Венера-1]] || {{dts|1978|5|20}} || Штучны спадарожнік, радыёлакацыя паверхні |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[Піянер-Венера-2]] || {{dts|1978|8|8}} || Уваходжанне ў атмасферу, навуковыя даследаванні |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-11]] || {{dts|1978|9|9}} || Мяккая пасадка модуля, пралёт апарата |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-12]] || {{dts|1978|9|14}} || Мяккая пасадка модуля, пралёт апарата |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-13]] || {{dts|1981|10|30}} || Мяккая пасадка модуля. Першы запіс гуку на паверхні і першая перадача каляровага панарамнага малюнка |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-14]] || {{dts|1981|11|4}} || Мяккая пасадка модуля. Перадача каляровага панарамнага малюнка |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-15]] || {{dts|1983|6|2}} || Штучны спадарожнік Венеры, радыёлакацыя |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Венера-16]] || {{dts|1983|6|7}} || Штучны спадарожнік Венеры, радыёлакацыя |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Вега-1]] || {{dts|1984|12|15}} || Даследаванне атмасферы зондам-аэрастатам, пралёт апарата да каметы Галея |- | {{flagicon|USSR}} СССР || [[Вега-2]] || {{dts|1984|12|21}} || Даследаванне атмасферы зондам-аэрастатам, пралёт апарата да каметы Галея |- | {{flagicon|USA}} ЗША || Магелан || {{dts|1989|5|4}} || Штучны спадарожнік Венеры, падрабязная радыёлакацыя |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[КА Галілеа|Галілеа]] || {{dts|1989|10|18}} || Пралёт міма па дарозе да Юпітэра, навуковыя даследаванні |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[Касіні-Гюйгенс]] || {{dts|1997|10|15}} || Пралёт міма па дарозе да Сатурна |- | {{flagicon|USA}} ЗША || [[MESSENGER|Месэнджэр]] || {{dts|2004|8|3}} || Пралёт міма па дарозе да Меркурыя, фота здалёку |- | {{Сцяг Еўрасаюза}} [[ЕКА]] || [[Венера-экспрэс]] || {{dts|2005|11|9}} || Штучны спадарожнік Венеры, радыёлакацыя паўднёвага полюса |- | {{Сцяг Японіі}} Японія || [[PLANET-C|Акацукі]] || {{dts|2010|5|21}} || Няўдача. Выхад на арбіту не плануецца. |} == Асаблівасці наменклатуры == Паколькі аблокі хаваюць паверхню Венеры ад візуальных назіранняў, яе можна вывучаць толькі радыёлакацыйнымі метадамі. Першыя, грубыя карты Венеры былі складзеныя ў 1960-я гг. на аснове радыёлакацыі, якая праводзілася з Зямлі. Светлыя ў радыёдыяпазоне дэталі велічынёй ў сотні і тысячы кіламетраў атрымалі ўмоўныя абазначэнні, прычым існавала некалькі сістэм такіх абазначэнняў, якія не мелі ўсеагульнага хаджэння, а выкарыстоўваліся лакальна групамі навукоўцаў. Адны ўжывалі літары [[Грэчаскі алфавіт|грэчаскага алфавіта]], іншыя — лацінскія літары і лічбы, трэція — рымскія лічбы, чацвёртыя — найменні ў гонар знакамітых навукоўцаў, якія працавалі ў сферы электра- і радыётэхнікі ([[Карл Гаус|Гаус]], [[Генрых Герц|Герц]], [[Аляксандр Сцяпанавіч Папоў|Папоў]]). Гэтыя абазначэнні (за асобнымі выключэннямі) цяпер выйшлі з навуковага ўжытку, хоць яшчэ сустракаюцца ў сучаснай літаратуры па астраноміі<ref name="Имя" />. Выключэннем з’яўляюцца вобласць Альфа, вобласць Бэта і горы Максвела, якія былі ўдала супастаўленыя і атаясамлены з удакладненымі дадзенымі, атрыманымі з дапамогай касмічнай радыёлакацыі<ref name="Род">[http://selena.sai.msu.ru/Rod/Publications/Map_ven/Map_ven.htm ''Ж. Ф. Родионова'' «Карты Венеры»]</ref>. [[Файл:Venus quadrangle layout.gif|thumb|240px|Схема падзелу карты Венеры на лісты (для кожнага паказана літарна-лічбавае пазначэнне і лацінская назва па характэрнай дэталі рэльефу)]] Першую карту часткі венерыянскай паверхні паводле дадзеных радыёлакацыі склала Геалагічная служба ЗША ў 1980 годзе. Для картаграфавання была выкарыстана інфармацыя, сабраная радыёзондам «Піянер-Венера-1» («Піянер-12»), які працаваў на арбіце Венеры з 1978 па 1992 год. Карты паўночнага паўшар’я планеты (трэць паверхні) складзеныя ў 1989 годзе ў маштабе 1:5 000 000 сумесна Амерыканскай геалагічнай службай і расійскім Інстытутам геахіміі і аналітычнай хіміі ім. У. І. Вярнадскага. Выкарыстоўваліся дадзеныя савецкіх радыёзондаў «Венера-15» і «Венера-16». Поўная (акрамя паўднёвых палярных абласцей) і больш падрабязная карта паверхні Венеры складзена ў 1997 годзе ў маштабах 1:10 000 000 і 1:50 000 000 Амерыканскай геалагічнай службай. Пры гэтым былі выкарыстаныя дадзеныя радыёзондаў «Магелан»<ref name="Имя" /><ref name="Род" />. Правілы наймення дэталей рэльефу Венеры былі зацверджаны на XIX Генеральнай асамблеі Міжнароднага астранамічнага саюза ў 1985 годзе, пасля абагульнення вынікаў радыёлакацыйных даследаванняў Венеры аўтаматычнай міжпланетнай станцыямі. Было вырашана выкарыстоўваць у наменклатуры толькі жаночыя імёны (акрамя трох названых раней гістарычных выключэнняў)<ref name="Имя">[http://www.galatreya.ru/astrology/archives/IMENABOGIN/ Имена на карте Венеры (galatreya.ru)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111012070454/http://www.galatreya.ru/astrology/archives/IMENABOGIN/ |date=12 кастрычніка 2011 }}</ref> * Буйныя кратары Венеры атрымліваюць назвы ў гонар прозвішчаў знакамітых жанчын, малыя кратары — жаночыя імёны. Прыклады буйных: Ахматава, Барсава, Барто, Волкава, Галубкіна, Данілава, Дашкова, Ярмолава, Яфімава, Клёнава, Мухіна, Абухава, Арлова, Асіпенка, Патаніна, Руднева, Русланава, Федарэц, Яблачкіна. Прыклады дробных: Аня, Каця, Оля, Света, Таня і г. д.<ref name="Имя" /><ref name="Род" /> Някратарныя формы рэльефу Венеры атрымліваюць імёны ў гонар міфічных, казачных і легендарных жанчын: узвышшам даюцца імёны багінь розных народаў, паніжэнням рэльефу — іншых персанажаў з розных міфалогій: * Зямлі і плато атрымліваюць назвы ў гонар багінь кахання і прыгажосці; тэсэры — па імі багінь лёсу, шчасця і ўдачы; горы, купалы, вобласці называюцца імёнамі розных багінь, веліканш, тытанід; пагоркі — імёнамі марскіх багінь; уступы — імёнамі багінь хатняга ачага, вянкі — імёнамі багінь урадлівасці і земляробства; грады — імёнамі багінь неба і жаночых персанажаў, увязаных у міфах з небам і святлом. * Разоры і лініі атрымліваюць назвы ваяўнічых жанчын, а каньёны — імёны міфалагічных персанажаў, звязаных з Месяцам, паляваннем і лесам<ref name="Имя" /><ref name="Род" />. == Дадатковыя звесткі == === Спадарожнік Венеры === {{Асноўны артыкул|Спадарожнікі Венеры}} [[Файл:ClementineObservesTheMoonSolarCoronaAndVenus.jpg|thumb|100px|ring|Венера побач з Сонцам, закрытым Месяцам. Кадр апарата «Клеменціна»]] Венера разам з Меркурыем лічыцца планетай, у якой няма натуральных [[Спадарожнік (космас)|спадарожнікаў]]. У мінулым мелі месца шматлікія заявы аб назіранні спадарожнікаў Венеры, але адкрыццё заўсёды аказвалася заснаваным на памылцы. Першыя заявы аб тым, што выяўлены спадарожнік Венеры, адносяцца да XVII стагоддзя. Усяго за 120-гадовы перыяд да 1770 было зарэгістравана больш за 30 назіранняў спадарожніка як мінімум 20 астраномамі. Да 1770 года пошукі спадарожнікаў Венеры былі практычна спынены, у асноўным з-за таго, што не ўдавалася паўтарыць вынікі папярэдніх назіранняў, а таксама ў выніку таго, што ніякіх прыкмет наяўнасці спадарожніка не было выяўлена пры назіранні праходжання Венеры па дыску Сонца ў 1761 і 1769 годзе. У Венеры (як і у Марса і Зямлі) існуе [[квазіспадарожнік]], [[астэроід]] 2002 VE68, які абарочваецца вакол Сонца такім чынам, што паміж ім і Венерай існуе [[арбітальны рэзананс]], у выніку якога на працягу многіх перыядаў абароту ён застаецца непадалёк ад планеты. У XIX стагоддзі існавала гіпотэза, што ў мінулым спадарожнікам Венеры быў [[Планета Меркурый|Меркурый]], які пасля быў ёю «страчаны»<ref name="Язев">''С. А. Язев'' «Лекции о Солнечной системе: Учебное пособие», — СПб: Лань, 2011, С. 57-75. ISBN 978-5-8114-1253-2</ref>. У 1976 Том ван Фландэрн і К. Р. Харынгтан на падставе матэматычных разлікаў паказалі, што гэтая гіпотэза добра тлумачыць вялікія адхіленні (эксцэнтрысітэт) арбіты Меркурыя, яго рэзанансны характар абарачэння вакол Сонца і страту вярчальнага моманту як у Меркурыя, так і ў Венеры. Таксама тлумачыцца набыццё Венерай вярчэння, адваротнага асноўнаму ў Сонечнай сістэме, разагрэў паверхні планеты і ўзнікненне шчыльнай атмасферы<ref>[http://www.astrolab.ru/cgi-bin/manager.cgi?id=1&num=593 Бывший спутник Венеры?]</ref><ref>''Cf. R. S. Harrington, T. C. van Flandern'' «A Dynamical Investigation of the Conjecture that Mercury is an Escaped Satellite of Venus», Icarus 28, (1976), pp. 435—440.</ref>. === Тэрафарміраванне Венеры === {{Асноўны артыкул|Тэрафарміраванне Венеры}} [[Файл:TerraformedVenus.jpg|thumb|right|200px|Тэрафарміраваная Венера]] Венера — кандыдат на тэрафарміраванне. Па адным з планаў меркавалася развеяць ў атмасферы Венеры генетычна мадыфікаваныя сіне-зялёныя водарасці, якія, перапрацоўваючы вуглякіслы газ (які складае 96 % атмасферы Венеры) у кісларод, значна паменшылі б парніковы эфект і панізілі б тэмпературу на планеце. Аднак для [[фотасінтэз]]у неабходная вада, якой, паводле апошніх дадзеных, на Венеры практычна няма (нават у выглядзе пары ў атмасферы). Таму для рэалізацыі такога праекта неабходна ў першую чаргу даставіць на Венеру ваду — напрыклад, з дапамогай бамбардзіроўкі яе водна-аміячнымі астэроідамі ці іншым шляхам. == Гл. таксама == * [[Жыццё на Венеры]] == Крыніцы == {{Крыніцы|refs= <ref name=surdin>{{кніга |загаловак = Солнечная система |адказны = Ред.-сост. В.&nbsp;Г. Сурдин |месца = М. |выдавецтва = Физматлит |год = 2008 |старонкі = 126 |старонак = 400 |isbn=978-5-9221-0989-5 }}</ref> <ref name=nssdc>{{cite web |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |title = Venus Fact Sheet |publisher = NASA |last = Williams |first = David R. |date = April 15, 2005 |accessdate = 2007-10-12 |archiveurl = https://www.webcitation.org/616VmpaXT?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |archivedate = 21 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар = Короновский Н. Н. |загаловак = Морфология поверхности Венеры |спасылка = http://inauka.ru/astrophisics/article73743.html |выданне = Соросовский образовательный журнал |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100403033735/http://www.inauka.ru/astrophisics/article73743.html |archivedate = 3 красавіка 2010 }} * {{артыкул |аўтар = Бурба Г. А. |загаловак = Венера: русская транскрипция названий |спасылка = http://www.planetology.ru/burbanomen.php |выданне = Лаборатория сравнительной планетологии ГЕОХИ, май 2005 г |archive-date = 17 снежня 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20091217195219/http://www.planetology.ru/burbanomen.php }} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20080604090454/http://xtronomy.altnet.ru/solarsyst/venus.htm Информация о Венере] // на [[Архив Интернета|web.archive.org]] * [http://www.astrogalaxy.ru/050.html Солнечная система. Планеты Солнечной системы. Венера] * Георгий Бурба [http://www.meteorites.ru/menu/press/burba-ven.html Кривое зеркало Земли] // Вокруг света № 6, 2003 * [http://www.inauka.ru/space/article91603.html Известия Науки — новая карта Рельефа Венеры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090423054129/http://www.inauka.ru/space/article91603.html |date=23 красавіка 2009 }} * [http://www.iki.rssi.ru/press/vex.doc «Венера-Экспресс»: итоги основной миссии] * ''Родионова Ж. Ф.'' [http://www.delphis.ru/journal/article/venera-blizhaishaya-k-nam-planeta «Венера — ближайшая к нам планета»] // «Дельфис» № 39, 2004 * ''Алексей Левин, Дмитрий Мамонтов'' [http://elementy.ru/lib/430681 «Планета оранжевых сумерек»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110525055211/http://elementy.ru/lib/430681 |date=25 мая 2011 }} // «[[Популярная механика]]» № 11, 2008 * [http://www.mentallandscape.com/C_CatalogVenus.htm Здымкі, зробленыя савецкімі касмічнымі апаратамі]{{ref-en}} {{Нарматыўны кантроль}} {{Планета Венера}} {{Даследаванне Венеры АМС}} {{Навігацыйная табліца:Сонечная сістэма}} {{Добры артыкул|Астраномія}} [[Катэгорыя:Планеты Сонечнай сістэмы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Венера (планета)| ]] sdjxd7aaqpbhjprkm6nmk4ixmgk9ygb 0 2330 5163063 5156771 2026-07-08T23:14:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163063 wikitext text/x-wiki {{Мастак |імя = Мікеланджэла Буанароці |арыгінальнае імя = {{lang-it|Michelangelo Buonarroti}} |імя пры нараджэнні = ''Мікеланджэла дзі Ладавіка Буанароці Сімоні'' |партрэт =Miguel Ángel, por Daniele da Volterra (detalle).jpg |шырыня = |загаловак =''Партрэт '''Мікеланджэла'''<br /> <small> работы [[Якапіна дэль Контэ]] (пасля 1535) </small>'' |дата нараджэння =6.3.1475 |месца нараджэння = |дата смерці =18.02.1564 |месца смерці = |паходжанне =[[Італія]] |падданства = |грамадзянства = |жанр =[[скульптура]], [[жывапіс]] <br /> [[архітэктура]], [[паэзія]] |вучоба =[[Даменіка Гірландая]] <br /> [[Бертольда дзі Джавані]] |стыль =[[Адраджэнне]], [[маньерызм]] |працы =«[[Давід (Мікеланджэла)|Давід]]», «[[Вакх (Мікеланджэла)|Вакх]]», «[[П'ета, Мікеланджэла|П'ета]]», «[[Майсей, Мікеланджэла|Майсей]]», фрэскі [[Столь Сіксцінскай капэлы|столі Сіксцінскай капэлы]], «[[Страшны суд (Мікеланджэла)|Страшны суд]]», [[Грабніца Папы Юлія II]], статуі [[Капэла Медычы|капэлы Медычы]] («[[Джуліяна Медычы, Мікеланджэла|Джуліяна Медычы]]», «[[Дзень, Мікеланджэла|Дзень]]», «[[Ноч, Мікеланджэла|Ноч]]», «[[Ларэнца II Медычы, Мікеланджэла|Ларэнца II Медычы]]», «[[Раніца, Мікеланджэла|Раніца]]», «[[Вечар, Мікеланджэла|Вечар]]», «[[Мадонна Медычы]]»), купал [[Сабор Святога Пятра]] і інш.<br />''Гл. [[Творы Мікеланджэла]]'' |заступнікі =[[Ларэнца Медычы]], Папа [[Юлій II]], Папа [[Павел III]] |уплыў =[[Мазачыа]], [[Якопа дэла Кверча]], [[Ларэнца Гіберці]], [[Паала Учэла]] |уплыў на =[[Анібале Карачы]], [[Андрэа дэль Сарта]], [[Джакама Дэла Порта]], [[Гульельма дэла Порта]], [[Бенвенута Чэліні]], [[Эль Грэка]], [[Радэн]]а, [[Пітэр Паўль Рубенс|Рубенса]], [[Фрэдэрык Лейтан|Фрэдэрыка Лейтана]] і інш. |узнагароды = |сайт = |вікісховішча = }} '''Мікела́нджэла дзі Франчэ́ска дзі Не́ры дзі Мінія́та дэль Се́ра і Ладо́віка дзі Леана́рда дзі Буанаро́ці Сімо́ні''' ({{lang-it|Michelangelo di Francesci di Neri di Miniato del Sera i Lodovico di Leonardo di Buonarroti Simoni}}; {{ДН|6|3|1475}}, [[Капрэзэ-Мікеланджэла|Капрэзэ]] — {{ДС|18|2|1564}}, [[Рым]]) — [[Італія|італьянскі]] [[Скульптура|скульптар]], [[мастак]], [[архітэктар]], [[паэт]] і [[інжынер]]. Яго творы лічыліся найвышэйшымі дасягненнямі мастацтва [[Адраджэнне|Адраджэння]] яшчэ пры жыцці самога майстра<ref name="brit">{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/379957/Michelangelo/ |title=Michelangelo |work=Encyclopædia Britannica |language=англ. |access-date=18 студзеня 2012 }}</ref>{{sfn|Wallace|2010|с=5}}. [[Рамэн Ралан]] пісаў пра яго: «''Няхай сам ён быў створаны з гэтага праху зямнога. Але з тлену ўспыхнуў агонь, які ачышчае ўсё, — агонь генія''»{{sfn|Роллан|1992|с=78—79}}. Мікеланджэла пражыў амаль 89 гадоў, цэлую эпоху, ад перыяду «Высокага Адраджэння» да пачатку «[[Контррэфармацыя|Контррэфармацыі]]». За гэты перыяд змяніліся 13 [[Папы Рымскія|Папаў Рымскіх]] — ён выконваў заказы для дзевяці з іх. Захавалася шмат дакументаў пра яго жыццё і творчасць — сведчанні сучаснікаў, лісты самога Мікеланджэла, дагаворы, яго асабістыя і прафесійныя запісы. Мікеланджэла таксама быў першым прадстаўніком заходнееўрапейскага мастацтва, чыя біяграфія была надрукаваная яшчэ пры яго жыцці<ref name="brit"/>. Сярод самых вядомых яго скульптурных прац — «[[Давід (Мікеланджэла)|Давід]]», «[[Вакх (Мікеланджэла)|Вакх]]», «[[П'ета, Мікеланджэла|П’ета]]», статуі «[[Майсей, Мікеланджэла|Майсея]]», «[[Лія, Мікеланджэла|Ліі]]» і «[[Рахіль, Мікеланджэла|Рахілі]]» для [[Грабніца Папы Юлія II|грабніцы Папы Юлія II]]. [[Джорджа Вазары]], першы афіцыйны біёграф Мікеланджэла, пісаў, што «Давід» «''перавысіў славу ўсіх сучасных і [[Антычнасць|антычных]] статуй, грэчаскіх і рымскіх, калі-небудзь зробленых''»{{sfn|Вазарі|1970|с=312}}. Адным з самых манументальных твораў мастака з’яўляюцца фрэскі [[Столь Сіксцінскай капэлы|столі Сіксцінскай капэлы]], пра якія Гётэ сказаў: «''не пабачыўшы Сіксцінскай капэлы, цяжка сабе наглядна ўявіць, што можа зрабіць адзін чалавек''»<ref>«''…Ohne die Sixtinische Kapelle gesehen zu haben, kann man sich keinen anschauenden Begriff machen, was ein Mensch vermag''» ({{кніга|аўтар =Dorothea Scholl. |загаловак =Von den «Grottesken» zum Grotesken: die Konstituierung einer Poetik des Grotesken in der italienischen Renaissance |спасылка =http://books.google.com.ua/books?id=UPAmrjmGDhsC&dq=goethe+michelangelo&source=gbs_navlinks_s |выдавецтва =LIT Verlag Münster |год =2004 |старонак =768 |старонкі =363 }}) {{ref-de}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.wisdomportal.com/Enlightenment/Goethe.html |title=Johann Wolfgang von Goethe, Italian Journey (1786-1788), August 23, 1787 |language=англ. |access-date=18 студзеня 2012 }}</ref>, а [[Уільям Джэймс Дзюрант|Уільям Дзюрант]] пісаў, што ў сваім адзінстве яны — «''найвялікшае дасягненне чалавека ў гісторыі жывапісу''»{{sfn|Durant|1953|с=475}}. Сярод яго архітэктурных дасягненняў — праект купала [[Сабор Святога Пятра]], лесвіцы [[Бібліятэка Лаўрэнціяна|бібліятэкі Лаўрэнціяна]], [[Капітолій|Капіталійская плошча]] і іншыя. Даследчыкі лічаць, што мастацтва Мікеланджэла — гэта мастацтва, якое пачынаецца і завяршаецца адлюстраваннем чалавечага цела{{sfn|Эрпель|1990|с=7}}. == Жыццё і творчасць == [[Файл:Atto di nascita Michelangelo.jpg|thumb|справа|200px|<small><center>Копія запісу аб нараджэнні Мікеланджэла</center></small>]] === Дзіцячыя гады === Мікеланджэла Буанароці нарадзіўся [[6 сакавіка]] [[1475]]{{efn|name="нараджэнне"|У рэестры ({{lang-it|ricordanza}}) указаны 1474 год, бо фларэнційскі новы год пачынаўся з [[Дабравешчанне Найсвяцейшай Маці Божай|25 сакавіка]], г.зн. «''ад ўвасаблення''» ({{lang-la|ab incarnatione}}), у адрозненне ад Рымскага летазлічэння «''ад нараджэння''» ({{lang-la|a nativitate}}). Днём нараджэння Мікеланджэла ўказаны панядзелак, а значыць,''6 сакавіка'' — па [[юліянскі каляндар|юліянскаму летазлічэнню]],''15 сакавіка'' — па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскаму]].}} года ў вёсцы [[Капрэзэ-Мікеланджэла|Капрэзэ]] ([[правінцыя Арэца]]), дзе яго бацька, Ладавіка Буанароці ({{lang-it|Lodovico (Ludovico) di Leonardo Buonarroti Simoni}}), быў у той час 169-ым [[падэста]]м{{sfn|Tolnay|1943|с=11}}{{efn|name="Ладавіка"|Ладавіка быў [[падэста]]м і ў [[К’юзі-дэла-Верна]], бо ў 1428 годзе падэстаты двух населеных пунктаў былі аб’яднаны. У іншым населеным пункце падэсту прадстаўляў [[натарыус]].}}. На працягу некалькіх пакаленняў прадстаўнікі роду Буанароці Сімоні былі дробнымі банкірамі Фларэнцыі, але Ладавіка не ўдалося захаваць фінансавы стан банка, таму ён час ад часу займаў дзяржаўныя пасады<ref name="brit"/>{{sfn|Брион|2002|с=6}}. Згодна з запісам Ладавіка, які захоўваецца ў музеі «[[Каза Буанароці]]» ([[Фларэнцыя]]), Мікеланьёла{{efn|''Michelagnolo'' (паводле фларэнційскага правапісу)}} нарадзіўся «''(…) у панядзелак{{efn|name="нараджэнне"}} раніцай, за 4 ці 5 гадзін да світання''». У гэтым рэестры таксама ўказана, што хрысціны адбыліся [[8 сакавіка]] ў царкве Сан Джавані дзі Капрэзэ{{efn|[[Ян Хрысціцель]] лічыўся заступнікам вёскі.}}, і пералічаны хросныя бацькі{{sfn|Wallace|2010|с=63}}: {|class="wikitable collapsible collapsed" !colspan="3"|Хросныя бацькі Мікеланджэла |- ! Беларускае імя !! Італьянскае імя !! Заўвагі |- |Дон Даніэла дзі Сер Буанагуіда ||''Don Daniello di Ser Buonaguida''||з Фларэнцыі, парафіяльны святар царквы Сан Джавані |- |Дон Андрэа дзі … ||''Don Andrea di …''*||з [[Попі]], святар кляштара ў Дычыяна({{lang-it|Dicciano}}) |- |Джавані дзі Наўр’і ||''Giovanni di Naurii''||з Капрэзэ |- |Якопа дзі Франчэска||''Jacopo di Francesco''||з Казурыа ({{lang-it|Casurio}})** |- |Марка дзі Джорджа ||''Marco di Giorgio''||з Капрэзэ |- |Джавані дзі Б’яджа ||''Giovanni di Biaggio''||з Капрэзэ |- |Андрэа дзі Б’яджа ||''Andrea di Biaggio''||з Капрэзэ |- |Франчэска дзі Якопа дэль Андуіна ||''Francesco di Jacopo del Anduino''** ||з Капрэзэ |- |Сер Барталамеа дзі Санці дэль Лансэ ||''Ser Bartolomeo di Santi del Lanse''** ||натарыус{{efn|name="Ладавіка"}} |- !colspan="3"|* <small>''невядома''</small> ** <small>''неразборліва''</small> |- |} Маці Мікеланджэла была Франчэска дзі Неры дэль Мініята дзі Сіена ({{lang-it|Francesca di Neri del Miniato di Siena}})<ref name="cc">{{кніга|аўтар =Charles Clément. |загаловак =Michelangelo |выдавецтва =S. Low, Marston, Searle, & Rivington, ltd. |год =1892 |старонкі=5 |спасылка =http://books.google.com.ua/books/about/Michelangelo.html?id=G-sDAAAAYAAJ&redir_esc=y}} {{ref-en}}</ref>. Праз месяц пасля нараджэння сына, у Ладавіка скончыўся тэрмін знаходжання на пасадзе падэсты, і сям’я вярнулася ў [[Фларэнцыя|Фларэнцыю]], а хлопчыка, паколькі ў Франчэскі былі праблемы са здароўем{{sfn|Брион|2002|с=9}}, аддалі карміцельцы з сяла [[Сеціньяна]], недалёка ад Фларэнцыі. Там быў размешчаны асабняк Буанароці (зараз — «[[Віла Мікеланджэла]]»), а таксама невялікі кар’ер мармуру і ферма<ref name="cc"/>. Хлопчык жыў у сям’і карміцелькі, жонкі муляра, і праводзіў шмат часу ў кар’еры. Лічыцца, што пазней Мікеланджэла, як жарт, сказаў [[Джорджа Вазары|Вазары]], што{{sfn|Вазарі|1970|с=298}}{{sfn|Tolnay|1943|с=11}}: {{Цытата|''(…) з малака сваёй карміцелькі я дастаў разец і малаток, якім я раблю статуі''}} [[Файл:Michelangelo Buonarroti - Codex Vallardi 2491 r.jpg|thumb|справа|150px|<center>«Граф Каноскі» <br /><small>(малюнак Мікеланджэла)</big></small>]] Мікеланджэла быў другім сынам Ладавіка. [[Фрыц Эрпелі]] прыводзіць гады нараджэння братоў: Ліянарда ({{lang-it|Lionardo}}) — 1473 г., Буанарота ({{lang-it|Buonarroto}}) — 1477 г., Джавансімонэ ({{lang-it|Giovansimone}}) — 1479 г. і Джызмонда ({{lang-it|Gismondo}}) — 1481 г. У тым жа [[1481|годзе]] памерла маці, а ў [[1485]] годзе, праз чатыры гады пасля яе смерці, Ладавіка ажаніўся зноў. Мачахай Мікеланджэла стала Лукрэцыя Убальдзіні{{sfn|Роллан|1992|с=91}}. Неўзабаве Мікеланджэла аддалі ў школу Франчэска Галатэа да Урбіна ({{lang-it|Francesco Galatea da Urbino}}) у Фларэнцыі{{efn|Паводле [[Шарль дэ Тальнай|Ш. дэ Тальная]] хлопцу тады было 10 гадоў, а паводле [[Эліс Сэджвік Воль|Эліса Сэджвіка Воля]] ({{lang-en|Alice Sedgwick Wohl}}) — 7.}}. Хлопец не праяўляў асаблівай цікавасці да навучання, а аддаваў перавагу зносінам з мастакамі і перамалёўцы царкоўных ікон і фрэсак{{sfn|Condivi|1999|с=9}}. Вядома, што Ладавіка ганарыўся сваім арыстакратычным паходжаннем, бо род Буанароці-Сімоні прэтэндаваў на кроўнае сваяцтва з маркграфіняй [[Мацільда, маркграфіня Тасканская|Мацільдай Каноскай]]{{sfn|Вазарі|1970|с=297}}, хоць і няма дастатковых дакументальных дадзеных для пацвярджэння гэтага. [[Асканіа Кондзіві]] сцвярджаў, што сам Мікеланджэла ў гэта верыў, успамінаючы аб арыстакратычным паходжанні роду ў сваіх лістах да пляменніка Ліянарда{{sfn|Condivi|1999|с=5}}. Паводле [[Уільям Уолес, мастацтвазнаўца|Уільяма Уолеса]], вызначальным з’яўляецца тое, што<ref>William E. Wallace, ''[http://www.amazon.com/Michelangelo-Artist-Man-his-Times/dp/0521111994 Michelangelo: The Artist, the Man, and his Times]'', Cambridge University Press {{ref-en}}</ref>: {{Цытата|''(...)да Мікеланджэла, мала мастакоў прэтэндавалі на такое, і яшчэ менш верылі ў гэта з такой упэўненасцю. Мастакі не мелі не толькі гербаў, але і сапраўдных прозвішчаў. Іх звалі ў гонар бацькі, прафесіі або горада, і сярод іх такія вядомыя сучаснікі Мікеланджэла як [[Леанарда да Вінчы]] і [[Джарджонэ|Джарджонэ да Кастэльфранка]]'' {{oq|en|(...)few artists before Michelangelo made such claims, and fewer still could believe them with any confidence. Not only did artists not have coats of arms, many did not even have proper last names. Artists were named after their fathers, after a profession, or after their place of origin, such as Michelangelo’s famous contemporaries, Leonardo da Vinci and Giorgione da Castelfranco}}}} === Юнацтва. Першыя творы === [[Файл:Studio romanelli, da Emilio zocchi, michelangelo giovane scolpisce la testa di fauno 04.jpg|thumb|справа|150px|<center><small>[[Чэзарэ Дзочы]]. «Юны Мікеланджэла высякае „[[Галава фаўна|Галаву фаўна]]“» ''(страчана)''</small></center>]] У 1488 годзе трынаццацігадовы Мікеланджэла стаў вучнем у [[Даменіка Гірландая#Майстэрня|майстэрні братоў Гірландая]]. Спачатку бацька быў супраць такой «неарыстакратычнай» кар’еры, але неўзабаве падпісаў кантракт з [[Даменіка Гірландая]], па якім апошні абавязваўся аплачваць працу Мікеланджэла{{sfn|Вазарі|1970|с=299}}. Тут хлопец атрымаў магчымасць азнаёміцца з асноўнымі матэрыяламі і тэхнікай, да гэтага ж перыяду адносяцца яго алоўкавыя копіі твораў такіх фларэнційскіх мастакоў як [[Джота дзі Бандонэ|Джота]] і [[Мазачыа]]{{efn|Зараз захоўваюцца ў [[Луўр]]ы, у [[Новая Пінакатэка|Новай Пінакатэцы]] ([[Мюнхен]]) і ў [[Альберцін]]е ([[Вена]]).}}; ужо ў гэтых копіях выявілася характэрнае для Мікеланджэла скульптурнае бачанне форм<ref>{{cite web |url=http://www.mikelangelo.ru/txt/1skulptor.shtml |title=Скульптура — светач жывапісу |language=рус. |access-date=20 студзеня 2012 }}</ref>. Да гэтага ж перыяду адносіцца яго карціна «[[Мукі Святога Антонія, Мікеланджэла|Мукі Святога Антонія]]» (копія гравюры [[Марцін Шангаўэр|Марціна Шангаўэра]]). Ужо праз год Мікеланджэла становіцца вучнем [[Бертольда дзі Джавані]], які быў вучнем [[Данатэла]]. Яго праца ў садзе скульптур [[Ларэнца Медычы|Ларэнца Цудоўнага]], прыцягнула ўвагу апошняга, і ў [[1490]] годзе хлопец пасяліўся ў палацы Медычы, застаючыся там да смерці Ларэнца ([[1492]]). Тут ён пазнаёміўся з філосафамі [[платонаўскай акадэмія|платонаўскай акадэміі]] ([[Марсіліа Фічына]], [[Анджэла Паліцыяна]], [[Джавані Піка дэла Мірандала|Піка дэла Мірандала]] і іншыя). Таксама ён сябраваў з [[Леў X|Джавані]] (другі сын Ларэнца, будучы Папа Леў X) і [[Клімент VII|Джуліа Медычы]] (пазашлюбны сын [[Джуліяна Медычы]], будучы Папа Клімент VII){{sfn|Wallace|2010|с=30}}. Сярод яго першых вядомых скульптурных прац — «[[Галава фаўна]]» (мармур, не захавалася), рэльефы «[[Бітва кентаўраў]]» і «[[Мадонна ля лесвіцы]]» (мармур, [[Каза Буанароці]], [[Фларэнцыя]]). У 1492—1493 гг. Мікеланджэла працаваў над «[[Распяцце, Мікеланджэла|Распяццем]]» (дрэва, царква [[Санта-Спірыта]], [[Фларэнцыя]]). Вядома, што ў той час [[П'етра Тарыджана|П’етра Тарыджана дэі Тарыджані]], які таксама быў вучнем Бертольда, пасварыўшыся з Мікеланджэла, ударам у твар зламаў насавую косць хлопцу<ref name="se">{{cite web |url=http://arthistory.about.com/b/2008/07/27/will-the-real-michelangelo-please-stand-up.htm |title=Will the Real Michelangelo Please Stand Up? |date=27 ліпеня 2008 |author=Shelley Esaak |language=англ. |access-date=20 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502095658/http://arthistory.about.com/b/2008/07/27/will-the-real-michelangelo-please-stand-up.htm |archive-date=2 мая 2013 |url-status=dead }}</ref>. ==== «Бітва кентаўраў» ==== {{Асноўны артыкул|Бітва кентаўраў, Мікеланджэла|l1=Бітва кентаўраў}} Рэльеф «Бітва кентаўраў» адлюстроўвае сцэну з грэчаскага міфа пра [[лапіфы|бітву людзей-лапіфаў з кентаўрамі]], якія напалі на іх падчас вясельнага банкету. Сюжэт быў прапанаваны Анджэла Паліцыяна, а яго сутнасць — перамога цывілізацыі над варварствам. Паводле міфа лапіфаў перамаглі, аднак у інтэрпрэтацыі Мікеланджэла вынік бітвы не зусім ясны і нават не важны. Гэтая скульптура вылучаецца тым, што гэта першая яго праца [[Разец, інструмент|разцом]]. На думку [[Эрык Шыльяна|Эрыка Шыльяна]], гэта — першая з завершаных «няскончаных» (тэхніка «[[non finito]]») скульптур Мікеланджэла{{sfn|Scigliano|2005|с=45}}. Гэта таксама была апошняя праца Мікеланджэла пад патранатам Ларэнца Цудоўнага. ==== «Распяцце» ==== {{Асноўны артыкул|Распяцце, Мікеланджэла|l1=Распяцце}} Драўлянае Распяцце было створана ў [[1492]] (або [[1493]]) годзе, але ўжо пасля смерці Ларэнца. Іменна ў гэты час Мікеланджэла пачаў вывучаць анатомію ў бальніцы пры кляштары Санта Марыя дэль Санта-Спірыта ({{lang-it|Santa Maria del Santo Spirito}}), што можна звязаць з тым, што ўкрыжаваны [[Ісус Хрыстос|Хрыстос]] адлюстраваны аголеным. Некаторы час Распяцце захоўвалася ў музеі [[Каза Буанароці]], цяпер — у царкве [[Санта-Спірыта]]. Аўтарства Мікеланджэла не было несумненным, і дыскусіі працягваліся амаль 40 гадоў, але ў 2001 годзе яно было пацверджана даследчыкамі<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1444780.stm |title=Crucifix 'confirmed' as a Michelangelo |date=18 ліпеня 2001 |work=BBC News |language=англ. |access-date=20 студзеня 2012 }}</ref>. <center> {|class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" |- |[[Файл:The Torment of Saint Anthony (Michelangelo).jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Buonarotti-scala.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Michelangelo, centauromachia, 1492 ca. 01.JPG|center|border|x165px]] |[[Файл:Santo_Spirito,_sagrestia,_crocifisso_di_michelangelo_01.JPG|center|border|x165px]] |- |<div style='text-align: center;'>«[[Мукі Святога Антонія, Мікеланджэла|Мукі Святога Антонія]]» <br />(каля 1487-88)</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Мадонна ля лесвіцы]]» <br />(каля 1491)</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Бітва кентаўраў]]» <br />(каля 1492)</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Распяцце, Мікеланджэла|Распяцце]]» <br />(1492-93)</div> |- |} </center> Таксама гэты перыяд — перыяд гарачых прамоў манаха [[Джыралама Саванарола|Джыралама Савонаролы]], які пагражаў Фларэнцыі «''акрываўленым мячом Госпада''». Пад гэтым уплывам у [[1491]] годзе старэйшы брат Мікеланджэла, Ліянарда, далучыўся да [[Дамініканцы|дамініканцаў]]{{sfn|Роллан|1992|с=92—93}}. [[Файл:Rubens, copia dell'ercole di michelangelo, louvre.jpg|thumb|справа|140px|<center><small>[[Пітэр Паўль Рубенс|Рубенс]]. «Юны [[Геркулес (Мікеланджэла)|Геркулес]]» <br />''(страчана)''</small></center>]] [[Ларэнца Медычы|Ларэнца Цудоўны]] памёр [[9 красавіка]] [[1492]] года. Мікеланджэла, застаўшыся без апекуна, некаторы час пажыў з сям’ёй, але [[20 студзеня]] [[1494]] года ён вярнуўся ў палац Медычы, ужо пад эгідай старэйшага сына і спадчынніка Ларэнца Медычы — [[П’ера дзі Ларэнца Медычы|П’ера]]. Да гэтага перыяду таксама адносіцца статуя «[[Геркулес (Мікеланджэла)|Геркулес]]» (мармур, не захавалася){{efn|Статую купіла сям’я [[Строцы]], каб усталяваць у [[Палацца Строцы]] ў Фларэнцыі (1506). У 1529 годзе [[Філіпа Строцы Малодшы|Філіпа Строцы]] прадаў яго [[Францыск I|Францыску I]], а ў 1594 годзе, у час кіравання [[Генрых IV (кароль Францыі)|Генрыха IV]], яна была ўстаноўлена ў садзе [[Фантэнбло]] ({{lang-fr|Jardin de l'Etang}})<ref>{{cite web |url=http://www.jstor.org/pss/878832 |title=Michelangelo's Lost Hercules |author=Paul Joannides |date=Aug 1977 |work=The Burlington Magazine |page=550 |language=англ. |access-date= 4 лютага 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://museumpublicity.com/2011/10/28/j-paul-getty-museum-acquires-francesco-primaticcio-bronze/ |title=J. Paul Getty Museum Acquires Francesco Primaticcio Bronze |date=28 кастрычніка 2011 |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>. З 1713 года, калі сады былі разбураны, пра лёс гэтай працы Мікеланджэла нічога невядома<ref>{{кніга|аўтар =R. J. Knecht. |загаловак =Francis I |выдавецтва =Cambridge University Press |год =1984 |старонкі=267 |спасылка =http://www.amazon.com/Francis-I-R-J-Knecht/dp/0521278872}} {{ref-en}}</ref>.}} і «Снежны волат». Заказ апошняга быў ідэяй кардынала {{нп3|Бернарда Давіцы|Біб'ены|ru|Бернардо Довици}}, якую падтрымаў [[П’ера дзі Ларэнца Медычы|П’ера]]. У рамане Карэла Шульца пра гэта напісана: {{Цытата| ''(…) Было б нядрэнна, калі б гэты юны скульптар дзеля забавы вылепіў са снегу вялікую статую, якая б пацешыла народ (…). Такога яшчэ не было ва ўсёй Італіі: статуя са снегу, пра яе, мабыць, усюды загаварылі б (…) паклікалі Мікеланджэла, і ён пагадзіўся''{{sfn|Шульц|2006|с=268}} }} Сярод даследчыкаў няма адзінага меркавання адносна таго, каго выляпіў Мікеланджэла ў сваёй снежнай скульптуры. Напрыклад, на думку Антоніа Форчэліна ({{lang-it|Antonio Forcellino}}) гэта быў прататып «Геркулеса»<ref>Antonio Forcellino, ''[http://www.amazon.com/Michelangelo-Tormented-Life-Antonio-Forcellino/dp/0745640052 Michelangelo: A Tormented Life]'', Polity, 2009 {{ref-en}}</ref>. Джэймс Хол ({{lang-en|James Hall}}) лічыць, што гэта павінна была быць ''Мадонна''<ref>James Hall, ''[http://www.amazon.com/Michelangelo-Reinvention-Human-Body-James/dp/0374208832 Michelangelo and the Reinvention of the Human Body]'', Farrar, Straus and Giroux, 2005 {{ref-en}}</ref>. === Балоння === Увосень, [[9 лістапада]] [[1494]] года, сям’я Медычы была афіцыйна выгнана з Фларэнцыі, а [[Джыралама Саванарола|Саванарола]] стаў дыктатарам. У Фларэнцыі ўсталявалася так званая «[[Фларэнційская рэспубліка#Другая рэспубліка (1494-1512)|Другая рэспубліка]]», першыя чатыры гады якой фактычна былі [[тэакратыя]]й. З-за небяспекі ўварвання войскаў [[Карл VIII Валуа|Карла VIII]] Мікеланджэла вырашае паехаць спачатку ў [[Венецыя|Венецыю]], а затым у [[Балоння|Балонню]]. Там хлопец жыў у Джанфранчэска Альдаўрандзі ({{lang-it|Giovan Francesco Aldovrandini}}). Тут ён стварыў тры невялікія скульптуры для грабніцы [[Святы Дамінік|Святога Дамініка]], якая заставалася недаробленай з-за смерці {{нп3|Нікало дэль Арка|Нікало дэль Аркі|en|Niccolò dell'Arca}}, скульптара, які пачаў працу{{sfn|Tolnay|1943|с=20—21}}. У гэты перыяд Мікеланджэла чытае творы [[Дантэ Аліг’еры|Дантэ]], [[Франчэска Петрарка|Петраркі]] і [[Джавані Бакача|Бакача]]{{sfn|Эрпель|1990|с=13}}. <center> {|class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" |- |[[Файл:San Domenico36.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Autori vari, arca di san domenico, protettori di bologna, 02 petronio di michelangelo, 1494, 2.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Autori vari, arca di san domenico, protettori di bologna, 02 procolo di michelangelo, 1494.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Autori vari, arca di san domenico, angelo reggicandelabro di michelangelo, 1494, 01.jpg|center|border|x165px]] |- |<div style='text-align: center;'>[[Грабніца Святога Дамініка, Балоння|Грабніца Святога <br /> Дамініка]]</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Святы Петроній, Мікеланджэла|Святы Петроній]]» <br />(каля 1494-95)</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Святы Прокл Балонскі, Мікеланджэла|Прокл Балонскі]]» <br />(каля 1494-95)</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Анёл, Мікеланджэла|Анёл з кандэлябрам]]» <br />(каля 1494-95)</div> |- |} </center> === Першае падарожжа ў Рым === [[Файл:Michelangelo Bacchus.jpg|thumb|справа|140px|<center>«[[Вакх (Мікеланджэла)|Вакх]]» </center>]] Неўзабаве палітычная сітуацыя ў Фларэнцыі стала спакайнейшай, і Мікеланджэла вярнуўся дадому, але, не атрымліваючы заказаў ад новай улады, зноў пачаў працаваць на Медычы{{sfn|Tolnay|1943|с=24—25}}. Паводле Кандзіві, іменна ў гэты час [[Ларэнца дзі П'ерфранчэска дэ Медычы]] заказаў яму статую «[[Ян Хрысціцель, Мікеланджэла|Маладога Яна Хрысціцеля]]», а таксама статую «[[Амур, які спіць]]» (страчана), але з умовай так «апрацаваць» твор, каб мець магчымасць прадаць яго даражэй чым антычны{{sfn|Condivi|1999|с=19—20}}{{efn|Вазары аб гэтым эпізодзе не згадвае наогул, а [[Паала Джовіа]] адзначае, што Мікеланджэла сам хацеў прадаць статую як антычную.}}. Пакупніком гэтай скульптуры стаў кардынал [[Рафаэль Рыярыа]], які заўважыў падробку, але быў настолькі ўражаны майстэрствам працы, што запрасіў хлопца ў [[Рым]]. Дваццаціаднагадовы Мікеланджэла прыехаў у горад [[25 чэрвеня]] [[1496]] года{{sfn|Tolnay|1943|с=26—28}}, і прабыў там наступныя пяць гадоў. ==== «Вакх» ==== {{Асноўны артыкул|Вакх, Мікеланджэла|l1=Вакх}} [[4 ліпеня]] [[1496]] годзе Мікеланджэла пачаў працу над заказам кардынала — мармуровай статуяй [[Дыяніс|Вакха]], бога віна. Гэта двухметровая скульптура, прызначаная для кругавога агляду. П’янага бога віна суправаджае маленькі сатыр, які ласуецца гронкай [[вінаград]]у. «Вакх» быццам гатовы ўпасці наперад, але захоўвае раўнавагу, адхіляючыся назад, яго позірк звернуты на чару з віном. Мышцы спіны выглядаюць напружанымі, але расслабленыя мышцы жывата і сцёгнаў дэманструюць фізічную, а значыць, і духоўную слабасць. Мікеланджэла дабіўся ўражання няўстойлівасці без кампазіцыйнай неўраўнаважанасці, якая магла б парушыць эстэтычны эфект. Аднак, па завяршэнні твора кардынал адмовіўся ад яго, і скульптуру для свайго саду набыў банкір Якопа Галі (цяпер статуя знаходзіцца ў музеі [[Барджэла]] ў Фларэнцыі). [[Рамэн Ралан]] таксама згадвае «Барджэліўскага Адоніса» ([[Барджэла]]) і вялікага «Купідона» ([[Музей Вікторыі і Альберта]], Лондан){{sfn|Роллан|1992|с=94—95}}. [[Аляксей Карпавіч Джывелегаў|Аляксей Джывелегаў]] лічыў, што «Адоніс» — слабаватая праца для яго<ref>Дживелегов А. [http://www.michelangelo.ru/gv7.html Микельанджело]{{Недаступная спасылка}} / А. Дживелегов. — М.: Молодая гвардия, 1938. — 318 с.: ил. — (ЖЗЛ. Вып. 17—18 (137—138)). Библиогр.: С. 307—314. {{ref-ru}}</ref>. У 1497 годзе памірае мачаха Мікеланджэла — Лукрэцыя Убальдзіні{{sfn|Эрпель|1990|с=13}}. ==== «П’ета» ==== {{Асноўны артыкул|П'ета, Мікеланджэла|l1=П'ета}} [[Файл:Michelangelo's Pieta 5450 cropncleaned.jpg|thumb|справа|160px|<center>«[[П'ета, Мікеланджэла|П’ета]]» <center>]] У [[1498]] годзе Мікеланджэла атрымаў заказ на «П’ету» ад уплывовага французскага кардынала {{нп3|Жан дэ Білер|Жана дэ Білера|it|Jean de Bilhères}} ({{lang-fr|Jean de Bilhères}}){{sfn|Wallace|2010|с=14}}{{sfn|Роллан|1992|с=94—95}}. Кантракт быў падпісаны [[7 жніўня]] таго ж года. Як зазначае У. Уолес, сама тэма «аплаквання Хрыста» была больш распаўсюджаная ў паўночнай Еўропе і [[візантыйскага мастацтва|візантыйскім мастацтве]], чым у Італіі эпохі Рэнесансу. Мікеланджэла трактуе тэму вельмі стрымана. Смерць і смутак нібы ўтрымліваюцца ў мармуры, з якога створана скульптура. Суадносіны фігур такія, што яны ўтвараюць нізкі трохвугольны нізкі конус. Аголенае цела Хрыста кантрастуе з пышнай, багатай вопраткай Маці Божай. Мікеланджэла адлюстраваў Маці Божую маладой, нібы гэта не Маці і Сын, а сястра, якая аплаквае заўчасную смерць брата. Ідэалізацыю падобнага роду выкарыстоўвалі і іншыя мастакі, сярод якіх і [[Леанарда да Вінчы]]. Акрамя таго, Мікеланджэла быў гарачым прыхільнікам [[Дантэ Аліг’еры|Дантэ]], у апошнім кантоне «[[Боская камедыя|Боскай камедыі]]» якога, у пачатку малітвы [[Святы Бернард|Святога Бернарда]], гаворыцца: «''Маці Божая, дачка свайго сына''» ({{lang-it|«Vergine Madre, figlia del tuo figlio» }}). Скульптар знайшоў ідэальны шлях для перадачы ў камені гэтай глыбокай багаслоўскай думкі. Гэтая статуя — адзіная з прац Мікеланджэла, падпісаная ім самім. Да гэтага перыяду таксама адносіцца незавершаная «[[Манчэстэрская Мадонна]]» ([[Лонданская нацыянальная галерэя|Нацыянальная галерэя]], [[Лондан]]). === Перыяд другой Фларэнційскай рэспублікі === [[Файл:'David' by Michelangelo JBU0001.JPG|thumb|злева|200px|<center>«[[Давід (Мікеланджэла)|Давід]]» </center>]] У [[1498]] годзе, у выніку інтрыг фларэнційскіх дзеячаў і папскага прастола, Саванарола і двое яго паслядоўнікаў былі асуджаны на спаленне на вогнішчы. Гэтыя падзеі ў Фларэнцыі непасрэдна не закранулі Мікеланджэла, аднак наўрад ці пакінулі яго абыякавым. На змену сярэднявеччу Саванаролы, якое часова вярнулася ў горад, прыйшла свецкая рэспубліка, для якой Мікеланджэла стварыў сваю першую вялікую статую ў Фларэнцыі, мармуровага «Давіда» ([[1501]]—[[1504]], [[Фларэнцыя]], [[Акадэмія вытанчаных мастацтваў, Фларэнцыя|Акадэмія]]). Дагавор на выкананне гэтай працы быў падпісаны [[16 жніўня]] [[1501]] года{{sfn|Эрпель|1990|с=13}}. ==== «Давід» ==== {{Асноўны артыкул|Давід, Мікеланджэла|l1=Давід}} Вобраз [[Давід]]а быў традыцыйным у Фларэнцыі. [[Данатэла]] і [[Верок'ё]] стварылі бронзавыя скульптуры юнака, які цудам забіў волата, чыя галава ляжыць каля ног біблейскага героя. Мікеланджэла ж вырашыў адлюстраваць момант перад боем. Давід стаіць з перакінутай цераз плячо [[прашча]]й, у левай руцэ сціскае камень. Правая частка фігуры напружаная, а левая крыху паралізаваная, як у атлета, гатовага да дзеяння. Вобраз Давіда меў асаблівы сэнс для фларэнційцаў, таму скульптура Мікеланджэла прыцягнула ўсеагульную ўвагу. «Давід» стаў сімвалам свабоднай і палкай рэспублікі, гатовай перамагчы любога ворага. Каласальная фігура вышынёй 5,17 м<ref>{{cite web |url=http://graphics.stanford.edu/projects/mich/more-david/more-david.html |title=We finish scanning the David |author=Marc Levoy |date=28 сакавіка 1999 |access-date=20 студзеня 2012 |language=англ. |trans-title=Мы скончылі сканіраваць Давіда }}</ref> павінна была стаяць у [[Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ|саборы]], аднак месца там не адпавядала яе грамадскай ролі, таму камітэт грамадзян пастанавіў, што скульптура павінна ахоўваць галоўны ўваход у будынак урада, [[Палацца Век’ё]], перад якім цяпер знаходзіцца яе копія. На эскізе бронзавага «Давіда» і правай руцэ мармуровага, захаваліся радкі Мікеланджэла, якія лічацца прыкладам яго найбольш ранняй паэзіі, якая дайшла да нас{{sfn|Микеланджело. Поэзия. Письма|1983|с=75}}: {{Quote box|width=25em|align=center|quote= <poem> ''Davicte colla fromba ''E io coll'arco ''Michelangelo </poem>}} У перакладзе — «''Давід з прашчай, а я з лукам. Мікеланьёла''». Існуе шмат трактовак гэтых слоў мастака<ref>Leonard Barkan, ''[http://www.amazon.com/Michelangelo-Life-Paper-Leonard-Barkan/dp/0691147663 Michelangelo: A Life on Paper]'', Princeton University Press, 2010 {{ref-en}}</ref>. Паводле {{нп3|Абрам Маркавіч Эфрас|Эфраса|ru|Эфрос, Абрам Маркович}} — гэтыя радкі маюць метафарычнае значэнне «''з усіх сіл''» (праводзячы паралель з такімі такімі італьянскімі выслоўямі як «''con l’arco della schiena''» ці «''con l’arco dell’osso''»){{sfn|Микеланджело. Поэзия. Письма|1983|с=75}}. І як Давід уступіў у бой з Галіяфам, так дваццацісямігадовы Мікеланджэла стаў да бою з глыбай мармуру, якая павінна была стаць «Давідам»{{sfn|Wallace|2010|с=16—17}}. Гэта можна растлумачыць як проціпастаўленне сілы і прылад скульптара і яго тварэння, гэта значыць інтэлекта («лук») Мікеланджэла-скульптара і фізічнай сілы Давіда («прашча»){{sfn|Ryan|1998|с=504}}. Чарлз Сеймур ({{lang-en|Charles Seymour}}) трактаваў «лук» як інструменты скульптара<ref>Charles Seymour, ''[http://books.google.com.ua/books/about/Michelangelo_s_David.html?id=VcBtAAAAIAAJ&redir_esc=y Michelangelo’s David: a search for identity]'', University of Pittsburgh Press, 1967 {{ref-en}}</ref>. [[Файл:Tondo Doni, por Miguel Ángel.jpg|thumb|справа|<center>[[Мадонна Доні]]</center>]] ==== «Мадонна Доні» ==== {{Асноўны артыкул|Мадонна Доні}} Да гэтага ж часу адносіцца адзіная карціна, безумоўна намаляваная Мікеланджэла, — [[тонда]] «Мадонна Доні» ([[Уфіцы|Галерэя Уфіцы]], [[Фларэнцыя]]). Лічыцца, што заказ на карціну быў прымеркаваны да вяселля фларэнційскіх арыстакратаў-гандляроў Аньёла Доні і Мадалены Строцы ў 1504 годзе, хоць, невядома чаму гандляр Доні заказаў скульптару Мікеланджэла намаляваць карціну, а той — пагадзіўся з гэтай прапановай{{sfn|Wallace|2010|с=24}}{{efn|Паводле Вазары, Аньёла Доні быў сябрам Мікеланджэла.}}. Гэта таксама адзіная работа [[Тэмпера|тэмпернымі фарбамі]], тэхналогію працы з якімі ён мог вывучыць у [[Даменіка Гірландая]]{{sfn|Wallace|2010|с=25}}. Для гэтага твора характэрна імкненне мастака да перадачы складаных пастаў і пластычнай трактоўкі форм чалавечага цела. Цэнтральнае месца адведзена ўласна Святому сямейству — Мадонна схілілася направа, каб узяць/падтрымаць немаўля, якое сядзіць на калене Іосіфа<ref>d’Ancona, Mirella Levi (1968). ''[http://books.google.com.ua/books?id=Bye6Xt375N4C&pg=RA1-PA403&dq=The+Doni+Madonna+by+Michelangelo:+An+Iconographic+Study&hl=uk The Doni Madonna by Michelangelo: An Iconographic Study]''. The Art Bulletin (Taylor & Francis), p. 45 {{ref-en}}</ref>. Дзякуючы выкарыстанню тэхнікі «[[канджантэ]]», фігуры выглядаюць больш аб’ёмнымі і масіўнымі. На заднім плане размешчаны Ян Хрысціцель і пяць аголеных юнакоў, магчыма — грэшнікаў або язычнікаў. [[Файл:La batalla de Cascina - Sangallo.jpg|thumb|справа|150px|<center>«[[Бітва пры Кашыні, Мікеланджэла|Баталія пры Кашыні]]» <br /><small>(копія кардона Мікеланджэла)</small></center>]] ==== «Бітва пры Кашыні» ==== {{Асноўны артыкул|Бітва пры Кашыні, Мікеланджэла|l1=Бітва пры Кашыні}} Магчыма з удзелам [[Нікало Макіявелі]]<ref>{{cite web |url=http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/izobrazitelnoe_iskusstvo/MIKELANDZHELO_BUONARROTI.html?page=0,1 |title=Мікеланджэла Буанароці |access-date=21 студзеня 2012 |language=рус. |archive-date=26 лістапада 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121126100205/http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/izobrazitelnoe_iskusstvo/MIKELANDZHELO_BUONARROTI.html?page=0,1 |url-status=dead }}</ref>, у гэтыя ж гады быў задуманы яшчэ адзін буйны дзяржаўны праект: [[Леанарда да Вінчы]] і Мікеланджэлу было даручана стварыць дзве вялізныя фрэскі для залы Вялікага Савета (Сіньёрыі) у Палацца Век’ё на тэму гістарычных перамог фларэнційцаў пры [[Анг'яры]] і пры [[Кашына|Кашыне]]. Заказ быў зроблены {{нп3|П'ера Садэрыні|П'ера Садэрыні|ru|Содерини, Пьеро}}, [[ганфаланьер]]ам Фларэнцыі, у жніўні 1504 года. Вядома, што Мікеланджэла працаваў над кардонам да лістапада 1506 года{{sfn|Эрпель|1990|с=13}}. Захаваліся толькі копіі [[кардон, мастацтва|кардона]] Мікеланджэла, у прыватнасці зробленыя яго сябрам і былым памочнікам {{нп3|Быстыяна да Сангала|Арыстоцелем да Сангала|it|Bastiano da Sangallo}}. На кардоне была намалявана група салдат, якія кідаюцца да зброі ў той час, калі на іх знянацку напалі ворагі падчас купання ў рацэ. Сцэна нагадвае «[[Бітва кентаўраў|Бітву кентаўраў]]» — на ёй намаляваны аголеныя фігуры ў розных позах, якія цікавілі майстра больш, чым сам сюжэт. Паводле слоў скульптара [[Бенвенута Чэліні]], кардон быў «''крыніцай натхнення для многіх мастакоў''»{{sfn|Wallace|2010|с=20}}. Верагодна, [[кардон, папера|кардон]] знік каля 1516 года. [[Файл:Raffaello, studio del san matteo di michelangelo.jpg|thumb|справа|110px|<center>«[[Евангеліст Мацвей, Мікеланджэла|Евангеліст Мацвей]]» <br /><small>(эскіз [[Рафаэль Санці|Рафаэля]] з Мікеланджэла)</small></center>]] ==== «Евангеліст Мацвей» ==== {{Асноўны артыкул|Евангеліст Мацвей, Мікеланджэла|l1=Евангеліст Мацвей}} У [[1503]] годзе Мікеланджэла атрымаў заказ на 12 статуй апосталаў для сабора ў Фларэнцыі. У [[1506]] годзе Мікеланджэла пачаў працу над статуяй «Евангеліста Мацвея» ([[Фларэнцыя]], [[Акадэмія вытанчаных мастацтваў, Фларэнцыя|Акадэмія]]). Гэтая статуя засталася няскончанай, бо ўжо праз два гады Мікеланджэла з’ехаў у Рым. Фігура высякалася з мармуровага блока з захаваннем яго прамавугольных форм. Статую асабліва вылучаюць за надзвычайны кампазіцыйны [[кантрапост]]{{sfn|Wallace|2010|с=19}}: левая нага паднятая і абапіраецца на камень, што выклікае зрушэнне восі паміж тазам і плячыма. Гэта кампазіцыйнае рашэнне ён выкарыстаў пазней у статуі «[[Геній перамогі]]». 1502 годам датуецца заказ на бронзавую статую «Давіда», якая была скончана ў 1508 годзе (не захавалася). У 1504 годзе таксама былі завершаны чатыры фігуры — «[[Святы Пётр, Мікеланджэла|Святы Пётр]]», «[[Святы Пій І Мікеланджэла|Святы Аўгусцін]]»{{efn|Пазней была перароблена на статую [[Пій I|Святога Пія]].}} «[[Святы Павел, Мікеланджэла|Святы Павел]]» і «[[Святы Рыгор І, Мікеланджэла|Святы Рыгор I]]» — для [[Пікаламіні, алтар|алтара Пікаламіні]] ў [[Сіенскі сабор|Сіенскім саборы]]{{sfn|Эрпель|1990|с=13}}. Фларэнційскі перыяд творчасці Мікеланджэла быў адзначаны амаль ліхаманкавай актыўнасцю майстра: у гэты час ён стварыў таксама два рэльефныя [[тонда]] — «[[Мадонна Тадэі|Тадэі]]» і «[[Мадонна Піці|Піці]]» — з выявамі Мадонны, у якіх для стварэння выразнасці вобраза выкарыстоўваецца розная ступень закончанасці элементаў, і мармуровую статую «[[Мадонна Бругэ|Мадонны з немаўлём]]» ([[Царква Маці Божай (Бругэ)|Царква Маці Божай]], [[Бругэ]]). <center> {|class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" |- |[[Файл:Madonna michelangelo.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Taddei Tondo.JPG|center|border|x165px]] |[[Файл:Pitti Tondo (casting in Pushkin museum) by shakko 01.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Michelangelo, san gregorio 01.JPG|center|border|x165px]] |[[Файл:Michelangelo.St Peter.Duomo di Siena.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Michelangelo, san pietro 04.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Michelangelo, san pio 02.jpg|center|border|x165px]] |- |<div style='text-align: center;'>«[[Мадонна Бругэ]]» <br /><small>(каля 1501-04)</small></div> |<div style='text-align: center;'>«[[Мадонна Тадэі]]» <br /><small>(каля 1504-06)</small></div> |<div style='text-align: center;'>«[[Мадонна Піці]]» <br /><small>(каля 1503-05)</small></div> |<div style='text-align: center;'>«[[Святы Рыгор І, Мікеланджэла|Святы Рыгор І]]» <br /><small>(каля 1501-04)</small></div> |<div style='text-align: center;'>«[[Святы Павел, Мікеланджэла|Святы Павел]]» <br /><small>(каля 1501-04)</small></div> |<div style='text-align: center;'>«[[Святы Пётр, Мікеланджэла|Святы Пётр]]» <br /><small>(каля 1501-04)</small></div> |<div style='text-align: center;'>«[[Святы Пій І, Мікеланджэла|Святы Пій І]]» <br /><small>(каля 1501-04)</small></div> |- |} </center> === У Рыме часоў Юлія II і Льва X === У [[1503]] годзе [[Юлій II]] (Джуліяна дэла Раверэ) заняў папскі прастол. Ні адзін з мецэнатаў не выкарыстоўваў мастацтва ў мэтах прапаганды так шырока, як Юлій II. Ён пачаў збудаванне новага сабора Святога Пятра, рамонт і пашырэнне папскай рэзідэнцыі на ўзор рымскіх палацаў і віл, роспіс папскай капэлы і падрыхтоўку грандыёзнай грабніцы для самога сябе. У сакавіку 1505 года ён выклікаў Мікеланджэла ў Рым, каб абмеркаваць першы праект грабніцы. ==== Грабніца Папы Юлія II: Праект ==== {{Асноўны артыкул|Грабніца Папы Юлія II}} [[Файл:Tomba di giulio II, progetto del 1505.png|thumb|справа|150px|<center>Рэканструкцыя першапачатковага праекта грабніцы</center>]] Дэталі не зусім ясныя, але, мабыць, Юлій II уяўляў сабе новы храм са сваёй магілай накшталт пахавальні французскіх каралёў у [[Сен-Дэні (Сен-Сен-Дэні)|Сен-Дэні]]. Гэтая грабніца, як піша Р. Ралан: «''(…) павінна была пераўзысці ўсе маўзалеі Старажытнага Рыма''»{{sfn|Роллан|1992|с=100}}. Яна павінна была стаяць свабодна і мець памер 6 на 9 м. Унутры павінна было быць размешчана авальнае памяшканне, а знадворку — каля 40 статуй. Грабніца ніколі не была пабудавана па першапачатковаму праекту Мікеланджэла, і гэтая «трагедыя» пераследвала яго амаль 40 гадоў. План грабніцы і яе ідэйны змест магчыма рэканструяваць па папярэдніх малюнках і апісаннях. Найбольш верагодна, што грабніца павінна была сімвалізаваць трохступеньчаты ўздым ад зямнога жыцця да вечнага. На першым узроўні, па плану, павінны былі стаяць статуі апостала Паўла, Майсея і прарокаў, сімвалы двух шляхоў дасягнення збаўлення. Уверсе — два анёлы, якія нясуць Юлія II у рай. На працягу 1505—1506 гг. Мікеланджэла асабіста наведваўся ў [[Карара, радовішча|Карару]], выбіраючы матэрыял для магілы, у той час як Юлій II ўсё больш настойліва звяртаў яго ўвагу на будынак сабора Святога Пятра. Таксама Папа заказаў фрэскі для Сіксцінскай капэлы. Грабніца ж заставалася толькі ў планах. Вельмі раздражнёны, Мікеланджэла збег з Рыма [[17 красавіка]] [[1506]] года, за дзень да залажэння падмурка сабора. Незадоўга перад тым Мікеланджэла купіў маёнтак пад Фларэнцыяй. ==== Другі балонскі перыяд ==== Пасля трох пасланняў ад Папы да Сіньёрыі, Мікеланджэла змірыўся, і паехаў у Балонню, дзе атрымаў заказ на выкананне бронзавай статуі [[Юлій II, Мікеланджэла, бронза|пантыфіка]], над якой ён прапрацаваў да пачатку [[1508]] года. Урачыстае ўсталяванне адбылося [[21 лютага]] [[1508]] годзе, у царкве Сан Петроніа, а ўжо [[13 сакавіка]] [[1508]] годзе Ладавіка абвясціў Мікеланджэла паўналетнім. У той час таму споўнілася трыццаць тры гады{{efn|Афіцыйны акт аб гэтым быў выдадзены 28 сакавіка наступнага, 1509 года{{sfn|Роллан|1992|с=78—79}}.}}. [[30 снежня]] [[1511]] годзе бронзавая статуя Юлія II была знішчана балонцамі, якія ўзбунтаваліся супраць папскай улады{{sfn|Эрпель|1990|с=13}}. ==== Сіксцінская капэла ==== {{Асноўны артыкул|Сіксцінская капэла}} [[Файл:Cappella Sistina - 2005.jpg|thumb|right|150px|<center>Сіксцінская капэла</center>]] Сіксцінская капэла была пабудавана ў 1470-х гадах дзядзькам Юлія, Папам [[Сікст IV|Сікстам IV]]. У пачатку 1480-х гадоў [[алтар]] і бакавыя сцены былі ўпрыгожаны [[фрэска]]мі з евангельскімі сюжэтамі і сцэнамі з жыцця Майсея ([[П'етра Перуджыні|Перуджыні]], [[Бацічэлі]], [[Даменіка Гірландая|Гірландая]] і [[Раселі]]), а над імі былі размешчаны партрэты Папаў. [[10 мая]] [[1508]] года Мікеланджэла пачаў роспіс столі{{sfn|Роллан|1992|с=106—107}}. Праца працягвалася больш за два гады, у перыяд паміж [[1508]] і [[1512]], пры мінімальным удзеле памочнікаў. Першапачаткова меркавалася адлюстраваць постаці апосталаў на прастолах. Пазней, у лісце ад [[1523]] года, Мікеланджэла з гонарам пісаў, што пераканаў Папу ў безгрунтоўнасці гэтай задумы і атрымаў поўную свабоду. Паводле задумы мастака, на бакавых сценах капэлы прадстаўлены Эпоха Закона ([[Майсей]]) і Эпоха Божае ласкі ([[Ісус Хрыстос|Хрыстос]]), а сама столь адлюстроўвае пачатак гісторыі чалавецтва, Кнігу Быцця. Фрэскі столі Сіксцінскай капэлы маюць складаную структуру, якая складаецца з намаляваных элементаў архітэктурных дэкарацый, асобных фігур і сцэн. Па баках ад цэнтральнай часткі столі пад намаляваным [[карніз]]ам размешчаны гіганцкія фігуры старазапаветных прарокаў і [[Сівілы|язычніцкіх сівіл]], якія сядзяць на тронах. Паміж дзвюма карнізамі намаляваны папярочныя палосы, якія імітуюць пабудовы — імі размежаваны буйныя і дробныя апавядальныя сцэны з Кнігі Быцця. У [[Люнет (архітэктура)|люнетах]] і сферычных трохвугольніках пад роспісам, таксама размешчаны сцэны. Шматлікія фігуры, у тым ліку знакамітыя «''ignudi''» («голыя») абрамляюць сцэны з Кнігі Быцця. [[Файл:Cappella sistina, volta 02.jpg|thumb|цэнтр|800px|<center>[[Столь Сіксцінскай капэлы]]<br />(каля 1508—1512)</center>]] [[Файл:Creación de Adám.jpg|right|thumb|300px|<center>«Стварэнне Адама», 1508—1512, [[Сіксцінская капэла]]<br /></center>]] Сцэны з Кнігі Быцця, як і кампазіцыі на бакавых сценах, размешчаны ў храналагічным парадку, ад алтара да ўваходу. Вылучаюцца тры трыяды. Першая звязана са стварэннем свету. Другая — [[Стварэнне Адама|«Стварэнне Адама»]], «Стварэнне Евы», «Спакушэнне і выгнанне з Рая» — прысвечана стварэнню чалавецтва і яго грэхападзенню. Апошняя распавядае гісторыю Ноя, якая заканчваецца яго ап’яненнем. Адам у «Стварэнні Адама» і Ной у «Ап’яненне Ноя» намаляваныя ў аднолькавай позе: у першым выпадку чалавек яшчэ не мае душы, у другім — ад яе адмаўляецца. Такім чынам, гэтыя сцэны паказваюць, што чалавецтва не адзін раз, а двойчы пазбаўлялася Божай прыхільнасці. Апавяданне вытрымана ў духу гераічнага і ўзнёслага гуманізму, і жаночым, і мужчынскім постацям уласціва гераічная сіла. Фігуры аголеных шчытаносцаў, якія абрамляюць сцэны, сведчаць пра асаблівасці густу Мікеланджэла і яго рэакцыі на класічнае мастацтва. Узятыя разам, яны з’яўляюцца энцыклапедыяй становішчаў аголенага чалавечага цела, як гэта было і ў «[[Бітва кентаўраў|Бітве кентаўраў]]», і ў «[[Бітва пры Кашыні, Мікеланджэла|Бітве пры Кашыні]]». Мікеланджэла не быў схільны да спакойнага [[ідэалізм]]у скульптуры [[Парфенон]]а. Ён аддаваў перавагу магутнай гераічнасці рымскага мастацтва, [[элінізму]]у, якому ўласціва трагічная, поўная пафасу [[Лаакаон і яго сыны|група «Лаакаон»]], знойдзеная ў Рыме ў [[1506]] г. [[14 жніўня]] [[1511]] года адбылося адкрыццё скончанай к таму часу частцы роспісу. Пачатак [[1512]] года — завяршэнне працы Мікеланджэла. Урачыстае адкрыццё — [[31 кастрычніка]] [[1512]] года. ===== Рэстаўрацыя ===== [[Файл:Vatican-ChapelleSixtine-Plafond.jpg|thumb|200px|<center>[[Столь Сіксцінскай капэлы]]<br /><small>(пасля рэстаўрацыі)</small></center>]] Падрыхтоўчыя работы пачаліся яшчэ ў [[1979]] годзе. Расчыстка і рэстаўрацыя роспісу столі працягваліся з [[1980]] да [[1994]]. У выніку былі зняты адкладанні сажы, і цёмныя колеры саступілі месца ярка-ружоваму, лімонна-жоўтаму і зялёнаму; выразна праявіліся контуры і суадносіны фігур і архітэктуры. Мікеланджэла аказаўся тонкім каларыстам: ён здолеў узмацніць скульптурнае ўспрыманне натуры пры дапамозе колеру і ўлічыў вышыню столі (18 м), якая ў [[16 стагоддзе|16 стагоддзі]] не магла быць асветлена так ярка, як гэта магчыма зараз. Вынікі рэстаўрацыі таксама не пазбеглі крытыкі<ref>{{cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-5072273.html |title=Have Italy's art restorers cleaned up their act? |author=Andrew Wordsworth |language=англ. |date=20 чэрвеня 2000 |publisher=The Independent |access-date=21 студзеня 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HWgLDK65?url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-5072273.html |archive-date=20 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.arguimbau.net/article.php?sid=8 |title=Michelangelo's Cleaned off Sistine Chapel |language=англ. |author=Peter Layne Arguimbau |date=5 кастрычніка 2006 |access-date=21 студзеня 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6IJUxnaAd?url=http://www.arguimbau.net/article.php?sid=8 |archive-date=22 ліпеня 2013 |url-status=dead }}</ref>. ==== Грабніца Папы Юлія II: Другі праект ==== {{Асноўны артыкул|Грабніца Папы Юлія II}} Папа Юлій II памёр у [[1513]]. На прастол узышоў [[Леў X]] з сямейства [[Медычы]]. [[6 мая]] [[1513]] года быў падпісаны дагавор на другі праект грабніцы — значна меншы. З [[1513]] па [[1516]] гг. Мікеланджэла працаваў над скульптурамі для грабніцы Юлія II: фігурамі двух ''рабоў''— «[[Звязаны раб]]» і «[[Раб, што памірае]]» ([[Луўр]]), і скульптурай «Майсея» ([[Сан П'етра ін Вінколі]], [[Рым]]). [[8 ліпеня]] [[1516]] года быў падпісаны дагавор на трэці праект грабніцы. ===== «Майсей» ===== {{Асноўны артыкул|Майсей, Мікеланджэла|l1=Майсей}} [[Файл:'Moses' by Michelangelo JBU140.jpg|thumb|злева|150px|<center>«[[Майсей, Мікеланджэла|Майсей]]» </center>]] Характэрнай асаблівасцю Майсея Мікеланджэла з’яўляецца наяўнасць «рагоў» — прамянёў святла, што было выклікана памылкай у перакладзе Бібліі на лацінскую мову (т. зв. «[[Вульгата]]»){{sfn|Wallace|2010|с=46—47}}. «Майсей» глядзіць налева, як і «Давід»; у ім нібы закіпае абурэнне ад убачанага пакланення залатому цяльцу. Правая частка яго цела напружана, да боку прыціснуты скрыжалі, а рэзкі рух правай нагі падкрэслены перакінутай цераз яе драпіроўкай. Гэты гігант, адзін з прарокаў, увасабляе ''terribilita'', «пагрозлівую сілу». Канчаткова статуя была дапрацавана значна пазней, у [[1542]] годзе{{sfn|Wallace|2010|с=46—47}}. ===== Рабы ===== «[[Раб, што памірае]]» — знясілены, ён нібы спрабуе падняцца, але ў бяссіллі замірае, схіліўшы галаву пад заламанай назад рукой. «[[Звязаны раб]]» выяўлены ў рэзкім павароце, падобна да «[[Евангеліст Мацвей, Мікеланджэла|Евангеліста Мацвея]]». Рабы не ўвайшлі ў канчатковы варыянт грабніцы — і Мікеланджэла падарыў іх Раберта Строцы{{sfn|Роллан|1992|с=85—86}}. <center> {|class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" |- |[[Файл:Dying slave Louvre MR 1590.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:MichelangeloPrigioni2ParisLouvre.jpg|center|border|x165px]] |- |<div style='text-align: center;'>«[[Раб, што памірае]]» <br />(каля 1513-16)</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Звязаны раб]]» <br />(каля 1513)</div> |- |} </center> === Вяртанне ў Фларэнцыю === Гады паміж [[1515]] і [[1520]] былі часам прыгнечанасці Мікеланджэла. На яго аказвалі ціск спадчыннікі Юлія II, і адначасова ён служыў новаму Папе з роду Медычы. У [[1516]] ён атрымаў заказ на аздабленне фасада сямейнай царквы Медычы ў Фларэнцыі, [[Базіліка Сан-Ларэнца (Фларэнцыя)|Сан Ларэнца]]. У [[1517]] годзе Мікеланджэла правёў шмат часу ў Карары, распрацаваў мадэль фасада царквы. [[19 студзеня]] [[1518]] года дагавор быў падпісаны, але ўжо праз два гады, [[10 мая]] [[1520]] г., яго скасавалі{{sfn|Эрпель|1990|с=14}}. У [[1519]] годзе ён пачаў працу над «[[Хрыстос з крыжам|Хрыстом з крыжам]]» ([[Санта Марыя сопра Мінерва]], [[Рым]]), якую скончыў [[1520]]. Магчыма, менавіта ў гэты ж час скульптар пачаў працу над статуямі чатырох рабоў ([[Акадэмія вытанчаных мастацтваў, Фларэнцыя|Акадэмія]], [[Фларэнцыя]]), якія так і засталіся незавершанымі. [[25 верасня]] [[1520]] года нарадзіўся пляменнік Ліянарда (сын Буанароці){{sfn|Эрпель|1990|с=14}}. <center> {|class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="10" |- |[[Файл:Michelangelo - Young slave.jpg|center|border|x200px]] |[[Файл:Michelangelo - Bearded slave.jpg|center|border|x200px]] |[[Файл:Michelangelo - Atlas.jpg|border|center|x200px]] |[[Файл:Michelangelo - Awakening slave.jpg|center|border|x200px]] |- |<div style='text-align: center;'>«[[Малоды раб]]» </div> |<div style='text-align: center;'>«[[Барадаты раб]]» </div> |<div style='text-align: center;'>«[[Атлант, Мікеланджэла|Атлант]]» </div> |<div style='text-align: center;'>«[[Раб абуджаецца]]» </div> |- |} </center> [[1525]] годам датаваны чацвёрты праект грабніцы Юлія II{{sfn|Эрпель|1990|с=14}}. З [[1526]] года Мікеланджэла перастаў падпісвацца «''Мікеланджэла, скульптар''», а стаў выкарыстоўваць сваё поўнае імя{{sfn|Wallace|2010|с=7}}. У пачатку 1500-х гадоў Мікеланджэла пастаянна ездзіў з Фларэнцыі ў Рым і назад, але перагаворы з [[Клімент VII|Джуліа дзі Джуліяна дэ Медычы]] (будучым Папам) па Новай сакрысціі (капэла Медычы) у царкве Сан Ларэнца і бібліятэцы Лаурэнціяна трымалі Мікеланджэла ў Фларэнцыі да [[1534]]. ==== Капэла Медычы ==== {{Асноўны артыкул|Капэла Медычы}} [[Файл:Life of Michael Angelo, 1912 - Tomb of Giuliano de Medici.jpg|thumb|справа|200px|<center>Новая сакрысція царквы Сан Ларэнца. Надмагілле Джуліяна Медычы</center>]] Ранні эскіз капэлы — з чатырма грабніцамі, які стаяць свабодна — датаваны лістападам [[1520]] года{{sfn|Эрпель|1990|с=14}}. Новая сакрысція царквы Сан Ларэнца ([[капэла]] Медычы) складала пару Старой, пабудаванай [[Філіпа Брунелескі|Брунелескі]] стагоддзем раней, яна засталася недабудаванай з-за ад’езду Мікеланджэла ў Рым у [[1534]]. Новая сакрысція была задумана як мемарыяльная капэла Джуліяна Медычы, брата Рымскага Папы Льва, і Ларэнца, яго пляменніка, якія памерлі маладымі. Сам Леў X памёр у [[1521]], і неўзабаве на папскім троне апынуўся іншы член сям’і Медычы, Папа [[Клімент VII]], які актыўна падтрымліваў гэты праект. «[[Мадонна Медычы|Мадонна з немаўлём]]», «[[Вечар, Мікеланджэла|Вечар]]», «[[Раніца, Мікеланджэла|Раніца]]» і «[[Ларэнца II Медычы, Мікеланджэла|Ларэнца II Медычы]]» былі амаль завершаны ў сакавіку 1526 года{{sfn|Эрпель|1990|с=14}}, але ўжо ў красавіку [[1527]] года работы над капэлай былі спынены. У [[1528]] годзе ён атрымаў новы заказ ад Фларэнційскай рэспублікі — на статую «Геркулеса», але ён не быў выкананы. 2 ліпеня таго ж года памірае ад чумы брат Буанароці{{sfn|Эрпель|1990|с=14}}. З кастрычніка 1528 па жнівень 1530 Мікеланджэла займаецца інжынернымі работамі па абароне горада, уваходзіць у склад Вышэйшага ваеннага савета Фларэнцыі. «[[Раніца, Мікеланджэла|Раніца]]» і «[[Ноч, Мікеланджэла|Ноч]]» канчаткова завершаны ў [[1531]] годзе. Эфект скульптур «[[Джуліяна Медычы, Мікеланджэла|Джуліяна]]» і «[[Ларэнца II Медычы, Мікеланджэла|Ларэнца]]» пабудаваны на кантрастах. Ларэнца задуменны і сузіральны. Алегорыі «Вечары» і «Раніцы», якія знаходзяцца пад ім, настолькі расслабленыя, што, здаецца, могуць саслізнуць з саркафагаў, на якіх ляжаць. Фігура «Джуліяна», наадварот, напружаная — ён трымае ў руцэ жазло палкаводца. Размешчаныя пад ім «Ноч» і «[[Дзень, Мікеланджэла|Дзень]]» — магутныя, атлетычныя фігуры, скурчаныя ў пакутлівай напрузе. Існуе здагадка, што «Ларэнца» ўвасабляе сузіральны пачатак, а «Джуліяна» — дзейны. Калі Мікеланджэла, у [[1534]] годзе, з’ехаў у Рым, скульптуры яшчэ не былі ўстаноўлены і знаходзіліся на розных стадыях завершанасці{{efn|Грабніца была завершана па заказу [[Козіма I Медычы]] ў 1554—1555 гг. [[Вазары|Джорджа Вазары]] і [[Барталамеа Аманаці]]<ref>{{cite web |url=http://www.day.kiev.ua/14699/ |title=Медычы - сімвал эпохі Адраджэння |author=Наталля Кулікова |date=25 студзеня 2003 |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>.}}. Замалёўкі, якія захаваліся, сведчаць пра напружаную працу, якая папярэднічала іх стварэнню: былі праекты адзінай грабніцы, падвойнай грабніцы, і асобна стаячай. Магчыма, што статуя «[[Скурчаны хлопчык]]» ([[Эрмітаж]], [[Санкт-Пецярбург]]) таксама прызначалася для капэлы{{sfn|Эрпель|1990|с=15}}. ==== Бібліятэка Лаўрэнціяна ==== {{Асноўны артыкул|Бібліятэка Лаўрэнціяна}} У студзені [[1524]] года Мікеланджэла працаваў над праектамі бібліятэкі, будаўніцтва якой пачалі восенню. Чытальная зала бібліятэкі Лаўрэнціяна з’яўляецца доўгім будынкам з шэрага каменю і светлымі сценамі. Вестыбюль, высокае памяшканне з шматлікімі патопленымі ў сцяну падвоенымі калонамі, нібы з цяжкасцю трымае лесвіцу, якая выліваецца на падлогу. Лесвіца была скончана ў канцы жыцця Мікеланджэла, а вестыбюль быў завершаны толькі ў [[20 стагоддзе|20 стагоддзі]]. Гэта быў першы праект Мікеланджэла, у якім ён не выкарыстаў скульптурных элементаў<ref>{{cite web |url=http://www.mikelangelo.ru/txt/13bibliot.shtml |title=Мікеланджэла Буанароці: Бібліятэка Лаўрэнцыяна (1524-1534) |access-date=21 студзеня 2012 |language=рус. }}</ref>. ==== «Геній перамогі» ==== {{Асноўны артыкул|Геній перамогі}} Прыкладна ў [[1530]] Мікеланджэла стварыў невялікую мармуровую статую «[[Апалон, Мікеланджэла|Апалона]]» (Фларэнцыя, Барджэла) і скульптурную групу «[[Геній перамогі]]» (Палацца Век’ё, Фларэнцыя). «Геній перамогі» — гнуткая вытанчаная постаць з паліраванага мармуру, якую падтрымлівае фігура старога, які толькі злёгку ўзнімаецца над грубай паверхняй каменя. Гэтая група дэманструе блізкую сувязь Мікеланджэла з мастацтвам такіх вытанчаных [[маньерызм|маньерыстаў]], як Бранзіна, і з’яўляецца першым узорам спалучэння закончанасці і незавершанасці для стварэння выразнага вобраза. Да гэтага ж перыяду адносіцца страчаная карціна Мікеланджэла — «[[Леда і лебедзь, Мікеланджэла|Леда і лебедзь]]». <center> {|class="toccolours" border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" |- |[[Файл:Laurentian library plan.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Leda and the Swan, After Michelangelo.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Michelangelo-Buonarroti-Crouching Boy-3-Hermitage2.jpg|center|border|x165px]] |[[Файл:Firenze.Palvecchio.500.Michelangelo2.JPG|center|border|x165px]] |- |<div style='text-align: center;'>План лесвіцы <br /> [[Бібліятэка Лаўрэнціяна|Бібліятэкі Лаўрэнцыяна]]</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Леда і лебедзь, Мікеланджэла|Леда і лебедзь]]» <br />(копія, каля 1530)</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Скурчаны хлопчык]]» <br />(каля 1530)</div> |<div style='text-align: center;'>«[[Геній перамогі]]» <br />(каля 1532-34)</div> |- |} </center> У [[1531]] годзе памірае бацька Мікеланджэла, Ладавіка{{sfn|Эрпель|1990|с=14}}. [[29 красавіка]] [[1532]] года падпісаны дагавор аб пятым праекце грабніцы Папы Юлія II. Па ім у ансамбль грабніцы павінны былі ўваходзіць статуі: «[[Малады раб]]», «[[Барадаты раб]]», «[[Атлант, Мікеланджэла|Атлант]]», «[[Раб абуджаецца]]» і «[[Геній перамогі]]». === Знаходжанне ў Рыме === [[Файл:Michelangelo, Giudizio Universale 02.jpg|thumb|злева|200px|<center>«[[Страшны суд, Мікеланджэла|Страшны Суд]]» </center>]] [[Файл:Marcello venusti, santi biagio e caterina prima della censura, 1549.jpg|thumb|справа|100px|<center>[[Марчэла Венусці]]. «Страшны Суд» (фрагмент)</center>]] [[Файл:Michelangelo, giudizio universale, dettagli 24 san biagio e santa caterina.jpg|thumb|справа|100px|<center>Фрагмент перамаляваны Вальтэрай</center>]] У [[1534]] годзе Мікеланджэла пераехаў у Рым. У той час [[Клімент VII]] абдумваў тэму фрэскавага роспісу алтарнай сцяны Сіксцінскай капэлы, спыніўшыся на тэме Страшнага суда. 25 верасня таго ж года ён памёр, а новым Папам стаў [[Павел III]] (Алесандра Фарнезэ). Ужо [[1 верасня]] [[1535]] года Мікеланджэла быў прызначаны галоўным архітэктарам, скульптарам і жывапісцам [[Ватыкан]]а{{sfn|Эрпель|1990|с=15}}. ==== «Страшны Суд» ==== {{Асноўны артыкул|Страшны суд, Мікеланджэла|l1=Страшны Суд}} Праца над фрэскай пачалася ў красавіку-маі [[1536]] года і працягвалася да кастрычніка [[1541]]. Урачыстае адкрыццё — [[31 кастрычніка]] [[1541]] года. Традыцыйна кампазіцыя Страшнага суда складалася з некалькіх асобных частак, тады як у Мікеланджэла яна паўстае авальным водаваротам голых мускулістых цел. Фігура Хрыста, якая нагадвае Зеўса, размешчана ўверсе — яго правая рука паднята ў жэсце праклёну тым, хто знаходзіцца злева ад яго. Сціснутыя вусны Хрыста выклікаюць сумненні ў тым, што ён праклінае, а значыць магчымы і іншыя трактоўкі для гэтай паднятай рукі<ref name="di">{{cite web |url=http://www.crucifixion.com/visual/theology/johndixon/terror.htm |title=The Terror of Salvation: The Last Judgment |author=John W. Dixon, Jr. |language=англ. |access-date=19 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814062959/http://www.crucifixion.com/visual/theology/johndixon/terror.htm |archive-date=14 жніўня 2007 |url-status=dead }}</ref>. Твор напоўнены магутным рухам: шкілеты паўстаюць з зямлі, выратаваная душа ўзнімаецца ўверх па гірляндзе з руж, мужчына, якога д’ябал цягне ўніз, ад жаху закрывае твар рукамі. «Страшны суд» стаў адлюстраваннем песімізму Мікеланджэла. Адна дэталь фрэскі сведчыць пра яго змрочны настрой і яго горкі «подпіс» — ля левай нагі Хрыста знаходзіцца постаць Святога Варфаламея, які трымае ў руках нож і ўласную скуру, якую з яго злупілі жыўцом. Твар на знятай скуры Святога Варфаламея — аўтапартрэт мастака<ref name="di"/>. Рысы ж аблічча самога святога нагадваюць П’етра Арэціна, які несправядліва нападаў на Мікеланджэла, бо лічыў, што мастак адлюстраваў рэлігійны сюжэт непрыстойна. На [[Трыдэнцкага саборы|Трыдэнцкім саборы]] была асуджана аголенасць фігур, выявы безбародага Хрыста і ўключэнне ў кампазіцыю [[Харон, міфалогія|Харона]]. Даніэлю да Вальтэра было даручана дамаляваць адзенне на некаторых фігурах яшчэ пры жыцці Мікеланджэла. Таксама ён цалкам перамаляваў фрагмент са [[Святая Кацярына|Святой Кацярынай]] і [[Святы Улас|Святым Уласам]], пастава якіх лічылася вельмі неадназначнай. Пасля яго фрэску «апраналі» таксама [[Джыралама да Фана]] і [[П'етра да Картона]]{{sfn|Вазарі|1970|с=505}}. Захавалася копія фрэскі Мікеланджэла да змен, зробленая Марчэла Венусці ў 1549 годзе ([[Музей Кападымонтэ]], [[Неапаль]]). На працягу 1990—1994 гг. была праведзена рэстаўрацыя і частковае аднаўленне першапачатковага выгляду фрэскі<ref>{{cite web |url=http://articles.latimes.com/1994-04-09/news/mn-43912_1_sistine-chapel |title=It's 'Judgment' Day for Unveiled Sistine Chapel: Vatican: The Pope praises the restored Michelangelo masterpiece. Gone is centuries of grime—and modesty |author=William D. Montalbano |publisher=The Los Angeles Times |date=9 красавіка 1994 |language=англ. |access-date=19 мая 2012}}</ref>. ==== Капэла Пааліна ==== {{Асноўны артыкул|Капэла Пааліна}} [[Файл:Michelangelo, paolina, martirio di san pietro 01.jpg|thumb|справа|150px|<center>«[[Распяцце Святога Пятра, Мікеланджэла|Распяцце Святога Пятра]]» </center>]] [[Павел III]] заказаў фрэскі для капэлы Пааліна (капэла Паўла{{sfn|Вазарі|1970|с=362}}). Там Мікеланджэла стварыў кампазіцыі «Абарачэнне Паўла» і «Распяцце Святога Пятра» (паміж 1542—1550 гг.) — творы, у якіх парушаны рэнесансныя нормы кампазіцыі. Іх духоўная насычанасць не была ацэнена; у іх бачылі толькі тое, што «''жывапіс, у прыватнасці праца над фрэскай, для старых людзей не падыходзіць''»{{sfn|Вазарі|1970|с=362}}. У канцы 1530-х гадоў Мікеланджэла займаўся ў асноўным архітэктурнымі праектамі, і пабудаваў некалькі будынкаў у Рыме, сярод іх найбольш значным з’яўляецца комплекс збудаванняў на Капіталійскім пагорку, а таксама праекты для сабора Святога Пятра. Гэты ж перыяд адзначаны яго сяброўствам з [[Віторыя Калона|Віторыяй Калона]]{{sfn|Эрпель|1990|с=15}}. ==== Капіталійская плошча ==== {{Асноўны артыкул|Капітолій}} [[Файл:Michelangelo Brutus.jpg|thumb|злева|100px|<center>«[[Брут, Мікеланджэла|Брут]]» </center>]] У [[1538]] на [[Капітолій|Капітоліі]] была ўстаноўлена копія рымскай коннай бронзавай статуі імператара [[Марк Аўрэлій Карын|Марка Аўрэлія]]. Згодна з праектам Мікеланджэла, яе абрамленнем з трох бакоў сталі фасады палацаў. Найвышэйшы з іх — [[Палац сенатараў]], размешчаны ў цэнтры плошчы са сходамі з абодвух бакоў. На бакавых фасадах усталявалі велізарныя, велічынёй у два паверхі карынфскія [[Пілястра|пілястры]], увянчаныя карнізам з балюстрадай і скульптурамі. Комплекс Капітолія быў багата ўпрыгожаны старадаўнімі надпісамі і скульптурамі, сімволіка якіх зацвярджала моц старажытнага Рыма. У [[1539]] годзе — бюст «[[Брут, Мікеланджэла|Брута]]». Вядома, што ў ліпені [[1544]] годзе Мікеланджэла выказаў згоду за свой кошт зрабіць конную статую [[Францыск I|Францыска I]], калі той «''верне Фларэнцыі свабоду''»{{sfn|Эрпель|1990|с=15}}. ==== Грабніца Папы Юлія II: Завяршэнне ==== {{Асноўны артыкул|Грабніца Папы Юлія II}} [[Файл:'Moses' by Michelangelo JBU010.jpg|thumb|справа|150px|<center>[[Грабніца Папы Юлія II]]</center>]] [[20 жніўня]] [[1545]] года — апошні дагавор адносна шостага праекта грабніцы Юлія II. У сваім цяперашнім выглядзе яна была завершана ў [[1545]] годзе. Майстар паспеў зрабіць толькі тры статуі — «[[Майсей, Мікеланджэла|Майсея]]», «[[Рахіль Мікеланджэла|Рахіль]]» і «[[Лія Мікеланджэла|Лію]]». Надмагілле ўсталявалі ў царкве [[Сан П'етра ін Вінколі]] (Святога Пятра ў аковах), дзе Папа служыў пры жыцці, а не ў саборы Святога Пятра, як планавалася раней{{sfn|Либман|1964|с=17}}. Цэнтральнай статуяй праекта стаў «[[Майсей, Мікеланджэла|Майсей]]», якога Лібман называе «''пэўным чынам партрэтам, фізічным і духоўным, Юлія II''»{{sfn|Либман|1964|с=17}}. Кандзіві сцвярджаў, што грабніца была «трагедыяй» ўсяго жыцця Мікеланджэла, бо яму так і не ўдалося завяршыць яе такой, якой яна бачылася спачатку. Уолес адзначае, што: «''(…)уяўляць якой грабніца магла б быць — гэта адмаўляцца бачыць тое, чаго Мікеланджэла ўдалося дасягнуць''»{{sfn|Wallace|2010|с=46—47}}. У кастрычніку [[1546]] года Мікеланджэла пачынае кіраваць будаўніцтвам [[Палацца Фарнезэ]] ў Рыме. ==== Сабор Святога Пятра ==== {{Асноўны артыкул|Сабор Святога Пятра}} [[Файл:PetersdomGrundriss.jpg|thumb|справа|150px|<center>План Сабора Святога Пятра <br /> <small> (паводле Мікеланджэла)</small></center>]] У [[1546]] памёр [[Антоніа да Сангала]], і Мікеланджэла стаў галоўным архітэктарам сабора [[1 студзеня]] [[1547]] года{{sfn|Вазарі|1970|с=364}}. План [[Даната Брамантэ|Брамантэ]] 1505 года прадугледжваў пабудову цэнтрычнага храма, але неўзабаве пасля яго смерці быў прыняты больш традыцыйны [[базіліка]]льны план Сангала. Мікеланджэла вырашыў прыбраць складаныя неагатычныя элементы плана Сангала і вярнуцца да простай, строга арганізаванай цэнтрычнай прасторы, над якой дамінаваў велізарны купал на чатырох апорах. Мікеланджэла не ўдалося цалкам ажыццявіць гэтую задуму, але ён паспеў пабудаваць заднюю і бакавыя сцены сабора з гіганцкімі [[пілястра]]мі [[Архітэктурныя ордары#Карынфскі ордар|карынфскага ордара]], з нішамі і вокнамі паміж імі. Купал завяршыў [[Джакама Дэла Порта]], ужо пасля смерці Мікеланджэла. У [[1548]] годзе партугальскі мастак [[Францыска д'Аланда]] завяршыў свой ​​трактат «''Da Pintura Antiga''» («''Аб антычным жывапісе''»), у другой частцы якога ўтрымліваліся т. зв. «''Рымскія дыялогі''» або «''Дыялогі з Мікеланджэла''»<ref>Francisco De Holanda, ''[http://www.amazon.com/exec/obidos/ASIN/1843680157/bibliodyssey-20/ Dialogues with Michelangelo]'', Pallas Athene, 2006 ISBN 1-84368-015-7 {{ref-en}}</ref>. Гэтыя «дыялогі» тычыліся перыяду роспісу Сіксцінскай капэлы (фрэска «[[Страшны суд (Мікеланджэла)|Страшны суд]]»). Кніга была апублікавана толькі ў [[1896]] годзе (Francisco D’Ollanda, ''Quatro Dialogos Da Pintura Antiga'', Porto, 1896), першы пераклад на італьянскую — у [[1926]]<ref>{{cite web |url=http://www.franciscodehollanda.eu/Default.asp?Area=preface&lang=en |author=Paulo Villac Filho |title=Da Pintura Antigua by Francisco de Hollanda |date=31 ліпеня 2004 |access-date=21 студзеня 2012 |language=англ. }}</ref>, англійскую — [[1928]]<ref>{{cite web |url=http://www.encyclopedia.com/doc/1O2-HolandaFranciscode.html |author=Ian Chilvers |title=Holanda, Francisco de |work=The Oxford Dictionary of Art. 2004. Encyclopedia.com |access-date=21 студзеня 2012 |language=англ. }}</ref>. [[9 студзеня]] [[1548]] года памёр брат Джавансімонэ{{sfn|Эрпель|1990|с=15}}. У наступным годзе былі завершаны праекты для [[Бібліятэка Лаўрэнціяна|бібліятэкі Лаўрэнціяна]]. [[1550]] — абедзве фрэскі [[Капэла Пааліна|капэлы Пааліна]]. Па сведчаннях французскага дыпламата і крыптографа [[Блез дэ Віжэнер|Блеза дэ Віжэнера]], які ў [[1550]] годзе наведаў Рым і бачыў сямідзесяціпяцігадовага Мікеланджэла за працай, скульптар «''не быў вельмі моцным, аднак, за пятнаццаць хвілін ён адкалоў ад вельмі цяжкай груды мармуру больш, чым трое маладых муляроў маглі б зрабіць за тры ці ў чатыры разы большы час (…) Адным ударам ён адсякаў кавалкі ў тры-чатыры пальцы таўшчынёй, і так дакладна ў вызначаным месцы, што калі б ён закрануў яшчэ трохі мармуру, то рызыкаваў бы знішчыць усю працу''»<ref>Blaise de Vigenère. ''Les images ou tableaux de platte peinture des deux Philostrates sophistes grecs et les statues de Callistrate''. Paris, 1578, p. 855 {{ref-fr}}</ref>. ==== «П’ета II» ==== {{Асноўны артыкул|Фларэнційская П'ета|l1=П'ета II}} [[Файл:Michelangelo Pieta Firenze.jpg|thumb|справа|150px|<center>«[[Фларэнційская П'ета|П’ета II]]» </center>]] З канца 1540-х гадоў да [[1555]] года Мікеланджэла працаваў над скульптурнай групай «П’ета» (Сабор Санта Марыя дэль Ф’ёрэ, Фларэнцыя). Мёртвае цела Хрыста трымае Святы Нікадзім, а з двух бакоў падтрымліваюць Маці Божая і Марыя Магдаліна (скончана фігура Хрыста і збольшага Святой Магдаліны). У адрозненне ад «[[П'ета, Мікеланджэла|П’еты]]» сабора Святога Пятра, гэтая група больш плоская і вуглаватая, а ўвага засяроджана на зламанай лініі цела Хрыста. Размяшчэнне трох няскончаных галоў стварае драматычны эфект, рэдкі ў творах з гэтым сюжэтам. Магчыма, галава Святога Нікадзіма была яшчэ адным аўтапартрэтам старога Мікеланджэла, а сама статуя прызначалася для яго магілы{{sfn|Вазарі|1970|с=364}}. Выявіўшы расколіну ў камені, ён разбіў скульптуру малатком. [[Леа Стайнберг]] лічыў, што Мікеланджэла знішчыў статую, таму што адчуваў нейкую мяжу выразнасці свайго мастацтва<ref>{{cite web |url=http://www.collegeart.org/pdf/artbulletin/Art%20Bulletin%20Vol%2050%20No%204%20Steinberg.pdf |author=Леа Стайнберг |title=Фларэнційскай П'ета Мікеланджэла: Нага, якой няма |format=PDF |access-date=21 студзеня 2012 |language=англ. }}</ref>{{efn|19 верасня 1554 года Мікеланджэла адправіў Вазары санет (вядомы як санет CXLVII), у якім былі радкі: «''…Маё палкае ўяўленне — памятаю — / Мастацтва мой кумір, як ясныя зоркі, / У цемры ззялі''»{{sfn|Вазарі|1970|с=388}}<ref>{{cite web |url=http://terzotriennio.blogspot.com/2011/01/il-petrarchismo-atipico-di-michelangelo.html |title=Il petrarchismo atipico di Michelangelo |date=4 студзеня 2011 |language=італ. |access-date= 4 лютага 2012 }}</ref>.}}. Пазней статуя была адноўлена яго вучнямі{{sfn|Эрпель|1990|с=15}}. [[13 лістапада]] [[1555]] года памірае брат Джызмонда, а [[3 снежня]] — памочнік Урбіна{{sfn|Эрпель|1990|с=15}}. ==== «П’ета Ранданіні» ==== {{Асноўны артыкул|П'ета Ранданіні}} «П’ета Ранданіні» ([[Замак Сфорца|Кастэла Сфарцэска]], Мілан), імаверна, была пачата ў [[1555]] годзе{{sfn|Эрпель|1990|с=15}}. Кампазіцыя — адзінокая Маці Божая падтрымлівае мёртвае цела Хрыста. Сэнс гэтага твора — трагічнае адзінства маці і сына, дзе цела паказана настолькі схуднелым, што не застаецца надзеі на вяртанне жыцця. За шэсць дзён да смерці Мікеланджэла працаваў над іншым варыянтам П’еты, магчыма, гэта была «[[Палестрынская П'ета]]»<ref>{{cite web |url=http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/m/michelan/1sculptu/pieta/palestri.html |title=Палестрынская П'ета |access-date=21 студзеня 2012 |language=англ.}}</ref>. === Смерць і пахаванне === [[Файл:Michelangelo's grave3.jpg|thumb|злева|150px|<center>Магіла Мікеланджэла </center>]] Мікеланджэла памёр [[18 лютага]] [[1564]] года ў Рыме. Сведкамі яго смерці былі [[Тамаза Кавальеры]], Даніеле да Вальтэра, Дыямедэ Леоні, лекары Федэрыга Данаці і Герарда Фідэлісімі, і слуга Антоніа Францэзэ{{sfn|Роллан|1992|с=196}}. Мікеланджэла завяшчаў «''душу — Богу, цела — зямлі, маёмасць — бліжэйшым сваякам''»{{sfn|Вазарі|1970|с=402}}. Ён сказаў, што хоча, каб яго пахавалі ў Фларэнцыі<ref>Ліст Даніеле да Вальтэра да Вазары ад 17 сакавіка 1564 г.</ref>. Праз тры дні ў Рым прыбыў яго пляменнік, Ліянарда, якому 15 лютага па просьбе Мікеланджэла напісаў ліст Федэрыга Данаці{{sfn|Роллан|1992|с=195}}. Папа [[Пій IV]] збіраўся пахаваць Мікеланджэла ў Рыме, адвёўшы яму грабніцу ў саборы Святога Пятра<ref>{{cite web |url=http://www.mikelangelo.ru/txt/24end.shtml |title=Апошні дзень жыцця, першы дзень спакою! (18 лютага 1564) |access-date=22 студзеня 2012 |language=рус.}}</ref>. [[20 лютага]] [[1564]] года, цела Мікеланджэла было часова пакладзена ў царкве [[Санці Апастолі]]. У пачатку сакавіка цела скульптара была таемна перавезена ў Фларэнцыю{{sfn|Вазарі|1970|с=419}} і ўрачыста пахавана [[14 ліпеня]] [[1564]] года ў Францысканскай царкве [[базіліка Санта-Крочэ|Санта Крочэ]]{{sfn|Эрпель|1990|с=15}}, недалёка ад магілы [[Нікало Макіявелі|Макіявелі]]. ==== Грабніца Мікеланджэла ==== Магілу Мікеланджэла праектаваў Вазары. На магіле сядзяць тры музы — «Скульптура» (аўтар [[Валерыа Чолі]]), «Жывапіс» і «Архітэктура» (аўтар абодвух — [[Джавані Батыста Ларэнці]]). Партрэт-бюст Мікеланджэла над музамі — таксама аўтарства [[Джавані Батыста Ларэнці]], а фрэска «Аплаквання» (''П’ета'') — [[Джавані Батыста Налдзіні]]. Па абодва бакі ад бюста — барэльефы з трох пераплеценых вянкоў (лаўровы, дубовы і аліўкавы), якія сімвалізуюць адзінства трох мастацтваў<ref>{{cite web |url=http://www.paradoxplace.com/Perspectives/Italian%20Images/Montages/Firenze/Santa_Croce.htm |title=Santa Croce (Florence): Tomb of Michelangelo Buonarroti |access-date=22 студзеня 2012 |language=англ. |archive-url=https://www.webcitation.org/6HWgRyiXs?url=http://www.paradoxplace.com/Perspectives/Italian%20Images/Montages/Firenze/Santa_Croce.htm |archive-date=20 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}</ref>. Падобным на кольцы [[Сям'я Барамеа|Барамеа]] штампам (з літарай «М» у адным са знешніх сектараў) сам Мікеланджэла пазначаў абраны ім мармур<ref>{{cite web |url=http://www.liv.ac.uk/~spmr02/rings/florence.html |title=Borromean Logos: Michelangelo |access-date=22 студзеня 2012 |language=англ. |archive-url=https://www.webcitation.org/6HWgTJkZS?url=http://www.liv.ac.uk/~spmr02/rings/florence.html |archive-date=20 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}</ref>. Грабніца была пабудавана на працягу 1564—1574 гадоў. Яна стала ўзорам для праектаў наступных пахаванняў, напрыклад, для магілы [[Галілеа Галілей|Галілея]] (аўтарства [[Джавані Фаджыні]])<ref>{{cite web |url=http://www.museumsinflorence.com/musei/museum_of_opera_s_croce.html |title=Santa Croce: Church and Museum |access-date=4 лютага 2012 |language=англ.|work=The Museums of Florence}}</ref>, якая размешчана насупраць. Таксама ў царкве ёсць мемарыял [[Дантэ]] (узведзены ў 1800-х гадах). == Паэтычная спадчына == {{Main|Паэзія Мікеланджэла}} {|class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#FFF8DC; color:black; width:23em; max-width: 25%;" cellspacing="5" |style="text-align: left;" | <poem> О, смерці прывідзе, што няшчасце спыняе, сам душы і сэрца вораг, апошні верны сродак ад пакуты. {{oq|it|O, ombra del morir, per cui si ferma ogni miseri, a l'alma, al cor nemica... ultimo delli et buon rimedio}} </poem> |- |style="text-align: left;"|'''Мікеланджэла''', '''санет XLIV'''<br /><small>''(урывак{{efn|Гэтыя радкі з санета Мікеланджэла з’яўляюцца эпіграфам да першай часткі рамана Карэла Шульца «''Камень і боль''»{{sfn|Шульц|2006|с=5}}.}})''</small> |} [[Файл:Michelangelo, Sonnet with a caricature.jpg|thumb|справа|200px|<center>Санет Мікеланджэла з карыкатурай<br /></center>]] Паэзія Мікеланджэла лічыцца адным з самых яскравых узораў эпохі Адраджэння{{sfn|Wallace|2010|с=40—41}}, хоць [[Абрам Маркавіч Эфрас|Абрам Эфрас]], рускі мастацтвазнавец і перакладчык, назваў паэзію «''малодшай з муз Мікеланджэла''»<ref>{{cite web |url=http://www.durov.com/literature3/efros-64.htm |author=А. М. Эфрос |title=Поэзия Микеланджело |access-date=22 студзеня 2012 |language=рус. |archive-url=https://web.archive.org/web/20121005004021/http://www.durov.com/literature3/efros-64.htm |archive-date=5 кастрычніка 2012 |url-status=dead }}</ref>. Захавалася каля 300 яго вершаў. Асноўныя тэмы — апяванне чалавека, гарката расчаравання і адзінота мастака. Любімыя паэтычныя формы — [[мадрыгал]] і [[санет]]. Паводле Р. Ралана, Мікеланджэла пачаў пісаць вершы яшчэ ў дзяцінстве, аднак, іх засталося не так шмат, бо ў [[1518]] г., ён спаліў большасць сваіх ранніх вершаў, а яшчэ частку знішчыў ужо пазней, перад смерцю{{sfn|Роллан|1992|с=112—113}}. Асобныя яго вершы былі апублікаваны ў працах [[Бенедэта Варкі]] ({{lang-it|Benedetto Varchi}}), [[Доната Джаноці]] ({{lang-it|Donato Giannotti}}), [[Джорджа Вазары]] і інш.{{sfn|Роллан|1992|с=154—155}} Сябры, [[Луіджы Рыча]] і Джаноці прапанавалі яму адабраць лепшыя вершы для публікацыі. У [[1545]] годзе Джаноці ўзяўся за падрыхтоўку першага зборніка Мікеланджэла, аднак, справа далей не пайшла — у [[1546]] годзе памёр Луіджы, а ў [[1547]] годзе — [[Віторыя Калона|Віторыя]]. Мікеланджэла вырашыў адмовіцца ад гэтай ідэі, лічачы яе славалюбствам{{sfn|Роллан|1992|с=154—155}}<ref>{{cite web |url=http://www.mcah.columbia.edu/arthumanities/pdfs/arthum_michel_reader.PDF |format=PDF |title=Выбраныя вершы Мікеланджэла (з каментарам) |access-date=22 студзеня 2012 |language=англ. |archive-url=https://www.webcitation.org/6HWgYYbaR?url=http://www.mcah.columbia.edu/arthumanities/pdfs/arthum_michel_reader.PDF |archive-date=20 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}</ref>. Такім чынам, пры жыцці зборнікі яго вершаў не друкаваліся, а першы зборнік быў апублікаваны толькі ў [[1623]] годзе яго пляменнікам [[Мікеланджэла Буанароці малодшы|Мікеланджэла Буанароці (малодшым)]] пад назвай «''Вершы Мікеланджэла, сабраныя яго пляменнікам''» у Фларэнційскім выдавецтве «[[Джунцінэ]]» ({{lang-it|Giuntine}})<ref>{{cite web |url=http://library.duke.edu/rubenstein/scriptorium/mazzoni/exhibit/treasures/B56.html |title=Rime, Michelangelo Buonarroti (1623) |access-date=22 студзеня 2012 |language=англ.}}</ref>. Гэта выданне было няпоўным, і ўтрымлівала пэўныя недакладнасці{{sfn|Роллан|1992|с=112—113}}. У [[1863]] годзе [[Чэзарэ Гуасці]]({{lang-it|Chesare Guasti}}) выдаў першае дакладнае выданне вершаў мастака, якое, аднак, не было храналагічным{{sfn|Ryan|1998|с=7}}. У [[1897]] годзе выйшла выданне нямецкага мастацтвазнаўца [[Карл Фрэй|Карла Фрэя]] ({{lang-de|Karl Frey}}) «''Вершы Мікеланджэла, сабраныя і пракаментаваныя доктарам Карлам Фрэям''» ([[Берлін]])<ref>{{cite web |url=http://www.archive.org/details/diedichtungende01freygoog |title=Die Dichtungen des Michelagniolo Buonarroti Herausgegeben Und mit Kritiscem Apparate Versehen von Dr. Carl Frey |access-date=22 студзеня 2012 |language=ням. і італ.}}</ref>. Выданне [[Энца Ноэ Джырардзі]] ([[Бары]], [[1960]]) ({{lang-it|Enzo Noe Girardi}}) складалася з трох частак, і было значна больш дасканалым, чым выданне Фрэя, у тым, што датычылася дакладнасці перадачы тэксту і адрознівалася лепшай храналогіяй размяшчэння вершаў, хоць і не цалкам бясспрэчнай{{sfn|Ryan|1998|с=9}}. На беларускую мову асобныя вершы Мікеланджэла пераклалі [[Міхась Стральцоў]]<ref>Выбраныя творы / Міхась Стральцоў. — Мінск : Беларуская навука, 2015.</ref> і [[Майсей Сяднёў]]<ref>Галасы з-за небакраю: анталогія паэзіі свету ў беларускіх перакладах ХХ ст. Склад. М. Скобла. — Мн.: Лімарыус 2008. — 896 с.</ref>. === Выкарыстанне ў музыцы === {{Цытата box2 |width = 22em |border = |align = right |bgcolor = |title_bg = |title_fnt = |title = <small>Якаб Аркадэльт. Мадрыгал для чатырох галасоў</small> |halign = |quote = {{Audio|ARCADELT Io dico che fra noi.mid|'''Io dico che fra noi'''}} |salign = center |source = }} Яшчэ пры яго жыцці частка вершаў была пакладзена на музыку. Сярод самых вядомых кампазітараў-сучаснікаў Мікеланджэла — [[Якаб Аркадэльт]] («''Deh dimm’ Amor se l’alma''» та «''Io dico che fra voi''»)<ref>Albert Seay. ''Arcadelt and Michelangelo'', Renaissance news vol. 18, 4 (1965) p. 299—301 {{ref-en}}</ref>, [[Барталамеа Трамбанчына]], [[Канстанца Феста]] (страчаны мадрыгал на верш Мікеланджэла<ref>{{cite web |url=http://books.google.com.ua/books?id=R97JZiFl2P4C&dq=composers+michelangelo+festa&source=gbs_navlinks_s |author=Costanzo Festa ; edited by Richard J. Agee |title=Counterpoints on a cantus firmus|publisher=A-R Editions, Inc |year=1997 |page=xi |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>), Жан дэ Кансей (таксама — Кансіліум)<ref>{{cite web |url=http://earlymusichicago.org/composers_renaissance_c.htm#Jean%20Conseil |title=Early MusiChicago: Jean Conseil |language=англ. |access-date=22 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140804073102/http://earlymusichicago.org/composers_renaissance_c.htm#Jean%20Conseil |archive-date=4 жніўня 2014 |url-status=dead }}</ref>. Таксама на яго словы пісалі такія кампазітары як [[Рыхард Штраус]] (цыкл з пяці песень — першая на словы Мікеланджэла, астатнія — [[Адольф Фрыдрых фон Шак|Адольфа фон Шака]], [[1886]])<ref>{{cite web |url=http://www.classicalarchives.com/work/100925.html#tvf=tracks&tv=about |title=Richard Strauss. 5 Lieder, Op.15, TrV148 |author=James Leonard, Rovi |access-date=4 лютага 2012|language=англ.}}</ref>, [[Гуга Вольф]] (вакальны цыкл «''Песні Мікеланджэла''» [[1897]])<ref>{{cite web |url=http://journals.uvic.ca/index.php/me/article/view/2265/1493 |title=Grasping Toward the Light: A Reassessment of Wolf’s Michelangelo- Lieder |format=PDF |author=Iain Gillis |work=Musicological Explorations. Vol 11 (2010) |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 }}</ref> і [[Бенджамін Брытэн]] (цыкл песень «''Сем санетаў Мікеланджэла''», [[1940]]<ref>{{cite web |url=http://www.classicalarchives.com/work/55868.html#tvf=tracks&tv=about |title=Benjamin Britten. 7 Sonnets of Michelangelo, Op.22 (song cycle) |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>). [[31 ліпеня]] [[1974]] года [[Дзмітрый Дзмітрыевіч Шастаковіч|Дзмітрый Шастаковіч]] напісаў сюіту для баса і фартэпіяна (опус 145). У сюіту (вакальны цыкл) увайшлі 8 санетаў і тры вершы мастака (пераклад — [[Абрам Маркавіч Эфрас|Абрама Эфраса]]){{efn|Сам Шастаковіч называў яе «Сімфонія № 16»<ref>{{cite web |url=http://www.boosey.com/pages/cr/catalogue/cat_detail.asp?musicid=1010 |title=Shostakovich, Dmitri: Suite on Verses of Michelangelo Buonarroti |author=Gerard McBurney |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>.}}<ref>{{cite web |url=http://live.shostakovich.ru/composition/336/ |title=Дмитрий Шостакович. Сюита на слова Микеланджело Буонарроти для баса и фортепиано. Перевод А. Эфроса |language=рус. |access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130702200820/http://www.shostakovich.ru/ |archive-date=2 ліпеня 2013 |url-status=dead }}</ref>. У [[1988]] годзе [[Юрый Якаўлевіч Ішчанка|Юрый Ішчанка]] завяршыў кантату «''Каб вырваць думку з каменных абдымак''» для тэнара і сімфанічнага аркестра ў 3-х частках на вершы Мікеланджэла (пераклад [[Аляксандр Барысавіч Махаў|Аляксандра Махава]]<ref>{{cite web |url=http://www.centre.smr.ru/win/books/mikel_01.htm |title=Микеланджело Буонарроти. Стихотворения (До и после 1540) |language=рус. |access-date=26 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619130047/http://www.centre.smr.ru/win/books/mikel_01.htm |archive-date=19 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}</ref>). У [[2006]] годзе сэр [[Пітэр Максвел Дэвіс]] завяршыў працу над «''Tondo di Michelangelo''» (для барытона і фартэпіяна). У твор увайшло 8 санетаў Мікеланджэла. Прэм’ера адбылася [[18 кастрычніка]] [[2007]] годзе<ref>{{cite web |url=http://www.schott-music.com/shop/Sheet_Music/show,231583.html |title=Sir Peter Maxwell Davies. Tondo di Michelangelo |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HWggvFQw?url=http://www.schott-music.com/shop/Sheet_Music/show,231583.html |archive-date=20 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}</ref>. У [[2010]] годзе аўстралійскі кампазітар [[Мэцью Дзьюі]] напісаў сачыненне «''Il tempo passa: music to Michelangelo''» (для барытона, альта і фартэпіяна). У ім выкарыстоўваецца сучасны пераклад вершаў Мікеланджэла англійскую мову. Сусветная прэм’ера твора адбылася [[16 студзеня]] [[2011]] года<ref>{{cite web |url=http://www.australianmusiccentre.com.au/product/il-tempo-passa-based-on-the-poetry-of-michelangelo |title=Il tempo passa: based on the poetry of Michelangelo / Matthew Dewey |language=англ. |access-date=4 лютага 2012}}</ref>. == Знешнасць == {{Quote box|width=25em|align=right|quote=''Мікеланджэла пакутаваў з-за сваёй пачварнасці. Яму, бязмерна закаханаму ў прыгажосць чалавечага цела, любыя недахопы павінны былі здавацца ганебнымі''|source=[[Рамэн Ралан]]{{efn|Гэтая характарыстыка Мікеланджэла была выдзелена яшчэ нямецкім мастацтвазнаўцам [[Генры Тод]]ам ({{lang-de|Henry Thode}}) у першым томе яго працы «''Мікеланджэла і позняе Адраджэнне''» (Берлін, 1902).}}{{sfn|Роллан|1992|с=112—113}}}} [[Файл:Michelangelo engrave.jpg|thumb|злева|150px|<center>Гравюра з партрэтам Мікеланджэла (Кандзіві)</center>]] [[Файл:DSC02316 Daniele Da Volterra - Ritratto di Michelangelo (1564) - Foto Giovanni Dall'Orto, 6-jan-2006.jpg|thumb|справа|140px|<center>Бюст Мікеланджэла<br /><small>([[Даніеле да Вальтэра]], 1564)</small></center>]] Існуе некалькі партрэтаў Мікеланджэла. Сярод іх — [[Себасцьяна дэль П’ёмба]] (Каля 1520), [[Джуліяна Буджардзіні]], [[Якапіна дэль Контэ]] (1544—1545 гг., [[Уфіцы|Галерэя Уфіцы]]), [[Марчэла Венусці]] (музей у Капітоліі), [[Францыска д'Аланда]] (1538 −1539 гг), [[Джуліа Банасонэ]] ([[1546]]) і іншыя. Таксама яго выява была ў біяграфіі Кандзіві, якая выйшла ў [[1553]] годзе, а ў [[1561]] годзе [[Леонэ Леоні]] адчаканіў манету з яго выявай<ref>{{cite web |url=http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_image.aspx?image=ps364193.jpg&retpage=22634 |title=Lead medal of Michelangelo, by Leone Leoni |work=The British Museum |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HWgii2DC?url=http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_image.aspx?image=ps364193.jpg |archive-date=20 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}</ref>. Апісваючы аблічча Мікеланджэла, Рамэн Ралан выбраў за аснову партрэты Контэ і д’Аланда: {{Цытата|''Мікеланджэла быў сярэдняга росту, шырокі ў плячах і мускулісты (...). Галава ў яго была круглая, лоб квадратны, праараны маршчынамі, з моцна праяўленымі надброўнымі дугамі. Чорныя, даволі рэдкія валасы, злёгку кучаравыя. Невялікія светла-карыя вочы, колер якіх пастаянна змяняўся, усеяныя жоўтымі і блакітнымі крапінкамі (...). Шырокі прамы нос з невялікаю гарбінкаю (...). Тонка акрэсленыя вусны, ніжняя губа трохі вытыркае. Рэдзенькія бакенбарды, і раздвоеная негустая бародка фаўна (...) скуластае аблічча з запалымі шчокамі''{{sfn|Роллан|1992|с=87—88}}}} Тым не менш, у [[Мукі і радасці, фільм|кінематографе]] яго адлюстроўвалі больш прывабным, чым ён быў на самай справе<ref name="se"/>. Мікеланджэла не пакінуў пасля сабе ні аднаго задакументавана аўтапартрэта<ref name="se"/>, аднак, некалькі яго прац даследчыкі лічаць магчымымі выявамі мастака. Сярод іх — «[[Святы Прокл Балонскі, Мікеланджэла|Святы Прокл Балонскі]]», галава Алаферна ў фрэсцы «Юдзіф і Алаферн» на столі [[Сіксцінская капэла|Сіксцінскай капэлы]], пераможаны у групе «[[Геній перамогі]]», твар на знятай скуры Святога Варфаламея (фрэска «[[Страшны суд (Мікеланджэла)|Страшны суд]]»), Святы Нікадзім у «[[Фларэнційская П'ета|П’еце II]]» і г.д. <ref>{{cite web |url=http://www.michelangelomodels.com/m_portraits.html |title=Якім быў Мікеланджэла? |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>. Лічыцца таксама, што ён намаляваны на фрэсцы Рафаэля «Афінская школа»<ref>{{cite web |url=http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2899%2909070-4/fulltext |title=Michelangelo's gout in a fresco by Raphael |author=Carlos Hugo Espinel |date=18 грудня 1999 |publisher=The Lancet |work= Volume 354, Issue 9196 |pages=2149 - 2151 |language=англ. |doi=10.1016/S0140-6736(99)09070-4 |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>, хоць гэта сцвярджэнне не адназначнае<ref>{{cite web |url=http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2805%2972230-3/fulltext |title=Michelangelo's gouty knee |author=Wolfgang Kuehn |date=25 сакавіка 2000 |publisher=The Lancet |work=Volume 355, Issue 9209 |page=1104 |language=англ. |doi=10.1016/S0140-6736(05)72230-3 |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>. Пасля смерці Мікеланджэла, [[Даніеле да Вальтэра]] зрабіў пасмяротную маску скульптара і яго бюст{{sfn|Роллан|1992|с=87—88}}. == Асабістае жыццё == {{Quote box|width=25em|align=right|quote=''Кахаю — нашто я нарадзіўся?''{{oq|it|Amando, a che son nato?}}|source=[[Мікеланджэла]], санет CIX}} Мікеланджэла быў адзінокім{{sfn|Роллан|1992|с=82—83}}. Паводле сведчанняў Кандзіві ён жыў як манах, і менавіта запал да працы аддаліў яго ад людзей, ад зносін з імі. Аднак ён быў вельмі заняты справамі сваёй сям’і, бо для яго было важна «''не даць загаснуць нашаму роду''»{{sfn|Роллан|1992|с=78—79}}. Аднак, з пяці сыноў Ладавіка, толькі Буанароці ажаніўся. Пасля яго смерці засталося двое дзяцей — Франчэска (Чэкі) і Ліянарда. Дзяўчынку Мікеланджэла аддаў у кляштар для выхавання, а калі яна выйшла замуж у [[1548]] годзе за Мікеле дзі Нікало Гвічардзіні — падарыў ёй свой асабняк у Пацалаціка{{sfn|Роллан|1992|с=168—169}}. Мікеланджэла сам прымаў актыўны ўдзел у пошуках нявесты для свайго пляменніка{{sfn|Роллан|1992|с=172—173}}. У лісце да Ліянарда ад 24 чэрвеня 1552 года, ён пісаў: {{Цытата|''(…) не хачу, каб наш род перапыніўся на нас. Я разумею, вядома, што свет не знікне, калі ты не ажэнішся, але кожная істота імкнецца пакінуць патомства. Таму і я хачу, каб Ты ажаніўся''}} [[16 мая]] [[1553]] года Ліянарда ажаніўся з Касандрай Рыдольфі. У мужа і жонкі неўзабаве з’явіліся дзеці: [[1554]] года — Буанароці, [[1555]] — Мікеланджэла. Апошні неўзабаве памёр{{sfn|Роллан|1992|с=172—173}}. Няпростыя адносіны ў яго склаліся з іншымі двума прызнанымі геніямі эпохі — [[Леанарда да Вінчы]] і [[Рафаэль Санці|Рафаэлем Санці]]. Вядома, што П’етра Садэрыні «''некалькі разоў збіраўся (…) перадаць''» [[Леанарда да Вінчы]] тую мармуровую глыбу, з якой Мікеланджэла пасля зрабіў «[[Давід (Мікеланджэла)|Давіда]]»{{sfn|Вазарі|1970|с=310}}. Заказ фрэскі залы Вялікага Савета (Сіньёрыі) у Палацца Век’ё на тэму гістарычных перамог Фларэнцыі пры [[Анг'яры]] і [[Кашына|Кашыні]] Вазары трактаваў як магчымасць «''спаборнічаць''» з Леанарда{{sfn|Вазарі|1970|с=315}}, а [[Рафаэль Санці|Рафаэля Санці]] ён упамінае сярод жывапісцаў, якія вучыліся па кардонах «[[Бітва пры Кашыні, Мікеланджэла|Баталіі пры Кашыні]]»{{sfn|Вазарі|1970|с=316}}. Вядомы словы Мікеланджэла аб Рафаэлі: «''усё, што ён меў у мастацтве, ён атрымаў ад мяне''»<ref>{{кніга|аўтар =Любимов Л. Д. |загаловак =Искусство Западной Европы |месца =М. |выдавецтва =Просвещение |год =1982 |спасылка =http://www.bibliotekar.ru/iskusstvo-europa/19.htm |старонак =320 |ref = Любимов}} {{ref-ru}}</ref>. Улічваючы, што на думку Мікеланджэла «''жывапіс — гэта хлусня, скульптура ж — праўда''», спаборніцтва паміж ім і Рафаэлем таксама было відавочным. Як Мікеланджэла мог лічыцца ўвасабленнем скульптуры, так Рафаэль — увасабленнем жывапісу<ref>{{кніга|аўтар =Rudolf Preimesberger. |загаловак =Paragons and Paragone: Van Eyck, Raphael, Michelangelo, Caravaggio, Bernini |выдавецтва =Getty Publications |год =2011 |спасылка =http://books.google.com.ua/books?id=iXytpsqchLkC&pg=PA67&hl=uk&source=gbs_toc_r&cad=4#v=onepage&q&f=false |старонак =160 |старонкі=68}} {{ref-en}}</ref>. [[Файл:Dreamofhumanlife.jpg|thumb|справа|150px|<center>«Сон» </center>]] Дыскусіі аб [[Сексуальная арыентацыя|сексуальнай арыентацыі]] Мікеланджэла пачаліся з біяграфіі мастака, выдадзенай [[1893]] года ў Лондане [[Джон Эдзінгтан Саймандз|Джонам Эдзінгтанам Саймандзам]]. Аднак, у любым выпадку, немагчыма дакладна сцвярджаць ці меў Мікеланджэла нейкія фізічныя зносіны наогул<ref>Anthony Hughes, ''[http://www.amazon.com/Michelangelo-Art-Ideas-Anthony-Hughes/dp/0714834831 Michelangelo]'', p. 326, ISBN 978-0-7148-3483-2 {{ref-en}}</ref>. [[Файл:Vittoria Colonna.jpg|thumb|злева|150px|<center>«Віторыя Калона» </center>]] Частка даследчыкаў лічыць, што пачуцці і адносіны Мікеланджэла былі чыста платанічнымі — ці ідзе гаворка аб жанчынах, ці аб мужчынах. Яму, падабалася чалавечае цела і ў ім ён бачыў прыгажосць і гармонію, само чалавечае цела, мужчынскае ці жаночае, было для яго сродкам перадачы мастацкай ідэі{{sfn|Wallace|2010|с=5}}. Уільям Дзюрант лічыў, што ўся яго энергія была накіраваная на творчасць, а не на [[секс]]{{sfn|Durant|1953|с=501}}. Значна больш прыхільнікаў тэорыі аб гомасексуальнай прыродзе мастака — большасць санетаў напісана аб каханні да мужчын, калі яго пляменнік выдаў першы зборнік вершаў, ён змяніў займеннікі мужчынскага роду на жаночыя<ref>David Fuller, ''[http://books.google.com.ua/books?id=J-NejzAkqhEC&dq=michelangelo+1623+pronouns&source=gbs_navlinks_s The life in the sonnets]'', p. 30 {{ref-en}}</ref>. Акрамя таго, лічыцца, што жанчыны Мікеланджэла вельмі мужчынападобныя. Таму на думку Джона Саймандза, «''Мікеланджэла не кахаў, не захапляўся і не жадаў жанчын''»{{sfn|Symonds|1893|с=146}}. Існуе таксама меркаванне, што яго цікавасць да малодшых прадстаўнікоў уласнага полу можна растлумачыць яго жаданнем знайсці ў іх асобе сына<ref name="brit"/>. Пэўнае ўяўленне аб пачуццях Мікеланджэла можа даць яго ж паэзія. Значная частка захаваных тэкстаў перыяду сталасці і старасці мастака звязаны з імёнамі двух вельмі блізкіх для яго людзей: [[Тамаза Кавальеры]] і [[Віторыя Калона|Віторыі Калона]]<ref>{{cite web |url=http://svr-lit.niv.ru/svr-lit/logish-sbornik-statej/mikelandzhelo-buonarroti.htm |title=Микеланджело Буонарроти // Сборник статей |author=Логиш С. В. |language=рус. |access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130907153611/http://svr-lit.niv.ru/svr-lit/logish-sbornik-statej/mikelandzhelo-buonarroti.htm |archive-date=7 верасня 2013 |url-status=dead }}</ref>. З рымскім арыстакратам і мастаком Тамаза, яны пазнаёміліся прыкладна ў канцы [[1532]] года{{sfn|Wallace|2010|с=40—41}}. Вядома шмат вершаў напісаных Мікеланджэла да юнака (Тамаза тады было 23 гады), а таксама малюнкаў, намаляваных і падораных ім Тамаза («Ганімед», «Тыцій», «Падзенне Фаэтона» і інш.). Існаваў партрэт хлопца, які, аднак, страчаны<ref>{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/artanddesign/2010/feb/16/michelangelo-exhibition-courtauld-london |title=Michelangelo's dreams of male muse go on show at Courtauld |author=Mark Brown |date=16 лютага 2010 |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 }}</ref>. У [[1537]] года ён пазнаёміўся з [[Віторыя Калона|Віторыяй Калона]], і іх сяброўства працягвалася да самай смерці Віторыі{{sfn|Wallace|2010|с=40—41}}{{sfn|Durant|1953|с=585}}. Як піша Кандзіві, Мікеланджэла больш за ўсё шкадаваў аб тым, што развітваючыся з ёй, пацалаваў руку, а не лоб ці твар. Пазней ён напісаў, што «''Яна мяне вельмі любіла, і гэта было ўзаемна. Смерць забрала ў мяне вялікага друга''»{{sfn|Брион|2002|с=241—242}}. Паводле [[Марсель Брыён|Брыёна]], Тамаза і Віторыя былі для Мікеланджэла ідэаламі мужчынскі і жаночай прыгажосці адпаведна{{sfn|Брион|2002|с=235}}. == Ушанаванне пасля смерці == [[Файл:Palazzo Clusini.jpg|thumb|справа|150px|<center>[[Музей Мікеланджэла]]</center>]] [[Файл:El Greco 016.jpg|thumb|справа|200px|<center>[[Эль Грэка]]. «Выгнанне гандляроў з храма» (каля [[1600]])</center>]] {{Quote box|width=25em|align=right|quote=<poem>Мікеланджэла, свет у грандыёзным бачанні, Дзе з Геракламі ў шалі змяшаліся Хрысты, Дзе з магіл ва ўвесь рост уздымаюцца цені. I свой саван дзяруць, аж ламаюць пярсты</poem>{{oq|fr|<poem>Michel-Ange, lieu vague où l’on voit des Hercules Se mêler à des Christs, et se lever tout droits Des fantômes puissants qui dans les crépuscules Déchirent leur suaire en étirant leurs doigts ; </poem>}}|source=[[Шарль Бадлер]], «''Маякі''» <br /><small>(пераклад [[Іван Фёдаравіч Драч|Івана Драча]])</small>}} {{Quote box|width=25em|align=right|quote=''Годзе, годзе, годзе! Дастаткова слоў! Скажыце проста — Тварэц зрабіў Італію па эскізах Мікеланджэла!''{{oq|en|Enough, enough, enough! Say no more! Lump the whole thing! say that the Creator made Italy from designs by Michael Angelo!}}|source=[[Марк Твэн]], «''[http://www.gutenberg.org/ebooks/3176 Прасцякі за мяжой]''» ([[1869]])}} [[Файл:Passignano Michelangelo che da il modellino di San Pietro a Paolo IV.jpg|thumb|справа|200px|<center>[[Даменіка Крэсці]]. «Мікеланджэла дэманструе Юлію II мадэль сабора Святога Пятра» </center>]] Сяло '''Капрэзэ''', дзе нарадзіўся Мікеланджэла, цяпер вядома пад назвай [[Капрэзэ-Мікеланджэла]]. Указ аб перайменаванні быў выдадзены [[9 лютага]] [[1913]] года<ref>{{cite web |url=http://www.thetuscanmagazine.com/articles/caprese-michelangelo-birthplace-artistic-genius |title=Капрэзэ-Мікеланджэла: Месца нараджэння мастацкага генія |author=Джэкі Гейлер |work=The Tuscan Magazine |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HWgpSDtt?url=http://www.thetuscanmagazine.com/articles/caprese-michelangelo-birthplace-artistic-genius |archive-date=20 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}</ref>.У сяле адкрыты [[Музей Мікеланджэла|музей]] і [[Бібліятэка Мікеланджэла|бібліятэка]] Мікеланджэла. У гонар яго названы [[3001 Мікеланджэла|астэроід]], [[Плошча Мікеланджэла|плошча]] ў Фларэнцыі, [[Мікеланджэла, лайнер|акіянскі лайнер]], [[Мікеланджэла, камп'ютарны вірус|камп’ютарны вірус]], [[кратар Мікеланджэла|кратар]] на Меркурыі, [[Мікеланджэла, песня|песня]] Б’ёрна Скіфса, [[феномен Мікеланджэла|псіхалагічны феномен]]. === Вобраз мастака === ==== У мастацтве ==== [[Джаванмарыя Бутэр]] намаляваў малюнак «''Паэт Мікеланджэла з Апалонам і музамі''» на пахаванні мастака ([[1564]]). [[Эль Грэка]] адлюстраваў Мікеланджэла на карціне «''Выгнанне гандляроў з храма''» (каля [[1570]])<ref>{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/culture/2004/jan/24/1 |title=The Reluctant Disciple |author=J. Jones |publisher=www.guardian.co.uk |date=24 студзеня 2004 |language=англ. |access-date=29 сакавіка 2012 }}</ref>. Вядомы таксама карціны [[Даменіка Крэсці]] «''Мікеланджэла дэманструе мадэль сабора Святога Пятра Юлію II''» (1619) і [[Якопа да Эмполі]] «''Мікеланджэла дэманструе мадэль фасада царквы Сан Ларэнца Льву X''» (1617—1619). У [[1970]] года [[Сальвадор Далі]] стварыў [[Сюррэалізм|сюррэалістычны]] партрэт «''Галава Мікеланджэла са скрынямі''»<ref>[http://www.wikipaintings.org/en/salvador-dali/untitled-michelangelo-head-with-drawers Salvador Dali. Untitled (Michelangelo Head with Drawers), 1970] {{ref-en}}</ref>. ==== У літаратуры ==== * Аповесць [[Рамэн Ралан|Рамэна Ралана]] «''Жыццё Мікеланджэла''» ([[1907]]) * Біяграфічны раман [[Карэл Шульц|Карэла Шульца]] «''Камень і боль''» ([[1943]]) * Біяграфічны раман [[Ірвінг Стоўн|Ірвінга Стоўна]] «''[[Мукі і радасці, раман|Мукі і радасці]]''» ([[1961]]) * Фантастычнае апавяданне [[Андрэй Уладзіміравіч Пехнік|Андрэя Пехнік]] «''Карэктар''» ([[2002]])<ref>''[[Андрэй Уладзіміравіч Пехнік|Пехник Андрій]].''Коректор: оповідання // Хроніки. — К.: Смолоскип, 2002. — с. 7—35.</ref> * Ілюстраваная кніга для дзяцей [[Эндру Тафолі]] «''Мікеланджэла Баніроці''» ({{lang-en|Michelangelo Bunnyrroti}})<ref>Andrew Toffoli, ''[http://www.amazon.com/Michelangelo-Bunnyrroti-Histories-Presents-Toffoli/dp/097632332X Michelangelo Bunnyrroti (Histories Presents)]''{{ref-en}}</ref> ([[2006]]) Аб слепаце Мікеланджэла{{efn|Магчыма, што гаворка ідзе аб часовай частковай страце зроку мастака пасля роспісу фрэсак [[Столь Сіксцінскай капэлы|столі Сіксцінскай капэлы]], пра што згадвае Вазары<ref>{{cite web |url=http://litopys.org.ua/shevchenko/shev319.htm |title=Коментарі до повісті «Музыкант» |access-date=29 сакавіка 2012 }}</ref>.}} напісана ў аповесцях [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тараса Шаўчэнкі]] «[[Музыка, аповесць|Музыка]]» ([[1855]]) і «[[Мастак, аповесць|Мастак]]» ([[1856]]). Таксама Мікеланджэла згадваецца ў паэзіі «''[http://ae-lib.org.ua/texts-c/baudelaire__poesie__ua.htm#03 Маякі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305004531/http://ae-lib.org.ua/texts-c/baudelaire__poesie__ua.htm#03 |date=5 сакавіка 2016 }}''» [[Шарль Бадлер|Шарля Бадлера]] ([[1857]]), аповесці [[Марк Твэн|Марка Твэна]] «''прасцякі за мяжой''» ([[1869]]), у паэме «''Любоўная песня Дж. Альфрэда Пруфрака''» [[Эліят|Томаса Эліята]] ([[1920]])<ref>{{cite web |url=http://www.michelangelo-gallery.com/cultural-references.aspx |title=Галерэя Мікеланджэла: згадкі ў культуры |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130302030317/http://www.michelangelo-gallery.com/cultural-references.aspx |archive-date=2 сакавіка 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cummingsstudyguides.net/Guides3/Prufrock.html#Text |title=The Love Song of J. Alfred Prufrock By T. S. Eliot (With Stanza Summaries, Annotations, and Explanations of Allusions) |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 |archive-date=6 чэрвеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130606040936/http://www.cummingsstudyguides.net/Guides3/Prufrock.html#Text |url-status=dead }}</ref>. ==== У кіно ==== * Дакументальны фільм [[Курт Аэртэль|Курта Аэртэля]] «''[[Мікеланджэла, фільм|Мікеланджэла]]''» ([[1938]]) * Дакументальны фільм «''[[Тытан: Гісторыя Мікеланджэла]]''» ([[1950]]) * Фільм [[Кэрал Рыд|Кэрола Рыда]] «''[[Мукі і радасці, фільм|Мукі і радасці]]''» ([[1965]]) * Фільм [[Роберт Снайдэр|Роберта Снайдэра]] «''Мікеланджэла: аўтапартрэт''» ([[1989]]) * Дакументальны фільм «''Мікеланджэла: фільм''» ([[BBC]] / [[Брытанскі музей]]) ([[2005]]) * Дакументальны фільм «''Мікеланджэла і Сіксцінская капэла''» ([[2006]]) * Серыя «''Таямніцы Сіксцінскай капэлы: Загадка Мікеланджэла''» (тэлечасопіс «''20/20''», 42. Выпуск, канал [[American Broadcasting Company|ABC]]) ([[2008]]) * Серыя «''Рассакрэчаны Мікеланджэла''» (гістарычны дакументальны тэлесерыял «''Загадкі мёртвых''», 13. Эпізод) ([[2009]]) === Выкарыстанне твораў і матываў === [[Файл:David - The Death of Socrates crop.jpg|thumb|справа|100px|<center>[[Жак-Луі Давід]]. «[[Смерць Сакрата]]» (фрагмент)</center>]] [[Файл:Michelangelo Buonarroti 017-cropped.jpg|thumb|справа|100px|<center>«Стварэнне Адама» (фрагмент)</center>]] У [[1967]] года выйшла кніга [[Элейн Лобл Конігсбург|Э. Л. Конігсбург]] «З заблытаных спраў місіс Бэзіл Э. Френквайлер» ({{lang-en|From the Mixed-Up Files of Mrs. Basil E. Frankweiler}}), сюжэт якой развіваецца вакол таямніцы статуі «анёла», магчыма створанай Мікеланджэла. Кніга атрымала [[медаль Джона Ньюберы]] ў [[1968]] годзе. У [[1973]] кніга была экранізавана [[Філдэр Кук|Філдэрам Кукам]] (місіс Френквайлер сыграла [[Інгрыд Бергман]]), а ў [[1995 у кіно|1995]] — [[Маркус Коўл|Маркусам Коўлам]] (місіс Френквайлер — [[Лорэн Бэкал]]). У шэрагу прац [[Сальвадор Далі|Сальвадора Далі]] выкарыстоўваюцца матывы твораў Мікеланджэла — «„Рабоў“ Мікеланджэла — можна скарыстаць як машыну''»{{праясніць|удакладніць назву}} ([[1965]]), «''Галава Раніцы, паводле Мікеланджэла (дэталь фігуры грабніцы Ларэнца II Медычы)''» ([[1977]]), «''Пра „Майсея“ Мікеланджэла, грабніца Папы Юлія II''», «''Пра „Скурчанага хлопчыка“ Мікеланджэла''», «''Пейзаж са схаваным вобразам „Давіда“ Мікеланджэла''» ([[1982]]), «''Галава, навеяная Мікеланджэла''» ([[1983]]) і іншыя. Карціна «''[[Мяккі аўтапартрэт са смажаным салам]]''» ([[1941]]) была навеяная ўражаннямі аб асобе на знятай скуры Святога Варфаламея (фрэска «[[Страшны суд (Мікеланджэла)|Страшны суд]]»). У кароткаметражным фільме [[Мікеланджэла Антаніоні]] «''[[Погляд Мікеланджэла]]''» ([[2004]]) паказаны статуі [[Грабніца Папы Юлія II|грабніцы Папы Юлія II]]. Фільм атрымаў узнагароду [[FIPRESCI]] на [[Міжнародны кінафестываль у Вальядалідзе|міжнародны кінафестываль]] у [[Вальядалід]]зе<ref>{{cite web |url=http://www.seminci.es/historico.php?ano=2004 |title=49-ы фестываль у Вальядалідзе |language=англ. |access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HWguRe9R?url=http://www.seminci.es/historico.php?ano=2004 |archive-date=20 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}</ref>. У японскім анімэ-серыяле «''[[Ergo Proxy|Эрга Проксі]]''» ([[2006]]) ёсць чатыры алегарычныя статуі Мікеланджэла — «Дзень», «Ноч», «Вечар» і «Рассвет». У эпізодзе «''Севільскі Гамер''» (серыял «[[Сімпсаны]]», [[2007]]) парадыруецца фрэска «Стварэнне Адама». == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар =Брион Марсель. |загаловак =Микеланджело / Пер. с фр. Г. Г. Карпинского |арыгінал ={{lang-fr|Michel-Ange}} |месца =М. |выдавецтва =Молодая гвардия |год =2002 |isbn =5-235-02487-7 |спасылка =http://belpaese2000.narod.ru/Teca/Cinque/Michela/ZSL/mic0.htm |ref = Брион}} {{ref-ru}} * {{кніга |аўтар =[[Вазары|Вазарі Д.]] |загаловак =Життєписи найславетніших живописців, скульпторів та архітекторів |арыгінал ={{lang-it|Le Vite de’piu eccelenti Pittori, Scultori e Architetti}} |месца =К. |выдавецтва =Мистецтво |год =1970 |старонак =520 |старонкі =296—429, 497—507 |спасылка =ftp://lib.sumdu.edu.ua/Materiali_do_kyrsiv/Vazari.pdf |ref =Вазарі }}{{Недаступная спасылка}} * {{кніга|аўтар =Эрпель Фриц. |загаловак =Микельанджело / Пер. с нем. Сергея Данильченко |арыгінал ={{lang-de|Michelangelo}} |месца =Берлин |выдавецтва =Хеншель |год =1990 |старонак =72 |isbn =3-362-00044-4 |ref = Эрпель}} {{ref-ru}} * {{кніга|аўтар =Либман М. Я. |загаловак =Микеланджело Буонарроти |месца =М. |выдавецтва =Советский художник |год =1964 |ref = Либман}} {{ref-ru}} * {{кніга|аўтар =[[Лучук Іван Володимирович|Лучук І]]. |загаловак =Історія світової поезії |месца =Тернопіль |выдавецтва =Навчальна книга — Богдан |год =2010 |старонак =672 |isbn =978-966-10-1046-7 |ref =Лучук}} * {{кніга|загаловак =Микеланджело. Поэзия. Письма. Суждения современников / сост. В. Н. Гращенков |месца =М. |выдавецтва =Искусство |год =1983 |старонак =451 |ref =Микеланджело. Поэзия. Письма}} {{ref-ru}} * {{кніга|загаловак =Мікеланджело (1475—1564) [Текст] : до 500-річчя з дня народження: Збірник / Укл. М. П. Бажан |месца =К. |выдавецтва =Мистецтво |год =1975 |старонак =395 |ref =Бажан}} * {{кніга|аўтар =[[Ромен Роллан|Роллан Р.]] |загаловак =Жизнь Микеланджело // Жизни великих людей: Пер. с франц. В. Курелла |арыгінал ={{lang-fr|Vie de Michel-Ange}} |месца =М. |выдавецтва =Известия |год =1992 |старонкі =71—197 |isbn =5-206-00351-4 |ref =Роллан}} {{ref-ru}} * {{кніга|аўтар =[[Ірвінг Стоун|Стоун І.]] |загаловак =[[Мукі і радасці, раман|Муки и радости]]. Роман: Пер. с англ. [[Мікалай Васільевіч Баннікаў|Н. Банникова]] |арыгінал ={{lang-en|The Agony and the Ecstasy}} |месца =М. |выдавецтва =Правда |год =1991 |старонак =768 |isbn =5-253-00154-9 |ref =Стоун}} {{ref-ru}} * {{кніга|аўтар =[[Карэл Шульц|Шульц К]]. |загаловак =Камінь і біль: роман / З чес. пер. [[Дзмітрый Сямёнавіч Андрухаў|Д. Андрухів]] |арыгінал ={{lang-cs|Kámen a bolest}} |месца =К. |выдавецтва =Юніверс |год =2006 |старонак =688 |isbn =966-8118-23-5 |ref = Шульц}} * {{кніга|аўтар =Ascanio Condivi; Alice Sedgewick. |загаловак =The Life of Michelangelo (1553) |выдавецтва =Pennsylvania State University Press |год =1999 |старонак =154 |isbn =0-271-01853-4 |ref =Condivi}} {{ref-en}} * {{кніга|аўтар =[[Вільям Джэймс Дзюрант|Will Durant]]. |загаловак =The Story of Civilization: 5. The Renaissance |месца =New York |выдавецтва =Simon and Schuster |год =1953 |старонак =776 |isbn =0-671-61600-5 |ref =Durant}} {{ref-en}} * {{кніга|аўтар =Christopher Ryan. |загаловак =The poetry of Michelangelo: an introduction |месца =London |выдавецтва =Continuum International Publishing Group |год =1998 |спасылка =http://books.google.com.ua/books?id=PThUqvh209sC&hl=uk&source=gbs_navlinks_s |ref =Ryan}} {{ref-en}} * {{кніга|аўтар =James M. Saslow. |загаловак =The poetry of Michelangelo: An Annotated Translation |месца =New Haven and London |выдавецтва =Yale University Press |год =1991 |старонак =559 |isbn =0-300-05509-9 |ref =Saslow}} {{ref-en}} * {{кніга|аўтар =Eric Scigliano. |загаловак =Michelangelo's Mountain: The Quest For Perfection In The Marble Quarries Of Carrara |выдавецтва =Simon and Schuster |год =2005 |старонак =352 |ref =Scigliano}} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар =John Addington Symonds. |загаловак =The Life of Michelangelo Buonarroti |год =1893 |спасылка =http://www.manybooks.net/support/s/symondsj/symondsj11241124211242-8pdfLRG.pdf |ref =Symonds |archive-url =https://web.archive.org/web/20140718010047/http://manybooks.net/support/s/symondsj/symondsj11241124211242-8pdfLRG.pdf |archive-date =18 ліпеня 2014 }} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар =[[Шарль дэ Тальнай|Charles de Tolnay]]. |загаловак =The Youth of Michelangelo |месца =Princeton, NJ |выдавецтва =Princeton University Press |год =1943 |спасылка =http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=94400997 |ref =Tolnay |archive-url =https://web.archive.org/web/20100124212304/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=94400997 |archive-date =24 студзеня 2010 }} {{ref-en}} * {{кніга|аўтар =William Wallace. |загаловак =The Treasures of Michelangelo |выдавецтва =Andre Deutsch |год =2010 |isbn =978-0-233-00253-8 |ref = Wallace}} {{ref-en}} * {{кніга |аўтар = Wallace, William E. |загаловак = Michelangelo: Skulptur, Malerei, Archtektur |месца = [[Кёльн|Köln]] |выдавецтва = DuMont |год = 1999 }} (Monte von DuMont) * {{кніга |аўтар = Tolnay K. |загаловак = Michelangelo |месца = Princeton |год = 1943—1960 }} * {{кніга |аўтар = [[Жыль Нерэ|Gilles Néret]] |загаловак = Michelangelo |серыя = Basic Art |месца = [[Кёльн|Köln]] |выдавецтва = [[Taschen]] |год = 1999 |старонак = 96 }} * Peter Barenboim, «Michelangelo Drawings — Key to the Medici Chapel Interpretation», Moscow, Letny Sad, 2006, ISBN 5-98856-016-4 * Edith Balas, «Michelangelo’s Medici Chapel: a new Interpretation», Philadelphia, 1995 * James Beck, Antonio Paolucci, Bruno Santi, «Michelangelo. The Medici Chapel», London, New York, 2000 * [[Уладзіслаў Казіцкі|Władysław Kozicki]], Michał Anioł, 1908. Wydawnictwo Gutenberg — Print, Warszawa == Спасылкі == {{Commons|Category:Michelangelo Buonarroti}} * [http://www.casabuonarroti.it/it/ Веб-сайт музея «Каза Буанароці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171113132743/http://www.casabuonarroti.it/it/ |date=13 лістапада 2017 }} {{ref-it}} {{праверана|19|5|2012}} * [http://brunelleschi.imss.fi.it/itinerari/galleria/MuseoNazionaleBargello_32043.html Нацыянальны мастацкі музей Барджэла] {{ref-it}} {{праверана|19|5|2012}} * [http://www.nationalgallery.org.uk/paintings/michelangelo-the-manchester-madonna Лонданская Нацыянальная галерэя: Манчэстэрскага Мадонна] {{ref-en}} {{праверана|19|5|2012}} * [http://www.vam.ac.uk/ Музей Вікторыі і Альберта] {{ref-en}} {{праверана|19|5|2012}} * [http://www.artcyclopedia.com/artists/michelangelo_buonarroti.html на artcyclopedia.com] {{Мікеланджэла}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Выдатны артыкул|Асоба}} [[Катэгорыя:Скульптары Італіі]] [[Катэгорыя:Скульптары Адраджэння]] [[Катэгорыя:Архітэктары Адраджэння]] [[Катэгорыя:Мастакі Італіі]] [[Катэгорыя:Мастакі Адраджэння]] [[Катэгорыя:Мікеланджэла| ]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі]] [[Катэгорыя:Паэты Італіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Адраджэння]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] grxpxlcehwrb36dsn5lni077knih5dx 0 2334 5163083 5136284 2026-07-09T01:58:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163083 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Мінск |выява = {{Photomontage| |color=#ffffff | photo1a = Мінск. Сквер па плошчы Незалежнасці.jpg | photo2a = Miensk, old town (34221353642).jpg | photo2b = Петрапаўлаўсяка царква на Нямізе.jpg | photo3a = Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатар опэры і балету г. Менск 2 (cropped) (cropped).jpg | photo3b = Babrujskaja vulica, Minsk.jpg | photo4a = Замалёўкі Мінска 16.jpg | photo4b = Замалёўкі Мінска 35.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 300 | text = }} |унутранае дзяленне = 9 раёнаў |від главы = Старшыня Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта{{!}}Старшыня гарвыканкама |першае згадванне = 1067 |ранейшыя імёны = Меньск, Менеск, Менск, Міньск |агламерацыя = 2,645 млн |нацыянальны склад = |канфесійны склад = }} '''Мінск'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Minsk}}; да 29 ліпеня 1939 г. — '''Менск'''{{efn-ua|Форма Менск з дакументаў знікае па выцісканні старабеларускай мовы з афіцыйнага ўжытку ў XVII ст. Па ўваходжанні горада ў склад Расійскай імперыі за афіцыйную ўзятая паланізаваная назва '''Минскъ'''. Аднак у народным беларускім маўленні захоўваецца беларуская форма '''Менск'''<ref name="Špilieŭski"/><ref name=Jeĺski/>. З часу надання беларускай мове статуса афіцыйнай у 1918 годзе форма '''Менск''' ([[Беларуская лацінка|бел. лацін.]]: ''Miensk'') замацоўваецца як афіцыйная<ref name="hramata-2">[[s:Другая Ўстаўная грамата|Другая Ўстаўная грамата]]</ref><ref name="hramata-3">[[s:Трэцяя Ўстаўная грамата|Трэцяя Ўстаўная грамата]]</ref><ref name="69 гадоў таму Менск стаў Мінскам">[http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=18706 69 гадоў таму Менск стаў Мінскам], {{ref-be}}</ref><ref name="pam-1"/>.|}}, {{lang-be-latin|Miensk|1}}) — [[сталіца]] і найбуйнейшы горад [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] і [[Мінскі раён|Мінскага раёна]], аднак не ўваходзіць у іх склад. Утварае [[Мінская агламерацыя|агламерацыю]], у якой жыве звыш за 2,7 млн чалавек або амаль траціну насельніцтва Беларусі<ref name="ahlamieracyja" />. Займае плошчу ў 348,85 км². Знаходзіцца за 70 км на паўночны захад ад [[Геаграфічны цэнтр Беларусі|геаграфічнага цэнтру Беларусі]]. Гістарычны цэнтр утвараюць [[Верхні Горад|Верхні горад]], [[Ракаўскае прадмесце|Ракаўскае]] і [[Траецкае прадмесце|Траецкае прадмесці]], плануецца аднавіць [[Мінскае замчышча|Замчышча]]. Упершыню згадваецца ў «[[Аповесць мінулых часоў|Аповесці мінулых часоў]]» пад 1067 годам. З канца XI — пачатку XII ст. цэнтр [[Менскае княства|Менскага княства]]. З пачатку XIV ст. у складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у 1793 годзе ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], цэнтр [[Мінская губерня|аднайменнай губерні]]. У [[Вайна 1812 года|вайну 1812 года]] заняты французскімі войскамі, разбураны і разрабаваны французамі і рускімі<ref name="Лукашэвіч1812 203-229" />. У Першую сусветную вайну быў прыфрантавым горадам, у сакавіку 1918 года заняты нямецкімі войскамі. 25 сакавіка 1918 года ў Мінску была абвешчана незалежнасць [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 18 сакавіка 1921 года канчаткова адышоў да [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] і стаў яе сталіцай. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] быў пад нямецкай акупацыяй, у ім дзейнічала савецкае падполле. У вайну горад моцна зруйнаваны, пазней атрымаў званне [[Гарады-героі|горада-героя]]. Адбудаваны ў 1946—1950-я гады. З 1991 года стаў сталіцай незалежнай Беларусі. == Назва == === Паходжанне === Ад 1920-х гадоў большасць даследчыкаў пагаджаецца, што назва Менск утвораная ад ракі [[Менка|Менкі]] (памяншальная форма ад «Мена», як відаць з летапіснага «Менеск»), на якой ён быў першапачаткова, перш чым быў перанесены на [[Няміга (рака)|Нямігу]], на яго цяперашняе месца<ref name="be393">{{Крыніцы/БелЭн|10к}} С. 393.</ref><ref>{{Кніга|аўтар=[[Вадзім Жучкевіч|Жучкевич В. А.]]|загаловак=Краткий топонимический словарь Белоруссии|год=1974|месца=Мн.|старонкі=232—234}}</ref>{{Sfn|Гісторыя Мінска|2006|с=14}}. З увагі на семантычную «непразрыстасць» назвы рэчкі Мена (Менка), прапаноўвалі шэраг версій, як яе вытлумачваць. Роспанд тлумачыў назву ад і.-е ''*moi-n-//*mei-n- : *min- *mei-'' «праходзіць міма, ісці». Неразнак паўтарыў гэтую версію, дадаўшы, што магчымае і іншае тлумачэнне: ад і.-е. ''*men-'' «малы» (параўн. ст.-рус., ст.-слав. ''мьнии'', праслав. ''*mьnjes-'' «меньшы», параўн. яшчэ літ. ''menkas'' «маленькі, дробны», лац. ''minus'' «меней»)<ref name=":02">''Жучкевіч В.'' Адкуль імя твае, сталіца // Беларусь № 4, 1967. — С. 22.</ref><ref>''Роспонд С.'' Структура и стратиграфия древнерусских топонимов // Восточнославянская ономастика. — М.: Наука, 1972. — С. 22.</ref><ref>''Нерознак В. П.'' Названия древнерусских городов / Под. ред. Д. С. Лихачева. — М.: Наука, 1983. — С. 118.</ref>, ад слоў ''мень, менёк'' «рыба [[мянтуз]]»<ref name="ReferenceA">''Жучкевич В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн., 1974. — С. 232—233.</ref>, «мяняць» (апошняе самае малаверагоднае<ref name=":02" /><ref name="ReferenceA" /><ref name="kuzn">Кузняцоў М. Таямніца далёкіх вякоў // {{Крыніцы/Памяць/Мінск|1|с=34}}</ref><ref>[[Уладзімір Караткевіч|Караткевіч У.]] Збор твораў: У 8 т. Т. 8. Кн. 1. П’есы. Нарыс. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1990. С. 385—570. [http://www.uladzimir-karatkevich.com/bibl/bel/naris/zemlia12.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100810204141/http://www.uladzimir-karatkevich.com/bibl/bel/naris/zemlia12.html|date=10 жніўня 2010}}</ref>). На думку К. Бугі, назву гэтай ракі славяне прынеслі з сабою з-за Прыпяці са славянскай прарадзімы<ref>K. Būga. Rinktiniai raštai. III. Vilnius, 1961. P. 883-884.</ref>. {{няма АК 2|Утварэнне назваў з дапамогай утваральніка -''ск''- характэрнае для больш позняга перыяду ў этнасаўтварэнні на тэрыторыі сучаснай Беларусі, з якім звязана пранікненне славянскага этнічнага элементу. Да гэтай групы назваў адносяцца [[Віцебск]], [[Полацк]], [[Друцк]] і інш. (утвораныя ад балцкіх назваў рэк [[Віцьба]], [[Палата]], [[Друць]]), а ў цэнтральнабеларускім рэгіёне такім чынам утвораныя назвы [[Лагойск]], [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]]. У папярэдні, балцкі перыяд назвы надрэчных паселішчаў утвараліся пераважна бяссуфіксным спосабам: [[Ліда]], [[Орша]], [[Дзісна]], [[Карма (Кармянскі раён)|Карма]] і інш. (ад адпаведных рачных назваў).|31|01|2026}} Назва Менску з цягам часу была ў народзе міфалагізаваная. Паводле народнага падання, заснавальнікам Менска быў вядзьмар-асілак [[Мянеск]], які пабудаваў млын на месцы цяперашняга горада (у раёне рэчкі [[Пярэспа (рака)|Пярэспы]]) і малоў муку з камення, і ад яго імя пайшла назва горада<ref>[[Павел Шпілеўскі|Шпілеўскі П.]] Падарожжа па Палессі і беларускаму краю // {{Крыніцы/Памяць/Мінск|1|с=31—32}}</ref>. Грунтуючыся на гэтым паданні, выказвалі думку, што імя Мянеска і назву самога горада трэба звязваць з [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскім]] ''*men-'' «мяць, расціраць»<ref>{{Крыніцы/Беларуская міфалогія|Менеск|[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]], Прохараў А., Санько С.|315}}</ref>. Вобраз Мянеска і яго млынарства мае пры гэтым глыбокія фальклорныя паралелі і каштоўны сам па сабе<ref>[[Уладзімір Лобач|Лобач У.]] [http://kryuja.org/artykuly/lobacz/lobacz_miensk.html#annot_47 Паданьне пра заснаваньне Менска: сымболіка сюжэта й тыпалягічныя паралелі ў беларускім фальклёры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091223013731/http://kryuja.org/artykuly/lobacz/lobacz_miensk.html#annot_47|date=23 снежня 2009}} // «[[Kryŭja]]», 7 кастрычніка 2008.</ref>, у народнай свядомасці Мянеск увасабляў старажытны дух Менску. === Варыянты === [[Файл:Miensk Vilenski. Менск Віленскі (1926).jpg|міні|Чатырохмоўная шыльда на [[Віленскі вакзал, Мінск|Віленскім вакзале]] ў 1926 годзе ([[беларуская мова|па-беларуску]], [[руская мова|па-руску]], [[польская мова|па-польску]], на [[ідыш]]). Беларуская назва — Менск]] У [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] горад згадваецца пад 1067 годам пад назвамі ''Мѣньск'', ''Мѣнескь''. У пазнейшым [[Радзівілаўскі летапіс|Радзівілаўскім летапісе]] назвы ''Меньск'' і ''Менеск'' пішуцца без [[яць]], праз «е». З канца XV ст. з’яўляецца назва ''Менск'' без мяккага знака. Аднак яшчэ ў XVI—XVII стагоддзях працягвала шырока выкарыстоўвацца форма «Менеск». У лісце 1656 года маскоўскага менскага ваяводы Фёдара Арсеньева з маскоўскім царом [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксеем Міхайлавічам]] на адной старонцы словы «Менеск», «Менск», «Менскага» сустракаюцца 18 разоў і ніводнага разу «Мінск». У двух адпісках таго ж ваяводы назвы тыпу «Менеск», «Менск», «Менского пов(ету)» сустракаюцца 12 разоў і толькі аднойчы напісана «Мінской пов.». У адпісцы маскоўскага ваяводы Якаўлева 1657 года датычна сойміка менскай шляхты таксама ўжываецца толькі форма «Менск». З гэтага вынікае, што мясцовая шляхта карысталася толькі такой назвай<ref name="pam-1">[[Іван Крамко|Крамко І.]], [[Георгій Штыхаў|Штыхаў Г.]] Калі Менск стаў Мінскам // {{Крыніцы/Памяць/Мінск|1|с=34—35}}</ref>. У [[Баркулабаўскі летапіс|Баркулабаўскім летапісе]] горад згадваецца 6 разоў, з якіх 5 — у форме «Менск» і адзін «Мінск». Першую фіксацыю назвы ''Мінск'' (''Mynsko'') даследчыкі адзначаюць у лацінамоўнай [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|канцылярскай]] кнізе пад 1502 годам. Пазней у польскамоўных дакументах XVI—XVII стагоддзяў усё часцей ужываецца транскрыпцыя ''Minsk''. Прафесар кафедры беларускай філалогіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] А. Абрэмска-Яблоньска паказала, што назва «Мінск» з’явілася пад уплывам польскага [[Мінск Мазавецкі|Мінска Мазавецкага]] на грунце польскай адміністрацыйнай і моўнай экспансіі<ref name="pam-1"/>. Цалкам форма «Мінск» (''Міньск'') замяняе «Менск» у афіцыйных дакументах толькі ў канцы XVII ст. разам з пашырэннем польскай мовы ў афіцыйным дзяржаўным ужытку. З польскамоўных дакументаў і карт пасля [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] яе механічна перанеслі ў расійскія дакументы і карты{{Sfn|Шыбека З.|2007|с=9}}<ref name="pam-2">[[Іван Крамко|Крамко І.]], [[Георгій Штыхаў|Штыхаў Г.]] Калі Менск стаў Мінскам // {{Крыніцы/Памяць/Мінск|1|с=36}}</ref>. У канцы XVIII ст. напісанне «Мінск» трывала замацавалася ў афіцыйных расійскамоўных дакументах, тым часам у народнай гаворцы ўжывалася толькі форма «Менск». Гэты факт засведчылі этнограф [[Павел Шпілеўскі]] ў нататках пра свае падарожжы<ref name="Špilieŭski">[[Павел Шпілеўскі|Шпилевский П.]] Путешествие по Полесью и белорусскому краю. — Минск: «Беларусь», 2003. С. 131—132.</ref> і гісторык [[Аляксандр Ельскі]] ў [[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў|Геаграфічным слоўніку Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў]]<ref name=Jeĺski>[[Аляксандр Ельскі|Jelski A.]] Mińsk // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|6к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/453 453].</ref>, выдадзеным у 1885 годзе. У 1891 годзе паэт [[Францішак Багушэвіч]] у прадмове да зборніка «[[Дудка беларуская]]» ўжывае паланізаваную форму<ref>Obrębska-Jabłońska, A. Czy ukraiński wpływ na toponimię białoruska? // Slavia Orientalis. — 1973. — № 2. — S. 261—265</ref> «Міньск»: ''«Можа хто спытае: гдзе ж цяпер Беларусь? Там, братцы, Яна, гдзе наша мова жывець: Яна ад Вільна да Мазыра, ад Вітэбска за малым не да Чарнігава, гдзе Гродна, Міньск, Магілёў, Вільня і шмат мястэчкаў і вёсак»''<ref>Багушэвіч Ф. Творы: вершы, паэма, апавяданні, артыкулы, лісты / уклад., прад. Я. Янушкевіча; камент. У. Содаля, Я. Янушкевіча. - Мн.: Маст. літ., 1991. - 309 с. - С. 17.</ref>. З 1916 года ў асяроддзі прагрэсіўнай беларускай інтэлігенцыі замацавалася назва «Менск Беларускі». Яна захоўвалася ў часы нямецкай і польскай акупацый, ужывалася ў дакументах эміграцыйных беларускіх урадаў{{Sfn|Шыбека З.|2007|с=9}}. 21 лютага 1918 года выдана [[Першая Устаўная грамата]] [[БНР]], дзе ўжываецца форма «Мінск-Беларускі». [[Другая Устаўная грамата]] і [[Трэцяя Устаўная грамата]] БНР ужо ўжываюць форму «Менск-Беларускі». Форма «Менск» стала нормай за часамі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], ужывалася ва ўсіх афіцыйных дакументах, а таксама на дзяржаўным радыё<ref name="5mitau">{{cite web|author=Лашкевіч К.|url=http://news.tut.by/society/147246.html|title=5 афіцыёзных міфаў пра Мінск|publisher=[[TUT.BY]]|date=11 верасня 2009|access-date=17 чэрвеня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20090914120059/http://news.tut.by/society/147246.html|archive-date=14 верасня 2009|url-status=dead}}</ref>. У 1930-я гады назву Менск ужывалі паўсюдна ў Беларусі, яна была звыклай і натуральнай жыхарам рэспублікі<ref name="sur155">[[Васіль Шур|Шур В.]] Беларускія ўласныя імёны: Беларуская антрапаніміка і тапаніміка. — Менск: «Мастацкая літаратура», 1998. С. 155.</ref>. 29 ліпеня 1939 года пастановай 2-й сесіі [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] горад перайменавалі ў «Мінск»<ref name="pam-2"/>. Перайменаванне адбылося не з лінгвістычных, а з сацыяльна-палітычных прычын<ref name="sur155"/>, было выклікана [[Рэпрэсіі ў БССР|ўзмацненнем рэпрэсій]] супраць беларускіх нацыянальных кадраў і было замацаваннем [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі беларусаў]] на ўзроўні назваў гарадоў<ref>[[Уладзімір Ляхоўскі|Ляхоўскі У.]] [http://www.polskieradio.pl/zagranica/by/news/print.aspx?id=88157 Дык няўжо ж нам ніколі ня склеіць, ня сшыць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090915193639/http://www.polskieradio.pl/zagranica/by/news/print.aspx?id=88157 |date=15 верасня 2009 }} // «[[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё]]», 30 ліпеня 2008 г.</ref>. 5 верасня 1991 года [[Мінскі гарадскі Савет дэпутатаў|Мінскі гарадскі Савет народных дэпутатаў]] накіраваў Вярхоўнаму Савету просьбу пра вяртанне гораду гістарычнай назвы «Менск», але ў гэтым было адмоўлена<ref>[http://www.lawbelarus.com/local/sub04/texa6636.htm Рашэнне Мінскага гарадскога Савета народных дэпутатаў ад 5 верасня 1991 г. № 167 «Аб гербе г. Мінска і аб вяртаньні гораду яго гістарычнай назвы Менск»]</ref><ref>[http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=18706 69 гадоў таму Менск стаў Мінскам] // «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», 29 ліпеня 2008 г.</ref>. За вяртанне назвы «Менск», паводле сведчання [[Алег Анатолевіч Трусаў|Алега Трусава]], прагаласавалі 142 дэпутаты пры неабходных 173<ref name="5mitau" />. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Мінска}} === Старажытны горад === [[Файл:Battle on Nemiga 02.jpg|міні|[[Бітва на Нямізе]]. Выява з [[Радзівілаўскі летапіс|Радзівілаўскага летапісу]]]] Дакладная дата заснавання Менска невядомая. Паводле археалагічных звестак, самыя раннія паселішчы на тэрыторыі сучаснага горада вядомы з IX стагоддзя, калі басейн [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]] засялялі славянскія плямёны [[крывічы|крывічоў]] і [[дрыгавічы|дрыгавічоў]]. Упершыню згадваецца (''Меньскъ'', ''Менскъ'', ''Менескъ'') у «[[Аповесць мінулых часоў|Аповесці мінулых часоў]]» пад 1067 годам, калі спалены аб’яднанымі войскамі Яраславічаў (вялікага князя кіеўскага Ізяслава, пераяслаўскага князя Святаслава і чарнігаўскага князя Усевалада) падчас вайны з полацкім князем [[Усяслаў Брачыславіч|Усяславам Брачыславічам]]. Месца і час узнікнення Менска ў наш час дыскусійныя — адны даследчыкі ([[А. Ясінскі]], [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Г. Штыхаў]] і інш.) лічаць, што горад узнік у даслявянскія часы на рацэ Менцы прытоку Пцічы, за 16 км на захад ад сучаснага цэнтру горада, дзе захаваўся [[Гарадзішча на Менцы|комплекс археалагічных помнікаў]], і перанесены на цяперашняе месца пасля 1085 года, калі другі раз спалены [[Уладзімір Манамах|Уладзімірам Манамахам]]. Іншыя даследчыкі лічаць, што дзяцінец (пазней [[Менскі замак]]) пабудаваны на правым беразе Свіслачы пры ўпадзенні ў яе ракі [[Няміга (рака)|Нямігі]] ў 2-й палове XI ст., напярэдадні падзей 1067 года для абароны паўднёвых межаў Полацкага княства. === Менскае княства === [[Файл:Stamp Hleb of Minsk.jpg|міні|Пячатка [[Глеб Усяславіч|Глеба Усяславіча]], першага менскага князя]] У канцы XI — пачатку XII стагоддзяў Менск становіцца сталіцай удзельнага [[Менскае княства|Менскага княства]]. Першым [[менскі князь|менскім князем]] быў [[Глеб Усяславіч]], потым княствам валодалі яго нашчадкі Глебавічы. У 1116 годзе Менск вытрымаў амаль 2-месячную аблогу войскамі [[Вялікія князі кіеўскія|вялікага князя кіеўскага]] [[Уладзімір Манамах|Уладзіміра Манамаха]], але ў 1119 годзе быў захоплены і далучаны да яго ўладанняў, князь Глеб Усяславіч зняволены і памёр у кіеўскай турме. З сярэдзіны XII ст. Менск зноў стаў цэнтрам незалежнага княства і адным з буйных гарадоў [[Заходняя Русь|Заходняй Русі]]<ref name="Zaharuĺski"/>, менскія князі вялі барацьбу за гегемонію ў [[Полацкая зямля|Полацкай зямлі]] і неаднакроць займалі полацкі сталец. Палітычнае ўзвышэнне і зручнае геаграфічнае становішча спрыялі эканамічнаму росту Менска і яго пераўтварэнню ў рамесна-гандлёвы цэнтр. === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Miensk._Менск_(1772).jpg|міні|злева|160пкс|Панарама Менска ад пункту на Залатой Горцы, гравюра апублікавана ў 1772 годзе.]] [[Файл:Miensk. Менск (1591).gif|міні|160пкс|Пячатка з выявай [[Герб Мінска|герба Менска]] ў 1591 годзе]] [[Файл:Miensk, Pahonia. Менск, Пагоня (1720).jpg|міні|160пкс|Герб [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]], каля 1720 года]] У XIII ст. узмацніліся сувязі Менскага княства з [[Навагрудак|Наваградкам]], пазней — з [[Вільнюс|Вільняй]] і [[Трокі|Трокамі]]<ref name="evkl285">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=285|артыкул=Менск|аўтар=[[Расціслаў Баравы|Баравы Р.]]}}</ref>. Пра раннія адносіны Менскага княства з Вялікім княствам Літоўскім пэўна нічога не вядома. У 1326 годзе менскі князь Васіль ездзіў у [[Ноўгарад]] як адзін з паслоў вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а. У грамаце 1387 года караля Ягайлы свайму брату Скіргайлу Менск выступае другім пасля [[Полацк]]а вялікім горадам у цэнтральнай і ўсходняй частках сучаснай Беларусі. У 1390 годзе кароль [[Ягайла]] заснаваў на [[Траецкае прадмесце|Траецкай Гары]] першы і працяглы час адзіны касцёл у горадзе. Паводле дакументаў канца XVI ст., у Менску таксама было 10 прыходскіх цэркваў і 4—5 манастырскіх. Менская [[харугва]] брала ўдзел [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]] 15 ліпеня 1410 года. Па [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] 1413 года горад увайшоў у [[Віленскае ваяводства]]. Па смерці вялікага князя [[Вітаўт]]а, за часамі змагання за сталец Вялікага Княства Літоўскага паміж [[Свідрыгайла]]м і [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонтам Кейстутавічам]] у 1433 годзе Менск захапілі войскі Свідрыгайлы, яны спалілі горад і паланілі яго жыхароў. У 1444 годзе Менск уваходзіў у лік 14 найбольш развітых гарадоў Вялікага Княства Літоўскага<ref name="evkl285" />. У 2-й палове XV ст. утварыўся [[Менскі павет]] Віленскага ваяводства. 14 сакавіка 1499 года вялікі князь [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] надаў Менску [[магдэбургскае права]]<ref name="Magdeburg">[http://mensk.by/modules.php?name=Articles&pa=showarticle&articles_id=89 Тэкст Магдэбургскага права]</ref>. Кіраванне горадам перайшло да [[магістрат]]а з 12 радцаў, якія разам з [[войт]]ам выбіралі сярод сябе 2 рочных [[бурмістр]]аў. У 1505 годзе Менск захапілі і спалілі крымскія татары, ацалеў толькі замак. У 1508 годзе ў час [[Мяцеж Глінскіх|мецяжа Глінскіх]] Менск вытрымаў амаль месячную аблогу. У 1513 годзе архімандрыт [[Свята-Узнясенскі манастыр (Мінск)|Узнясенскага манастыра]] адкрыў на [[Мінскі замак|Менскім замку]] першы шпіталь-прытулак для хворых і калек. Ваколіцы горада 3—4 разы спусташалі [[Вялікае Княства Маскоўскае|маскоўскія войскі]], апошні раз у 1519 годзе<ref name="evkl285" />. У 1547 годзе вялікі пажар знішчыў Менскі замак і амаль увесь горад, пасля гэтага Менск перапланаваны, цэнтр перанесены на Новае, або [[Верхні Горад|Высокае Места]]<ref name="evkl285" />. У сярэдзіне XVI ст. у горадзе было 300 двароў, і 35 вуліц і завулкаў. У 1564 годзе ў Менску ўзнікла [[Кальвінізм|кальвінісцкая]] супольнасць. Паводле адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гадоў горад стаў цэнтрам [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]], найбуйнейшага ў Вялікім Княстве Літоўскім, у склад якога ўваходзіла 60 гарадоў і мястэчак. Прывілеем ад 16 ліпеня 1569 года Менску дазволена будаўніцтва [[Гасціны двор (Мінск)|гасцінага двара]]; тым жа прывілеем дазволена стварэнне ў горадзе [[цэх|рамесных цэхаў]] на класічных еўрапейскіх прынцыпах. У 1582 годзе ў Менску з’явілася мураваная [[Мінская ратуша|ратуша]]<ref>Дзянісаў У. Сімвалы горада і Менскага ваяводства: Ратуша // {{Крыніцы/Памяць/Мінск|1|с=213}}</ref>, дзе праз некаторы час на вежы ўсталявалі першы гарадскі гадзіннік<ref>{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=289|артыкул=Менская ратуша|аўтар=[[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|Дзянісаў У.]]}}</ref>. У 1588—1755 гадах, пачаргова з Наваградкам, праз год у Менску праходзілі сесіі [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]]. [[Файл:Alexander von Polen.jpg|міні|160пкс|Вялікі князь [[Аляксандр Ягелончык]], які надаў Менску [[магдэбургскае права]]]] [[Файл:Mienskaja ratuša. Менская ратуша (1800).jpg|міні|злева|[[Мінская ратуша|Менская ратуша]] на выяве [[18 стагоддзе|XVIII ст]].]] [[12 студзеня]] [[1591]] года [[Кароль Рэчы Паспалітай|кароль]] і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь]] [[Жыгімонт Ваза]] надаў гораду герб «''фикгуру внебовзятья панны Марыи''»<ref>[[Анатоль Цітоў|Цітоў А.]]. Сімвалы горада і Менскага ваяводства: Пячаткі і герб // {{Крыніцы/Памяць/Мінск|1|с=215}}</ref>. У 1592 годзе пры саборнай царкве адкрылася першая [[Брацкія школы ў Вялікім Княстве Літоўскім|брацкая школа]]. У 1605 годзе ў Менску заснаваны [[Касцёл Святога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|кляштар дамініканцаў]]<ref>{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=294|артыкул=Менскі кляштар дамініканцаў|аўтар=[[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|Дзянісаў У.]]}}</ref> — першы вядомы кляштар у горадзе, а ў 1611 годзе — Петрапаўлаўскі манастыр<ref>{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=296|артыкул=Менскі Петрапаўлаўскі манастыр|аўтар=[[Расціслаў Баравы|Баравы Р.]]}}</ref>, адзіны асяродак супраціўнікаў [[Берасцейская унія|Берасцейскай уніі]] на працягу [[17 стагоддзе|XVII]]—[[18 стагоддзе|XVIII]] стагоддзяў. У 1620 годзе ў Менску наладзілі рэгулярнае паштовае злучэнне з іншымі буйнымі гарадамі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Да сярэдзіны XVII ст. горад атрымаў абарончую лінію з землянога вала і бастыёнаў, пры якіх існавалі Койданаўская, Лошыцкая і Юраўская брамы. Архітэктуру ў XVI—XVII стст. вызначалі вуліцы, прылеглыя да [[Мінскі замак|Менскага замка]], [[Верхні Горад|Верхняга Горада]] (Рынку), [[Нізкі Рынак|Ніжняга Рынку]] і [[Траецкае прадмесце|Траецкай Гары]], забудаваныя дамамі арыстакратыі, купцоў, заможных рамеснікаў. На плошчы Верхняга Рынку сфарміраваўся ансамбль, мастацкі сілуэт якога стваралі групы культавых будынкаў ([[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінак (Мінск)|касцёл і манастыр бернардзінак]], [[Касцёл Святога Іосіфа і кляштар бернардзінцаў (Мінск)|касцёл і манастыр бернардынцаў]], [[Царква Святога Духа і манастыр базыльян (Мінск)|царква Святога Духа і манастыр базыльян]], [[Мінская ратуша|ратуша]]). У [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] [[3 ліпеня]] [[1655]] года Менск захапіла маскоўскае войска<ref>Соўсь Г. [http://www.svaboda.org/content/Article/1181469.html 3 ліпеня 1655 году расійскае войска захапіла Менск] // «[[Свабода (радыё)|Радыё Свабода]]», 3 ліпеня 2008 г.</ref>. За наступныя чатыры гады акупацыі горад вельмі моцна пацярпеў ад рабункаў і амаль спусцеў<ref name="evkl288">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=288|артыкул=Менск|аўтар=[[Расціслаў Баравы|Баравы Р.]]}}</ref>. У 1655 годзе поп [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]] Іван, які ў гэты час быў у Менску, напісаў ліст цару [[Аляксей Міхайлавіч|Аляксею Міхайлавічу]], у якім прасіў грошай, а таксама засведчыў, што акупацыйны маскоўскі гарнізон «''все татары да мордва, — рускава ничего не знают''»<ref>{{Крыніцы/Сагановіч НВ|к}}</ref>. [[3 ліпеня]] [[1660]] года войскі Рэчы Паспалітай вызвалілі Менск з-пад маскоўскай акупацыі<ref>{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=24|артыкул=|аўтар=}}</ref>. На [[1667]] год у горадзе было каля 300 двароў. У тым жа годзе горад стаў часткай першага ў Вялікім Княстве Літоўскім міждзяржаўнага маршруту [[Вільнюс|Вільня]]—Менск—[[Магілёў]]—[[Смаленск]]—[[Масква]]. У 2-й палове XVII ст. падарожнікі адзначалі ў Менску шматлікія цэрквы і камяніцы, развіты гандаль. У 1697 годзе Менск моцна пацярпеў ад пажару. У часе [[Паўночная вайна (1700—1721)|Вялікай Паўночнай вайны]] (1700—1721) праз горад некалькі разоў у 1706—1708 і 1720 гадах праходзілі расійскія і шведскія войскі. У 1708 годзе ў Менску была маравая пошасць і вялікі пажар. Нават у сярэдзіне XVIII ст. гэтыя падзеі адбіваліся на ўзроўні сацыяльна-эканамічнага развіцця горада. У 1713 годзе [[Мінскі езуіцкі калегіум|рэзідэнцыя езуітаў у Менску]] атрымала статус калегіума — навучальнай установы, што давала адукацыю на ўзроўні гуманітарнага ўніверсітэта{{Sfn|Гісторыя Мінска|2006|с=168}}. У 1749 годзе побач з езуіцкім калегіумам збудавалі аптэку з лабараторыяй (першая менская аптэка адкрылася яшчэ ў 1659 годзе). Па скасаванні ордэна езуітаў у 1773 годзе, калегіум пераўтварылі ў свецкую навучальную ўстанову — [[Менская гімназія|Менскую гімназію]]. На 1775 год у Менску было больш за 400 двароў (у канцы XVIII ст. — да 1000 двароў), на 1790 год — больш за 40 вуліц і завулкаў. Згодна з пастановай магістрата 1786 года, на ўсіх будынках усталявалі нумары. У 1791 годзе ў Менску адкрыўся шпіталь войска Вялікага Княства Літоўскага. У 1790-я гады ў горадзе было 89 крам, штогод праводзіліся 2 кірмашы, якія цягнуліся каля 2 тыдняў. У канцы XVIII ст. у Менску пачалі выступаць прафесійныя тэатральныя калектывы (у 1825 годзе пад гарадскі тэатр адрэстаўравалі [[Мінскі гарадскі тэатр|палац Радзівілаў]] на Высокім Рынку). === Расійская імперыя === [[Файл:Miensk, Radzivił. Менск, Радзівіл (1800).jpg|міні|Будынак [[Мінскі гарадскі тэатр|Мінскага гарадскога тэатра]] на акварэлі [[Юзаф Пешка|Ю. Пешкі]]. У Гарадскім тэатры адбылася прэм’ера першай беларускамоўнай оперы «Ідылія»]] [[Файл:Minsk COA (Minsk Governorate) (1796).gif|120пкс|міні|злева|Герб горада ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]]] У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Мінск апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў адміністрацыйным цэнтрам [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. [[14 мая|14 траўня]] [[1795]] года расійскія ўлады скасавалі [[Магдэбургскае права ў Мінску|Магдэбургскае права]], а 29 снежня 1796 года — далі гораду новы герб з [[Герб Расіі|дзвюхглавым арлом]]. У 1793 годзе ўтвораная [[Мінская епархія]] [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]], 28 студзеня 1798 года — [[Мінская дыяцэзія]] Рымска-Каталіцкай царквы, адкрылася каталіцкая духоўная семінарыя (дзейнічала да 1869 года)<ref>{{Крыніцы/Памяць/Мінск|1|с=564}}</ref>. У 1799 годзе ў горадзе з’явілася першая муніцыпальная лякарня. На 1800 год у Мінску было 1009 дамоў, з іх 39 мураваных. У 1803 годзе ўтварыўся аркестр, які выступаў з публічнымі канцэртамі ў гарадскім парку, а ў святочныя дні — у галерэі ратушы. У канцы 1811 года адбыўся, скліканы князем [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхалам Клеафасам Агінскім]], [[мінскі з’езд арыстакратаў|мінскі з’езд арыстакратыі літоўска-беларускіх губерняў Расійскай імперыі]], на якім абмяркоўвалі [[Вялікае Княства Літоўскае (1811)|праект аднаўлення Вялікага Княства Літоўскага]] на чале з расійскім манархам [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандрам I]] і на якім адбылося прымірэнне былых прыхільнікаў [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая 1791 года]] і былых [[Таргавіцкая канфедэрацыя|таргавіцкіх канфедэратаў]]. У [[Вайна 1812 года|вайну 1812 года]] 8 ліпеня ў Мінск увайшлі французскія войскі. 27 ліпеня горад стаў цэнтрам дэпартамента адноўленага [[Напалеон I Банапарт|Напалеонам]] [[Вялікае Княства Літоўскае (1812)|Вялікага Княства Літоўскага]]. Адміністрацыйная рада Мінскага дэпартамента наладзіла выпуск першай мінскай газеты «[[Tymczasowa gazeta Mińska|Тымчасовая газета Мінская]]» ({{lang-pl|«Tymczasowa gazeta Mińska»}}). 16 лістапада горад зноў занялі расійскія войскі. У часе вайны горад быў моцна разбураны і разрабаваны французамі і рускімі<ref name="Лукашэвіч1812 203-229" />. Зімой 1822 года [[Мікіта Міхайлавіч Мураўёў|Мікіта Мураўёў]] напісаў т.зв. «[[Праект канстытуцыі М. М. Мураўёва|мінскі варыянт Канстытуцыі Расіі]]». [[30 мая|30 траўня]] [[1835]] года адбыўся моцны пажар, які знішчыў амаль усю цэнтральную частку Мінска. У 1836 годзе ў горадзе адкрылася першая публічная бібліятэка, у 1837 годзе — з’явілася ўласная пажарная каманда. У выніку эпідэміі халеры [[1848]] года ў Мінску загінула 1,1 тыс. чалавек. У 1859 годзе адбыўся ўвод у эксплуатацыю першай на Беларусі тэлеграфнай лініі Мінск—[[Бабруйск]]. У 1839 годзе, нягледзячы на гвалт з боку ўлад Расійскай імперыі, прадстаўнікі [[Троіцкі манастыр базыльянак|мінскіх уніятаў]] адмовіліся далучацца да [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]{{Sfn|Гісторыя Мінска|2006|с=187}}. 9 лютага 1852 года, нягледзячы на забарону расійскіх улад<ref>Ярмалінская В. Дзе нарадзілася «Ідылія» // {{Крыніцы/Памяць/Мінск|1|с=421}}</ref>, на сцэне [[Мінскі гарадскі тэатр|Мінскага гарадскога тэатра]] адбылася прэм’ера першай беларускамоўнай оперы «[[Сялянка (опера)|Ідылія]]» на музыку [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]] і [[Канстанцін Кжыжаноўскі|Канстанціна Крыжаноўскага]], лібрэта напісаў [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]]. У 1857 годзе на загад расійскага цара [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалая I]] у Мінску знішчылі будынак [[Мінская ратуша|мінскай ратушы]] і прылеглы да яе сквер з векавых пірамідальных таполяў. Паводле ўспамінаў відавочцаў, ратушу зруйнавалі з прычыны таго, што «''… яна сваім існаваннем нагадвала жыхарам пра звычаі мінулага часу, пра Магдэбургскае права …''»{{Sfn|Пазняк З.|1985|с=91}}. У 1857 годзе [[Уладзіслаў Сыракомля]] апублікаваў у [[Вільнюс|віленскім]] часопісе «[[Teka Wileńska]]» свой нарыс «Мінск: беглы позірк на цяперашні стан Мінска», які стаў першай абагульняючай гістарычнай працай, прысвечанай Мінску. У лістападзе 1862 года падчас мінскага дваранскага сходу [[Прадвадзіцелі (маршалкі) дваранства Мінскай губерні|мінскі губернскі маршалак]] (1859—1863) [[Аляксандр Дамінікавіч Лапа]] і яшчэ 254 двараніна Мінскай губерні (з 296 прысутных) падпісалі афіцыйны зварот да расійскага манарха аб іх жаданні злучыць [[Мінская губерня|Мінскую губерню]] (а разам з ёй і іншыя [[Паўночна-Заходні край|беларуска-літоўскія губерні]]) з польскімі губернямі ў рамках [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў нейкую асобную аўтаномію (якая б ахоплівала тэрыторыі былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] да [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу ў 1772 годзе]]). [[Файл:Miensk. Менск (1863).jpg|міні|Паўстанцы пад Мінскам, 1863 год]] [[Файл:Miensk, Vysoki Rynak-Daminikanskaja. Менск, Высокі Рынак-Дамініканская (1898).jpg|міні|злева|Пустка на месцы зруйнаванай [[Мінская ратуша|ратушы]] і [[Царква Святога Духа і манастыр базыльян (Мінск)|Духаўская царква]] па маскоўскай перабудове, 1898 год]] [[Файл:Kurloŭski rasstrel, Miensk.jpeg|міні|злева|Мітынг перад [[Дом губернатара, Мінск|Домам губернатара]] на [[Плошча Свабоды (Мінск)|Саборнай плошчы]] 18 (31) кастрычніка 1905 года. Далейшае развіццё прывяло да падзеі, якая ўвайшла ў гісторыю як [[Курлоўскі расстрэл]]]] [[Файл:Miensk, Zacharaŭskaja-Sadovaja. Менск, Захараўская-Садовая (1944-49).jpg|200пкс|міні|[[Першая мінская электрастанцыя]]]] У 1863—1870 гадах у сувязі з [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстаннем]] царскія ўлады ўвялі ў Мінску ваеннае становішча. Нягледзячы на гэта, гарадчане прынялі ўдзел у выступленніі<ref>{{Крыніцы/БелЭн|10к}} С. 394.</ref>. У 1866 годзе па задушэнні паўстання расійскія ўлады перайменавалі бальшыню цэнтральных вуліц Мінска (агулам 17 назваў<ref>{{Крыніцы/Гісторыя Мінска (2006)|к}} С. 220.</ref>), што з’явілася шараговым захадам царызму ў палітыцы русіфікацыі беларусаў і змаганні з нацыянальна-вызвольным рухам. Іншым кірункам гэтай палітыкі стала руйнаванне расійскімі ўладамі помнікаў сакральнай архітэктуры: у 2-й палове XIX ст. яны знішчылі мураваныя касцёлы [[Касцёл Святога Яна і кляштар баніфратаў (Мінск)|баніфатаў]], [[Касцёл Святой Марыі Магдалены і кляштар кармелітаў (Мінск)|кармелітаў]] і [[Касцёл Святога Антонія Падуанскага і кляштар францысканцаў (Мінск)|францішканаў]], знявечылі касцёлы [[Касцёл Святога Іосіфа і кляштар бернардзінцаў (Мінск)|бернардзінцаў]] і [[Касцёл Святога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|дамініканцаў]], перабудавалі ў маскоўскім стылі [[Царква Святога Духа і манастыр базыльян (Мінск)|Духаўскую]] і [[Сабор Святых апосталаў Пятра і Паўла (Мінск)|Петрапаўлаўскую]] цэрквы. У 1870-я гады праз Мінск пракладзеныя [[Маскоўска-Брэсцкая чыгунка|Маскоўска-Брэсцкая]] і [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібава-Роменская]] чыгункі. У 1873 годзе пачаў дзейнічаць Мінскі камерцыйны банк, у горадзе з’явіўся водаправод. У 1876 годзе было заснавана [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі]], якое з канца 1880-х гадоў па сутнасці пачало выконваць у [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] многія функцыі, характэрныя для [[земства]]ў, не ўведзеных у [[Заходні край|Заходніх губернях]] паводле расійскай [[земская рэформа|земскай рэформы]]. У 1890 годзе ў Мінску наладзілі тэлефонную сувязь, а з 1896 года пачала дзейнічаць першая на Беларусі тэлефонная станцыя агульнага карыстання. 10 траўня 1892 года адбылося ўрачыстае адкрыццё конкі — першага гарадскога грамадскага транспарту. У 1895 годзе ў Мінску адкрылася метэастанцыя, а 12 студзеня 1895 года — [[Першая мінская электрастанцыя|электрастанцыя]]. 26 верасня 1891 года ў [[Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага (Мінск)|Гарадскім садзе]] адбыўся палёт аэранаўта Драўніцкага на паветраным шары і яго спуск на парашуце ўласнага вырабу. На 1897 год у Мінску было 7467 будынкаў, з іх 2110 мураваных, 140 вуліц і завулкаў; дзейнічалі 18 сакральных будынкаў. У 1870—1880-я гады ў Мінску дзейнічалі народніцкія гурткі. 7 красавіка 1876 года адбылася стачка працоўных чыгуначных майстэрняў, першая ў Мінску. 28 траўня 1889 года ў газеце «[[Мінскі лісток (1886)|Минскій листокъ]]» упершыню надрукавалі беларускую паэму «[[Тарас на Парнасе]]». У 1898 годзе ў горадзе адбыўся [[I з’езд РСДРП|першы з’езд РСДРП]], у 1900 годзе ўтварылася [[Сацыял-дэмакратыя Каралеўства Польскага і Літвы]] (СДКПіЛ). 18 студзеня 1900 года адбылася першая ў Мінску вулічная дэманстрацыя працоўных. У часе [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905 года]] 16 лютага адбылася палітычная дэманстрацыя і стачка навучэнцаў сярэдніх навучальных устаноў; 18 кастрычніка царскія ўлады расстралялі мітынг на [[Прывакзальная плошча (Мінск)|Прывакзальнай плошчы]] ([[Курлоўскі расстрэл]]); 8 снежня адбылася ўсеагульная стачка ў Мінску. 1 снежня 1906 года ў Мінску ўтварылася беларускае кніжнае аб’яднанне «[[Мінчук]]». У 1911 годзе ў Мінскай губерні было ўведзена [[земства|земскае самакіраванне]], хоць з вялікімі абмежаваннямі. [[21 жніўня]] [[1911]] года ў прадмесці [[Камароўка (Мінск)|Камароўка]] заснавалі [[Мінская балотная доследная станцыя|Мінскую балотную доследную станцыю]] — першую дзяржаўную навуковую ўстанову на Беларусі. На 1913 год у Мінску было 10,3 тыс. будынкаў (з іх 15 % мураваныя), 305 вуліц і завулкаў, працавалі 104 фабрыкі, заводы і мануфактуры, на якіх было 5,1 тыс. работнікаў. У часе [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] з кастрычніка [[1915]] года Мінск становіцца прыфрантавым горадам, у якім размяшчаюцца штаб [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходняга фронту]] і іншыя франтавыя арганізацыі і ўстановы, шпіталі. Дзейнічаў Мінскі аддзел [[Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны]]. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] 1917 года тут утварыўся [[Мінскі Савет рабочых і салдацкіх дэпутатаў]]. [[27 сакавіка]] [[1917]] года створаны [[Беларускі нацыянальны камітэт (Мінск)|мінскі Беларускі нацыянальны камітэт]], які імкнуўся дабіцца стварэння аўтаноміі Беларусі ў складзе федэратыўнай Расійскай рэспублікі; аб’яднаць на аснове салідарнасці ўсе беларускія арганізацыі дзеля агульнанацыянальных беларускіх інтарэсаў; арганізаваць у Беларусі развіццё беларускамоўнай культуры і асветы. У красавіку-ліпені 1917 года адбыліся з’езды беларускіх нацыянальных арганізацый і партый. 20 красавіка (3 траўня) 1917 года жыхары горада змаглі ўрачыста адзначыць гадавіну прыняцця [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая]]{{Sfn|Tarasiuk D.|2007|с=114—115}}. У лістападзе 1917 года ў Мінску ўтварыўся каардынацыйны цэнтр беларускага нацыянальна-вызвольнага руху — [[Вялікая беларуская рада]]. 5 снежня ў горадзе распачаўся [[Першы Усебеларускі з’езд]]. У ноч з 17 на 18 снежня (паводле старога стылю) бальшавікі разагналі з’езд. 18 снежня дэлегаты Рады Усебеларускага з’езда, у складзе 56 чалавек на чале з Язэпам Лёсікам, патаемна сабраліся ў чыгуначным дэпо пад аховай рабочай дружыны і пастанавілі падпарадкаваць сабе [[Цэнтральная беларуская вайсковая рада|Цэнтральную беларускую вайсковую раду]] (ЦБВР), а таксама выдзелілі з свайго складу кіроўны орган — Выканаўчы камітэт рады Усебеларускага з’езда. Ён стаў юрыдычным і маральным пераемнікам усёй улады, якая належала Першаму Усебеларускаму з’езду. Выканкам Усебеларускага з’езда атрымаў даручэнне, як толькі будзе магчымым, узяць уладу ў Беларусі ў свае рукі і рыхтавацца да вырашальнага моманту. === Найноўшы час === [[Файл:Miensk, BNR. Менск, БНР (1918).jpg|міні|Беларускі нацыянальны [[бела-чырвона-белы сцяг]] над будынкам [[Народны сакратарыят БНР|Народнага сакратарыята БНР]] у колішнім [[Дом губернатара (Мінск)|Доме губернатара]] на [[Плошча Свабоды (Мінск)|Саборнай плошчы]], [[1918]] год]] Савецкая ўлада была ўстаноўлена ў Мінску 8 лістапада 1917. 13 снежня 1917 года ў горадзе ўведзена ваеннае становішча. Пад ціскам германскіх войск 19 лютага 1918 адбылася эвакуацыя [[Савецкая ўлада|савецкіх]] органаў улады. У гэты час праявілі актыўнасць польскія і беларускія добраахвотныя ваенізаваныя фарміраванні, а на будынку дзяржаўнай адміністрацыі Менска ўпершыню з’явіўся [[бела-чырвона-белы сцяг]] як сцяг беларускай дзяржавы<ref>[http://pk-in-tourism.by/wp-content/uploads/2017/07/%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%88%D0%B0%D1%8F-%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F-%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96.%D0%AF.%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87.pdf Мірановіч Я. Найноўшая гісторыя Беларусі. — Спб., 2003]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда 20 лютага прыняў [[Першая Устаўная грамата|Першую Устаўную грамату]] да народаў Беларусі і стварыў першы ўрад — [[Народны Сакратарыят Беларусі]] на чале з [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэпам Варонкам]]. [[Файл:Miensk, Vysoki Rynak-Školnaja. Менск, Высокі Рынак-Школьная (06.1918) (4).jpg|міні|злева|Нямецкія войскі на Высокім Рынку, 1918 год.]] З 21 лютага горад акупаваны войскамі кайзераўскай Германіі<ref>{{Крыніцы/БЭ|10}} — С. 394</ref>. [[25 сакавіка]] 1918 года ў Менску [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] была абвешчана [[Беларуская Народная Рэспубліка]]. У красавіку 1918 года адкрылася Менская вышэйшая музычная школа, неўзабаве пераўтвораная ў Беларускую кансерваторыю. На базе Менскага педагагічнага інстытута рыхтавалася адкрыццё Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, планавалася адкрыццё сельскагаспадарчага і політэхнічнага інстытутаў<ref>[[Анатоль Сідарэвіч|Сідарэвіч А.]] Беларуская Народная Рэспубліка // {{Крыніцы/ЭГБ|1к}} С. 386.</ref>. У кастрычніку-лістападзе 1918 года група мясцовых землеўладальных дваран-кансерватараў выступіла з ініцыятывай стварэння «[[Вялікае Княства Літоўска-Беларускае|Вялікага Княства Літоўска-Беларускага]]». У пачатку [[1919]] года горад занялі бальшавіцкія войскі. [[5 студзеня]] ўрад [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] пераязджае ў Менск, ён становіцца яе сталіцай<ref name="at">[[Алег Трусаў|Трусаў А.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/05/Невядомыя_беларускія_дзяржавы.html Вялікае Княства Смаленскае] // «Наша Слова» № 34 (822), 5 верасня 2007.</ref>. 8 жніўня 1919 года [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|польскія войскі]] з невялікімі стратамі занялі горад, які трапляе пад часовую польскую адміністрацыю — Грамадзянскую ўправу ўсходніх зямель і з 15 верасня становіцца адміністрацыйным цэнтрам Мінскай акругі<ref name="DU">Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 19, poz. 174</ref>. У ліпені—кастрычніку 1920 года Менск займалі бальшавікі, потым зноў палякі. 18 сакавіка 1921 года згодна з [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворам]] горад адышоў да [[БССР]]. [[18 красавіка]] [[1921]] года ў Менску адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] і першая навуковая бібліятэка. У 1925 годзе ў Менску і БССР увогуле пачаліся першыя радыёперадачы. У 1928 годзе ў горадзе адкрыўся першы хлебазавод<ref>[http://www.ctv.by/retro-hlebopekarni-minska-vo-vremya-voyny-fotovideo Ретро: Хлебопекарни Минска во время войны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170727115536/http://www.ctv.by/retro-hlebopekarni-minska-vo-vremya-voyny-fotovideo |date=27 ліпеня 2017 }}</ref>. 1 студзеня 1929 года [[Інстытут беларускай культуры]], што месціўся ў Менску з 1922 года, рэарганізаваны ў [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Беларускую акадэмію навук]]<ref>{{Крыніцы/Гісторыя Беларусі (у кантэксце сусветных цывілізацый)|к}} С. 401.</ref>. 13 кастрычніка 1929 года ў горадзе адбыўся пуск трамвая. У 1933 годзе пачаў дзейнічаць [[Аэрапорт Мінск-1|менскі аэрапорт]]. У 1924—1930 гадах цэнтр [[Мінская акруга|Менскай акругі]], з 1934 года — [[Мінскі раён|раёна]], з 1938 года — [[Мінская вобласць|вобласці]]. [[Файл:Savieckaja, Miensk.jpg|міні|злева|[[Праспект Незалежнасці, Мінск|Вуліца Савецкая]]. Праваруч будынак Дзяржбанка, кінатэатр Чырвоная Зорка. Зіма 1933—1934 гадоў]] [[Файл:Miensk, Franciškanskaja-Padhornaja. Менск, Францішканская-Падгорная (1935).jpg|міні|[[Вуліца Леніна, Мінск|Вуліца Ленінская]] ад перакрыжавання з [[Вуліца Карла Маркса (Мінск)|вуліцай Карла Маркса]], 1935 год]] [[Файл:Miensk - Ratuša.jpg|міні|[[Мінская ратуша|Гарадская ратуша]] на [[Верхні Горад|Высокім Рынку]], адноўленая ў 2004 годзе. На другім плане — [[Архікафедральны касцёл Найсвяцейшага Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мінск)|Архікафедральны касцёл Імя Найсвяцейшай Панны Марыі]]]] У 1936 годзе савецкія ўлады ўзарвалі [[Царква Святога Духа і манастыр базыльян (Мінск)|Духаўскую царкву]], унікальны помнік архітэктуры эпохі [[Адраджэнне|Рэнесанс]]<ref>Квитницкая Е. Д. Особенности средневековых храмов Белоруссии // «Архитектурное наследство» № 23, 1975. С. 85.</ref>{{Sfn|Пазняк З.|1985|с=60}}<ref name="val68">{{Крыніцы/Мінск. Стары і новы|к}} С. 68.</ref>. У 1937—1941 гадах ва [[Курапаты|ўрочышчы Курапаты]] бальшавікамі былі расстраляныя паводле розных ацэнак ад 30 000 да 250 000 жыхароў Беларусі<ref>Winnicki Z. Szkice kojdanowskie. — Wrocław: Wydawnictwo GAJT, 2005. S. 77—78.</ref>. Акрамя Курапатаў, сталінскія расстрэлы адбываліся на [[Кальварыйскія могілкі|Кальварыйскіх могілках]], у [[Лошыцкі яр|Лошыцкім Яры]], [[Парк Чалюскінцаў|Камароўскім лесе]], [[Трасцянец (Лоеўскі раён)|Трасцянцы]] і іншых месцах і прадмесцях горада. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з [[28 чэрвеня]] [[1941]] да [[3 ліпеня]] [[1944]] года Мінск знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. У Мінску і яго наваколлях нямецкі рэжым стварыў 9 лагераў і [[Мінскае гета|яўрэйскае гета]], дзе было знішчана больш за 400 тысяч чалавек. Мінск быў моцна зруйнаваны ў ходзе баявых дзеянняў. === Пасляваенны час === [[Файл:Царква Святога Духа Мінск.jpg|міні|злева|Адноўленая ў 2011 годзе [[Царква Святога Духа і манастыр базыльян (Мінск)|Царква Святога Духа]]]] У студзені [[1946]] года ў Мінску адбыўся [[Мінскі працэс 1946 года|судовы працэс над нямецкімі ваеннымі злачынцамі]]. Найбольш каштоўныя помнікі архітэктуры Мінска знішчаныя савецкімі ўладамі ў паваенны час: у 1950 годзе быў узарваны [[Касцёл Святога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|дамініканскі касцёл і кляштар]], на аднаўленне якіх напярэдадні была атрыманая кантрыбуцыя ад Германіі, у 1951 годзе знявечаны [[Архікафедральны касцёл Найсвяцейшага Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мінск)|езуіцкі касцёл]] і знішчаная частка [[Мінскі езуіцкі калегіум|калегіума з гадзіннікавай вежай]], у 1950-я скапаная замкавая гара і вывезеная за межы горада<ref>{{Крыніцы/Мінск. Стары і новы|к}} С. 14.</ref>, у сярэдзіне 1960-х знішчаны [[Касцёл Святога Войцеха і кляштар бенедыкцінак (Мінск)|бенедыкцінскі касцёл з кляштарам]], [[Мінская халодная сінагога|Халодная сінагога]] (адзіны помнік у Мінску архітэктуры готыкі), знішчаная [[Вуліца Няміга|забудова Нямігі]], у 1962 годзе знішчаная [[Мінская мячэць]], у 1984 годзе знішчаны [[Мінскі гарадскі тэатр|будынак першага гарадскога тэатра]] (колішні палац Радзівілаў). 1 студзеня 1956 года ў Мінску пачаліся тэлевізійныя трансляцыі. 26 чэрвеня 1974 года Мінску прысвоена ганаровае званне «Горад-Герой». 26 чэрвеня 1984 года адбыўся ўвод у эксплуатацыю [[Мінскі метрапалітэн|Мінскага метрапалітэна]]. [[27 ліпеня]] [[1990]] года Мінск становіцца сталіцай незалежнай Беларусі. [[5 верасня]] 1991 года гарадскія ўлады зацвердзілі гістарычна герб Мінска. У [[1993]] годзе ў Мінску адбыўся Першы з’езд беларусаў свету, у 1994 годзе — першая сустрэча беларускай моладзі свету. У 1991 годзе знішчаны [[Віленскі вакзал (Мінск)|Віленскі вакзал]]. У лістападзе 2004 года адбудаваная [[мінская ратуша]], у 2011 годзе — [[Царква Святога Духа і манастыр базыльян (Мінск)|Царква Святога Духа]], у якой размясцілася дзіцячая філармонія. У сакавіку 2011 года дзеля будаўніцтва гатэля была знішчаная [[Першая мінская электрастанцыя]], помнік прамысловай архітэктуры XIX ст. == Геаграфія == === Геаграфічнае становішча === Мінск знаходзіцца ў цэнтры Беларусі на паўднёва-ўсходніх схілах [[Мінскае ўзвышша|Мінскага ўзвышша]]. Горад займае плошчу каля 348,84 кв. км<ref name="ate"/><ref name="vl"/>. Сярэдняя вышыня над узроўнем мора складае 220 м. Найбольш прыпаднятая частка Мінска размяшчаецца ў раёне [[Кальварыя (прадмесце)|Кальварыі]]. Яе абсалютная вышыня 280,4 м. Найніжэйшая адзнака (181,4 м) знаходзіцца на паўднёвым усходзе горада ў [[Пойма|абалоне]] [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]] ў раёне [[Чыжоўскае вадасховішча|Чыжоўкі]]. === Клімат === {{main|Клімат Мінска}} Клімат умерана-кантынентальны, са значным уплывам атлантычнага марскога паветра. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — каля 700 мм. Лета цёплае, але не гарачае. Сярэднясутачная тэмпература ў ліпені 18,5&nbsp;°C. Зіма мяккая, з частымі адлігамі, сярэднясутачная тэмпература ў студзені −4.5&nbsp;°C. У апошнія гады намецілася выразная тэндэнцыя да падвышэння тэмпературы ў зімовы перыяд. * Сярэднегадавая тэмпература — 6,7&nbsp;°C * Сярэднегадавая хуткасць ветра — 2,4 м / с * Сярэднегадавая вільготнасць паветра — 77 % {{Клімат горада |Горад_род=Мінска |Крыніца=[http://pogoda.ru.net/climate/26850.htm Надвор'е і клімат] | Сту_сяр=-4.5 | Сту_сяр_апад=45 | Лют_сяр=-4.4 | Лют_сяр_апад=38 | Сак_сяр=0.0 | Сак_сяр_апад=44 | Кра_сяр=7.2 | Кра_сяр_апад=42 | Май_сяр=13.3 | Май_сяр_апад=65 | Чэр_сяр=16.4 | Чэр_сяр_апад=89 | Ліп_сяр=18.5 | Ліп_сяр_апад=89 | Жні_сяр=17.5 | Жні_сяр_апад=68 | Вер_сяр=12.1 | Вер_сяр_апад=60 | Кас_сяр=6.6 | Кас_сяр_апад=53 | Ліс_сяр=0.6 | Ліс_сяр_апад=48 | Сне_сяр=-3.4 | Сне_сяр_апад=49 | Год_сяр=6.7 | Год_сяр_апад=690 | Сту_сяр_мін=-6.7 | Сту_сяр_макс=-2.1 | Лют_сяр_мін=-7.0 | Лют_сяр_макс=-1.4 | Сак_сяр_мін=-3.3 | Сак_сяр_макс=3.8 | Кра_сяр_мін=2.6 | Кра_сяр_макс=12.2 | Май_сяр_мін=8.1 | Май_сяр_макс=18.7 | Чэр_сяр_мін=11.7 | Чэр_сяр_макс=21.5 | Ліп_сяр_мін=13.8 | Ліп_сяр_макс=23.6 | Жні_сяр_мін=12.8 | Жні_сяр_макс=22.8 | Вер_сяр_мін=8.2 | Вер_сяр_макс=16.7 | Кас_сяр_мін=3.6 | Кас_сяр_макс=10.2 | Ліс_сяр_мін=-1.3 | Ліс_сяр_макс=2.9 | Сне_сяр_мін=-5.5 | Сне_сяр_макс=-1.2 | Год_сяр_мін=3.1 | Год_сяр_макс=10.6 | Сту_а_макс=10.3 | Сту_а_мін=-39.1 | Лют_а_макс=13.6 | Лют_а_мін=-35.1 | Сак_а_макс=18.9 | Сак_а_мін=-30.5 | Кра_а_макс=26.0 | Кра_а_мін=-18.4 | Май_а_макс=30.9 | Май_а_мін=-5.0 | Чэр_а_макс=32.5 | Чэр_а_мін=0 | Ліп_а_макс=33.9 | Ліп_а_мін=3.8 | Жні_а_макс=34.6 | Жні_а_мін=1.7 | Вер_а_макс=30.3 | Вер_а_мін=-4.7 | Кас_а_макс=24.7 | Кас_а_мін=-12.9 | Ліс_а_макс=16.0 | Ліс_а_мін=-20.4 | Сне_а_макс=10.3 | Сне_а_мін=-30.6 | Год_а_макс=34.6 | Год_а_мін=-39.1 |}} === Водная сістэма === [[Файл:View of Minsk.jpg|thumb|Свіслач у цэнтры горада]] Каля горада праходзіць [[водападзел]] басейнаў [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] і [[Чорнае мора|Чорнага мораў]]. Праз Мінск цячэ рака Свіслач (прыток ракі [[Бярэзіна|Бярэзіны]]), у якую ў межах горада ўпадаюць яшчэ [[Рэкі Мінска|шэсць невялікіх рэчак]]. Усе яны належаць да Чарнаморскага вадазбору. У 1968—1976 гадах для водазабеспячэння Мінска пабудавана [[Вілейска-Мінская водная сістэма]], якая ў межах горада ўтварае [[водна-зялёны дыяметр Мінска]]. У яго ўваходзяць вадасховішчы [[Вадасховішча Крыніца|Крыніца]], [[Вадасховішча Дразды|Дразды]], [[Камсамольскае возера]], вадаём цэнтральнай часткі горада, [[Лошыцкае вадасховішча|Лошыцкае]] (вадасховішча [[ЦЭЦ-2]]) і [[Чыжоўскае вадасховішча|Чыжоўскае вадасховішчы]]. У 1981—1985 гадах для забеспячэння вадой прамысловых раёнаў пабудавана ўнікальная паводле горадабудаўнічых і ландшафтных асаблівасцяў [[Сляпянская водная сістэма]], якая складалася з [[Цнянскае вадасховішча|Цнянскага]] і [[Чыжоўскае вадасховішча|Чыжоўскага]] вадасховішчаў і [[Цна (прыток Свіслачы)|ракі Цнянкі]], і якую планавалася замкнуць у кальцо [[Лошыцкая водная сістэма|Лошыцкай воднай сістэмай]]. У ліпені 2022 года пачалася рэалізацыя інвестыцыйнага праекта, каб цалкам перавесці Мінск на водазабеспячэнне з падземных [[артэзіянскія воды|артэзіянскіх]] крыніц. У самім горадзе і на найбліжэйшых тэрыторыях дастатковых запасаў вады не было, але яны былі на адлегласці 35-40 кіламетраў ад горада. Каб падняць гэту ваду, было прасвідравана і пабудавана 87 новых свідравін, яшчэ больш за 40 перабурана. Пабудавана 114 кіламетраў трубаправодаў вялікага дыяметра. 10 студзеня 2025 года абвешчана аб поўным пераходзе Мінска на артэзіянскія крыніцы водазабеспячэння. == Насельніцтва == === Гістарычная дынаміка === {| class="wikitable" style="text-align:left" |- ! Насельніцтва Мінска ў XVI—XIX стст. (тыс. чал.) ! Насельніцтва Мінска ў XX—XXI стст. (тыс. чал.) |- |<timeline> ImageSize = width:400 height:200 PlotArea = left:40 right:20 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.4,0.4,0.9) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:100 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:0 gridcolor:linegrey PlotData = color:cobar width:22 align:left bar:1600 from:0 till:5 bar:1667 from:0 till:2 bar:1797 from:0 till:6 bar:1811 from:0 till:11 bar:1827 from:0 till:15 bar:1860 from:0 till:27 bar:1880 from:0 till:42 bar:1897 from:0 till:91 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:1600 at: 4 text: 4-5 shift:(-4) bar:1667 at: 4 text: 2 shift:(-4) bar:1797 at: 4 text: 6 shift:(-4) bar:1811 at: 4 text: 11 shift:(-4) bar:1827 at: 4 text: 15 shift:(-4) bar:1860 at: 4 text: 27 shift:(-4) bar:1880 at: 4 text: 42 shift:(-4) bar:1897 at: 4 text: 91 shift:(-4) </timeline> |<timeline> ImageSize = width:400 height:200 PlotArea = left:40 right:20 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.4,0.4,0.9) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:2000 ScaleMajor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:100 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:22 align:left bar:1897 from:0 till:91 bar:1910 from:0 till:111 bar:1926 from:0 till:128 bar:1939 from:0 till:239 bar:1959 from:0 till:509 bar:1970 from:0 till:907 bar:1979 from:0 till:1262 bar:1989 from:0 till:1607 bar:1999 from:0 till:1680 bar:2009 from:0 till:1829 bar:2014 from:0 till:1929 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:1897 at: 50 text: 91 shift:(-8) bar:1910 at: 50 text: 111 shift:(-8) bar:1926 at: 50 text: 128 shift:(-8) bar:1939 at: 50 text: 239 shift:(-8) bar:1959 at: 50 text: 510 shift:(-8) bar:1970 at: 50 text: 907 shift:(-8) bar:1979 at: 50 text: 1262 shift:(-12) bar:1989 at: 50 text: 1607 shift:(-12) bar:1999 at: 50 text: 1680 shift:(-12) bar:2009 at: 50 text: 1829 shift:(-12) bar:2014 at: 50 text: 1929 shift:(-12) </timeline> |} * 1600 год — 4—5 тыс. чал.; * 1667 год — 2 тыс. чал.; * 1797 год — 5794 чал., з іх [[шляхта|шляхты]] каля 12 %, [[духавенства]] 2,5 %, разначынцаў і часовых жыхароў 4,5 %; * 1800 год — 6656 чал., у тым ліку 3182 [[іўдаізм|іўдзеі]]; * 1811 год — 11,2 тыс. чал.; * 1812 год — 3480 чал.; * 1825 год — 15,6 тыс. чал.; * 1858 год — 23 006 чал., у тым ліку 11 971 [[Іўдаізм|іўдзей]], 10 596 [[Хрысціянства|хрысціян]] (6951 [[Каталіцтва|каталік]], 3 526 [[Праваслаўе|праваслаўных]], 119 [[Пратэстанцтва|пратэстантаў]]), 439 [[Іслам|магаметан]]; Прырост насельніцтва ў XX—XXI стст. адбываецца за кошт міграцыі. Міграцыйнае сальда ў Мінску ў адрозненне ад іншых рэгіёнаў Беларусі станоўчае. Для Мінска характэрна ўстойлівае перавышэнне колькасці прыбылых над выбылымі. Пачынаючы з 2000 года, штогадовы міграцыйны прырост для Мінска складае ў сярэднім 14&nbsp;843 чалавекі. Найбольшы міграцыйны прырост насельніцтва дае ўнутраная міжабласная міграцыя (у параўнанні з міжнароднай міграцыяй)<ref name="Hurko" />. Паводле апошняга перапісу насельніцтва, які праводзіўся ў кастрычніку 2009 года, ў Мінску пражывала 1&nbsp;836&nbsp;808 чалавек<ref name="2009-Census" />. <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:200 barincrement:27 PlotArea = left:40 right:20 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.4,0.4,0.9) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:1600 till:2000 ScaleMajor = unit:year increment:100 start:1600 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:20 start:1600 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:22 align:left bar:2001 from:1600 till:1690 bar:2002 from:1600 till:1699 bar:2003 from:1600 till:1710 bar:2004 from:1600 till:1722 bar:2005 from:1600 till:1745 bar:2006 from:1600 till:1759 bar:2007 from:1600 till:1776 bar:2008 from:1600 till:1795 bar:2009 from:1600 till:1814 bar:2010 from:1600 till:1844 bar:2011 from:1600 till:1864 bar:2012 from:1600 till:1885 bar:2013 from:1600 till:1901 bar:2014 from:1600 till:1922 bar:2015 from:1600 till:1938 bar:2016 from:1600 till:1960 bar:2017 from:1600 till:1975 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:2001 at: 1625 text: 1690 shift:(-12) bar:2002 at: 1625 text: 1699 shift:(-12) bar:2003 at: 1625 text: 1710 shift:(-12) bar:2004 at: 1625 text: 1722 shift:(-12) bar:2005 at: 1625 text: 1745 shift:(-12) bar:2006 at: 1625 text: 1759 shift:(-12) bar:2007 at: 1625 text: 1776 shift:(-12) bar:2008 at: 1625 text: 1795 shift:(-12) bar:2009 at: 1625 text: 1814 shift:(-12) bar:2010 at: 1625 text: 1844 shift:(-12) bar:2011 at: 1625 text: 1864 shift:(-12) bar:2012 at: 1625 text: 1885 shift:(-12) bar:2013 at: 1625 text: 1901 shift:(-12) bar:2014 at: 1625 text: 1922 shift:(-12) bar:2015 at: 1625 text: 1938 shift:(-12) bar:2016 at: 1625 text: 1960 shift:(-12) bar:2017 at: 1625 text: 1975 shift:(-12) </timeline></center> </div> * 2001 год — 1&nbsp;689&nbsp;874 чал.; * 2002 год — 1&nbsp;699&nbsp;347 чал.; * 2003 год — 1&nbsp;709&nbsp;778 чал.; * 2004 год — 1&nbsp;722&nbsp;109 чал.; * 2005 год — 1&nbsp;744&nbsp;598 чал.; * 2006 год — 1&nbsp;758&nbsp;828 чал.; * 2007 год — 1&nbsp;775&nbsp;551 чал.; * 2008 год — 1&nbsp;794&nbsp;747 чал.; * 2009 год — 1&nbsp;814&nbsp;367 чал.; * 2010 год — 1&nbsp;843&nbsp;685 чал.; * 2011 год — 1&nbsp;864&nbsp;090 чал.; * 2012 год — 1&nbsp;885&nbsp;067 чал.; * 2013 год — 1&nbsp;901&nbsp;059 чал.; * 2014 год — 1&nbsp;921&nbsp;807 чал.; * 2015 год — 1&nbsp;938&nbsp;280 чал.; * 2016 год — 1&nbsp;959&nbsp;781 чал.<ref name="mc-belstat"/>; * 2017 год — 1&nbsp;974&nbsp;819 чал.<ref name="2017-Estimate"/> * 2024 год — 1&nbsp;992&nbsp;862 чал.<ref>{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_89355/|title=Численность населения на 1 января 2024 г. и среднегодовая численность населения за 2023 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа|website=www.belstat.gov.by|access-date=2024-03-28|archive-date=2 красавіка 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240402055418/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_89355/|url-status=dead}}</ref> Нараджальнасць — 11,4 на 1000 насельніцтва, смяротнасць — 9,7 (2008). Колькасць нараджэнняў на 1000 жанчын ва ўзросце 20—24 гады за перыяд 1990—2005 знізілася з 138 нованароджаных да 58, у жанчын 25—29 гадоў — з 95 да 75 адпаведна У 2006 годзе жаночае насельніцтва перавышала мужчынскае: жанчын — 53,7 %, мужчын — 46,3 %. Узроставая структура насельніцтва Мінска: дзяцей — 13,3 %, падлеткаў — 4,5 %, асоб працаздольнага ўзросту — 67,9 %, асоб старэйшых за працаздольны ўзрост — 17,6 %. Доля дзяцей і падлеткаў за апошнія 5 год знізілася з 20,6 % да 17,6 %. Колькасць насельніцтва ў працаздольным узросце павялічылася за гэты перыяд з 66,5 % да 67,9 %; асоб старэйшай узроставай катэгорыі — з 16,5 % да 17,6 %. На 1000 [[шлюб]]аў прыходзіцца 416 [[развод]]аў. У 2008 годзе нарадзілася каля 20,8 тыс. дзяцей. === Нацыянальны склад === {| class="wikitable" |- !Народ ! Перапіс 1926 ! Перапіс 1939<ref name="demoscope"/> ! Перапіс 1959 ! Перапіс 1970 ! Перапіс 1979 ! Перапіс 1989 ! Перапіс 1999 ! Перапіс 2009<ref name="perepic"/> |- | [[Беларусы]] | 55.778 | 124.061 | 325.026 | 601.890 | 871.210 |1.153.991 |1.333.222 |1.455.825 |- | [[Рускія]] | 12.617 | 28.711 | 116.327 | 214.260 | 282.977 | 325.125 | 264.020 | 184.070 |- | [[Украінцы]] | 1.465 | 6.650 | 18.345 | 35.214 | 46.226 | 53.244 | 39.948 | 27.362 |- | [[Палякі]] | 4.481 | 3.364 | 5.580 | 9.419 | 14.647 | 18.479 | 17.581 | 13.420 |- | [[Яўрэі]] | 53.686 | 70.998 | 38.842 | 47.058 | 46.332 | 39.154 | 10.141 | 5.187 |- | [[Армяне]] | 16 | 142 | … | 687 | 1.096 | 1.746 | 2.039 | 1.955 |- | [[Татары]] | | 1.618 | 1.749 | 2.182 | 2.875 | 2.925 | 2.102 | 1.239 |- | [[Азербайджанцы]] | | 39 | | 217 | 591 | 1.102 | 1.559 | 1.517 |- | [[Кітайцы]] | | 10 | … | … | … | … | … | 1.349 |- | [[Туркмены]] | | | | | | | | 1.016 |- | [[Літоўцы]] | | 377 | … | 757 | 695 | 892 | 724 | 935 |- | [[Арабы]] | | | | | | | | 787 |- | [[Грузіны]] | | 147 | … | 324 | 518 | 897 | 828 | 687 |- | [[Цыганы]] | | 111 | … | 953 | 1.056 | 1.369 | 1.239 | 573 |- | [[Малдаване]] | | 21 | … | 360 | 496 | 839 | 511 | 392 |- | [[Казахі]] | | 74 | … | 223 | 297 | 526 | 189 | 386 |- | [[Таджыкі]] | | | | | | | | 326 |- | [[Туркі]] | | 4 | … | … | … | … | … | 314 |- | Усяго | | 238.948 | 509.667 | 917.428 |1.273.496 |1.607.077 |1.680.567 |1.697.340 |} === Жыллё === Пасля Вялікай Айчыннай вайны актыўна будаваліся буйныя заводы (машынабудавання, станкабудавання), што прывяло да прытоку насельніцтва ў горад і ўтварылася ўстойлівае адставанне ўмоў пражывання грамадзян ад колькасці тых, хто прыязджае. Для зніжэння праблем з жыллём актыўна будаваліся інтэрнаты (у 60-70-я гады). У 1990-х гадах змяніліся ўмовы для пастаноўкі на ўлік — з 6 м² жылой плошчы на 15 м² агульнай плошчы, што змяніла 60 тыс. тых, хто мае патрэбу ў жыллі 110 тыс. На пачатак 2010 года ў інтэрнатах пражывае каля 33 тыс. сем’яў<ref name="pron"/>. На 2010 год у арэнду пад жыллё здавалася 32 тысячы кватэр<ref name="bdg"/>. У 2010 годзе аб’ём уводзімага жылля з дзяржпадтрымкай складаў каля 80 %, у 2011 годзе — 75 %, у 2012 годзе не павінен перавысіць 50 % і потым — паступова змяншацца<ref name="belanews"/>. На ўліку тых, хто мае патрэбу ў паляпшэнні жыллёвых умоў, на канец 2010 года знаходзілася 855,6 тыс. грамадзян (сем’яў), што на 62,4 тыс. больш, чым на канец 2009 года<ref name="tut-1"/>. На пачатак 2011 года ў Мінску ў чарзе на паляпшэнне жыллёвых умоў знаходзяцца 280 тыс. сем’яў<ref name="tut-2"/>. Кошт 1 м² агульнай плошчы кватэр жылых дамоў вызначае [[Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт]]<ref name="mk-1"/>. Тым не менш, рэальныя кошты на жыллё вызначаюцца рынкам. У 2010 годзе самым дарагім жыллём (па даных [[Нацыянальнае кадастравае агенцтва|Нацыянальнага кадастравага агенцтвы]]) была трохпакаёвая кватэра па вул. Масквіна, 10 (520000 долараў ЗША, 3235,8 долара за м²)<ref name="tut-3"/><ref name="date"/>. Па меркаванні [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] колькасць насельніцтва Мінска варта абмежаваць 1,8 млн чалавек<ref name="tut-4"/>. === Беспрацоўе === Па афіцыйнай статыстыцы, узровень беспрацоўя ў Мінску складае 0,3 % ад агульнага ліку эканамічна актыўнага насельніцтва (3340 чалавек; даныя на люты 2011 года)<ref name="bezrab.1"/>. У той жа час, у [[Мінгарвыканкам]]е прызнаюць існаванне значнага незарэгістраванага беспрацоўя на падставе даных перапісу 2009 года: тады 5,6 % працаздольнага насельніцтва Мінска (каля 70 000 чалавек) вызначылі свой статус як беспрацоўныя<ref name="bezrab.2"/>. У якасці прычын значнага разыходжання афіцыйнага і рэальнага ўзроўня беспрацоўя завуць неабходнасць удзелу ў грамадскіх працах і невялікі памер дапамогі па беспрацоўі<ref name="bezrab.2"/>. Напачатку 2011 года ў Мінску дапамога складала 68,2 тысяч рублёў — $22,5 па курсе на люты 2011 года<ref name="bezrab.1"/> пры сярэднім памеры бюджэту пражытковага мінімуму ў 296,9 тысяч рублёў<ref name="naviny-1"/>, а ў другой палове 2010 года — 50 тысяч ($16), што з’яўляецца адным з самых нізкіх паказчыкаў на тэрыторыі былога СССР<ref name="bezrab.3"/>. У той жа час, Аляксандр Лукашэнка агучыў меркаванне пра неабходнасць памяншэння памераў дапамогі па беспрацоўі як занадта вялікага<ref name="bezrab.3"/>. Па даных Камітэта па працы, занятасці і сацыяльнай абароне Мінгарвыканкама, у сярэднім на пошук працы ў зарэгістраваных беспрацоўных сыходзіла не больш за дзвюх з паловай месяцаў<ref name="bezrab.2"/>. Сярэдні ўзрост зарэгістраванага беспрацоўнага — 34,6 года<ref name="bezrab.2"/>. === Здароўе === Залішняя маса цела: на атлусценне цярпіць ад 10 да 13 % дзяцей <ref name="tut-5"/>. == Кіраванне горадам == {{асноўны артыкул|Кіраўнікі Мінска}} [[Файл:Минский горисполком.jpg|thumb|300px|Будынак [[Мінгарвыканкам]]а]] Прадстаўнічая ўлада прадстаўлена гарадскім Саветам дэпутатаў, выканаўчая — гарадскім выканаўчым камітэтам. Кіраўнік [[Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт|Мінгарвыканкама]] з 2020 года — [[Уладзімір Яўгенавіч Кухараў|Уладзімір Кухараў]]. === Адміністрацыйны падзел === {{main|Раёны Мінска}} [[Файл:Minsk all districts color-2011-05-02.png|thumb|300px|{{nobr|1 – [[Цэнтральны раён, Мінск|Цэнтральны раён]]}}; {{nobr|2 – [[Савецкі раён (Мінск)|Савецкі раён]]}}; {{nobr|3 – [[Першамайскі раён (Мінск)|Першамайскі раён]]}}; {{nobr|4 – [[Партызанскі раён (Мінск)|Партызанскі раён]]}}; {{nobr|5 – [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі раён]]}}; {{nobr|6 – [[Ленінскі раён (Мінск)|Ленінскі раён]]}}; {{nobr|7 – [[Кастрычніцкі раён (Мінск)|Кастрычніцкі раён]]}}; {{nobr|8 – [[Маскоўскі раён (Мінск)|Маскоўскі раён]]}}; {{nobr|9 – [[Фрунзенскі раён (Мінск)|Фрунзенскі раён]]}}.]] Адміністрацыйны падзел горада Мінска быў праведзены ў [[1938]] годзе ў сувязі са значным ростам насельніцтва горада (да 218 тыс. чалавек). Пастановай [[Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР|ЦВК БССР]] ад [[17 сакавіка]] [[1938]] года былі створаны Сталінскі (з [[2 лістапада]] [[1961|1961 г.]] Заводскі), Варашылаўскі (з [[2 лістапада]] [[1961|1961 г.]] Савецкі) і Кагановіцкі (з [[20 ліпеня]] [[1957|1957 г.]] Кастрычніцкі) раёны. Станам на 2025 год, тэрыторыя Мінска дзеліцца на 9 адміністрацыйных раёнаў, якія кіруюцца раённымі адміністрацыямі. Абмяркоўваецца варыянт злучэння [[Мінскі раён|Мінскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] з г. Мінскам у агульны рэгіён са спецыяльным (сталічным) статусам. === Жылыя раёны === {| valign=top |- |valign=top| * [[Жылы раён Азярышча, Мінск|Азярышча]] * [[Жылы раён Акадэмгарадок, Мінск|Акадэмгарадок]] * [[Ангарская (жылы раён)|Ангарская]] * [[Жылы раён Аэрадромная, Мінск|Аэрадромная]] * [[Брылевічы (жылы раён)|Брылевічы]] * [[Валгаградская (мікрараён, Мінск)|Валгаградская]] * [[Жылы раён Вялікая Сляпянка, Мінск|Вялікая Сляпянка]] * [[Вяснянка (жылы раён)|Вяснянка]] * [[Дражня (жылы раён)|Дражня]] * [[Жылы раён Дразды, Мінск|Дразды]] * [[Захад (жылы раён, Мінск)|Захад]] * [[Зялёны Луг (жылы раён, Мінск)|Зялёны Луг]] |valign=top| * [[Каменная Горка (жылы раён, Мінск)|Каменная Горка]] * [[Кунцаўшчына (жылы раён, Мінск)|Кунцаўшчына]] * [[Курасоўшчына (жылы раён, Мінск)|Курасоўшчына]] * [[Лошыца (жылы раён)|Лошыца]] * [[Малінаўка (жылы раён)|Малінаўка]] * [[Жылы раён Малы Трасцянец, Мінск|Малы Трасцянец]] * [[Масюкоўшчына (жылы раён, Мінск)|Масюкоўшчына]] * [[Паўднёвы Захад (жылы раён, Мінск)|Паўднёвы Захад]] * [[Жылы раён Паўночны Пасёлак, Мінск|Паўночны Пасёлак]] * [[Серабранка (жылы раён, Мінск)|Серабранка]] * [[Сокал (жылы раён, Мінск)|Сокал]] * [[Сосны (Мінск)|Сосны]] |valign=top| * [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] * [[Жылы раён Сцяпянка, Мінск|Сцяпянка]] * [[Жылы раён Сярова, Мінск|Сярова]] * [[Уручча (жылы раён)|Уручча]] * [[Усход (жылы раён, Мінск)|Усход]] * [[Жылы раён Усходні, Мінск|Усходні]] * [[Жылы раён Харкаўская, Мінск|Харкаўская]] * [[Чыжоўка (жылы раён)|Чыжоўка]] * [[Красны Бор (жылы раён, Мінск)|Чырвоны Бор]] * [[Шабаны (жылы раён)|Шабаны]] * [[Жылы раён Трактарны, Мінск|Трактарны]] |} === Афіцыйныя сімвалы горада === {{main|Герб Мінска|Сцяг Мінска|Гімн Мінска}} [[Герб]] быў нададзены Мінску [[12 студзеня]] [[1591]] года велікакняжацкім прывілеем. На гербе і сцягу адлюстравана Ушэсце Багародзіцы: [[Багародзіца]] ў чырвона-фіялетавай адзежы на срэбным воблаку, яе ўзносяць у неба два анёлы, якія ляцяць, а над імі два [[херувім]]ы. Паводле легенды абраз з выявай Ушэсця прыбыў у горад уверх па цячэнню Свіслачы з [[Кіеў|Кіева]], разбуранага [[татары|татарамі]]. Герб і сцяг г. Мінска зацверджаны рашэннем Мінскага гарадскога Савета народных дэпутатаў ад 27 сакавіка [[2001]] г. № 160 «Аб зацвярджэнні палажэння аб гербе горада Мінска і палажэння аб сцягу горада Мінска». == Эканоміка == Мінск забяспечвае 31,2 % валавога ўнутранага прадукту краіны (па выніках 2024 года). Высокая доля Мінска ў ВУП абумоўлена канцэнтрацыяй бізнесу, дзяржаўных структур, навукі, IT-сектара і гандлю — так, гандаль займае 15,6 % эканомікі сталіцы, а сфера інфармацыйных тэхналогій — 11,5 %. Доля прамысловасці ў эканоміцы горада адносна нізкая, нягледзячы на наяўнасць мноства прамысловых аб’ектаў — 16,9 %<ref>[https://officelife.media/article/60651-kazhdyy-vtoroy-rubl-v-ekonomiku-belarusi-prinosyat-minsk-i-minskaya-oblast/ Каждый второй рубль в экономику Беларуси приносят Минск и Минская область]{{ref-ru}}</ref>. == Транспартная сістэма == {{main|Транспарт у Мінску}} Сталіца мае развітую сістэму гарадскога транспарту, якая ахоплівае ўсе раёны і ўключае [[Мінскі метрапалітэн|метро]], [[Мінскі аўтобус|аўтобусы]], [[Мінскі тралейбус|тралейбусы]], [[Мінскі трамвай|трамваі]], [[Мінскае маршрутнае таксі|маршрутныя таксі]] і [[Мінскія гарадскія лініі|гарадскія чыгуначныя лініі]]. У горадзе дзейнічае адзін аэрапорт — [[Нацыянальны аэрапорт Мінск|Нацыянальны аэрапорт «Мінск»]]. == Культура == === Музеі === У Мінску 18 музеяў: * [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] * [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] * [[Нацыянальны музей гісторыі і культуры Рэспублікі Беларусь]] * [[Літаратурны музей Янкі Купалы]] * [[Літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа]] * [[Літаратурны музей Максіма Багдановіча]] * [[Літаратурны музей Петруся Броўкі]] * [[Мемарыяльны музей Заіра Азгура]] * [[Дзяржаўны музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь]] * [[Музей гісторыі беларускай літаратуры]] * [[Мінскі музей сучаснага выяўленчага мастацтва]] * [[Мінскі музей гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] * Мінскі музей гісторыі медыцыны * [[Музей прыроды і экалогіі Рэспублікі Беларусь]] * Музей ваеннай гісторыі Рэспублікі Беларусь * [[Дом Ваньковічаў|Мінскі музей Ваньковічаў]] * [[Дом-музей І з’езда РСДРП|Дом-музей]] [[I з’езд РСДРП|I з’езда РСДРП]] * [[Музей валуноў]] * [[Музей старажытнабеларускай культуры]] === Тэатры === Станам на 1 красавіка 2024 года, у горадзе 12 тэатраў: * [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь]] * [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы]] * [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага]] * [[Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі]] * [[Дзяржаўны маладзёжны тэатр эстрады]] * [[Беларускі дзяржаўны акадэмічны музычны тэатр]] * [[Беларускі рэспубліканскі тэатр юнага гледача]] * [[Беларускі дзяржаўны тэатр лялек]] * [[Беларускі дзяржаўны маладзёжны тэатр]] * [[Новы драматычны тэатр (Мінск)|Новы драматычны тэатр]] * [[Драматычны тэатр Беларускай арміі]] * [[Тэатр-студыя кінаакцёра]] Раней таксама дзейнічалі тэатры: * [[Сучасны мастацкі тэатр, Мінск|Сучасны мастацкі тэатр]] * [[ІнЖэст]] * [[Эксперыментальны тэатр EYE]] * [[Беларускі паэтычны тэатр аднаго акцёра «Зніч»]] * [[Тэатр сатыры і гумару «Хрыстафор»]]<center><gallery caption="Тэатры Мінска" widths="220" heights="150"> Выява:Minsk Drama Theatre.jpg|[[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага]] Выява:Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатар опэры і балету г. Менск 2.jpg|[[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь]] Выява:Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы (Менск).jpg|[[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы]] </gallery></center> Працуюць: [[Беларуская дзяржаўная філармонія]], [[Мінскі цырк]], кінастудыя «[[Беларусьфільм]]», [[Мінскі заапарк]]. 11 дамоў культуры, 9 палацаў культуры, у т.л. [[Палац Рэспублікі (Мінск)|Палац Рэспублікі]]. 8 народных тэатраў. === Кінатэатры === {{main|Кінатэатры Мінска}} [[Файл:Multiplex Belarus.JPG|thumb|230px|Мультыкомплекс «[[кінатэатр Беларусь, Мінск|Беларусь]]»]] На студзень 2021 года ў Мінску працуюць наступныя кінатэатры ==== Сетка УП «Кінавідэапракат» Мінгарвыканкам<ref>{{Cite web |url=https://kinominska.by/objects |title=Архіўная копія |access-date=19 студзеня 2021 |archive-date=3 сакавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303213603/https://kinominska.by/objects |url-status=dead }}</ref><u>:</u> ==== * [[Аўрора (кінатэатр, Мінск)|Аўрора]] * [[Беларусь (кінатэатр, Мінск)|Беларусь]] * [[Бярэсце (кінатэатр, Мінск)|Бярэсце]] * [[Дом кіно (Мінск)|Дом Кіно]] * [[Кіеў (кінатэатр, Мінск)|Кіеў]] * [[Камсамолец (кінатэатр, Мінск)|Камсамолец]] * [[Мір (кінатэатр, Мінск)|Мір]] * [[Масква (кінатэатр, Мінск)|Масква]] * [[Кастрычнік (кінатэатр, Мінск)|Кастрычнік]] * [[Перамога (кінатэатр, Мінск)|Перамога]] * [[Піянер (кінатэатр, Мінск)|Піянер]] * [[Ракета (кінатэатр, Мінск)|Ракета]] * [[Салют (кінатэатр, Мінск)|Салют]] * [[Дом па праспекце Незалежнасці, 13#Цэнтральны|Цэнтральны]] ==== Прыватныя сеткі кіназалаў: ==== * 3D Кіно ў Замку * 3D Кіно ў Карона-сіці * Falcon Club буцік Кіно * Silver Screen у «Галілео» * Silver Screen у «ArenaCity» * Silver Screen у «[[Dana Mall]]» * АртКінатэатр у «Еўропа» * АртКінатэатр у «Тытан» 3D-кіназала [[Палац Рэспублікі (Мінск)|Палаца Рэспублікі]] — малы зал == Адукацыя == {{main|Адукацыя ў Мінску}} У Мінску знаходзяцца 22 [[Вышэйшая навучальная ўстанова|ВНУ]] дзяржаўнай формы ўласнасці<ref name="minedu-1"/> (у тым ліку [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]], [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]], [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт]], [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт]], [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]], [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі]], і іншыя), 9 прыватных вну і 1 прафсаюзны ([[Міжнародны інстытут працоўных і сацыяльных зносін]])<ref name="minedu-2"/>. У першай палове 1990-х гадоў працаваў [[Польскі народны ўніверсітэт у Мінску|Польскі народны ўніверсітэт]]. Таксама ў горадзе дзейнічае больш 200 сярэдніх агульнаадукацыйных [[школа|школ]], больш 25 [[гімназія|гімназій]], 33 [[сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова|сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў]]<ref name="minedu-3"/>. == Грамадства == {{Прадстаўнікі горада Мінска ў Нацыянальным сходзе}} == Спорт == {{састарэла}} [[Файл:Dinamo_Stadium_Minsk.png|thumb|left|Стадыён «Дынама»]] {{Урэзка | Выраўноўванне = right | Загаловак = Спартыўныя збудаванні | Утрыманне = :* '''Футбольныя''': * [[Дынама (стадыён, Мінск)|Стадыён «Дынама»]] (41 020 месцаў) * [[Трактар (стадыён, Мінск)|Стадыён «Трактар»]] (17 600) * [[Тарпеда (стадыён, Мінск)|Стадыён «Тарпеда»]] (5200) * Стадыён «[[Дынама-Юні]]» (4500) * Стадыён «Лакаматыў» * Футбольны манеж<ref name="chatoff"/> :* '''Хакейныя''': * [[Мінск-Арэна]] (15 000) * Лядовая пляцоўка [[Палац спорту (Мінск)|Палаца спорту]] (3311) * [[Мінскі лядовы палац спорту]] (1823) * Крыты каток парку імя Горкага (767) :* '''Іншыя''': * [[Палац спорту (Мінск)|Палац спорту]] * Палац тэніса * Палац воднага спорту * Скейтпарк<ref name="tut-6"/> | Подпіс =}} У 2007 у Мінску 3519 спартыўных будынкаў, у т.л. 18 буйных стадыёнаў, 664 спартыўныя залі, 57 плавальных басейнаў, 6 манежаў, 5 спартыўных будынкаў са штучным лёдам, 138 стралковых ціраў. У ліку найболей буйных: «[[Мінск-Арэна]]», [[Мінскі палац спорту]], палац воднага спорту, [[Футбольны манеж]], [[Мінскі лядовы палац спорту]], [[Рэспубліканскі цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі па тэнісе|палац тэніса]], стадыёны «[[Дынама (стадыён, Мінск)|Дынама]]», «[[Трактар (стадыён, Мінск)|Трактар]]», спартыўны аздараўленчы комплекс «Алімпійскі» і інш. У горадзе маюцца дзве футбольныя каманды, якія ўваходзяць у вышэйшую лігу [[Беларусь|Беларусі]] — «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» і «[[ФК Мінск|Мінск]]». Раней у вышэйшай лізе ўдзельнічалі прафесійныя футбольныя каманды з Мінска «[[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда]]» (у 2004 годзе клуб збанкрутаваўся, выступае ў ніжэйшых лігах), «[[ФК Партызан Мінск|Партызан]]» (раней — «МТЗ-РІПА»; з 2012 года па фінансавых прычынах клуб выступае ў ніжэйшых лігах), «[[ФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ]]» (выступае ў другой лізе), «Лакаматыў» (цяпер — [[ФК СКВІЧ|СКВІЧ]], выступае ў Першай лізе), «[[ФК Атака Мінск|Атака]]» (спыніў існаванне ў 1997 годзе), «[[ФК Дынама-93 Мінск|Дынама-93]]» (спыніў існаванне ў 1998 годзе). У горадзе базуюцца хакейныя клубы «[[ХК Дынама Мінск|Дынама]]» ([[Кантынентальная хакейная ліга|КХЛ]]), «[[Юнацтва-Мінск]]» ([[Вышэйшая хакейная ліга|ВХЛ]]), «Юніёр» ([[Беларуская экстраліга]]) і «[[ХК Юнацтва-Мінск|Юнацтва]]» ([[Моладзевая хакейная ліга|МХЛ]]). Таксама ў горадзе ёсць 3 мужчынскіх баскетбольных клуба: [[Цмокі-Мінск]], Віталюр, Бдуір, і 2 жаночых: Цмокі-Мінск і Гарызонт. У горадзе ёсць тытулаваная мужчынская каманда па [[гандбол]]у — клуб [[ГК СКА Мінск|СКА]], а таксама створаны ў 2008 годзе клуб «[[ГК Дынама Мінск|Дынама]]». == Экалогія == [[Файл:Chimneys in Minsk.jpg|thumb|злева|Трубы [[ЦЭЦ-2]]]] Мінск знаходзіцца на другім месцы ў Беларусі па ўзроўню забруджвання паветра (31 тыс. тон супраць 50 тыс. тон у Наваполацку)<ref name="telegraf"/>. Узровень забруджвання значна скараціўся за 20 год удвая з 65 тыс. тон<ref name="nn.1"/>. Агульны ўзровень забруджвання ў Мінску склаў 247,4 тыс. тон, у тым ліку 85 % — ад аўтамабіляў<ref name="nav.1"/>. Найбольш распаўсюджаныя небяспечныя забруджвальнікі — азон, хром-VI, дыяксід азоту і вуглевадароды C12-C19<ref name="nav.1"/>. [[Рэспубліканскі цэнтр радыяцыйнага кантролю і маніторынгу навакольнага асяроддзя]] кантралюе сярэднесутачныя [[Канцэнтрацыя часціц|канцэнтрацыі]] [[цвёрдая часціца|цвёрдых часціц]] [[РМ-10]], [[дыяксід азоту|дыяксіду азоту]], узровень [[фармальдэгід]]у, [[дыяксід вугляроду|дыяксіду вугляроду]], дозы [[Гама-выпраменьванне|гама-выпраменьвання]]<ref name="tut-7"/> Часам у Мінску назіраецца перавышэнне дазволенага ўзроўню фармальдэгіду і [[аміяк]]у ў паветры<ref name="nav.1"/>. У 2008 годзе былі агучаны планы вынясення [[МАЗ]] і [[МТЗ]] за гарадскую мяжу<ref name="nn.1"/>. == Архітэктура і славутасці == {{main|Храмы Мінска|Фантаны Мінска|Славутасці Мінска}} {{main|Спіс вуліц Мінска|Плошчы Мінска|Масты Мінска}} [[Файл:Minsk Catholic Mary church.jpg|thumb|140px|Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] У Мінску створана 5 ахоўных зон: * [[Траецкае прадмесце]], * [[Ракаўскае прадмесце]], * [[Верхні горад]], * [[Новы Горад (Мінск)|Новы горад]], * ахоўныя аб’екты даваеннай забудовы. Каля былога [[Мінскае замчышча|Мінскага замчышча]] сфарміравалася ахоўная зона гісторыка-культурнай спадчыны. Захаваліся помнікі архітэктуры: * Мінская Марыі-Магдалінская царква, * Мінская Аляксандра-Неўская царква, * [[Кафедральны сабор Сашэсця Святога Духа|Мінскі Свята-Духаўскі кафедральны сабор]], * Мінскі Петра-Паўлаўскі сабор, * [[Архікафедральны касцёл Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі|Мінскі касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] і кляштар езуітаў, * Мінскі касцёл святога Іосіфа і манастыр бернардынцаў, * [[Касцёл святога Сымона і святой Алены|Мінскі касцёл Сімяона і Алены]] (Чырвоны касцёл), * Мінскі Крыжаўзвядзенскі касцёл (Кальварыйскі касцёл) і брама (1839—1841), * Мінскі касцёл Найсвяцейшай Троіцы (Траецкі залатагорскі касцёл святога Роха), * [[Пішчалаўскі замак|Мінскі Пішчалаўскі замак]], * Мінскія гандлёвыя рады, * [[Гасціны двор (Мінск)|гасціны двор]] (18—20 ст.), * будынкі [[Будынак былога мужчынскага духоўнага вучылішча (Мінск)|мужчынскага духоўнага вучылішча]] (2-я пал. 18 ст.), * ваенны шпіталь (1830-я), * будынак Мінскай жаночай гімназіі, * духоўнай кансісторыі (19 ст.), * [[Будынак Марыінскай жаночай гімназіі (Мінск)|жаночай Марыінскай гімназіі]] (1879), * адміністрацыйны будынак (1852), * будынак гарадскога тэатра (1890), * Мінская гарадская сядзіба (Белая дача), * [[Ваньковічы|Мінскія сядзібы Ваньковічаў]], * [[Сінагога Зальцмана]] * шэраг будынкаў—помнікаў жылой, грамадскай, культавай і прамысловай архітэктуры 19 — пач. 20 ст. === Страчаная спадчына === * [[Віленскі вакзал (Мінск)|Віленскі вакзал]] ([[1890]]) [[Файл:Miensk, Śviatoha Ducha. Менск, Сьвятога Духа (XIX).jpg|thumb|125px|злева|Грэка-каталіцкая [[Царква Святога Духа і манастыр базыльян (Мінск)|царква Святога Духа]] (адбудавана ў 2011 годзе)]] * Сакральныя збудаванні: ** Грэка-каталіцкія (уніяцкія): [[Царква Святога Духа і манастыр базыльян (Мінск)|царква Святога Духа]] ([[XVII стагоддзе|XVII ст.]]), царква Уваскрэшання Хрыстова (XVIII ст.) [[Файл:Mechet Minsk.jpg|thumb|Мінская мячэць]] [[Файл:Miensk, daminikany. Менск, дамініканы (XIX, I).jpg|thumb|123px|злева|[[Касцёл Святога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканцаў, Мінск|Касцёл Святога Тамаша Аквінскага]]]] [[Файл:Bundesarchiv Bild 146-2004-253, Weißrussland, Minsk, ehemalige Synagoge.jpg|thumb|Халодная сінагога (1928)]] ** Магаметанскія: [[Мінская мячэць|мячэць]] ([[1905]]) ** Праваслаўныя: капліца Святога Аляксандра Неўскага (1869), манастыр Праабражэння Гасподняга (1618), царква Маці Божай Казанскай (1912—1914), царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы ў [[Архірэйскае падвор’е (Мінск)|Архірэйскім падвор’і]] ([[1885]]) ** Пратэстанцкія: [[Лютэранская кірха (Мінск)|Лютэранская кірха]] ([[1846]]), царква Святога Мікалая на Нямецкіх могілках ([[XIX стагоддзе|XIX ст.]]) ** Рымска-каталіцкія: [[Мінскі езуіцкі калегіум|калегіум езуітаў]] ([[XVII стагоддзе|XVII]]—[[XVIII стагоддзе|XVIII]] стст.), [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мінск)|касцёл Найсвяцейшай Тройцы і Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] (вядомы таксама як Фарны касцёл<ref name="nv"/>, [[1390]], [[1720]]), [[Касцёл Святога Антонія Падуанскага і кляштар францысканцаў (Мінск)|касцёл Святога Антонія і кляштар францысканцаў]] ([[XVII стагоддзе|XVII]]—[[XVIII стагоддзе|XVIII]] стст.), [[Касцёл Святога Роха і кляштар рахітаў (Мінск)|касцёл Святога Роха і кляштар рахітаў]] ([[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]]), [[Касцёл Святога Войцеха і кляштар бенедыкцінак (Мінск)|касцёл Святога Войцеха і кляштар бенедыкцінак]] ([[1640]]), [[Касцёл Святой Марыі Магдалены і кляштар кармелітаў (Мінск)|касцёл Святой Марыі Магдалены і кляштар кармелітаў]] ([[1763]]), [[Касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар бенедыкцінаў (Мінск)|касцёл Святога Міхаіла Арханёла і кляштар бенедыкцінаў]] ([[XVIII стагоддзе|XVIII]]—[[XIX стагоддзе|XIX]] стст.), [[Касцёл Святога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканцаў (Мінск)|касцёл Святога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканцаў]] ([[1605]]—[[1640]]), [[Касцёл Святога Яна і кляштар баніфратаў (Мінск)|касцёл Святога Яна і кляштар баніфратаў]] ([[1709]]), [[Кляштар марыявітак (Мінск)|кляштар марыявітак]], [[Юбілейная капліца (Мінск)|Юбілейная капліца]] ([[1826]]) ** Іўдзейскія: [[Мінская халодная сінагога|Халодная сінагога]] (1590) [[Файл:Miensk, Vysoki Rynak-Kojdanaŭskaja. Менск, Высокі Рынак-Койданаўская (1918) (3).jpg|thumb|[[Калегіум езуітаў, Мінск|Калегіум езуітаў]]]] * [[Мінскае капішча]] * [[Мінскі замак]] ([[XI стагоддзе|XI]]—[[XVIII стагоддзе|XVIII]] стст.) * [[Мінскі гарадскі тэатр|Гарадскі тэатр]] ([[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]]) * [[Нізкі Рынак]] * [[Няміга (гістарычна-архітэктурны комплекс)|Няміга]] ([[XVII стагоддзе|XVII]]—[[XIX стагоддзе|XIX]] стст.) * Палацы, сядзібы: [[Палац Сапегаў (Мінск)|гарадская сядзіба Сапегаў]] ([[XVII стагоддзе|XVII ст.]]), [[Палац Чапскага (Мінск)|палац Чапскага]] ([[1894]]) * [[Плябанскія млыны]] * [[Таварыства ўзаемнага крэдыту (Мінск)|Польскі банк]] ([[1910-я]]) * [[Цёмныя Крамы]] ([[XVII стагоддзе|XVII]]—[[XVIII стагоддзе|XVIII]] стст.) {{Панарама|Belarus-Minsk-Independence Square-5.jpg|1000px|Панарамны від плошчы Незалежнасці ўначы|100%}} === Сады і паркі === {{main|Водна-зялёны дыяметр Мінска|Сады і паркі Мінска}} У Мінску налічваецца 26 [[парк]]аў, 159 [[сквер]]аў і 26 [[бульвар]]аў агульнай плошчай больш 2 тыс.га. Шматлікія паркі пабудаваны яшчэ ў [[1980-я|80-я гады]] [[XX стагоддзе|XX-га стагоддзі]] і на сапраўдны момант маюць патрэбу ў рэканструкцыі. Акрамя таго, тэмпы будаўніцтва новых аб’ектаў зялёнай гаспадаркі адстаюць ад тэмпаў узвядзення жылля. Таму ў [[2011]]—[[2015]] гадах у Мінску будзе рэалізавана праграма будаўніцтва і рэканструкцыі паркаў, сквераў і бульвараў<ref name="tut-8"/>. Вакол Мінска і ў гарадскіх межах створаныя зоны адпачынку мясцовага значэння: * [[Мінскае мора]], * [[Пціч]], * [[Вяча (вадасховішча)|Вяча]] і інш. Побач з горадам размешчаны курорт рэспубліканскага значэння «Ждановічы». У прыгараднай зоне адпачынку находзяцца спартыўна-аздараўленчыя комплексы «[[Стайкі, спартыўны комплекс|Стайкі]]» і «[[Цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі Раўбічы|Раўбічы]]». {{Сады і паркі Мінска}} === Помнікі === {{main|Помнікі Мінска}} [[Файл:Victory-square.jpg|thumb|Плошча Перамогі]] * На [[Плошча Перамогі (Мінск)|плошчы Перамогі]] ўстаноўлены [[Манумент Перамогі (Мінск)|манумент Перамогі]], * на праспекце Пераможцаў — архітэктурна-скульптурны комплекс «[[Мінск — горад-герой]]», * на [[Востраў слёз|востраве мужнасці і смутку]] на р. Свіслач — мемарыяльная капліца-помнік «Сынам айчыны, якія загінулі за яе межамі» і інш. * [[Помнік Янку Купалу (Мінск)|Я. Купалу]], [[Помнік Якубу Коласу (Мінск)|Я. Коласу]], [[Помнік Максіму Багдановічу|М. Багдановічу]], [[Помнік Адаму Міцкевічу (Мінск)|А. Міцкевічу]], [[Помнік Язэпу Драздовічу (Мінск)|Я. Драздовічу]], [[Помнік Максіму Горкаму (Мінск)|М. Горкаму]], [[Помнік Дзяржынскаму (Мінск)|Ф. Дзяржынскаму]], [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Мінск)|У. Леніну]], [[Помнік Тарасу Шаўчэнку (Мінск)|Т. Шаўчэнку]], [[Помнік Аляксандру Пушкіну, Мінск|А. Пушкіну]], [[Помнік Сяргею Іванавічу Грыцаўцу (Мінск)|С. Грыцаўцу]], [[Помнік Канстанціну Цыялкоўскаму (Мінск)|К. Цыялоўскаму]], [[Помнік Марату Казею|М. Казею]]; * на тэрыторыі ўніверсітэцкага гарадка [[БДУ]] помнікі Е. Полацкай, К. Тураўскаму, Ф. Скарыну, М. Гусоўскаму, С. Буднаму, В. Цяпінскаму. === Фантаны === {{main|Фантаны Мінска}} == Міжнародныя адносіны == '''Прадстаўніцтвы міжнародных арганізацый'''<ref name="Прадстаўніцтвы міжнародных арганізацый у Мінску"/> * [[Сусветны банк]] * [[Еўрапейскі банк рэканструкцыі і развіцця]] * Офіс [[АБСЕ]] (закрыты ў 2011 годзе<ref name="АБСЕ"/>) * [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] * Міжнародная федэрацыя таварыства [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] * [[Міжнародная фінансавая карпарацыя]] * [[Міжнародны валютны фонд]] * [[Міжнародны навукова-тэхнічны цэнтр]] * Прадстаўніцтва [[Еўракамісія|Еўракамісіі]] * Прадстаўніцтва [[ААН]]/[[ПРААН]] * Прадстаўніцтва [[ЮНІСЕФ|Дзіцячага Фонду ААН (ЮНІСЕФ)]] * Штаб кватэра/Выканаўчы Камітэт [[СНД|Садружнасці Незалежных Дзяржаў]] * [[Эканамічны суд Садружнасці Незалежных Дзяржаў|Эканамічны Суд СНД]] Гл. таксама [[Спіс дыпламатычных місій у Беларусі]] == Гарады-пабрацімы == * {{Сцяг ААЭ}} [[Абу-Дабі]], [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты|ААЭ]] (з [[2007]] года) * {{Сцяг Турцыі}} [[Анкара]], [[Турцыя]] (з [[2007]] года) * {{Сцяг Індыі}} [[Бангалор]], [[Індыя]] (з [[1986]] года) * {{Сцяг Кыргызстана}} [[Бішкек]], [[Кыргызстан]] (з [[1997]] года) * {{Сцяг Германіі}} [[Бон]], [[Германія]] (з [[1993]] года) * {{Сцяг Кубы}} [[Гавана]], [[Куба]] (з [[2005]] года) * {{Сцяг Турцыі}} [[Газіянтэп]], [[Турцыя]] (з 2018 года) * {{Сцяг Таджыкістана}} [[Душанбэ]], [[Таджыкістан]] (з [[1998]] года) * {{Сцяг Пакістана}} [[Ісламабад]], [[Пакістан]] (з 2015 года) * {{Сцяг Расіі}} [[Калуга]], [[Расія]] (з 2015 года) * {{Сцяг Малдовы}} [[Кішынёў]], [[Малдова]] (з [[2000]] года) * {{Сцяг Францыі}} [[Ліён]], [[Францыя]] (з [[1976]] года) * {{Сцяг Польшчы}} [[Лодзь]], [[Польшча]] (з [[1992]] года) * {{Сцяг Расіі}} [[Мурманск]], [[Расія]] (з 2014 года) * {{Сцяг Расіі}} [[Новасібірск|Навасібірск]], [[Расія]] (з 2012 года) * {{Сцяг Расіі}} [[Ніжні Ноўгарад]], [[Расія]] (з 2017 года) * {{Сцяг Вялікабрытаніі}} [[Нотынгем]], [[Вялікабрытанія]] (з [[1986]] года) * {{Сцяг Кітая}} [[Пекін]], [[Кітай]] (з [[2016]] года) * {{Сцяг Японіі}} [[Сэндай]], [[Японія]] (з [[1973]] года) * {{Сцяг Грузіі}} [[Тбілісі]], [[Грузія]] (з [[2015]] года) * {{Сцяг Ірана}} [[Тэгеран]], [[Іран]] (з [[2006]] года) * {{Сцяг Расіі}} [[Ульянаўск]], [[Расія]] (з 2015 года) * {{Сцяг Расіі}} {{Сцяг Башкартастана}} [[Уфа]], [[Башкартастан]], [[Расія]] (з 2017 года) * {{Сцяг В’етнама}} [[Ханой]], [[В’етнам]] (з 2004 года) * {{Сцяг Зімбабвэ}} [[Харарэ]], [[Зімбабвэ]] (з 2023 года) * {{Сцяг В’етнама}} [[Хашымін]], [[В’етнам]] (з 2008 года) * {{Сцяг Кітая}} [[Чанчунь]], [[Кітай]] (з [[1992]] года) * {{Сцяг Кітая}} [[Шэньчжэнь]], [[Кітай]] (з 2014 года) * {{Сцяг Нідэрландаў}} [[Эйндхавен]], [[Нідэрланды]] (з [[1994]] года)<ref>{{cite web|url = https://minsk.gov.by/ru/city/|title = Международные связи г. Минска|publisher = Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20191214030723/https://minsk.gov.by/ru/city/|archive-date = 14 снежня 2019|access-date = 22 кастрычніка 2018|url-status = dead}}</ref> == Вядомыя асобы == {{Асноўны артыкул|Вядомыя асобы Мінска}} == Заўвагі == {{Notelist-ua}} == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="ate">Адзіны рэестр адміністрацыйна-тэрытарыяльных і тэрытарыяльных адзінак Рэспублікі Беларусь (гэта лічба актуальная з 26.03.2012 года) [http://ate.nca.by/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200326232349/http://ate.nca.by/ |date=26 сакавіка 2020 }}</ref> <ref name="vl">[http://vl.nca.by/lcounter.php?fnum=Minsk.zip Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь. ДУП «Нацыянальнае кадастравае агенцтва». гл. файл «Табліца кадастравых коштаў земляў ацэначных зон г. Мінск.xlsx»]{{Недаступная спасылка}}</ref> <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> <ref name="ahlamieracyja">{{Cite web |url=http://www.elib.bsu.by/bitstream/123456789/28000/1/%D0%9E%D0%B7%D0%B5%D0%BC%20%D0%93.%D0%97.,%20%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%98.%D0%98.%20%D0%9A%20%D0%92%D0%9E%D0%9F%D0%A0%D0%9E%D0%A1%D0%A3%20%D0%9E%20%D0%92%D0%AB%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%98%20%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%A6%20%D0%9C%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%99%20%D0%90%D0%93%D0%9B%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%98%20-%20%D0%A1.%20109-112.pdf |title=К ВОПРОСУ О ВЫДЕЛЕНИИ ГРАНИЦ МИНСКОЙ АГЛОМЕРАЦИИ Озем Г. З., Запрудский И. И. |access-date=13 лютага 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522202557/http://www.elib.bsu.by/bitstream/123456789/28000/1/%D0%9E%D0%B7%D0%B5%D0%BC%20%D0%93.%D0%97.,%20%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%98.%D0%98.%20%D0%9A%20%D0%92%D0%9E%D0%9F%D0%A0%D0%9E%D0%A1%D0%A3%20%D0%9E%20%D0%92%D0%AB%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%98%20%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%A6%20%D0%9C%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%99%20%D0%90%D0%93%D0%9B%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%98%20-%20%D0%A1.%20109-112.pdf |archive-date=22 мая 2013 |url-status=dead }}</ref> <ref name="Лукашэвіч1812 203-229">Беларусь и война 1812 года: Документы / сост. А. М. Лукашевич, Д. Л. Яцкевич; редкол.: В. И. Адамушко (гл. ред.) [и др.]. — Минск: Беларусь, 2011. — С. 203—229.</ref> <ref name="Zaharuĺski">''Загарульскі Э. М.'' Заходняя Русь IX—XIII стст. — Мн.: Універсітэцкае, 1998. — 240 с. — ISBN 985-09-0152-7.</ref> <ref name="Hurko">Этнокультурные процессы Центральной Беларуси в прошлом и настоящем / А. Вл. Гурко [и др.] ; науч. ред. А. Викт. Гурко ; Нац. акад. наук Беларуси, Центр исслед. белорус. культуры, языка и лит., Фил. «Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора им. К. Крапивы». – Минск : Беларуская навука, 2016. – 539 с. С. 408-409</ref> <ref name="mc-belstat">[http://minsk-city.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/sotsialnaya-sfera/demografiya_2/osnovnye-pokazateli-za-period-s-__-po-____gody_3/chislennost-i-estestvennyi-prirost-naseleniya_2/ Численность и естественный прирост населения Минска.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170827002652/http://minsk-city.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/sotsialnaya-sfera/demografiya_2/osnovnye-pokazateli-za-period-s-__-po-____gody_3/chislennost-i-estestvennyi-prirost-naseleniya_2/ |date=27 жніўня 2017 }} {{Ref-ru}}</ref> <ref name="2009-Census">Перепись населения Республики Беларусь. Численность населения областей и районов. [https://web.archive.org/web/20100918143235/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-5.pdf Город Минск]. {{ref-ru}}</ref> <ref name="demoscope">[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rer_nac_39_gs.php?reg=20&gor=3&Submit=OK Дэмаскоп Weekly — Дадатак. Даведнік статыстычных паказчыкаў<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref> <ref name="perepic">https://web.archive.org/web/20100918152111/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-5.pdf</ref> <ref name="pron">[http://news.pro-n.by/655-article.html Часопіс «Пра нерухомасць» № 7 ад 5 красавіка 2010 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101108045901/http://news.pro-n.by/655-article.html |date=8 лістапада 2010 }}</ref> <ref name="bdg">{{Cite web |url=http://bdg.by/news/society/12953.html |title=У Мінску пабудуюць два прыбытковых дома |access-date=24 снежня 2011 |archive-date=1 лістапада 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111101130245/http://bdg.by/news/society/12953.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="belanews">[http://belanews.ru/2011/10/17/22588/ Каго выкінуць з «чаргі» на жыллё і што будзе з льготнымі крэдытамі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111223055655/http://belanews.ru/2011/10/17/22588/ |date=23 снежня 2011 }}</ref> <ref name="tut-1">[http://news.tut.by/society/219920.html Чарга тых, хто мае патрэбу ў паляпшэнні жылля, за год вырасла больш за на 62 тысячы сем'яў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111113072936/http://news.tut.by/society/219920.html |date=13 лістапада 2011 }}</ref> <ref name="tut-2">[http://news.tut.by/geonews/216166.html Будаўніцтва жылля для чаргоўнікаў у Мінску падаражэе не больш чым на 12 %] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110226014858/http://news.tut.by/geonews/216166.html |date=26 лютага 2011 }}</ref> <ref name="mk-1">{{Cite web |url=http://mk.by/2010/10/21/30937/ |title=Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт: Рашэнне ад 23 верасня 2010 года № 2214 |access-date=24 снежня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120127135006/http://mk.by/2010/10/21/30937/ |archive-date=27 студзеня 2012 |url-status=dead }}</ref> <ref name="tut-3">[http://news.tut.by/economics/218757.html У Мінску пачалі скупляць кватэры коштам ды мільёна долараў і даражэй] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111113085239/http://news.tut.by/economics/218757.html |date=13 лістапада 2011 }}</ref> <ref name="date">[http://news.date.bs/culture_221020.html Топ-10 самых дарагіх кватэр Мінска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110825210200/http://news.date.bs/culture_221020.html |date=25 жніўня 2011 }}</ref> <ref name="tut-4">[http://news.tut.by/geonews/219812.html Лукашэнка: «Не трэба збіраць у Мінску ўсё насельніцтва Беларусі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110427102916/http://news.tut.by/geonews/219812.html |date=27 красавіка 2011 }}</ref> <ref name="bezrab.1">{{cite news|url=http://telegraf.by/2011/02/v-minske-srednee-posobie-po-bezrabotice-sostavljaet-okolo-22-dollarov.html|title=У Мінску сярэдні дапаможнік па беспрацоўі складае каля 22 долараў|date=2011-02-28|publisher=telegraf.by}}{{Недаступная спасылка}}</ref> <ref name="bezrab.2">{{cite news|url=http://naviny.by/rubrics/society/2011/02/23/ic_articles_116_172587/|title=Колькі рэальна беспрацоўных у Мінску?|date=2011-02-23|publisher=[[Беларускія навіны]]|access-date=24 снежня 2011|archive-date=11 лістапада 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111203529/http://naviny.by/rubrics/society/2011/02/23/ic_articles_116_172587/|url-status=dead}}</ref> <ref name="naviny-1">{{cite news|url=http://naviny.by/rubrics/economic/2011/02/03/ic_news_113_360693/|title=Бюджэт пражытковага мінімуму павялічылі амаль на 5%|date=2011-02-03|publisher=[[Беларускія навіны]]}}</ref> <ref name="bezrab.3">{{cite news|url=http://telegraf.by/2010/09/lukashenko-potreboval-postepenno-umen-shit--posobija-po-bezrabotice.html|title=Лукашэнка запатрабаваў паменшыць дапамогу па беспрацоўі|date=2010-09-16|publisher=telegraf.by}}{{Недаступная спасылка}}</ref> <ref name="tut-5">[http://news.tut.by/health/247413.html Каля чвэрці мінскіх школьнікаў маюць залішнюю масу цела] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111113085317/http://news.tut.by/health/247413.html |date=13 лістапада 2011 }}</ref> <ref name="afn">{{cite news|url=http://afn.by/news/i/131974|title=Чацвёртую частку паступленняў у бюджэт Мінска забяспечылі 5 платнікаў|publisher=[[afn.by]]|date=2011-02-23}}</ref> <ref name="bdg.top10">{{cite news|url=http://bdg.by/news/bussiness/14579.html|title=Топ-10 найбуйнейшых падаткаплатнікаў Мінска|publisher=[[Беларуская дзелавая газета]]|date=2011-04-22|access-date=23 снежня 2011|archive-date=1 лістапада 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111101094000/http://bdg.by/news/bussiness/14579.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="belapan.1">{{cite news|url=http://belapan.info/archive/2011/04/22/465781/|title=Больш 55% паступленняў у бюджэт Мінска за першы квартал забяспечана платнікамі недзяржаўнага сектара эканомікі|date=2011-04-22|publisher=[[БелаПАН]]|access-date=23 снежня 2011|archive-date=22 мая 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130522010630/http://belapan.info/archive/2011/04/22/465781/|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://belapan.info/archive/2011/04/22/465781/ |title=Архіўная копія |access-date=23 снежня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522010630/http://belapan.info/archive/2011/04/22/465781/ |archive-date=22 мая 2013 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://belapan.info/archive/2011/04/22/465781/ |title=Архіўная копія |access-date=23 снежня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522010630/http://belapan.info/archive/2011/04/22/465781/ |archive-date=22 мая 2013 |url-status=dead }}</ref> <ref name="bdg.2">{{cite news|url=http://bdg.by/news/finance/13645.html|title=Мінск - асноўны плацельшчык ПДВ|publisher=[[Беларуская дзелавая газета]]|date=2010-01-26|access-date=23 снежня 2011|archive-date=8 кастрычніка 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008110034/http://bdg.by/news/finance/13645.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="naviny-2">{{cite news|url=http://naviny.by/rubrics/economic/2011/02/04/ic_news_113_360782/|title=Чвэрць падатковых паступленняў у бюджэт Мінска прыйшло ад малога бізнесу|publisher=[[Беларускія навіны]]|date=2011-02-04}}</ref> <ref name="news.tut.by">[http://news.tut.by/economics/245901.html У Мінску 15 гасцініц прывядуць у адпаведнасць з міжнароднымі стандартамі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130525114809/http://news.tut.by/economics/245901.html |date=25 мая 2013 }}</ref> <ref name="kluby">[http://kluby-minska.narod.ru/ Начныя клубы і дыскатэкі Мінска]</ref> <ref name="mk-2">[http://mk.by/2010/03/02/9674/ В минувшем году минчане и гости столицы личным авто и такси чаще предпочитали общественный транспорт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303222226/http://mk.by/2010/03/02/9674/ |date=3 сакавіка 2016 }}, ''[[Минский курьер]]'' (2 марта 2010)</ref> <ref name="gandliar">[http://gandliar.com/foto/belarus/minsk/airport-minsk.html Аэрапорты Мінска]</ref> <ref name="minedu-1">[http://www.minedu.unibel.by/index.php?module=subjects&func=viewpage&pageid=104 Спіс дзяржаўных вну] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090113000917/http://www.minedu.unibel.by/index.php?module=subjects&func=viewpage&pageid=104 |date=13 студзеня 2009 }}</ref> <ref name="minedu-2">[http://www.minedu.unibel.by/index.php?module=subjects&func=viewpage&pageid=105 Спіс прыватных вну] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071220142345/http://www.minedu.unibel.by/index.php?module=subjects&func=viewpage&pageid=105 |date=20 снежня 2007 }}</ref> <ref name="minedu-3">[http://www.minedu.unibel.by/index.php?module=subjects&func=viewpage&pageid=100 Спіс дзяржаўных ССНУ Мінска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090112235856/http://www.minedu.unibel.by/index.php?module=subjects&func=viewpage&pageid=100 |date=12 студзеня 2009 }}</ref> <ref name="chatoff">[http://www.chatoff.by/minsk/museums-galleries/futbolniy-manezh Футбольны манеж]</ref> <ref name="tut-6">[http://news.tut.by/tv/232049.html Помнік Максіму Багдановічу ідэальны для катання на скейце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110626082416/http://news.tut.by/tv/232049.html |date=26 чэрвеня 2011 }}</ref> <ref name="telegraf">{{Cite web |url=http://telegraf.by/2011/03/za_2010_god_zabrudzhvanne_pavetra_belarus_zmenshilasja_na_175 |title=За 2010 год забруджванне паветра ў Беларусі зменшылася на 17,5 % |access-date=12 ліпеня 2011 |archive-date=15 жніўня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815231534/http://telegraf.by/2011/03/za_2010_god_zabrudzhvanne_pavetra_belarus_zmenshilasja_na_175 |url-status=dead }}</ref> <ref name="nn.1">[http://nn.by/?c=ar&i=16733 Заводы МАЗ і МТЗ вынесуць за рысу гораду]</ref> <ref name="nav.1">[http://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550/ Не сосновый бор, но дышать можно смело] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190327122947/https://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550 |date=27 сакавіка 2019 }}</ref> <ref name="tut-7">Анастасия Янушевская. [http://news.tut.by/society/133642.html Данные мониторинга свидетельствуют об ухудшении состояния атмосферного воздуха в Минске за последнюю неделю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090918210318/http://news.tut.by/society/133642.html |date=18 верасня 2009 }} // «[[БелаПАН]]», [[4 красавіка]] [[2009]].</ref> <ref name="nv">[[Аляксей Ярмоленка]]. [http://media.catholic.by/nv/n44/art7.htm Мінская Фара] // «[[Наша Вера]]», № 2 (44), 2008.</ref> <ref name="tut-8">[http://news.tut.by/summer/249459.html Паркі Мінска з 12 верасня пераходзяць на восеньскі рэжым працы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111113065605/http://news.tut.by/summer/249459.html |date=13 лістапада 2011 }}</ref> <ref name="Прадстаўніцтвы міжнародных арганізацый у Мінску">[http://mfa.gov.by/ru/about/foreign_missions/ Дыпламатычныя прадстаўніцтвы замежных дзяржаў у Рэспубліцы Беларусь<!-- Загаловак дададзены ботам -->] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090331042020/http://www.mfa.gov.by/ru/about/foreign_missions/ |date=31 сакавіка 2009 }}</ref> <ref name="АБСЕ">[http://www.pravo.ru/interpravo/news/view/51297/ ПРАВА.RU — У Мінску зачынены офіс АБСЕ<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10}} * ''[[Томас Бон (1963)|Бон, Т.]]'' «Мінскі феномен». Гарадское планаванне і ўрбанізацыя ў Савецкім Саюзе пасля 1945 г. / Томас М. Бон; пер. з ням. мовы М. Рытаровіч; навук. рэд. [[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Г. Сагановіч]]. — Мінск : Зміцер Колас, 2016. — 436 с. * {{кніга|загаловак = [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т.]]|адказны = рэд. Г. П. Пашкоў і інш.|месца = Мінск|выдавецтва = Беларуская энцыклапедыя|год = 2005|том = 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч|старонак = 788|isbn = 985-11-0378-0}} * {{Крыніцы/ГВБ|8-1}} * {{кніга|загаловак = Гісторыя Мінска. 1-е выданне.|месца = Мінск|выдавецтва = БелЭн|год = 2006|isbn = 985-11-0344-6|ref=Гісторыя Мінска}} * {{кніга|аўтар = [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|Денисов В. Н.]]|загаловак = Площадь Свободы в Минске|месца = Минск|выдавецтва = Полымя|год = 1985|старонак = 80}} * {{кніга|аўтар = Карповіч Т.|загаловак = Культурнае жыццё Мінска I паловы XIX стагоддзя|месца = Мінск|выдавецтва = Рыфтур|год = 2007|старонак = 64|isbn = 978—985-6700-57-9}} * {{кніга|аўтар = Лакотка А.|загаловак = Сілуэты старога Мінска. Нарысы драўлянай архітэктуры|месца = Мінск|выдавецтва = Полымя|год = 1991|старонак = 126}} * {{кніга|загаловак = Мінск на старых паштоўках|адказны = Уклад. [[Вячка Целеш|Целеш В. М.]]|месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 1984|старонак = 128}} * {{кніга|загаловак = Мінск. Стары і новы|адказны = аўт.-склад У. Валажынскі; пад рэд. З. Шыбекі|месца = Мінск|выдавецтва = Харвест|год = 2007|старонак = 272|isbn = 978-985-16-0092-8}} * {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Минск}} * {{кніга|аўтар = Пазняк З.|загаловак = Рэха даўняга часу: Кн. для вучняў|месца = Мінск|выдавецтва = Народная асвета|год = 1985|старонак = 111|ref=Пазняк З.}} * {{Крыніцы/Памяць/Мінск|1}} * {{Крыніцы/Памяць/Мінск|2}} * {{кніга|загаловак = Страчаная спадчына|адказны = Т. Габрусь, А. Кулагін, Ю. Чантурыя, М. Ткачоў: Уклад. Т. Габрусь|месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|старонак = 351|isbn = 985-01-0415-5}} * {{Кніга|аўтар = [[Захар Васільевіч Шыбека|Шыбека З. В.]]|загаловак = Минскъ сто гадоў таму|месца = Мінск|выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]|год = 2007|старонак = 304|isbn = 978-985-01-0729-9|тыраж = 3000|ref=Шыбека З.}} * {{Крыніцы/ЭГБ|5}} * {{кніга|аўтар = Tarasiuk D.|загаловак = Między nadzieją a niepokojem: Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905–1918|месца = Lublin|выдавецтва = Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej|год = 2007|старонак = 211|isbn = 978-83-227-2629-7|ref=Tarasiuk D.}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Minsk|Мінск}} * [https://locator.by/minsk Карта Мінска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180806025036/https://locator.by/minsk |date=6 жніўня 2018 }} {{OSM relation|59195|Мінск}} * {{Афіцыйны сайт}} * [http://www.minsk-old-new.com/ Старонка пра стары і новы Мінск] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130202043427/http://www.minsk-old-new.com/ |date=2 лютага 2013 }} {{Ref-ru}} * [http://www.radzima.org/be/gorad/minsk-mensk.html Здымкі на Radzima.org] * [http://mensk.by МЕНСК.BY] * [https://www.youtube.com/watch?v=Yg30CXQoO7A Як будаваўся Мінск. Фільм 1954 года] {{Сталіцы Еўропы}} {{Адміністрацыйны падзел Мінска}} {{Жылыя раёны Мінска}} {{Адміністрацыйны падзел Беларусі}} {{Гарады-героі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мінск| ]] [[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 59ka39rfuvt6xsbt348lv8mslgnbx3r 0 2336 5163095 4878503 2026-07-09T04:20:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163095 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мінскі раён |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = раён |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мінская вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Мінск]] |Датаўтварэння = [[29 чэрвеня]] [[1934]] |Скасаванне = |Раздзел = 18 сельскіх саветаў |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 56,14 %, [[руская мова|руская]] 36,88 %<br /><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 16,62 %, руская 73,27 %<ref name="belstat2009">{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |title=Результаты переписи 2009 года |access-date=23 мая 2012 |archive-date=10 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510053257/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |url-status=dead }}</ref> |Насельніцтва = 202&nbsp;600 чал.<ref>name=http://www.mrik.gov.by/ru/istoria-i-sovremennost/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305222538/http://www.mrik.gov.by/ru/istoria-i-sovremennost/ |date=5 сакавіка 2016 }} Дадзеныя сайта Мінскага раённага выканаўчага камітэта</ref> |Год перапісу = 2015 |Месца па насельніцтве = 2 |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 84,58 %, <br /> [[рускія]] — 9,23 %, <br /> [[украінцы]] — 1,56 %, <br /> іншыя — 4,63 %<ref name="belstat2009" /> |Канфесійны склад = |Плошча = 1&nbsp;902,66<ref>[http://www.gki.gov.by/upload/new%20structure/press%20service/GZK_2011.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924022402/http://www.gki.gov.by/upload/new%20structure/press%20service/GZK_2011.doc |date=24 верасня 2015 }} (па стане на 1 студзеня 2012 г.) з улікам змен гарадской мяжы г. Мінска, унесенных Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 26 сакавіка 2012 г. № 141</ref> |Месца па плошчы = 8 |Максімальная вышыня = 342,2 |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Belarus, Minski rajon.png |Карта адміністрацыйнай адзінкі = Мінскі раён - сельсаветы.png |Часавы пояс = [[UTC+3]] |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Мі́нскі раё́н''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Мінск]]. == Геаграфія == Раён знаходзіцца ў цэнтры Мінскай вобласці, працягласць з поўначы на поўдзень больш 66 км, з захаду на ўсход каля 60 км. Мяжуе з 9 раёнамі Мінскай вобласці: [[Лагойскі раён|Лагойскім]], [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім]], [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскім]], [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім]], [[Уздзенскі раён|Уздзенскім]], [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім]], [[Валожынскі раён|Валожынскім]], [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскім]], [[Вілейскі раён|Вілейскім]] раёнамі Мінскай вобласці. Вялікая частка раёна размешчаная на [[Мінскае ўзвышша|Мінскім узвышшы]], паўднёва-ўсходняя частка на [[Цэнтральнабярэзінская раўніна|Цэнтральнабярэзінскай раўніне]]. Паверхня раёна ўзвышаная, 92 % яе ляжыць на вышынях 180—250 м над узроўнем мора, максімальная вышыня — гара [[Лысая (гара, Мінскі раён)|Лысая]] (342 м). Маюцца радовішчы мінеральнай вады, цагляная сыравіна, пямкова-жвіровы матэрыял і будаўнічы пясок. Клімат умерана кантынентальны. Сярэдняя тэмпература студзеня −6,9&nbsp;°C, ліпеня 17,7&nbsp;°C. Сярэдняя колькасць ападкаў — 698 мм. [[Вегетацыйны перыяд]] — 186 дзён. == Гідраграфія == Найвялікшыя рэкі раёна — [[Пціч (рака)|Пціч]] і [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. Славутасцю з’яўляюцца вадасховішчы [[Заслаўскае вадасховішча|Заслаўскае (Мінскае мора)]], [[Вадасховішча Крыніца|Крыніца]], [[Вадасховішча Дразды|Дразды]], [[Вадасховішча Вяча|Вяча]], [[Воўкавіцкае]], [[Крылава (вадасховішча)|Крылава]], [[Цнянскае вадасховішча|Цнянскае]]. Праз раён праходзіць частка [[Вілейска-Мінская водная сістэма|Вілейска-Мінскай]] і Сіганскай водных сістэм. == Гісторыя == Раён утвораны 29 чэрвеня 1934 года як Менскі прыгарадны раён шляхам вылучэння з Менскага гарсавета. Цэнтр — горад [[Менск]]. З 26 мая 1935 года меў назву Менскі раён, уключаў 19 сельсаветаў: [[Абчацкі сельсавет|Абчацкі]], [[Астрашыцка-Гарадоцкі сельсавет|Астрашыцка-Гарадоцкі]], [[Бараўскі сельсавет (Мінскі раён)|Бараўскі]], [[Гатаўскі сельсавет|Гатаўскі]], [[Грычынскі сельсавет|Грычынскі]], [[Замастоцкі нацыянальны польскі сельсавет|Замастоцкі нацыянальны польскі]], [[Кайкаўскі сельсавет|Кайкаўскі]], [[Калодзішчанскі сельсавет|Калодзішчанскі]], [[Каралішчавіцкі нацыянальны польскі сельсавет|Каралішчавіцкі нацыянальны польскі]], [[Крупіцкі сельсавет|Крупіцкі]], [[Мінскі прыгарадны сельсавет|Мінскі прыгарадны]], [[Навадворскі сельсавет (Мінскі раён)|Навадворскі]], [[Падгайскі сельсавет|Падгайскі]], [[Папярнянскі сельсавет|Папярнянскі]], [[Ратамскі сельсавет|Ратамскі]], [[Самахвалавіцкі сельсавет|Самахвалавіцкі]], [[Сеніцкі сельсавет|Сеніцкі]], [[Строчыцкі сельсавет|Строчыцкі]], [[Трасцянецкі сельсавет|Трасцянецкі]], якія былі выдзелены з гарадской рысы горада Мінска. 15 ліпеня 1935 года вёска [[Самахвалавічы]] аднесена да катэгорыі мястэчак. 31 ліпеня 1937 года да раёна далучаны [[Байдацкі сельсавет|Байдацкі]], [[Бараўскі сельсавет (Дзяржынскі раён)|Бараўскі]], [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскі]], [[Ляхавіцкі нацыянальны польскі сельсавет|Ляхавіцкі (Ляхаўскі) нацыянальны польскі]], [[Навасёлкаўскі сельсавет (Мінскі раён)|Навасёлкаўскі]], [[Негарэльскі сельсавет|Негарэльскі]], [[Паланевіцкі нацыянальны польскі сельсавет|Паланевіцкі (Паланеўскі) нацыянальны польскі]], [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскі]], [[Станькаўскі сельсавет (Мінскі раён)|Станькаўскі]], [[Старынкаўскі сельсавет (Мінскі раён)|Старынкаўскі]], [[Фаніпальскі сельсавет|Фаніпальскі (Фаніпаль-Вязанскі)]] сельсаветы скасаванага [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]]. 23 жніўня 1937 года Замастоцкі, Каралішчавіцкі, Ляхавіцкі (Ляхаўскі), Паланевіцкі (Паланеўскі) нацыянальныя польскія сельсаветы рэарганізаваны ў беларускія сельсаветы. З 20 лютага 1938 года раён у складзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. 27 верасня 1938 года вёска [[Негарэлае]] аднесена да катэгорыі гарадскіх пасёлкаў, а статус Самахвалавічаў паніжаны да вёскі. 4 лютага 1939 года Байдацкі, Бараўскі 2-гі, Грычынскі, Дабрынёўскі, Ляхавіцкі (Ляхаўскі), Навасёлкаўскі, Негарэльскі, Паланевіцкі (Паланеўскі), Рубілкаўскі, Станькаўскі, Старынкаўскі, Фаніпальскі (Фаніпаль-Вязанскі) сельсаветы перададзены зноў утворанаму Дзяржынскаму раёну. 21 кастрычніка 1940 года ўтвораны [[Сляпянскі сельсавет]], Мінскі прыгарадны сельсавет перайменаваны ў [[Мядзвежынскі сельсавет|Мядзвежынскі]]. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] раён быў [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупіраваны нямецкімі войскамі]]. На тэрыторыі раёна былі арганізаваны [[Трасцянец|Трасцянецкі лагер смерці]], [[Шталаг 352|Масюкоўшчынскі лагер смерці]]. У раёне дзейнічалі Калодзішчанскае, Мінскае і [[Тарасава-Ратамскае патрыятычнае падполле|Тарасава-Ратамскае]] патрыятычныя падполлі, Мінскія падпольныя абкамы [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП(б)Б]] і [[Ленінскі Камуністычны саюз моладзі Беларусі|ЛКСМБ]], атрады [[Партызанская брыгада (СССР, 1941—1944)|партызанскіх брыгад]] «Штурмавая», «За Савецкую Беларусь», 1-й і 2-й Мінскіх, 3-й Мінскай імя Будзённага, імя Чкалава, імя Шчорса, асобныя атрады. Раён вызвалены ў пачатку ліпеня 1944 года ў ходзе [[Мінская аперацыя|Мінскай аперацыі]]. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Замастоцкі сельсавет, Бараўскі сельсавет перайменаваны ў [[Ждановіцкі сельсавет|Ждановіцкі]]. 8 красавіка 1957 года Падгайскі сельсавет перайменаваны ў [[Шчомысліцкі сельсавет|Шчомысліцкі]]. 5 сакавіка 1959 года скасаваны Гатаўскі і Каралішчавіцкі сельсаветы. 25 ліпеня 1959 года Сляпянскі сельсавет перайменаваны ў [[Зеленалужскі сельсавет|Зеленалужскі]]. 8 жніўня 1959 года да раёна далучаны гарадскі пасёлак [[Заслаўе]], [[Анусінскі сельсавет|Анусінскі]], [[Гаранскі сельсавет (Мінскі раён)|Гаранскі]], [[Гатовінскі сельсавет|Гатовінскі]], [[Рагаўскі сельсавет|Рагаўскі]], [[Сёмкаў-Гарадоцкі сельсавет|Сёмкаў-Гарадоцкі]], [[Слабадскі сельсавет (Мінскі раён)|Слабадскі]], [[Старасельскі сельсавет (Мінскі раён)|Старасельскі]], [[Шаршунскі сельсавет]]ы скасаванага [[Заслаўскі раён|Заслаўскага раёна]]. 20 студзеня 1960 года ўтвораны [[Заслаўскі сельсавет]], скасаваны Мядзвежынскі, Ратамскі, Сёмкаў-Гарадоцкі, Строчыцкі, Трасцянецкі, Шаршунскі сельсаветы. 25 снежня 1962 года да раёна далучаны гарадскі пасёлак [[Смалявічы]], [[Верхменскі сельсавет|Верхменскі]], [[Драчкаўскі сельсавет|Драчкаўскі]], [[Емяльянаўскі сельсавет|Емяльянаўскі]], [[Забалоцкі сельсавет (Мінскі раён)|Забалоцкі]], [[Курганскі сельсавет (Мінскі раён)|Курганскі]], [[Пліскі сельсавет (Мінскі раён)|Пліскі]], [[Пятровіцкі сельсавет (Мінскі раён)|Пятровіцкі]], [[Слабадскі сельсавет (Смалявіцкі раён)|Слабадскі]] сельсаветы скасаванага [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёна]]. 23 снежня 1963 года Слабадскі сельсавет перайменаваны ў [[Азярыцка-Слабадскі сельсавет|Азярыцка-Слабадскі]]. 6 студзеня 1965 года гарадскі пасёлак Смалявічы, Азярыцка-Слабадскі, Верхменскі, Драчкаўскі, Емяльянаўскі, Забалоцкі, Курганскі, Пліскі, Пятровіцкі сельсаветы перададзены адноўленаму Смалявіцкаму раёну. 28 лютага 1974 года Старасельскі сельсавет перайменаваны ў [[Хацежынскі сельсавет|Хацежынскі]], 19 сакавіка 1974 года Анусінскі сельсавет — у [[Пятрышкаўскі сельсавет|Пятрышкаўскі]], Гатовінскі сельсавет — у [[Юзуфоўскі сельсавет|Юзуфоўскі]]. 9 жніўня 1979 года скасаваны Заслаўскі сельсавет, утвораны [[Бараўлянскі сельсавет]]. 8 чэрвеня 1981 года Абчацкі сельсавет перайменаваны ў [[Лугаваслабадскі сельсавет|Лугаваслабадскі]], Кайкаўскі сельсавет — у [[Міханавіцкі сельсавет|Міханавіцкі]], Слабадскі сельсавет — у [[Лашанскі сельсавет (Мінскі раён)|Лашанскі]]. 14 снежня 1981 года Зеленалужскі сельсавет перайменаваны ў [[Цнянскі сельсавет|Цнянскі]]. 5 кастрычніка 1982 года пасёлак [[Сосны (Мінск)|Сосны]], які знаходзіўся ў падпарадкаванні Мінскага гарсавета, аднесены да катэгорыі гарадскіх пасёлкаў і перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскага раёна]] горада Мінска. 14 жніўня 1985 года гарадскі пасёлак [[Заслаўе]] атрымаў статус горада раённага падпарадкавання. 15 верасня 1986 года пасёлак [[Сокал (жылы раён, Мінск)|Сокал]] перададзены ў адміністрацыйнае падпарадкаванне [[Кастрычніцкі раён (Мінск)|Кастрычніцкаму раёну]] горада Мінска. 26 студзеня 1987 года горад Заслаўе аднесены да катэгорыі гарадоў абласнога падпарадкавання. 16 лютага 1988 года пасёлак Сокал аднесены да катэгорыі гарадскіх пасёлкаў. 10 лютага 1997 года пасёлак [[Мачулішчы]] аднесены да катэгорыі гарадскіх пасёлкаў з вылучэннем у самастойную адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку. 10 лістапада 1997 года пасёлак [[Усходні (Мінскі раён)|Усходні]] ўключаны ў склад [[Першамайскі раён (Мінск)|Першамайскага раёна]] горада Мінска, а гарадскі пасёлак Сосны — у склад Заводскага раёна горада Мінска. 13 лютага 2000 года гарадскі пасёлак Сокал уключаны ў гарадскую рысу Мінска. 28 красавіка 2004 года скасаваны Цнянскі сельсавет, яго населеныя пункты перададзены ў склад Мінска<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-80/2004-80(003-038).pdf&oldDocPage=31 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 апреля 2004 г. № 68 Об упразднении Цнянского сельсовета Минского района]</ref>. 3 кастрычніка 2006 года горад Заслаўе ўключаны ў склад Мінскага раёна. 28 мая 2013 года Рагаўскі сельсавет перайменаваны ў [[Шаршунскі сельсавет|Шаршунскі]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919060259/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=19 верасня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва на 1 студзеня 2018 года складала 225 684 чалавека. Мінскі раён налічвае 361 населены пункт, у якіх пражывае 215&nbsp;404 чалавек (на [[1 студзеня]] [[2018]])<ref>[http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/ Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/ |date=5 красавіка 2018 }}</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="10" | Колькасць насельніцтва (па гадах)<ref>[http://minsk.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statisticheskaya-informatsiya/sotsialnaya-sfera/demografiya_2/godovye-dannye_5/chislennost-naseleniya-po-raionam/ Численность населения по г. Жодино и районам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180419053548/http://minsk.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statisticheskaya-informatsiya/sotsialnaya-sfera/demografiya_2/godovye-dannye_5/chislennost-naseleniya-po-raionam/ |date=19 красавіка 2018 }}, ''Главное статистическое управление Минской области''</ref> |- ! width="5%" | 1996 ! width="5%" | 2001 ! width="5%" | 2002 ! width="5%" | 2003 ! width="5%" | 2004 ! width="5%" | 2005 ! width="5%" | 2006 ! width="5%" | 2007 ! width="5%" | 2008 ! width="5%" | 2009 |- | 142 600 | {{рост}}144 407 | {{рост}}145 702 | {{рост}}147 194 | {{рост}}150 036 | {{Падзенне}}145 918 | {{рост}}149 652 | {{рост}}154 217 | {{рост}}158 601 | {{Падзенне}}157 497 |- ! width="5%"| 2010 ! width="5%"| 2011 ! width="5%"| 2012 ! width="5%"| 2013 ! width="5%"| 2014 ! width="5%"| 2015 ! width="5%"| 2016 ! width="5%"| 2017 ! width="5%"| 2018 |- | {{рост}}160 647 | {{рост}}164 305 | {{рост}}168 053 | {{рост}}172 818 | {{рост}}179 164 | {{рост}}188 294 | {{рост}}200 115 | {{рост}}208 787 | {{рост}}215 404 |} == Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел == Падзелены на 18 сельсаветаў. == Гаспадарчая дзейнасць == Малочна-мясная [[жывёлагадоўля]], [[птушкагадоўля]]. Вырошчваюцца зерневыя і кармавыя культуры, бульба, гародніна. Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў, мэблевай, машынабудаўнічай прамысловасці. За 1 паўгоддзе 2009 года аб’ём вытворчасці прамысловай прадукцыі склаў 692 млрд.руб. Удзельная вага Мінскага раёна — 11,6 % у агульным аб’ёме вытворчасці прамысловай прадукцыі Мінскай вобласці. Найбольшая ўдзельная вага прамысловай вытворчасці раёна займаюць такія галіны, як харчовая (28,9 %), машынабудаванне і металаапрацоўка (23,3 %), чорная металургія (11,2 %), каляровая металургія (9,6 %), лёгкая прамысловасць (6,0 %). Да валаўтваральных прамысловым прадпрыемствам у Мінскім раёне належаць: ЗПУП «Кока-Кола Беўрыджыз-Беларусь» — удзельная вага ў раёне 9,3 %; СТАА «АлюмінТэхна» — 10,6 %; РУВП «Мінскдругмет» ДА «Белдругмет» — 6,5 %; СООО «[[Завод Бульбашъ|Завод вінаградных вінаў „Дыяніс“]]» — 5,3 %; СООО «Дарыда» — 6,7 %; ООО «Тарасава МПК» — 4,3 %. == Транспарт == Па тэрыторыі раёна праходзяць чыгункі [[Брэст]] — [[Мінск]] — [[Масква]], Мінск — [[Магілёў]], Мінск — [[Гродна]]. Найбуйнейшыя аўтадарогі: [[Брэст]] — [[Масква]], Мінск — [[Гомель]], Мінск — [[Віцебск]], Мінск — [[Мікашэвічы]], Мінск — [[Гродна]], Мінск — [[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]]. Вакол Мінска — [[Мінская кальцавая аўтамабільная дарога]]. == Архітэктура == {{main|Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Мінскага раёна}} Захаваліся помнікі архітэктуры і садова-паркавага мастацтва: касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кальвінскі збор (Спаса-Прэабражэнская царква) ў горадзе [[Заслаўе]], палацава-паркавы ансамбль у в. [[Прылукі (Мінскі раён)|Прылукі]], [[Касцёл Святога Мацвея Апостала (Раўбічы)|касцёл у в. Раўбічы]], [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Сеніца)|Свята-Петра-Паўлаўская царква]] ў аг. [[Сеніца]], сядзіба ў в. [[Анопаль (вёска)|Анопаль]], царква і капліца (ХІХ ст.) у в. [[Астрашыцкі Гарадок]], касцёл (2-я палова ХІХ ст.) і сядзіба ў в. [[Сёмкаў Гарадок]] і інш. == Спорт == На тэрыторыі раёна размешчаны спартыўныя базы «Стайкі» і «[[Раўбічы]]». У пасёлку Ратамка дзейнічае коннаспартыўны комплекс, у вёсцы [[Воўкавічы (Мінскі раён)|Воўкавічы]] — воднаспартыўны. == Захаванне навакольнага асяроддзя == На тэрыторыі Мінскага раёна размешчаныя наступныя [[Спіс заказнікаў Беларусі|заказнікі]] рэспубліканскага значэння: * [[Глебкаўка (заказнік)|Глебкаўка]] (біялагічны) * [[Купалаўскі (заказнік)|Купалаўскі]] (ландшафтны) * [[Лябяжы (заказнік)|Лябяжы]] (біялагічны) * [[Падсады (заказнік)|Падсады]] (біялагічны) * [[Прылепскі (заказнік)|Прылепскі]] (ландшафтны) * [[Прылуцкі (заказнік)|Прылуцкі]] (біялагічны) * [[Сціклева (заказнік)|Сціклева]] (біялагічны) * [[Траскоўшчына (заказнік)|Траскоўшчына]] (ландшафтны) * [[Юхнаўскі заказнік|Юхнаўскі]] (біялагічны) Таксама Мінскі раён мае два заказнікі мясцовага значэння: * [[Крыніца (заказнік)|Крыніца]] (біялагічны) * [[Сакаліны (заказнік)|Сакаліны]] (біялагічны) Мінскі раён мае шмат помнікаў прыроды рэспубліканскага і мясцовага значэння, сярод якіх [[Заслаўе (геалагічнае агаленне)|геалагічнае агаленне "Заслаўе"]], дубрава Шчамысліцкая, Валун Кахання, парк "Ігнацічы", Рагоўскія крыніцы. == Ганаровыя грамадзяне == * Леанід Аляксандравіч Воўчак<ref>{{Cite web |url=https://www.mrik.gov.by/be/regijon/pochetnye-grazhdane |title=Почётные граждане Минского района |access-date=11 студзеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220111112830/https://www.mrik.gov.by/be/regijon/pochetnye-grazhdane |archivedate=11 студзеня 2022 |url-status=dead }}</ref> * Ніна Іллінічна Гаркавенка * Анатоль Міхайлавіч Майсееў * [[Ян Матусевіч]] ([[1948]], в. Коменка — [[1998]]) — беларускі рэлігійны і [[грамадскі дзеяч]], першы дэкан сучаснай [[БГКЦ|Беларускай Грэка-Каталіцкай Царквы]] * [[Эрнст Сабіла]] (1932, в. Дзегцяроўка — 2022) — беларускі [[Пратэстанцтва|пратэстанцкі]] рэлігійны і [[грамадскі дзеяч]], вязень [[ГУЛАГ|Гулагу]], [[пастар]] Беларускай евангельскай царквы * Міхал Уладзіміравіч Саладуха * [[Алег Рыгоравіч Суконка]] == Гл. таксама == * [[Музей авіяцыйнай тэхнікі]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/БелЭн|10}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.mrik.gov.by/ Мінскі раённы выканаўчы камітэт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181203092221/http://www.mrik.gov.by/ |date=3 снежня 2018 }} {{ref-ru}} * [http://www.minsk-region.gov.by/index.aspx?id=27 Мінскі раён на сайце Мінскага аблвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120422175447/http://www.minsk-region.gov.by/index.aspx?id=27 |date=22 красавіка 2012 }} {{ref-ru}} * [http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_minsk/regions/reg_minsk/map.shtml Мапы і агульныя звесткі на emaps-online] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170718184134/http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_minsk/regions/reg_minsk/map.shtml |date=18 ліпеня 2017 }} * [http://dorogiby.info/node/1461/ Гісторыка-культурныя каштоўнасці Мінскага раёна на сайце «Дорогами Беларуси»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170929114351/http://dorogiby.info/node/1461/ |date=29 верасня 2017 }} * [http://globustut.by/_regs/minsk.htm Славутасці на партале globustut.by] {{ref-ru}} * [http://radzima.org/be/pub/95_r/ Фотаздымкі на сайце Radzima.org] * [http://garady.org/minsk/ Гарады Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100719185403/http://garady.org/minsk/ |date=19 ліпеня 2010 }} {{Мінскі раён}} {{Адміністрацыйны падзел Мінскай вобласці}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Мінскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |базавы_стыль = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |спіс2 = {{Мінская вобласць БССР|child|загаловак=Мінскі раён у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] (з 1938)}} }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мінскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1934 годзе]] pg685xlyjuuey1a1ih7ok0olo9z2dz9 0 2341 5163131 5135871 2026-07-09T07:17:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163131 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Доўнар}}{{Палепшыць}}{{Навуковец}} '''Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі''' ({{ДН|14|6|1867|2}}, [[Рэчыца]] — {{ДС|30|9|1934}}, {{МС|Масква}}{{efn|Памёр ад прыступу [[стэнакардыя|стэнакардыі]] і, лічыцца, пазбег такім чынам далейшых пераследванняў.}}) — [[Беларусы|беларускі]] гісторык і этнограф. Паходзіў з дробнай беззямельнай [[Шляхта|шляхты]], сын калежскага сакратара{{efn|Бацька займаў пасаду сталаначальніка ўезднага жандарскага ўпраўлення).}}. Аўтар больш за 150 прац па гісторыі [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]], Расіі ў XIX стагоддзі, гісторыі Літвы і Беларусі, па сацыяльна-палітычных рухах, сялянскім пытанні і этнаграфіі Беларусі{{efn|Лучна з больш за 30 працамі па этнаграфіі і фальклоры Беларусі. Аўтар прац па этнаграфіі з 1883, начальнік вялікай этнаграфічнай экспедыцыі ў Мінскай і Грдзенскай губерніях (1890—1891).}}. Працы яго пераважна мелі навукова-аналітычны характар. Шырока карыстаўся ў сваіх працах матэрыяламі больш, чым 20-ці архіваў ([[Масква]], [[Санкт-Пецярбург]], [[Кіеў]], [[Вільня]], [[Варшава]], [[Кракаў]], [[Львоў]], [[Кастрама]], [[Яраслаўль]], [[Ноўгарад]], [[Нясвіж]] і інш.). Шмат з яго прац застаюцца неапублікаванымі. Узнагароджаны за навуковую працу [[ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога Уладзіміра]] 4-й ступені (1916). Выпускнік гістарычна-філалагічнага факультэта [[Кіеўскі ўніверсітэт|Кіеўскага ўніверсітэта]] (1893), магістарская дысертацыя (восень 1901), доктарская дысертацыя па гісторыі (1906). Прыват-дацэнт [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]] (1899), прафесар рускай гісторыі Кіеўскага ўніверсітэта (1902). Арганізатар і дырэктар Вышэйшых камерцыйных курсаў{{efn|Кіеўскі камерцыйны інстытут з 1909 года.}} (Кіеў, 1906), дырэктар Палаты экспертаў, старшыня навукова-папулярных гурткоў і таварыстваў у Кіеве. Пасля канфлікту са студэнтамі [[Кіеўскі камерцыйны інстытут|Кіеўскага камерцыйнага інстытута]] (1917) і «Справы Сташэўскага» (1917){{efn|Сташэўскі быў яго вучнем, і быў замяшаны ў крадзеж архіўных дакументаў.}}, адмовіўся амаль ад усёй выкладчыцкай працы. [[Прафесар]] Харкаўскага інстытута народнай гаспадаркі (снежань 1919 года) і [[Харкаўскі ўніверсітэт|Харкаўскага ўніверсітэта]] (1920—1921). Прарэктар [[Азербайджанскі ўніверсітэт|Азербайджанскага ўніверсітэта]] і прафесар Бакінскага політэхнічнага інстытута (1922—1925). Пасля пераезду ў Беларусь, прафесар беларускай гісторыі ў [[БДУ|Беларускім дзяржаўным універсітэце]] (кастрычнік 1925 — восень 1926 гадоў), стваральнік, супольна з [[Д. І. Даўгяла]]м, Археаграфічнай камісіі [[Інбелкульт]]а (1925). Пасля вымушанага пераезду ў Маскву (восень 1926 года), часта мусіў працаваць па-за навуковым полем дзейнасці. Прафесар Ціміразеўскай акадэміі (1930-я). У 1920-х—1930-х таксама займаў пасады ў сістэме кіравання гаспадаркай у савецкіх Украіне, Азербайджане, Беларусі і Расіі. == Паходжанне прозвішча == Прозвішча Доўнар ад старалітоўскага (старабалцкага) двухасноўнага імя ''Dau-nor’as''. Такія двухасноўныя імёны дайшлі з [[Індаеўрапейцы|індаеўрапейскай]] эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання<ref>T. Milewski. Indoeuropejskie imiona osobowe. Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969. С. 11—13.</ref>. У імені ''Dau-nor’as'' асновы ад літоўскага ''daug'' «шмат», ''norėti'' «хацець»<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 82—83, 122—123.</ref>. Тыя ж асновы вядомыя і ў старапрускім іменніку<ref>R. Trautmann. Die altpreußischen Personnennamen. Göttingen, 1974. С. 135, 147.</ref>. Імя значыць «Той, хто шмат хоча», такія імёны адлюстроўвалі ваярскую этыку старалітоўскай эпохі, якая вымагала імкнуцца да заваяванняў і ваеннай здабычы<ref>С. Валянтас. Двусоставные антропонимы — реликты поэзии балтов // Балто-славянские исследования. XVI. Москва, 2004. С. 203.</ref>. На ўсходзе цяперашняй Беларусі прозвішчы такога тыпу распаўсюдзіліся ў XV стагоддзі, калі ў часы вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]] носьбіты такіх двухасноўных імёнаў пасылаліся ўмацоўваць мяжу Вялікага Княства Літоўскага<ref>Адкуль Бешанковічы // Arche. № 2. 2021. Стар. 50—53.</ref>. == У палітыцы == Удзельнічаў у нелегальных дэмакратычных рухах (1880-я), быў пад часоваю забаронай сяліцца ў Кіеве. Пазней, сімпатызаваў левым рухам. Актыўна падтрымліваў [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускую Народную Рэспубліку]], узначальваў [[Беларуская гандлёвая палата ў Кіеве|Беларускую гандлёвую палату]] (Кіеў, 1918), падрыхтаваў праект стварэння Беларускага ўніверсітэта ў Мінску (кан. сакавіка 1918). У маі—кастрычніку 1918 удзельнічаў у працы дыпламатычнай місіі БНР у Кіеве, якая шукала магчымасцяў дабіцца прызнання БНР у прадстаўнікоў Савецкай Расіі, Украіны, Дону, Германіі і Аўстра-Венгрыі. Па просьбе ўладаў БНР склаў «Мемарыял» («Асновы беларускай дзяржаўнасці»), які быў надрукаваны ў Гродне і Вільні ў 1919 годзе па-беларуску, па-руску, па-нямецку, па-французску; пазней «Мемарыял» быў перакладзены на англійскую мову П. Кларкам. Дакумент утрымліваў гістарычныя падставы неабходнасці стварэння незалежнай беларускай дзяржавы, і быў прадстаўлены на Версальскай канферэнцыі, хоць і беспаспяхова. Два сыны Доўнар-Запольскага загінулі ў час грамадзянскай вайны ў шэрагах Чырвонай Арміі. Надрукаваная, але неапублікаваная кніга «Гісторыя Беларусі» выклікала абурэнне палітычных уладаў Беларусі (пачатак 1926 года), была названа «катэхізісам [[нацыянал-дэмакратызм]]у», забаронена, а рукапіс канфіскаваны. Пасля гэтага Доўнар-Запольскі быў вымушаны пераехаць, практычна высланы, у Маскву (восень 1926 года), і ніколі больш не вяртаўся ў Беларусь.{{Няма АК}} У 1930—1934 гадах ён быў рэзка крытыкаваны за «нова-народніцтва», яму прыпісвалася аўтарства ідэйнай базы «нацыянал-дэмакратызму», яго называлі «агентам фашызму» (акадэмік [[В. К. Шчарбакоў]]), ён і яго навуковая школы былі палітычна выкрыты ў выступе яго былога вучня прафесара {{нп5|Аляксандр Пятровіч Аглоблін|А. П. Аглобліна|uk|Оглоблин Олександр Петрович}} (Кіеў, 1934){{efn|Мяркуецца, што менавіта даклад былога вучня мог стаць повадам для фатальнага прыступу стэнакардыі.}}. === Удзел у вызначэнні межаў БНР === {{асноўны артыкул|Фарміраванне межаў Беларускай Народнай Рэспублікі}} Вясной 1918 года М. Доўнар-Запольскі адыграў ключавую ролю ў фарміраванні тэрытарыяльнай канцэпцыі [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]{{sfn|Міхалюк|2015|с=215}}. Ён быў запрошаны ў якасці эксперта ў склад беларускай дэлегацыі (разам з [[І. Краскоўскі]]м) на перамовах з [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспублікай]] у Кіеве{{sfn|Міхалюк|2015|с=215}}. Гісторык заняў жорсткую пазіцыю, катэгарычна адкінуўшы прэтэнзіі Украіны на [[Палессе]], у тым ліку на [[Брэсцкі павет (Расійская імперыя)|Брэсцкі]], [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскі]] і [[Пінскі павет (Расійская імперыя)|Пінскі]] паветы{{sfn|Міхалюк|2015|с=217}}. У адрозненне ад акадэміка [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Ф. Карскага]], які на сваёй этнаграфічнай карце адносіў [[Заходняе Палессе]] да ўкраінскага моўнага арэала{{sfn|Міхалюк|2015|с=209}}, Доўнар-Запольскі настаяў на ўключэнні ўсяго Палесся ў склад Беларусі{{sfn|Міхалюк|2015|с=217}}. Сваю пазіцыю ён аргументаваў гістарычнай прыналежнасцю гэтых зямель да [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], эканамічнымі сувязямі і асаблівасцямі ментальнасці [[Палешукі|палешукоў]]{{sfn|Міхалюк|2015|с=217}}. Ён заяўляў: {{Цытата|На ўсходзе нашы беларусы абруселі, на захадзе значна апалячаны, а наша паўднёвая частка — самая каштоўная і ў нацыянальных, і ў эканамічных адносінах. З пункту гледжання і гісторыі, і этнаграфіі мы на поўдні нічога саступаць не павінны.{{sfn|Міхалюк|2015|с=217}}}} Менавіта тэрытарыяльная канцэпцыя Доўнар-Запольскага (паўднёвая мяжа па межах Гродзенскай і Мінскай губерняў) лягла ў аснову афіцыйных межаў БНР на поўдні, зафіксаваных пазней на «[[Карта Беларускай Народнай Рэспублікі (1919)|Карце Беларускай Народнай Рэспублікі]]» (1919){{sfn|Міхалюк|2015|с=228}}. <gallery perrow="5"> File:Тэрыторыя Беларуская Народная Рэспубліка.jpg|Тэрыторыі, на якіх была абвешчана [[Беларуская Народная Рэспубліка]] на падставе «этнічнага крытэрыя» ''(як гэта разумелася палітыкамі і ідэолагамі БНР)'' — паводле прац беларускага гісторыка Доўнар-Запольскага File:БНР і арэал рассялення беларусаў.jpg|Межы [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], аб’яўленыя 25 сакавіка 1918 года, і [[этнічная тэрыторыя беларусаў]] на падставе прац беларускага гісторыка Мітрафана Доўнар-Запольскага і [[Яўхім Карскі|Яўхіма Карскага]] </gallery> == У навуцы == Вучань прафесараў Галубоўскага, {{нп5|Уладзімір Сцяпанавіч Іконнікаў|У. Іконнікава|uk|Іконников Володимир Степанович}}, і, асабліва, [[Уладзімір Баніфатавіч Антановіч|У. Б. Антановіча]]. Імкнуўся спалучаць навуковую і навучальную дзейнасці, як гэта рабілі Шафарык, Караджыч, [[Мікалай Іванавіч Кастамараў|Кастамараў]]. Разбіў погляд на беларусаў як на народ, пазбаўлены нацыянальнасці, рашуча падтрымліваў [[беларускае нацыянальнае адраджэнне]] ў пачатку XX стагоддзя. Вітаў з’яўленне «строга аб’ектыўнай і навуковай» плыні ў беларускіх гістарычных і этнаграфічных даследваннях. Выказваў агульную сімпатыю да [[марксізм]]у, але не быў ім захоплены.{{Няма АК}} У брашуры «Дунін-Марцінкевіч і яго паэма „Тарас на Парнасе“» ([[Віцебск]], 1896 год) упершыню апублікаваў ананімны твор XIX стагоддзя «[[Вясна гола перапала]]»<ref>{{Крыніцы/БелЭн|4|«Вясна гола перапала»|М. А. Лазарук|402}}</ref>. === Гістарычныя канцэпцыя === Мітрафан Доўнар-Запольскі аддаваў вяршэнства гісторыі народаў у параўнанні з гісторыяй [[Дзяржава|дзяржаў]], лічыў этнаграфію і [[Эканоміка|эканоміку]] аднымі з найважнейшых фактараў у развіцці [[грамадства]]. Сцвярджаў існаванне беларускай [[Нацыя|нацыі]], з уласнай гісторыяй, выразнымі этнаграфічнымі рысамі, багатай народнай культурай, з уласнай [[Беларуская мова|беларускай мовай]] як спадчынніцай [[дыялект]]аў [[Крывічы|крывічоў]] і [[Дрыгавічы|дрыгавічоў]]. Даследчык сцвярджаў, што беларусы сфарміраваліся ў IX—XII стагоддзях у выніку кансалідацыі крывічоў, дрыгавічоў і [[Радзімічы|радзімічаў]]. Падтрымліваў «тэорыю каланізацыі» ўзнікнення дзяржаўнасці ў Беларусі, лічыў крывічоў і дрыгавічоў у вялікай ступені ізаляванымі ад [[Кіеўская Русь|Кіеўскай дзяржавы]], іх развіццё з гэтай прычыны адметным. Мітрафан Доўнар-Запольскі таксама ўказваў на адсутнасць этнаграфічнай еднасці [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], яе адзінымі яднальнымі фактарамі лічыў вонкавыя [[Знешняя палітыка|палітычныя]] і [[Вайна|ваенныя]] пытанні. Разглядаў стварэнне [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] ў XIII стагоддзі як ''часткова'' мірна ўтвораны і ўзаемна карысны саюз князёў ваяўнічай [[Літва (плямёны)|Літвы]] і аслабленых князёў Русі. Лічыў як [[Люблінская унія|дзяржаўную унію]], так і [[Берасцейская унія|царкоўную унію]] негатыўнымі фактарамі беларускай гісторыі, якія спрыялі рэлігійнай нецярпімасці. Адмоўна ставіўся да ўлучэння беларускіх зямель у склад [[Расійская імперыя|Расіі]] пасля раздзелаў Рэчы Паспалітай. Наогул, лічыў, што і польская «шляхецкая арыстакратычная рэспубліка», і расійская «баярская алігархія», якія выключалі ''дэмас'', былі «двума ліхамі» ў беларускай гісторыі і згубна ўплывалі на беларускі народ, які «моцна дэмакратычны ў сваіх гістарычных і народных традыцыях». Пазней, у 1920-х гадах, дадаткова падкрэсліваў эканамічны фактар у гісторыі і значэнне класавай барацьбы ў гісторыі Вялікага Княства Літоўскага.{{Няма АК}} == Ацэнкі == [[Файл:Mitrafan Doŭnar-Zapolski. Мітрафан Доўнар-Запольскі (1926).jpg|міні|злева|Правадзейны член Інбелкульта Мітрафан Доўнар-Запольскі на гарадзішчы [[Банцараўшчына]]. 1926 г.]] Яго асоба і творчасць прыцягвалі самыя палярныя ацэнкі. Да 1930-х яго наогул станоўча ацэньвалі [[М. К. Любаўскі]], [[У. І. Пічэта]], [[Ф. Ф. Турук]], [[Д. І. Даўгяла]] і інш.<ref>Караў 1994, С. 5.</ref> Пачынаючы з 1930-х гадоў, Доўнар-Запольскі трапіў, як навуковец, пад вострую палітызаваную крытыку ([[С. Я. Вальфсон|С. Я. Вольфсон]], В. М. Перцаў, У. К. Шчарбакоў і інш.). У 1940-х—1970-х, гадах параўнальна бяспечныя часткі яго прац (этнаграфія, археалогія, археаграфія) вывучаліся, і ставіліся ў аснову прац ([[Васіль Кірылавіч Бандарчык|В. К. Бандарчык]], [[Міхаіл Фёдаравіч Піліпенка|М. Ф. Піліпенка]], [[Ігар Усеваладавіч Чаквін|І. У. Чаквін]], [[Мікалай Мікалаевіч Улашчык|М. М. Улашчык]], [[Леанід Васілевіч Аляксееў|Л. В. Аляксееў]]). Гістарычныя працы Мітрафана Доўнар-Запольскага зрэдку згадваліся ў спасылках да 1980-х. Спробы ацэнкі М. В. Доўнар-Запольскага як гісторыка рабіліся ў манаграфіях [[Уладзімір Мікалаевіч Міхнюк|У. М. Міхнюка]], [[Залман Юдавіч Капыскі|З. Ю. Капыскага]], [[Валянціна Уладзіміраўна Чапко|В. У. Чапко]]. У 1990-х з’явіліся працы, якія вывучалі агульную навуковую пазіцыю М. Доўнар-Запольскага (С. І. Міхальчанка), развіццё яго гістарычнай канцэпцыі ([[Дзмітрый Уладзіміравіч Караў|Дз. У. Караў]], [[М. Ф. Шумейка]]). [[Джон Леслі Говард Кіп]] і [[Альтэр Львовіч Літвін|Альтэр Літвін]] згадваюць пра Доўнар-Запольскага і Пічэту як пра «ўмераных (беларускіх) нацыяналістаў»<ref>У кнізе «Сталінізм: рускі і заходні пагляд на пераломе стагоддзяў» (Routledge, 2005, ISBN 0415351081, [http://books.google.com/books?vid=ISBN0415351081&id=1AFH0yHI_MsC&pg=PA162&lpg=PA162&ots=zwlD9cn-p-&dq=Dovnar+Belarus&sig=Ih2xTKTiYchoSeZqVOt0UyVDCoY p.162]).</ref>. == Памяць == [[Файл:Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі і яго жонка Надзея Маркіянаўна Доўнар-Запольская. 1926.jpg|thumb|Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі і яго жонка Надзея Маркіянаўна. 1926]] У ліпені 1997 года [[Помнік Мітрафану Доўнар-Запольскаму (Рэчыца)|помнік Доўнар-Запольскаму]] пастаўлены ў [[Рэчыца|Рэчыцы]], побач з будынкам мясцовага ліцэя<ref>{{Cite web |url=https://monument.goub.by/wp-content/gallery/dovnarzapolsk/1.jpg |title=Помнік Мітрафану Доўнар-Запольскаму ў г. Рэчыца |access-date=24 верасня 2020 |archive-date=14 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914070638/https://monument.goub.by/wp-content/gallery/dovnarzapolsk/1.jpg |url-status=dead }}</ref>, аўтар праекта [[Эдуард Канстанцінавіч Агуновіч|Эдуард Агуновіч]], скульптар [[Валяр’ян Янушкевіч]]. == Навуковыя працы == === Гісторыя, эканоміка і статыстыка Беларусі === * Нарыс гісторыі крывіцкіх і дрыгавіцкіх земляў да канца XII стагоддзя, Кіеў, 1891. * Заходне-руская сялянская абшчына ў XVI стагоддзі, Санкт-Пецярбург, 1897. * Дзяржаўная гаспадарка Вялікага княства літоўскага пры Ягелонах. Магістарская дысертацыя, Кіеў, 1901. * Нарысы арганізацыі заходне-рускага сялянства ў XVI стагоддзі. Доктарская дысертацыя, Кіеў, 1906. * Гісторыя рускай народнай гаспадаркі, Кіеў, 1911. * [http://www.manarchija.org/dz Гісторыя Беларусі, пачатковы варыянт у 1919 годзе, дапоўнена і надрукавана ў 1925 годзе, забаронена, выдадзена паводле няпоўнага рукапісу ў 1994 і 2005 гадах.]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120227012231/http://www.manarchija.org/dz |date=27 лютага 2012 }} * Нарыс сацыяльна-эканамічнай структуры Беларусі ў XVI—XVIII ст., Менск, 1925. * Народная гаспадарка Беларусі ў 1861—1914, Менск, 1926. * СССР па раёнах. Заходні раён (Беларуская ССР і заходняя частка РСФСР), Масква-Ленінград, 1928. === Этнаграфія і фальклор Беларусі === * Беларускае вяселле і вясельныя песні, Кіеў, 1888. * Беларускае вяселле ў культурна-рэлігійных перажытках, Кіеў, 1893. * Беларускае Палессе. Зборнік этнаграфічных матэрыялаў М. В. Доўнар-Запольскага. Песні пінчукоў{{efn|Тут, жыхароў Піншчыны.}}, Кіеў, 1895. * Даследванні і артыкулы. Зборнік у 2 т., Кіеў, 1909. === Палітычная гісторыя Русі і Расіі === * Палітычны лад Старажытнай Русі, Масква, 1906. * Палітычныя ідэалы М. М. Сперанскага, Масква, 1906. * Узнікненне міністэрстваў ў Расіі, Масква, 1906. * З гісторыі сацыяльных рухаў у Расіі. Зборнік артыкулаў, Кіеў, 1905. === Працы па руху дзекабрыстаў === * Таемнае таварыства дзекабрыстаў, Масква, 1906. * Мемуары дзекабрыстаў, Кіеў, 1906. * Ідэалы дзекабрыстаў, Масква, 1907. === Дакументальныя працы === * Дакументы Маскоўскага архіву Міністэрства юстыцыі, Масква, 1897. * Баркулабаўскі летапіс, 1897. * [[Акты Літоўска-Рускай дзяржавы]]. Выпуск 1, 1390—1529, Масква, 1898. * Літоўскія ўпамінкі татарскім ордам, Сімферопаль, 1898. * Зборнік матэрыялаў з гісторыі народу Валынскага ваяводства ў 17—18 ст., 1914 (не публ.). == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Саковіч А.'' Прафэсар Мітрахван Доўнар-Запольскі // Веда [Нью-Ёрк]. — 1952. — № 7 (12). — С. 193—206. * ''Палонская-Васіленка Н.'' Доўнар-Запольскі // Запісы = Zapisy. — 1953. — № 1. — С. 14—28. * ''Бандарчык В.'' Спадчына гісторыка і этнографа // Літаратура і мастацтва. — 1960. — № 102. * ''Бандарчык В. К.'' Гісторыя беларускай этнаграфіі XIX ст. — Мн.: Навука і тэхніка, 1964. — 282 с. С.201—215. * ''Калубовіч А.'' Прафэсар Мітрафан Доўнар-Запольскі й Акт 25 Сакавіка // Беларуская думка [Саўт-Рывэр]. — 1964. — № 6. — С. 3—7. * ''Калубовіч А.'' Прафэсар Мітрафан Доўнар-Запольскі й Акт 25 Сакавіка // Калубовіч, А. Крокі гісторыі: Дасьледаваньні, артыкулы, успаміны / Аўген Калубовіч; Біяграфічны нарыс і сьпіс публікацый І. Каханоўскай. — Беласток — Вільня — Менск: «ГаМакс» — «Наша Ніва» — Мастацкая літаратура, 1993. — 285 с. — ISBN 5-340-01437-1. — С. 85—91. * ''Караў Дз. У.'' Прадмова // Доўнар-Запольскі М. В. Гісторыя Беларусі / Беларус. Энцыкл., Нац. арх. Рэсп. Беларусь.; Пер. з рус. Т. М. Бутэвіч, Т. М. Кароткая, Е. П. Фешчанка. — Мн.: БелЭн, 1994. — 510 с.: 1л. ISBN 5-85700-151-X. С.5—15. * Даследчык гісторыі трох народаў: М. В. Доўнар-Запольскі. Гомель, 2000. * ''[[Валянціна Міхайлаўна Лебедзева|Лебедева В. М.]], [[Віталь Уладзіміравіч Скалабан|Скалабан В. В.]], Шумейко М. Ф.'' М. В. Довнар-Запольский и его наследие // Довнар-Запольский М. В. История Белорусии / М. В. Довнар-Запольский. — 2-е изд. — Мн.: Беларусь, 2005. — 680 с. ISBN 985-01-0550-X. С.3—14. * [http://pawet.net/library/history/bel_history/smalianchuk/64b/Мітрафан_Доўнар-Запольскі_(1868-1934_гг.):_асоба_ў_дакументах_і_ўспамінах.html Мітрафан Доўнар-Запольскі (1868—1934 гг.): асоба ў дакументах і ўспамінах / укл.: В. М. Мятліцкая. — Мінск : Лімарыус, 2020. — 488 с., іл.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210216160249/http://pawet.net/library/history/bel_history/smalianchuk/64b/%D0%9C%D1%96%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%80-%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%96_(1868-1934_%D0%B3%D0%B3.):_%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B0_%D1%9E_%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%85_%D1%96_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B0%D1%85.html |date=16 лютага 2021 }} // на [[pawet.net]] * {{крыніцы/Беларуская Народная Рэспубліка 1918—1920 гг.: ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці |ref=Міхалюк}} * {{артыкул |аўтар=Белазорович В. А. |загаловак=Роль Е. Ф. Карского в формировании белорусской национальной исторической концепции |выданне=Славянский мир и национальная речевая культура в современной коммуникации |год=2021 |старонкі=10—17 |ref=Белазаровіч}} == Спасылкі == {{Commonscat|}} * [http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/dounar.html ДОЎНАР-ЗАПОЛЬСКІ Мітрафан Віктаравіч] * [http://libarts.basnet.by/view.php?dir=20 Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі : ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160307123457/http://libarts.basnet.by/view.php?dir=20 |date=7 сакавіка 2016 }} віртуальная выстаўка на сайце Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Я.Коласа НАН Беларусі * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/iofe/%D0%9C%D1%96%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%80-%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%96.html Іофэ Эмануіл. Мітрафан Доўнар-Запольскі — дасьледнік сацыяльна-эканамічнага разьвіцьця фэадальнае Беларусі // Спадчына 1997. № 4. С. 48-64. ] // на [[pawet.net]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Доўнар-Запольскі Мітрафан}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Украіны]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Мітрафан Доўнар-Запольскі]] tw8wjwe9oiqkgmrt57jqosetykr43s8 0 2342 5162959 5135924 2026-07-08T13:16:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162959 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Мёрскі раён |Арыгінальная назва = |Герб = Coat of Arms of Miory, Belarus.svg |Сцяг = Flag of Miory.svg |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = раён |Гімн = |Уваходзіць у = [[Віцебская вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Мёры]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 81,8 %, [[руская мова|руская]] 17,11 %<br/><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 63,93 %, руская 32,81 %<ref name="belstat2009" /> |Насельніцтва = 24&nbsp;364 чал.<ref name="belstat2009">{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |title=Вынікі перапісу 2009 года |access-date=23 мая 2012 |archive-date=10 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510053257/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |url-status=dead }}</ref> |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = 14 |Шчыльнасць = 13,64 |Месца па шчыльнасці = 10 |Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 93,01 %, <br /> [[рускія]] — 3,98 %, <br /> [[палякі]] — 1,69 %, <br /> іншыя — 1,32 %<ref name="belstat2009" /> |Канфесійны склад = |Плошча = 1&nbsp;786,64<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> |Месца па плошчы = 11 |Максімальная вышыня = [[Воўчая гара]] 209 |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Belarus, Viciebskaja voblasć, Miorski rajon.png |Часавыпояс = [[UTC+2]] |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = http://miory.vitebsk-region.gov.by |Заўвагі = }} '''Мёрскі раён''' — [[Раён|адміністрацыйная адзінка]] ў складзе [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Размешчаны на паўночным захадзе Віцебскай вобласці ў межах [[Полацкая нізіна|Полацкай нізіны]]. Мяжуе з [[Браслаўскі раён|Браслаўскім]], [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскім]], [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім]], [[Полацкі раён|Полацкім]] і [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскім]] раёнамі, [[Латвія|Рэспублікай Латвія]]. У якасці натуральнай мяжы з Верхнядзвінскім раёнам выступае [[Заходняя Дзвіна]]. <br /> Плошча раёна — 1787 км². == Геаграфія == Большая частка раёна знаходзіцца ў межах [[Полацкая нізіна|Полацкай нізіны]] — плоскаўвагнутай, прарэзанай далінамі рэк, з адноснымі вышынямі ў 3-5 м. На паўночным захадзе на тэрыторыі раёна знаходзяцца ўзвышшы [[Браслаўская града|Браслаўскай грады]]. Тут асноўны тып рэльефу — узгорыста-марэнны азёрны, значна расчлянёны, спалучае падоўжаныя ўзгоркі і невялікія грады з западзінамі. Найвышэйшы пункт — Воўчая Гара (211 м), размешчана непадалёку ад вёскі [[Пераброддзе]]. У тэктанічных адносінах раён прымеркаваны да Прыбалтыйскай монакліналі — схілу [[Беларуская антэкліза|Беларускай антэклізы]]. Сучасная паверхня складзена з алювіяльных адкладаў поймы і надпоймавых тэрас [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]], азёрна-алювіяльных, марэнных і флювіягляцыяльных адкладаў паазерскага [[ледавік]]а. Ніжэй залягаюць утварэнні сожскага і дняпроўскага ледавікоў. Агульная магутнасць тоўшчы антрапагенавых адкладаў ад 40-50 да 60-90 м. У сельгасугоддзях [[дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы]] займаюць 49,9 %, [[дзярнова-падзолістыя глебы]] — 34, дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя — 9,2, тарфяна-балотныя — 5,3, поймавыя — 1,5 %. Па механічным складзе пераважаюць сугліністыя глебы. Асноўнае выкапнёвае багацце раёна — [[торф]]. Па тэрыторыі Мёрскага раёна працякаюць 16 рэк і 39 ручаёў. Найбольшыя з іх — [[Заходняя Дзвіна]] і яе прытокі [[Дзісна]], [[Авута]], [[Волта]], [[Мёрыца]], [[Вята (рака)|Вята]], [[Друйка (рака)|Друйка]]. У раёне налічваецца 96 вадаёмаў, у тым ліку 83 возеры і 13 сажалак, 20 з якіх маюць прамысловае значэнне. Найбольшыя азёры: [[Абстэрна]] — 9,89 км², [[Ельня (возера)|Ельня]] — 5,42 км², [[Набіста]] — 3,76 км². Іншыя азёры: [[Ідолта (возера)|Ідолта]], [[Юндзялоўскае]], [[Орцы]], [[Асінаўка (возера)|Асінаўка]]. [[Капыльшчынскае вадасховішча]]. === Помнікі прыроды === * [[Бертаўшчынскі вялікі камень]] * [[Буяноўскі пагорак]] * [[Бярозаўскі вялікі камень]] * Гарадскі парк «Паўвостраў» * [[Гаранская града]] * [[Гір’яцкі вялікі камень]] * Крыніца «[[Святая вада Дзехцяроўская]]» * [[Кублішчынскі вялікі камень]] * [[Лупаўшчынскі вялікі камень]] * [[Мазылеўскі вялікі камень]] * [[Новапагосцкі вялікі камень]] * [[Навалацкія пагоркі]] * [[Перабродскі валун]] * Прыкупная пушча * [[Ражнёўскі валун]] * [[Сімкаў скарбавы камень]] * [[Старая пушча]] * [[Язненскі талеркавы камень]] * [[Янапольскі скарбавы камень]] == Заказнікі == * [[Заказнік Ельня]] * [[Балота Мох]] * [[Воўчая гара]] * [[Копцеўская озавая града]] * [[Жада (заказнік)|Жада]] * [[Янава крыніца]] == Гісторыя == Мёрскі раён утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. 1 мая 1940 года ў раёне ўтвораны гарадскі пасёлак [[Друя]]. 12 кастрычніка 1940 года раён падзелены на 19 сельсаветаў: [[Аляксандраўскі сельсавет (Мёрскі раён)|Аляксандраўскі]], [[Барсукоўскі сельсавет (Мёрскі раён)|Барсукоўскі]], [[Валькоўскі сельсавет|Валькоўскі]], [[Воўкаўшчынскі сельсавет|Воўкаўшчынскі]], [[Дварнасельскі сельсавет|Дварнасельскі]], [[Жукоўскі сельсавет|Жукоўскі]], [[Лебедзеўскі сельсавет (Мёрскі раён)|Лебедзеўскі]], [[Лявонавецкі сельсавет|Лявонавецкі]], [[Лявонпальскі сельсавет|Лявонпальскі]], [[Мальцаўскі сельсавет|Мальцаўскі]], [[Мёрскі сельсавет|Мёрскі]], [[Наўгародскі сельсавет|Наўгародскі]], [[Новакрукоўскі сельсавет|Новакрукоўскі]], [[Новапагосцкі сельсавет|Новапагосцкі]], [[Павяцкі сельсавет|Павяцкі]], [[Перабродскі сельсавет|Перабродскі]], [[Урбанаўскі сельсавет|Урбанаўскі]], [[Чэраскі сельсавет|Чэраскі]], [[Янчонкаўскі сельсавет|Янчонкаўскі]]. З 20 верасня 1944 года раён у складзе [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — у складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Валькоўскі, Воўкаўшчынскі, Дварнасельскі, Жукоўскі, Лявонавецкі, Янчонкаўскі сельсаветы, Барсукоўскі сельсавет перайменаваны ва [[Узменскі сельсавет|Узменскі]], Лебедзеўскі — у [[Дзедзінаўскі сельсавет|Дзедзінаўскі]], Новакрукоўскі сельсавет — у [[Глінаўскі сельсавет|Глінаўскі]], утвораны [[Камянполлеўскі сельсавет]]. 7 жніўня 1957 года Мёры атрымалі статус гарадскога пасёлка, скасаваны Мёрскі сельсавет. 27 сакавіка 1959 года скасаваны Глінаўскі, Урбанаўскі і Чэраскі сельсаветы, утвораны [[Якубаўшчынскі сельсавет]]. 3 кастрычніка 1959 года да раёна далучаны горад [[Дзісна]], [[Мікалаёўскі сельсавет|Мікалаёўскі]], [[Сцефанполлеўскі сельсавет|Сцефанполлеўскі]], [[Туркоўскі сельсавет]]ы скасаванага [[Дзісенскі раён|Дзісенскага раёна]]. З 20 студзеня 1960 года раён у складзе [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. 16 верасня 1960 года скасаваны Аляксандраўскі і Сцефанполлеўскі сельсаветы, 14 красавіка 1962 года — Мальцаўскі сельсавет. 17 красавіка 1962 года да раёна далучаны гарадскі пасёлак [[Шаркаўшчына]], [[Буйкаўскі сельсавет|Буйкаўскі]], [[Германавіцкі сельсавет|Германавіцкі]], [[Дулінаўскі сельсавет|Дулінаўскі]], [[Жукоўшчынскі сельсавет (Мёрскі раён)|Жукоўшчынскі]], [[Пяліцкі сельсавет|Пяліцкі]], [[Ручайскі сельсавет|Ручайскі]], [[Шкунціцкі сельсавет]]ы скасаванага [[Шаркаўшчынскі раён|Шаркаўшчынскага раёна]]. 28 мая 1962 года скасаваны Жукоўшчынскі сельсавет. 25 снежня 1962 года да раёна далучаны [[Дворнаўскі сельсавет|Дворнаўскі]], [[Завуццеўскі сельсавет|Завуццеўскі]], [[Лужкоўскі сельсавет (Мёрскі раён)|Лужкоўскі]], [[Празароцкі сельсавет|Празароцкі]], [[Старынкаўскі сельсавет (Мёрскі раён)|Старынкаўскі]], [[Язненскі сельсавет]]ы скасаванага [[Пліскі раён|Пліскага раёна]]. 18 сакавіка 1963 года гарадскі пасёлак [[Друя]] перададзены [[Браслаўскі раён|Браслаўскаму раёну]], Дворнаўскі сельсавет скасаваны. 12 лютага 1965 года Дулінаўскі, Празароцкі, Старынкаўскі, Шкунціцкі сельсаветы перададзены [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкаму раёну]]. 9 ліпеня 1965 года Лявонпальскі сельсавет перайменаваны ў [[Даўгінаўскі сельсавет (Мёрскі раён)|Даўгінаўскі]]. 30 ліпеня 1966 года гарадскі пасёлак Шаркаўшчына, Буйкаўскі, Германавіцкі, Лужкоўскі, Пяліцкі, Ручайскі сельсаветы перададзены ў склад адноўленага Шаркаўшчынскага раёна. 17 снежня 1971 года Наўгародскі сельсавет перайменаваны ў [[Дварнасельскі сельсавет|Дварнасельскі]]. 7 студзеня 1972 года Мёры атрымалі статус горада. 26 сакавіка 1973 года скасаваны Дзедзінаўскі сельсавет, 11 сакавіка 1974 года — Камянполлеўскі сельсавет. На 1 студзеня 1974 года ў складзе раёна 12 сельсаветаў, 762 населеныя пункты<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|B5 }}</ref>. 24 жніўня 1992 года Якубаўшчынскі сельсавет перайменаваны ў [[Чэраскі сельсавет|Чэраскі]]. 20 кастрычніка 1995 года Мёрскі раён і горад Мёры аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 8 красавіка 2004 года ўтвораны [[Мёрскі сельсавет]], скасаваны Дварнасельскі, Чэраскі і Узменскі сельсаветы<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>. 16 верасня 2010 года Даўгінаўскі сельсавет перайменаваны ва [[Узмёнскі сельсавет|Узмёнскі]]<ref>{{Cite web |url=http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-258/2010-258(002-004).pdf&oldDocPage=3 |title=Решение Витебского областного Совета депутатов от 16 сентября 2010 г. № 35 О переименовании Долгиновского сельсовета Миорского района |access-date=23 верасня 2020 |archive-date=2 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302135628/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-258/2010-258(002-004).pdf&oldDocPage=3 |url-status=dead }}</ref>. == Сацыяльная сфера == === Адукацыя === {{main|Адукацыя ў Мёрскім раёне}} У раёне дзейнічаюць 12 дзіцячых садоў: у г. Дзісна, у в. Ідолта, Чэрасы, Іст, Туркова, Канцэрава, Наўгароды, Нікалаёва, Язна і 3 дзіцячых сада ў Міёрах. Усе дашкольныя ўстановы ўкаранілі праграму «Пралеска». У раёне налічваецца 28 школ: 3 сярэднія школы ў Міёрах, астатнія — у г. Дзісна, у в. Язна, Завуцце, Пераброддзе, Папшулі, Павяцце, Туркова, Узмёны, Цвеціна, Далгінава, Сіцькова, Новы Пагост, Чапукі, Дворнае Сяло, Волкаўшчына, Дрыгучы, Мікалаёва, Ісце, Паташня, Крукі, Слабада, Мілашова, Наўгароды, Фурсяны, Забалоцце. З іх — 8 базавых і 17 сярэдніх школ, 10 устаноў тыпу школа-сад у в. Завуцце, Пераброддзе, Узмёны, Цвеціна, Сіцькова, Новы Пагост, Чапукі, Волкаўшчына, Дрыгучы, Слабада. === Ахова здароўя === Медыцынскае абслугоўванне насельніцтва ў раёне ажыццяўляе ўстанова аховы здароўя «[[Міёрская раённая цэнтральная бальніца]]» . == Насельніцтва == Колькасць насельніцтва: : 2009 — 24 364 чал.<ref name="pop">[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасць насельніцтва Беларусі на кастрычнік 2009 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm |date=2 кастрычніка 2019 }}</ref> : 2007 — 27,2 тыс. : 1998 — 33,3 тыс. : 1995 — 34,4 тыс.{{sfn|Беларусь|1995}} Населеных пунктаў 470, у тым ліку два гарады — [[Мёры]] і [[Дзісна]]. == Адміністрацыйны падзел == Раён падзелены на 9 сельскіх саветаў: Завуццеўскі, Мёрскі, Мікалаёўскі, Новапагосцкі, Перабродскі, Павяцкі, Туркоўскі, Узмёнскі, Язненскі. == Транспарт == Па тэрыторыі раёна праходзіць чыгунка Варапаева — Друя, аўтамабільныя дарогі Браслаў — Полацк, Верхнядзвінск — Шаркаўшчына, Дзісна — Лужкі, Дзісна — Германавічы. Ёсць паромная пераправа праз Дзвіну ў Дзісне. Праведзены [[нафтаправод «Дружба»]]. == Культура, адукацыя, друк == Мясцовая прэса прадстаўлена раённай газетай «[[Міёрскія навіны]]». Наклад — амаль 4 тыс. асобнікаў (2019). Гл. [https://www.mijory.by/ Міёрскія навіны]. == Мясцовыя святы == З 2012 г. у верасні на Мёршчыне праводзіцца экалагічнае свята «Жураўлі і журавіны Міёрскага краю». == Помнікі архітэктуры == * [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Грыгаравічы)|Свята-Петра-Паўлаўская царква]] 1861 г., в. Грыгаравічы == Вядомыя асобы == * [[Павел Канстанцінавіч Валынцэвіч|Павел Валынцэвіч]] (1875—1962) — адзін з пачынальнікаў сучаснай беларускай фатаграфіі, святар<ref name="walyncewicz">[http://www.rh.by/by/141/250/3737/ Павел Валынцэвіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131113142133/http://www.rh.by/by/141/250/3737/ |date=13 лістапада 2013 }} // [[Рэгіянальная газета]]</ref>. * [[Ян Гушча]] (1917—1986) — паэт, празаік, перакладчык. * [[Генрых Дмахоўскі]] (1810, [[Забалоцце (Перабродскі сельсавет)|Забалоцце]] — 1863) — удзельнік нацыянальна-вызваленчага руху на землях Беларусі, Літвы і Польшчы ў 1830—1860-я гады. * [[Юрый Кашыра]] (1904—1943) — каталіцкі святар, прылічаны да святых. * Міхась Ляўковіч (нар. 1950, в. Язна) — беларускі мастак. * Язэп Малецкі (1906, в. Якужы — 1982) — грамадскі дзеяч, доктар медыцыны. * [[Васіль Мядзелец]] (1928, в. [[Ружанполле]] — 2004) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, сябра беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі [[Саюз беларускіх патрыётаў]] (СБП). * [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Сяргей Панізнік]] (нар. 1942, в. Бабышкі) — беларускі [[паэт]], перакладчык, заснавальнік [[Музей радзімазнаўства|Музея радзімазнаўства]] ў [[Лявонпаль|Лявонпалі]]. * [[Часлаў Сіповіч]] (1914—1981) — рэлігійны і грамадскі дзеяч. * Франц Сіўко (нар. 1953, в. Вята) — беларускі празаік, публіцыст. * [[Казімір Смулька]] (1894, в. [[Пруднікі (Мёрскі раён)|Пруднікі]] — 1965) — дзеяч беларускага хрысціянскага руху, каталіцкі [[святар]]. * [[Пятро Паўлавіч Сушко|Пятро Сушко]] (1937—1996) — беларускі паэт і перакладчык. * [[Ягор Андрэевіч Тамко|Ягор Тамко]] (1935, в. [[Лявонаўцы]] — 2008) — віцэ-адмірал, [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Браніслаў Туронак]] ([[1896]], фальв. Пестуны — [[1938]]) — беларускі грамадскі дзеяч. * [[Галіна Казіміраўна Тычка|Галіна Тычка]] (нар. 1955, в. [[Сташулі]]) — беларуская літаратуразнаўца. * [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Генадзь Цітовіч]] (1910—1986) — харавы дырыжор, этнамузыказнавец, [[кампазітар]]. * Вячаслаў Шамшур (нар. 1942, в. Пціцкія) — беларускі мастацтвазнаўца. * [[Алесь Юршэвіч]] (1928, в. [[Курылавічы (Мёрскі раён)|Курылавічы]] — 2007) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, сябра і адзін з утваральнікаў [[Глыбокае|глыбоцкай]] групы беларускай моладзевай падпольнай паваеннай арганізацыі [[Саюз беларускіх патрыётаў]] (СБП). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Мёрскага раёна / рэдкал. Г. М. Маняк [і інш.]. — Мн., 1998. — 630 с. * Туристская энциклопедия Беларуси. Мн. Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 648 с. * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Міёрскі раён|479}} == Спасылкі == * [http://miory.vitebsk-region.gov.by/by/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180929194642/http://miory.vitebsk-region.gov.by/by/ |date=29 верасня 2018 }} * [https://www.radzima.net/be/rayon/mierski.html Спіс населенных пунктаў Мёрскага раёна па сельсаветах] * [http://pridvinie.vlib.by/index.php/mijorski-rajon Рэсурс Віцебскай абласной бібліятэкі «Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць»] * [http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_vitebsk/regions/reg_miory/map.shtml Мапы і агульныя звесткі на emaps-online] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100929130639/http://emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_vitebsk/regions/reg_miory/map.shtml |date=29 верасня 2010 }} * [http://www.westki.info/miory Навіны Мёрскага раёна на сайце Westki.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090503063033/http://westki.info/miory |date=3 мая 2009 }} <!-- * [http://dorogiby.info/node/557 Гісторыка-культурныя каштоўнасці Мёрскага раёна на сайце «Дорогами Беларуси»] (на рускай мове) --> * [https://radzima.org/be/rayon/miyerski.html Фотаздымкі адметных мясцін на сайце Radzima.org] * [http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1460 Урокі міёрскага радзімазнаўства — «круглы стол», арганізаваны газетай «Культура»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160310054813/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=1460 |date=10 сакавіка 2016 }} * [http://globustut.by/_regs/miors.htm Выдатныя мясціны на партале globustut.by] {{ref-ru}} * [http://www.ng.by/ru/issues?art_id=43178 Артыкул «Вадаспад нечаканых адкрыццяў» у «Народнай газеце», 27.01.2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111105024/http://www.ng.by/ru/issues?art_id=43178 |date=11 студзеня 2012 }} {{Мёрскі раён}} {{Адміністрацыйны падзел Віцебскай вобласці}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Мёрскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Вілейская вобласць|child|загаловак=Мёрскі раён у [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] (1940—1944)}} |спіс2 = {{Полацкая вобласць|child|загаловак=Мёрскі раён у [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]] (1944—1954)}} |спіс3 = {{Маладзечанская вобласць|child|загаловак=Мёрскі раён у [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]] (1954—1960)}} |спіс4 = {{Віцебская вобласць БССР|child|загаловак=Мёрскі раён у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] (з 1960)}} }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мёрскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе]] 7w5kmvzc1x7qekedmsiy8zktvcnvebr 0 2596 5163055 4835809 2026-07-08T21:52:46Z Bk1949 50943 /* Літаратура */ 5163055 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Родныя гоні |арыгінал назвы = |лагатып = |выява = |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = |перыядычнасць = |скарачэнне = |мова = |адрас рэдакцыі = |галоўны рэдактар = В. Дзягцяранка (№ 1—4)<br/>М. Станкевіч (з № 5) |заснавальнікі = |выдавец = |краіна = |гісторыя = [[1927]] |заснаванне = |апошні выпуск = |аб'ём = |камплектацыя = |тыраж = {{num|}} |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«Родныя гоні»''' — грамадска-культурны і літаратурна-мастацкі ілюстраваны [[часопіс]] дэмакратычнага кірунку, орган [[Таварыства беларускай школы|ТБШ]]. Выдаваўся на [[Беларуская мова|беларускай мове]] ў [[Вільнюс|Вільні]] (сакавік — кастрычнік [[1927]]). Рэдактары [[В. Дзягцяранка]], [[М. Станкевіч]] (з № 5). Мастацкае афармленне — [[Язэп Міхайлавіч Горыд|Я. Горыд]]. Выйшла 6 нумароў. == Тэматыка == Гістарычная тэматыка прадстаўлена ў публікацыях [[Аляксандр Антонавіч Савіч|А. Савіча]], [[Д. Масальскі|Д. Масальскага]] і [[Антон Іванавіч Луцкевіч|А. Навіны]], прысвечаных асвеце ў сярэдневяковай Беларусі, ролі моладзі ў беларускім нацыянальна-вызваленчым руху. 3 нарысамі аб прынцыпах навучання і выхавання ў беларускай школе выступаў [[Сяргей Канстанцінавіч Паўловіч|С. Паўловіч]] (пад крыптанімам «С. П.»), з артыкулам пра [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|акадэмічную канферэнцыю па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] ў [[Мінск]]у — [[Я. Станкевіч]]. Друкаваў вершы і паэмы [[М. Багдановіч]]а, [[Н. Арсеннева]]й, [[Міхась Васілёк|М. Васілька]], [[П. Пестрак]]а (пад псеўд. Звястун), [[В. Вальтар]]а, [[Ф. Грышкевіч]]а, [[Аўген Бартуль|А. Бартуля]], апавяданні Палачанкі, [[Уладзіслаў Грыневіч|У. Грыневіча]], замалёўкі А. Мацейчыка, пераклады з [[Уладзіслаў Сыракомля|У. Сыракомлі]], [[А. Дадэ]], артыкулы пра творчасць [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|В. Дуніна-Марцінкевіча]], [[М. Багдановіч]]а, [[Ядвігін Ш.|Ядвігіна Ш.]], [[Н. Арсеннева]]й, новыя звесткі пра жыццё [[Францыск Скарына|Ф. Скарыны]] («Аб годзе нараджэння Ф. Скарыны» [[Ігнат Сымонавіч Дварчанін|I. Дварчаніна]]). Пра беларускую народную эстэтыку пісаў [[Рамуальд Аляксандравіч Зямкевіч|Р. Зямкевіч]] (пад псеўд. Суніца), пра зямельныя адносіны на Беларусі ў канцы [[XIX]] ст. — [[А. Зянюк]]. На старонках часопіса змешчаны беларускія народныя песні ў нотным запісе [[В. Багдановіч]]а, Т. Трызны, [[Альбін Мацвеевіч Стаповіч|А. Стаповіча]], матэрыялы з гісторыі асветы, літаратурна-філасофскае эсэ Чэмера ([[Уладзімір Іванавіч Самойла|У. Самойлы]]), артыкулы пра выдатных вучоных ([[І. Ньютан]]а, [[Бенедыкт Спіноза|Б. Спінозу]]). У асобным раздзеле асвятлялася праца гурткоў ТБШ. Меліся рубрыкі «Культурныя навіны», «Кнігапіс». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|13|Родныя гоні}} * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|«Родныя гоні»|[[Арсень Ліс|Ліс, А.]]|119}} [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы Вільні на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:Таварыства беларускай школы]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1927 годзе]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, закрытыя ў 1927 годзе]] f1eqn7hvanj5ryurf3e7fdehus38fbf 0 2659 5163054 4918675 2026-07-08T21:50:18Z Bk1949 50943 /* Спасылкі */ 5163054 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Саха (значэнні)}} {{Часопіс |назва = |арыгінал назвы = |лагатып = |выява = [[Файл:Saha̠1913.jpg|200пкс|Вокладка часопіса]] |шырыня = |подпіс = |спецыялізацыя = |перыядычнасць = |скарачэнне = |мова = |адрас рэдакцыі = |галоўны рэдактар = |заснавальнікі = |выдавец = |краіна = |гісторыя = |заснаванне = |апошні выпуск = |аб'ём = |камплектацыя = |тыраж = |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«Саха́»''' — [[часопіс]] сельскагаспадарчай тэматыкі, дэмакратычнага кірунку. == Гісторыя == Выходзіў на [[Беларуская мова|беларускай мове]], у [[Вільня|Вільні]] (красавік [[1912]] — кастрычнік [[1913]]), у [[Мінск]]у (лістапад 1913 — студзень [[1915]]). На 27-м нумары выхад спынены ў сувязі з [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайной]]. Таксама 2 нумары былі выдадзены [[Беларускі цэнтральны саюз сельскагаспадарчых і крэдытных кааператываў|Саюзам сельскагаспадарчай кааперацыі Беларусі]] ў Мінску (красавік [[1920]] — май 1920). У далейшым выходзіў у Вільні (сакавік [[1927]] — жнівень [[1931]]), выйшаў 41 нумар. Усяго выйшла 70 нумароў. == Тэматыка і змест == На старонках «Сахі» прапагандаваліся прагрэсіўныя метады апрацоўкі зямлі, палепшаныя гатункі насення, шматпольная сістэма севазвароту. Часопіс арыентаваў на спецыялізацыю гаспадаркі, развіццё [[Жывёлагадоўля|жывёлагадоўлі]], пісаў пра розныя аспекты [[садоўніцтва]], [[агародніцтва]], [[бортніцтва]]{{sfn|Беларусь|1995}}, даваў гаспадарчыя парады. Друкаваліся У. Павалковіч, [[Зоська Верас]], М. Манцэвіч і іншыя. == Рэдактары == * [[А. Уласаў]] (1912—1915, 1920, [[1928]]—[[1929]]); * У. Павалковіч (1927); * [[М. Ільяшэвіч]] ([[1930]]—1931). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|«Саха»|[[Арсень Ліс|Ліс А. С.]]|202}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|«Саха»|647}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-1|«Саха»|Ліс А.|324}} * ''[[Вячаслаў Аляксеевіч Шаршуноў|Шаршунов, В. А.]]'' [http://vesti.belal.by/vesti/pdf/20030418.pdf Деятельность научных обществ и губернских комитетов по развитию сельского хозяйства. в дореволюционной Беларуси] / В. А. Шаршунов // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Сер. аграрных навук. — 2003. — N 4. — С. 72—77. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{elibrary.mab.lt|2269|«Саха» (1912—1929)}} * {{elibrary.mab.lt|2306|«Саха»: беларускі месячнік сельскай гаспадаркі і коопэрацыі (1930, 1931)}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы Вільні на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:Часопісы Мінска на беларускай мове]] 7gttdasq93ge74bi4hlnwelzan71v65 0 2888 5163187 4795489 2026-07-09T09:15:22Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Альпы]]; дададзена [[Катэгорыя:Бернскія Альпы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5163187 wikitext text/x-wiki {{Вяршыня |Назва = Фінстэрааргорн |Нацыянальная назва = de/Finsteraarhorn |Выява = Aerial image of Finsteraarhorn (view from the south).jpg |Подпіс выявы = |Каардынаты = |Краіна = Швейцарыя |Рэгіён = |Раён = |Востраў = |Нябеснае цела = |Горная сістэма = |Хрыбет ці масіў = |Вышыня = 4274 |Крыніца вышыні = |Адносная вышыня = |Першае ўзыходжанне = [[1829]] }} '''Фінстэрааргорн''' ({{lang-de|Finsteraarhorn}}) — гара ў горнай сістэме [[Альпы|Альпаў]]. Вышыня 4274 м. {{Няма крыніц|дата=2022-06-28}} [[Катэгорыя:Горныя вяршыні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Бернскія Альпы]] [[Катэгорыя:Горы Швейцарыі]] sv2dlgviqouod3ptjzwkhaff1tx78vp 0 3036 5163189 4515075 2026-07-09T09:16:02Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Альпы]]; дададзена [[Катэгорыя:Бернскія Альпы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5163189 wikitext text/x-wiki {{Вяршыня |Назва = Юнгфрау |Нацыянальная назва = |Выява = Jungfrau 2416.jpg |Подпіс выявы = Юнгфрау, паўночная старана, від з боку [[Малы Шайдэг|Малога Шайдэга]] |Каардынаты = |Краіна = Швейцарыя |Рэгіён = |Раён = |Востраў = |Нябеснае цела = |Горная сістэма = Бернскія Альпы |Хрыбет ці масіў = |Вышыня = 4158 |Крыніца вышыні = |Адносная вышыня = |Першае ўзыходжанне = }} '''Юнгфрау''' — [[гара]] ў горнай сістэме [[Альпы|Альпаў]]. Вышыня 4158 м. Адна з самых вядомых гор у [[Швейцарыя|Швейцарыі]]. Трэцяя па вышыні гара [[Бернскія Альпы|Бернскіх Альпаў]], разам з вяршынямі [[Айгер]] і [[Мёнх]] утварае адметную на від групу. Праз вяршыню Юнгфрау праходзіць мяжа паміж швейцарскімі кантонамі [[Берн (кантон)|Берн]] і [[Вале (кантон)|Вале]]. {{Няма крыніц|дата=2022-06-28}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Горныя вяршыні Еўропы]] [[Катэгорыя:Горы Швейцарыі]] [[Катэгорыя:Бернскія Альпы]] to9xcfolsfdf7egiyq9q9nb3hbis880 0 3336 5162970 4933040 2026-07-08T13:56:22Z Lesnas ättling 10908 дапаўненне, абнаўленне звестак 5162970 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Стакгольм (значэнні)}} {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Стакгольм |арыгінальная назва = Stockholm |краіна = Швецыя |герб = Stockholm_vapen_bra.svg |сцяг = |шырыня герба = |апісанне герба = Герб Стакгольма |шырыня сцяга = |выява = Stockholm lead image.jpg |lat_dir = N |lat_deg = 59 |lat_min = 20 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 18 |lon_min = 4 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(788269)_region:SE |памер карты краіны = 200 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = Адміністрацыйны падзел Швецыі{{!}}Лен |рэгіён = Стакгольм |рэгіён у табліцы = Лен Стакгольм{{!}}Стакгольм |від раёна = |раён = |раён у табліцы = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = [[Стэн Нордын]] |дата заснавання = |першае згадванне = 1252 |ранейшыя імёны = Агнафіт |статус з = |плошча = 188 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 102 |клімат = |афіцыйная мова = Шведская |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 1 000 374 |год перапісу = 2026 |шчыльнасць = 4,160 |агламерацыя = 2 084 526 |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |часавы пояс = +1 |DST = ёсць |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Stockholm |сайт = http://www.stockholm.se |мова сайта = sv |мова сайта 2 = en |add1n = [[Гарады-пабрацімы]] |add1 = [[Санкт-Пецярбург]], [[Рыга]] |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Стакго́льм''' ({{lang-sv|{{Audio|sv-Stockholm.ogg|Stockholm}}}}; <small>шведскае вымаўленне</small>{{IPA|ˈstɔkːˈhɔlm, ˈstɔkːˈɔlm, ˈstɔkːɔlm}}<ref>{{Кніга|загаловак=Svenska uttals-lexikon |аўтар=Per Hedelin |год=1997 |выдавец=Norstedts |месца=Stockholm }}</ref>) — [[сталіца]] і найбуйнейшы горад [[Швецыя|Швецыі]], з насельніцтвам 1 мільён чалавек (на 31 траўня 2026 году)<ref>[https://www.scb.se/pressmeddelande/nu-bor-det-over-en-miljon-i-stockholm/ Nu bor det över en miljon i Stockholm]{{ref-sv}}</ref>. Размешчаны на ўсходзе краіны, паміж возерам [[Меларэн]] і [[Балтыйскае мора|Балтыйскім морам]]. Гістарычна істотным аказалася геаграфічнае размяшчэнне горада на 14 астравах паўднёва-ўсходняга ўзбярэжжа Швецыі. Стакгольм з’яўляецца [[культура|культурным]], [[палітыка|палітычным]] і [[эканоміка|эканамічным]] цэнтрам Швецыі. Тут знаходзяцца галоўная рэзідэнцыя шведскага караля, шведскага ўрада і [[Рыксдаг|парламента]]. У горадзе пражывае каля 22 % насельніцтва краіны. У [[2008]] годзе амерыканскі часопіс ''Foreign Policy'' склаў спіс гарадоў, якія іграюць найбольш значную ролю ў міжнародных інтэграцыйных адносінах, — «Global Cities Index» — у якім Стакгольм займаў 24-е месца ў свеце, 10-е ў [[Еўропа|Еўропе]] і першае ў [[Скандынавія|Скандынавіі]]<ref name="The 2008 Global Cities Index">{{Cite web |url=http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1 |date=9 December 2008 |publisher=Foreign Policy |title=The 2008 Global Cities Index|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107184223/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509 |archive-date=7 студзеня 2010 |url-status=dead }}</ref>. Размешчаны на радзе астравоў, горад вядомы сваёй прыгажосцю, выдатнай архітэктурай і шматлікімі паркамі<ref name="Stockholm facts">[https://web.archive.org/web/20070715140222/http://www.iht.com/articles/2007/06/18/arts/rmon8stockholm.php Stockholm facts]</ref>. Гэтыя і іншыя фактары далі падставу назваць Стакгольм «Паўночнай [[Венецыя]]й»<ref>[http://www.cnn.com/2009/TRAVEL/06/05/stockholm.trip/index.html Adventures in the 'Venice of the North'], [[CNN.com]] June 5, 2009</ref> і «Каралевай [[Меларэн]]а». У горадзе знаходзіцца вялікая колькасць [[музей|музеяў]], шэраг [[тэатр]]аў і вышэйшых навучальных устаноў. Тут праводзяцца шматлікія фестывалі і спартыўныя спаборніцтвы як нацыянальнага, так і міжнароднага ўзроўню. Стакгольм — другі пасля [[Капенгаген]]а горад [[Скандынавія|Скандынавіі]] па колькасці наведвальнікаў (каля 1 млн турыстаў штогод). На гербе Стакгольма адлюстрован заступнік горада [[Эрык IX Святы]]. == Гісторыя == === Ад Ледніковага перыяду да XII стагоддзя === [[File:Stockholm county 3000-BC.png|thumb|left|Месца сучаснага Стакгольма ў 3000 годзе да н.э.]] [[File:Västerbron och vattenstånd.jpg|thumb|left|Узровень мора на месцы сучаснага Стакгольма ў мінулыя эпохі.]] 18 000 гадоў назад ляднік на тэрыторыі [[Еўропа|Еўропы]] пачаў таяць, і прыкладна 11 500 гадоў назад яго мяжой становіцца, між іншым, месца, дзе цяпер знаходзіцца Стакгольм<ref>[http://www.stockholmslansmuseum.se/faktabanken/stenaldern/ Музей лена Стакгольм]</ref>. На працягу наступнага тысячагоддзя гэта месца заставалася дном [[мора]]. Прыкладна ў той самы час пачынаецца працэс [[гляцыяізастазія|гляцыяізастазіі]] (узняцця сушы), які працягваецца дагэтуль (з хуткасцю 3,8 мм у год у раёне Стакгольма)<ref>[http://www.havet.nu/dokument/HU20031issjon.pdf Baltiska issjön]</ref>. Мяркуецца, што чалавек на тэрыторыі сучаснага Вялікага Стакгольма з’явіўся ў эпоху [[мезаліт]]у, каля 6 000 гадоў да н.э. (да гэтага часу адносіцца стаянка, знойдзеная на тэрыторыі [[камуна Гудынгэ|Гудынгэ]])<ref>''Olle Magnusson''. Huddinge till fots — Stockholm: Huddinge kommun, 2008. — S. 20. ISBN 978 91 977210 3 5</ref>. З сярэдзіны [[Жалезны век|жалезнага веку]] і да часоў вікінгаў ([[500]]—[[1100]] гады н.э.) узровень мора быў прыкладна на 5 м вышэйшым за сучасны. У часы вікінгаў у раёне возера [[Меларэн]] ужо ўзніклі гарады [[Бірка]] і [[Сігтуна]]. На тэрыторыі сучаснага Стакгольма таксама існавалі невялічкія населеныя пункты — найчасцей гэта былі хутарападобныя пасяленні, аднак мяркуецца, што сярод іх была і больш буйная вёска — Агнефіт, якая імаверна, дала пачатак Стакгольму{{efn|Паводле некаторых версій ''Historia Norvegiæ'', твора, напісанага паміж 1160 і 1170 гадамі, Агнефіт была тым, што крыху пазней стане Стакгольмам. Аднак атаясамленне Агнефіта са Стакгольмам было імаверна зроблена нарвежскім гісторыкам Густавам Стормам у яго выданні гэтага твора ў 1880 годзе. Глядзіце Faulkes & Perkins (2001). [http://www.vsnrweb-publications.org.uk/Text%20Series/Historia%26Passio.pdf A History of Norway and the passion and miracles of the blessed Olafr]. Text Series Volume XIII. Viking Society for Northern Research.}}. Знаходзілася яна ў цэнтры сучаснага Стакгольма: альбо на востраве Рыдархольмен, альбо на Стадсхольмене. === XIII—XV стагоддзі === [[Выява:Vädersoltavlan cropped.JPG|thumb|[[:en:Vädersolstavlan|Самая ранняя маляўнічая выява Стакгольма]] (20 красавіка 1535 г.)]] Стакгольм упершыню згадваецца ў двух дакументах [[1252]] года: першы датуецца ліпенем, другі — [[19 жніўня]]. Гэта адзіныя на цяперашні момант крыніцы, якія дакладна пазначаюць дату афіцыйнага заснавання горада. Зрэшты, у хроніцы [[Вісбю]] Стакгольм згадваецца яшчэ раней — у [[1187]] годзе. Аднак гэтыя звесткі выклікаюць сумненні сярод гісторыкаў, бо першы подпіс на гэтым дакуменце датуецца толькі [[1410]] годам.<ref>{{Кніга|аўтар = Åke Abrahamsson|загаловак = Stockholm: en utopisk historia|месца = Stockholm|выдавецтва =Bokförlaget Prisma|год =2004|старонкі = 8|isbn = 91-518-4264-5}}</ref>. Між іншым, існуе і іншая, легендарная дата, паводле якой Стакгольм быў заснаваны ў сярэдзіне [[XIII стагоддзе|XIII стагоддзя]] [[Ярл Біргер|Ярлам Біргерам]] як умацаванае паcелішча пры ўваходзе з [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]] ў возера [[Меларэн]] для абароны гандлёвых гарадоў ад замежных захопнікаў. [[Выява:Stortorget.jpg|thumb|left|Вялікая плошча (Стурторгет) у [[Стары горад, Стакгольм|Старым горадзе]]]] Ужо ў канцы 1250-х гадоў стакгольмцы заключылі гандлёвае пагадненне з [[Любек]]ам, а ў [[1261]] — з [[Гамбург]]ам, што значна паўплывала на яго развіццё як гандлёвага горада ў другой палове [[XIII стагоддзе|XIII]]—[[XIV стагоддзе|XIV стагоддзях]]<ref>{{Cite web | author = Henrik Höjer| year = 2002| url = http://www.fof.se/tidning/2002/3/stockholm-anno-1252| title = Stockholm anno 1252| publisher = «Forskning och framsteg» №3| language = sv}}</ref>. У пачатку [[XV стагоддзе|XV стагоддзя]] насельніцтва Стакгольма складала каля 5 тысяч чалавек, у ім пражывалі [[шведы]], [[фіны]] і [[немцы]]. Апошнія мелі значны ўплыў на жыццё горада: у прыватнасці, існаваў закон, згодна з якім палову членаў гарадской рады павінны складаць немцы, а палову — шведы<ref>{{Кніга|аўтар = Helena Friman, Göran Söderström|загаловак = Stockholm: en historia i kartor och bilder|месца = Stockholm|выдавецтва =Wahlström & Widstrand|год =2008|старонкі = 28|isbn = 978-91-46-21843-2}}</ref>. У гэты час Стакгольм становіцца важным гандлёвым цэнтрам [[Ганза|Ганзы]]: горад [[імпарт]]уе [[соль]], спецыі, [[піва]], [[віно]], вопратку, зброю. На [[экспарт]] ішлі [[жалеза]] і [[медзь]] з [[Бергслаген]]а, вэнджаная рыба, масла, скуры. [[1 мая]] [[1436]] года Стакгольм атрымаў гарадскія прывілеі — гэту дату прынята лічыць пачаткам гісторыі Стакгольма ў якасці сталіцы [[Швецыя|Швецыі]]<ref>{{Кніга|аўтар = Helena Friman, Göran Söderström|загаловак = Stockholm: en historia i kartor och bilder|месца = Stockholm|выдавецтва =Wahlström & Widstrand|год =2008|старонкі = 31|isbn = 978-91-46-21843-2}}</ref>. Вынікам дацкага панавання, пад якім Стакгольм, як і ўся [[Швецыя]], аказаўся пасля [[Кальмарская унія|Кальмарскай уніі]] стала [[Бітва пры Брункебергу]], якая адбылася [[10 кастрычніка]] [[1471]] года, і скончылася перамогай шведаў. === XVI—XVII стагоддзі === У пачатку [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]] яшчэ большае значэнне сярод жыхароў горада набывае [[нямецкая мова]] ([[ніжненямецкая мова|ніжненямецкія дыялекты]]). У [[1520]] годзе [[Швецыя]] зноў была захоплена датчанамі на чале з [[Крысціян II|Крысціянам II]]. Абарону Стакгольма трымала ўдава [[Стэн Стурэ Малодшы|Стэна Стурэ Малодшага]] Крысціна Нільсдотэр (Юленшэрна). Крысціян II не хацеў доўгай аблогі і вырашыў атакаваць. [[7 верасня]] [[1520]] Стакгольмскі замак быў пакінуты датчанам, а [[4 лістапада]] Крысціян II каранаваўся шведскім каралём. Ужо [[8 лістапада]] [[1520]] года шэраг удзельнікаў супраціўлення (кіраўнікі горада, прадстаўнікі дваранства, два біскупы) былі забіты у час так званай [[Стакгольмская крывавая лазня|Стакгольмскай крывавай лазні]]<ref>{{Кніга|аўтар = Lars Ericson Wolke|загаловак = Stockholms blodbad|месца = Stockholm|выдавецтва = Prisma|год = 2006|старонкі = 137-143|isbn = ISBN 9151843803 }}</ref>. Аднак ужо летам [[1523]] года [[Густаў Ваза]], які раней падняў у [[правінцыя Даларна|правінцыі Даларна]] паўстанне супраць дацкага панавання, вызваліў Стакгольм. Пасля прыходу да ўлады, [[Густаў Ваза]] ўзяў курс на стварэнне моцнай цэнтралізаванай улады, цэнтрам якой стаў Стакгольм. У гэты час насельніцтва горада пачало расці і ў [[1600]] годзе складала каля 9 000 жыхароў<ref>{{Кніга|аўтар = Åke Abrahamsson|загаловак = Stockholm: en utopisk historia.|месца = Stockholm|выдавецтва = Prisma|год = 2004|старонкі = 47|isbn = ISBN 91-518-4264-5 }}</ref>. [[File:Slottet Tre Kronor 1661.jpg|thumb|right|250px|Стакгольмскі замак Трэ Крунур у [[1661]] годзе. З малюнка [[Нідэрланды|нідэрландскага]] [[мастак]]а [[Говерт Кампхёйзен|Говерта Кампхёйзена]].]] У лістападзе [[1592]] года памірае шведскі кароль [[Юхан III]]. Яго сын, [[кароль польскі]] і [[вялікі князь літоўскі]] [[Жыгімонт Ваза]] цяпер меў права спадчыны на шведскі прастол<ref>{{Кніга|аўтар = Åke Andrén|частка = del 3|загаловак = Sveriges kyrkohistoria. Reformationstid|месца = Stockholm|выдавецтва = Verbum|год = 1999|старонкі = 223}}</ref>. Атрымаўшы дазвол [[сойм]]а наведаць [[Швецыя|Швецыю]], Жыгімонт прыбыў у верасні [[1593]] года ў Стакгольм, і ўжо ў лютым [[1594]] года стаў каралём Швецыі (яго каранацыя адбылася ў [[Кафедральны сабор Упсалы|Упсальскім саборы]]). Аднак палітыка караля-каталіка незадавальняла шведскую эліту, якая прытрымлівалася [[Лютэранства|лютэранскага]] веравызнання, у выніку чаго ўжо праз год уладу ў Швецыі захапіў суродзіч Жыгімонта — сын [[Густаў Ваза|Густава Вазы]] і брат [[Юхан III|Юхана III]], герцаг [[Карл IX (кароль Швецыі)|Карл]]. У [[1604]] годзе ён афіцыйна стаў каралём Швецыі. Гэтыя падзеі паклалі пачатак [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1629)|Першай Паўночнай вайне]], альбо [[Бітва за Інфлянты|Бітве за Інфлянты]] — шматгадоваму ваеннаму канфлікту паміж [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] і [[Швецыя]]й.<ref>{{Кніга|аўтар = Андрэй Котлярчук|загаловак = Швэды ў гісторыі і культуры беларусаў|месца = Мінск|выдавецтва = Энцыклапедыкс|год = 2002|старонкі = 69|isbn = 985–6599–58–Х }}</ref> Гэты канфлікт выявіў сур’ёзныя разыходжанні паміж [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княствам Літоўскім]] і [[Польшча]]й і прывёў да сепаратнага дагавора [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] са [[Швецыя]]й, падпісанага ў [[1627]] годзе, які пазбаўляў юрыдычнай сілы [[Люблінская унія|Люблінскую унію]].<ref>Там жа, с.70, 73</ref> У гэты час Стакгольм становіцца сталіцай магутнай імперыі, якая ўключала ў сябе тэрыторыю сучасных [[Швецыя|Швецыі]], [[Фінляндыя|Фінляндыі]], [[Эстонія|Эстоніі]], частак [[Латвія|Латвіі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Расія|Расіі]], [[Германія|Германіі]] і [[Нарвегія|Нарвегіі]]<ref>{{Кніга|аўтар = Robert I. Frost|загаловак = The Northern Wars. War, State and Society in Northeastern Europe 1558-1721.|выдавецтва = Longman|год = 2000|старонкі = 133-134|isbn = ISBN 978-0-582-06429-4. }}</ref>. Нягледзячы на войны ([[Першая Паўночная вайна]], [[Трыццацігадовая вайна]]) і на Вялікі пажар [[1625]] года, з [[1610]] да [[1680]] года колькасць насельніцтва Стакгольма павялічылася ў 6 разоў.<ref>{{Кніга|аўтар = Sven Lilja|загаловак =Städernas folkmängd och tillväxt, Sverige (med Finland) ca 1570-tal till 1810-tal. Historisk tätortsstatistik, del 2|месца = Stockholm|год = 1996|старонкі = 70}}</ref> [[17 чэрвеня]] (27 па новым стылі) 1682 года ў Стакгольмскім замку Трэ Крунур (даслоўна «Тры кароны») нарадзіўся будучы кароль Швецыі [[Карл XII]] — чалавек, які пакінуў след у гісторыі рада еўрапейскіх краін, у тым ліку [[Беларусь|Беларусі]]. Шмат падзей пабачыў Стакгольм у [[1697]] годзе: [[5 красавіка]] памёр кароль [[Карл XI]], [[7 мая]] згарэў стары замак (пазней, на тым месцы быў пабудаваны [[Стакгольмскі каралеўскі палац|новы замак]]), а [[14 снежня]] ў Стакгольмскім саборы каранаваўся сын Карла XI — пятнаццацігадовы [[Карл XII]]. {{Панарама|Suecia 1-013 ; Stockholm från öster.jpg|760px|<center>Краявід Старога горада з альбома гравюр ''[[Швецыя старажытная і сучасная]]'' (XVII стагоддзе).</center>}} === XVIII—XIX стагоддзі === У [[1700]] годзе пачалася [[Вялікая Паўночная вайна]]: сярод краін, якія яе пачалі, выступіўшы супраць [[Швецыя|Швецыі]], была і [[Рэч Паспалітая]]. Аднак частка вялікалітоўскай шляхты на чале з [[Сапегі|Сапегамі]] падтрымала шведаў. У сакавіку [[1702]] года [[Казімір Ян Сапега]] і [[Карл XII]] дамовіліся аб ваенным саюзе, а ў кастрычніку [[1703]] года Казімір Сапега выдаў маніфест, згодна з якім перадаў усе свае маёнткі пад шведскі пратэктарат і прыняў шведскае падданства. Тэкст гэтага маніфеста быў надрукаваны ў Стакгольме [[3 лістапада]] [[1703]] года<ref>{{Кніга|аўтар = Андрэй Котлярчук|загаловак = Шведы ў гісторыі і культуры беларусаў|месца = Менск|выдавецтва = Энцыклапедыкс|год = 2002|старонкі = 91|isbn = 985–6599–58–Х }}</ref>. За гэта Сапегі былі канчаткова пазбаўленыя ўсіх пасад. Саму шведскую сталіцу [[Вялікая Паўночная вайна]] даволі доўга не закранала. Аднак на яе заканчэнні, у [[1719]] годзе, калі ўсё ўсходнешведскае ўзбярэжжа цярпела ад расійскіх нападаў, пагроза навісла і над Стакгольмам. У пачатку жніўня расіяне атакавалі абаронцаў горада, на чале якіх стаяў Бальтзар фон Дальхайм. Колькасная перавага была за расіянамі, сітуацыя для шведаў была ўжо вельмі сур’ёзнай, аднак дзякуючы Сёдэрманландскаму палку Рутгера Фукса, які своечасова прыйшоў на дапамогу, яны ўсё ж здолелі адкінуць ворага і адстаяць горад<ref>{{Кніга|аўтар = Lars Ericson|загаловак = Svenska slagfält|выдавецтва = Wahlström & Widstrand|год = 2003|старонкі = 352}}</ref>. У [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзі]] Стакгольм становіцца значным індустрыяльным цэнтрам<ref>{{Cite web| author =Lars Nilsson| last =Nilsson| first =Lars| url =http://www2.historia.su.se/urbanhistory/cybcity/befolkning/index.htm| work =Cybercity| date =2 лютага 2012| language =sv| title =Alla svenska städer: befolkning| access-date =4 лютага 2012| archive-url =https://web.archive.org/web/20100728095951/http://www2.historia.su.se/urbanhistory/cybcity/befolkning/index.htm| archive-date =28 ліпеня 2010| url-status =dead}}</ref>. У гэты перыяд цэнтр горада знаходзіцца ў раёне Нармальм ({{lang-sv|Norrmalm}}). Але [[XVIII стагоддзе]] — гэта яшчэ і Век Асветніцтва і Век Волі. Імкненне да сістэматызацыі — тыповая для гэтага часу з’ява — знайшло адлюстраванне, у прыватнасці, у зробленай у [[1731]]—[[1733]] гадах картографам Петрусам Тылаусам карце Стакгольма, на якой былі пазначаныя не толькі вуліцы і плошчы, але і назвы гарадскіх кварталаў, аптэкі і школы<ref>{{Кніга|частка = Tillaeus, Petrus|загаловак = Nordisk familjebok|год = 1919|старонак = 50}}</ref>. У час кіравання караля [[Густаў III|Густава III]] (1771—1792) Стакгольм становіцца значным культурным цэнтрам: у ім, між іншым, былі заснаваныя Музычная Акадэмія, Акадэмія мастацтваў (малявання і скульптуры), Шведскі тэатр, Опера [[Густаў III|Густава III]], [[Каралеўскі балет Швецыі|Каралеўскі балет]], [[Шведская Акадэмія]] і іншыя. [[File:Stureparken2009a.jpg|thumb|right|250px|Дамы, пабудаваныя ў 1880-х гг. у Стакгольмскім раёне Эстэрмальм.]] Першая палова [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] была перыядам стагнацыі горада і [[Швецыя|Швецыі]] ў цэлым. У гэты час актуальнымі праблемамі былі галеча, голад, хваробы. Акрамя таго, многія сяляне імкнуліся перасяліцца ў сталіцу ў пошуках лепшага жыцця: насельніцтва горада расло, адчуваўся недахоп жылля. Вельмі кепскай была санітарная сітуацыя. Сярэдняя працягласць жыцця была ўсяго 20 гадоў для мужчын і 26 гадоў для жанчын<ref>{{Кніга|аўтар = Ann Katrin Pihl Atmer|загаловак = Sommarnöjet i Skärgården: sommarbebyggelse i Stockholms inre skärgård 1860-1915.|месца = Stockholm|выдавецтва = Kommittén för Stockholmsforskning.|год = 1987|старонак = 43}}</ref>. Але пачынаючы з 1860-х гадоў, горад перажывае сапраўдны бум: ствараюцца новыя працоўныя месцы, прыцягваецца капітал, павялічваецца колькасць насельніцтва (136 000 у 1870 годзе<ref>Nilsson, Lars (2008). Alla svenska städer: befolkning</ref>, 246 000 чалавек у 1890 годзе)<ref>Statistiska Centralbyrån (1969). Historisk statistik för Sverige: Del 1. Befolkning. Andra upplagan, 1720—1967</ref>. Яшчэ ў [[1853]] годзе ў горадзе з’явіўся першы вулічны газавы ліхтар, у [[1861]] — першая помпавая і першая электрастанцыі, а таксама чыгунка і грамадскі транспарт: конныя трамваі і аўтобусы. У 1880—1890-я гады вырас новы раён горада — Эстэрмальм, дзе будаваліся каменныя дамы́ для заможных класаў грамадства. У 1890-я гады Стакгольм ужо меў найбольшую, у параўнанні з іншымі буйнымі гарадамі свету, колькасць [[тэлефон]]аў<ref>{{Кніга|аўтар = Lasse Brunnström|загаловак = Telefonen: en designhistoria|месца = Stockholm|выдавецтва = Atlantis|год = 2006|старонак = 16}}</ref>. === XX і XXI стагоддзі === Пачатак [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] — час пратэстаў працоўных і шматлікіх стачак, найбольш значнай з якіх была т.зв. Вялікая стачка [[1909]] года. У [[1912]] Стакгольм прымаў [[Летнія Алімпійскія гульні 1912 года|V Летнія Алімпійскія гульні]]. Горад працягваў расці, дасягнуўшы ў [[1920]] годзе колькасці насельніцтва ў 420 000 чалавек, што адлюстравалася на катастрафічным недахопе жылля<ref>Helge, Marina. Stigtunahem «Framväxten av allmännyttan — krigsåren»</ref>. Гэта прывяло да ўзнікнення Руху за ўласнае жыллё, мэтай якога было забяспечванне сямей рабочых уласнымі, хай і невялікімі па памерах, хатамі. У [[1923]] годзе, да 400-га юбілею ўзяцця Стакгольма [[Густаў Ваза|Густавам Вазам]] была пабудавана [[Стакгольмская ратуша]] — сучасны сімвал горада. [[File:Kungsgatan 1967.jpg|thumb|left|200px|У цэнтры Стакгольма ў дзень пераходу Швецыі на правабаковы рух [[3 верасня]] [[1967]]]] У [[1930]] годзе ў Стакгольме праводзілася Шведская нацыянальная выстаўка архітэктуры і мастацтва, якая стала штуршком для папулярызацыі [[Функцыяналізм (архітэктура)|функцыяналізму]]. У гэты час праводзіцца [[сацыяльная палітыка]], развіваецца інфраструктура, будуецца жыллё, уводзіцца цэнтралізаванае ацяпленне. У [[1940]] годзе колькасць насельніцтва Стакгольма дасягнула 590 000 чалавек. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] адчуваўся недахоп бензіну, а ў незвычайна халодную зіму [[1941]]—[[1942]] гадоў — яшчэ і харчавання. [[22 лютага]] [[1944]] года [[СССР|савецкая]] авіяцыя скінула на горад тры бомбы: ці была гэта памылка, застаецца невядома<ref>En tidstypisk dementi Umebladet, KB</ref>. У 1950—1970 гадах, згодна з новым планам развіцця горада, частка старых раёнаў была знесена, а на іх месцы ўзніклі новыя канторы і гандлёвыя цэнтры. У [[1950]] годзе ўводзіцца ў эксплуатацыю першая частка [[Стакгольмскае метро|Стакгольмскага метро]], з 1960-х гадоў пачынаюць хутка расці прадмесці. З верасня [[1967]] года [[Швецыя]] перайшла на [[Дзень H|левабаковы рух]], у сувязі з чым [[трамвай]]ны рух у цэнтры горада быў скасаваны. [[28 лютага]] [[1986]] года ў цэнтры Стакгольма быў забіты прэм’ер-міністр [[Швецыя|Швецыі]] [[Улаф Пальмэ]]. У [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзі]] быў распрацаваны новы план развіцця горада, адаптаваны да хуткага яго росту. [[3 студзеня]] [[2006]] года была ўведзена гэтак званая «Стакгольмская спроба» — увесці падаткі на аўтамабільны транспарт у цэнтры шведскай сталіцы з адначасовым павелічэннем колькасці грамадскага транспарту з мэтай паляпшэння экалогіі горада. Пасля рэферэндума верасня 2006 года гэтыя правілы сталі пастаяннымі з [[1 жніўня]] [[2007]] года. У [[2010]] годзе Стакгольм стаў першай Экалагічнай сталіцай [[Еўропа|Еўропы]]. == Назва == [[Файл:Stockholms stadshus september 2011.jpg|thumb|250px|Стакгольмская ратуша]] ''Stock'' азначае драўляныя ўмацаванні ў выглядзе паль, а ''holme'' — (невялічкі) востраў, што асэнсоўваецца як «востраў, умацаваны палямі». Па іншай этымалогіі, назва ад {{lang-sv|stack}} — заліў, гэта значыць «востраў у заліве». Паколькі Стакгольм маляўніча размешчаны на шэрагу астравоў, а таксама таму што [[Стакгольмская ратуша]] была пабудавана паводле прыкладу венецыянскіх [[Палац Дожаў|Палаца Дожаў]] і [[Сабор Святога Марка|царквы Святога Марка]], яго называюць «Паўночнай [[Венецыя]]й». Іншая мянушка горада — «каралева [[Меларэн]]а»<ref>{{Кніга|redaktör=Nordensvan Georg|загаловак=Mälardrottningen: En skildring i ord och bild af Sveriges hufvudstad och dess omgifningar : Med inemot 400 illustr. 1:a-4:e hft.|год=1895|utgivare=Fahlcrantz & K.|utgivningsort=Stockholm|libris=1625028}}</ref>. Сучасным слоганам горада з’яўляецца «''Сталіца [[Скандынавія|Скандынавіі]]''». == Прырода і клімат == [[Выява:Ådskärs södra udde.JPG|thumb|250px|У Стакгольмскіх шхерах]] === Прырода === Стакгольм — зялёны горад, каля 40 % яго плошчы займаюць паркі і зялёныя зоны<ref>[http://www.stockholm.se/TrafikStadsplanering/Parker-och-gronomraden/ Stockholms stad: Parker och grönområden.]</ref>. Нягледзячы на тое, што чалавек тут жыве ўжо больш за 1000 гадоў, недалёка ад цэнтра Стакгольма можна знайсці некранутую прыроду. Першы Нацыянальны парк паблізу [[Швецыя|шведскай]] сталіцы — Энгшо — з’явіўся ў 1909 годзе. Сёння на тэрыторыі [[Стакгольм (лен)|Стакгольмскага лена]] два нацыянальныя паркі і каля 240 прыродных рэзерватаў, 7 з якіх знаходзяцца ў межах горада. У [[1994]] годзе на тэрыторыі [[Камуны Швецыі|камун]] [[Стакгольм (камуна)|Стакгольм]], [[Лідынгэ (камуна)|Лідынгё]] і [[Сольна (камуна)|Сульна]] быў створаны першы ў свеце Нацыянальны гарадскі парк — Каралеўскі Нацыянальны гарадскі парк, у які ўваходзяць шэраг астравоў Стакгольмскіх [[Шхеры|шхераў]] і паркаў горада. Але ў межах гэтага Нацыянальнага парку знаходзяцца і забудаваныя тэрыторыі, у тым ліку жылыя кварталы, прадпрыемствы, [[Стакгольмскі ўніверсітэт]], пралягаюць чыгункі і аўтабаны. На тэрыторыі Стакгольма знаходзяцца шмат азёр, рэк і ручаёў. Важная частка Стакгольмскай прыроды — шхеры, у якіх налічваецца каля 30 000 астравоў<ref>Det totala antalet öar med någon form av beväxtlighet har uppskattas till över 200&nbsp;000. Ref. [[Hydrographica AB]].</ref>. === Клімат === Назіранні за тэмпературай і ападкамі вядуцца ў Старой Стакгольмскай Абсерваторыі з [[1756]] года — адзіным у свеце месцы, дзе падобныя назіранні вядуцца больш за 250 гадоў<ref>{{Cite web |url=http://www.observatoriet.kva.se/svenska/utstallningar/bas/vaderlek.html |title=Uppgift enligt Observatoriemuseet|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827122204/http://www.observatoriet.kva.se/svenska/utstallningar/bas/vaderlek.html |archive-date=27 жніўня 2010 |url-status=dead }}</ref>. Нягледзячы на тое, што Стакгольм ляжыць на той самай шыраце, што і самы паўднёвы пункт [[Грэнландыя|Грэнландыі]], горад мае ярка выражаныя чатыры сезоны. Галоўная прычына — ва ўплыве [[Гальфстрым]]а. З канца чэрвеня да пачатку жніўня Стакгольм з’яўляецца адным з найцяплейшых месцаў [[Швецыя|Швецыі]]<ref name="smhi-landskap">{{Cite web |url=http://www.smhi.se/cmp/jsp/polopoly.jsp?d=5664&l=sv |verk=smhi.se |utgivare=[[SMHI]] |title=Landskapsklimat|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080103060122/http://www.smhi.se/cmp/jsp/polopoly.jsp?d=5664&l=sv |archive-date=3 студзеня 2008 |url-status=dead }}</ref><ref>klimatnoteringstabell från SMHI, «Geografiska tabeller» Almkvist&Wiksell best.nr. för läromedel 21-04935-1 B, art nr 21-04935-1, ISBN saknas märkligt nog</ref><ref name="smhi-klimat">{{Cite web |url=http://www.smhi.se/cmp/jsp/polopoly.jsp?d=5441&l=sv |verk=smhi.se |utgivare=[[SMHI]] |title=Sveriges klimat|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071019094007/http://www.smhi.se/cmp/jsp/polopoly.jsp?d=5441&l=sv |archive-date=19 кастрычніка 2007 |url-status=dead }}</ref>. Летам у Стакгольме звычайна цёпла, сярэднія тэмпературы складаюць +20…+23°, а ўначы — +11…+13°. Зімы халодныя, з сярэднімі тэмпературамі −3°. Гадавая колькасць ападкаў складае 539 мм, колькасць дзён у годзе з ападкамі — 173, з якіх 16 дзён — са [[снег]]ам. Колькасць сонечных гадзін у Стакгольме перавышае 1800 у год<ref>{{Cite web|url=http://miljobarometern.stockholm.se/key.asp?mo=1&dm=2&nt=9 |title=Soltimmar |verk=Miljöbarometern/Klimat/Lokal väderstatistik/Soltimmar |utgivare=Stockholms stad |hämtdatum=28 juli 2011 }}</ref>. Найвышэйшая тэмпература (+36°) у Стакгольме была зарэгістравана [[3 ліпеня]] [[1811]] года, у бліжэйшы да нас час — +35,4° — у пачатку жніўня [[1975]] года. Найніжэйшая тэмпература (-31°) — [[20 студзеня]] [[1814]] года. З [[10 студзеня]] [[1987]] года тэмпература ў горадзе не апускалася ніжэй за −25,1°<ref>{{Cite web | url =http://www.smhi.se/klimatdata/vintern-2010-2011-vinterns-lagsta-temperaturer-1.15196 | date =5 лютага 2012 | language =sv | title =Найніжэйшыя зімнія тэмпературы ў Стакгольме| access-date =4 лютага 2012 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120119025946/http://www.smhi.se/klimatdata/vintern-2010-2011-vinterns-lagsta-temperaturer-1.15196 | archive-date =19 студзеня 2012 | url-status =dead }}</ref>. {{Клімат горада |Горад_род=Стакгольма |Крыніца=[http://weather.yandex.ru/2464/climate/ Яндэкс Надвор'е], [http://pogoda.ru.net/monitor.php?id=02464&month=9&year=2009 Надвор'е і Клімат] | Сту_сяр=-2.6| Сту_сяр_апад=39 | Лют_сяр=-2.7| Лют_сяр_апад=27 | Сак_сяр=0.5 | Сак_сяр_апад=26 | Кра_сяр=5.0 | Кра_сяр_апад=30 | Май_сяр=11.1| Май_сяр_апад=30 | Чэр_сяр=15.3| Чэр_сяр_апад=45 | Ліп_сяр=17.6| Ліп_сяр_апад=72 | Жні_сяр=16.6| Жні_сяр_апад=66 | Вер_сяр=11.7| Вер_сяр_апад=55 | Кас_сяр=7.2 | Кас_сяр_апад=50 | Ліс_сяр=2.5 | Ліс_сяр_апад=53 | Сне_сяр=-1.3| Сне_сяр_апад=46 | Год_сяр=6.7 | Год_сяр_апад=539 | Сту_сяр_мін=-5 | Сту_сяр_макс=-1 | Лют_сяр_мін=-5 | Лют_сяр_макс=-1 | Сак_сяр_мін=-3 | Сак_сяр_макс=3 | Кра_сяр_мін=1 | Кра_сяр_макс=9 | Май_сяр_мін=6 | Май_сяр_макс=16 | Чэр_сяр_мін=11 | Чэр_сяр_макс=21 | Ліп_сяр_мін=13 | Ліп_сяр_макс=22 | Жні_сяр_мін=13 | Жні_сяр_макс=20 | Вер_сяр_мін=9 | Вер_сяр_макс=15 | Кас_сяр_мін=5 | Кас_сяр_макс=10 | Ліс_сяр_мін=1 | Ліс_сяр_макс=5 | Сне_сяр_мін=-3 | Сне_сяр_макс=1 | Год_сяр_мін=3.6 | Год_сяр_макс=10.3 |Сту_а_макс=11.5|Сту_а_мін=-25.1 |Лют_а_макс=12.2|Лют_а_мін=-25.5 |Сак_а_макс=17.8|Сак_а_мін=-23.5 |Кра_а_макс=26.1|Кра_а_мін=-10.0 |Май_а_макс=29.0|Май_а_мін=-3.8 |Чэр_а_макс=32.2|Чэр_а_мін=2.0 |Ліп_а_макс=34.2|Ліп_а_мін=6.0 |Жні_а_макс=35.4|Жні_а_мін=2.7 |Вер_а_макс=27.9|Вер_а_мін=-4.0 |Кас_а_макс=20.2|Кас_а_мін=-8.7 |Ліс_а_макс=13.2|Ліс_а_мін=-14.0 |Сне_а_макс=12.4|Сне_а_мін=-24.0 |Год_а_макс=35.4|Год_а_мін=-25.5 | Сту_вада= | Лют_вада= | Сак_вада= | Кра_вада= | Май_вада= | Чэр_вада= | Ліп_вада= | Жні_вада= | Вер_вада= | Кас_вада= | Ліс_вада= | Сне_вада= | Год_вада= |}} == Насельніцтва == Дакладна невядома, колькі чалавек пражывала ў межах гарадскіх сцен Стакгольма ў раннім сярэдневякоўі, бо статыстыка ў той час не вялася, аднак, абапіраючыся, між іншым, на кнігі падаткаў, гісторыкі мяркуюць, што ў час заснавання Стакгольма ([[1252]]) яго насельніцтва складала прыкладна 100 чалавек, а ў [[1290]] годзе — ужо каля 3000<ref>Utrednings- och statistikkontoret. BEFOLKNINGEN I STOCKHOLM 1252—2005, старонка 55</ref>. Асабліва насельніцтва Стакгольма павялічвалася ў наступныя перыяды: у час Шведскага Вялікадзяржаўя ([[XVII стагоддзе|XVII]] — пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]), Індустрыяльнай рэвалюцыі і пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Паводле Шведскага статыстычнага бюро, насельніцтва [[Стакгольм (камуна)|камуны Стакгольм]] складае 855 361 жыхар (30 чэрвеня 2011)<ref name="ReferenceA">«Folkmängd i riket, län och kommuner 30 juni 2011»</ref>. Калі гэтая тэндэнцыя захаваецца, то да канца [[2019]] года яно можа дасягнуць 950 500 чалавек, а насельніцтва [[Стакгольм (лен)|лена Стакгольм]] можа скласці 2,4 мільёна чалавек<ref>{{Cite web |url=http://www.uskab.se/index.php/aktuellt/146-ny-befolkningsprognos-antar-stark-oekning-av-stockholms-stads-befolkning-.html |title=Stockholms Stads Utrednings- och Statistikkontor: Ny befolkningsprognos antar stark ökning av Stockholms stads befolkning.|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100823070209/http://www.uskab.se/index.php/aktuellt/146-ny-befolkningsprognos-antar-stark-oekning-av-stockholms-stads-befolkning-.html |archive-date=23 жніўня 2010 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.rtk.sll.se/Global/Dokument/Statistik/Befolkningsprognoser/prognos2009-2030.pdf |title=Befolkningsprognos för Stockholms län 2009 – 2030 enligt SCB|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141207182845/http://www.rtk.sll.se/Global/Dokument/Statistik/Befolkningsprognoser/prognos2009-2030.pdf |archive-date=7 снежня 2014 |url-status=dead }}</ref>. Насельніцтва ўрбаністычнай адзінкі (то бок шчыльназабудаванай тэрыторыі, у якой адлегласць паміж будынкамі не перавышае 200 м) — 1 372 565 жыхароў<ref>«Tätorter; arealer, befolkning 2010»</ref> (такім чынам, гэта найбольш населеная ўрбаністычная адзінка не толькі [[Швецыя|Швецыі]], але і ўсёй [[Паўночная Еўропа|Паўночнай Еўропы]]). Варта адзначыць, што з-за вышэйпрыведзеных крытэрыяў некаторыя прадмесці Стакгольма не ўваходзяць ва ўрбаністычную адзінку нягледзячы на непасрэдную блізкасць да цэнтральных раёнаў горада: гэта тычыцца найперш [[Лідынгэ (камуна)|вострава Лідынгё]] і [[камуна Тэбю|камуны Тэбю]]. Урбаністычную адзінку не варта блытаць з паняццем ''Вялікі Стакгольм'' — агламерацыяй, межы якой з 2005 года цалкам адпавядаюць [[Стакгольм (лен)|Стакгольмскаму лену]], а насельніцтва складае на 30 чэрвеня 2011 года 2 073 952 чалавека<ref name="ReferenceA"/>. Ніжэй у табліцы прыведзеныя звесткі пра колькасць насельніцтва Стакгольма з 1900 па 2010 гады з 10-гадовымі інтэрваламі: <br /> <small>'''''Крыніца: [http://www.usk.stockholm.se/arsbok/Tabell%202.3.htm Stockholms Stads Utrednings- och Statistikkontor AB: Rapporten befolkningen i Stockholm 1252—2005]'''''</small> <timeline> ImageSize = width:700 height:300 PlotArea = left:40 right:20 top:25 bottom:30 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = x.y Period = from:0 till:1000 ScaleMajor = unit:year increment:100 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:50 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:40 align:center bar:1900 from:0 till:300.523 bar:1910 from:0 till:343.832 bar:1920 from:0 till:419.788 bar:1930 from:0 till:502.203 bar:1940 from:0 till:590.543 bar:1950 from:0 till:744.562 bar:1960 from:0 till:808.603 bar:1970 from:0 till:744.911 bar:1980 from:0 till:647.214 bar:1990 from:0 till:674.452 bar:2000 from:0 till:750.348 bar:2010 from:0 till:847.073 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:1900 at: 300.523 text: 300&nbsp;523 shift:(,5) bar:1910 at: 343.832 text: 343&nbsp;832 shift:(,5) bar:1920 at: 419.788 text: 419&nbsp;788 shift:(,5) bar:1930 at: 502.203 text: 502&nbsp;203 shift:(,5) bar:1940 at: 590.543 text: 590&nbsp;543 shift:(,5) bar:1950 at: 744.562 text: 744&nbsp;562 shift:(,5) bar:1960 at: 808.603 text: 808&nbsp;603 shift:(,5) bar:1970 at: 744.911 text: 744&nbsp;911 shift:(,5) bar:1980 at: 647.214 text: 647&nbsp;214 shift:(,5) bar:1990 at: 674.452 text: 674&nbsp;452 shift:(,5) bar:2000 at: 750.348 text: 750&nbsp;348 shift:(,5) bar:2010 at: 847.073 text: 847&nbsp;073 shift:(,5) TextData = pos:(44,276) text:тысяч чалавек </timeline> == Адміністрацыйны падзел == Горад (камуна) Стакгольм падзяляецца на 14 раёнаў: {| |- !Цэнтр горада !Поўдзень !Захад |- style="vertical-align:top;" | * [[Кунгсхольмен]] * [[Нармальм]] * [[Эстэрмальм]] * [[Сёдэрмальм]] | * [[Энсхедэ-Орста-Вантэр]] * [[Фарста]] * [[Хегерстэн-Лільехольмен]] * [[Скарпнек]] * [[Шэрхольмен]] * [[Эльвсьё]] | * [[Брума]] * [[Хесельбю-Велінгбю]] * [[Рынкебю-Чыста]] * [[Спонга-Тэнста]] |} Варта заўважыць, што кожны з гэтых адміністрацыйных раёнаў складаецца з некалькіх гістарычных раёнаў. Напрыклад, у склад Сёдэрмальма ўваходзіць не толькі гістарычны Сёдэрмальм, але і [[Стары горад (Стакгольм)|Стары горад]], [[Рыцарскі востраў, Стакгольм|Рыдархольмен]] і інш. == Архітэктура і планіроўка == === Архітэктура === [[Выява:Rhkyrkan fr staden.jpg|thumb|left|Царква Рыдархольмсчуркан]] [[Выява:Gamla Stan swe.jpg|right|thumb|[[Стары горад, Стакгольм|Стары горад у Стакгольме (Гамла стан)]]]] У архітэктурным абліччы Стакгольма знайшлі адлюстраванне розныя эпохі і стылі: [[Ганза|эпоха Ганзы]], шведскага Вялікадзяржаўя ([[XVII стагоддзе|XVII]] — пачатак [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]], [[Індустрыяльная рэвалюцыя]], [[Функцыяналізм (архітэктура)|функцыяналізм]]. Адным з найбольш старажытных захаваных будынкаў Стакгольма з’яўляецца царква Рыдархольмсчуркан (літаральна «Царква Рыцарскага вострава»), узведзеная ў канцы [[XIII стагоддзе|XIII стагоддзя]]<ref>{{Cite web |url=http://www.sfv.se/cms/sfv/vara_fastigheter/sverige/ab_stockholms_lan/riddarholmen/Riddarholmskyrkan.html |title=Statens fastighetsverk - Riddarholmskyrkan|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080415081113/http://www.sfv.se/cms/sfv/vara_fastigheter/sverige/ab_stockholms_lan/riddarholmen/Riddarholmskyrkan.html |archive-date=15 красавіка 2008 |url-status=dead }}</ref>. Найстарэйшым будынкам з’яўляецца царква ў раёне Брума ([[1160-я]] гады). У [[XV стагоддзе|XV стагоддзі]] Стакгольм і ў тым ліку, яго архітэктура, аказаліся пад моцным [[Германія|нямецкім]] уплывам. У гэты час быў пабудаваны Дом нямецкай купецкай гільдыі, які ў [[1570-я]] гады быў перабудаваны ў царкву, вядомую цяпер як «[[Нямецкая кірха]]» ({{lang-sv|Tyska kyrkan}}). Ужо ў [[XV стагоддзе|XV стагоддзі]] Стакгольм выйшаў за свае першапачатковыя межы, гэта значыць за межы [[Стары горад (Стакгольм)|Старога горада]], а з [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя]] Стакгольм становіцца значным [[Еўропа|еўрапейскім]] горадам: ён хутка расце, таму ўзнікла неабходнасць у гарадской планіроўцы. Яе ажыццявіў архітэктар {{нп3|Клас Ларсан Флемінг|Клас Флемінг|ru|Флеминг, Клас Ларссон}}, які, натхняючыся ідэямі [[рэнесанс]]у, стварыў сетку з прамавугольных кварталаў. З сярэдзіны [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя]] ў шведскую сталіцу сталі запрашаць архітэктараў з замежжа, сярод якіх былі французы [[Сімон дэ ла Вале]] і яго сын Жан, немец [[Нікадэмус Тэсін|Нікадэмус Тэсін Старэйшы]] і інш. Апошні ў [[1661]] годзе становіцца першым у гісторыі Стакгольма ды і ўсёй [[Швецыя|Швецыі]] гарадскім архітэктарам. [[Выява:Kungliga slottet 19 juni 2010.jpg|thumb|[[Каралеўскі палац у Стакгольме]]]] У [[1697]] годзе згарэў сярэдневяковы замак Трэ Крунур (Тры Кароны). На яго месцы Нікадэмус Тэсін Малодшы (сын Старэшага) пабудаваў [[Каралеўскі палац у Стакгольме|каралеўскі палац]] (завершаны ў 1750 годзе), які па архітэктуры з’яўляецца сумессю рымскага палацавага [[барока]] і французскага [[рэнесанс]]у<ref>Bedoire 1977, sida 71</ref>. Замкі будаваліся ў гэты час і па-за межамі горада, сярод якіх — сучасная рэзідэнцыя шведскай каралеўскай сям’і [[Дротнінгхольм]] і Скуклостэрскі замак. [[Царква Святога Мікалая (Стакгольм)|Стурчурка]] (літаральна «Вялікая царква»), якая з’яўляецца Саборам [[дыяцэзія Стакгольма|дыяцэзіі Стакгольма]], першапачаткова была пабудавана ў [[XIII стагоддзе|XIII стагоддзі]], але мае барочны экстэр’ер [[XVIII стагоддзе|XVIII-га]], яна знаходзіцца побач з каралеўскім палацам. У Густавіянскую эпоху (то бок у канцы [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]], у час кіравання [[Густаў III|Густава III]]) у Стакгольме з’явіўся шэраг будынкаў культурнага значэння, напрыклад, будынкі Оперы Густава III і Тэатра ў [[Дротнінгхольм]]е. Пачынаючы з сярэдзіны [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] сярод заможных стакгольмцаў становіцца модным будаваць сабе сядзібы. У наш час у шведскай сталіцы захавалася 38 такіх сядзіб, большасць з якіх сканцэнтравана ў раёне [[Сёдэрмальм]] (адразу на поўдзень ад Старога горада)<ref>{{Кніга|аўтар = Birgit Lindberg|загаловак = Malmgårdarna i Stockholm|спасылка = http://www.nok.se/nok/allmanlitteratur/titlar-allmanlitt/m/Malmgardarna-i-Stockholm-ISBN 9789127354272/|год = 1985|isbn = 9789127354272}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[Выява:Street in Gamla Stan, Stockholm.jpg|thumb|left|200px|Вуліца ў Старым горадзе Стакгольма]] Хутка горад рос і ў [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]], у перыяд індустрыялізацыі. Прыкладам для гарадскога планавання і архітэктуры Стакгольма былі ў гэты час [[Санкт-Пецярбург]], [[Берлін]], [[Вена]]. У першай палове стагоддзя будаваліся пераважна службовыя будынкі: бальніцы, казармы, турмы. У [[1866]] годзе архітэктар {{нп3|Альберт Ліндхаген|Альберт Ліндхаген|en|Albert Lindhagen}} распрацаваў генеральны план развіцця горада, згодна з якім у Стакгольме павінны былі з’явіцца шырокія [[бульвар]]ы і [[эспланада|эспланады]], з вялікай колькасцю зялёных насаджэнняў, асноўным з якіх мусіў стаць бульвар {{нп3|Свеавэген|Свеавэген|en|Sveavägen}}, шырынёй у 70 метраў, створаны па прыкладзе [[Елісейскія палі|Елісейскіх палёў]] у [[Парыж]]ы<ref>{{Кніга|аўтар = Gösta Selling|загаловак = Esplanadsystemet och Albert Lindhagen: stadsplanering i Stockholm åren 1857-1887.|месца = Stockholm|год =1970|isbn = 9789149029530}}</ref>. У канцы [[XIX стагоддзе|XIX]] — пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] ў горадзе было ўзведзена шмат манументальных будынкаў, такіх як: Цэнтральнай чыгуначнай станцыі, Каралеўскай бібліятэкі, Драматычнага тэатра. [[Стакгольмская ратуша]] была пабудавана ў 1911—1923 гадах архітэктарам {{нп3|Рагнар Эстберг|Рагнарам Эстбергам|ru|Эстберг, Рагнар}}. У той самы час узніклі Алімпійскі стадыён (архітэктар {{нп3|Торбен Грут|Торбен Грут|bg|Торбен Грут}}), будынак Стакгольмскай гарадской бібліятэкі (архітэктар [[Гунар Асплунд]]) і [[Лясныя могілкі (Стакгольм)|Лясныя могілкі]] (архітэктар {{нп3|Сігурд Леверэнц|Сігурд Леверэнц|ru|Леверенц, Сигурд}}). Праведзеная ў [[1930]] годзе Нацыянальная выстаўка архітэктуры, на якой галоўным архітэктарам быў Гунар Асплунд, стала пачаткам прарыву [[Функцыяналізм (архітэктура)|функцыяналізму]], які задаваў тон у шведскай архітэктуры і дызайну не адно дзесяцігоддзе. [[Выява:Skatteskrapan, Stockholm, 2007-07-17.jpg|thumb|left|200px|Skatteskrapan — другі па вышыні будынак у Стакгольме]] Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], у сувязі з увядзеннем у эксплуатацыю Стакгольмскага метро, пабачылі свет новыя прадмесці горада: Орста, Велінгбю, Фарста. Была цалкам перабудавана і адна з цэнтральных частак горада: Ніжні Нормальм. Так з’явілася {{нп3|Сергельсторг|плошча Сергеля|ru|Сергельсторг}} і {{нп3|Гётаргсіці|Гётаргсіці|en|Hötorgscity}}. У 1960-я гады будавалася шмат жылля, узнікалі новыя раёны ([[Рынкебю]], Тэнста, Шэрхольмен). Адным з найбольш характэрных будынкаў таго часу стаў {{нп3|Wenner-Gren Center|Wenner-Gren Center|en|Wenner-Gren Center}} — 25-павярховы стальны небаскроб, размешчаны ў паўночнай частцы бульвара {{нп3|Свеавэген|Свеавэген|en|Sveavägen}}. Пабудаваны ён быў у 1959—1961 гадах як інтэрнацыянальны цэнтр для вучоных, якія наведвалі Стакгольм. Фінансаваў праект былы віцэ-дырэктар [[Electrolux]] {{нп3|Аксель Венер-Грэн|Аксель Венер-Грэн|en|Axel Wenner-Gren}}. Яшчэ адзін небаскроб — 26-павярховы {{нп3|Skatteskrapan|Skatteskrapan|en|Skatteskrapan}} — з’явіўся ў [[1959]] годзе ў раёне Сёдэрмальм. [[Выява:Hoghus 1-5 2007a.jpg|thumb|Небаскробы на плошчы Гёторгет]] [[Выява:sthlm sergelstorg MH5Y4176.jpg|thumb|Від на [[Сергельсторг]]]] У 1970-я гады настае час [[постмадэрнізм]]у: у моду ўваходзяць экалагічна чыстае жыллё, раёны з абмежаванай колькасцю аўтамабіляў. У Стакгольме першым такім раёнам становіцца Чыста ({{lang-sv|Kista}}), пабудаваны ў [[1975]]—[[1980]] гадах; за ім з’явіліся {{нп3|Скарпнекс горд|Скарпнекс горд|en|Skarpnäcks gård}} і Дален. [[1989]] год быў азначаны з’яўленнем у шведскай сталіцы сферычнага будынка арэны [[Глобен-Арэна]] (літаральна, «[[Глобус]]») у якім праводзіцца шэраг значных спартыўных і музычных мерапрыемстваў. У 1990-я гады жылля ў Стакгольме будавалася мала<ref>{{Кніга|аўтар =Olof Hultin|загаловак =Guide till Stockholms arkitektur|месца = Stockholm|выдавецтва = Arkitektur Förlag|год =2002|старонкі = 263|isbn = 91 86050-58-3}}</ref>. Затое, у горадзе з’явіліся некалькі пабудоў культурнага значэння: {{нп3|Музей Ваза|Музей карабля Ваза|en|Vasa Museum}} ([[1990]]), будынкі [[Музей сучаснага мастацтва (Стакгольм)|Музея сучаснага мастацтва]] і Архітэктурнага музея (абодва ў [[1998]] годзе). У пачатку [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]] быў прапанаваны шэраг планаў развіцця горада. Прадугледжваецца, што да [[2030]] года Стакгольму спатрэбіцца 80 000 адзінак жылля. Магчымымі раёнамі для іх будаўніцтва называюцца Ліндгаген, Лільехольмен, {{нп3|Паўночны Юргордстадэн|Паўночны Юргордстадэн|en|Norra Djurgårdsstaden}} і раён на поўнач ад [[Цэнтральны вакзал Стакгольма|галоўнага вакзала]]. Адным з праектаў, якія пакуль знаходзяцца ў стадыі рэалізацыі, з’яўляецца будаўніцтва т.зв. {{нп3|Заходні горад|Заходняга горада|sv|Västra city}} ({{lang-sv|Västra City}}) з канторамі, гасцініцамі, крамамі і жылымі дамамі. З найбольш характэрных будынкаў, якія з’явіліся ў вышэйазначаны перыяд, варта назваць пабудаваны ў [[2002]] годзе 32-павярховы {{нп3|Kista Science Tower|Kista Science Tower|en|Kista Science Tower}}, вышыня якога 117 метраў, а з антэнаю — 156 м. Такім чынам, гэта трэці па вышыні будынак у Скандынавіі (ён саступае толькі [[Turning Torso]] у [[Мальмё]] і {{нп3|Victoria Tower|Victoria Tower|sv|Victoria Tower}} у тым самым стакгольмскім раёне Чыста). === Вуліцы і кварталы === [[Выява:Gatuskylt Svartmangatan.jpg|thumb|250px|Шыльда з назвай квартала (уверсе) і вуліцы (унізе)]] Назвы Стакгольмскім вуліцам пачалі даваць у [[1637]] годзе, калі было вырашана пазначыць галоўны шлях раёна Нармальм, на захад ад Брункебергскага ўзгорка — яго назвалі Вялікай Каралеўскай вуліцай (у тагачаснай шведскай арфаграфіі ''Stoore Konnungz gatun''). Ужо ў [[1639]] годзе яна змяніла назву на {{нп3|Дротнінгатан|''вуліцу Каралевы''|en|Drottninggatan}} ({{lang-sv|Drottninggatan}}; імаверна ў гонар будучай каралевы [[Крысціна (каралева Швецыі)|Крысціны]], якая на той час была непаўналетняй<ref>{{Кніга|аўтар = Nils-Gustaf Stahre, Per Anders Fogelström|загаловак = Stockholms gatunamn: innerstaden|месца = Stockholm|год =1986|старонкі = 8|isbn =91-38-90777-1}}</ref>). У наш час яна стала галоўнай турыстычна-гандлёвай вуліцай горада. На ўсход ад Брункебергскага ўзгорка была пракладзена {{нп3|вуліца Урада|''вуліца Урада''|sv|Regeringsgatan}} ({{lang-sv|Regeringsgatan}}). Да пачатку [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] якога-небудзь парадку ў назвах стакгольмскіх вуліц не было, але са з’яўленнем у [[1733]] годзе карты Стакгольма Петрусам Тылаусам вызначыўся пэўны парадак. У [[1885]] годзе ў ходзе Рэвізіі назваў, у значнай часткі вуліц і плошчаў Стакгольма назвы былі заменены на новыя. Гісторыя назваў стакгольмскіх кварталаў бярэ пачатак у 1650-я гады, калі згодна з планам горада, ініцыятарам якога быў {{нп3|Клас Ларсан Флемінг|Клас Флемінг|ru|Флеминг, Клас Ларссон}}, Стакгольм складаўся з сеткі прамавугольных кварталаў. У той самы час было вырашана катэгарызаваць іх па назвах. У дачыненні да Старога горада (''Gamla Stan'') было выкарыстана каля 90 назваў з [[Грэчаская міфалогія|грэчаскай]] і [[рымская міфалогія|рымскай міфалогіі]], а назвы астатніх раёнаў больш датычыліся іх гісторыі. Сёння ў межах Вялікага Стакгольма налічваецца каля 6500 назваў кварталаў, у тым ліку 1200 — у межах былых мытняў<ref>{{Кніга|аўтар = Björn Hasselblad, Frans Lindström|загаловак = Stockholmskvarter: vad kvartersnamnen berättar|месца = Stockholm|выдавецтва =Almqvist & Wiksell|год = 1979|старонкі = 5|isbn = 91-20-06252-4}}</ref>. == Эканоміка == [[Выява:Stockholm Waterfront 2011.jpg|thumb|250px|Stockholm Waterfront Congress Centre]] [[Выява:Ericsson telefonplan 20050902 001.jpg|thumb|250px|Будынак кампаніі [[Ericsson]] у Стакгольме]] У мінулым Стакгольм быў важным прамысловым цэнтрам, аднак цяпер пераважная большасць насельніцтва горада (85 %) занята ў сферы паслуг. Горад забяспечвае трэцюю частку эканамічнага росту [[Швецыя|Швецыі]], шэраг найбуйнейшых шведскіх і замежных прадпрыемстваў маюць свае галоўныя канторы ў Стакгольме. Гэта напрыклад, канцэрн па продажы адзежы [[H&M]], медыяканцэрн {{нп3|Bonnier Group|Bonnier|en|Bonnier}}, а ў галіне тэлекамунікацый гэта [[Ericsson]], [[Nokia]], {{нп3|TeliaSonera|TeliaSonera|ru|TeliaSonera}}, [[IBM]]. Акрамя іх, існуе шэраг дробных прадпрыемстваў у гэтай галіне, якіх з цягам часу становіцца ўсё больш.<ref>{{Cite web|url=http://www.stokab.se/templates/StandardPage.aspx?id=854|date=17 студзеня 2012|title=Звесткі паводле Stokab|access-date=4 лютага 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20100817224054/http://www.stokab.se/templates/StandardPage.aspx?id=854|archive-date=17 жніўня 2010|url-status=dead}}</ref> Стакгольм — гэта таксама фінансавы цэнтр [[Швецыя|Швецыі]], большасць банкаў мае тут свае галоўныя канторы. Сярод іх: {{нп3|Swedbank|Swedbank|ru|Swedbank}}, {{нп3|Handelsbanken|Handelsbanken|en|Handelsbanken}}, {{нп3|Nordea|Nordea|ru|Nordea}} і {{нп3|Skandinaviska Enskilda Banken|SEB|ru|SEB}}, а таксама канторы найбуйнейшых шведскіх страхавых фірмаў: {{нп3|Folksam|Folksam|en|Folksam}}, {{нп3|Skandia|Skandia|en|Skandia}}, {{нп3|TryggHansa|TryggHansa|sv|TryggHansa}}. У Стакгольме знаходзіцца і [[Стакгольмская біржа|галоўная біржа Швецыі]]. Стакгольм з’яўляецца папулярным і паспяховым горадам кангрэсаў: напрыклад у 2008 годзе тут адбылося 150 кангрэсаў, гэта паставіла яго на восьмае месца ў свеце, паводле класіфікацыі ''International Congress and Convention Association'' (ICCA).<ref>{{Cite web |url=http://www.restauratoren.se/artikel/stockholm-mot-nytt-kongressrekord-7928 |title=Restauratören av den 2009-05-28: Stockholm mot nytt kongressrekord|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://archive.today/20120525142449/http://www.restauratoren.se/artikel/stockholm-mot-nytt-kongressrekord-7928 |archive-date=25 мая 2012 |url-status=dead }}</ref> Адным з найбуйнейшых кангрэс-цэнтраў з’яўляецца {{нп3|Стакгольмскі міжнародны кірмаш|Стакгольмскі кірмаш|en|Stockholm International Fairs}} у Эльвсьё. У студзені [[2011]] у цэнтры гораду адкрыўся яшчэ адзін падобны цэнтр — {{нп3|Stockholm Waterfront|Stockholm Waterfront|en|Stockholm Waterfront Congress Centre}}. Шведская сталіца мае добры патэнцыял для міжнароднай канкурэнцыі ў галіне інавацый, значная частка насельніцтва горада — людзі высокаадукаваныя. Адначасова ў Стакгольме пакуль існуюць такія праблемы як выкарыстанне кампетэнцый той часткі насельніцтва горада, якая нарадзілася за мяжай (інакш кажучы, замежнікаў), а таксама пэўныя праблемы з жыллём.<ref>{{Cite web | url = http://www.lansstyrelsen.se/stockholm/Sv/nyheter/2011/Pages/ny-rapport-visar-stark-innovationsformaga-i-stockholmsregionen.aspx| title =Ny rapport visar: Stark innovationsförmåga i Stockholmsregionen | date = 17 студзеня 2012 | language = sv}}</ref> === Турызм === [[Выява:Royal guards sweden.jpg|thumb|250px|Каралеўская гвардыя перад Стакгольмскім каралеўскім палацам]] Важнай часткай эканомікі Стакгольма з’яўляецца турызм: сярод рэгіёнаў Швецыі ён прыцягвае найбольшую колькасць турыстаў, абыходзячы [[Вестра-Гёталанд]].<ref>{{Cite web |url=http://stockholm.lny.se/utlandska-turister-soker-sig-till-skaraborg-84293/ |title=Uppgift enligt stockholm.lny.se|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120128201847/http://stockholm.lny.se/utlandska-turister-soker-sig-till-skaraborg-84293/ |archive-date=28 студзеня 2012 |url-status=dead }}</ref> У [[2000]] годзе ў Стакгольме налічвалася 82 гасцініцы з агульнай колькасцю ў 8663 пакоі (у [[Стакгольм (лен)|Стакгольмскім лене]] гэтыя лічбы былі адпаведна 174 і 17 058)<ref>{{Cite web |url=http://www.stockholmtown.com/upload/9786/priser00.pdf |title=Uppgift enligt www.stockholmtown.com|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100812175113/http://www.stockholmtown.com/upload/9786/priser00.pdf |archive-date=12 жніўня 2010 |url-status=dead }}</ref>, а таксама 12 {{нп3|Хостэл|хостэлаў|ru|Хостел}} і 20 кемпінгаў (апошнія размешчаны па-за межамі горада). У [[2009]] у Стакгольме было зарэгістравана 6,28 мільёна гасцінічных начлегаў і 180 000 начлегаў у кемпінгах. Усяго ў лене было 8,6 мільёна начлегаў рознага тыпу — толькі на гэта было выдаткавана звыш 6 мільярдаў [[Шведская крона|шведскіх крон]].<ref>{{Cite web |url=http://www.dn.se/sthlm/turister-sviker-stockholm-1.811672 |title=Uppgift enligt DN den 2009-03-03|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091012211221/http://www.dn.se/sthlm/turister-sviker-stockholm-1.811672 |archive-date=12 кастрычніка 2009 |url-status=dead }}</ref> Сярод летніх турыстаў, які наведалі Стакгольм у [[2004]] годзе, наперадзе — [[шведы]] (1 223 394 чалавека), [[немцы]] (116 786) і амерыканцы [[ЗША]] (106 422).<ref>{{Cite web |url=http://www.stockholmtown.com/templates/page____10905.aspx |title=Uppgift enligt www.stockholmtown.com/|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011225739/http://www.stockholmtown.com/templates/page____10905.aspx |archive-date=11 кастрычніка 2009 |url-status=dead }}</ref> У сярэднім кожны турыст расходуе 1000 [[Шведская крона|шведскіх крон]] у час свайго знаходжання ў Стакгольме.<ref>{{Cite web|url=http://www.sr.se/stockholm/nyheter/artikel.asp?artikel=2765850 |title=Uppgift enligt Sveriges Radio den 14 april 2009 }}</ref> Паводле «Visitors Board», сярод 10 найпапулярнейшых славутасцей Стакгольма знаходзяцца [[Стары горад (Стакгольм)|Стары горад]], [[Каралеўскі палац у Стакгольме|Стакгольмскі каралеўскі палац]], [[Музей карабля Ваза]], [[Стакгольмская ратуша]], Музей сучаснага мастацтва, [[Скансен]].<ref>{{Cite web |url=http://beta.stockholmtown.com/sv/Gora/Tips/Stockholm-top-10/ |title=Uppgift enligt beta.stockholmtown.com/|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410060037/http://beta.stockholmtown.com/sv/Gora/Tips/Stockholm-top-10/ |archive-date=10 красавіка 2009 |url-status=dead }}</ref> === Універмагі і гандлёвыя цэнтры === [[Выява:Varuhuset NK.jpg|thumb|250px|left|Універмаг [[NK]] на вуліцы Гамнгатан]] У Стакгольме ёсць шырокі выбар буйных гандлёвых цэнтраў і ўнівермагаў. Напрыклад, ва ўнівермагу [[NK]], які адчыніў свае дзверы яшчэ [[22 верасня]] [[1915]] па вуліцы {{нп3|Хамнгатан|Хамнгатан|en|Hamngatan}}, можна знайсці найбуйнейшыя гандлёвыя маркі. Яшчэ адзін універмаг — {{нп3|Åhléns|Åhléns|en|Åhléns}} Söder (Аленс Паўднёвы) — быў адчынены прадпрымальнікам {{нп3|Юхан Петэр Ален|Юханам Петэрам Аленам|en|Johan Petter Åhlén}} у тым самым 1915 годзе на вуліцы {{нп3|Одэнгатан|Одэнгатан|sv|Odengatan}}. 50 гадамі пазней быў адчынены [[Åhléns]] City, на скрыжаванні вуліц {{нп3|Дротнінгатан|Дротнінгатан|en|Drottninggatan}} і {{нп3|Кларабергсгатан|Кларабергсгатан|sv|Klarabergsgatan}} у самым цэнтры горада. Бізнес-ідэя прадаваць шырокі выбар тавараў і паслуг пад адным дахам была ўведзена ў Стакгольме ў [[1898]] годзе з адкрыццём універмагу {{нп3|K.M. Lundberg|K.M. Lundbergs varuhus|sv|K.M. Lundberg}} на плошчы {{нп3|Стурэплан|Стурэплан|en|Stureplan}}. Дагэтуль у шведскай сталіцы існаваў базар, па якім любіў прагульвацца «вытанчаны народ», а каля кніжнай крамы Альберта Баньера сустракаліся мастакі, пісьменнікі, вучоныя, артысты.<ref>{{Cite web|url=http://www.dn.se/blogg/epstein/2010/01/08/norrbro-nyrenoverad-overlevde-rivningshot-5749 |title=Dagens Nyheter om Norrbrobasaren, 2010-01-08 }}</ref> Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] з’явіўся шэраг гандлёвых цэнтраў у стакгольмскіх прадмесцях, як напрыклад цэнтры ў Велінгбю і Фарста. Найнавейшым гандлёвым цэнтрам з’яўляецца ''Bromma Blocks'', узведзены ў 2006 годзе на месцы старых ангараў аэрапорта [[Брума]]. == Культура == [[Выява:Kulturhuset, Stockholm.JPG|thumb|250px|Дом культуры і Шкляны абеліск на плошчы Сергеля]] [[Выява:Karlsson vom Dach.jpg|thumb|250px|Карлсан, які жыве на даху ў [[Юнібакен]]е (Музеі казак Астрыд Ліндгрэн)]] [[Выява:Vasamuseet 2008.jpg|thumb|250px|Музей карабля Ваза]] '''Стакгольм''' — гэта буйны горад з актыўным культурным жыццём. Паколькі ён з’яўляецца сталіцай краіны, ў ім размешчаны шэраг культурных устаноў нацыянальнага значэння, сярод якіх — {{нп3|Дом Культуры, Стакгольм|Дом Культуры|en|Kulturhuset}} ({{lang-sv|Kulturhuset}}) на плошчы Сергеля ў цэнтры горада.<ref>{{Cite web|url=http://100kulturhusdagar.blogspot.com/2010/05/hon-valjer-kulturhuset-framfor-johnny.html |title=100 Kulturhusdagar }}</ref> Тры аб’екты [[Сусветная спадчына ЮНЕСКА|Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]] знаходзяцца ў раёне Стакгольма: два з якіх ([[Бірка]] і [[Дротнінгхольм]] — у {{нп3|камуна Экеро|камуне Экеро|en|Ekerö Municipality}}, і адзін ([[Лясныя могілкі (Стакгольм)|Лясныя могілкі]]) — у [[Стакгольм (камуна)|камуне Стакгольм]]. Адным з найпапулярнейшых турыстычных атракцыёнаў Стакгольма з’яўляецца {{нп3|Каралеўская гвардыя Швецыі|шведская каралеўская гвардыя|ru|Королевская гвардия Швеции}}, якая нясе службу каля каралеўскіх палацаў у [[Каралеўскі палац у Стакгольме|цэнтры Стакгольма]] і [[Дротнінгхольм]]е. У 1998 годзе Стакгольм быў [[Культурная сталіца Еўропы|культурнай сталіцай]] [[Еўропа|Еўропы]]. === Літаратура === Стакгольм натхняў такіх пісьменнікаў як [[скальд]]а {{нп3|Карл Мікаэль Бельман|Карла Мікаэля Бельмана|ru|Бельман, Карл Микаэль}}, [[Юхан Аўгуст Стрындберг|Юхана Аўгуста Стрындберга]], [[Яльмар Сёдэрберг|Яльмара Сёдэрберга]] і іншых. [[Астрыд Ліндгрэн]] пражыла тут большую частку жыцця і напісала шэраг сваіх твораў. {{нп3|Пер Андэрс Фогельстром|Пер Андэрс Фогельстром|en|Per Anders Fogelström}} стварыў серыю раманаў пра Стакгольм, дзеянне якіх адбываецца з пачатку [[XIX стагоддзе|XIX]] да сярэдзіны [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]]. Са Стакгольмам звязаны і шэраг сусветнавядомых літаратурных персанажаў: [[Карлсан]], [[Марцін Бек]], [[Доктар Глас]] і іншыя. === Музеі === '''Стакгольм''' — горад з адной з найвышэйшых у свеце шчыльнасцю музеяў: агулам іх налічваецца каля 70. Штогод Стакгольмскія музеі наведваюць 9 мільёнаў чалавек.<ref>{{Cite web |url=http://www.hittalågprisflyg.se/l%C3%A5gprisflyg/%C3%84ngelholm/Stockholm/ |title=Hitta lågprisflyg }}{{Недаступная спасылка}}</ref> Найбольш папулярнымі з’яўляюцца [[Скансен]] і [[Музей карабля Ваза]] (у абодвух больш за мільён наведвальнікаў штогод).<ref>{{Cite web|title=Museibesökarna blev fler 2008|författare=Catharina Ingelman-Sundberg|tidning=[[Svenska Dagbladet]] Kultur|sid=4|datum=2009-01-12|url=http://www.svd.se/kulturnoje/nyheter/artikel_2306815.svd}}</ref> Этнаграфічны музей [[Скансен]] — першы ў свеце музей пад адкрытым небам, ён быў адчынены ў [[1891]] годзе шведскім філолагам {{нп3|Артур Хазеліус|Артурам Хазеліусам|en|Artur Hazelius}}. [[Музей карабля Ваза]] прысвечаны вельмі добра захаванаму [[галіён]]у XVII стагоддзя — адзінаму ў свеце. На {{нп3|востраў Юргордэн|востраве Юргордэн|en|Djurgården}} знаходзяцца яшчэ два музеі: Тэхнічны і Марской гісторыі. У 1926 годзе на востраве Шэпсхольмен адкрыты [[Музей Усходняй Азіі]]. У [[Нацыянальны музей (Стакгольм)|Нацыянальным музеі]] знаходзіцца найбуйнейшая ў [[Швецыя|Швецыі]] калекцыя мастацкіх твораў: малюнкаў, скульптур, графікі, дызайну. Сярод іншых музеяў горада можна ўзгадаць [[Музей паўночных краін|Музей Паўночных краін]] ({{lang-sv|Nordiska museet}}), [[Дзяржаўны гістарычны музей (Стакгольм)|Гістарычны]], [[Ліўрусткамарэн|Каралеўская скарбніца]] ({{lang-sv|Livrustkammaren}}), Прыродна-Гістарычны, Паліцыі, Пошты, Музей Горада, Сярэдневечча, Нобелеўскі, [[Юнібакен]] (па казках [[Астрыд Ліндгрэн]]), [[Каралеўскі нумізматычны кабінет]] і інш. === Мастацтва === Акрамя Музея Сучаснага мастацтва і [[Нацыянальны музей, Стакгольм|Нацыянальнага музею]] розныя кірункі мастацтва шырока прадстаўлены таксама і ў іншых музеях, галерэях і парках Стакгольма: у [[Сад Мілеса|Парку скульптураў Карла Мілеса]], размешчаным на [[Лідынгэ (камуна)|востраве Лідынгё]], у {{нп3|Тыльская галерэя|Тыльскай галерэі|en|Thielska Galleriet}}, у [[Вальдэмарсудэ]], у прыватнай калекцыі партрэтаў, якая належыць сям’і Баньераў, і інш. [[Музей паўночных краін]] таксама валодае значнай калекцыяй твораў мастацтва, у тым ліку, карцінамі [[Юхан Аўгуст Стрындберг|Юхана Аўгуста Стрындберга]]: з [[16 студзеня]] [[2012]] года ў музеі адкрылася пастаянная выстаўка, прысвечаная творчасці гэтага славутага шведскага пісьменніка, мастака і фатографа.<ref>{{Cite web| url = http://www.nordiskamuseet.se/publication.asp?comeFrom=search&publicationID=15253&cat=149&catName=WWW.Nyheter| title = Nordiska Museet - Strindberg| date = 3 лютага 2012| language = sv| каментарый = Пра адкрыццё выстаўкі, прысвечанай Стрындбергу на сайце Музею паўночных краін}}{{Недаступная спасылка}}</ref> === Тэатры === [[Выява:Dramaten 2008a.jpg|thumb|250px|Каралеўскі драматычны тэатр («Драматэн»)]] Стакгольм мае шэраг тэатраў, сярод якіх знакаміты [[Каралеўскі драматычны тэатр]] (скарочана {{lang-sv|Dramaten}}), у якім доўгі час працаваў [[Інгмар Бергман]] (у тым ліку ў якасці дырэктара з [[1963]] да [[1966]])<ref>{{Cite web| url = http://www.ingmarbergman.se/universe.asp?guid=F650AEA1-B8EF-43C6-B585-D3053985A916| date = 3 лютага 2012| language = sv| title = Сайт «Фонд Інгмара Бергмана»| access-date = 4 лютага 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120209021813/http://www.ingmarbergman.se/universe.asp?guid=F650AEA1-B8EF-43C6-B585-D3053985A916| archive-date = 9 лютага 2012| url-status = dead}}</ref>, Каралеўская Опера, {{нп3|Стакгольмскі гарадскі тэатр|Стакгольмскі гарадскі тэатр|en|Stockholm City Theatre}}, Народная опера, Тэатр сучаснага танцу, тэатр {{нп3|Göta Lejon|Göta Lejon|en|Göta Lejon}} (літаральна «Гёцкі (з [[Гёталанд]]а) [[Леў]]»), {{нп3|Тэатр Вазы|Тэатр Вазы|en|Vasateatern}}, {{нп3|Тэатр Оскара|Тэатр Оскара|en|Oscarsteatern}} (названы ў гонар шведскага караля [[Оскар II|Оскара II]]) і іншыя. === Кінатэатры і кінастужкі === Першы кінасалон з’явіўся ў шведскай сталіцы падчас {{нп3|Стакгольмскай выстаўка, 1897|Стакгольмскай выстаўка 1897 года|en|General Art and Industrial Exposition of Stockholm (1897)}}. Ужо ў [[1905]] годзе ў горадзе налічвалася 10 кінатэатраў, у [[1909]] — 25, а ў [[1943]] — 110.<ref>{{Кніга|аўтар = Kurt Berglund|загаловак = Stockholms alla biografer: ett stycke Stockholmshistoria från 90-tal till 90-tal.|месца =Stockholm|выдавецтва = Svenska turistföreningen|год = 1993|старонкі =170|isbn =91-7156-113-7}}</ref> Найстарэйшым кінатэатрам горада, які працуе з часу яго адкрыцця ў [[1913]] годзе, з’яўляецца {{нп3|Zita|Zita|sv|Zita}}. Найпрыгажэйшым лічыцца {{нп3|Skandia-Teatern|Skandia-Teatern|de|Skandia-Teatern}}, адчынены ў [[1923]]. Шэраг сучасных кінатэатраў з’явіўся ў [[1990-я]] гады. З [[1990]] года штогод восенню ладзіцца {{нп3|Стакгольмскі кінафестываль|Стакгольмскі кінафестываль|en|Stockholm International Film Festival}}. Пра падзеі ў горадзе канца 18 стагоддзя зняты мастацкі фільм «[[Год 1790]]». === Музыка === [[Выява:Operan 2009a.jpg|thumb|250px|Каралеўская опера. Фае і парадная лесвіца]] [[Каралеўская опера ў Стакгольме|Каралеўская опера]] з’яўляецца нацыянальнай сцэнай для оперы і балету. Яе будынак, размешчаны паміж {{нп3|плошча Густава Адольфа|плошчай Густава Адольфа|sv|Gustav Adolfs torg, Stockholm}} і {{нп3|Кунгстрэдгордэн|Каралеўскім садам|ru|Кунгстрэдгорден}}, быў пабудаваны ў стылі [[неабарока]] архітэктарам {{нп3|Аксель Андэрберг|Акселем Андэрбергам|en|Axel Anderberg}} у [[1898]] годзе. [[Стакгольмская канцэртная зала]] знаходзіцца ў самым цэнтры горада, на {{нп3|Хётаргет|плошчы Хётаргет|en|Hötorget}}. Ён быў пабудаваны ў [[1924]]—[[1926]] гадах паводле плана архітэктара {{нп3|Івар Тэнгбам|Івара Тэнгбама|en|Ivar Tengbom}} і з’яўляецца адным з найлепшых узораў шведскага [[класіцызм]]у. Пачынаючы з [[1926]] года, штогод [[10 снежня]] ў Стакгольмскай канцэртнай зале ўручаюцца [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскія прэміі]] па [[літаратура|літаратуры]], [[медыцына|медыцыне]], [[фізіка|фізіцы]] і [[хімія|хіміі]]<ref>{{Cite web| url = http://www.konserthuset.se/Default.aspx?MenuId=28&InformationPageItemId=5&Kategori=Nobelprisutdelningen| date = 3 лютага 2012| language = sv| каментарый = Аб Нобелеўскіх урачыстасцях| title = Сайт Стакгольмскага Дому канцэртаў| access-date = 4 лютага 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20160305192759/http://konserthuset.se/default.aspx?informationpageitemid=5&kategori=nobelprisutdelningen&menuid=28| archive-date = 5 сакавіка 2016| url-status = dead}}</ref>. Пачынаючы з [[1980]] года, у Стакгольме штогод ладзіцца {{нп3|Стакгольмскі джазавы фестываль|Джазавы фестываль|en|Stockholm Jazz Festival}}. Сярод іншых музычных фестываляў варта адзначыць {{нп3|Стакгольмскі фестываль ранняй музыкі|Фестываль ранняй музыкі|sv|Stockholm Early Music Festival}} (''Stockholm Early Music Festival''), на якім прадстаўлена музыка ад антычнага перыяду да [[барока]], фестываль {{нп3|Popaganda|Popaganda|sv|Popaganda}} і інш. Вышэйшую музычную адукацыю можна атрымаць у Каралеўскай Вышэйшай Музычнай школе Стакгольма і ў Вышэйшай Опернай школе. Стакгольм — гэта таксама месцазнаходжанне шматлікіх фірмаў звуказапісу і месца пражывання зорак шведскай і сусветнай велічыні, як: [[E-Type]], [[Доктар Албан]], [[Vacuum]], [[Army of Lovers]], у мінулым таксама [[ABBA]], [[Secret Service]] (некаторыя ўдзельнікі гэтых гуртоў дагэтуль жывуць у Стакгольме альбо яго прадмесцях) і інш. === Рэстараны === [[Выява:Stallis 1.jpg|thumb|250px|Рэстаран Stallmästaregården]] У Стакгольме налічваецца больш за 1000 рэстаранаў<ref>[http://www.stad.org/upload/Rapporter%20mm/rapport_2.pdf У 1997 іх налічвалася 1123. Глядзіце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070707103341/http://www.stad.org/upload/Rapporter%20mm/rapport_2.pdf |date=7 ліпеня 2007 }}</ref>. Сярод найбольш вядомых і дарагіх варта назваць {{нп3|Edsbacka krog|Edsbacka krog|en|Edsbacka}}, {{нп3|Эсперанта, рэстаран|Esperanto|sv|Esperanto (restaurang)}}, Fredsgatan 12, Leijontornet, Lux, Mathias Dahlgren, Operakällaren. Класічнымі стакгольмскімі рэстаранамі з’яўляюцца таксама Gondolen, Ulla Winbladh, Wedholms fisk, Ulriksdals Wärdshus і Stallmästaregården. Апошні (у народзе скарочана «Stallis») з’яўляецца таксама найстарэйшым ва ўсім наваколлі Стакгольма і мае тыя самыя функцыі з сярэдзіны [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя]]. === Спорт === [[Выява:Zinkensdamms IP corner situation01.jpg|thumb|250px|[[Хакей з мячом]]]] У [[1912]] годзе Стакгольм прымаў [[Летнія Алімпійскія гульні 1912 года|Летнія Алімпійскія гульні]]. З гэтай нагоды ў горадзе быў пабудаваны Алімпійскі стадыён, які і дагэтуль выкарыстоўваецца для правядзення розных спартыўных мерапрыемстваў (пераважна матчаў па [[футбол]]е, які разам з [[хакей|хакеем]] з’яўляецца адным з найпапулярнейшых відаў спорту сярод стакгольмцаў). Найбольш значнымі клубамі з’яўляюцца [[АІК Стакгольм|АІК]], «[[Юргордэн Стакгольм|Юргордэн]]» і «[[Гамарбю Стакгольм|Гамарбю]]». [[Глубен]] (больш вядомы ў свеце як ''Stockholms Globe Arena'') — спартыўная арэна, якая знаходзіцца ў стакгольмскім раёне {{нп3|Юханесгоў|Юханесгоў|en|Johanneshov}}. Яна была здадзена ў эксплуатацыю [[19 лютага]] [[1989]] і з’яўляецца найбуйнейшай у свеце пабудовай сферычнага тыпу<ref>[http://www.lokaler.nu/byggnader/globen/ Globen — världens största sfäriska byggnad] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131112180751/http://www.lokaler.nu/byggnader/globen/ |date=12 лістапада 2013 }}</ref>. Акрамя спартыўных, у ёй праводзяцца таксама канцэрты і іншыя мерапрыемствы. Іншай значнай арэнай з’яўляецца стадыён «{{нп3|Расунда|Расунда|ru|Росунда}}», які аднак неўзабаве будзе заменены {{нп3|Сведбанк Арэна|Сведбанк Арэна|ru|Сведбанк Арена}} i {{нп3|Stockholmsarenan|Stockholmsarenan|en|Stockholmsarenan}}, якія цяпер знаходзяцца ў стадыі будаўніцтва. [[Выява:Stockholm Marathon 2009a.jpg|thumb|250px|Стакгольмскі марафон]] Сярод найважнейшых спартыўных мерапрыемстваў, якія ладзяцца ў Стакгольме, варта адзначыць наступныя: * Стакгольмскі марафон, найбуйнейшы ў [[Швецыя|Швецыі]] марафон, у якім прымае ўдзел больш за 15 000 чалавек. * DN-Galan (спаборніцтвы па лёгкай атлетыцы на прыз газеты [[Dagens Nyheter]]). * Так званая «Дзявочая [[міля]]» ({{lang-sv|Tjejmilen}}) — забег на 10 км сярод жанчын. * Midnattsloppen (літаральна «паўночны забег») — мерапрыемства, якое ладзіцца таксама ў [[Гётэбарг]]у і [[Капенгаген]]е. * Спаборніцтва па плаванні ў заліве Рыдарф’ердэн (праходзіць штогод у пачатку жніўня). === Мас-медыя === У Стакгольме выдаюцца ранішнія [[газета|газеты]] [[Dagens Nyheter]], [[Svenska Dagbladet]] i [[Dagens Industri]], вячэрнія [[Aftonbladet]] i [[Expressen]], а таксама бясплатныя [[Metro]] і [[Stockholm City]]. Свае галоўныя канторы маюць у Стакгольме тэлеканцэрн {{нп3|TV4|TV4|en|TV4 Group}}, Шведскае тэлебачанне ([[SVT]]), свае базы ў шведскай сталіцы маюць таксама [[MTG]], [[ProSiebenSat.1 Media]] і інш. У Стакгольме размешчана таксама галоўная рэдакцыя [[Радыё Швецыі]], якое вяшчае не толькі па-шведску, але на шэрагу іншых моў, сярод якіх — руская. Некаторы час існавала і беларуская рэдакцыя, але з [[1 верасня]] [[2009]] яна была скасавана.<ref>[http://www.sr.se/cgai-bin/international/artikel.asp?Artikel=2925513 Radio Swedens webbplats, праверана 23 ліпеня 2009]</ref> == Дэмаграфія і мова == [[Стакгольм (лен)|Стакгольмскі лен]] мае найніжэйшы сярэдні ўзрост насельніцтва сярод [[лен]]аў [[Швецыя|Швецыі]] — 39 гадоў. Гэта таксама найбольш населены [[лен]] — яго насельніцтва складае 21,5 % ад насельніцтва краіны, аднак яго плошча займае толькі 1,5 % плошчы [[Швецыя|Швецыі]]. 49 % стакгольмцаў — мужчыны і 51 % — жанчыны.<ref name=lansfakta>[http://www.ab.lst.se/upload/dokument/lansstyrelsen_och_lanet/Lansfakta/lansfakta_befolkning_sammansattning_final.pdf Bakgrund]{{Недаступная спасылка}}</ref> Галоўная мова ў Стакгольме, як і ва ўсёй [[Швецыя|Швецыі]] — [[Шведская мова|шведская]], акрамя таго, значная частка насельніцтва валодае англійскай. === Дыялекты === Стакгольмскі дыялект ({{lang-sv|Stockholmska}}) — гэта агульная назва дыялектаў і сацыялектаў на якіх размаўляюць у Стакгольме. Яны адрозніваюцца ў залежнасці ад пакаленняў, паходжання і іншых фактараў. Тыповым для стакгольмскага дыялекту з’яўляецца, напрыклад, вымаўленне гуку «ä» як «e», а кароткага «ö» як «u». Тыповам з’яўляецца таксама скарачэнне слоў: напрыклад, «bibblan» замест «biblioteket» (бібліятэка), і псеўдалацінскі канчатак «is» — «dagis» замест «daghem» (дзіцячы садок). Важна заўважыць, што ў адрозненні ад шэрагу іншых моў, стакгольмскі дыялект не з’яўляецца асновай для норм літаратурнай шведскай мовы ({{lang-sv|Rikssvenska}}, літаральна «Дзяржаўная шведская») нягледзячы на тое, што ён сталічны. У найбагатейшых раёнах горада ([[Эстэрмальм]], [[Лідынгэ (камуна)|Лідынгё]], [[камуна Дандэруд|Дандэруд]] існуе свой дыялект — эстэрмальмскі, а ў прадмесцях з вялікай колькасцю іншаземцаў ужываецца так званы «Miljonsvenskan» (літаральна «мільённы шведскі дыялект», ад назвы праграмы, згодна з якой у прадмесцях планавалася пабудаваць 1 000 000 кватэр). === Этнічныя меншасці === 73 % жыхароў лена Стакгольм маюць шведскае паходжанне, а 27 % — замежнае (па [[Швецыя|краіне]] гэтыя лічбы адпаведна 84,5 % і 15,5 %).<ref name=lansfakta/> У горадзе Стакгольме 10 % насельніцтва належаць да адной з нацыянальных меншасцей, якія традыцыйна пражываюць у Швецыі: [[саамы]], шведскія [[фіны]], [[турнедальцы]], [[яўрэі]] і [[цыганы]] (рома).<ref>{{Cite web |url=http://www.rskl.se/MinoriteterSLL.pdf |title=minoriteter|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100819092248/http://www.rskl.se/MinoriteterSLL.pdf |archive-date=19 жніўня 2010 |url-status=dead }}</ref> У школах горада існуе выкладанне на мовах вышэйпералічаных меншасцей.<ref>{{Cite web|url=http://www.stockholm.se/Fristaende-webbplatser/Fackforvaltningssajter/Utbildningsforvaltningen/Sprakcentrum/Grundskola-/Minoritetssprak-/ |title=Stockholm.se }}</ref> Усяго ў Стакгольмскіх школах выкладаецца 60 розных моў.<ref>{{Cite web|url=http://www.stockholm.se/Fristaende-webbplatser/Fackforvaltningssajter/Utbildningsforvaltningen/Sprakcentrum/ |title=Stockholm.se Språkcentrum }}</ref> == Адукацыя == [[Выява:HHS, Brunkebergstorg 2, bild III.jpg|thumb|250px|Вышэйшая школа гандлю, 1911]] Адукацыя ў Стакгольме бярэ пачатак ад дзвюх сярэдневяковых [[кляштар]]ных школ: адна пры [[Францысканцы|францысканскім]] кляштары Ордэна шэрых братоў на Рыцарскім востраве, другая — пры кляштары Чорных братоў [[Ордэн дамініканцаў|ордэна дамініканцаў]]<ref>{{Cite web |url=http://www.bgf.nu/historia/9/skolan.html#1 |title=De första skolorna|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111104133723/http://www.bgf.nu/historia/9/skolan.html#1 |archive-date=4 лістапада 2011 |url-status=dead }}</ref>. Ранняй формай пачатковай адукацыі былі [[Трывіяльная школа|Трывіяльныя школы]] — адна з падобных школ, «Nicolai skola», ужо існавала ў [[1315]] годзе (мяркуецца, што яна з’явілася яшчэ ў канцы [[XIII стагоддзе|XIII стагоддзя]])<ref>{{Cite web |url=http://www.stockholmoldtown.se/attveta.php?id=attvetautbildning |title=Stockholm Gamla stan allt du behöver veta|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110512015257/http://www.stockholmoldtown.se/attveta.php?id=attvetautbildning |archive-date=12 мая 2011 |url-status=dead }}</ref>. У [[1576]] кароль [[Юхан III]] заснаваў вышэйшую школу «Collegium regium Stockholmense», аднак у [[1593]] яна была пераведзена ва [[Упсальскі ўніверсітэт]]. У [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзі]] былі заснаваныя шэраг Вышэйшых школ і акадэмій, у тым ліку [[Каралеўская акадэмія вольных мастацтваў|Каралеўская акадэмія свабодных мастацтваў]] ([[1735]]), [[Шведская каралеўская акадэмія навук|Каралеўская акадэмія навук]] ([[1739]]), [[Каралеўская вышэйшая музычная школа ў Стакгольме|Каралеўская вышэйшая школа музыкі]] ([[1771]]) і інш. Заснаваная ў [[1818]] «Sofia folkskola» стала першай народнай школай, пабудаванай па ініцыятыве горада. Да ўвядзення ў [[1842]] закону аб абавязковай пачатковай адукацыі, у Стакгольме ўжо існавала каля 40 школ як для дзетак з сярэдняга і працоўнага класаў грамадства. З [[1882]] абавязковым з’яўлялася ўжо шасцігадовае навучанне. У гэты час у Стакгольме быў пабудаваны шэраг школ. У [[1909]] была заснавана {{нп3|Стакгольмская школа эканомікі|Стакгольмская школа эканомікі|ru|Стокгольмская школа экономики}}. Найважнейшым цэнтрам вышэйшай адукацыі горада з’яўляецца [[Стакгольмскі ўніверсітэт]] (заснаваны ў [[1878]] як Стакгольмская вышэйшая школа, якая ў 1960 атрымала статус універсітэта). У [[2009]] у ім навучалася больш за 27 400 студэнтаў<ref>{{Cite web |url=http://www.hsv.se/download/18.1dbd1f9a120d72e05717ffe2356/0912R.pdf |title=Universitet & Högskolor. Högskoleverkets årsrapport 2009|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100818085419/http://www.hsv.se/download/18.1dbd1f9a120d72e05717ffe2356/0912R.pdf |archive-date=18 жніўня 2010 |url-status=dead }} ISSN 1400-948X</ref>. Акрамя вышэй згаданага, Стакгольм мае яшчэ два буйныя ўніверсітэта: [[Каралінскі інстытут]] (у галіне медыцыны) і [[Каралеўскі тэхналагічны інстытут]]. Горад мае таксама шэраг вышэйшых школ, сярод якіх: [[Стакгольмская вышэйшая школа дызайну|Вышэйшая школа дызайну Бекмана]], [[Вышэйшая школа танцу і цырку]], [[Вышэйшая школа Чырвонага крыжа]], [[Сёдэрторнскі ўніверсітэт]] (у [[камуна Гудынгэ|Гудынгэ]]; яго таксама называюць Універсітэт Паўднёвага Стакгольма) і іншыя. == Транспарт == Стакгольм — найбуйнейшы ў Швецыі транспартны вузел. Большая частка аўтамабільнага руху (як легкавога, так і грузавога) паміж паўднёвай і паўночнай часткамі Швецыі праходзяць праз Стакгольм. Горад таксама з’яўляецца натуральным портам на возеры [[Меларэн]]. Паміж Стакгольмам і [[Упсала]]й знаходзіцца найбуйнейшы ў [[Швецыя|Швецыі]] [[Аэрапорт Стакгольм-Арланда]], а ў самім Стакгольме — аэрапорт Брума. У межах Вялікага Стакгольма шырока развіта сетка [[аўтабан]]аў. Горад таксама мае добра развітую сетку чыгунак. === Сетка дарог === [[Выява:Essingeleden southbound at Nyboda.jpg|thumb|250px|Эсінская шаша]] Геаграфічнае становішча Стакгольма на некалькіх астравах паміж возерам [[Меларэн]] і [[Балтыйскае мора|Балтыйскім морам]] спрыяла перавозу людзей і тавараў па вадзе. Аднак у адрозненні ад водных шляхоў, на сушы была доўгі час іншая сітуацыя: да [[1670]] адзіны Гёцкі шлях звязваў Стакгольм з [[Гёталанд]]ам на поўдні [[Швецыя|Швецыі]]. Першую «сучасную» сетку дарог спланаваў у сярэдзіне [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзя]] {{нп3|Клас Ларсан Флемінг|Клас Флемінг|ru|Флеминг, Клас Ларссон}}. Новыя правілы гарадскога планавання ўводзіліся пазней у канцы [[XIX стагоддзе|XIX]], у пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]] і ў [[1930-я]] гады. У [[1960-я]] гады было вырашана стварыць шырокую сетку [[аўтабан]]аў. Яшчэ з 1920-х гадоў вяліся дыскусіі аб стварэнні кальцавой дарогі, аднак гэты праект канчаткова незавершаны і ў нашыя дні: Паўночнае звяно знаходзіцца ў стадыі будаўніцтва (яго здача плануецца ў [[2015]]—[[2017]] гадах)<ref>{{Cite web| url = http://www.trafikverket.se/norralanken| date = 3 лютага 2012| language = sv| каментарый = Артыкул аб Паўночным звяне| title = Сайт Міністэрства транспарту Швецыі| access-date = 4 лютага 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120915080818/http://www.trafikverket.se/norralanken| archive-date = 15 верасня 2012| url-status = dead}}</ref>, а Усходняе звяно пакуль толькі ў праекце. Плануецца таксама пачаць у [[2012]] годзе аб’яздны шлях на захадзе ад горада. Найважнейшымі шляхамі на поўдзень цяпер ([[2011]]) з’яўляюцца Эсінская шаша ({{lang-sv|Essingeleden}}) і Сёдэртэльскі шлях ({{lang-sv|Södertäljevägen}}; частка Еўрапейскіх шляхоў [[E4]] і [[E20]]), на захад — [[Дротнінгхольм]]скі шлях і [[Бергслаген]]скі шлях, на поўнач — [[Упсала|Упсальскі]] шлях (Е4) і [[Руслаген]]скі шлях (Е18), на паўночны ўсход [[Лідынгэ (камуна)|Лідынгёйскі]] шлях (Е20), а на ўсход і паўднёвы ўсход вядуць {{нп3|Вермдойская шаша|Вермдойская шаша|sv|Värmdövägen}} і Нюнескі і [[Гудынгэ|Гудынгскі]] шляхі. Па Эсінскай шашы штодзённа праходзіць у сярэднім 160 000 адзінак аўтатранспарту (звесткі 2007)<ref>{{Cite web| url = http://www.chamber.se/naringspolitik/aktuella-fragor/infrastruktur/forbifart.aspx?p=1&tid=print4| date = 3 лютага 2012| language = sv| каментарый = Пра Стакгольмскі аб'яздны шлях| title = Сайт Стакгольмскай Гандлёвай палаты| access-date = 4 лютага 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20100827031556/http://www.chamber.se/naringspolitik/aktuella-fragor/infrastruktur/forbifart.aspx?p=1&tid=print4| archive-date = 27 жніўня 2010| url-status = dead}}</ref>. === Грамадскі транспарт === [[Выява:T-Centralen C20.jpg|thumb|250px|У Стакгольмскім метро]] Грамадскі транспарт Стакгольма складаецца з [[цягнік]]оў мясцовага значэння, [[Стакгольмскае метро|метро]], [[Стакгольмскі трамвай|трамваяў]], [[аўтобус]]аў і [[цеплаход]]аў. Сетка метро знаходзіцца цалкам у межах гарадской агламерацыі. Па працягласці (каля 105 км і 100 станцый) яно знаходзіцца на дваццаць пятым месцы ў свеце.<ref name=metrolist>{{Cite web|url=http://mic-ro.com/metro/table.html|title=World Metro List|utgivare=Metrobits.org|författare=Mike Rohde|hämtdatum=19 juli 2010|access-date=4 лютага 2012|archive-date=23 верасня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100923072945/http://mic-ro.com/metro/table.html|url-status=dead}}</ref> Стакгольмскае метро было заснавана ў [[1950]] і дагэтуль з’яўляецца адзіным у Швецыі, яно падзелена на сем ліній трох колераў (чырвоны, зялёны і блакітны). === Чыгунка === [[Выява:Söderströmstunneln dec 2010a.jpg|thumb|250px|Работы па будаўніцтве тунэля для Гарадской чыгункі ў цэнтры Стакгольма, снежань 2010]] Стакгольм Цэнтральны — найважнейшы чыгуначны вузел [[Швецыя|Швецыі]], 80 % цягнікоў у краіне праходзяць праз гэту станцыю, у тым ліку шэраг рэгіянальных, напрыклад, на [[Упсала|Упсалу]], [[Эскільстуна|Эскільстуну]], [[Еўле]], [[Лінчэпінг]], [[Арбуга|Арбугу]]. На большыя адлегласці ходзяць у тым ліку, хуткасныя цягнікі [[X2000]] (на [[Гётэбарг]], [[Капенгаген]]). Начныя цягнікі са спальнымі вагонамі ходзяць на [[Норланд|поўнач Швецыі]], на [[Сконэ (лен)|яе поўдзень]] і ў [[Осла]]. На паўднёвы ўваход станцыі Стакгольм Цэнтральны штодзень прыходзяць каля 600 цягнікоў. Але ў гэтым месцы маецца толькі дзве каляі, на якіх праходзяць як таварныя, так і пасажырскія цягнікі, таму непаладкі на іх могуць прывесці да праблем і спазненняў па ўсёй Швецыі, з-за чаго гэта месца атрымала мянушку «асінай таліі». Каб пазбегнуць магчымых праблем у будучыні, з [[2009]] пачалося будаўніцтва некалькіх новых каляін, т. зв. Гарадской чыгункі ({{lang-sv|Citybanan}}), якая дазволіць аддзяліць праход пасажырскіх цягнікоў ад іншых. Яна будзе пабудавана ў выглядзе шасцікіламетровага тунэля пад цэнтральнымі раёнамі Стакгольма. На ёй плануецца адкрыць дзве новыя станцыі. Гэты праект з’яўляецца вельмі складаным, бо ён патрабуе між іншым, падрыўныя работы пад старой часткай горада, што можа быць небяспечным для старых будынкаў і інфраструктуры.<ref>{{Cite web |url=http://insyn.stockholm.se/insynTransFrameMain.aspx?id=20&nodeid=169996 |title=Uppgift enligt Markkontorets tjänsteutlåtande av den 2006-05-03, kapitel "Risker och osäkerhetsfaktorer" }}</ref> Завершыць будаўніцтва ''Citybanan'' плануецца да [[2017]] года. === Авіятранспарт === Найбуйнейшы Стакгольмскі [[аэрапорт Арланда]] знаходзіцца прыкладна за 40 км на поўнач ад цэнтра горада, у [[камуна Сігтуна|камуне Сігтуна]]. Ён абслугоўвае як унутрышведскія, так і міжнародныя напрамкі. У межах самога Стакгольма (прыкладна за 10 км ад цэнтра) знаходзіцца яшчэ адзін аэрапорт — Брума. Ён значна саступае Арландзе, аднак таксама мае некалькі міжнародных ліній ([[Брусель]], [[Орхус]]). Яшчэ два аэрапорты — [[Скаўста]] пад [[Нючэпінг]]ам, за 110 на паўднёвы захад ад Стакгольма, і [[Вестэрос]], за 105 км на захад, злучаюць шведскую сталіцу з шэрагам еўрапейскіх гарадоў. Яны абслугоўваюцца пераважна авіякампаніямі танных перавозак ([[Ryanair]], [[Easyjet]], [[Berlinair]] і інш). Спецыяльныя аўтобусы звязваюць гэтыя аэрапорты з цэнтрам Стакгольма. === Водны транспарт === [[Выява:Djurgårdsfärja.jpg|thumb|250px|Юргордэнскі паром]] Дзякуючы свайму геаграфічнаму становішчу паміж возерам [[Меларэн]] і [[Балтыйскае мора|Балтыйскім морам]], Стакгольм заўсёды быў важным партовым горадам. У 1670-я гады ў горадзе было зарэгістравана 28 буйных караблёў, калі ў той самы час ва ўсіх астатніх гарадах [[Швецыя|Швецыі]], якія мелі права весці гандаль з замежжам, было толькі 22 такія караблі.<ref>{{Cite web |url=http://www.stockholmshamnar.se/sv/Historia/Epoker/1600-talet/ |= |title=Stockholms hamnar: 1600-talet, прачытана 2011-02-10|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114160659/http://www.stockholmshamnar.se/sv/Historia/Epoker/1600-talet/ |archive-date=14 студзеня 2012 |url-status=dead }}</ref> Аднак у другой палове [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] набывае важнасць гандаль праз [[Паўночнае мора]], і Стакгольм саступае свой статус найбуйнейшага порта краіны [[Гётэбарг]]у.<ref>{{Cite web |url=http://www.stockholmshamnar.se/sv/Historia/Epoker/1850-1899/?imgId=248 |= |title=Stockholms hamnar: ”1850-1899”, прачытана 2011-02-10|access-date=4 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114131550/http://www.stockholmshamnar.se/sv/Historia/Epoker/1850-1899/?imgId=248 |archive-date=14 студзеня 2012 |url-status=dead }}</ref> Пачынаючы з 1960-х гадоў адначасова з паніжэннем грузаперавозак, пачалі павялічвацца пасажыраперавозкі: спачатку круізныя цеплаходы звязвалі Стакгольм з [[Фінляндыя]]й, а пасля развалу [[СССР]] — яшчэ і з краінамі Балтыі. У [[2009]] Стакгольмскі порт наведалі 274 круізныя судны з агульнай колькасцю 430 000 пасажыраў. Мяркуецца, што ў [[2011]] Стакгольм наведаюць 300 такіх суднаў.<ref>{{Cite web |url=http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=103&artikel=3853920 |title=Sveriges Radio, 14 juli 2010 |= }}</ref> Часткай Стакгольмскага пейзажу з’яўляюцца таксама паромы, якія забяспечваюць сувязь паміж астраўкамі Стакгольмскіх шхераў, а таксама з адным з цэнтральных і папулярных у турыстычным плане Стакгольмскіх астравоў [[востраў Юргордэн|Юргордэн]]. Яны належаць фірме ''Waxholmsbolaget''. Штогод гэтыя паромы перавозяць 1,8 мільёна пасажыраў у шхерах і 2,5 мільёна на Юргордэн.<ref name="Waxholmsbolagets webbplats">[http://www.waxholmsbolaget.se Waxholmsbolagets webbplats]</ref> Акрамя таго, у Стакгольме маецца шэраг турыстычных і чартарных суднаў. == Міжнародныя адносіны == === Дыпламатычныя прадстаўніцтвы === [[Выява:Byströms villa 2009a.jpg|thumb|250px|Будынак пасольства Іспаніі]] Паколькі Стакгольм з’яўляецца [[Швецыя|шведскай]] сталіцай, ён мае значную колькасць замежных пасольстваў і іншых дыпламатычных прадстаўніцтваў. Па стане на [[2008]] Стакгольм мае 103 пасольствы, а яшчэ 64 краіны маюць акрэдытаваных паслоў, з якіх многія маюць, аднак, рэзідэнцыі ў іншых гарадах [[Еўропа|Еўропы]] ([[Берлін]], [[Брусель]], [[Капенгаген]], [[Лондан]]).<ref>Параўнайце[[:en:List of diplomatic missions in Sweden]], 2008-12-10</ref> Большая частка [[пасольства]]ў знаходзіцца ў раёне [[Эстэрмальм]], частка з якіх — у так званым «Горадзе дыпламатаў» (квартале на паўднёвым усходзе вышэйназванага раёна): гэта, напрыклад, прадстаўніцтвы [[ЗША]], [[Нарвегія|Нарвегіі]], [[Германія|Германіі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Шэраг пасольстваў знаходзіцца яшчэ ў адным [[Эсэрмальм]]скім квартале — Леркстадэн, напрыклад, [[Эстонія|Эстоніі]], [[Латвія|Латвіі]], [[Швейцарыя|Швейцарыі]], [[Бразілія|Бразіліі]], [[Нігерыя|Нігерыі]] і інш. Значную канцэнтрацыю пасольстваў мае так званы «Горад віл» ({{lang-sv|Villastaden}}), таксама ў Эстэрмальме, напрыклад, [[Чэхія|Чэхіі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Румынія|Румыніі]], [[Калумбія|Калумбіі]], [[Тайланд]]у. Раней тут жа знаходзілася і пасольства [[Расія|Расіі]], але цяпер яна пераехала ў Марыеберг на востраве [[Кунгсхольмен]].<ref>{{Cite web |url=http://www.sweden.gov.se/sb/d/5358/a/97684 |title=Diplomatlistan }}</ref> Пасольства [[Беларусь|Беларусі]] знаходзіцца на [[Лідынгэ (камуна)|Лідынгё]]<ref>{{Cite web| url =http://www.sweden.belembassy.org/rus/about/| date =5 лютага 2012| language =ru| title =Сайт пасольства Беларусі ў Швецыі| access-date =4 лютага 2012| archive-url =https://web.archive.org/web/20120211043951/http://www.sweden.belembassy.org/rus/about/| archive-date =11 лютага 2012| url-status =dead}}</ref>. === Стакгольм і Беларусь === На працягу стагоддзяў у Стакгольме не аднойчы адбываліся падзеі, якія непасрэдна тычыліся [[Беларусь|Беларусі]] (падрабязней пра гэта глядзіце ў раздзеле ''Гісторыя''). У нашыя дні ў шведскай сталіцы жывуць і працуюць некаторыя вядомыя [[беларусы]], сярод якіх гісторык [[Андрэй Катлярчук]], журналіст і пісьменнік [[Дзмітрый Плакс]], два з трох удзельнікаў гурта [[Dreamgale]] — [[Міхаіл Сендэр]] і [[Дзмітрый Палагін]]. Дарэчы, у адной з [[Wonders, песня Dreamgale|іх песень]] гучыць рэп па-беларуску, а яшчэ адна — [[Апошняе сонца]] — напісана цалкам па-беларуску для сайта [[Будзьма!]]<ref>{{Cite web| author = Сяргей Будкін| year = 12 верасня 2011| url = http://www.tuzin.fm/article/2695/| publisher = [[Тузін гітоў]]| date = 30 студзеня 2012| title = Dreamgale: «Працаваць і думаць па-новаму»| access-date = 4 лютага 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120517144208/http://tuzin.fm/article/2695/| archive-date = 17 мая 2012| url-status = dead}}</ref>. Акрамя таго, у Стакгольме рэгулярна ладзяцца культурныя і палітычныя мерапрыемствы, звязаныя з [[Беларусь|Беларуссю]]<ref>{{Cite web| year = 2 кастрычніка 2006| url = http://pda.nn.by/artykul/4151.html| publisher = [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]| date = 30 студзеня 2012| title = N.R.M. у Стакгольме| access-date = 4 лютага 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20140822043517/http://pda.nn.by/artykul/4151.html| archive-date = 22 жніўня 2014| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web | author = Алег Грузьдзіловіч| year = 25 лістапада 2011| url = http://www.svaboda.org/content/article/24402370.html| title = Пікеты за Бяляцкага ў Вільні і Стакгольме| publisher = [[радыё Свабода|Радыё «Свабода»]]| date = 30 студзеня 2012 }}</ref><ref>{{Cite web | year = 20 снежня 2011| url = http://www.naviny.by/pda/material/?type=news&id=383158| title = Літаратурны марафон салідарнасці з Беларусьсю ў Стакгольме| publisher = «Беларускія навіны»| date = 30 студзеня 2012 }}</ref>. === Гарады-пабрацімы === Сучасная (2007) афіцыйная палітыка Стакгольма — лічыць усе Еўрапейскія сталіцы гарадамі-пабрацімамі, аднак без падпісання афіцыйных пагадненняў.<ref>Stockholms stad, Internationell strategi</ref> Выключэнне складаюць тыя гарады, з якімі пагадненні ўжо былі падпісаны раней: * {{Сцяг Расіі|20px}} [[Санкт-Пецярбург]], [[Расія]] ([[1992]]) * {{Сцяг Латвіі|20px}} [[Рыга]] ({{lang-lv|Rīga}}), [[Латвія]] * {{Сцяг Ісландыі|20px}} [[Рэйк’явік]], [[Ісландыя]] * {{Сцяг Марока|20px}} '''[[Рабат]]''', [[Марока]], [[1999]] == Цікавыя факты == * Адна з назваў шаснаццаціметровай карціны, прысвечанай урачыстаму прыбыццю ў [[Кракаў]] [[Жыгімонт III|Жыгімонта III]] — ''«Стакгольмскі рулон»'' ({{lang-pl|Rolka Sztokholmska}}; яе іншая назва — «Польскі рулон»)<ref>{{Cite web | url =http://historiezapomniane.blogspot.com/2011/10/rolka-sztokholmska-cz-i.html | title =Сайт «Забытая гісторыя» | date = 3 лютага 2012 | language = pl| каментарый = Гісторыя «Стакгольмскага рулона»}}</ref>. * У [[Псіхалогія|псіхалогіі]] з’ява, пры якой паміж заложнікам і захопнікам узнікае сяброўства, атрымала назву [[Стакгольмскі сіндром]] == Вядомыя асобы == * [[Рауль Валенберг]] * [[Кнут Віксель]] * [[Эгран Лундгрэн]] * [[Улаф Пальме]] * [[Марые Элеанор Сернехольт]] * [[Ганна Валенберг]] * [[Марыя Роль|Марыя Крысціна Роль]] (1801—1875) — шведская мастачка. == Гл. таксама == * [[Стакгольм (камуна)|камуна Стакгольм]] * [[Стакгольм (лен)|лен Стакгольм]] * [[Нацыянальны музей Швецыі]] * [[Дваранскі сход (Стакгольм)|Дваранскі сход]] * [[Урангельскі палац]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Стакгольм||130—131}} * ''[[Андрэй Катлярчук]]'' Швэды ў гісторыі й культуры беларусаў. — Мн: Энцыклапедыкс, 2002. — С.69,91. — ISBN 985-6599-58-Х. * Högberg, Staffan. Stockholms historia. — Albert Bonniers förlag, 1981. — ISBN 91-34-59000-5. * Abrahamsson, Åke. Stockholm: en utopisk historia. — Stockholm: Bokförlaget Prisma, 2004. — ISBN 91-518-4264-5. * Friman, Helena; Söderström, Göran. Stockholm: en historia i kartor och bilder. — Stockholm: Wahlström & Widstrand, 2008. — ISBN 978-91-46-21843-2. == Спасылкі == {{Commons|Category:Stockholm}} * [http://www.stockholm.se/ Афіцыйны сайт Стакгольма] * [http://www.stockholm.com/ Англамоўная старонка] * [http://www.visitstockholm.com/sv/ Турыстычная інфармацыя (шматмоўны сайт)] * [http://www.visitsweden.com/shveciya/regions-cities-ru/stockholm/ Стакгольм на сайце visitsweden.com (тут: па-руску)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120114151735/http://www.visitsweden.com/shveciya/regions-cities-ru/stockholm/ |date=14 студзеня 2012 }} {{Сталіцы Еўропы}} {{Сталіцы летніх Алімпіяд}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул|Геаграфія}} [[Катэгорыя:Стакгольм| ]] [[Катэгорыя:Гарады Швецыі]] [[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]] 6ryg74jvomga64qfl923fdbfucfyqet 0 15947 5163103 5153805 2026-07-09T06:04:59Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ вікіфікацыя 5163103 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спасылка=Бярэзіна, значэнні}} {{Рака | Назва = Бярэзіна | Выток = каля г. [[Докшыцы]] | Вусце = [[Дняпро]] | Даўжыня = 613 | Расход вады = 142 | Карта = Biarezina-pos.jpg }} '''Бярэ́зіна''' ({{lang-be-trans|Biarezina}}) — рака ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай]], [[Мінская вобласць|Мінскай]], [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай]] і [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцях [[Беларусь|Беларусі]], правы прыток [[Дняпро|Дняпра]]. Даўжыня 613 км. Вадазбор 24,5 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 142 м³/с. Агульнае падзенне 69 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,11 [[праміля|‰]]. == Гідраграфія == [[Файл:Dokshytsy 4a.jpg|thumb|left|Знак пры вытоку Бярэзіны, [[Докшыцы]].]] Пачынаецца за 1 км на паўднёвы захад ад горада [[Докшыцы]] Віцебскай вобласці, далей працякае па тэрыторыі Мінскай, Магілёўскай і Гомельскай абласцей, упадае ў Дняпро справа на ўчастку паміж гарадамі [[Жлобін]] і [[Рэчыца]], вусце ў 2 км на паўночны ўсход ад вёскі [[Берагавая Слабада]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]], 5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі [[Горваль]]. Агульная даўжыня рачной сістэмы Бярэзіны (425 рэк) 8490 км, густата рачной сеткі 0,35 км/км². Паводле будовы даліны, рэчышча і ўмоў працякання Бярэзіна падзяляецца на 3 участкі: верхні (ад вытоку да вусця Гайны, 168 км), сярэдні (паміж вусцямі Гайны і Свіслачы, 205 км), ніжні (ад упадзення Свіслачы да вусця 240 км). Вадазбор плошчай 24,5 тыс. км², раўнінны з марэннымі градамі (адносная вышыня град 20-30 м). Верхняя частка вадазбору размешчана ў межах [[Беларуская града|Беларускай грады]] і [[Верхнебярэзінская нізіна|Верхнебярэзінскай нізіны]], сярэдняя на [[Цэнтральнабярэзінская раўніна|Цэнтральнабярэзінскай раўніне]], ніжняя ў межах [[Гомельскае Палессе|Гомельскага Палесся]]. Пад лясамі, у т. л. забалочанымі, 52 % тэрыторыі, масівы хваёва- і ялова-ліставых парод сканцэнтраваны ў верхняй частцы вадазбору і ў нізоўях. [[Файл:Vozera Palik.jpg|thumb|[[Возера Палік]].]] У ''верхнім цячэнні'' рака працякае праз [[Бярэзінскі біясферны запаведнік]], перасякае азёры [[Медзазол]] і [[Палік (возера)|Палік]]. Каналізавана 12,8 км рэчышча ў вярхоўі. Даліна невыразная, амаль на ўсім працягу зліваецца з прылеглай забалочанай і аблесенай мясцовасцю. Пойма забалочаная, купістая, шырынёй 2 — 3 км, у асобных месцах звужаецца да 0,5 або пашыраецца да 6 км. У разводдзе затапляецца на глыбіню 0,3 — 1,8 м, часам да 3 м. Рэчышча моцназвілістае, багатае пратокамі і невялікімі пясчанымі астравамі. Шырыня ракі 15 — 20 м, найбольшая 60 м. Берагі нізкія (да 0,5 м), на асобных участках стромкія (вышыня да 1,5 м), пясчаныя, забалочаныя. У ''сярэднім цячэнні'' даліна выразная, трапецападобная, шырыня яе 2 — 3 км, месцамі — да 1 км. Схілы спадзістыя і ўмерана стромкія, месцамі абрывістыя (вышыня 10 — 35 м), парэзаныя ярамі і далінамі прытокаў, пад лесам і хмызняком. Каля падэшвы схілаў багатыя выхады грувтавых водаў. Пойма да вусця Бабра левабярэжная, ніжэй двухбаковая, шырынёй 1,5 — 2 км, хмызнякова-лугавая. У разводдзе затапляецца на глыбіню 0,5 — 3 м, тэрмінам ад 10 — 20 сутак да 1,5 — 2 месяцаў. Рэчышча звілістае, разгалінаванае. Шырыня ракі 60 — 80 м, найбольшая 100—300 м. Берагі стромкія, вышынёй 1 — 2 м. [[Файл:Р.Березина, д.Стужки 2012г. - panoramio.jpg|left|thumb|Бярэзіна ў ніжнім цячэнні.]] У ''ніжнім цячэнні'' да вусця даліна пераважна трапецападобная, шырынёй 2 — 8 км, месцамі звужаецца да 0,3 — 0,5 км. Схілы стромкія, вышынёй 6 — 15 м, месцамі 20 — 25 м, парэзаныя ярамі і далінамі прытокаў. Пойма вельмі забалочаная, купістая, пераважна левабярэжная, радзей двухбаковая; шырыня яе 1,5 — 5 км. У разводдзе затапляецца на глыбіню 0,2 — 3,5 м тэрмінам да 1,5 месяца. Рэчышча звілістае, шмат плаўных лукавін, адмелін, заліваў, рукавоў, старыц і поймавых азёр. Шырыня ракі 80 — 130 м. Берагі ад спадзістых да абрывістых, вышынёй ад 1 — 2 м да 15 м. === Асноўныя прытокі === '''Справа''': [[Гайна (рака)|Гайна]], [[Пліса (прыток Бярэзіны)|Пліса]], [[Уша (прыток Бярэзіны)|Уша]], [[Уса (прыток Бярэзіны)|Уса]], [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]], [[Каменка (прыток Бярэзіны)|Каменка]], [[Асовіна]], [[Бабруйка]]. '''Злева''': [[Сха]], [[Бобр (рака)|Бобр]], [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клява]], [[Ольса]], [[Ала (рака)|Ала]]. == Жыўленне, гідралагічны рэжым == Асаблівасць гідралагічнага рэжыму — высокая паводка восенню і яе спад у перыяд ледаставу. Буйная дажджавая паводка на Бярэзіне (у горадзе Барысаў) адзначана ў 1927, 1937, 1952 і 1962 гг. Вясновае разводдзе (10–20 сутак) звычайна праходзіць адной, радзей некалькімі хвалямі (пад’ём вады 2,3–3,4 м над межанным узроўнем). Замярзае ў 1‑й палове снежня, ускрыццё ў канцы сакавіка (вясновы крыгаход працягваецца 4–7 сутак). Максімальная таўшчыня лёду 30–60 см у канцы лютага — пачатку сакавіка. Сярэдняя тэмпература вады летам 18–20 °С. [[Файл:Бярэзінскія разьлівы. Biarezina river overflows.jpg|thumb|600px|center|Разліў Бярэзіны]] Назіранні за гідралагічным рэжымам вядуцца на 4 пунктах (Беразіно, Бабруйск, Барысаў, Светлагорск), за станам паверхневых водаў па гідрахімічных паказчыках на 7 пунктах. У створы Бярэзіна — [[Бабруйск]] (433 км ад вытоку) сярэднегадавы шматгадовы расход вады складае 118 м³/с, сярэднешматгадовы максімальны расход вады вясновага разводдзя — 592 м³/с, сярэднешматгадовы мінімальны расход вады летне-асенняй межані — 55,7 м³/с, сярэднешматгадовы мінімальны расход вады зімовай межані — 51,4 м³/с. У створы Бярэзіна — [[Барысаў]] (204 км ад вытоку) сярэднегадавы шматгадовы расход вады складае 35,5 м³/с, сярэднешматгадовы максімальны расход вады вясновага разводдзя — 126 м³/с, сярэднешматгадовы мінімальны расход вады летне-асенняй межані — 16,7 м³/с, сярэднешматгадовы мінімальны расход вады зімовай межані — 19,5 м³/с. == Фаўна == '''Водзяцца''': [[шчупак]], [[акунь]], [[плотка]], [[лешч]], [[лінь]], [[карась]], [[верхаводка]], [[гусцяра]]; ''каштоўныя'' — [[судак]], [[мінога]], [[галавень]], [[падуст]], [[сом]], [[мянтуз]]. == Гаспадарка == [[Файл:Бабруйскія краявіды 08.jpg|thumb|Бярэзіна ў [[Бабруйск]]у.]] На рацэ размешчаны філіял РТУП «Беларускае рачное параходства» рачны порт Бабруйск. Рака Бярэзіна ўваходзіць у склад унутраных водных шляхоў Рэспублікі Беларусь. Суднаходства ад вёскі [[Броды|в. Броды]] Барысаўскага р-на (494 км ад вусця). Лесасплаў. Выкарыстоўваецца як водапрыёмнік меліярацыйных каналаў. == На рацэ == У межах вадазбору створаны [[Бярэзінскі біясферны запаведнік]], гідралагічны заказнік рэспубліканскага значэння Заазер’е, біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння Чэрнеўскі, ландшафтныя заказнікі рэспубліканскага значэння Чарневіцкі, Выдрыца, Смычок і Свіслацка-Бярэзінскі. У межах Гомельскай вобласці шырыня водаахоўнай зоны ракі Бярэзіна складае 200–6500 м. [[Файл:Барысаў. Бярэзіна (02).jpg|thumb|left|Бярэзіна ля Барысава.]] '''Гарады''': [[Барысаў]], [[Беразіно]], [[Бабруйск]], [[Светлагорск]]. '''Зоны адпачынку''': ''рэспубліканскага значэння'' — Беразіно і Асіповічы; ''мясцовага значэння'' — Дроздзіна, Прырэчча і інш.; '''Курорты''': Бабруйск і Горваль. На берагах ракі знаходзяцца санаторыі «Бярэзіна», «Бярэзіна — Барысаў», турыстычны комплекс «Дудзінка-Сіці», база адпачынку «Прырода-Люкс», «Маёнтак Горваль», аздараўленчыя комплексы ААТ «БАТЭ», «Беліна» ў в. [[Беліна (Барысаўскі раён)]], аздараўленчы цэнтр «Дудзінка», курорт Бабруйск, на тэрыторыі якога размешчаны 3 санаторна-курортныя і аздараўленчыя арганізацыі для дарослых і дзяцей (санаторый «Шыннік», дзіцячы санаторый «Вясёлка», санаторый імя У. І. Леніна), базы адпачынку ААТ «Лесахімік», «Сонечная паляна» (каля вёскі Ядліна Бярэзінскага раёна). == Назва == На думку [[М. Фасмер]]а, несумненная сувязь назвы ракі Бярэзіна з ''бяроза'', адкуль ''бярозіна'' «бярозавая галіна»<ref>М. Фасмер. Этимологический словарь русского языка. Т. I. Москва, 1986. С. 154.</ref>. На думку [[В. Жучкевіч]]а, акрамя назвы драўнянай пароды бярозы нельга выключыць і магчымасць сувязі назвы Бярэзіна са словам ''бераг''. Такая сувязь не была бы пазбаўлена сэнсу, бо цвёрдыя моцныя берагі маюць не ўсе беларускія рэкі<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 26.</ref>. На думку Б. Рыбакова, у старажытнасці рака Бярэзіна разглядалася ў якасці вытока Барысфена (Дняпра). Таму старажытная назва Барысфен захавалася да нашых часоў у назвах ракі Бярэзіны і вострава Беразань ля вусця Дняпра<ref>Б. А. Рыбаков. Геродотова Скифия. Москва, 1979. С. 28.</ref>. Наконт рачных назваў басейна Бярэзіны [[У. Тапароў]] пісаў:<blockquote>«Найбольшую удзельную вагу мае балтыйская гідранімія басейна Бярэзіны. Адносная колькасць такіх назваў тут такая значная, а балтыйскі характар іх такі відавочны, што не выклікае ніякага сумнення думка пра адносна нядаўняе пражыванне на гэтай тэрыторыі балтыйскага насельніцтва. Апошняе пацвярджаецца і некаторымі прамымі гістарычнымі сведчаннямі. Такая ж даставерная ўсходнебалтыйская прыналежнасць бярэзінскай гідраніміі, што паказвае шматлікія сувязі з гідраніміяй сучасных Літвы і Латвіі. У цэлым балтыйскімі могуць быць прызнаныя наступныя назвы рэк і азёраў басейна Бярэзіны: Бярэзіна, Беразанка, Бярозка, Беражніца (двойчы), Берасчанка, Мядзіол, Мядзеліца, [[Поня]], Варлынка, Мажайка, Нідалька, Сергуч, Манцо, Манец, Манча, Асовіна, Осаўка, Клява, Клявіца, Ала, Осава, [[Нача]] (двойчы), Жартайка, Пелік, Плавія, Стабніца, Вяча, Венча, Грыўка, Балоча (двойчы), Молча (двойчы), Рынелка, Сведзь / Свіда, Ольса, Несета (двойчы), Цітаўка / Цітва, Мяна, Можа, Вожа, Важа, Дзій / Дыя, Волма, Брожа, Дабрэліна, Клупча, Бруч, Свіслач, Мрай, Пядынка, Пліса (двойчы), Мясрэда, Цна (двойчы), Ісга, [[Сха]] / Цха, Усяж / Усяжа, [[Гайна]] / Гойна, Валадуць, Рова, Рава, Пустамеціжка, Сінія / Сін, Ачыжа, Петрыца, Нерчай / Нерчанка, Бабруйка, Янчапка, Соленка і інш. Такім чынам, густата балтыйскай гідраніміі ў гэтым басейне пераважае ўсе адзначаныя да гэтай пары выпадкі (каля 80 балтыйскіх назваў з агульнай колькасці каля 300)».<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 235—236.</ref></blockquote> Але з нібы 900 балцкіх назваў Верхняга Падняпроўя аўтары «Лінгвістычнага аналіза» тлумачаць пры дапамозе балцкай лексікі толькі 140, г. зн. вельмі шмат застаецца без тлумачэння, а цэлы шэраг тлумачэнняў выклікае пярэчанні (Бабруйка, Вязовенка, Дзеравенне, Пціч і г. д.)<ref>І. А. Ласкоў. Летапісная літва: Сваяцтва і лёс. Вільня, 2011. С. 234.</ref>. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/РэсВодСССР|5|1-2}} * {{Крыніцы/ПрырБел}} * {{Крыніцы/Блакітная}} * {{Крыніцы/ВодКадастр}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/6943|БЯРЭЗІНА}} * [http://svetlahorsk.belarda.org/index.php?mod=news&id=109 ''Масьлюкоў Т.'' Падарожжа па самай беларускай рацэ // Рэгіянальны партал — Светлагорск] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200930155006/http://svetlahorsk.belarda.org/index.php?mod=news&id=109 |date=30 верасня 2020 }}, [[2009]], [[7 верасня]]. {{Бярэзіна}} {{Дняпро}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэкі Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэкі Магілёўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэкі Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Бярэзіна| ]] d1036mrx7gxle2vj579psg6lumw3brn 5163104 5163103 2026-07-09T06:08:19Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ 5163104 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спасылка=Бярэзіна, значэнні}} {{Рака | Назва = Бярэзіна | Выток = каля г. [[Докшыцы]] | Вусце = [[Дняпро]] | Даўжыня = 613 | Расход вады = 142 | Карта = Biarezina-pos.jpg }} '''Бярэ́зіна''' ({{lang-be-trans|Biarezina}}) — рака ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай]], [[Мінская вобласць|Мінскай]], [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай]] і [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцях [[Беларусь|Беларусі]], правы прыток [[Дняпро|Дняпра]]. Даўжыня 613 км. Вадазбор 24,5 тыс. км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 142 м³/с. Агульнае падзенне 69 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,11 [[праміля|‰]]. == Гідраграфія == [[Файл:Dokshytsy 4a.jpg|thumb|left|Знак пры вытоку Бярэзіны, [[Докшыцы]].]] Пачынаецца за 1 км на паўднёвы захад ад горада [[Докшыцы]] Віцебскай вобласці, далей працякае па тэрыторыі Мінскай, Магілёўскай і Гомельскай абласцей, упадае ў Дняпро справа на ўчастку паміж гарадамі [[Жлобін]] і [[Рэчыца]], вусце ў 2 км на паўночны ўсход ад вёскі [[Берагавая Слабада]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]], 5 км на паўднёвы ўсход ад вёскі [[Горваль]]. Агульная даўжыня рачной сістэмы Бярэзіны (425 рэк) 8490 км, густата рачной сеткі 0,35 км/км². Паводле будовы даліны, рэчышча і ўмоў працякання Бярэзіна падзяляецца на 3 участкі: верхні (ад вытоку да вусця Гайны, 168 км), сярэдні (паміж вусцямі Гайны і Свіслачы, 205 км), ніжні (ад упадзення Свіслачы да вусця 240 км). Вадазбор плошчай 24,5 тыс. км², раўнінны з марэннымі градамі (адносная вышыня град 20-30 м). Верхняя частка вадазбору размешчана ў межах [[Беларуская града|Беларускай грады]] і [[Верхнебярэзінская нізіна|Верхнебярэзінскай нізіны]], сярэдняя на [[Цэнтральнабярэзінская раўніна|Цэнтральнабярэзінскай раўніне]], ніжняя ў межах [[Гомельскае Палессе|Гомельскага Палесся]]. Пад лясамі, у т. л. забалочанымі, 52 % тэрыторыі, масівы хваёва- і ялова-ліставых парод сканцэнтраваны ў верхняй частцы вадазбору і ў нізоўях. [[Файл:Vozera Palik.jpg|thumb|[[Возера Палік]].]] У ''верхнім цячэнні'' рака працякае праз [[Бярэзінскі біясферны запаведнік]], перасякае азёры [[Медзазол]] і [[Палік (возера)|Палік]]. Каналізавана 12,8 км рэчышча ў вярхоўі. Даліна невыразная, амаль на ўсім працягу зліваецца з прылеглай забалочанай і аблесенай мясцовасцю. Пойма забалочаная, купістая, шырынёй 2 — 3 км, у асобных месцах звужаецца да 0,5 або пашыраецца да 6 км. У разводдзе затапляецца на глыбіню 0,3 — 1,8 м, часам да 3 м. Рэчышча моцназвілістае, багатае пратокамі і невялікімі пясчанымі астравамі. Шырыня ракі 15 — 20 м, найбольшая 60 м. Берагі нізкія (да 0,5 м), на асобных участках стромкія (вышыня да 1,5 м), пясчаныя, забалочаныя. У ''сярэднім цячэнні'' даліна выразная, трапецападобная, шырыня яе 2 — 3 км, месцамі — да 1 км. Схілы спадзістыя і ўмерана стромкія, месцамі абрывістыя (вышыня 10 — 35 м), парэзаныя ярамі і далінамі прытокаў, пад лесам і хмызняком. Каля падэшвы схілаў багатыя выхады грувтавых водаў. Пойма да вусця Бабра левабярэжная, ніжэй двухбаковая, шырынёй 1,5 — 2 км, хмызнякова-лугавая. У разводдзе затапляецца на глыбіню 0,5 — 3 м, тэрмінам ад 10 — 20 сутак да 1,5 — 2 месяцаў. Рэчышча звілістае, разгалінаванае. Шырыня ракі 60 — 80 м, найбольшая 100—300 м. Берагі стромкія, вышынёй 1 — 2 м. [[Файл:Р.Березина, д.Стужки 2012г. - panoramio.jpg|left|thumb|Бярэзіна ў ніжнім цячэнні.]] У ''ніжнім цячэнні'' да вусця даліна пераважна трапецападобная, шырынёй 2 — 8 км, месцамі звужаецца да 0,3 — 0,5 км. Схілы стромкія, вышынёй 6 — 15 м, месцамі 20 — 25 м, парэзаныя ярамі і далінамі прытокаў. Пойма вельмі забалочаная, купістая, пераважна левабярэжная, радзей двухбаковая; шырыня яе 1,5 — 5 км. У разводдзе затапляецца на глыбіню 0,2 — 3,5 м тэрмінам да 1,5 месяца. Рэчышча звілістае, шмат плаўных лукавін, адмелін, заліваў, рукавоў, старыц і поймавых азёр. Шырыня ракі 80 — 130 м. Берагі ад спадзістых да абрывістых, вышынёй ад 1 — 2 м да 15 м. === Асноўныя прытокі === '''Справа''': [[Гайна (рака)|Гайна]], [[Пліса (прыток Бярэзіны)|Пліса]], [[Уша (прыток Бярэзіны)|Уша]], [[Уса (прыток Бярэзіны)|Уса]], [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]], [[Каменка (прыток Бярэзіны)|Каменка]], [[Асовіна]], [[Бабруйка]]. '''Злева''': [[Сха]], [[Бобр (рака)|Бобр]], [[Клява (прыток Бярэзіны)|Клява]], [[Ольса]], [[Ала (рака)|Ала]]. == Жыўленне, гідралагічны рэжым == Асаблівасць гідралагічнага рэжыму — высокая паводка восенню і яе спад у перыяд ледаставу. Буйная дажджавая паводка на Бярэзіне (у горадзе Барысаў) адзначана ў 1927, 1937, 1952 і 1962 гг. Вясновае разводдзе (10–20 сутак) звычайна праходзіць адной, радзей некалькімі хвалямі (пад’ём вады 2,3–3,4 м над межанным узроўнем). Замярзае ў 1‑й палове снежня, ускрыццё ў канцы сакавіка (вясновы крыгаход працягваецца 4–7 сутак). Максімальная таўшчыня лёду 30–60 см у канцы лютага — пачатку сакавіка. Сярэдняя тэмпература вады летам 18–20 °С. [[Файл:Бярэзінскія разьлівы. Biarezina river overflows.jpg|thumb|600px|center|Разліў Бярэзіны]] Назіранні за гідралагічным рэжымам вядуцца на 4 пунктах (Беразіно, Бабруйск, Барысаў, Светлагорск), за станам паверхневых водаў па гідрахімічных паказчыках на 7 пунктах. У створы Бярэзіна — [[Бабруйск]] (433 км ад вытоку) сярэднегадавы шматгадовы расход вады складае 118 м³/с, сярэднешматгадовы максімальны расход вады вясновага разводдзя — 592 м³/с, сярэднешматгадовы мінімальны расход вады летне-асенняй межані — 55,7 м³/с, сярэднешматгадовы мінімальны расход вады зімовай межані — 51,4 м³/с. У створы Бярэзіна — [[Барысаў]] (204 км ад вытоку) сярэднегадавы шматгадовы расход вады складае 35,5 м³/с, сярэднешматгадовы максімальны расход вады вясновага разводдзя — 126 м³/с, сярэднешматгадовы мінімальны расход вады летне-асенняй межані — 16,7 м³/с, сярэднешматгадовы мінімальны расход вады зімовай межані — 19,5 м³/с. == Фаўна == '''Водзяцца''': [[шчупак]], [[акунь]], [[плотка]], [[лешч]], [[лінь]], [[карась]], [[верхаводка]], [[гусцяра]]; ''каштоўныя'' — [[судак]], [[мінога]], [[галавень]], [[падуст]], [[сом]], [[мянтуз]]. == Гаспадарка == [[Файл:Бабруйскія краявіды 08.jpg|thumb|Бярэзіна ў [[Бабруйск]]у.]] На рацэ размешчаны філіял РТУП «Беларускае рачное параходства» рачны порт Бабруйск. Рака Бярэзіна ўваходзіць у склад унутраных водных шляхоў Рэспублікі Беларусь. Суднаходства ад вёскі [[Броды|в. Броды]] Барысаўскага р-на (494 км ад вусця). Лесасплаў. Выкарыстоўваецца як водапрыёмнік меліярацыйных каналаў. == На рацэ == У межах вадазбору створаны [[Бярэзінскі біясферны запаведнік]], гідралагічны заказнік рэспубліканскага значэння Заазер’е, біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння Чэрнеўскі, ландшафтныя заказнікі рэспубліканскага значэння Чарневіцкі, Выдрыца, Смычок і Свіслацка-Бярэзінскі. У межах Гомельскай вобласці шырыня водаахоўнай зоны ракі Бярэзіна складае 200–6500 м. [[Файл:Барысаў. Бярэзіна (02).jpg|thumb|left|Бярэзіна ля Барысава.]] '''Гарады''': [[Барысаў]], [[Беразіно]], [[Бабруйск]], [[Светлагорск]]. '''Зоны адпачынку''': ''рэспубліканскага значэння'' — Беразіно і Асіповічы; ''мясцовага значэння'' — Дроздзіна, Прырэчча і інш.; '''Курорты''': Бабруйск і Горваль. На берагах ракі знаходзяцца санаторыі «Бярэзіна», «Бярэзіна — Барысаў», турыстычны комплекс «Дудзінка-Сіці», база адпачынку «Прырода-Люкс», «Маёнтак Горваль», аздараўленчыя комплексы ААТ «БАТЭ», «Беліна» ў в. [[Беліна (Барысаўскі раён)]], аздараўленчы цэнтр «Дудзінка», курорт Бабруйск, на тэрыторыі якога размешчаны 3 санаторна-курортныя і аздараўленчыя арганізацыі для дарослых і дзяцей (санаторый «Шыннік», дзіцячы санаторый «Вясёлка», санаторый імя У. І. Леніна), базы адпачынку ААТ «Лесахімік», «Сонечная паляна» (каля вёскі Ядліна Бярэзінскага раёна). == Назва == На думку [[М. Фасмер]]а, несумненная сувязь назвы ракі Бярэзіна з ''бяроза'', адкуль ''бярозіна'' «бярозавая галіна»<ref>М. Фасмер. Этимологический словарь русского языка. Т. I. Москва, 1986. С. 154.</ref>. На думку [[В. Жучкевіч]]а, акрамя назвы драўнянай пароды бярозы нельга выключыць і магчымасць сувязі назвы Бярэзіна са словам ''бераг''. Такая сувязь не была бы пазбаўлена сэнсу, бо цвёрдыя моцныя берагі маюць не ўсе беларускія рэкі<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 26.</ref>. На думку Б. Рыбакова, у старажытнасці рака Бярэзіна разглядалася ў якасці вытока Барысфена (Дняпра). Таму старажытная назва Барысфен захавалася да нашых часоў у назвах ракі Бярэзіны і вострава Беразань ля вусця Дняпра<ref>Б. А. Рыбаков. Геродотова Скифия. Москва, 1979. С. 28.</ref>. Наконт рачных назваў басейна Бярэзіны [[У. Тапароў]] пісаў:<blockquote>«Найбольшую удзельную вагу мае балтыйская гідранімія басейна Бярэзіны. Адносная колькасць такіх назваў тут такая значная, а балтыйскі характар іх такі відавочны, што не выклікае ніякага сумнення думка пра адносна нядаўняе пражыванне на гэтай тэрыторыі балтыйскага насельніцтва. Апошняе пацвярджаецца і некаторымі прамымі гістарычнымі сведчаннямі. Такая ж даставерная ўсходнебалтыйская прыналежнасць бярэзінскай гідраніміі, што паказвае шматлікія сувязі з гідраніміяй сучасных Літвы і Латвіі. У цэлым балтыйскімі могуць быць прызнаныя наступныя назвы рэк і азёраў басейна Бярэзіны: Бярэзіна, Беразанка, Бярозка, Беражніца (двойчы), Берасчанка, Мядзіол, Мядзеліца, [[Поня]], Варлынка, Мажайка, Нідалька, Сергуч, Манцо, Манец, Манча, Асовіна, Осаўка, Клява, Клявіца, Ала, Осава, [[Нача]] (двойчы), Жартайка, Пелік, Плавія, Стабніца, Вяча, Венча, Грыўка, Балоча (двойчы), Молча (двойчы), Рынелка, Сведзь / Свіда, Ольса, Несета (двойчы), Цітаўка / Цітва, Мяна, Можа, Вожа, Важа, Дзій / Дыя, Волма, Брожа, Дабрэліна, Клупча, Бруч, Свіслач, Мрай, Пядынка, [[Пліса]] (двойчы), Мясрэда, Цна (двойчы), Ісга, [[Сха]] / Цха, Усяж / Усяжа, [[Гайна (рака)|Гайна]] / Гойна, Валадуць, Рова, Рава, Пустамеціжка, Сінія / Сін, Ачыжа, Петрыца, Нерчай / Нерчанка, [[Бабруйка]], Янчапка, Соленка і інш. Такім чынам, густата балтыйскай гідраніміі ў гэтым басейне пераважае ўсе адзначаныя да гэтай пары выпадкі (каля 80 балтыйскіх назваў з агульнай колькасці каля 300)».<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 235—236.</ref></blockquote> Але з нібы 900 балцкіх назваў Верхняга Падняпроўя аўтары «Лінгвістычнага аналіза» тлумачаць пры дапамозе балцкай лексікі толькі 140, г. зн. вельмі шмат застаецца без тлумачэння, а цэлы шэраг тлумачэнняў выклікае пярэчанні (Бабруйка, Вязовенка, Дзеравенне, Пціч і г. д.)<ref>І. А. Ласкоў. Летапісная літва: Сваяцтва і лёс. Вільня, 2011. С. 234.</ref>. == Зноскі == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/РэсВодСССР|5|1-2}} * {{Крыніцы/ПрырБел}} * {{Крыніцы/Блакітная}} * {{Крыніцы/ВодКадастр}} == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/6943|БЯРЭЗІНА}} * [http://svetlahorsk.belarda.org/index.php?mod=news&id=109 ''Масьлюкоў Т.'' Падарожжа па самай беларускай рацэ // Рэгіянальны партал — Светлагорск] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200930155006/http://svetlahorsk.belarda.org/index.php?mod=news&id=109 |date=30 верасня 2020 }}, [[2009]], [[7 верасня]]. {{Бярэзіна}} {{Дняпро}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэкі Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэкі Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэкі Магілёўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рэкі Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Бярэзіна| ]] 8ozflbe678h1jppez52aqlgor5kgv2y 4 16411 5163074 5162450 2026-07-09T00:51:56Z MocnyDuham 99818 /* TEDxUlicaMińska */ вынік 5163074 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) == [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03) :пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03) == [[Кэнто Масуда]] == Вынесены да выдалення а 03:12 31 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Wooze}} з каментарыем: «not notable + crosswiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:24, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, наконт ''not notable'' можна было б паспрачацца, калі б у артыкуле меўся змест. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 6 чэрвеня 2026 (+03). == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[NGC 971]] == Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) ::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Выпадак даволі пагранічны, але мне здаецца, што ўсё ж артыкул трэба пакінуць. Тэма мае незалежнае асвятленне ў некалькіх крыніцах, у тым ліку ў матэрыялах Белсат, Deutsche Welle, Зеркала, MOST і Радыё Рацыя. Частка крыніц сапраўды мае навінавы або анонсавы характар, але ёсць і матэрыялы, дзе падзея разглядаецца не толькі як кароткая згадка, а з апісаннем кантэксту, праграмы і выступоўцаў. Таксама з'явіліся артыкулы, якія выйшлі ўжо пасля івенту, што кажа не толькі пра навінавы характар падзеі ([https://citydog.io/post/zaden-besplatnyye-vystupleniya/]). Таму мінімальныя патрабаванні агульнага крытэрыю значнасці выглядаюць сціпла выкананымі.<br />Пры гэтым артыкул варта дапрацаваць. Добра было б скараціць інтэрпрэтацыйныя фармулёўкі, прыбраць другасныя дэталі, якія не ўплываюць на значнасць, і пакінуць больш сухі энцыклапедычны выклад. Але недахопі цяперашняга тэксту гэта падстава для рэдагавання, а не для выдалення тэмы. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:51, 9 ліпеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == {{Закрыта}} * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Вынік "уласнага даследавання". Катэгорыя выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:25, 7 ліпеня 2026 (+03) {{/Падвал}} dts19tk2btwkbma0sr67kjjxev9u85r 0 17221 5163067 5121704 2026-07-09T00:05:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163067 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Мікулічы}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Мікулічы |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 51|lat_min = 51|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Брагінскі |сельсавет = Буркоўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1541 год |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = 244 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 2344 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243043122 }} '''Міку́лічы'''<ref>''Рапановіч, Я. Н.'' Слоўнік назваў населеных пунктаў Гомельскай вобласці / [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Я. Н. Рапановіч]]; Рэд. П. П. Шуба. — [[Мінск]]: Навука і тэхніка, 1986. — 240 с. (ст. 112).</ref> — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909g0026924&q_id=4888569|title=Решение Брагинского районного Совета депутатов от 25.09.2009 № 116 "О преобразовании некоторых населённых пунктов Брагинского района в агрогородки"|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417135644/https://etalonline.by/document/?regnum=d909g0026924&q_id=4888569|archive-date=17 красавіка 2022|access-date=|url-status=dead}}</ref> у [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскім сельсавеце]] [[Брагінскі раён|Брагінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. За 14 км на паўночны захад ад [[Брагін]]а, за 19 км ад чыгуначнай станцыі [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] (на галіне [[Васілевічы]] — [[Хойнікі]] ад лініі [[Калінкавічы]] — Гомель), побач аўтадарогі Брагін — Хойнікі. == Гісторыя == Выяўлены археолагамі курганны могільнік X—XII стагоддзяў (захавалася 29, раней было 60 насыпаў, за 300 м на захад ад вёскі) сведчыць пра засяленне тутэйшых месцаў з глыбокай старажытнасці. === Вялікае Княства Літоўскае і Каралеўства Польскае === Ці не ўпершыню Мікулічы згаданыя ў запісе ад 6 кастрычніка 1541 года аб узаемных саступках грунтоў у [[Брагін|Брагінскім маёнтку]] князя Аляксандра Міхайлавіча Вішнявецкага і ў [[Астрагляды|Астраглядаўскім маёнтку]] князя Дзмітрыя Раманавіча Відыніцкага (Любецкага) з жонкай Феннай Палазовічаўнай. Належалі князю Вішнявецкаму<ref>Archiwum Główny Akt Dawnych. Archiwum Prozorów i Jelskich (AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4</ref>. Месціліся ў [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Напярэдадні Люблінскай уніі ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 года ваяводства (у тым ліку Брагінскі маёнтак) было далучана да Кароны Польскай<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі, У. [Рэцэнзія] / У. Падалінскі // Беларус. гіст. агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337. — Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009</ref>. Згодна з актам аб падзеле маёнтку Брагіна 1574 года, «… ''село Микуличи з людми отчизными, куничниками, з даню медовою, грошовою, з дубровами, лесы, чертежами, с полми, сеножатми и ловы зверинными''» дасталося князю [[Аляксандр Аляксандравіч Вішнявецкі|Аляксандру Аляксандравічу Вішнявецкаму]]<ref>http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200605102849/http://www.belniidad.by/sites/default/files/bash/bash01_2000.pdf |date=5 чэрвеня 2020 }} Беларускі археаграфічны штогоднік. Выпуск 1. — Мінск, 2000. С. 188, 192</ref>. На 1581 год, калі маёнткам валодала яго ўдава княгіня Аляксандра (з роду Капустаў) Вішнявецкая, у Мікулічах налічвалася 40 дымоў [[асадныя сяляне|асадных сялян]], з якіх выбіралася па 15 грошаў, і 12 [[агароднікі|агароднікаў]], з якіх, у залежнасці ад акалічнасцяў, — па 4 або па 6 грошаў падатку<ref>Źródła dziejowe. T. XX. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX: Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / A. Jabłonowski — Warszawa, 1894. Wykazy… S. 36, 38</ref>. Яшчэ ў датаваным 13 сакавіка 1581 года дакуменце паведамляецца, што пан земскі пісар кіеўскі [[Дзмітрый Ялец]] надзелены паўнамоцтвамі ў справе размежавання добраў пана падкаморага кіеўскага [[Шчасны Харлінскі|Шчаснага Харлінскага]] з уладаннямі княгіні Вішнявецкай і яе дзяцей «''jmienia Brahina, Mikulic, Listwina y innych sioł do Brahinia nalezących''»<ref>Руська (Волинська) метрика [Текст] : регести документів Коронної канцелярії для укр. земель (Волинське, Київське, Брацлавське, Чернігівське воєводства) 1569—1673 / Держ. ком. арх. України, Центр. держ. істор. арх. України, м. Київ, Ін-т укр. археографії та джерелознавства ім. М. С. Грушевського НАН України, Генер. дирекція держ. арх., Голов. арх. давніх актів; ред. і упоряд Г. Боряк [та ін.]; передм. П. К. Грімстед. — Київ, 2002. С. 301—302</ref>. Потым, да 1622 года, часткай Брагінскага маёнтка з Мікулічамі валодаў князь [[Адам Аляксандравіч Вішнявецкі]]. Ад 1641 года Мікулічы — уласнасць князя [[Іерамія Міхал Міхайлавіч Вішнявецкі|Іераміі Міхала Вішнявецкага]], які зноў аб’яднаў у адных руках Брагінскую спадчыну малодшай галіны роду. Пасля смерці ў 1672 годзе жонкі апошняга, княгіні Грызельды Канстанцыі (з роду Замойскіх), Брагінская фартуна адыйшла яе пляменніку Станіславу Канецпольскаму, незадоўга да спачыну ў 1682 годзе атрымаўшаму пасаду кракаўскага кашталяна. На 1683 год вядома, што трыма дымамі ў Мікулічах валодаў пан Сіліч<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 489</ref>. У 1687 годзе Мікулічы названыя сярод паселішчаў усынаўлёнага Станіславам Канецпольскім, будучага серадзкага ваяводы Яна Аляксандра Канецпольскага, жыхары якіх цяжка пацярпелі ад пабораў і гвалту казакоў сотні Русановічавай палкоўніка Войска Запарожскага Паўла Апостала Шчуроўскага; тут у яго было 28 дымоў (×6 — каля 168 чалавек), а на пастой размясціліся 28 казакоў, у якіх ажно 20 коней.<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 152</ref> Пасля смерці ў 1719 г. Я. Канецпольскага і даволі працяглага (яшчэ і пры жыцці) знаходжання Мікулічаў у заставе у паноў Сілічаў,<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 284</ref> спадчынным уладальнікам Брагінскіх добраў прыкладна з 1733 года стаў князь [[Міхал Сервацы Вішнявецкі]], першы і адзіны ў старэйшай галіне роду, хто падпісваўся «графам на Брагіне».<ref>Акты, издаваемые Виленской археографической комиссией. — Вильна, 1870. Т. IV. Акты Бресцкого гродского суда. С. 485</ref> Паводле звестак на 1748 год ксяндза Караля Непамуцэна Арлоўскага, Мікулічы былі сярод паселішчаў, частка жыхароў якіх (з ліку шляхты) належала да Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. У 1754 годзе з 80 двароў (каля 480 жыхароў) сяла Мікулічы Брагінскага маёнтка «do grodu» (Оўруцкага замка) выплачваліся 12 злотых, 15 грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павета і ваяводства) 50 злотых<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 191</ref>. У тым жа годзе маёнтак быў куплены ў княгіні Эльжбеты Вішнявецкай Міхалавай Замойскай панам [[Франц Антоній Ракіцкі|Францам Антоніем Ракіцкім]]. У лісце ад 3 мая 1758 г. пан Ракіцкі, войскі ашмянскі, паказваў, што яго мікуліцкія падданыя не з волі дворнай, а паводле ўласнага намеру ўдаліся да лесу хойніцкага ўдавы княгіні Людвікі Шуйскай, на той час жонкі пана Быстрага, старосты ліноўскага, ды павысякалі дрэвы<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 72 — 73</ref>. Паводле перапісаў яўрэйскага насельніцтва 1765, 1778 і 1784 гадоў у Мікулічах налічвалася адпаведна 19, 6 і 5 чалавек (głow)<ref>АрхивЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 302, 391, 710</ref>, якія належалі да Брагінскага кагала. Пэўна, на колькасць яўрэяў у сяле не магла не паўплываць [[Каліеўшчына]] 1768 года, апошні і наймацнейшы уздым гайдамацкага руху ва Украіне. === Расійская імперыя === Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) — у межах Чарнігаўскага намесніцтва (губерні), з 1796 года ў складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 года [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>Насевіч, В., Скрыпчанка, Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182</ref>. У крыніцы, заснаванай на звестках рэвізіі 1795 года, Мікулічы названыя ў пераліку паселішчаў, нібыта адабраных у стражніка польнага літоўскага [[Ян Мікалай Аскерка|Яна Мікалая Аскеркі]] ў «казённое ведомство за клятвопреступление», г. зн. за ўдзел у вызвольным паўстанні 1794 года<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 73</ref>. Але паселішчы тыя пан М. Аскерка трымаў у заставе ад паноў Ракіцкіх, да якіх яны пазней і вярнуліся. Дзейнічала Багаяўленская прыходская царква, будынак якой узведзены ў 1760 годзе<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 35</ref>. У ёй захоўваліся два фундушы ўладальнікаў Брагіна з фальваркамі, князя [[Міхал Сервацы Вішнявецкі|Міхала Сервацыя Вішнявецкага]] ад 28 кастрычніка 1740 года і пані Марыі Ракіцкай ад 16 студзеня 1860 года, метрычныя кнігі і іншыя прыходскія дакументы з 1827 года<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 97</ref>. Згодна з «Фармулярнай ведамасцю» Багаяўленскай царквы 1822 года, сяло Мікулічы, у якім налічвалася 168 душ мужчынскага і 198 душ жаночага полу, належала пану Рафалу Аскерку<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 40552. А. 66</ref>. [[Файл:Мікулічы на карце Мінскай губерні А. К. Фіцінгофа. 1846 г.png|thumb|left|Мікулічы на карце Мінскай губерні А. К. Фіцінгофа. 1846 г.]]У 1840 годзе на сродкі вернікаў і ўладальніка вёскі графа Міхала Ракіцкага замест старой збудавана новая драўляная царква. У 1855 у Брагіне і Мікулічах уласнік граф [[Людвік Міхайлавіч Ракіцкі]] (1825—1881) меў 2 [[вятрак]]і, вадзяную і 6 конных млыноў, валюшню. У «Списках населённых мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело] : 1857 г.» засведчана, што 301 жыхар сяла Мікулічы з’яўляўся прыхаджанінам Багаяўленскай царквы, 12 мужчын і 18 жанчын з ліку жыхароў фальварка былі парафіянамі Астраглядаўскага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 381, 681</ref>. У 1864 адкрыта народнае вучылішча. У парэформавы час Мікулічы былі цэнтрам воласці, да якой у 1890 годзе належалі 35 населеных пунктаў з 1075 дварамі. У 1885 годзе працавала школа. У 1895 годзе каля 400 жыхароў выступілі супраць правядзення палявых прац на зямельным участку, які яны лічылі несправядліва перададзеным абшарніку. Паводле перапісу 1897 года працавалі царква, капліца, народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, крама, млын, 2 вятракі, карчма; побач быў аднайменны фальварак. На 1909 год у сяле Мікулічы налічвалася 96 двароў, 702 жыхары, у фальварку 1 двор, 5 жыхароў<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 122</ref>. Падчас акупацыі германскай войскамі ў 1918 годзе партызаны пад камандаваннем Ф. І. Скараходава (выхадзец Брагіна) разграмілі створаную тут акупантамі камендатуру. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання [[Брэсцкі мір|Брэсцкага міру]] з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), [[Германская імперыя|Германія]] перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская Народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Мікулічы з воласцю ў складзе Рэчыцкага павета, аднак, апынуліся ў часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у [[Рэчыца|Рэчыцы]], з кастрычніка — у [[Мазыр]]ы. З 18 мая тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев. — Минск, 2018. С. 85</ref>. 1 студзеня 1919 г., згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі, Рэчыцкі павет увайшоў у склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусь|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], але 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі быў далучаны да [[РСФСР]]. З 8 снежня 1926 года — у складзе БССР, цэнтр [[Мікуліцкі сельсавет|Мікуліцкага сельсавета]] Брагінскага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]] і з 9 чэрвеня 1927 года [[Гомельская акруга|Гомельскай]] (з 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года [[Палеская вобласць|Палескай]], з 8 студзеня 1954 года [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] абласцей. Дзейнічалі школа, хата-чытальня. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Чырвоны Кастрычнік», працавалі гамарня (з 1931 года), 3 [[вятрак]]і (1895, 1896, 1928 года). У 1938 годзе ў вёску пераселены жыхары мястэчкаў Краснае, Ульянаўка і Краснагорск, вёскі Новая Вёска. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] нацысты забілі 23 жыхароў, у тым ліку 14 жніўня 1942 года жывымі спалілі 14 жыхароў вёскі. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 290 мясцовых жыхароў. У памяць пра загінулых у 1975 годзе збудаваны абеліск з імёнамі загінулых. У 1959 годзе цэнтр калгаса «Чырвоны Кастрычнік». Размяшчаліся пільня, млын, швейная майстэрская, сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, амбулаторыя, аптэка, ветэрынарны ўчастак, аддзяленне сувязі, сталовая, 2 крамы. У 2009 годзе [[Мікуліцкі сельсавет]] быў скасаваны, і Мікулічы ўвайшлі ў склад [[Буркоўскі сельсавет|Буркоўскага сельсавета]]<ref>[http://naviny.org/2009/12/01/by119532.htm Решение Гомельского областного Совета депутатов от 01.12.2009 N 276 Об изменении административно-территориального устройства Брагинского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305141231/http://naviny.org/2009/12/01/by119532.htm |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. == Забудова == Планіроўка складаецца з 2 паралельных паміж сабой вуліц мерыдыянальнай арыентацыі, да якіх на поўдні далучаюцца 2 просталінейныя шыротныя вуліцы. Забудавана двухбакова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу. Паблізу ёсць жалезарудныя радовішчы. == Насельніцтва == * 1795 год — 11 двароў. * 1850 год — 38 двароў, 309 жыхароў. * 1885 год — 66 двароў, 376 жыхароў. * 1897 год — 96 двароў, 631 жыхар (паводле перапісу). Фальварак — 3 двары, 40 жыхароў. * 1908 год — 702 жыхары. * 1959 год — 848 жыхароў (паводле перапісу). * 1999 год — 90 двароў, 288 жыхароў<ref name="bel10">{{Крыніцы/БелЭн|10|||366}}</ref>. * 2004 год — 92 гаспадаркі, 244 жыхары. * 2006 год — 90 гаспадарак, 236 чалавек, з якіх 73 ва ўзросце да 16 гадоў, 112 — у працаздольным і 51 — старэйшым за працаздольны. * 2009 год — 208 чалавек<ref>{{Cite web |title=Насельніцтва Беларусі па выніках перапісу 2009 года |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |accessdate=13 красавіка 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011232352/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/homielskaja.htm |archivedate=11 кастрычніка 2020 |url-status=dead }}</ref>. == Славутасці == * Курганны могільнік перыяду ранняга сярэднявечча (Х-ХІІІ), за 0,95 км на захад ад вёскі, за 80 м на поўдзень ад былога пасёлка [[Красная Горка (Брагінскі раён)|Красная Горка]], урочышча Горкі — {{Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь 4|313В000116}}. == Вядомыя ўраджэнцы == * [[Валянціна Сцяпанаўна Ганчарова]] (нар. 1952) — беларускі народны майстар у галіне мастацкага саломапляцення. * [[Пётр Сяргеевіч Жукаў]] (1921—1967) — [[Герой Савецкага Саюза]]. * {{нп5|Ціхан Канстанцінавіч Крысенка||uk|Крисенко Тихон Костьович}} (1880—?) — палкоўнік Дзеючай арміі Украінскай Народнай рэспублікі. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Czamańska I. Wiśniowieccy. Monografia rodu. — Poznań, 2007 * Мацук А. Брагін // Князі Вишневецькі. — Київ, 2016(2017). С. 213—215 * Pamiętniki o Koniecpolskich. Przyczynek do dziejów polskich XVII wieku. / Wydał Stanisław Przyłęcki. — Lwów, 1842. S. 375—389 * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018 {{Буркоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Буркоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Брагінскага раёна]] 1g1jum6604ssy8u8pmoktk33cq20ve2 0 19017 5163027 5101740 2026-07-08T19:12:20Z Siliyiw 169172 5163027 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Мураваная Ашмянка |краіна = Беларусь |вобласць = Гродзенская |раён = Ашмянскі |сельсавет= Мураванаашмянкоўскі }} '''Мурава́ная Ашмя́нка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Muravanaja Ašmianka}}, {{lang-ru|Мурованая Ошмянка}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0022737&q_id=11752170|title=Решение Ошмянского районного Совета депутатов от 27 января 2009 года № 100 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Ошмянского района в агрогородки"|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref> у [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Мураванаашмянкоўскі сельсавет|Мураванаашмянкоўскага сельсавета]]. Насельніцтва: 415 чал. (2015). == Геаграфія == Размешчана на [[Ашмянскае ўзвышша|Ашмянскім узвышшы]], за 11 км на паўночны захад да [[Ашмяны|Ашмян]] і 28 км ад чыгуначнай станцыі Ашмяны. Паблізу вёскі мае выток рака [[Ашмянка]]. == Гісторыя == Захаваліся руіны<ref>{{ГБ|http://globustut.by/murovano-o/index.htm#druk}}</ref> [[Будынак Друкарні (Мураваная Ашмянка)|друкарні]] (цагляны будынак, збудаваны, магчыма, у [[1590]], перабудаваны ў жылы палац у 19 стагоддзі), якая ў пачатку 17 ст. належала [[Крыштаф Мікалай Дарагастайскі|Крыштафу Дарагастайскаму]] і дзе была надрукавана «Цэнзура» [[Войцех Салінарыус|В. Салінарыуса]] ([[1615]]). Касцёл Дзевы Марыі (драўляны будынак са званіцай, збудаваны ў канцы 18 — пач. 19 ст., падноўлены ў 1841 і 1874), які з’яўляе прыклады барока, класіцызму і народнага драўлянага дойлідства. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|2-й сусв. вайны]] (май 1944) каля вёскі адбыўся бой паміж сіламі [[АК]] і літоўскага дапаможнага кантынгенту (на нямецкай службе). == Насельніцтва == * 1866 год — 184 чал., 26 двароў. * 1886 год — 330 чал., 44 двары. * 1905 год — 306 чал. * 1999 год — 338 чал., 134 гаспадаркі. * 2009 год — 409 чал. * 2015 год — 415 чал., 155 гаспадарак. == Інфраструктура == У вёсцы бальніца, сярэдняя школа. == Славутасці == * [[Касцёл Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мураваная Ашмянка)|Касцёл Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] — помнік архітэктуры. * Друкарня — помнік гісторыі і дойлідства, за 1 км на паўднёвы захад ад вёскі. <center><gallery caption="Даўнія выявы вёскі" widths=150 heights=150> Muravanaja Ašmianka, Maci Božaj. Мураваная Ашмянка, Маці Божай (1930).jpg|Касцёл Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі Muravanaja Ašmianka, Kaplica. Мураваная Ашмянка, Капліца (J. Bułhak, 1929).jpg|Каплічка Файл:Muravanaja Ašmianka, Śviran. Мураваная Ашмянка, Сьвіран (1929) (2).jpg|Свіран Файл:Muravanaja Ašmianka, Śviran. Мураваная Ашмянка, Сьвіран (J. Bułhak, 1929).jpg|Свіран Muravanaja Ašmianka. Мураваная Ашмянка (J. Bułhak, 1929) (2).jpg|Свіран, фрагмент </gallery></center> == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|11}} * {{крыніцы/ГВБ|9-1}} * Гродзенская вобласць // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі, 1986. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Мураванаашмянкоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Мураванаашмянкоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёна]] [[Катэгорыя:Мураваная Ашмянка| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] 0ndje8ssvrs7ygj4b8w7l04dk7azo9l 0 22336 5163098 5162821 2026-07-09T04:51:26Z 5163098 wikitext text/x-wiki {{Нядаўна памерлы}}{{Цёзкі2|Чаргінец}} {{Дзяржаўны дзеяч |беларускае імя = Мікалай Іванавіч Чаргінец |тытул = Старшыня Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы |парадак = 1 |сцяг = Flag of Belarus.svg |перыядпачатак = [[1997]] |перыядканец = [[2008]] |пераемнік = [[Ніна Мікалаеўна Мазай]] |званне = [[Генерал-лейтэнант]] унутранай службы |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]] |прафесія = [[трэнер]], [[юрыст]] |партыя = * [[КПСС]] (1963—1991) * з 1991 — беспартыйны }} '''Мікала́й Іва́навіч Чаргіне́ц''' ({{Lang-ru|Николай Иванович Чергинец}}; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкі і беларускі [[пісьменнік]], пісаў на [[Руская мова|рускай мове]]. Функцыянер [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. Кандыдат юрыдычных навук (1977), Заслужаны работнік [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|МУС СССР]] (1977), генерал-лейтэнант унутранай службы (1993), старшыня прарэжымнага [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] (2005—2022). Працаваў у дэтэктыўным жанры, увёў у рускамоўную літаратуру Беларусі так званы міліцэйскі дэтэктыў. Аўтар каля паўсотні кніг мастацкай прозы, большасць з іх — вострасюжэтныя дэтэктывы. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і рабочага. У маладосці займаўся футболам. Выхаванец мінскай [[ФК Мінск|Футбольнай школы моладзі]], у 1958 годзе далучыўся да новастворанай каманды «[[Лакаматыў (Вінніца)|Лакаматыў]]» з [[Вінніца|Вінніцы]] і забіў першы гол гэтай каманды ў гісторыі. Пасля выступаў у [[Малдова|Малдове]], а ў 1960—1962 гадах у мінскіх клубах<ref>[http://footballfacts.ru/players/108184-cherginec-nikolaj-ivanovich Профіль футбаліста на сайце footballfacts.ru]</ref>. У 1963 годзе скончыў Вышэйшую школу трэнераў [[Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры|Беларускага дзяржаўнага інстытута фізічнай культуры]]. {{Картка |уверсе = Футбольная кар’ера |стыль_тэксту = text-align:left; |стыль_загалоўкаў = background:{{Колер|Спорт2}}; |метка1 = Пазіцыя |тэкст1 = [[нападнік (футбол)|нападнік]] |загаловак2 = Клубная кар’ера |тэкст3 = {{Табліца са спартыўнай кар’ерай| {{спартыўная кар’ера |1958|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Ніва Вінніца|Лакаматыў (Вінніца)]]|12 (2) |1958—1959|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Зімбру|Малдова (Кішынёў)]]|12 (0) |1960|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Ураджай Мінск|Ураджай (Мінск)]]|? (3) |1961|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Беларусь (Мінск)]]|15 (0) |1962|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]|28 (3)}} }} }} Працаваў інструктарам фізічнай культуры на [[Мінскі прыборабудаўнічы завод|Мінскім прыборабудаўнічым заводзе]]. У 1964 годзе накіраваны на работу ў органы міліцыі — у крымінальны вышук. У 1967 годзе скончыў [[Юрыдычны факультэт БДУ|юрыдычны факультэт]] [[БДУ]]. З 1969 года — намеснік начальніка Першамайскага, з 1973 года — начальнік Ленінскага раённага аддзела ўнутраных спраў Мінска. З 1975 года — намеснік начальніка ўпраўлення ўнутраных спраў [[Мінгарвыканкам]]а, з 1981 года — начальнік Упраўлення крымінальнага вышуку [[Міністэрства ўнутраных спраў БССР]]. У 1984—1987 гадах служыў у [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганістане]] дарадцам пры штабе ([[Афганская вайна (1979—1989)|Савецкая вайна ў Афганістане]])<ref name="НВ" />. З 1987 года — начальнік Беларускага ўпраўлення ўнутраных спраў на транспарце МУС БССР. Генерал-маёр міліцыі. [[Кандыдат юрыдычных навук]]. Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|СП СССР]] (з 1978). Акадэмік {{нп3|Акадэмія праблем бяспекі, абароны і правапарадку Расійскай Федэрацыі|Акадэміі праблем бяспекі, абароны і правапарадку Расійскай Федэрацыі|ru|Академия проблем безопасности, обороны и правопорядка}} (акадэмія закрыта ў 2008 годзе за махлярства — выдавала ўяўныя дакументы і званні, якія назвай супадалі з вайсковымі званнямі<ref>{{Cite web |url=http://www.iuaj.net/1_oldmasp/modules.php?name=News&file=article&sid=379 |title=Кассационная коллегия Верховного Суда РФ 19 февраля 2009 г. рассмотрела кассационною жалобу АБОП на решение Верховного суда РФ от 10.17.08г. |access-date=24 лютага 2019 |archive-date=11 лістапада 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111111025507/http://www.iuaj.net/1_oldmasp/modules.php?name=News&file=article&sid=379 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web| date =8 лютага 2013| url =https://udf.by/news/main_news/74182-viktor-sheyman-stal-professorom-nesuschestvuyuschey-akademii.html | title =Виктор Шейман оказался "липовым" профессором |publisher =udf.by| access-date = 24 лютага 2019| lang =ru}}</ref>). Член Прэзідыума [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]], старшыня Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы, старшыня Пастаяннай камісіі Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі па пытаннях знешняй палітыкі. Старшыня грамадскага аб’яднання «[[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюз пісьменнікаў Беларусі]]», які падтрымліваецца [[Рэжым Лукашэнкі|рэжымам Лукашэнкі]] (2005—2022)<ref name="НББ">{{cite web| url = http://old.nlb.by/html/calendar/2007/charginetc.html| title = 17 кастрычніка - 70 год з дня нараджэння (1937) М.І. Чаргінца, пісьменніка, журналіста, публіцыста, дзяржаўнага дзеяча Беларусі| publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі| archive-url = https://web.archive.org/web/20170828230749/http://old.nlb.by/html/calendar/2007/charginetc.html| archive-date = 28 жніўня 2017| access-date = 2014/07-24| url-status = dead}}</ref>. Мікалай Чаргінец памёр 7 ліпеня 2026 года<ref>[https://www.sb.by/articles/umer-narodnyy-pisatel-belarusi-nikolay-cherginets.html Умер народный писатель Беларуси Николай Чергинец]. </ref>. == Творчасць == Дэбютаваў у друку як журналіст у 1963. Піша на [[Руская мова|рускай мове]]. Аўтар кніг прозы «Четвертый след» (1973), «Тревожная служба» (1975), «Следствие продолжается» (1977), «Финал Краба» (1979), «Служба — дни и ночи» (1981), «Приказ № 1» (1985; 2003, серыя «Уголовный розыск»), «Следствие продолжается. Финал Краба» (1986), раманаў «Вам — задание» (1982), «За секунду до выстрела» (1983), «Тайна Черных Гор» (1987), «Сыновья» (1989; 2000, серыя Уголовный розыск), Черный пес (2000, Уголовный розыск), За секунду до выстрела (2001, Уголовный розыск), Киллер (2001, Уголовный розыск), Кремлевский колодец (2001, Уголовный розыск), Русская красавица (2001, Уголовный розыск), Убить вождя (2001, Уголовный розыск), Илоты безумия (2002, Уголовный розыск), Побег (2002, Уголовный розыск), Смертник (2002, Уголовный розыск), Тайна Овального кабинета (2002), Смерть за смерть (2003, Уголовный розыск), Упреждающий удар (2002, Уголовный розыск), «Вам задание» (2004), Русское братство (2004, Уголовный розыск), Смертельный квадрат (2004, Уголовный розыск), Третья звезда (2005, Уголовный розыск), Выстрел в прошлое (2006, серыя Спецназ), «Логово змей» (2007). Аўтар аповесцяў «Свадьбы не будет», «Однажды в марте», «По божьей воле», «Следствие продолжается» (2000, Уголовный розыск), «Последний герой» (2003, Уголовный розыск)<ref name="НББ" />. Па творах М. І. Чаргінца пастаўлены ваенна-прыгодніцкі фільм «Вам задание», 4-серыйны тэлевізійны фільм «Ветров», здымаецца 6-серыйны тэлевізійны фільм па яго раманах «Смерць за смерць» і «Побег». == Узнагароды == Узнагароджаны 8 ордэнамі [[СССР]], [[Беларусь|Беларусі]], [[Афганістан]]а і [[Польшча|Польшчы]], у т.л. [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнам Чырвонага Сцяга]], двума [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэнамі Чырвонай Зоркі]], вышэйшым афганскім ордэнам Чырвоны Сцяг, савецкімі і афганскімі медалямі. [[Заслужаны работнік Міністэрства ўнутраных спраў СССР]] (1977). Лаўрэат [[Літаратурная прэмія імя А. Фадзеева|Літаратурнай прэміі імя А. Фадзеева]] (1990) за раман «Сыновья», [[Літаратурная прэмія імя В. Пікуля|Літаратурнай прэміі імя В. Пікуля]]. У 2022 годзе атрымаў ганаровае званне [[Народны пісьменнік Беларусі|Народнага пісьменніка Беларусі]]<ref>[https://blr.belta.by/president/view/ordeny-medali-ganarovyja-zvanni-dzjarzhuznagarod-udastoeny-75-pradstaunikou-roznyh-sfer-dzejnastsi-116914-2022/ Ордэны, медалі, ганаровыя званні. Дзяржузнагарод удастоены 75 прадстаўнікоў розных сфер дзейнасці]</ref>. == Крытыка == Пры першай спробе прыняцця ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюз пісьменнікаў БССР]] Мікалай Чаргінец не быў прыняты, бо, як палічыла прыёмная камісія, яго творчасць «''ніякага дачынення да літаратуры не мае''»<ref name="НВ">{{cite web| author =[[Міхась Скобла|Скобла М.]]| date =2020-10-16| url =https://www.nv-online.info/2020/10/16/ne-gljadzi-charginec-u-chuzhy-gamanec.html| title =Не глядзі, Чаргінец, у чужы гаманец| publisher =[[Народная Воля (газета)|Народная Воля]]| access-date =2020-10-21| archive-url =https://web.archive.org/web/20201023060337/https://www.nv-online.info/2020/10/16/ne-gljadzi-charginec-u-chuzhy-gamanec.html| archive-date =23 кастрычніка 2020| url-status =dead}}</ref>. Як сцвярджае сам Мікалай Чаргінец на сваім сайце, ён унесены ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]] за разнапланавыя дасягненні ў галіне навукі і культуры (1998)<ref name="Чарг">{{cite web |url= http://www.cherginets.by/ru/about/biografia.html|title= Чергинец Николай Иванович |access-date=24 лютага 2019|lang= ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813081429/http://www.cherginets.by/ru/about/biografia.html |archive-date= 13 жніўня 2018}}</ref>. Аднак, пры афіцыйным запыце да прадстаўніцтва кампаніі пацвердзіць гэта, высветлілася, што Чаргінца ў базе няма і ніколі не было<ref>{{cite web| date =28 верасня 2015| url =https://belsat.eu/ru/news/nikolaya-chergintsa-ulichili-vo-lzhi/ | title =Николая Чергинца уличили во лжи |publisher =[[БелСат]]| access-date = 2019-02-29| lang =ru}}</ref>. Няма яго імя і на афіцыйным сайце міжнароднай прэміі імя С. Міхалкова, хаця сам Чаргінец заяўляе, што з’яўляецца яе лаўрэатам<ref name="НВ" />. Таксама паводле сцвярджэнняў самога Чаргінца, у 2008 годзе Амерыканскім бібліяграфічным інстытутам ён быў прызнаны «Чалавекам года» за выдатны ўклад у развіццё Рэспублікі Беларусь<ref name="Чарг" />, на самай справе такога інстытута няма. Пры кіраванні Чаргінца Саюзам пісьменнікаў Беларусі наклад калісьці папулярнага штотыднёвіка «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]» зменшыўся амаль у дзесяць разоў. З ведама Чаргінца імёны шэрагу вядомых пісьменнікаў былі ўнесены ў так званыя «чорныя спісы» дзяржаўных выдавецтваў<ref name="НВ" />. == Сям’я == Жанаты, мае дваіх дзяцей: сын [[Ігар Мікалаевіч Чаргінец|Ігар Чаргінец]] — генеральны дырэктар «[[Белавія]]», дачка Вольга Чаргінец — юрыстка, палкоўнік памежных войскаў у адстаўцы<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/dachka-generala-charginca-stala-palkounikam-pamezhnyh-voyskau|title=Дачка генерала Чаргінца стала палкоўнікам памежных войскаў {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2009-09-11|access-date=2026-07-08}}</ref>. == Памяць == У снежні 2022 года, пры жыцці Мікалая Чаргінца, яго імем названа школа № 76 у Мінску<ref>{{cite web|url = https://zviazda.by/be/news/20221201/1669875713-imem-mikalaya-charginca-nazvali-shkolu|title = Імем Мікалая Чаргінца назвалі школу|author = Кастусь Лешніца|date = 1-12-2022|publisher = zviazda.by|access-date = 1 снежня 2022|archive-date = 1 снежня 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20221201142546/https://zviazda.by/be/news/20221201/1669875713-imem-mikalaya-charginca-nazvali-shkolu|url-status = dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{Commonscat|}} * {{крыніцы/БП 1917/90|Чаргінец Мікалай|576—577}} * {{Крыніцы/БелЭн|17|Чаргінец Мікалай Іванавіч||225}} * Чаргінец Мікалай Іванавіч // Парламент — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь другога склікання / пад агул. рэд. У. М. Канаплёва і М. А. Аўласевіча. — Мн.:, 2003. — С. 231. * Чергинец Николай Иванович // Кто есть кто в Республике Беларусь, 2005 / под ред. И. В. Чекалова. — Мн.:, 2005. — Т.2. — С. 366. == Спасылкі == * [http://telegraf.by/by/2011/08/korni-belorusskoi-politiki-nikolai-cherginec Карані беларускай палітыкі. Мікалай Чаргінец] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120319110522/http://telegraf.by/by/2011/08/korni-belorusskoi-politiki-nikolai-cherginec |date=19 сакавіка 2012 }} {{Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чаргінец Мікалай Іванавіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты СССР]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК СКА Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ураджай Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Зімбру Кішынёў]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ніва Вінніца]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі]] [[Катэгорыя:Футбалісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Народныя пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты міліцыі (Беларусь)]] skgy5b0tlabnz2sww0t5bsweykjhxfc 0 22678 5163061 5090404 2026-07-08T23:07:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163061 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Мікашэвічы |выява = Мікашэвічы. Царква Раства Іаана Прадцечы (03).jpg |подпіс = [[Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Мікашэвічы)|Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы]] |вобласць = Брэсцкая |раён = Лунінецкі }} '''Мікашэ́вічы'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Mikaševičy}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Лунінецкі раён|Лунінецкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Волхва|Волхве]]. [[Мікашэвічы (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі [[Лунінец]] — [[Калінкавічы]]. Рачны порт на [[Мікашэвіцкі канал|Мікашэвіцкім канале]]. За 54 км ад [[Лунінец|Лунінца]], 282 км ад [[Брэст]]а. == Гісторыя == Упершыню згаданы ў «пратэстацыі», гэта значыць заяве да [[Гродскі суд|гродскага суда]] [[Новагародскае ваяводства|Наваградскага ваяводства]] ад 18/30 снежня 1635 года, якая ў складзе Архіва Радзівілаў цяпер захоўваюцца ў {{Не перакладзена 5|Галоўны архіў даўніх актаў|AGAD|uk|Головний архів давніх актів}} у Варшаве (сігнатура: 1/354/0/23/t. 179, с. 8)<ref>{{Cite web|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903307|title=Łachwa od Lenina.|url-status=dead}}</ref>. З дакумента вынікае, што Мікашэвічы пачалі фарміравацца ў 2-й палове XVI стагоддзя. У 1591—1677 гадах на памежжы маёнткаў Лахва і Ленін, да якіх адносіліся Мікашэвічы, трываў канфлікт.<ref>{{Cite web|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903238|title=Między Łachwą a Leninem.|url-status=dead}}</ref> Лахаўскі (Лахвенскі) падстароста Іван Тышэвіч падаў пратэст у гродскі суд Наваградскага ваяводства з просьбай унесці яго ў гродскія кнігі. Пратэст датычыўся гвалтоўнага ўварвання больш як ста ўзброеных падданых з Ленінскай воласці на сенажаці, што належалі вёсцы Вельча (Вільча) маёнтка Лахва. Напад адбыўся 18 снежня 1635 года, у выніку разбою жыхароў маёнтка Ленін наўмысна спалены 45 стагоў сена, што нанесла значную маёмасную шкоду. Сярод асоб, абвінавачаных ва ўварванні на землі маёнтка Лахва і падпале сена, згаданы жыхары вёскі '''Мікашэвічы''' — Сенька Шчучыч і Ярамей Насіровіч. Пратэстацыя суправаджалася вочным сведчаннем [[Енерал|генерала]] Наваградскага ваяводства Аляксандра Львовіча (22.12.1635), які пацвердзіў факт падпалу і абгрунтаванасць патрабаванняў пазоўніка. Дакумент быў афіцыйна ўнесены ў гродскія кнігі Наваградскага ваяводства і засведчаны пячаткамі 30 снежня 1635 года.<ref>{{Cite web|url=https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/17903307|title=Łachwa od Lenina.|url-status=dead}}</ref> Мікашэвічы, што ўваходзілі ў маёнтак Ленін, у XVI стагоддзі спачатку адносіліся да маёнтка Кольна (цяпер — вёска Жыткавіцкага раёна), пазней былі вылучаны ў асобную Ленінскую воласць Слуцкага княства Наваградскага ваяводства. У 1635 годзе Ленінскія ўладанні, у тым ліку Мікашэвічы, знаходзіліся ў застаўнай арэндзе ў пана Амеляна Тышэвіча. Памежныя канфлікты ў раёне Мікашэвічаў, з падпаламі, знішчэннем межавых знакаў і іншага маёмаснай шкоды, часта суправаджаліся забойствамі і рабункамі, працягваліся і перыядычна ўзгараліся да 1677 года. Тады прадстаўнікі дзвюх галін Радзівілаў — Нясвіжскай (Лахва) і Біржанскай (Ленін) — правялі канчатковае размежаванне ўладанняў. Пры гэтым выпраўляліся памылкі папярэдняга межавання, якое было праведзена з хібамі і прывяло да «цераспалосіцы» і шматлікіх канфліктаў.<ref>{{Cite web|url=https://proinfo.by/2025/08/05/mikashevichy-vyadomyya-z-1677-goda/|title=Мікашэвічы вядомыя з 1677 года!}}</ref> У 1796 годзе ў [[Мястэчка|мястэчку]] дзейнічала [[Мікашэвіцкая жалезаапрацоўчая мануфактура]]. У XIX стагоддзі — вёска Ленінскай воласці [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]]. З часу будаўніцтва [[Палескія чыгункі|Палескіх чыгунак]] — станцыя. З 25 сакавіка 1918 года Мікашэвічы — у абвешчанай [[БНР|Беларускай Народнай Рэспубліцы]]; з 1 студзеня 1919 года — у [[БССР|Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспубліцы]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літбел|Літоўска-Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспубліцы]]. Вясной 1919 года заняты польскімі войскамі падчас [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]]. У кастрычніку-лістападзе 1919 года Мікашэвічы былі галоўнай перамоўнай пляцоўкай між Варшавай і Масквой. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. У сярэдзіне 1930-х гадоў сярод жыхароў Мікашэвічаў было каля 400 яўрэяў. З 1939 года ў [[БССР]]. З 1940 года — рабочы пасёлак у [[Ленінскі раён (Пінская вобласць)|Ленінскім раёне]] [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. Пасёлак быў акупаваны нямецкімі войскамі з 16 ліпеня 1941 года да 9 ліпеня 1944 года. У 1942 годзе немцы, рэалізуючы нацысцкую праграму знішчэння яўрэяў, сагналі іх у [[гета ў Мікашэвічах]]. Летам 1942 года нацысты і паліцаі забілі, па розных крыніцах, ад 418 да 456 чалавек. З 1954 года пасёлак у Брэсцкай вобласці. У 1950—1960 гадах — цэнтр Ленінскага раёна, з 1960 года ў Лунінецкім раёне. 8 сакавіка 1956 года ў склад рабочага пасёлка Мікашэвічы ўключана вёска [[Рудня (Ленінскі раён)|Рудня]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб уключэнні вёскі Рудня Ленінскага раёна Брэсцкай вобласці ў склад рабочага пасёлка Мікашэвічы ад 8 сакавіка 1956 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1956, № 3.</ref>. З 2005 года — горад<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-122/2005-122(034-047).pdf&oldDocPage=13 Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 29 июля 2005 г. № 841 Об отнесении рабочего поселка Микашевичи к категории городов районного подчинения]</ref><ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2005-149/2005-149(003-020).pdf&oldDocPage=17 Решение Брестского областного Совета депутатов от 25 августа 2005 г. № 171 Об отнесении рабочего поселка Микашевичи к категории городов районного подчинения]</ref>. 25 жніўня 2005 года Мікашэвіцкі пассавет рэарганізаваны ў гарсавет. 27 красавіка 2006 года ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Мікашэвіцкаму гарсавету перададзены вёскі [[Ваган]], [[Вільча (Лунінецкі раён)|Вільча]], [[Града (Лунінецкі раён)|Града]], [[Запроссе]], [[Моршчынавічы]], [[Пясчанікі (Лунінецкі раён)|Пясчанікі]] і [[Сітніца (Лунінецкі раён)|Сітніца]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-81/2006-81(003-019).pdf&oldDocPage=13 Решение Брестского областного Совета депутатов от 27 апреля 2006 г. № 231 О передаче сельских населенных пунктов Лунинецкого района в административное подчинение Микашевичского городского Совета депутатов и исполкома]</ref>. 10 сакавіка 2017 года ўсе вёскі перададзены ў склад [[Сінкевіцкі сельсавет|Сінкевіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917b0082772&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 10 марта 2017 г. № 256 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Лунинецкого района Брестской области]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Прадпрыемствы будаўнічых матэрыялаў (РУВП «[[Граніт (прадпрыемства)|Граніт]]»), харчовай прамысловасці. Гасцініца. == Славутасці == [[Файл:Мікашэвічы. Царква евангелістаў.jpg|міні|злева|Царква евангелістаў]] [[Файл:Мікашэвічы. Каталіцкая капліца.jpg|міні|злева|Каталіцкая капліца]] * [[Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Мікашэвічы)|Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы]] — праваслаўная царква, помнік архітэктуры эклектыкі. * Каталіцкая капліца ў прыстасаваным цагляным будынку * Школа (1904) * Яўрэйскія могілкі * Радавая забудова * Помнік на брацкай магіле яўрэяў, забітых нацыстамі і паліцаямі 6 жніўня 1942 года (1992). == Вядомыя асобы == * [[Юрый Іванавіч Авяр’янаў]] (1952—1996) — беларускі акцёр. * [[Кацярына Мікалаеўна Паздзяйкіна]] (нар. 1984) — беларуская дэпутатка. * [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская]] (нар. 1982) — беларуская палітычная дзеячка. == Гл. таксама == * [[ФК Мікашэвічы]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|||353}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Мікашэвічы|481}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Mikaševičy|Мікашэвічы}} {{OSM relation|6722251|Мікашэвічы}} * [http://vandrouka.by/2011/granitnyiy-karer-v-mikashevichah/ Гранітны кар’ер у Мікашэвічах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110911215805/http://vandrouka.by/2011/granitnyiy-karer-v-mikashevichah/ |date=11 верасня 2011 }} {{Лунінецкі раён}} {{Брэсцкая вобласць}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мікашэвічы| ]] nel0shep358itw5r9n1eqlor9ej5atq 0 23608 5162988 5152973 2026-07-08T15:49:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162988 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|тып=імя-значэнні|Мікалай II}} {{Дзяржаўны дзеяч | пасада = [[Імператар Усерасійскі]] | парадак = 14 | сцяг = Imperial Standard of the Emperor of Russia (1858–1917).svg | парадак_2 = 5 | пасада_2 = цар Польшчы | сцяг_2 = Military ensign of Vistula Flotilla of Congress Poland.svg | перыядпачатак_2 = {{OldStyleDate|1|лістапада|1894|20|кастрычніка}} | перыядканец_2 = {{OldStyleDate|15|сакавіка|1917|2}} | папярэднік_2 = [[Аляксандр III (імператар расійскі)|Аляксандр III]] | пераемнік_2 = тытул скасаваны | парадак_3 = 5 | пасада_3 = [[Вялікае Княства Фінляндскае|вялікі князь Фінляндскі]] | сцяг_3 = Flag_of_Russia.svg | перыядпачатак_3 = {{OldStyleDate|1|лістапада|1894|20|кастрычніка}} | перыядканец_3 = {{OldStyleDate|15|сакавіка|1917|2}} | папярэднік_3 = [[Аляксандр III (імператар расійскі)|Аляксандр III]] | пераемнік_3 = тытул скасаваны | перыядпачатак = {{OldStyleDate|1|лістапада|1894|20|кастрычніка}} | каранацыя = {{OldStyleDate|26|мая|1896|14}} | перыядканец = {{OldStyleDate|15|сакавіка|1917|2}} | папярэднік = [[Аляксандр III (імператар расійскі)|Аляксандр III]] | пераемнік = тытул скасаваны | наследнік = {{нп3|Георгій Аляксандравіч|Георгій Аляксандравіч|ru|Георгий Александрович}} (1894—1899)<br/>[[Міхаіл Аляксандравіч (сын Аляксандра III)|Міхаіл Аляксандравіч]] (1899—1904){{efn|Прыняў рашэнне прыняць вярхоўную ўладу толькі па волі Устаноўчага сходу<ref>{{кніга |аўтар= [[Людміла Аляксандраўна Лыкава|Лыкова Л. А.]]|загаловак= Пермь: Тайна гибели Михаила Романова|спасылка= |адказны= |выданне= 1-е|месца= |выдавецтва= Достоинство|год= 2010|том= |старонкі= 14|старонак= 72|серыя= Царское дело|isbn= 978-5-904552-05-3|тыраж=3000}}</ref>.}}<br/>[[Аляксей Мікалаевіч]] (1904—1917) }} '''Мікала́й II Алякса́ндравіч''' ({{ДН|18|5|1868|6}}, [[Пушкін (горад)|Царскае Сяло]] — {{ДС|17|7|1918}}, [[Екацярынбург]]<ref>{{з|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Николай%20II/}}</ref>) — апошні [[Імператары расійскія|імператар]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (з 20 кастрычніка ([[1 лістапада]]) [[1894]] па [[15 сакавіка|2 (15) сакавіка]] [[1917]]), сын імператара [[Аляксандр III (імператар расійскі)|Аляксандра III]] і [[Марыя Фёдараўна (жонка Аляксандра III)|Марыі Фёдараўны]]. Царстваванне Мікалая II было адзначана [[Эканоміка|эканамічным]] развіццём Расіі і адначасова ўзростам у ёй [[Грамадства|сацыяльна]]-[[Палітыка|палітычных]] супярэчнасцей, [[Рэвалюцыя|рэвалюцыйнага]] руху, што выліўся ў [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыю 1905—1907 гадоў]] і [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскую рэвалюцыю 1917 года]]; у знешняй палітыцы — [[экспансія]]й на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]], [[Руска-японская вайна|вайной з Японіяй]], а таксама ўдзелам Расіі ў ваенных блоках еўрапейскіх дзяржаў і [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]]. Мікалай II адрокся ад прастола падчас [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] 1917 года і знаходзіўся разам з сям’ёй пад хатнім арыштам у [[Пушкін (горад)|царскасельскім]] палацы. Улетку [[1917]] года паводле рашэння [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]] быў разам з сям’ёй адпраўлены ў высылку ў [[Табольск]], а ўвесну [[1918]] года перавезены [[Бальшавікі|бальшавікамі]] ў [[Екацярынбург]], дзе ў ліпені 1918 года быў [[Расстрэл імператарскай сям’і Раманавых|расстраляны]] разам з сям’ёй і набліжанымі да яе асобамі. {{нп3|Кананізацыя царскай сям'і|Услаўлены|ru|Канонизация царской семьи}} (разам з жонкай і дзецьмі) [[Руская Праваслаўная Царква|Рускай Праваслаўнай Царквой]] як [[пакутнік]] [[20 жніўня]] [[2000]] года<ref>[http://www.pravoslavie.ru/news/sobor/32.htm Чин канонизации новопрославленных святых состоялся в Храме Христа Спасителя]. Православие. Ru.</ref>, раней, у [[1981]] годзе, услаўлены [[Руская Праваслаўная Царква за мяжой|Рускай Праваслаўнай Царквой за мяжой]] як [[мучанік]]. {{TOChidden}} == Імёны, тытулаванні, мянушкі == Хлопчык атрымаў {{нп3|радавыя імёны Раманавых|традыцыйнае раманаўскае імя|ru|Родовые имена Романовых}} — «''Мікалай''». Апроч таго, гэту сітуацыю можна аднесці да «''наймення па дзядзьку''» (звычай, які {{нп3|радавыя імёны Рурыкавічаў|вядомы з Рурыкавічаў|ru|Родовые имена Рюриковичей}}). Ён быў названы ў памяць памерлага маладым старэйшага брата бацькі і жаніха маці — цэсарэвіча {{нп3|Мікалай Аляксандравіч (сын Аляксандра II)|Мікалая Аляксандравіча|ru|Николай Александрович (сын Александра II)}}. «''Супадалі імёны, імёны па бацьку, тэзаіменныя святыя саміх цэсарэвічаў ([[Мікалай Цудатворац|Мікалай Мірлікійскі]]) і іх бацькаў ([[Аляксандр Яраславіч Неўскі|Аляксандр Неўскі]])''»<ref name="ви">Династия Романовых: генеалогия и антропонимика / Е. В. Пчелов. — 06/07/2009 // Вопросы истории. — 2009. — № 06. — С. 76-83.</ref>. [[Імяніны|Тэзаімяніны]] — 6 снежня па [[Юліянскі каляндар|юліянскім календары]] (свята [[Мікалай Цудатворац|Мікалая Цудатворца]]). З нараджэння тытулаваўся ''Яго імператарская высокасць (гасудар{{efn|Скасавана для вялікіх князёў 2 ліпеня 1886 года.}}) вялікі князь Мікалай Аляксандравіч''. Пасля [[Забойства Аляксандра II|гібелі з прычыны тэракту]], здзейсненага [[Народнікі|народнікамі]], [[1 сакавіка]] [[1881]] года дзеда, [[Аляксандр II (імператар расійскі)|імператара Аляксандра II]], атрымаў тытул спадчынніка {{нп3|цэсарэвіч|цэсарэвіча|ru|Цесаревич}}. Поўны тытул Мікалая II як імператара: «''Божиею поспе́шествующею милостию Николай Вторы́й{{efn|Поўны тытул заўсёды пісаўся ў адпаведнасці з [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] марфалогіяй; тут прыведзены ў {{нп3|Рэформа рускай арфаграфіі 1918 года|парэформеннай|ru|Реформа русской орфографии 1918 года}} арфаграфіі.}}, император и самодержец Всероссийский, Московский, Киевский, Владимирский, Новгородский; царь Казанский, царь Астраханский, царь Польский, царь Сибирский, царь Херсонеса Таврического, царь Грузинский; государь Псковский и великий князь Смоленский, Литовский, Волынский, Подольский и Финляндский; князь Эстляндский, Лифляндский, Курляндский и Семигальский, Самогитский, Белостокский, Корельский, Тверский, Югорский, Пермский, Вятский, Болгарский и иных; государь и великий князь Новагорода низовския земли́, Черниговский, Рязанский, Полотский, Ростовский, Ярославский, Белозерский, Удорский, Обдорский, Кондийский, Витебский, Мстиславский и всея Северныя страны́ повелитель; и государь Иверския, Карталинския и Кабардинския земли́ и области Арменския; Черкасских и Горских князей и иных наследный государь и обладатель, государь Туркестанский; наследник Норвежский, герцог Шлезвиг-Голштейнский, Стормарнский, Дитмарсенский и Ольденбургский и прочая, и прочая, и прочая''». У сувязі з {{нп3|Даўка на Хадынскім полі|падзеямі на Хадынцы|ru|Давка на Ходынском поле}} і [[Крывавая нядзеля|9 студзеня 1905 года]] празваны радыкальнай апазіцыяй «''Мікалаем Крывавым''»<ref>[http://militera.lib.ru/memo/russian/kurlov_pg/01.html II. Государь император Николай Александрович] // [[Павел Рыгоравіч Курлоў|Курлов П. Г]]. ''Гибель императорской России''. Берлин, 1923.</ref>; з такой мянушкай фігураваў у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкай]] папулярнай [[Гістарыяграфія|гістарыяграфіі]]. Жонка прыватна называла яго «''Нікі''». [[Каўказскія горы|Каўказскія]] горцы, якія праходзілі службу ў Каўказскай тубыльнай коннай дывізіі [[Руская імператарская армія|імператарскай арміі]], звалі гасудара Мікалая II «''Белым Падзішахам''», тым самым паказваючы сваю павагу і адданасць расійскаму імператару. == Дзяцінства, адукацыя і выхаванне == [[Файл:Nicholas II of Russia as a child.jpg|thumb|left|250px|Вялікі князь Мікалай Аляксандравіч ва ўзросце 3 гадоў.]] [[Файл:Niki as a child.JPG|thumb|left|250px|Мікалай Аляксандравіч у пяцігадовым узросце.]] [[Файл:Tsarevich Nicholas Alexandrovich.jpg|thumb|left|250px|Цэсарэвіч Мікалай Аляксандравіч. 1889 год.]] Мікалай II — старэйшы сын імператара [[Аляксандр III (імператар расійскі)|Аляксандра III]] і імператрыцы [[Марыя Фёдараўна (жонка Аляксандра III)|Марыі Фёдараўны]]. Адразу пасля [[Нараджэнне|нараджэння]], 6 мая 1868 года, быў нарачоны ''Мікалаем''<ref>''Высочайший рескрипт, данный на имя высокопреосвященного митрополита Новгородского и С.-Петербургского Исидора''. // «Русский инвалид». 9 мая 1868, № 125, стр. 1 (рескрипт от 6 мая 1868 года, Царское Село).</ref>. [[Хрышчэнне]] немаўляці было здзейснена {{нп3|духоўнік|духоўнікам|be-x-old|Парах}} імператарскай сям’і [[протапрэсвітар]]ам {{нп3|Васіль Барысавіч Бажанаў|Васілём Бажанавым|ru|Бажанов, Василий Борисович}} ва Уваскрасенскай царкве [[Вялікі Екацярынінскі палац|Вялікага Царскасельскага палаца]] 20 мая таго ж года; [[хросны бацька|хроснымі бацькамі]] былі: [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандр II]], [[Спіс каралёў Даніі|каралева Дацкая]] [[Лавіса Шведская|Луіза]], спадчынны прынц Дацкі [[Фрэдэрык VIII (кароль Даніі)|Фрыдрых]], вялікая княгіня {{нп3|Алена Паўлаўна (вялікая княгіня)|Алена Паўлаўна|ru|Елена Павловна (великая княгиня)}}<ref>''Высочайше утвержденный церемониал о святом крещении его императорскаго высочества государя великаго князя Николая Александровича.'' // «Русский инвалид», 19 мая 1868, № 135, стр. 1 (имена и титулы — по источнику).</ref>. У раннім дзяцінстве выхавальнікам Мікалая і яго братоў быў [[Англічане|англічанін]] Карл Восіпавіч Хіс, які жыў у Расіі (''Charles Heath'', [[1826]]—[[1900]]); яго афіцыйным выхавальнікам як спадчынніка ў 1877 годзе быў прызначаны генерал {{нп3|Рыгор Рыгоравіч Даніловіч|Рыгор Рыгоравіч Даніловіч|ru|Данилович, Григорий Григорьевич}}. Мікалай атрымаў хатнюю адукацыю ў рамках вялікага [[Гімназія|гімназічнага]] курса; у [[1885]]—[[1890]] гадах — па адмыслова напісанай праграме, што злучала курс дзяржаўнага і [[Эканоміка|эканамічнага]] аддзяленняў [[юрыспрудэнцыя|юрыдычнага]] [[факультэт]]а [[універсітэт|ўніверсітэта]] з курсам {{нп3|Мікалаеўская акадэмія Генеральнага штаба|Акадэміі Генеральнага штаба|ru|Николаевская академия Генерального штаба}}. Навучальныя заняткі вяліся 13 гадоў: першыя восем гадоў былі прысвечаныя прадметам пашыранага гімназічнага курса, дзе асаблівая ўвага надавалася вывучэнню [[Палітыка|палітычнай]] [[Гісторыя|гісторыі]], [[Руская літаратура|рускай літаратуры]], [[Англійская мова|англійскай]], [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Французская мова|французскай моў]] (англійскай Мікалай Аляксандравіч валодаў як роднай); наступныя пяць гадоў прысвячаліся вывучэнню [[Ваенная справа|ваеннай справы]], юрыдычных і эканамічных навук, патрэбных для [[Дзяржаўны дзеяч|дзяржаўнага дзеяча]]. Лекцыі чыталіся навукоўцамі з сусветным імем: [[Мікалай Мікалаевіч Бекетаў|Мікалаем Мікалаевічам Бекетавым]], {{нп3|Мікалай Мікалаевіч Обручаў|Мікалаем Мікалаевічам Обручавым|ru|Обручев, Николай Николаевич}}, [[Цэзар Антонавіч Кюі|Цэзарам Антонавічам Кюі]], [[Міхаіл Іванавіч Драгаміраў|Міхаілам Іванавічам Драгаміравым]], {{нп3|Мікалай Хрысціянавіч Бунгэ|Мікалаем Хрысціянавічам Бунгэ|ru|Бунге, Николай Христианович}}, {{нп3|Канстанцін Пятровіч Пабеданосцаў|Канстанцінам Пятровічам Пабеданосцавым|ru|Победоносцев, Константин Петрович}} і іншымі. Усе яны, зрэшты, толькі чыталі лекцыі. Пытаць, каб праверыць, як засвоены матэрыял, не мелі права<ref>Радциг Е. С. Николай II в воспоминаниях приближенных. // Новая и новейшая история. 1999. № 2</ref>. Протапрэсвітар {{нп3|Ян Лявонцьевіч Янышаў|Ян Янышаў|ru|Янышев, Иоанн Леонтьевич}} вучыў цэсарэвіча [[Кананічнае права|кананічнаму праву]] ў сувязі з {{нп3|Гісторыя Рускай царквы|гісторыяй царквы|ru|История Русской церкви}}, галоўным раздзелам [[Багаслоўе|багаслоўя]] і гісторыі [[Рэлігія|рэлігіі]]<ref>О. Платонов. ''Николай Второй в секретной переписке''. М.: Алгоритм, 2005, стр. 11.</ref>. 6 мая [[1884]] года, па дасягненні паўналецця (для спадчынніка), прынёс прысягу ў {{нп3|Прыдворны сабор Спасу Нерукатворнага (Санкт-Пецярбург)|Вялікай царкве|ru|Придворный собор Спаса Нерукотворного (Санкт-Петербург)}} [[Зімні палац|Зімовага палаца]], пра што паведамлялася найвышэйшым маніфестам<ref name=PrV6>«Правительственный вестник», 8 ([[20 мая|20]]) мая 1884, № 102, стр. 1.</ref>. Першым апублікаваным ад яго імя актам быў рэскрыпт на імя {{нп3|Кіраўнікі Масквы|маскоўскага генерал-губернатара|ru|Градоначальники Москвы}} {{нп3|Уладзімір Андрэевіч Даўгарукаў|Уладзіміра Андрэевіча Даўгарукава|ru|Долгоруков, Владимир Андреевич}}: 15 тысяч рублёў для размеркавання, паводле рашэння генерал-губернатара, «''паміж жыхарамі [[Масква|Масквы]], якія найбольш маюць патрэбу ў дапамозе''»<ref name=PrV6/>. Першыя два гады Мікалай служыў малодшым афіцэрам у шэрагах [[Праабражэнскі лейб-гвардыі полк|Праабражэнскага палка]]. Два летнія сезоны ён праходзіў службу ў шэрагах {{нп3|Лейб-гвардыі Гусарскі яго Вялікасці полк|лейб-гвардыі гусарскага палка|ru|Лейб-гвардии Гусарский Его Величества полк}} эскадронным камандзірам, а потым лагерны збор у шэрагах [[Артылерыя|артылерыі]]. 6 жніўня [[1892]] года быў узведзены ў [[палкоўнік]]і. У той жа час бацька ўводзіць яго ў курс спраў па кіраванні краінай, запрашаючы браць удзел у пасяджэннях [[Дзяржаўны Савет (Расійская імперыя)|Дзяржаўнага Савета]] і Кабінета міністраў. Па прапанове міністра шляхоў зносін [[Сяргей Юльевіч Вітэ|Сяргея Юльевіча Вітэ]], Мікалай у 1892 годзе для набыцця досведу ў дзяржаўных справах быў прызначаны старшынёй камітэта па пабудове [[Транссібірская магістраль|Транссібірскай чыгункі]]. К 23-му гаду свайго жыцця спадчыннік трона быў чалавекам, які атрымаў шырокія звесткі ў розных абласцях ведаў. У праграму адукацыі ўваходзілі вандраванні па розных [[губерня]]х Расіі, якія ён здзяйсняў разам з бацькам. У давяршэнне адукацыі бацька вылучыў у яго дырэктыву [[крэйсер]] {{нп3|Памяць Азова (крэйсер)|«Памяць Азова»|ru|Память Азова (крейсер)}} ў складзе эскадры для {{нп3|Усходняе вандраванне Мікалая II|вандравання|ru|Восточное путешествие Николая II}} на [[Далёкі Усход]]. За дзевяць месяцаў са світай наведаў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыю]], [[Каралеўства Грэцыя|Грэцыю]], [[Егіпет]], [[Брытанская Індыя|Індыю]], [[Імперыя Цын|Кітай]], [[Японская імперыя|Японію]], а пазней сухапутным шляхам з [[Уладзівасток]]а праз усю [[Сібір]] вярнуўся ў [[Санкт-Пецярбург|сталіцу Расіі]]. Падчас вандравання Мікалай вёў асабісты дзённік. У Японіі на Мікалая быў здзейснены замах (гл. {{нп3|Інцыдэнт у Оцу||ru|Инцидент в Оцу}}); а кашуля з плямамі крыві захоўваецца ў [[Эрмітаж]]ы<ref>Подробнее см.: Мещеряков А. ''Покушение на жизнь цесаревича Николая''. // «Додзё». 2005. № 5.</ref>. Апазіцыйны палітык, член [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думы]] [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі I склікання|першага склікання]] {{нп3|Віктар Пятровіч Абнінскі|Віктар Пятровіч Абнінскі|ru|Обнинский, Виктор Петрович}} ў сваім антыманархічным складанні «Апошні самадзержац» сцвярджаў, што Мікалай «''адзін час зацята адмаўляўся ад прастола''», але быў змушаны саступіць патрабаванню [[Аляксандр III (імператар расійскі)|Аляксандра III]] і «''падпісаць пры жыцці бацькі маніфест пра сваё ўступленне на прастол''»<ref>Обнинский В. П. ''Последний самодержец. Очерк жизни и царствования императора России Николая II-го'' — Eberhard Frowein Verlag, Berlin, [1912], стр. 38.</ref>. == Уступленне на прастол і пачатак кіравання == [[Файл:Николай II и императрица Александра Федоровна. 1896 г.jpg|thumb|left|250px|Імператар Мікалай II і імператрыца Аляксандра Фёдараўна. 1896 год.]] === Першыя крокі і каранаванне === {{also|Каранацыя Мікалая II і Аляксандры Фёдараўны}} Праз некалькі дзён па сконе [[Аляксандр III (імператар расійскі)|Аляксандра III]] ([[20 кастрычніка]] [[1894]] года) і свайго ўступлення на прастол (найвышэйшы маніфест абнародаваны 21 кастрычніка{{efn|Дата 21 кастрычніка (па юліянскім календары), калі быў апублікаваны маніфест ад 20 кастрычніка 1894 года пра скон яго бацькі і яго ўступ на прастол<ref>«Правительственный вестник», 21 октября (2 ноября) 1894, № 229, стр. 1.</ref>, была занесена ў каляндар як афіцыйны дзень ушэсця на прастол Мікалая II.}}; у той жа дзень прыносілася прысяга саноўнікамі, урадоўцамі, прыдворнымі і ў арміі<ref>«Правительственный вестник», 22 октября ([[3 лістапада|3 ноября]]) 1894 год, № 230, стр. 1.</ref>), 14 лістапада 1894 года ў Вялікай царкве Зімовага палаца пабраўся {{нп3|шлюб у хрысціянстве|шлюбам|ru|Брак в христианстве}} з [[Аляксандра Фёдараўна (жонка Мікалая II)|Аляксандрай Фёдараўнай]]; {{нп3|мядовы месяц||ru|Медовый месяц}} праходзіў у атмасферы [[Паніхіда|паніхід]] і жалобных візітаў<ref>Великий князь {{нп3|Аляксандр Міхайлавіч (унук Мікалая I)|Александр Михайлович|ru|Александр Михайлович (внук Николая I)}}. ''Книга воспоминаний''. Париж, 1933, стр. 169—170.</ref>. Аднымі з першых кадравых рашэнняў імператара Мікалая II было звальненне ў снежні 1894 года канфліктнага [[Іосіф Уладзіміравіч Гурка|Іосіфа Уладзіміравіча Гуркі]] з паста [[Генерал-губернатарства (Расійская імперыя)|генерал-губернатара]] [[Царства Польскае|Царства Польскага]] і прызначэнне ў лютым 1895 года на пост міністра замежных спраў [[Аляксей Барысавіч Лабанаў-Растоўскі|Аляксея Барысавіча Лабанава-Растоўскага]] — па смерці [[Мікалай Карлавіч Гірс|Мікалая Карлавіча Гірса]]. У выніку абмену нотамі ад 27 лютага ([[11 сакавіка]]) 1895 года<ref>[http://www.hrono.ru/dokum/1800dok/1895ru_gb.html К соглашению между Россией и Великобританией о разграничении сфер влияния в области Памиров]</ref> было ўсталявана «размежаванне сфер уплыву Расіі і Вялікабрытаніі ў вобласці [[Памір]]аў, на ўсход ад возера [[Заркуль]] (Вікторыя)», па [[Пяндж|рацэ Пяндж]]; [[Памірская воласць]] увайшла ў склад [[Ошскі павет|Ошскага павета]] [[Ферганская вобласць (Расійская імперыя)|Ферганскай вобласці]]; {{нп3|Ваханскі хрыбет||ru|Ваханский хребет}} на расійскіх картах атрымаў пазначэнне ''хрыбта імператара Мікалая II''. Першым буйным міжнародным актам імператара з’явілася {{нп3|Траістая інтэрвенцыя||ru|Тройственная интервенция}} — адначасовае (11 ([[23 красавіка|23]]) красавіка 1895 года), па ініцыятыве расійскага МЗС, выстаўленне (разам з [[Германская імперыя|Германіяй]] і [[Францыя]]й) патрабаванняў да [[Японская імперыя|Японіі]] перагледзець умовы [[Сіманасекскі дагавор|Сіманасекскага мірнага дагавора]] з [[Імперыя Цын|Кітаем]], адмовіўшыся ад прэтэнзій на [[Ляадунскі паўвостраў]]. Першым публічным выступленнем імператара ў Санкт-Пецярбургу стала яго прамова 17 студзеня 1895 года ў Мікалаеўскай зале Зімовага палаца перад дэпутацыямі дваранства, земстваў і гарадоў, што прыбылі «для выказвання іх вялікасцям вернападданніцкіх пачуццяў і прынясення віншавання са шлюбам»; прамоўлены тэкст (ён быў загадзя напісаны, але імператар прамаўляў яго толькі часам зазіраючы ў паперку) абвяшчаў: «''Мне вядома, што ў апошні час чуліся ў некаторых земскіх сходах галасы людзей, якія захапляліся бессэнсоўнымі летуценнямі пра ўдзел прадстаўнікоў земства ў справах унутранага кіравання. Хай усе ведаюць, што я, прысвячаючы ўсе свае сілы выгодзе народнай, буду ахоўваць пачатак самадзяржаўя гэтак жа цвёрда і няўхільна, як ахоўваў яго мой незабыўны, памерлы бацька''»<ref>Крыніца: «Правительственный вестник», 18 ([[30 студзеня|30]]) января 1895, № 14, стр. 1</ref>. У сувязі з прамовай цара [[обер-пракурор]] [[Канстанцін Пятровіч Пабеданосцаў]] 2 лютага таго ж года пісаў вялікаму князю {{нп3|Сяргей Аляксандравіч|Сяргею Аляксандравічу|ru|Сергей Александрович}}: «''Пасля прамовы гасудара працягваецца хваляванне з балбатнёй любога роду. Я не чую яе, але мне расказваюць, што паўсюль у моладзі і інтэлігенцыі ідзе пляткарства з нейкім раздражненнем супраць маладога гасудара. Учора заязджала да мяне Марыя Ал. Мяшчэрская (ур. Паніна){{efn|Княгіня Марыя Аляксандраўна Мяшчэрская — унучка графа {{нп3|Мікіта Пятровіч Панін|М. П. Паніна|ru|Панин, Никита Петрович}}.}}, якая прыехала сюды на кароткі час з вёскі. Яна ў абурэнні ад усіх гаворак, якія чуе з гэтай нагоды ў гасціных. Затое на простых людзей і на вёску слова гасудара пакінула станоўчае ўражанне. Многія дэпутаты, едучы сюды, чакалі бог ведае чаго, і, пачуўшы, уздыхнулі свабодна. Але як сумна, што ў верхніх колах адбываецца недарэчнае раздражненне. <…> Я ўпэўнены, на жаль, што большасць членаў дзяржаўнага Савета ставіцца крытычна да ўчынку гасудара і, на жаль, некаторыя міністры таксама! Бог ведае, што было ў галовах у людзей да гэтага дня і якія выраслі чаканні… Праўда, што давалі да таго нагоду… Многія простыя рускія людзі былі збіты з толку ўзнагародамі, абвешчанымі 1 студзеня. Выйшла так, што новы гасудар з першага кроку адрозніў тых самых, каго нябожчык лічыў небяспечнымі <…> Усё гэта выклікае боязь за будучыню''»<ref>Цыт. паводле: «Письма Победоносцева к Александру III». М., 1926, Т. II, стр. 355—356.</ref>. У пачатку [[1910-я|1910-х]] прадстаўнік [[Левыя (палітыка)|левага]] крыла [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|кадэтаў]] [[Віктар Пятровіч Абнінскі]] пісаў пра прамову цара ў сваім антыманархічным творы: {{пачатак цытаты}} Запэўнівалі, што ў тэксце стаяла слова «{{comment|нязбытнымі|несбыточными}}» [Замест «{{comment|бессэнсоўнымі|бессмысленными}}»]{{efn|Гісторык С. С. Ольдэнбург піша: «Слова „'''безгрунтоўныя'''“ летуценні (якое, як сцвярджаюць, было ў выточным тэксце прамовы) лепш выяўляла думку цара, і агаворка была, вядома, прыкрай»<ref>Ольденбург С. С. ''Царствование императора Николая II''. Белград, 1939, Т. I, стр. 49 (выделение источника).</ref>.}}. Але як бы там ні было, яно паслужыла пачаткам не толькі ўсеагульнага ахаладжэння да Мікалая, але і заклала падмурак будучага вызвольнага руху, згуртаваўшы земскіх дзеячаў і даўшы ім матывацыю да больш рашучага чыну дзеянняў. <…> Выступ 17 студзеня 95 года можна лічыць першым крокам Мікалая па нахільнай плоскасці, па якой ён працягвае каціцца і дагэтуль, усё ніжэй спускаючыся ў думцы і сваіх падданых, і ўсяго цывілізаванага свету<ref>[Обнинский В. П.] ''Последний самодержец. Очерк жизни и царствования императора России Николая II-го'' — Eberhard Frowein Verlag, Berlin, [1912] (год и автор не указаны), стр. 48, 51.</ref>. {{канец цытаты}} Гісторык {{нп3|Сяргей Сяргеевіч Ольдэнбург|Сяргей Сяргеевіч Ольдэнбург|ru|Ольденбург, Сергей Сергеевич}} пісаў пра прамову 17 студзеня: «''Рускае адукаванае грамадства, у сваёй большасці, прыняло гэту прамову як выклік сабе <…> Прамова 17 студзеня рассеяла надзеі [[Інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] на магчымасць [[Канстытуцыя|канстытуцыйных]] ператварэнняў зверху. У гэтым дачыненні яна паслужыла выточнай кропкай для новага ўзросту рэвалюцыйнай [[Агітацыя|агітацыі]], на якую зноў сталі знаходзіць сродкі''»<ref>Ольденбург С. С. ''Царствование императора Николая II''. Белград, 1939, Т. I, стр. 50, 51.</ref>. [[Файл:Nikolay II of Russia by I.Repin (1896, GIM).jpg|thumb|250px|Партрэт Мікалая II у 1896 годзе (мастак [[Ілья Яфімавіч Рэпін|Ілья Рэпін]]).]] Каранаванне імператара і яго жонкі адбылося {{OldStyleDate|26|мая|1896|14}} года. Благая арганізацыя свята прывяла да таго, што на Хадынскім полі адбылася {{нп3|Даўка на Хадынскім полі|даўка|ru|Давка на Ходынском поле}}, у якой загінулі 1379 людзей, а яшчэ некалькі соцень атрымалі цяжкія траўмы. Гэта падзея яшчэ больш пахіснула імідж імператара. У тым жа годзе праходзіла {{нп3|Усерасійская выстаўка ў Ніжнім Ноўгарадзе (1896)|Усерасійская прамысловая і мастацкая выстаўка|ru|Всероссийская выставка в Нижнем Новгороде (1896)}} у [[Ніжні Ноўгарад|Ніжнім Ноўгарадзе]], якую ён наведаў. У красавіку 1896 года адбылося фармальнае прызнанне расійскім урадам [[Княства Балгарыя|балгарскага]] ўрада князя [[Фердынанд I (цар Балгарыі)|Фердынанда]]. У 1896 годзе Мікалай II таксама здзейсніў вялікае падарожжа ў [[Еўропа|Еўропу]], сустрэўшыся з [[Франц Іосіф I|Францам-Іосіфам]], [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельмам II]], каралевай [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вікторыяй]] (бабкай [[Аляксандра Фёдараўна (жонка Мікалая II)|Аляксандры Фёдараўны]]); завяршэннем падарожжа стала яго прыбыццё ў сталіцу [[Франка-рускі саюз|саюзнай]] [[Трэцяя французская рэспубліка|Францыі]] [[Парыж]]. Пад яго прыезд у верасні 1896 года ў [[Брытанская імперыя|Вялікабрытанію]], адбылося рэзкае абвастрэнне адносін паміж Вялікабрытаніяй і [[Асманская імперыя|Асманскай імперыяй]], звязанае з [[Генацыд армян|разанінай]] [[Армяне|армянаў]] у Асманскай імперыі, і адначасовае збліжэнне Санкт-Пецярбурга з [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалем]]; будучы госцем у каралевы Вікторыі ў {{нп3|Замак Балмарал|Балмарале|ru|Замок Балморал}}, Мікалай, пагадзіўшыся на супольную распрацоўку праекта рэформаў у Асманскай імперыі, адрынуў зробленыя яму англійскім урадам прапановы зрынуць [[Асманскія султаны|султана]] [[Абдул-Хамід II|Абдул-Хаміда]], захаваць [[Егіпет]] за Англіяй, а наўзамен атрымаць нейкія саступкі па пытанні аб [[Чарнаморскія пралівы|Пралівах]]<ref>История дипломатии Т. II, М., 1963, стр. 338.</ref>. Прыбыўшы ў пачатку кастрычніка таго ж года ў Парыж, Мікалай зацвердзіў супольныя інструкцыі паслам Расіі і Францыі ў Канстанцінопалі (ад чаго рускі ўрад да таго часу катэгарычна адмаўляўся), ухваліў французскія прапановы па егіпецкім пытанні (што ўключала «''гарантыі нейтралізацыі [[Суэцкі канал|Суэцкага канала]]''» — мэту, якую раней азначыў для рускай дыпламатыі міністр замежных спраў [[Аляксей Барысавіч Лабанаў-Растоўскі|Лабанаў-Растоўскі]], які сканаў 30 жніўня 1896 года). Парыжскія пагадненні цара, якога ў падарожжы суправаджаў [[Мікалай Паўлавіч Шышкін]], выклікалі рэзкія пярэчанні з боку [[Сяргей Юльевіч Вітэ|Сяргея Вітэ]], [[Уладзімір Мікалаевіч Ламсдорф|Ламсдорфа]], пасла {{нп3|Аляксандр Іванавіч Нялідаў|Нялідава|ru|Нелидов, Александр Иванович}} і іншых; і ўсё ж, да канца таго ж года руская дыпламатыя вярнулася ў сваё ранейшае рэчышча: умацаванне [[Франка-рускі саюз|саюза з Францыяй]], прагматычнае супрацоўніцтва з Германіяй па асобных пытаннях, замарожванне {{нп3|Усходняе пытанне|Усходняга пытання|ru|Восточный вопрос}} (гэта значыць, падтрымку султана і апазіцыю планам Англіі ў Егіпце). Ад ухваленага на нарадзе міністраў 5 снежня 1896 года пад старшынствам цара плана высадкі расійскага дэсанта на [[Басфор]]ы (пры вызначаным варыянце развіцця падзей) у канчатковым выніку было вырашана адмовіцца. У сакавіку 1897 года расійскія войскі ўзялі ўдзел у міжнароднай міратворчай аперацыі на [[Крыт|Крыце]] пасля {{нп3|Першая грэка-турэцкая вайна|грэка-турэцкай вайны|ru|Первая греко-турецкая война}}. На працягу 1897 года ў Санкт-Пецярбург прыбылі 3 кіраўнікі дзяржаў, каб нанесці візіт расійскаму імператару: [[Франц Іосіф I|Франц-Іосіф]], [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельм II]], прэзідэнт Францыі [[Фелікс Фор]]; падчас візіту Франца-Іосіфа паміж Расіяй і [[Аўстра-Венгрыя|Аўстрыяй]] было складзена пагадненне на 10 гадоў. Маніфест ад 3 (15) лютага 1899 года пра парадак заканадаўства ў [[Вялікае Княства Фінляндскае|Вялікім Княстве Фінляндскім]]<ref>[http://www.hrono.ru/dokum/fin1899.html высочайший манифест от 3 (15) февраля 1899 года]</ref> быў успрыняты насельніцтвам Вялікага Княства як замах на яго правы [[Аўтаномія|аўтаноміі]] і выклікаў масавую незадаволенасць і пратэсты<ref>Ольденбург С. С. ''Царствование императора Николая II''. Белград, 1939, Т. I, стр. 140—142 (глава 6-я).</ref>. Маніфест ад 28 чэрвеня [[1899]] года (апублікаваны 30 чэрвеня) паведамляў пра скон у той жа дзень, 28 чэрвеня, «''спадчынніка-цэсарэвіча і вялікага князя [[Георгій Аляксандравіч|Георгія Аляксандравіча]]''» (прысяга апошняму, як спадчынніку прастола, прыносілася раней разам з прысягай Мікалаю) і абвяшчаў далей: «''З гэтага часу, дакуль Богу не будзе пажадана яшчэ блаславіць нас нараджэннем сына, найбліжэйшае права наследавання Усерасійскага прастола, на дакладнай падставе асноўнага Дзяржаўнага Закона пра атрыманне пасада ў спадчыну, належыць найшаноўнейшаму брату нашаму вялікаму князю [[Міхаіл Аляксандравіч (сын Аляксандра III)|Міхаілу Аляксандравічу]]''»<ref>«Правительственный вестник», 30 июня ([[12 лютага|12 июля]]) 1899, № 139, стр. 1.</ref>. Адсутнасць у маніфесце слоў «''спадчыннік-цэсарэвіч''» у тытуле Міхаіла Аляксандравіча ўзбудзіла ў прыдворных колах неўразуменне, што заахвоціла імператара выдаць 7 ліпеня таго ж года іменны найвышэйшы ўказ, які загадваў называць апошняга «''гасударом спадчыннікам і вялікім князем''»<ref>«Правительственный вестник», 8 ([[20 ліпеня|20]]) июля 1899, № 146, стр. 2.</ref>. === Эканамічная палітыка === {{Main|Эканоміка Расіі пры Мікалаі II|Карупцыя пры Мікалаі II|Фабрычнае заканадаўства Расійскай імперыі|Індустрыялізацыя ў Расійскай імперыі}} Паводле даных упершыню праведзенага ў студзені [[1897]] года [[Перапіс насельніцтва Расійскай імперыі (1897)|ўсеагульнага перапісу]], колькасць насельніцтва Расійскай імперыі склала 125 мільёнаў людзей; з іх для 84 мільёнаў [[Родная мова|роднай]] была [[руская мова]]; [[Граматнасць|пісьменных]] сярод насельніцтва Расіі быў 21 %, сярод асоб ва ўзросце 10-19 гадоў — 34 %. У студзені таго ж года была здзейснена {{нп3|Грашовая рэформа ў Расіі 1895—1897 гадоў|грашовая рэформа|ru|Денежная реформа в России 1895—1897 годов}}, якая ўсталявала [[залаты стандарт]] рубля. Пераход на залаты рубель, сярод іншага, з’явіўся [[дэвальвацыя]]й нацыянальнай [[Валюта|валюты]]: на {{нп3|Імперыял (манета)|імперыялах|ru|Империал (монета)}} ранейшых вагі і пробы значылася зараз «''15 рублёў''» (замест «''10 рублёў''»); але ўсё жа стабілізацыя рубля па курсе «дзвюх трацін», насуперак прагнозам, прайшла паспяхова і без узрушэнняў<ref>Ольденбург С. С. ''Царствование императора Николая II''. Белград, 1939, Т. I, стр. 84—85 (глава 4-я).</ref>. [[Файл:Спуск на воду крейсера Аврора 11 мая 1900.jpg||thumb|250px|Спуск Мікалаем II на ваду [[Крэйсер Аўрора|крэйсера «Аўрора»]] 11 (24) мая 1900 года.]] Вялікая ўвага надавалася працоўнаму пытанню. 2 чэрвеня 1897 года быў выдадзены закон пра абмежаванне працоўнага часу, якім усталёўвалася максімальная працягласць працоўнага дня не больш за 11,5 гадзін у звычайныя дні, і 10 гадзін у суботу і перадсвяточныя дні, або калі хоць частка працоўнага дня даводзілася бы на начны час. На [[фабрыка]]х, якія мелі больш за 100 працоўных, уводзілася бясплатная [[Медыцына|медыцынская]] дапамога, якая ахапіла 70 працэнтаў агульнага ліку фабрычных працоўных (1898 год). У чэрвені 1903 года найвышэйша зацверджаныя Правілы пра ўзнагароду пацярпелых ад няшчасных выпадкаў на вытворчасці<ref>[http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/1903.htm Правила о вознаграждении потерпевших вследствие несчастных случаев рабочих и служащих, а равно членов их семейств в предприятиях фабрично-заводской, горной и горнозаводской промышленности]</ref>, якія абавязвалі прадпрымальнікаў выплачваць дапамогу і пенсію пацярпеламу ці яго сям’і ў памеры 50-66 % утрымання пацярпелага. У 1906 годзе ў краіне былі створаныя працоўныя [[Прафесійны саюз|прафсаюзы]]. Законам ад 23 чэрвеня 1912 года ў Расіі ўводзілася абавязковае страхаванне працоўных ад хвароб і ад няшчасных выпадкаў. Быў скасаваны асаблівы падатак на землеўласнікаў нярускага (пераважна, [[Палякі|польскага]]) паходжання ў [[Заходні край|Заходнім краі]], уведзены ў кару за [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанне 1863 года]]. Указам ад 12 чэрвеня 1900 года была скасавана высылка ў [[Сібір]] як мера кары. Валадаранне Мікалая II было перыядам эканамічнага ўзросту: у [[1885]]—[[1913]] гадах тэмпы ўзросту сельскагаспадарчай вытворчасці складалі ў сярэднім 2 %, а тэмпы ўзросту прамысловай вытворчасці 4,5-5 % за год. Здабыча вугалю на [[Данецкі каменнавугальны басейн|Данбасе]] павялічылася з 4,8 млн тон у 1894 годзе да 24 млн тон у 1913 годзе. Пачалася здабыча вугалю ў [[Кузнецкі вугальны басейн|Кузнецкім вугальным басейне]]. Развівалася здабыча [[Нафта|нафты]] ў наваколлі [[Баку]], [[Грозны|Грознага]] і на Эмбе. Працягвалася {{нп3|Чыгуначны транспарт у Расійскай імперыі|будаванне чыгунак|ru|Железнодорожный транспорт в Российской империи}}, сумарная працягласць якіх складала 44 тыс. км у 1898 годзе і да 1913 года перавысіла 70 тыс. кіламетраў. Па сумарнай працягласці чыгунак Расія пераўзыходзіла любую іншую еўрапейскую краіну і саступала толькі [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаным Штатам Амерыкі]], аднак па забяспечанасці чыгункамі на душу насельніцтва саступала як Злучаным Штатам Амерыкі, так і найбуйнейшым еўрапейскім краінам<ref>''Анфимов А.'' [http://www.scepsis.ru/library/id_2748.html Царствование императора Николая II в цифрах и фактах] «Отечественная история», 1994. № 3. — С. 58—76.</ref>. === Рух на ўсход і руска-японская вайна === {{Main|Руска-японская вайна}} [[Файл:1903-MilitarySymbol-Russia.png|thumb|250px|Апалчэнскі крыж.]] Гісторык [[Сяргей Сяргеевіч Ольдэнбург]] адзначаў, што яшчэ ў [[1895]] годзе імператар прадбачыў магчымасць сутыкнення з Японіяй за перавагу на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]], і таму рыхтаваўся да гэтага змагання — як у дыпламатычным, так і ў ваенным дачыненні<ref>[[Сяргей Сяргеевіч Ольдэнбург|Ольденбург С. С.]] ''Царствование императора Николая II''. Белград, 1939, Т. I, стр. 228 (глава 9-я).</ref>. З рэзалюцыі цара 2 красавіка 1895 года на дакладзе міністра замежных спраў вынікала яго жаданне далейшай экспансіі Расіі на Паўднёвым усходзе (гэта значыць, у [[Карэя|Карэю]]). 3 чэрвеня 1896 года ў [[Масква|Маскве]] быў складзены руска-кітайскі дагавор пра ваенны саюз супраць Японіі; [[Імперыя Цын|Кітай]] пагадзіўся на збудаванне чыгункі праз Паўночную [[Маньчжурыя|Маньчжурыю]] на [[Уладзівасток]], будаванне і эксплуатацыя якой даручаліся Руска-Кітайскаму банку. 8 верасня 1896 года паміж кітайскім урадам і Руска-Кітайскім банкам быў падпісаны {{нп3|Канцэсія|канцэсійны|ru|Концессия}} дагавор пра будаванне [[Кітайска-Усходняя чыгунка|Кітайска-Усходняй чыгункі]]. 15 (27) сакавіка [[1898]] года Расіяй і Кітаем у [[Пекін]]е была падпісана {{нп3|Руска-кітайская канвенцыя (1898)|Руска-кітайская канвенцыя|ru|Русско-китайская конвенция (1898)}}, згодна з якой Расіі перадаваліся ў арэнднае карыстанне на 25 гадоў порты [[Порт-Артур]]а і [[Далянь|Далёкага]] ([[Далянь|Даляня]]) з прылеглымі тэрыторыямі і воднай прасторай; апроч таго, кітайскі ўрад даваў згоду пашырыць канцэсію, падараваную ім Таварыству Кітайска-Усходняй Чыгункі, на пабудову галінкі чыгункі ({{нп3|Паўднёва-Маньчжурская чыгунка||ru|Южно-Маньчжурская железная дорога}}) ад аднаго з пунктаў Кітайска-Усходняй Чыгункі да Далёкага і Порт-Артура. 12 жніўня [[1898]] года, згодна з наказам Мікалая II, міністр замежных спраў граф {{нп3|Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў (1845)|Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў|ru|Муравьёв, Михаил Николаевич (1845)}} уручыў усім прадстаўнікам замежных дзяржаў, якія былі ў Санкт-Пецябрургу, урадавае паведамленне (цыркулярную ноту), якая абвяшчала сярод іншага: «''Пакласці канец бесперапынным узбраенням і адшукаць сродкі папярэдзіць пагражаючыя ўсяму свету няшчасці — такі цяпер найвышэйшы абавязак для ўсіх Дзяржаў. Перапоўнены гэтым пачуццём, гасудар імператар загадаць мне зрабіў ласку звярнуцца да Урадаў дзяржаў, Прадстаўнікі якіх акрэдытаваныя пры Найвышэйшым Двары, з прапановай пра скліканне канферэнцыі для абмеркавання гэтага важнага задання''»<ref>Цыт. па: ''Чаяние мира всего мира.'' // «Московские церковные ведомости», 30 августа 1898, № 35, стр. 464.</ref><ref>Арыгінал тэксту ноты на [[Французская мова|французскай мове]] гл.: «Правительственный вестник», 16 (28) августа 1898, № 178, стр. 1 («Le maintien de la paix générale et une réduction possible des armements»).</ref>. У [[1899]] і [[1907]] гадах адбыліся [[Гаагскія канвенцыі і дэкларацыі (1899 і 1907)|Гаагскія канферэнцыі]], асобныя рашэнні якіх дзейнічаюць і зараз (у прыватнасці, быў створаны Сталы [[Трацейскі суд|арбітражны суд]] у [[Гаага|Гаазе]]). За ініцыятыву па скліканні Гаагскай мірнай канферэнцыі і ўнёсак у яе правядзенне Мікалай II (і вядомы рускі дыпламат {{нп3|Фёдар Фёдаравіч Мартэнс||ru|Мартенс, Фёдор Фёдорович}}) былі намінаваныя ў 1901 годзе на [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскую прэмію міру]]<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/nomination/nomination.php?action=show&showid=3291 The Nomination Database for the Nobel Prize in Peace, 1901—1956]</ref>. У [[Сакратарыят ААН|Сакратарыяце ААН]] дагэтуль стаіць бюст Мікалая II і змешчаны яго Зварот да дзяржаў свету пра скліканне першай Гаагскай канферэнцыі. У 1900 годзе Мікалай II адправіў расійскія войскі на падаўленне [[Іхэтуаньскае паўстанне|Іхэтуаньскага паўстання]] супольна з войскамі іншых еўрапейскіх дзяржаў, Японіі і ЗША. Арэнда Расіяй [[Ляадунскі паўвостраў|Ляадунскага паўвострава]], пабудова [[Кітайска-Усходняя чыгунка|Кітайска-Усходняй чыгункі]] і заснаванне марской базы ў [[Порт-Артур]]ы, уплыў Расіі ў [[Маньчжурыя|Маньчжурыі]] саштурхваліся з памкненнямі Японіі, якая таксама прэтэндавала на Маньчжурыю. 24 студзеня 1904 года японскі пасол уручыў расійскаму міністру замежных спраў [[Уладзімір Мікалаевіч Ламсдорф|Уладзімір Мікалаевіч Ламсдорфу]] ноту, якая паведамляла пра спыненне перамоў, якія Японія лічыла «''бескарыснымі''», пра разрыў дыпламатычных зносін з Расіяй; Японія адклікала сваю дыпламатычную місію з Санкт-Пецярбурга і пакідала за сабой права звярнуцца для абароны сваіх інтарэсаў да «''незалежных дзеянняў''», якія яна палічыць патрэбнымі. Увечар 26 студзеня [[японскі флот]] без аб’яўлення вайны атакаваў порт-артурскую эскадру. [[s:ru:Высочайший Манифест 27 января 1904 года о начале военных действий с Японией|Найвышэйшы маніфест]], дадзены Мікалаем II 27 студзеня 1904 года, абвяшчаў Японіі вайну. За пагранічнай {{нп3|Бітва на рацэ Ялу|бітвай на рацэ Ялу|ru|Бой на реке Ялу}} адбыліся {{нп3|Бітва пры Ляаяне|бітвы пад Ляаянам|ru|Сражение при Ляояне}}, {{нп3|Бітва на рацэ Шахэ|на рацэ Шахэ|ru|Сражение на реке Шахе}} і {{нп3|Бітва пры Сандэпу|пад Сандэпу|ru|Сражение при Сандепу}}. Пасля буйнай бітвы ў лютым — сакавіку [[1905]] года, расійская армія пакінула {{нп3|Мукдэнская бітва|Мукдэн|ru|Мукденское сражение}}. 20 снежня 1904 года быў здадзены [[Порт-Артур]]. Канстанцін Мікалаевіч Рыдзеўскі, паводле дзённіка Аляксандры Багдановіч, так апісаў рэакцыю Мікалая II на гэту падзею{{efn|У прадмове да кнігі А. Багдановіч д. г. н. А. Баханаў папярэджвае чытачоў: «пэўныя звесткі, што прыводзяцца аўтарам, патрабуюць крытычных да сябе адносін. Многія з іх, заснаваныя на чутках, не былі гістарычнымі фактамі як такімі, а з’яўляліся толькі пераломленым у свядомасці адлюстраваннем сапраўдных ці ўяўных падзей… Рознага роду недакладнасці часта сустракаюцца ў кнізе. Пра гэта трэба помніць і ўсё прымаць безумоўна на веру не варта».}}: {{пачатак цытаты}} Навіна, якая засмуціла ўсіх, хто любіць сваю бацькаўшчыну, царом была прынята абыякава, не бачна на ім ні цені смутку. Тут жа пачаліся аповеды Сахарава, яго анекдоты, і рогат не пераставаў. Сахараў умеў бавіць цара. Ці гэта не сумна і не абуральна!<ref>Богданович А. В. Три последних самодержца. М., 1990, с. 326.</ref> {{канец цытаты}} Успаміны {{нп3|Юрый Нічыпаравіч Данілаў|Юрыя Данілава|ru|Данилов, Юрий Никифорович}} апісваюць іншае стаўленне Мікалая да падобных падзей («''халодны, каменны, ледзяны спакой''»); пра сітуацыю перад няўхільнай (мяркуючы па данясеннях) здачай Порт-Артура Юрый Данілаў піша: {{пачатак цытаты}} У царскім цягніку большасць была прыгнечана падзеямі, усведамляючы іх важнасць і цяжар. Але Імператар Мікалай II амаль адзін захоўваў халодны, каменны спакой. Ён па-ранейшаму цікавіўся агульнай колькасцю вёрстаў, зробленых ім у раз’ездах па Расіі, успамінаў эпізоды з рознага роду паляванняў, прыкмячаў няёмкасць сустракаючых яго асоб, і г. д.… Сведкам таго ж ледзянога спакою Цара мне давялося быць і пазней; у 1915-м годзе ў цяжкі перыяд адыходу нашых войскаў з Галічыны; у наступным годзе, калі наспяваў канчатковы разрыў Цара з грамадскімі коламі, і ў сакавіцкія дні адрачэння ў Пскове ў 17-м годзе<ref>Мои воспоминания об Императоре Николае II-ом и Вел Князе Михаиле Александровиче. Ю. Н. Данилов</ref>. {{канец цытаты}} [[Файл:Nikolay II-1913.jpg|thumb|250px|left|Мікалай II (1913 год).]] Сам жа Мікалай II у дзённіку пісаў пра гэту падзею так: {{пачатак цытаты}} 21-га снежня. Аўторак. Атрымаў ноччу ўзрушальную вестку ад {{нп3|Анатоль Міхайлавіч Стэсель|Стэселя|ru|Стессель, Анатолий Михайлович}} пра здачу Порт-Артура японцам з прычыны велічэзных страт і хваравітасці сярод гарнізона і поўнага выдаткоўвання снарадаў! Цяжка і балюча, хоць яна і прадбачылася, але хацелася верыць, што армія вызваліць крэпасць. Абаронцы ўсе героі і зрабілі больш за тое, пра што можна было меркаваць. На тое, значыць, Воля Божая!<ref>Дневник Николая II http://www.rus-sky.com/history/library/diaris/1904.htm</ref> {{канец цытаты}} Пасля падзення крэпасці Порт-Артура мала хто ўжо верыў у спрыяльны вынік ваеннай кампаніі. Патрыятычны ўздым змяніўся раздражненнем і маркотай. Гэта сітуацыя спрыяла ўзмацненню антыўрадавай агітацыі і крытычных настрояў сярод насельніцтва. Імператар доўга не згаджаўся прызнаць правал кампаніі, лічачы, што гэта толькі часовыя няшчасці. Ён, без сумневу, хацеў міру, толькі ганаровага міру, які магла бы забяспечыць моцная ваенная пазіцыя. Да канца вясны 1905 года стала яўным, што магчымасць змены ваеннай сітуацыі існуе толькі ў аддаленай перспектыве. Вынік вайны вырашыла марская [[Цусімская бітва|бітва пры Цусіме]] 14-15 мая 1905 года, якая завяршылася амаль поўным знішчэннем расійскага флоту. 23 мая 1905 года расійскі імператар атрымаў, праз пасла [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатаў Амерыкі]] ў [[Санкт-Пецярбург]]у Меера, прапанову прэзідэнта [[Тэадор Рузвельт|Тэадора Рузвельта]] пра пасярэдніцтва для заключэння міру. Адказ не прымусіў сябе доўга чакаць. 30 мая міністр замежных спраў Уладзімір Мікалаевіч Ламсдорф афіцыйнай тэлеграмай інфармаваў [[Вашынгтон]] пра прыняцце пасярэдніцтва Тэадора Рузвельта. Рускую дэлегацыю ўзначаліў упаўнаважаны цара Сяргей Юльевіч Вітэ, у Амерыцы да яго далучыўся расійскі пасол у Злучаных Штатах барон Раман Раманавіч Розен. Цяжкае становішча расійскага ўрада пасля руска-японскай войны заахвоцілі германскую дыпламатыю зрабіць у ліпені 1905 года яшчэ адну спробу адарваць Расію ад Францыі і скласці руска-германскі саюз: [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельм II]] прапанаваў Мікалаю II сустрэцца ў ліпені 1905 года ў фінляндскіх [[Шхеры|шхерах]], каля вострава [[Прыморск (Ленінградская вобласць)|Б’ёрке]]. Мікалай пагадзіўся, і на сустрэчы была падпісаная дамова; вярнуўшыся ў Санкт-Пецярбург, адмовіўся ад яе, бо {{OldStyleDate|5|верасня|1905|23|жніўня}} года ў {{нп3|Портсмут (Нью-Гемпшыр)|Портсмуце|ru|Портсмут (Нью-Гэмпшир)}} рускімі прадстаўнікамі [[Сяргей Юльевіч Вітэ|Сяргеем Юльевічам Вітэ]] і {{нп3|Раман Раманавіч Розен|Раманам Раманавічам Розенам|ru|Розен, Роман Романович}} быў падпісаны {{нп3|Портсмуцкі мірны дагавор|мірны дагавор|ru|Портсмутский мирный договор}}. Паводле ўмоў апошняга, Расія прызнала [[Карэя|Карэю]] сферай уплыву Японіі, саступала Японіі Паўднёвы [[Сахалін]] і правы на Ляадунскі паўвостраў з гарадамі [[Порт-Артур]] і [[Далянь|Далёкі]]. Амерыканскі даследчык эпохі Тайлер Дэнет у [[1925]] годзе сцвярджаў: «''Мала хто зараз лічыць, што Японія была пазбаўлена пладоў будучых перамог. Пераважае адваротная думка. Многія мяркуюць, што Японія была знясілена ўжо да канца мая і што толькі заключэнне міру выратавала яе ад крушэння ці поўнай паразы ў сутыкненні з Расіяй''»<ref>Tyler Dennett. ''Roosevelt and the Russo-Japanese War''. New York, 1925, стр. 297.</ref>. Японія выдаткавала на вайну каля 2 млрд [[Іена|іен]], а яе дзяржаўны доўг узрос з 600 млн іен да 2,4 млрд іен. Толькі па працэнтах японскаму ўраду трэба было штогод выплачваць 110 млн іен. Атрыманыя на правядзенне вайны чатыры замежныя пазыкі цяжкім грузам ляглі на японскі [[бюджэт]]. У сярэдзіне года Японія была змушана ўзяць новую пазыку. Разумеючы, што працяг вайны па прычыне адсутнасці фінансавання робіцца немагчымым, японскі ўрад пад выглядам «''асабістай думкі''» ваеннага міністра Тэрауці праз амерыканскага пасла яшчэ ў сакавіку 1905 года давёў да ведама Тэадора Рузвельта жаданне скончыць вайну. Разлік рабіўся на пасярэдніцтва ЗША, што ў выніку і адбылося. Параза ў руска-японскай вайне (першая за паўстагоддзя) і наступнае падаўленне смуты 1905—1907 гг., якая пагоршылася з’яўленнем чутак пра ўплыў [[Рыгор Яфімавіч Распуцін|Распуціна]], прывялі да падзення аўтарытэта імператара ў кіравальных і [[Інтэлігенцыя|інтэлігенцкіх]] колах{{efn|Асобы (няшляхцічы), якія скончылі вышэйшыя навучальныя ўстановы, тады набывалі правы асабістага дваранства, з прычыны чаго інтэлігенцыя намінальна была часткай дваранства.}}. Нямецкі журналіст Г. Ганц, які жыў у Санкт-Пецярбургу падчас вайны, адзначаў паражэнчую пазіцыю значнай часткі [[Дваране|дваранства]] і інтэлігенцыі ў адносінах да вайны: «''Агульнай таемнай малітвай не толькі [[Лібералізм|лібералаў]], але і многіх умераных [[Кансерватызм|кансерватараў]] у той час было: „Божа, дапамажы нам быць пабітымі“''»<ref>О. Платонов. Серия «Терновый венец России». История Русского народа в XX веке. Т. I. М., 1997. — 896 с. С. 172—173.</ref>. == Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў == {{main|Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі}} [[Файл:Nicolau e Jorge.jpg|thumb|left|250px|Мікалай II і [[Георг V]].]] З пачаткам руска-японскай вайны Мікалай II пайшоў на некаторыя саступкі [[Лібералізм|ліберальным]] колам: пасля забойства [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|эсэраўскім]] баевіком міністра ўнутраных спраў [[Вячаслаў Канстанцінавіч Плевэ|Вячаслава Канстанцінавіча Плевэ]] ён прызначыў на яго пост [[Пётр Дзмітрыевіч Святаполк-Мірскі|Пятра Дзмітрыевіча Святаполк-Мірскага]], які лічыўся лібералам; 12 снежня 1904 года быў дадзены найвышэйшы ўказ Сенату «''Пра ўказанні да ўдасканалення дзяржаўнага парадку''», які абяцаў пашырэнне праў [[земства]]ў, страхаванне працоўных, {{нп3|Эмансіпацыя (сацыялогія)|эмансіпацыю|ru|Эмансипация (социология)}} чужынцаў і іншаверцаў, знішчэнне [[цэнзура|цэнзуры]]<ref>[http://constitution.garant.ru/DOC_34000.htm Именной высочайший указ Правительствующему Сенату. 12 декабря 1904 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071016110634/http://constitution.garant.ru/DOC_34000.htm |date=16 кастрычніка 2007 }}</ref>. Пры абмеркаванні тэксту Указа ад 12 снежня 1904 года, ён, аднак, прыватна сказаў графу [[Сяргей Юльевіч Вітэ|Вітэ]] (паводле ўспамінаў апошняга): «''Я ніколі, ні ў якім выпадку не пагаджуся на прадстаўнічы лад кіравання, бо я яго лічу шкодным для даручанага мне Богам народа''»<ref>Граф [[Сяргей Юльевіч Вітэ|С. Ю. Витте]]. ''Воспоминания. Царствование Николая II.'' М-Пг., 1923, Т. I, стр. 274 (Вітэ кажа, што ў кабінеце цара таксама быў вялікі князь [[Сяргей Аляксандравіч]]; нельга выключаць, што сказанае было прызначана для яго).</ref>. 6 студзеня (стары стыль) 1905 года (свята [[Хрышчэнне Ісуса|Хрышчэння]]), у час {{нп3|Святая вада|вадасвяцця|ru|Святая вода}} на лёдзе [[Нява|Нявы]], перад Зімовым палацам, пры імператары і членах яго сям’і, у самым пачатку спеву {{нп3|Трапар|трапара|ru|Тропарь}} прагучаў стрэл з гарматы, у якой выпадкова (згодна з афіцыйнай версіяй) застаўся зарад {{нп3|Карцеч|карцечы|ru|Картечь}} пасля вучэнняў 4 студзеня. Большая частка куль трапіла ў лёд каля царскага павільёна і ў фасад палаца, у 4-х вокнах якога былі пабіты шклы<ref>«Правительственный вестник», 8 ([[21 студзеня|21]]) января 1905, № 5, стр. 1.</ref>.<ref name="ReferenceD">«Миссионерское обозрение», 1905, № 1, стр. 230.</ref>. У сувязі з інцыдэнтам рэдактар сінадальнага выдання пісаў, што «''нельга не бачыць чагосьці асаблівага''» ў тым, што смяротна быў паранены адзін толькі паліцэйскі па прозвішчы «''Раманаў''» і было прастрэлена дрэўка сцяга марскога корпуса<ref name="ReferenceD"/>. === Падзеі 9 студзеня 1905 года ў Санкт-Пецярбургу === {{main|Крывавая нядзеля}} [[Файл:Петиция рабочих.jpg|thumb|left|250px|{{нп3|Петыцыя працоўных і жыхароў Санкт-Пецярбурга 9 студзеня 1905 года|Петыцыя працоўных і жыхароў Пецярбурга 9 студзеня 1905 года|ru|Петиция рабочих и жителей Санкт-Петербурга 9 января 1905 года}}.]] {{OldStyleDate|22|студзеня|1905|9}} года ў Пецярбургу па ініцыятыве [[святар]]а [[Георгій Апалонавіч Гапон|Георгія Гапона]] адбылося {{нп3|шэсце||ru|Шествие}} працоўных да Зімовага палаца. 6—8 студзеня святаром Гапонам і групай працоўных была складзена на імя імператара [[Петыцыя працоўных і жыхароў Санкт-Пецярбурга 9 студзеня 1905 года|Петыцыя пра працоўныя патрэбы]], у якой нароўні з эканамічнымі ўтрымліваўся шэраг палітычных патрабаванняў. Галоўным патрабаваннем петыцыі было знішчэнне [[бюракратыя|ўлады ўрадоўцаў]] і ўвядзенне [[парламент|народнага прадстаўніцтва]] ў форме [[Устаноўчы сход|Устаноўчага сходу]]<ref>[[s:ru:Петиция рабочих и жителей Санкт-Петербурга для подачи царю Николаю II (Гапон)|Петиция рабочих и жителей Санкт-Петербурга для подачи царю Николаю II]]</ref>. Калі ўраду стала вядома пра палітычны змест петыцыі<ref name="Любимов">{{артыкул|аўтар =Любимов Д. Н.|загаловак =Гапон и 9 января|спасылка =|выданне =Вопросы истории|месца =М.|год =1965|нумар =8—9|старонкі =}}</ref>, было прынята рашэнне не дапушчаць працоўных да Зімовага палаца, а пры патрэбе затрымліваць іх сілай<ref>{{кніга|аўтар= Витте С. Ю.|загаловак= Воспоминания. Царствование Николая II|спасылка= http://az.lib.ru/w/witte_s_j/text_0050.shtml|месца= Берлин|выдавецтва= Слово|год= 1922}}</ref><ref>{{кніга|аўтар =Спиридович А. И.|загаловак =Записки жандарма|спасылка =http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/gendarme.htm|месца=Харьков|выдавецтва=«Пролетарий»|год =1928|старонак =205}}</ref>. Вечарам 8 студзеня міністр унутраных спраў Пётр Дзмітрыевіч Святаполк-Мірскі апавясціў імператара пра прынятыя меры. Насуперак распаўсюджанай думцы (асабліва ў савецкай гістарыяграфіі), невядома ці аддаваў Мікалай II загад пра стральбу, ці толькі ўхваліў меры, прапанаваныя кіраўніком урада (асабістыя даклады міністраў не запісваліся ў пратаколах)<ref name="Любимов"/><ref>{{артыкул|аўтар =Святополк-Мирская Е. А.|загаловак =Дневник кн. Е. А. Святополк-Мирской за 1904—1905 гг.|спасылка =|выданне =Исторические записки|нумар =77|месца =М.|год =1965|старонкі =273—277}}</ref>. 9 студзеня калоны працоўных на чале са святаром Гапонам рушылі з розных канцоў горада да Зімовага палаца. Працоўныя імкнуліся ў цэнтр горада, нягледзячы на папярэджанні і нават атакі кавалерыі<ref name="Лопухин">{{артыкул|загаловак=Доклад директора Департамента полиции Лопухина министру внутренних дел о событиях 9-го января|спасылка =http://www.hrono.ru/dokum/190_dok/19050109lopuhin.php|выданне =Красная летопись|нумар =1|месца =Л.|год =1922|старонкі =330—338}}</ref>. Каб прадухіліць збор 150-тысячнага натоўпу ў цэнтры горада<ref name="Любимов"/>, войскі адкрылі па калонах атаку з агнястрэльнай зброі<ref name="Лопухин"/>. Паводле афіцыйных урадавых дадзеных, за дзень 9 студзеня былі забітыя 130 і параненыя 299 людзей<ref name="Лопухин"/>. Па падліках савецкага гісторыка {{нп3|Уладзімір Іванавіч Неўскі|Уладзіміра Іванавіча Неўскага|ru|Невский, Владимир Иванович}}, забітых было да 200, а параненых да 800 асоб<ref>{{артыкул|аўтар= Невский В. И.|загаловак= Январские дни в Петербурге 1905 года|спасылка= |выданне= Красная Летопись|год= 1922|том= 1|старонкі= }}</ref>. Увечары 9 студзеня Мікалай II запісаў у сваім дзённіку: «''Цяжкі дзень! У Пецярбургу адбыліся сур’ёзныя хваляванні з прычыны жадання працоўных дайсці да Зімовага палаца. Войскі павінны былі страляць у розных месцах горада, было шмат забітых і параненых. Госпадзі, як балюча і цяжка!''»<ref>[http://militera.lib.ru/db/nikolay-2/1905.html ЦГАОР, ф.601. ОП.1, д. 248. Дневник Николая Романова. запись от 9 января 1905 г.]</ref>. Падзеі 9 студзеня сталі паваротным момантам у расійскай гісторыі і паклалі пачатак [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|Першай рускай рэвалюцыі]]. Ліберальная і рэвалюцыйная апазіцыя ўсклала ўсю віну за падзеі на імператара Мікалая. Святар Гапон, які схаваўся ад пераследу паліцыі, напісаў вечарам 9 студзеня заклік, у якім заахвочваў працоўных да ўзброенага [[паўстанне|паўстання]] і зрынання дынастыі: «''Звер-цар, яго ўрадоўцы-казнакрады і рабаўнікі рускага народа свядома хацелі быць і зрабіліся забойцамі бяззбройных нашых братоў, жонак і дзяцей. Кулі царскіх салдат, якія забілі за Нарвскай заставай працоўных, што неслі царскія партрэты, прастрэльвалі гэтыя партрэты і забілі нашу веру ў цара. Так адпомсцім жа, браты, праклятаму народам цару, усяму яго змяінаму царскаму вырадку, яго міністрам і ўсім рабаўнікам няшчаснай рускай зямлі! Смерць ім усім!''»<ref>{{артыкул|аўтар =Гапон Г. А.|загаловак =[[s:ru:Третье послание к рабочим (Гапон)|Третье послание к рабочим]]|выданне =Священника Георгия Гапона ко всему крестьянскому люду воззвание|год =1905|старонкі =14—15}}</ref>. Рэдактар ліберальнага часопіса «''Освобождение''» [[Пётр Бернгардавіч Струвэ]] у артыкуле «{{comment|Кат народа|Палач народа}}» пісаў: «''Народ ішоў да яго, народ чакаў яго. Цар сустрэў свой народ. Бізунамі, шаблямі і кулямі ён адказваў на словы смутку і даверу. На вуліцах Пецярбурга разлілася кроў і разарвалася назаўжды сувязь паміж народам і гэтым царом. Усё адно, хто ён, напышлівы дэспат, не жадаючы зважаць на народ, ці пагарджаны баязлівец, які баіцца стаць тварам да твару з той стыхіяй, з якой ён чэрпаў сілу, — пасля падзей {{OldStyleDate|22|студзеня|1905|9}} года цар Мікалай стаў адкрыта ворагам і катам народа''»<ref>{{артыкул|аўтар =Струве П. Б.|загаловак =Палач народа|спасылка =|выданне =Освобождение|месца =Париж|год =1905|нумар =64|старонкі =1}}</ref>. У рэвалюцыйным друку дзень 9 студзеня атрымаў назву «''[[Крывавая нядзеля|Крывавай нядзелі]]''»<ref>{{артыкул|загаловак= Революционные дни|аўтар= Ленин В. И.|спасылка= http://www.marxists.org/russkij/lenin/works/9-26.htm|выданне= Вперёд|год= 31 (18) января 1905 г.|нумар= 4}}</ref>. Пасля гэта назва была замацавана {{нп3|Кароткі курс гісторыі УКП(б)|Кароткім курсам гісторыі УКП(б)|ru|Краткий курс истории ВКП(б)}}<ref>{{Cite web |url=http://magister.msk.ru/library/politica/kursvkpb.htm#03 |title=Краткий курс истории ВКП(б). Глава III. Меньшевики и большевики в период русско-японской войны и первой русской революции (1904—1907 годы). |access-date=7 сакавіка 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111019050343/http://www.magister.msk.ru/library/politica/kursvkpb.htm#03 |archivedate=19 кастрычніка 2011 |url-status=dead }}</ref> і ўвайшла ў савецкую і расійскую [[Гістарыяграфія|гістарыяграфію]]. === Нарастанне рэвалюцыі. Маніфест 17 кастрычніка === 4 лютага ў Маскоўскім Крамлі бомбай [[Тэрарызм|тэрарыста]] быў забіты вялікі князь [[Сяргей Аляксандравіч]], які прытрымліваўся вельмі [[Правыя (палітыка)|правых]] палітычных поглядаў і меў пэўны ўплыў на свайго пляменніка. 17 красавіка 1905 года быў дадзены ўказ «''[[Указ аб умацаванні асноў верацярпімасці|Аб умацаванні асноў верацярпімасці]]''», які скасаваў шэраг [[Свабода сумлення|веравызнальных]] абмежаванняў, у прыватнасці ў дачыненні да «''раскольнікаў''» ([[Стараверства|старавераў]]). У краіне працягваліся [[Забастоўка|стачкі]]; пачаліся хваляванні на ўскраінах імперыі: у [[Курляндыя|Курляндыі]] {{нп3|Лясныя браты (1905—1906)|лясныя браты|ru|Лесные братья (1905—1906)}} пачалі выразаць мясцовых нямецкіх памешчыкаў, на [[Каўказ]]е пачалася {{нп3|Армяна-татарская разаніна (1905—1906)|армяна-татарская разаніна|ru|Армяно-татарская резня (1905—1906)}}. Рэвалюцыянеры і сепаратысты атрымлівалі падтрымку грашамі і зброяй ад Англіі і Японіі<ref>[http://his.1september.ru/articlef.php?ID=200301601 Девятьсот пятый год: террор в действии. Куплено на японские деньги] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061010075202/http://his.1september.ru/articlef.php?ID=200301601 |date=10 кастрычніка 2006 }}</ref>. Так, улетку 1905 года ў [[Балтыйскае мора|Балтыйскім моры]] быў затрыманы англійскі параход «Джон Графтан», які сеў на мель. Ён перавозіў некалькі тысяч вінтовак для фінскіх сепаратыстаў і баевікоў-рэвалюцыянераў. Адбылося некалькі паўстанняў на флоце і ў розных гарадах. Самым буйным стала снежаньскае паўстанне ў Маскве. Адначасова вялікі размах атрымаў [[Партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|эсэраўскі]] і [[Анархізм|анархісцкі]] індывідуальны тэрор. Усяго за пару гадоў рэвалюцыянерамі былі забітыя тысячы ўрадоўцаў, афіцэраў і паліцыянтаў — за адзін [[1906]] год былі забітыя 768 і параненыя 820 прадстаўнікоў і агентаў улады. Другая палова 1905 года была адзначана шматлікімі хваляваннямі ва ўніверсітэтах і ў духоўных семінарыях: праз хваляванні былі закрытыя амаль 50 сярэдніх духоўна-навучальных устаноў. Прыняцце 27 жніўня часовага закона пра аўтаномію ўніверсітэтаў выклікала ўсеагульны страйк навучэнцаў і ўскалыхнула выкладчыкаў універсітэтаў і духоўных акадэмій. Апазіцыйныя партыі скарысталіся пашырэннем свабод для ўзмацнення атак на самадзяржаўе ў друку<ref>[http://vivovoco.astronet.ru/VV/THEME/STOP/DAYLY.HTM Пресса и государство в России(1906—1917 г г.)]</ref>. 6 жніўня 1905 года былі падпісаныя маніфест пра ўвядзенне [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі|Дзяржаўнай думы]] («''як законадарадчай установы, якой падаецца папярэдняя распрацоўка і абмеркаванне заканадаўчых прапаноў і разгляд роспісу дзяржаўных прыбыткаў і выдаткаў''» — [[Аляксандр Рыгоравіч Булыгін|булыгінскай]] Думы), закон пра Дзяржаўную думу і палажэнне пра выбары ў Думу. Але рэвалюцыя набірала сілу і пераступіла праз акты 6 жніўня: у кастрычніку пачалася ўсерасійская палітычная стачка, страйкавалі звыш 2 млн чалавек. 17 кастрычніка Мікалай, пасля псіхалагічна цяжкіх ваганняў, вырашыўся падпісаць [[Маніфест 17 кастрычніка 1905 года|маніфест]], які загадваў, сярод іншага: «''1. Дараваць насельніцтву непарушныя асновы грамадзянскай свабоды на пачатках сапраўднай недатыкальнасці асобы, свабоды сумлення, слова, сходаў і саюзаў. <…> 3. Усталяваць як непарушнае правіла, каб ніякі закон не мог набыць сілу без ухвалы Дзяржаўнай Думы і каб абраным ад народа забяспечана была магчымасць сапраўднага ўдзелу ў наглядзе за заканамернасцю дзеянняў пастаўленых ад нас улад''»<ref>[http://www.kodeks.ru/noframe/free-duma?d&nd=723101077&prevDoc=723102131 Официальная публикация манифеста] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071012140124/http://www.kodeks.ru/noframe/free-duma?d&nd=723101077&prevDoc=723102131 |date=12 кастрычніка 2007 }}</ref>. 23 красавіка 1906 года былі зацверджаныя {{нп3|Асноўныя дзяржаўныя законы Расійскай імперыі||ru|Основные государственные законы Российской империи}}, якія згадвалі новую ролю Думы ў заканадаўстве. З пункту гледжання ліберальнай грамадскасці, маніфест азначаў канец рускага самадзяржаўя як неабмежаванай улады манарха. Праз тры тыдні пасля маніфеста былі амніставаныя палітычныя зняволеныя, апроч асуджаных за тэрарызм; указ 24 лістапада 1905 скасаваў папярэднюю як агульную, так і духоўную [[Цэнзура|цэнзуру]] для пачасовых (перыядычных) выданняў, што выходзілі ў гарадах імперыі (26 красавіка 1906 года скасавана любая цэнзура). Пасля апублікавання маніфеста страйкі зменшыліся; узброеныя сілы (апроч флоту, дзе мелі месца хваляванні) захавалі вернасць прысязе; паўстала і негалосна падтрымвалася Мікалаем вельмі правая манархічная грамадская арганізацыя — [[Саюз рускага народа]]. == Дзесяцігоддзе паміж дзвюма рэвалюцыямі == === Вехі ўнутранай і знешняй палітыкі === 18 (31) жніўня 1907 года быў падпісаны {{нп3|Англа-рускае пагадненне (1907)|дагавор з Вялікабрытаніяй па размежаванні сфер уплыву|ru|Англо-русское соглашение (1907)}} ў [[Кітай|Кітаі]], [[Афганістан]]е і [[Персія|Персіі]], які ў цэлым завяршыў працэс фармавання саюзу 3-х дзяржаў — Траістай згоды, вядомай як [[Антанта]] (''Triple-Entente'')<ref name="БРЭ23">Большая российская энциклопедия, Т. 2, М., 2005, стр. 23 (статья «Антанта»).</ref>; аднак узаемныя ваенныя абавязацельствы на той момант існавалі толькі паміж Расіяй і Францыяй<ref name="БРЭ23"/> — паводле [[Франка-рускі саюз|пагаднення 1891 года]] і ваеннай канвенцыі 1892 года<ref>[http://avalon.law.yale.edu/19th_century/frrumil.asp The Franco-Russian Alliance Military Convention — August 18, 1892]</ref>. 27 — 28 мая 1908 года (стары стыль) адбылася сустрэча брытанскага караля [[Эдуард VII|Эдуарда VII]] з расійскім царом — на рэйдзе ў гавані [[Талін|Рэвеля]]; цар прыняў ад караля мундзір [[адмірал]]а брытанскага флота<ref name=PravV1908a>«Правительственный вестник», 29 мая ([[11 чэрвеня|11 июня]]) 1908, № 116, стр. 1.</ref><ref name=PravV1908b>«Правительственный вестник», 30 мая ([[12 чэрвеня|12 июня]]) 1908, № 117, стр. 1.</ref>. Рэвельскае спатканне манархаў было вытлумачана ў [[Берлін]]е як крок да ўтварэння антыгерманскай кааліцыі<ref>История СССР с древнейших времен до наших дней. М.: Издательство «Наука», 1968, Т. VI, стр. 480.</ref> — нягледзячы на тое, што Мікалай быў перакананым праціўнікам збліжэння з Англіяй супраць Германіі. Складзенае паміж Расіяй і Германіяй 6 (19) жніўня 1911 года [[Патсдамскае пагадненне (1911)|Патсдамскае пагадненне]] не змяніла агульны вектар уцягвання Расіі і Германіі ў супрацьстаялыя адзін аднаму ваенна-палітычныя саюзы. 17 чэрвеня 1910 года быў найвышэйша зацверджаны ўхвалены Дзяржаўным Саветам і Дзяржаўнай Думай закон пра парадак выдання законаў, што тычыліся [[Вялікае Княства Фінляндскае|Вялікага Княства Фінляндскага]], — вядомы як закон пра парадак агульнаімперскага заканадаўства<ref>''[http://www.histdoc.net/history/ru/c1910.htm Закон о порядке издания, касающихся Финляндии законов и постановлений общегосударственного значения]''. // «Правительственный вестник», 22 июня ([[5 ліпеня|5 июля]]) 1910, № 133, стр. 1.</ref>. Накіраваны ў Персію расійскі кантынгент, які знаходзіўся там з 1909 года ў сувязі з нестабільным палітычным становішчам, у 1911 годзе быў узмоцнены. У 1912 годзе фактычным пратэктаратам Расіі стала [[Манголія]], якая атрымала незалежнасць ад Кітая ў выніку [[Сіньхайская рэвалюцыя|рэвалюцыі]]. Пасля гэтай рэвалюцыі ў 1912—[[1913]] гадах [[Тувінцы|тувінскія]] наёны (амбын-наён Хомбу-Доржу, Чамзы Хабы-лама, наён Даа-хашуна Буян-Бадыргы і іншыя) некалькі разоў звярталіся да царскага ўрада з просьбай прыняць [[Тува|Туву]] пад пратэктарат [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. 4 ([[17 красавіка|17]]) красавіка 1914 года рэзалюцыяй на дакладзе міністра замежных спраў быў усталяваны расійскі [[пратэктарат]] над {{нп3|Уранхайскі край|Уранхайскім краем|be-x-old|Тану-Ўранхай}}: край быў уключаны ў склад {{нп3|Енісейская губерня|Енісейскай губерні|ru|Енисейская губерния}} з перадачай ведання ў Туве палітычных і дыпламатычных спраў [[Іркуцк]]аму [[генерал-губернатар]]у. [[Файл:300-летие Романовых.jpg|thumb|250px|Мікалай II на святкаванні {{нп3|300-годдзе дому Раманавых|300-годдзя дому Раманавых|ru|300-летие дома Романовых}}.]] Пачатак [[Першая балканская вайна|ваенных дзеянняў]] [[Балканскі саюз|Балканскага саюзу]] супраць Турцыі восенню 1912 года адзначыла крах дыпламатычных высілкаў, распачатых пасля [[Баснійскі крызіс|Баснійскага крызісу]] {{нп3|Міністэрства замежных спраў Расійскай імперыі|міністрам замежных спраў|ru|Министерство иностранных дел Российской империи}} [[Сяргей Дзмітрыевіч Сазонаў|Сяргеем Дзмітрыевічам Сазонавым]] у кірунку саюзу з {{нп3|Порта|Портай|ru|Порта}}{{efn|Курс на збліжэнне з Турцыяй яшчэ раней пачаў актыўна праводзіцца прызначаным у ліпені 1909 года паслом у Канстанцінопаль {{нп3|Мікалай Валер’евіч Чарыкоў|М. В. Чарыковым|ru|Чарыков, Николай Валерьевич}} і падтрымліваўся, пасля няўдач дыпламатычнай лініі міністра [[Аляксандр Пятровіч Ізвольскі|Ізвольскага]], кіраўніком урада [[Пётр Аркадзьевіч Сталыпін|Сталыпіным]], якому належала ідэя аб’яднання балканскіх дзяржаў і Турцыі ў агульны Балканскі саюз.}} і адначаснага ўтрымання пад сваім кантролем [[Балканскі паўвостраў|Балканскіх дзяржаў]]: насуперак чаканням расійскага ўрада, войскі апошніх паспяхова цяснілі туркаў і ў лістападзе 1912 года балгарская армія была ў 45 км ад Канстанцінопаля, асманскай сталіцы. У сувязі з балканскай вайной усё больш агрэсіўны характар у дачыненні да Расіі набывалі паводзіны [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. З гэтай прычыны ў лістападзе 1912 года на нарадзе ў імператара разглядалася пытанне пра мабілізацыю войскаў трох расійскіх ваенных акруг. За гэту меру выступаў ваенны міністр {{нп3|Уладзімір Аляксандравіч Сухамлінаў|Уладзімір Аляксандравіч Сухамлінаў|ru|Сухомлинов, Владимир Александрович}}, але прэм’ер-міністру [[Уладзімір Мікалаевіч Какоўцаў|Уладзіміру Мікалаевічу Какоўцаву]] ўдалося пераканаць імператара не прымаць такога рашэння, якое бы пагражала ўцягваннем Расіі ў вайну<ref name=hrono.ru>[http://www.hrono.ru/libris/lib_k/kok5_05.html Владимир Коковцов. Из моего прошлого]</ref>. Пасля фактычнага пераходу турэцкай арміі пад германскае камандаванне (нямецкі генерал {{нп3|Ота Ліман фон Сандэрс||ru|Лиман фон Сандерс, Отто}} у канцы 1913 года заняў пост галоўнага інспектара турэцкай арміі) пытанне пра непазбежнасць вайны з Германіяй было паднята ў запісцы Сазонава імператару ад 23 снежня 1913 года; запіска Сазонава таксама абмяркоўвалася на пасяджэнні Савета міністраў<ref>{{Cite web |url=http://www.mid.ru/dip_vest.nsf/99b2ddc4f717c733c32567370042ee43/72df83da17906171c3256b290041b2e2?OpenDocument |title=С. Д. Сазонов (министр иностранных дел 1910—1916 гг.) |access-date=4 жніўня 2012 |archive-date=9 жніўня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809015447/http://www.mid.ru/dip_vest.nsf/99b2ddc4f717c733c32567370042ee43/72df83da17906171c3256b290041b2e2?OpenDocument |url-status=dead }}</ref>. [[Файл:Рубль 1913 300 лет дома Романовых.jpg|thumb|left|250px|{{нп3|Юбілей|Юбілейны|ru|Юбилей}} [[рубель]] '''[[300-годдзе дому Раманавых|300 гадоў дому Раманавых]]''' з выявамі першага цара дынастыі [[Міхаіл Фёдаравіч|Міхаіла]] і дзеючага — Мікалая II. [[Срэбра]], [[1913]].]] У 1913 годзе адбылося шырокае святкаванне [[300-годдзе дому Раманавых|300-годдзя дынастыі Раманавых]]: імператарская сям’я здзейсніла падарожжа ў Маскву, адтуль ва [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзімір]], [[Ніжні Ноўгарад]], а потым па [[Волга|Волзе]] ў [[Кастрама|Кастраму]], дзе ў {{нп3|Іпацьеўскі манастыр|Іпацьеўскім манастыры|ru|Ипатьевский монастырь}} 14 сакавіка [[1613]] года быў пакліканы на царства першы цар з Раманавых — [[Міхаіл Фёдаравіч (цар і вялікі князь усяе Русі)|Міхаіл Фёдаравіч]]; у студзені 1914 года адбылося ўрачыстае асвячэнне ў Санкт-Пецярбургу {{нп3|Федараўскі сабор (Санкт-Пецярбург)|Фёдараўскага сабора|ru|Фёдоровский собор (Санкт-Петербург)}}, узведзенага на знак юбілею дынастыі. === Мікалай II і Дума === {{main|Дзяржаўная дума Расійскай імперыі I склікання}} Дзве першыя Дзяржаўныя думы апынуліся няздольнымі ажыццяўляць рэгулярную заканадаўчую працу: супярэчнасці паміж дэпутатамі, з аднаго боку, і імператарам, з іншага, былі непераадольныя. Так, адразу пасля адкрыцця, у зваротным адрасе на тронную прамову Мікалая II [[Левыя (палітыка)|левыя]] сілы запатрабавалі ліквідацыі [[Дзяржаўны Савет (Расійская імперыя)|Дзяржаўнага Савета]] (верхняй палаты парламента), перадачы сялянам манастырскіх і казённых зямель. 19 мая 1906 года 104 дэпутаты [[Трудавікі|Працоўнай групы]] высунулі праект зямельнай рэформы (праект 104-х), змест якога зводзіўся да канфіскацыі зямель памешчыкаў і нацыяналізацыі ўсёй зямлі. [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі I склікання|Дума першага склікання]] была распушчана імператарам Іменным указам Сенату ад 8 ([[21 ліпеня|21]]) ліпеня 1906 года (апублікаваны ў нядзелю 9 ліпеня<ref>«Правительственный вестник», 9 ([[22 ліпеня|22]] июля) 1906, № 153, стр. 1.</ref>), які прызначаў час склікання зноў абранай Думы на 20 лютага 1907 года; найвышэйшы маніфест ад 9 ліпеня тлумачыў прычыны, сярод якіх значылася: «Выбарныя ад насельніцтва, замест працы будавання заканадаўчага, ухіліліся ў непрыналежную ім вобласць і звярнуліся да расследавання дзеянняў пастаўленых ад нас мясцовых улад, да ўказанняў Нам на недасканаласці Законаў Асноўных, змены якіх могуць быць распачаты толькі нашаю манархавай воляй, і да дзеянняў выяўна незаконных, як зварот ад асобы Думы да насельніцтва»<ref name=PrV11>«Правительственный вестник», 11 ([[24 ліпеня|24]] июля) 1906, № 154, стр. 1.</ref><ref>[http://tomskhistory.lib.tomsk.ru/page.php?id=1291 Манифест 9 июля 1906 г.]</ref>. Указам ад 10 ліпеня таго ж года прыпыняліся заняткі Дзяржаўнага Савета<ref name=PrV11/>. Адначасна з роспускам Думы, замест [[Іван Логінавіч Гарамыкін|І. Л. Гарамыкіна]] на пост старшыні Савета міністраў быў прызначаны [[Пётр Аркадзьевіч Сталыпін|П. А. Сталыпін]]. Аграрная палітыка Сталыпіна, паспяховае падаўленне бунту, яркія прамовы ў II Думе зрабілі яго кумірам некаторых правых. [[Файл:Автограф Николая Второго в Золотой книге почётных посетителей Думы 9 февраля 1916 г. Журнал Нива.jpg|thumb|250px|Аўтограф Мікалая Другога ў Залатой кнізе ганаровых наведнікаў Дзяржаўнай Думы 9 лютага 1916 года.]] [[Дзяржаўная дума Расійскай імперыі II склікання|Другая дума]] апынулася яшчэ больш левай, чым першая, бо ў выбарах бралі ўдзел [[РСДРП|сацыял-дэмакраты]] і [[эсэры]], якія байкатавалі першую думу. Ва ўрадзе спела ідэя пра роспуск Думы і змену выбарчага закона; Сталыпін не збіраўся знішчыць Думу, але змяніць склад Думы. Нагодай для роспуску сталі дзеянні сацыял-дэмакратаў: 5 мая на кватэры чальца думы ад РСДРП Азоля паліцыяй была выяўлена сходка 35 сацыял-дэмакратаў і каля 30 салдатаў пецярбургскага гарнізона; апроч таго, паліцыяй былі выяўлены розныя прапагандысцкія матэрыялы, што прызывалі да гвалтоўнага скідання дзяржаўнага ладу, розныя наказы ад салдатаў ваярскіх частак і фальшывыя пашпарты. 1 чэрвеня Сталыпін і старшыня Санкт-Пецярбургскай судовай палаты запатрабавалі ад Думы адхіленні ўсяго складу сацыял-дэмакратычнай фракцыі ад пасяджэнняў думы і здымання недатыкальнасці з 16 членаў РСДРП. Дума адказала на вымогі ўрада адмовай; вынікам супрацьстаяння з’явіўся маніфест Мікалая II пра роспуск II Думы, апублікаваны 3 чэрвеня 1907 года, — разам з [[Выбарчая сістэма 1907 года|Палажэннем пра выбары ў Думу]], то бок новым выбарчым законам. У маніфесце паказваўся таксама і тэрмін адкрыцця новай Думы — 1 лістапада таго ж года. Акт 3 чэрвеня 1907 года ў савецкай гістарыяграфіі называўся «[[Трэццячэрвеньскі пераварот|трэццячэрвеньскім пераваротам]]», бо ён уступаў у супярэчнасць з маніфестам 17 кастрычніка 1905 года, па якім ніводны новы закон не мог быць прыняты без ухвалы Дзяржаўнай думы. На думку генерала {{нп3|Аляксандр Аляксандравіч Масолаў|А. А. Масолава|ru|Мосолов, Александр Александрович}}, Мікалай II глядзеў на членаў Думы не як на прадстаўнікоў народа, а як на «проста інтэлігентаў» і дадаваў, што зусім іншым было яго дачыненне да [[Сяляне|сялянскім]] дэлегацыям: «Цар сустракаўся з імі ахвотна і падоўгу гаварыў, без стомы, радасна і ветліва»<ref>Ген. А. Мосолов. ''При дворе императора''. Рига, [1938], стр. 108.</ref>. === Зямельная рэформа === З 1902 па 1905 год распрацоўкай новага аграрнага заканадаўства на дзяржаўным роўні займаліся і дзяржаўныя дзеячы, і навукоўцы Расіі: Ул. І. Гурка, [[Сяргей Юльевіч Вітэ|С. Ю. Вітэ]], І. Л. Гарамыкін, А. В. Крывашэін, П. А. Сталыпін, П. П. Мігулін, {{нп3|Мікалай Мікалаевіч Кутлер|М. М. Кутлер|ru|Кутлер, Николай Николаевич}} і А. А. Каўфман. Пытанне скасавання абшчыны ставілася самым жыццём. У разгар рэвалюцыі М. М. Кутлер прапанаваў нават праект адчужэння часткі памешчыцкіх земляў. З 1907 года пачалі ажыццяўляцца так званая [[сталыпінская аграрная рэформа|«сталыпінская» аграрная рэформа]]. Асноўным кірункам рэформы было замацаванне земляў, што перш знаходзіліся ў калектыўнай уласнасці {{нп3|сельскае грамадства|сельскай абшчыны|ru|Сельское общество}}, за сялянамі-ўласнікамі. Дзяржава таксама аказвала шырокае спрыянне куплі сялянамі памешчыцкіх земляў (праз крэдытаванне Сялянскім пазямельным банкам), субсідыявала агранамічную дапамогу. Пры правядзенні рэформы вялікая ўвага надавалася змаганню з цераспалосіцай (з’ява, пры якой селянін апрацоўваў мноства дробных палосак зямлі ў розных палях), заахвочвалася вылучэнне сялянам пляцовак «да аднаго месца» (адрубы, хутары), якое прыводзіла да істотнага падвышэння эфектыўнасці гаспадаркі. Рэформа, што патрабавала велізарнага аб’ёму землеўпарадкавальных прац, разгортвалася досыць павольна. Да [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] ва ўласнасці сялян было замацавана не больш 20 % супольных земляў; так што вынікі рэформы, выяўна заўважныя і дадатныя, не паспелі выявіцца ў поўнай меры. У [[1913]] годзе Расія (без уліку прывіслінскіх губерняў) знаходзілася на першым у свеце месцы па вытворчасці [[жыта]], [[ячмень|ячменю]] і [[авёс|аўса]], на трэцім (пасля [[Канада|Канады]] і [[ЗША]]) па вытворчасці [[пшаніца|пшаніцы]], на чацвёртым (пасля [[Трэцяя французская рэспубліка|Францыі]], [[Германская імперыя|Германіі]] і [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]) па вытворчасці бульбы<ref>[http://www.rus-sky.com/history/library/1913/1913_2.html Россия. 1913 год. Статистико-документальный справочник. Раздел «Экономика».]</ref>. Расія стала галоўным экспарцёрам сельскагаспадарчай прадукцыі, на яе долю даводзілася {{Дроб|2|5}} усяго сусветнага экспарту сельгаспрадукцыі. Ураджайнасць збожжа была ў 3 разы ніжэй англійскай ці германскай, ураджайнасць бульбы — ніжэй у 2 разы. === Ператварэнні ў ваеннай сферы === Ваенныя ператварэнні [[1905]]—[[1912]] гадоў праводзіліся пасля паразы Расіі ў [[руска-японская вайна|руска-японскай вайне]] [[1904]]—[[1905]] гадоў, якая выявіла сур’ёзныя недахопы ў цэнтральным кіраванні, арганізацыі, сістэме камплектавання, баявой падрыхтоўцы і тэхнічным абсталяванні арміі. У першы перыяд ваенных ператварэнняў ([[1905]]—[[1908]]) было дэцэнтралізавана найвышэйшае ваеннае кіраванне (заснавана незалежнае ад Ваеннага міністэрства Галоўнае кіраванне Генеральнага штаба, створаны Савет дзяржаўнай абароны, генералы-інспектары былі падпарадкаваны непасрэдна імператару), скарочаны тэрміны службы (у пяхоце і палявой артылерыі з 5 да 3 гадоў, у іншых радах войскаў з 5 да 4 гадоў, на флоце з 7 да 5 гадоў), амалоджаны афіцэрскі склад; палепшаны побыт салдатаў і матросаў (харчаванне і рэчавае забеспячэнне) і матэрыяльнае становішча афіцэраў і звыштэрміновікаў. [[Файл:Czar nikolai II visit riga 1910.jpg|thumb|250px|Мікалай II падчас візіту ў [[Рыга|Рыгу]] (3 ліпеня [[1910]] года).]] У другі перыяд ([[1909]]—[[1912]]), была праведзена цэнтралізацыя найвышэйшага кіравання (Галоўнае кіраванне Генштаба ўлучана ў склад Ваеннага міністэрства, скасаваны Савет дзяржаўнай абароны, генералы-інспектары падпарадкаваны ваеннаму міністру); за кошт слабых у баявым дачыненні рэзервовых і прыгонных армій узмоцнены палявыя арміі (лік ваенных карпусоў павялічыўся з 31 да 37), створаны пры палявых частках запас, які пры мабілізацыі вылучаўся для разгортвання другачарговых (улучаючы палявую артылерыю, інжынерныя і чыгуначныя войскі, часткі сувязі), створаны кулямётныя каманды ў палках і корпусныя авіяатрады, юнкерскія вучылішчы ператвораны ў ваенныя вучылішчы, якія атрымалі новыя праграмы, уведзены новыя статуты і навучанні. У [[1910]] годзе быў створаны [[Імператарскі ваенна-паветраны флот Расійскай імперыі|Імператарскі ваенна-паветраны флот]]. === Першая сусветная вайна === [[Файл:Nicholas II declaring war on Germany from the balcony of the Winter Palace.jpeg|250px|thumb|20 ліпеня 1914. Мікалай II абвяшчяе вайну Германіі.]] 19 ліпеня ([[1 жніўня]]) [[1914]] года [[Германская імперыя|Германія]] абвясціла вайну Расіі: Расія ўступіла ў [[Першая сусветная вайна|сусветную вайну]], якая для яе скончылася крахам імперыі і дынастыі. Мікалай II прыкладаў высілкі для прадухілення вайны і ва ўсе перадваенныя гады, і ў апошнія дні перад яе пачаткам, калі (15 ліпеня 1914 года) Аўстра-Венгрыя абвясціла вайну Сербіі і пачала бамбардзіроўку Белграда. 16 (29) ліпеня 1914 года Мікалай II адправіў Вільгельму II тэлеграму, з прапановай «перадаць аўстра-сербскае пытанне на Гаагскую канферэнцыю»<ref>[http://wwi.lib.byu.edu/index.php/The_Willy-Nicky_Telegrams The World War I Document Archive]</ref> (у Міжнародны трацейскі суд у Гаазе)<ref name="Палеолог">Палеолог М. Царская Россия во время мировой войны. — М., Международные отношения, 1991 (Глава XII)</ref>{{efn|М. Палеалог у сваёй кнізе прыводзіць тэкст гэтай тэлеграмы і свае каментарыі: {{пачатак цытаты}} Вось тэкст гэтага дакумента: {{пачатак цытаты}}Дзякую за тваю тэлеграму, замірэнчую і сяброўскую. Тым часам, афіцыйнае паведамленне, перададзенае сёння тваім паслом майму міністру, было зусім у іншым тоне. Прашу вытлумачыць гэту нязгоду. Было б слушным перадаць аўстра-сербскае пытанне на Гаагскую канферэнцыю. Разлічваю на тваю мудрасць і сяброўства.{{канец цытаты}} Нямецкі ўрад не злічыў патрэбным апублікаваць гэту тэлеграму ў шэрагу лістоў, якімі непасрэдна памяняліся абодва манархі падчас крызісу, што папярэднічаў вайне. <…> І якую жудасную адказнасць узяў на сябе імператар Вільгельм, пакідаючы без адзінага слова адказу прапанову імператара Мікалая! Ён не мог адказаць на такую прапанову інакш, як пагадзіўшыся на яе. І ён не адказаў таму, што хацеў вайны. <…> Гісторыя яму гэта залічыць. …што 29 ліпеня, імператар Мікалай прапанаваў перадаць аўстра-сербскую спрэчку ў міжнародны трацейскі суд; што ў гэты ж самы дзень імператар Франц-Іосіф пачаў варожыя дзеянні, аддаўшы загад бамбардзіраваць Белград; і што ў той жа дзень імператар Вільгельм старшыняваў у вядомым савеце ў Патсдаме, на якім была вырашана ўсеагульная вайна. {{канец цытаты}} }}). Вільгельм II не адказаў на гэту тэлеграму<ref name="Палеолог"/><ref>[http://militera.lib.ru/memo/english/buchanan/14.html Бьюкенен Дж. Мемуары дипломата. — М.: Международные отношения, 1991.](Глава 14)</ref><ref>[http://www.archive.org/stream/mymissiontorussi01buchuoft#page/200/mode/1up/search/+Hague G. Buchanan. «My Mission to Russia and other diplomatic memories», 1923](P.200)</ref><ref>История России. XX век: 1894—1939\ под ред. А. Б. Зубова — М.: Астрель-АСТ, 2010 (с.291)</ref>. Апазіцыйныя партыі і ў краінах Антанты, і ў Расіі (у тым ліку сацыял-дэмакраты) у пачатку ПСВ лічылі агрэсарам менавіта Германію. У. І. Ленін увосень 1914 года пісаў, што менавіта Германія развязала вайну, у зручны для яе час<ref>Ленин В. И. ПСС. Том 26. «Война и российская социал-демократия»): {{пачатак цытаты}} Нямецкая буржуазія, шырачы казкі пра абарончую вайну з яе боку, на справе выбрала найболей зручны, з яе пункту погляду, момант для Вайны, выкарыстаўшы свае апошнія ўдасканаленні ў ваеннай тэхніцы і папярэджваючы новыя ўзбраенні, ужо запланаваныя і прадвызначаныя Расіяй і Францыяй. {{канец цытаты}} </ref>. 20 ліпеня 1914 года імператарам быў дадзены і да вечара таго ж дня апублікаваны маніфест пра вайну, а таксама іменны найвышэйшы ўказ, у якім ён, «не прызнаючы магчымым, па прычынах агульнадзяржаўнага характару, стаць зараз на чале нашых сухапутных і марскіх сіл, прызначаных для ваенных дзеянняў», загадваў вялікаму князю [[Мікалай Мікалаевіч Малодшы|Мікалаю Мікалаевічу]] быць Вярхоўным галоўнакамандуючым. [[Файл:Николай II, В. Б. Фредерикс и великий князь Николай Николаевич в Ставке.jpg|thumb|250px|left|Мікалай II, міністр двара і ўдзелаў граф {{нп3|Уладзімір Барысавіч Фрэдэрыкс|У. Б. Фрэдэрыкс|ru|Фредерикс, Владимир Борисович}} (у цэнтры) і вялікі князь [[Мікалай Мікалаевіч Малодшы|Мікалай Мікалаевіч]] (справа) у Стаўцы. Верасень [[1914]] года.]] Указамі ад 24 ліпеня 1914 года перапыняліся з 26 ліпеня заняткі [[Дзяржаўны Савет (Расійская Імперыя)|Дзяржаўнага Савета]] і [[Дзяржаўная Дума Расійскай імперыі|Думы]]<ref>«Правительственный вестник», 27 июля ([[9 жніўня|9 августа]]) 1914, № 165, стр. 1.</ref>. 26 ліпеня выйшаў маніфест пра вайну з Аўстрыяй. У той жа дзень адбыўся найвышэйшы прыём членаў Дзяржаўнага Савета і Думы: імператар прыбыў да Зімовага палаца на яхце разам з Мікалаем Мікалаевічам і, увойдучы ў Мікалаеўскую залу, звярнуўся: «Германія, а потым Аўстрыя абвясцілі вайну Расіі. Той велізарны ўздым патрыятычных пачуццяў любові да Радзімы і адданасці прастолу, які як ураган пранёсся па ўсёй зямлі нашай, служыць у маіх вачах і, думаю, у вашых зарукай у тым, што наша вялікая матушка-Расія давядзе пасланую Панам Богам вайну да жаданага канца. <…> Упэўнены, што вы ўсё і кожны на сваім месцы дапаможаце мне перанесці пасланае мне выпрабаванне і што ўсе, пачынаючы з мяне, выканаюць свой абавязак да канца. Вялік Бог Зямлі Рускай!»<ref>Цыт. паводле: «Правительственный вестник», 27 июля ([[9 жніўня|9 августа]]) 1914, № 165, стр. 2.</ref>. Пад канец сваёй зваротнай прамовы Старшыня Думы камергер {{нп3|Міхаіл Уладзіміравіч Радзянка|М. У. Радзянка|ru|Родзянко, Михаил Владимирович}}, сказаў: «Без адрознення думак, паглядаў і перакананняў Дзяржаўная Дума ад асобы Рускай Зямлі спакойна і цвёрда кажа свайму цару: „Адважвайцеся, гасудар, рускі народ з вамі і, цвёрда спадзеючыся на літасць Божую, не спыніцца ні перад якімі ахвярамі, пакуль вораг не будзе зламаны і годнасць Радзімы не будзе загароджана“». Маніфестам ад 20 кастрычніка ([[2 лістапада]]) 1914 года Расія абвясціла вайну [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]]: «У беспаспяховым дагэтуль змаганні з Расіяй, імкнучыся ўсімі спосабамі памножыць свае сілы, Германія і Аўстра-Венгрыя звярнуліся да дапамогі атаманскага ўрада і залучылі ў вайну з намі аслепленую імі Турцыю. Турэцкі флот, які кіруецца германцамі, адважыўся вераломна напасці на наша Чарнаморскае ўзбярэжжа. Неадкладна пасля гэтага загадалі мы Расійскаму паслу ў [[Стамбул|Цараградзе]], з усімі чынамі пасольскімі і консульскімі, пакінуць межы Турцыі. <…> Разам з усім народам рускім мы непахісна верым, што цяперашняе неразважнае ўмяшанне Турцыі ў ваенныя дзеянні толькі паскорыць фатальны для яе ход падзей і адкрые Расіі шлях да вырашэння адпісаных ёй продкамі гістарычных заданняў на берагах [[Чорнае мора|Чорнага мора]]»<ref>Цыт. паводле: «Правительственный вестник», 21 октября ([[3 лістапада|3 ноября]]) 1914, № 249, стр. 1 (захаваны некаторыя асаблівасці арыгінальнага напісання).</ref>. Урадавы орган друку паведамляў, што 21 кастрычніка, «дзень усшэсця на прастол гасудара імператара прыняў у [[Тбілісі|Тыфлісе]], у звязку з вайною з Турцыяй, характар народнага свята»<ref name="PrVest">«Правительственный вестник», 23 октября ([[4 лістапада|5 ноября]]) 1914, № 251, стр. 1.</ref>; у той жа дзень намеснікам была прынята дэпутацыя 100 найбольш вядомых [[Армяне|армян]] на чале з [[біскуп]]ам: дэпутацыя «прасіла {{нп3|Іларыён Іванавіч Варанцоў-Дашкоў|графа|ru|Воронцов-Дашков, Илларион Иванович}} кінуць да ступняў манарха Вялікай Расіі <…> пачуцці бязмежнай адданасці і гарачай любові вернападданага армянскага народа»<ref name="PrVest"/>; потым назвалася дэпутацыя мусульманаў-[[Суніты|сунітаў]] і [[Шыіты|шыітаў]]. У перыяд камандавання Мікалая Мікалаевіча цар некалькі разоў ездзіў у [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага|Стаўку]] для нарад з камандаваннем (21 — 23 верасня, 22 — 24 кастрычніка, 18 — 20 лістапада); у лістападзе 1914 года таксама ездзіў на поўдзень Расіі і Каўказскі фронт. Напачатку чэрвеня 1915 года становішча на франтах рэзка пагоршылася: быў здадзены [[Пшэмысль|Перамышль]], горад-крэпасць, з велізарнымі стратамі захоплены ў сакавіку. Пад канец чэрвеня быў пакінуты [[Львоў]]. Усе ваенныя набыцці былі згублены, пачаліся страты ўласнай тэрыторыі Расійскай імперыі. У ліпені была здадзена [[Варшава]], уся [[Царства Польскае|Польшча]] і частка Літвы; сапернік працягваў наступаць. У грамадстве загаварылі пра няздольнасць урада даць рады са становішчам. Як з боку грамадскіх арганізацый, Дзяржаўнай думы, так і з боку іншых груповак, нават многіх вялікіх князёў загаварылі пра стварэнне «міністэрства грамадскага даверу». У пачатку 1915 года ў арміі на фронце з’явілася вялікая патрэба ў зброі і боепрыпасах. Стала яснай патрэба поўнай перабудовы эканомікі ў адпаведнасці з вымогамі вайны. 17 жніўня Мікалай II зацвердзіў дакументы пра ўтварэнне чатырох Асобых нарад: па абароне, паліве, харчах і перавозках. Гэтыя нарады, што складаліся з прадстаўнікоў урада, прыватных прамыслоўцаў, членаў Дзярждумы і Дзяржсаветаз і ўзначальваліся адпаведнымі міністрамі, павінны былі з’яднаць высілкі ўрада, прыватнай прамысловасці і грамадскасці ў мабілізацыі прамысловасці пад ваенныя патрэбы. Найбольш галоўным з іх была [[Асобая нарада па абароне]]. 9 мая 1916 года, імператар у суправаджэнні сям’і, генерала [[Аляксей Аляксеевіч Брусілаў|Брусілава]] і інш., правёў агляд войскаў у [[Бесарабская губерня|Бесарабскай губерні]] ў горадзе [[Бендэры]] і наведаў лазарэт, што размяшчаўся ў гарадской Аўдыторыі. [[Файл:Николай 2 в Бендерах.jpg|thumb|250px|left|Імператар Мікалай II з візітам у Бендэрах наведвае лазарэт.]] Разам са стварэннем асобых нарад, у 1915 годзе сталі ўзнікаць [[Ваенна-прамысловыя камітэты]] — грамадскія арганізацыі буржуазіі, што насілі паўапазіцыйны характар. [[Файл:RussianHighCommand.jpeg|thumb|250px|left|Імператар Мікалай II і камандуючыя франтамі на пасяджэнні Стаўкі.]] === Прыняцце Мікалаем II на сябе Вярхоўнага галоўнакамандавання Рускай арміяй === Пераацэнка вялікім князем [[Мікалай Мікалаевіч Малодшы|Мікалаем Мікалаевічам]] сваіх здольнасцей пацягнула ў выніку шэраг буйных ваенных памылак, а спробы адвесці ад сябе адпаведныя вінавачанні пацягнулі раздзіманне германафобіі і шпіёнаманіі. Адным з падобных найболей значных эпізодаў стала {{нп3|Сяргей Мікалаевіч Мясаедаў|справа падпалкоўніка Мясаедава|ru|Мясоедов, Сергей Николаевич}}, якая завяршылася пакараннем смерцю невінаватага. Мікалай Мікалаевіч у ёй гуляў першую скрыпку нароўні з [[Аляксандр Іванавіч Гучкоў|А. І. Гучковым]]<ref name="autogenerated1">''С. В. Фомин'' Золотой клинок Империи // Граф Келлер М.: НП «Посев», 2007 ISBN 5-85824-170-0, стр. 420</ref>. Камандуючы фронтам, з прычыны нязгоды суддзяў, не зацвердзіў прысуд, аднак лёс Мясаедава вырашыла рэзалюцыя Вярхоўнага галоўнакамандуючага вялікага князя Мікалая Мікалаевіча: «Усё адно павесіць!». Гэта справа, у якой вялікі князь гуляў першую ролю, пацягнула ўзмацненне выразна арыентаванай падазронасці грамадства і згуляла сваю ролю ў тым ліку ў майскім нямецкім пагроме 1915 года ў Маскве<ref name=autogenerated1/>. Ваенны гісторык {{нп3|Антон Антонавіч Кярсноўскі|А. А. Кярсноўскі|ru|Керсновский, Антон Антонович}} канстатуе, што да лета 1915 года «на Расію насунулася ваенная катастрофа», і менавіта гэта пагроза стала галоўнай прычынай Найвышэйшага рашэння пра зняцце Вялікага Князя з паста Галоўкаверха<ref name="Kers306">''[[Антон Антонавіч Кярсноўскі|А. А. Керсновский]] ''История Русской Армии. Т.3. С.306</ref>. Мікалай II, які прыехаў 5 мая 1915 года ў Стаўку, адклаў свой ад’езд дамоў<ref>''С. В. Фомин'' Золотой клинок Империи // Граф Келлер М.: НП «Посев», 2007 ISBN 5-85824-170-0, стр. 429</ref>: {{пачатак цытаты}} Ці мог Я з’ехаць адсюль пры такіх цяжкіх акалічнасцях. Гэта было б зразумета так, што Я ўнікаю заставацца з Арміяй у сур’ёзныя моманты. Бедны М[ікалаша], расказваючы Мне ўсё гэта, плакаў у Маім кабінеце і нават спытаў Мяне, ці не думаю Я замяніць яго больш здольным чалавекам. Я не быў узбуджаны, Я адчуваў, што ён кажа менавіта то, што думае. Ён усё прымаўся Мне дзякаваць за тое, што Я застаўся тут, таму што Мая наяўнасць супакойвала яго ''асабіста''. {{канец цытаты}} Генерал [[Міхаіл Васільевіч Аляксееў|М. В. Аляксееў]], які прыязджаў у верасні 1914 года ў Стаўку, таксама быў «здзіўлены бязладзіцай, якая панавала там, разгубленасцю і маркотай. Абодва, і Мікалай Мікалаевіч, і Янушкевіч, разгубіліся ад няўдач Паўночна-заходняга фронту і не ведаюць, што распачаць»<ref>Записки Н. М. Романова // Красный архив. Т. 47-48. М.1931. С.162</ref>. Няшчасці на фронце працягваліся: 22 ліпеня была здадзена Варшава, Коўна, былі падарваны ўмацаванні Брэста, немцы набліжаліся да Заходняй Дзвіны, была пачата эвакуацыя Рыгі. У такіх умовах Мікалай II вырашыў адхіліць Вялікага Князя, які не спраўляўся, і сам устаць на чале Рускай арміі. Паводле ацэнцы ваеннага гісторыка А. А. Кярсноўскага, такое рашэнне імператара было адзіным выйсцем<ref name = Kers306/>: {{пачатак цытаты}} Гэта было адзіным выйсцем з крытычнага становішча, якое стварылася. Кожная гадзіна прамаруджвання пагражала гібеллю. Вярхоўны галоўнакамандуючы і яго супрацоўнікі не спраўляліся больш са становішчам — іх належала тэрмінова замяніць. А за адсутнасцю ў Расіі палкаводца замяніць Вярхоўнага мог толькі Гасудар. {{канец цытаты|крыніца=''[[Антон Антонавіч Кярсноўскі|А. А. Керсновский]]'' История Русской Армии}} {{OldStyleDate|5|верасня|1915|23|жніўня}} года Мікалай II прыняў на сябе званне Вярхоўнага галоўнакамандуючага, змяніўшы на гэтым пасту Вялікага князя [[Мікалай Мікалаевіч Малодшы|Мікалая Мікалаевіча]], які быў прызначаны камандуючым Каўказскім фронтам. Начальнікам штаба стаўкі Вярхоўнага галоўнакамандуючага быў прызначаны [[Міхаіл Васільевіч Аляксееў|М. В. Аляксееў]]. Неўзабаве стан генерала Аляксеева кардынальна змяніўся: генерал падбадзёрыўся, знікла яго трывога і поўная разгубленасць. Дзяжурны генерал у Стаўцы П. К. Кандзяроўскі нават падумаў, што з фронту прыйшлі добрыя весткі, што прымусілі начальніка штаба падбадзёрыцца, аднак прычына была іншай: новы Вярхоўны галоўнакамандуючы прыняў у Аляксеева даклад пра становішча на фронце і даў яму вызначаныя ўказанні; на фронт была дадзена тэлеграма, што «зараз ні кроку назад». Прарыў Вільня-Маладзечна было загадана ліквідаваць войскамі генерала Эверта. Аляксееў быў заняты прывядзеннем у выкананне загаду Гасудара<ref>''Кондзеровский П. К.'' В Ставке Верховного. 1914—1917. Париж. 1967, С.83</ref><ref>Очевидец. Ставка Верховного Главнокомандующего. Два приказа. С. 160—161</ref><ref>''С. В. Фомин'' Золотой клинок Империи // Граф Келлер М.: НП «Посев», 2007 ISBN 5-85824-170-0, стр. 434</ref>: {{quotation|Перад мной стаяў іншы чалавек. Замест нярвовага, разгубленага генерала Аляксеева знаходзіўся спакойны, упэўнены начальнік штаба Вярхоўнага, які прыводзіць у выкананне волю Галоўнакамандуючага, Рускага Імператара.|}} Тым часам рашэнне Мікалая выклікала неадназначную рэакцыю, улічваючы, што супраць гэтага кроку выступалі ўсе міністры, а безумоўна падтрымала яго толькі Аляксандра Фёдараўна<ref name="ПерваяМироваяВойна">{{кніга|аўтар=А. И. Уткин|загаловак=Первая мировая война|месца=М.|выдавецтва=Алгоритм|год=2001|старонак=592|спасылка =http://militera.lib.ru/h/utkin2/index.html}}</ref>. Министр {{нп3|Аляксандр Васільевіч Крывашэін|А. В. Крывашэін|ru|Кривошеин, Александр Васильевич}} гаварыў: {{пачатак цытаты}} Расія перажывала і цяжэйшыя часы, але ніколі не было часу, калі б усё магчымае было б зроблена для ўскладнення ўжо немагчымай сітуацыі… Мы сядзім на бочцы з порахам. Патрэбна адзіная іскра, каб усё ўзляцела ў паветра… Прыняцце імператарам камандавання арміяй — гэта не іскра, а цэлая свечка, кінутая ў гарматны арсенал. {{канец цытаты}} Салдаты рускай арміі сустрэлі рашэнне Мікалая пра заняцце ім паста Вярхоўнага Галоўнакамандуючага без запалу<ref>{{кніга|аўтар=Поршнева О. С.|загаловак=Крестьяне, рабочие и солдаты России накануне и в годы Первой мировой войны|месца=М.|год=2004|старонак=200}}</ref>. У той жа час германскае камандаванне было здаволена сыходам князя Мікалая Мікалаевіча з паста вярхоўнага галоўнакамандуючага — яно лічыла яго цвёрдым і ўмелым праціўнікам. Шэраг яго стратэгічных ідэй былі ацэнены [[Эрых Людэндорф|Эрыхам Людэндорфам]] як у найвышэйшай ступені адважныя і бліскучыя<ref name="ПерваяМироваяВойна"/>. Вынік гэтага рашэння Мікалая II быў каласальны<ref>Спиридович А. И., Великая Война и Февральская Революция 1914—1917 гг. Минск: Харвест, 2004</ref> (Кн. 1, глава 12)<ref name = Kers306/>. У час [[Свянцянскі прарыў|Свянцянскага прарыву]] 8 верасня — 2 кастрычніка германскія войскі былі пабіты, і іх наступ быў спынены. Бакі перайшлі да [[Пазіцыйная вайна|пазіцыйнай вайны]]: бліскучыя рускія контратакі, якія адбываліся ў раёне Вільня-Маладзечна, і наступныя падзеі дазволілі пасля ўдалай вераснёвай аперацыі, больш не асцерагаючыся варожага наступу, рыхтавацца да новага этапу вайны. Па ўсёй Расіі закіпела праца па фармаванні і навучанні новых армій. Прамысловасць узмоцненымі тэмпамі вырабляла боепрыпасы і ваенны рыштунак. Такая працы стала магчымай дзякуючы ўпэўненасці, што наступленне ворага спынена. Да вясны 1917 года былі створаны новыя арміі, забяспечаныя рыштункам і боепрыпасамі лепш, чым калі б там ні было да гэтага за ўсю вайну<ref>Граф Келлер М.: НП «Посев», 2007 ISBN 5-85824-170-0, С. 434</ref>. Восеньскі прызыў 1916 года павялічыў колькасць арміі да 13 мільёнаў чалавек, а страты ў вайне перавалілі за 2 мільёны. За 1916 год Мікалай II змяніў чатырох старшыняў Савета міністраў ([[Іван Логінавіч Гарамыкін|І. Л. Гарамыкіна]], [[Барыс Уладзіміравіч Шцюрмер|Б. В. Шцюрмера]], [[Аляксандр Фёдаравіч Трэпаў|А. Ф. Трэпава]] і {{нп3|Мікалай Дзмітрыевіч Галіцын|кн. М. Д. Галіцына|ru|Голицын, Николай Дмитриевич}}), чатырох міністраў унутраных спраў ([[Аляксей Мікалаевіч Хвастоў|А. М. Хвастова]], Б. В. Шцюрмера, А. А. Хвастова і [[Аляксандр Дзмітрыевіч Пратапопаў|А. Д. Пратапопава]]), трох міністраў замежных спраў ([[Сяргей Дзмітрыевіч Сазонаў|С. Д. Сазонава]], Б. В. Шцюрмера і [[Мікалай Мікалаевіч Пакроўскі|М. М. Пакроўскага]]), двух ваенных міністраў ({{нп3|Аляксей Андрэевіч Паліванаў|А. А. Паліванава|ru|Поливанов, Алексей Андреевич}}, {{нп3|Дзмітрый Савельевіч Шуваеў|Д. С. Шуваева|ru|Шуваев, Дмитрий Савельевич}}) і трох міністраў юстыцыі (А. А. Хвастова, [[Аляксандр Аляксандравіч Макараў|А. А. Макарава]] і М. А. Дабравольскага). Да 1 студзеня 1917 года адбыліся змены і ў Дзяржаўным савеце. Мікалай выключыў 17 членаў і прызначыў новых. 19 студзеня ([[1 лютага]]) 1917 года ў Петраградзе адкрылася сустрэча высокапастаўленых прадстаўнікоў [[Антанта|саюзных дзяржаў]], якая ўвайшла ў гісторыю як {{нп3|Петраградская канферэнцыя||ru|Петроградская конференция}} (''q.v.''): ад саюзнікаў Расіі на ёй былі дэлегаты [[Брытанская імперыя|Вялікабрытаніі]], [[Трэцяя французская рэспубліка|Францыі]] і [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Італіі]], якія таксама наведалі Маскву і фронт, мелі сустрэчы з палітыкамі розных палітычных арыентацый, з кіраўнікамі фракцый Думы; апошнія згоднена гаварылі кіраўніку брытанскай дэлегацыі пра немінучую [[Рэвалюцыя|рэвалюцыю]] — або знізу, або зверху (у форме палацавага перавароту)<ref>{{нп3|Апалон Барысавіч Давідсон|А. Б. Давидсон|ru|Давидсон, Аполлон Борисович}}. [http://vivovoco.astronet.ru/VV/PAPERS/HISTORY/FEBRUARY.HTM «Февраль 1917 года. Политическая жизнь Петрограда глазами союзников»] («Новая и новейшая история». № 1, 2007)</ref>. === Намёкі на магчымасць заключэння сепаратнага міру з непрыяцелем === Мікалай II, спадзеючыся на паляпшэнне сітуацыі ў краіне ў выпадку поспеху вясновага наступлення 1917 года (пра што дамовіліся на Петраградскай канферэнцыі), складаць сепаратны мір з праціўнікам не збіраўся — у пераможным завяршэнні вайны ён бачыў найважнейшы сродак умацавання трона. Намёкі на тое, што Расія можа пачаць перамовы пра заключэнне сепаратнага міру, былі дыпламатычнай гульнёй, якая вымусіла Антанту прызнаць патрэбу ўсталявання рускага кантролю над [[Чарнаморскія пралівы|Пралівамі]]. 4 сакавіка 1915 года [[Сяргей Дзмітрыевіч Сазонаў|Сазонаў]] уручыў паслам {{нп3|Джордж Уільям Б’юкенен|Б’юкенену|ru|Бьюкенен, Джордж Уильям}} і {{нп3|Жорж Марыс Палеалог|Палеалогу|ru|Палеолог, Жорж Морис}} памятную запіску, дзе гаварылася: {{пачатак цытаты}}Ход [[Дарданэльская аперацыя|апошніх падзей]] прыводзіць яго вялікасць імператара Мікалая да думкі, што пытанне пра Канстанцінопаль і пралівы павінна быць даканцова вырашана адпаведна стагадовым імкненням Расіі. Любое рашэнне было б недастатковым і нетрывалым у выпадку, калі б горад Канстанцінопаль, заходні бераг Басфора, Мармуровага мора і Дарданэл, а таксама паўднёвая Фракія да лініі Энас — Мідыя не былі надалей уключаны ў склад Расійскай імперыі. Таксама частка азіяцкага ўзбярэжжа ў межах паміж Басфорам, ракой Скарыяй і пунктам на беразе Ізмідскага заліва, астравы Мармуровага мора, астравы Імбрас і Тэнедас павінны быць уключаны ў склад імперыі. Адмысловыя інтарэсы Францыі і Вялікабрытаніі ў паказаным раёне будуць старанна выконвацца.{{канец цытаты}} Увесну 1916 года Старшыня Савета міністраў Б. В. Шцюрмер пісаў:{{пачатак цытаты}}Мне здавалася магчымым цяпер абвясціць Расіі і Еўропе пра дамову з нашымі саюзнікамі, Францыяй і Англіяй, пра саступку Расіі Канстанцінопаля, праліваў і берагавых палос. Уражанне, якое вырабіць у Расіі ажыццяўленне гістарычных запаветаў, будзе велізарнае. Вестка гэта можа быць выкладзена ў выглядзе ўрадавага паведамлення. Яго Вялікасць даведаўся адносна спосабаў магчымага выканання абвяшчэння саступкі нам Канстанцінопаля і праліваў. Я меў выпадак памяняцца думкай з пасламі Вялікабрытаніі і Францыі, якія не сустракаюць да гэтага перашкод.{{канец цытаты}} == Падзенне манархіі == === Нарастанне рэвалюцыйных настрояў === {{main|Лютаўская рэвалюцыя}} Вайна, падчас якой адбывалася шырокая мабілізацыя працаздольнага мужчынскага насельніцтва, коней і масавая рэквізіцыя скаціны і сельскагаспадарчых прадуктаў, згубна адбівалася на эканоміцы, асабліва на сяле. У асяроддзі палітызаванага петраградскага грамадства ўлада апынулася дыскрэдытавана скандаламі (у прыватнасці, злучанымі з уплывам [[Рыгор Яфімавіч Распуцін|Р. Я. Распуціна]] і яго стаўленікаў — «цёмных сіл») і падазрэннямі ў здрадзе; дэкларатыўная прыхільнасць Мікалая ідэі «самадзяржаўнай» улады ўступала ў вострую супярэчнасць з ліберальнымі і левымі памкненнямі значнай часткі думцаў і грамадства. Пра настроі ў арміі сведчыў пасля рэвалюцыі генерал [[Антон Іванавіч Дзянікін|А. І. Дзянікін]]: «Што да стаўлення да трона, то, як з’ява агульная, у афіцэрскім корпусе было імкненне вылучыць асобу гасудара ад таго прыдворнага бруду, які яго атачаў, ад палітычных памылак і злачынстваў царскага ўрада, які выяўна і няўхільна вёў да разбурэння краіну і да паразы арміі. Гасудару даравалі, яго імкнуліся апраўдаць. Як убачым ніжэй, да 1917 года і гэта дачыненне ў вядомай частцы афіцэрства павагалася, выклікаўшы ту з’яву, якую князь Валконскі зваў „рэвалюцыяй справа“, але ўжо на глебе чыста палітычнай»<ref>Генерал А. И. Деникин. [http://militera.lib.ru/memo/russian/denikin_ai2/1_01.html Устои старой власти: вера, царь и отечество] // ''Очерки русской смуты.'' Том первый, Выпуск первый — Paris, 1921, стр. 14.</ref>. Калектыў сучасных гісторыкаў на чале з А. Б. Зубавым у сваёй кнізе адзначаюць<ref>История России, XX век: 1894—1939\\под ред. А. Б. Зубова. — М., Астрель-АСТ, 2010</ref> (с.381): {{пачатак цытаты}} Сілы, апазіцыйныя Мікалаю II, рыхтавалі дзяржаўны пераварот, пачынаючы з 1915 года. Гэта былі і лідары розных палітычных партый, прадстаўленых у Думе, і буйныя ваенныя, і верхавіна буржуазіі, і нават некаторыя члены Імператарскай Сям’і. Меркавалася, што пасля адрачэння Мікалая II на пасад узыдзе яго непаўналетні сын [[Аляксей Мікалаевіч|Аляксей]], а рэгентам стане малодшы брат цара — [[Міхаіл Аляксандравіч (сын Аляксандра III)|Міхаіл]]. Падчас Лютаўскай рэвалюцыі гэта задума пачала ажыццяўляцца. {{канец цытаты}} Са снежня 1916 года ў прыдворным і палітычным асяроддзі чакаўся «пераварот» у той ці іншай форме, магчымае адрачэнне імператара ў карысць Цэсарэвіча Аляксея пры рэгенцтве вялікага князя Міхаіла Аляксандравіча. 23 лютага 1917 года ў Петраградзе пачаўся страйк; праз 3 дня ён стаў усеагульным. Раніцай 27 лютага 1917 года адбылося паўстанне салдатаў Петраградскага гарнізона і далучэнне іх да страйкоўцаў; супраціў мяцяжу і хваляванням аказвала толькі паліцыя. У Маскве адбылося такое ж паўстанне. Імператрыца Аляксандра Фёдараўна, не ўсведамляючы сур’ёзнасці падзей, 25 лютага пісала мужу: {{пачатак цытаты}} Гэты «хуліганскі» рух, юнакі і дзяўчыны толькі для падбухторвання бегаюць з крыкамі, што ў іх няма хлеба, а працоўныя не даюць іншым працаваць. Было б вельмі холадна, яны, напэўна, засталіся б дома. Але ўсё гэта пройдзе і супакоіцца, калі толькі Дума будзе паводзіць сябе прыстойна<ref>ГА РФ. Ф. 601. Оп. 1. Д. 1151. Л. 490—493 (перевод с английского языка).</ref>. {{канец цытаты}} 25 лютага 1917 года ўказам Мікалая II пасяджэнні Дзяржаўнай Думы былі спынены з 26 лютага да красавіка таго ж года, што яшчэ больш напаліла становішча. Старшыня Дзяржаўнай Думы М. В. Радзянка накіраваў шэраг тэлеграм імператару пра падзеі ў Петраградзе. Тэлеграма, атрыманая ў Стаўцы 26 лютага 1917 года ў 22:40: {{пачатак цытаты}} Найпадданейша даношу вашай вялікасці, што народныя хваляванні, распачатыя ў Петраградзе, прымаюць стыхійны характар і пагрозлівыя памеры. Асновы іх — нястача печанага хлеба і слабы падвоз мукі, што запальвае паніку, але галоўным чынам поўны недавер да ўлады, няздольнай вывесці краіну з цяжкага становішча<ref>[http://rusarchives.ru/evants/exhibitions/1917-myths-kat/9.shtml Телеграмма председателя Государственной Думы М. В. Родзянко императору Николаю II о начавшихся в Петрограде беспорядках.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150626192607/http://rusarchives.ru/evants/exhibitions/1917-myths-kat/9.shtml |date=26 чэрвеня 2015 }}</ref>. {{канец цытаты}} У тэлеграме 27 лютага 1917 года паведамляў: {{пачатак цытаты}} Грамадзянская вайна пачалася і разгараецца. <…> Загадайце ў скасаванне вашага найвышэйшага ўказа зноў склікаць заканадаўчыя палаты <…> Калі рух перакінецца ў армію <…> крушэнне Расіі, а з ёй і дынастыі — немінуча<ref>ГА РФ. Ф.601. Оп.1. Д. 2090. Л. 1.</ref>. {{канец цытаты}} Дума, што мела тады высокі аўтарытэт у рэвалюцыйна наладжаным асяроддзі, не падпарадкавалася ўказу ад 25 лютага і працягнула працу ў так званых прыватных нарадах членаў Дзяржаўнай Думы, што склікаліся заснаваным вечарам 27 лютага {{нп3|Часовы камітэт Дзяржаўнай думы|Часовым камітэтам Дзяржаўнай Думы|ru|Временный комитет Государственной думы}}<ref>''Государственная Дума Российской империи 1906—1917: энциклопедия''. М.: Российская политическая энциклопедия, 2008, стр. 670.</ref>. Апошні ўзяў на сябе ролю органа вярхоўнай улады адразу па сваім сфармаванні<ref name="GD108">''Государственная Дума Российской империи 1906—1917: энциклопедия''. М.: Российская политическая энциклопедия, 2008, стр. 108.</ref>. === Адрачэнне === {{main|Адрачэнне Мікалая II}} {{вікікрыніцы|ru:Манифест об отречении Николая II|Маніфест аб адрачэнні Мікалая II}} [[Файл:Отречение от престола императора Николая II. 2 марта 1917.jpg|thumb|260px|Адрачэнне ад прастола імператара Мікалая II. 2 сакавіка 1917 года. Машынапіс. 35×22. У правым ніжнім вугле алоўкам подпіс Мікалая II: ''Мікалай''; у левым ніжнім вугле чорным чарнілам па-над алоўкам заверительная надпіс рукой [[Уладзімір Барысавіч Фрэдэрыкс|У. Б. Фрэдэрыкса]]: ''міністр імператарскага двара генерал-ад’ютант граф Фрэдэрыкс''.]] [[Файл:1917 март Отречение Николая II манифест.jpg|thumb|250px|Маніфест аб адрачэнні. Цана 6 кап.]] [[Файл:Pskov asv07-2018 railway station area img04.jpg|thumb|250px|Пскоў. Памятная дошка на будынку вакзала.]] Стаўка пазнае пра пачатак рэвалюцыі са спазненнем на два дні, па данясеннях генерала [[Сяргей Сямёнавіч Хабалаў|С. С. Хабалава]], ваеннага міністра Бяляева і міністра ўнутраных спраў Пратапопава. Першая тэлеграма, што паведамляе пра пачатак рэвалюцыі, паступае генералу Аляксееву толькі 25 лютага ў 18:08: «Даношу, што 23 і 24 лютага, з прычыны нястачы хлеба, на многіх заводах паўстаў страйк… 200 тысяч працоўных…Каля трох гадзін дня на Знаменскай плошчы забіты пры рассейванні натоўпу прыстаў Крылоў. Натоўп рассеяны. У падаўленні хваляванняў, апроч Петраградскага гарнізона, бяруць удзел пяць эскадронаў Дзявятага запаснога кавалерыйскага палка з Краснага Сяла сотня Л.-Гв. зборна-казачага палка з Паўлаўска і выклікана ў Петраград пяць эскадронаў Гвардзейскага запаснога кавалерыйскага палка. № 486. Сек. Хабалаў»<ref name=telegr>[http://www.dk1868.ru/telegramm/oglavlen.htm Телеграфная переписка Ставки, Петрограда и командующих фронтами в феврале-марте 1917 г.]</ref>. Генерал [[Міхаіл Васільевіч Аляксееў|Аляксееў]] дакладае Мікалаю II утрыманне гэтай тэлеграмы. У той жа час палацавы камендант Войкаў дакладае Мікалаю II тэлеграму міністра ўнутраных спраў Пратапопава: «Стаўка. Палацаваму каменданту. … 23 лютага бліснуў у сталіцы страйк, што суправаджаўся вулічнымі хваляваннямі. Першы дзень страйкавалі каля 90 тысяч працоўных, другой — да 160 тысяч, сёння — каля 200 тысяч. Вулічныя хваляванні выяўляюцца ў дэманстратыўных шэсцях, часткай з чырвонымі сцягамі, разгроме некаторых крам, частковым спыненні страйкоўцамі трамвайнага руху, сутыкненнях з паліцыяй. …паліцыяй здзейснена некалькі стрэлаў у кірунку натоўпу, адкуль адбыліся зваротныя стрэлы. … забіты прыстаў Крылоў. Рух носіць неарганізаваны стыхійны характар. …У Маскве спакойна. МУС Пратапопаў. № 179. 25 лютага 1917 г.»<ref name=telegr/> Прачытаўшы абедзве тэлеграмы, Мікалай II вечарам 25 лютага загадаў генералу [[Сяргей Сямёнавіч Хабалаў|С. С. Хабалаву]] спыніць хваляванні ваеннай сілай ('''''«Загадваю заўтра ж спыніць у сталіцы хваляванні, недапушчальныя ў цяжкі час вайны з Германіяй і Аўстрыяй. МІКАЛАЙ»''''')<ref name=telegr/>. 26 лютага ў 17:00 прыходзіць тэлеграма Радзянкі: «Становішча сур’ёзнае. У сталіцы анархія. …На вуліцах адбываецца бязладная стральба. Часткі войскаў страляюць адзін у аднаго. Трэба неадкладна даручыць асобе, што карыстаецца даверам, скласці новы ўрад»<ref name="ReferenceA">Кобылин В. С. Анатомия измены. Истоки антимонархического заговора. — СПб, «Царское дело», 2005</ref> (с. 255), але Мікалай II адмаўляецца рэагаваць на гэту тэлеграму, заявіўшы міністру імператарскага двара Фрэдэрыксу, што «Зноў гэты таўстун Радзянка мне напісаў розную лухту, на якую я яму не буду нават адказваць»<ref name=telegr/>. Наступная тэлеграма Радзянкі прыходзіць у 22:22, і таксама носіць падобны панічны характар. 27 лютага ў 19:22 у Стаўку прыходзіць тэлеграма ваеннага міністра Бяляева, што заяўляў пра практычна пагалоўны пераход Петраградскага гарнізона на бок рэвалюцыі і патрабаваў прысылкі лаяльных цару войскаў; у 19:29 ён паведамляе пра аб’яву Саветам Міністраў аблогавага становішча ў Петраградзе. Генерал Аляксееў дакладае ўтрыманне абедзвюх тэлеграм Мікалаю II. Цар загадвае генералу {{нп3|Мікалай Іудавіч Іваноў|М. І. Іванову|ru|Иванов, Николай Иудович}} адправіцца на чале лаяльных ваенных частак у Царскае Сяло для забеспячэння бяспекі імператарскай сям’і, потым, у якасці Камандуючага Петраградскай ваеннай акругай, узяць камандаванне войскамі, якія меркавалася перакінуць з фронту. Загад абвяшчаў<ref name=telegr/><ref name="ReferenceB">Ольденбург С. С. Царствование императора Николая II — СПБ.: «Петрополь», 1991.</ref>: {{пачатак цытаты}} Начальніку штаба Аляксееву. Прызначыць Генерал-ад’ютанта Іванова Галоўнакамандуючым Петраградскай Ваеннай Акругай. Паслаць ад войскаў Паўночнага фронту ў Петраград для падаўлення мяцяжу: 67-ы і 68-ы пяхотны палкі, 15-ы ўланскі Татарскі і 3-і ўральскі казачы палкі; з Заходняга — 34-ы і 36-ы пяхотны палкі, 2-і гусарскі Паўладарскі і 2-і данскі казачы; з Паўднёва-заходняга фронту — лейб-гвардыі Праабражэнскі, 3-і і 4-ы гвардзейскія стралковыя палкі. Таксама — адну кулямётную каманду Кольта для Георгіеўскага батальёна (атрада генерала Іванова), які ідзе са Стаўкі. Гвардзейскія палкі: Праабражэнскі, 3-і і 4-й Гвардыі стралковыя прызначыць у дырэктыву Генерал-ад’ютанта Іванова. Усяго — да 40 тысяч багнетаў. {{канец цытаты}} З 11 вечара да гадзіны ночы імператрыца адпраўляе з Царскага Сяла дзве тэлеграмы: «Рэвалюцыя ўчора прыняла жахлівыя памеры… Саступкі неабходны. …Шмат войскаў перайшло на бок рэвалюцыі. Алікс». У 0:55 паступае тэлеграма Хабалава: «Прашу дакласці Яго Імператарскай Вялікасці, што выканаць наказ пра аднаўленне парадку ў сталіцы не мог. Большасць частак, адны за іншымі, здрадзілі свайму абавязку, адмаўляючыся ваяваць супраць мяцежнікаў. Іншыя часткі пабраталіся з мяцежнікамі і звярнулі сваю зброю супраць верных Яго Вялікасці войскаў. Астатнія вернымі абавязку ўвесь дзень змагаліся супраць мяцежнікаў, панясучы вялікія страты. Да вечара мяцежнікі авалодалі большай часткай сталіцы. Вернымі прысязе застаюцца невялікія часткі розных палкоў, сцягнутыя ля Зімовага палаца пад начальствам генерала Занкевіча, з якімі буду працягваць змаганне. Ген.-лейт. Хабалаў»<ref name=telegr/>. 28 лютага ў 11 раніцы генерал Іваноў падняў па трывозе Батальён георгіеўскіх кавалераў з 800 чалавек, і адправіў яго з [[Магілёў|Магілёва]] ў [[Царскае Сяло]] праз [[Віцебск]] і Дно, сам выехаўшы ў 13:00. Камандзір батальёна князь Пажарскі аб’яўляе сваім афіцэрамі, што ён не будзе «ў Петраградзе страляць у народ, нават калі гэтага запатрабуе генерал-ад’ютант Іваноў». Обер-гофмаршал Бенкендорф тэлеграфуе з Петраграда ў Стаўку, што лейб-гвардыі Літоўскі полк расстраляў свайго камандзіра, а ў лейб-гвардыі Праабражэнскім палку расстраляны камандзір батальёна. 28 лютага ў 21:00 генерал Аляксееў загадвае начальніку штаба Паўночнага фронту генералу [[Юрый Нічыпаравіч Данілаў|Данілаву]] адправіць у дапамогу генералу Іванову два кавалерыйскія і два пяхотныя палкі, узмоцненыя кулямётнымі камандамі. Меркавалася адпраўка прыкладна такога ж другога атрада ад Паўднёва-заходняга фронту генерала Брусілава ў складзе палкоў Праабражэнскага, Трэцяга стралковага і Чацвёртага стралковага Імператарскага прозвішча. Таксама Аляксееў прапанаваў па ўласнай ініцыятыве дадаць да «карнай экспедыцыі» адну кавалерыйскую дывізію<ref name=telegr/>. 28 лютага ў 5 раніцы цар адбыў (у 4:28 цягнік Літара Б, у 5:00 цягнік Літара А) у Царскае Сяло, але праехаць не змог. 28 лютага ў 8:25 генерал Хабалаў адпраўляе генералу Аляксееву тэлеграму пра сваё роспачнае становішча, і ў 9:00 — 10:00 перамаўляецца з генералам Івановым, заявіўшы, што «У маёй дырэктыве, у будынку Галоўн. адміралцейства, чатыры гвардзейскія роты, пяць эскадронаў і сотняў, дзве батарэі. Іншыя войскі перайшлі на бок рэвалюцыянераў ці застаюцца па пагадненні з імі нейтральнымі. Асобныя салдаты і банды блукаюць па горадзе, страляючы ў мінакоў, абяззбройваючы афіцэраў… Усе вакзалы ва ўладзе рэвалюцыянераў, строга імі ахоўваюцца… Усе артылерыйскія ўстановы ва ўладзе рэвалюцыянераў…». У 13:30 паступае тэлеграма Бяляева пра канчатковую капітуляцыю лаяльных цару частак у Петраградзе. Цар атрымвае яе ў 15:00<ref name=telegr/>. Удзень 28 лютага генерал Аляксееў спрабуе ўзяць кантроль над міністэрствам шляхоў зносін праз таварыша (намесніка) міністра генерала Кіслякова, аднак той пераконвае Аляксеева скасаваць сваё рашэнне. 28 лютага генерал Аляксееў цыркулярнай тэлеграмай спыніў усе баяздольныя часткі на шляху да Петраграда. У яго цыркулярнай тэлеграме лжыва сцвярджалася, што хваляванні ў Петраградзе пайшлі на змяншэнне і патрэба ў падаўленні мяцяжу адпала<ref name="ReferenceA"/>. Некаторыя з гэтых частак былі ўжо ў гадзіне-дзвюх язды ад сталіцы. Усе яны былі спынены. Генерал-ад’ютант І. Іваноў атрымаў загад Аляксеева ўжо ў Царскім Сяле. Дэпутат Думы Бублікаў займае міністэрства шляхоў зносін, арыштаваўшы яго міністра, і забараняе рух ваярскіх цягнікоў на 250 вёрстаў вакол Петраграда. У 21:27 у Ліхаслаўлі было атрымана паведамленне пра дырэктывы Бубликова чыгуначнікам. 28 лютага ў 20:00 пачалося паўстанне Царскасельскага гарнізона. Часткі, якія захавалі лаяльнасць, працягвалі ахоўваць палац. 28 лютага ў 12 ночы царскі цягнік прыбывае ў [[Балагое]]. У 3:45 ночы цягнік падыходзіць да Малой Вішары. Там паведамілі, што шлях наперадзе захоплены паўсталымі салдатамі, і на станцыі Любань стаяць дзве рэвалюцыйныя роты з кулямётамі. Пазней высвятляецца, што насамрэч на станцыі Любань паўсталыя салдаты разрабавалі буфет, але арыштоўваць цара не збіраліся. У 4:50 ночы з 28 лютага на 1 сакавіка цар загадвае завярнуцца назад на Балагое (куды прыбыў у 9:00 1 сакавіка), і адтуль на Пскоў. Паводле шэрага сведчанняў, 1 сакавіка ў 16:00 у Петраградзе пераходзіць на бок рэвалюцыі стрыечнік Мікалая II, вялікі князь {{нп3|Кірыл Уладзіміравіч||ru|Кирилл Владимирович}}, які прывёў да Таўрычнага палаца Гвардзейскі флоцкі экіпаж<ref>[http://www.hrono.ru/libris/lib_s/spirid338.html Спиридович Великая Война и Февральская революция 1914—1917]</ref>. Потым манархісты абвясцілі гэта паклёпам. 1 сакавіка генерал Іваноў прыбывае ў Царскае Сяло і атрымвае звесткі, што збунтавалася царскасельская гвардзейская рота, якая самавольна пайшла ў Петраград. Таксама да Царскага Сяла набліжаліся паўсталыя часткі: цяжкі дывізіён і адзін гвардзейскі батальён запаснога палка. Генерал Іваноў адбывае з Царскага Сяла ў Вырыцу і вырашае агледзець перададзены яму Таруцінскі полк. На станцыі Семрына чыгуначнікі блакуюць яго далейшае перасоўванне. 1 сакавіка ў 15:00 царскі цягнік прыбывае на станцыю Дно, у 19:05 у [[Пскоў]], дзе знаходзіўся штаб войскаў Паўночнага фронту генерала [[Мікалай Уладзіміравіч Рузскі|М. У. Рузскага]]. Генерал Рузскі па сваіх палітычных перакананнях лічыў, што самадзяржаўная манархія ў дваццатым стагоддзі з’яўляецца анахранізмам, і недалюбліваў Мікалая II асабіста. Пры прыбыцці царскага цягніка генерал адмовіўся ўладкоўваць звычайную цырымонію сустрэчы цара, і з’явіўся адзін і толькі праз некалькі хвілін. Генерал [[Міхаіл Васільевіч Аляксееў|Аляксееў]], на якога без цара ў Стаўцы ляглі абавязкі Вярхоўнага галоўнакамандуючага, 28 лютага атрымвае данясенне ад генерала Хабалава, што ў яго засталося ўсяго 1100 чалавек у верных частках. Пазнаўшы пра пачатак хваляванняў у Маскве, ён 1 сакавіка ў 15:58 тэлеграфуе цару, што «рэвалюцыя, а апошняя немінучая, калі пачнуцца хваляванні ў тыле, азначае сабой ганебнае сканчэнне вайны з усімі цяжкімі для Расіі наступствамі. Армія занадта цесна злучана з жыццём тылу, і з упэўненасцю можна сказаць, што хваляванні ў тыле выклічуць такія ж у арміі. Патрабаваць ад арміі, каб яна спакойна ваявала, калі ў тыле ідзе рэвалюцыя, немагчыма. Цяперашні малады склад арміі і афіцэрскі склад, у асяроддзі якога велічэзны адсотак закліканых з запасу і ўзведзеных у афіцэры з вышэйшых навучальных устаноў, не дае ніякіх падстаў лічыць, што армія не будзе рэагаваць на тое, што будзе адбывацца ў Расіі». Пасля атрымання гэтай тэлеграмы Мікалай II прыняў генерала [[Мікалай Уладзіміравіч Рузскі|Рузскага]], які выказаўся за ўвядзенне ў Расіі адказнага перад Думай урада. У 22:20 генерал Аляксееў дасылае Мікалаю II праект меркаванага маніфеста пра ўвядзенне адказнага ўрада<ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceB"/>. У 17:00 — 18:00 у Стаўку паступаюць тэлеграмы пра паўстанне ў Кранштаце. 2 сакавіка ў гадзіну ночы Мікалай II тэлеграфуе генералу Іванову «прашу да майго прыезду і даклада мне ніякіх мер не распачынаць», і даручае Рузскаму інфармаваць Аляксеева і Радзянку пра тое, што ён згодзен на фармаванне адказнага ўрада. Потым Мікалай II сыходзіць у спальны вагон, аднак засынае толькі ў 5:15, адправіўшы генералу Аляксееву тэлеграму «Можна абвясціць пададзены маніфест, пазначыўшы яго Псковам. МІКАЛАЙ»<ref name=telegr/>. 2 сакавіка ў 3:30 ночы Рузскі звязваецца з [[Міхаіл Уладзіміравіч Радзянка|Радзянкам]], і цягам чатырохгадзіннай гутаркі азнаямляецца з абвостраным становішчам, што склалася да таго часу ў Петраградзе. Атрымаўшы запіс гутаркі Рузскага з Радзянкам, Аляксееў 2 сакавіка ў 9:00 загадаў генералу Лукомскаму звязацца з Псковам і неадкладна абудзіць цара, на што атрымаў адказ, што цар толькі нядаўна заснуў, і што на 10:00 прызначаны даклад Рузскага. У 10:45 Рузскі пачаў свой даклад, паведаміўшы Мікалаю II пра гутарку з Радзянкам. У гэты час Рузскі атрымаў тэкст тэлеграмы, разасланай Аляксеевым камандуючым франтамі па пытанні пра пажаданасць адрачэння, і зачытаў яго цару. 2 сакавіка 14:00 — 14:30 пачалі паступаць адказы ад камандуючых франтамі. Вялікі князь [[Мікалай Мікалаевіч Малодшы|Мікалай Мікалаевіч]] заявіў, што «як вернападданы лічу па абавязку прысягі і па духу прысягі ўкленчана маліць гасудара зрачыся кароны, каб выратаваць Расію і дынастыю»; таксама за адрачэнне выказаліся генералы {{нп3|Аляксей Ярмалаевіч Эверт|Эверт|ru|Эверт, Алексей Ермолаевич}} (Заходні фронт), [[Аляксей Аляксеевіч Брусілаў|Брусілаў]] (Паўднёва-заходні фронт), {{нп3|Уладзімір Віктаравіч Сахараў|Сахараў|ru|Сахаров, Владимир Викторович}} (Румынскі фронт), камандуючы Балтыйскім флотам адмірал {{нп3|Адрыян Іванавіч Непенін|Непенін|ru|Непенин, Адриан Иванович}}, прытым генерал Сахараў назваў [[Часовы камітэт Дзяржаўнай думы]] «разбойнай купкай людзей, якая скарысталася зручнай хвілінай», але «галосячы, змушаны сказаць, што адрачэнне найболей бязбольнае выйсце», а генерал Эверт заўважыў, што «на армію ў дзейным яе складзе пры падаўленні хваляванняў вылічваць нельга… Я прымаю ўсе меры да таго, каб звесткі пра дзейнае становішча спраў у сталіцах не пракрадаліся ў армію, каб ахаваць яе ад несумнеўных хваляванняў. Сродкаў спыніць рэвалюцыю ў сталіцах няма ніякіх». Камандуючы Чарнаморскім флотам адмірал [[Аляксандр Васільевіч Калчак|Калчак]] адказу не паслаў. Паміж 14:00 і 15:00 Рузскі ўвайшоў да цара ў суправаджэнні генералаў [[Юрый Нічыпаравіч Данілаў|Данілава]] і Савіча, узяўшы з сабой тэксты тэлеграм. Мікалай II папрасіў генералаў выказацца; усе яны выказаліся за адрачэнне<ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceB"/>. [[Файл:Nikolaus II. (Russland).jpg|thumb|left|250px|Фатаграфія Мікалая Раманава, зробленая пасля яго адрачэння ў сакавіку [[1917]] года і высылкі ў [[Сібір]]{{efn|Фатаграфія без дакладнага датавання, атрымана праз Bain News Service і захоўваецца ў [[Бібліятэка Кангрэса|Бібліятэцы Кангрэса ЗША]] (George Grantham Bain Collection).}}]] Каля 15 гадзін 2 сакавіка цар прыняў рашэнне пра адрачэнне на карысць сына пры рэгенцтве вялікага князя [[Міхаіл Аляксандравіч (сын Аляксандра III)|Міхаіла Аляксандравіча]]. У гэты час Рузскаму паведамляюць, што ў Пскоў высунуліся прадстаўнікі Дзяржаўнай Думы [[Аляксандр Іванавіч Гучкоў|А. І. Гучкоў]] і {{нп3|Васіль Вітальевіч Шульгін|В. В. Шульгін|ru|Шульгин, Василий Витальевич}}. У 15:10 пра гэта паведамлена Мікалаю II. Прадстаўнікі Думы прыбываюць у царскі цягнік у 21:45. Гучкоў паведаміў Мікалаю II, што існуе небяспека шырання хваляванняў на фронце і што войскі Петраградскага гарнізона перайшлі на бок паўсталых неадкладна, прытым на бок рэвалюцыі, паводле слоў Гучкова, перайшлі рэшткі лаяльных войскаў у Царскім Сяле. Выслухаўшы яго, цар паведамляе, што ўжо прыняў рашэнне зрачыся за сябе і за сына. 2 ([[15 сакавіка|15]]) сакавіка ў 23 гадзіны 40 хвілін (у дакуменце час падпісання быў паказаны царом, як 15 гадзін — час прыняцця рашэння) Мікалай перадаў Гучкову і Шульгіну Маніфест пра адрачэнне, які, у прыватнасці, абвяшчаў: «Наказваем брату нашаму кіраваць справамі дзяржавы ў поўным і непарушным яднанні з прадстаўнікамі народа ў заканадаўчых установах, на тых пачатках, якія будуць імі ўсталяваны, прынясучы ў тым непарушную прысягу»<ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceB"/>. Гучкоў і Шульгін таксама запатрабавалі ад Мікалая II падпісаць два ўказы: пра прызначэнне князя [[Георгій Яўгенавіч Львоў|Г. Я. Львова]] кіраўніком урада і вялікага князя [[Мікалай Мікалаевіч Малодшы|Мікалая Мікалаевіча]] вярхоўным галоўнакамандуючым; былы імператар падпісаў указы, паказаўшы ў іх час 14 гадзін<ref>Д. и. н. [[Генрых Зіноўевіч Ёфе|Г. Иоффе]] [http://www.nkj.ru/archive/articles/5266/ ''Русский либерал. Премьер-министр Временного правительства — князь Львов''.] // «[[Наука и жизнь]]», 2006, № 4.</ref>. Пасля гэтага Мікалай запісвае ў сваім дзённіку: «Раніцай прыйшоў Рузскі і прачытаў сваю доўгую прамову па апараце з Радзянкам. Паводле яго слоў, становішча ў Петраградзе такое, што зараз міністэрства з Думы быццам нямоглае што-небудзь зрабіць, бо з ім змагаецца сац[ыял]-дэм[акратычная] партыя ў асобе працоўнага камітэта. Трэба маё адрачэнне. Рузскі перадаў гэту прамову ў стаўку, а Аляксееў усім галоўнакамандуючым. Да 2½ г. прыйшлі адказы ад усіх. Сутнасць тая, што ў імя выратавання Расіі і ўтрымання арміі на фронце ў спакоі трэба вырашыцца на гэты крок. Я пагадзіўся. Са стаўкі даслалі праект маніфеста. Увечар з Петраграда прыбылі Гучкоў і Шульгін, з якімі я пагаварыў і перадаў ім падпісаны і перароблены маніфест. У гадзіну ночы з’ехаў з Пскова з цяжкім пачуццём перажытага. Навакол здрада, і баязлівасць, і падман»<ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceB"/>. Умерана правая маскоўская газета{{efn|Газета «Утро России» выдавалася прадпрымальнікам [[Стараверства|стараверам]] {{нп3|Павел Паўлавіч Рабушынскі|П. П. Рабушынскім|ru|Рябушинский, Павел Павлович}}.}} 4 сакавіка так перадавала словы імператара Гучкову і Шульгіну: «Я ўсё гэта абдумаў, — сказаў ён, — і вырашыў зрачыся. Але зракаюся не ў карысць свайго сына, бо я павінен з’ехаць з Расіі, раз я пакідаю Вярхоўную ўладу. Пакінуць жа ў Расіі сына, якога я вельмі люблю, пакінуць яго на поўную невядомасць я ні ў якім разе не лічу магчымым. Вось чаму я вырашыў перадаць прастол майму брату, вялікаму князю Міхаілу Аляксандравічу»<ref>Цыт. паводле: ''Переговоры с Николаем Вторым.'' // «Утро России». 4 марта 1917, № 61, стр. 1.</ref>. Гучкоў і Шульгін едуць у Петраград 3 сакавіка ў тры гадзіны ночы, загадзя паведаміўшы ўраду тэлеграфам тэкст трох прынятых дакументаў. У 6 раніцы часовы камітэт Дзярждумы звязаўся з вялікім князем Міхаілам, паведаміўшы яму пра адрачэнне ўжо былога імператара ў яго карысць. Падчас сустрэчы раніцай 3 сакавіка з вялікім князем [[Міхаіл Аляксандравіч (сын Аляксандра III)|Міхаілам Аляксандравічам]] Радзянка заяўляе пра тое, што ў выпадку прыняцця ім прастола неадкладна грымне новае паўстанне, і трэба перадаць разгляд пытання пра манархію Устаноўчаму сходу. Яго падтрымвае [[Аляксандр Керанскі|Керанскі]], супраць выступае Мілюкоў, які заявіў, што «ўрад адзін без манарха… з’яўляецца лядачай турой, якая можа ўтапіцца ў акіяне народных хваляванняў; краіне пры такіх умовах можа пагражаць страта любой дзяржаўнасці». Выслухаўшы прадстаўнікоў Думы, вялікі князь запатрабаваў гутаркі з Радзянкам сам-насам, і спытаў, ці можа Дума гарантаваць яго асабістую бяспеку. Выслухаўшы, што не можа, вялікі князь Міхаіл [[Адрачэнне Міхаіла Аляксандравіча|падпісаў маніфест пра адмову ад прастола]]<ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceB"/>. 3 сакавіка Мікалай II, пазнаўшы пра адмову вялікага князя Міхаіла Аляксандравіча ад прастола, запісаў у дзённіку: «Аказваецца, Міша зрокся. Яго маніфест сканчаецца чатыроххвосткай для выбараў праз 6 месяцаў Устаноўчага Сходу. Бог ведае, хто нараіў яго падпісаць такое паскудства! У Петраградзе хваляванні спыніліся — абы так працягвалася далей». Ён складае другі варыянт маніфеста пра адрачэнне, ізноў у карысць сына. Генерал [[Антон Іванавіч Дзянікін|А. І. Дзянікін]] сцвярджаў у сваіх успамінах, што 3 сакавіка ў Магілёве Мікалай заявіў генералу Аляксееву: {{пачатак цытаты}} — Я перадумаў. Прашу вас паслаць гэту тэлеграму ў Петраград. На лістку паперы выразным почыркам васпан пісаў уласнаруч пра сваю згоду на ўступ на пасад сына свайго Аляксея… [[Файл:NII&GKHN.jpg|thumb|250px|Мікалай II і генерал {{нп3|Гусейн Хан Нахічэванскі||ru|Нахичеванский, Гусейн Хан}} (справа ад імператара).]] Аляксееў панёс тэлеграму і не паслаў. Было занадта позна: краіне і арміі абвясцілі ўжо два маніфесты. Тэлеграму гэту Аляксееў, «каб не бянтэжыць розумы», нікому не паказваў, трымаў у сваім паперніку і перадаў мне пад канец мая, пакідаючы вярхоўнае камандаванне<ref>Генерал А. И. Деникин. [http://militera.lib.ru/memo/russian/denikin_ai2/1_05.html Революция и царская семья] // ''Очерки русской смуты.'' Том первый, Выпуск первый — Paris, 1921, стр. 54.</ref>. {{канец цытаты}} 4 сакавіка камандзір Гвардзейскага кавалерыйскага корпуса адпраўляе ў Стаўку начальніку штаба Вярхоўнага Галоўнакамандуючага тэлеграму «Да нас дашлі звесткі пра буйныя падзеі. Прашу Вас не адмовіць зрынуць да ступняў Яго Вялікасці бязмежную адданасць Гвардзейскай кавалерыі і гатовасць памерці за свайго любімага Манарха. [[Гусейн Хан Нахічэванскі|Хан Нахічэванскі]]». У зваротнай тэлеграме Мікалай паведаміў: «Ніколі не сумняваўся ў пачуццях гвардзейскай кавалерыі. Прашу падпарадкавацца Часоваму ўраду. Мікалай»<ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceB"/>. Паводле іншых звестак, гэта тэлеграма была адпраўлена яшчэ 3 сакавіка, і генерал Аляксееў так і не перадаў яе Мікалаю. Існуе таксама версія, што дадзеная тэлеграма была адпраўлена без ведама хана Нахічэванскага яго начальнікам штаба, генералам баронам {{нп3|Аляксандр Георгіевіч Вінекен|Вінекенам|ru|Винекен, Александр Георгиевич}}. Паводле процілеглай версіі, тэлеграма, наадварот, была адпраўлена ханам Нахічэванскім пасля нарады з камандзірамі частак корпуса. Іншая шырока вядомая тэлеграма падтрымкі была адпраўлена камандзірам 3-га коннага корпуса Румынскага фронту генералам {{нп3|Фёдар Артуравіч Келер|Келерам Ф. А.|ru|Келлер, Фёдор Артурович}} («Трэці конны корпус не верыць, што Ты, Гасудар, самахоць зрокся ад прастола. Загадай, Цар, прыйдзем і абаронім Цябе»). Невядома, ці дайшла гэта тэлеграма да цара, але яна дайшла да камандуючага Румынскім фронтам, які загадаў Келеру здаць камандаванне корпусам пад пагрозай вінавачання ў дзяржаўнай здрадзе<ref name="ReferenceA"/><ref>[http://rusk.ru/st.php?idar=102622 Маским Воробьёв, Михаил Фомин О Келлере]</ref>. 5 сакавіка вяртаецца генерал Іваноў. 8 сакавіка выканкам Петрасавета, калі стала вядома пра планы цара ад’ехаць у Англію, пастанавіў арыштаваць цара і яго сям’ю, канфіскаваць маёмасць і пазбавіць грамадзянскіх праў. У Царскае Сяло прыбывае новы камандуючы Петраградскай акругай генерал [[Лаўр Георгіевіч Карнілаў|Карнілаў]], які арыштаваў імператрыцу і парастаўляў каравулы, у тым ліку для абароны цара ад збунтаванага царскасельскага гарнізона <ref name="ReferenceA"/><ref name="ReferenceB"/>. 8 сакавіка цар у Магілёве развітваўся з войскам і выдаў развітальны загад войскам, у якім адпісваў «ваяваць да перамогі» і «падпарадкоўвацца Часоваму ўраду». Генерал Аляксееў перадаў гэты загад у Петраград, аднак Часовы ўрад пад ціскам Петрасавета адмовіўся публікаваць яго<ref name="ReferenceA"/>. {{пачатак цытаты}} У апошні раз звяртаюся да Вас, горача любыя мною войскі. Пасля адрачэння майго за сябе і за сына майго ад прастола Расійскага, улада перададзена Часоваму ўраду, па пачыне Дзяржаўнай Думы паўсталаму. Ды дапаможа яму Бог весці Расію па шляху славы і дастатку. Ды дапаможа Бог і Вам, гераічныя войскі, адстаяць Расію ад злога ворага. У працягу дзвюх з паловай гадоў Вы неслі штогадзіны цяжкую баявую службу, шмат сыходзілі крывёю, шмат зроблена высілкаў, і ўжо блізкая гадзіна, калі Расія, злучаная са сваімі гераічнымі саюзнікамі адным агульным імкненнем да перамогі, зломіць апошні высілак праціўніка. Гэта небывалая вайна павінна быць даведзена да поўнай перамогі. Хто думае пра мір, хто жадае яго — той здраднік Бацькаўшчыны, яе здраднік. Ведаю, што кожны сумленны ваяр так думае. Выконвайце ж Ваш абавязак, бараніце гераічную нашу Вялікую Радзіму, падпарадкоўвайцеся Часоваму ўраду, слухайце Вашых начальнікаў, помніце, што кожнае паслабленне парадку службы толькі на руку ворагу. Цвёрда веру, што не загасла ў Вашых сэрцах бязмежная любоў да нашай Вялікай Радзімы. Ды блаславіць Вас Бог і ды вядзе Вас да перамогі Святы Вялікапакутнік і Пераможац Георгій. 8-га сакавіка 1917 г.<br /> Стаўка. МІКАЛАЙ {{канец цытаты}} Перад ад’ездам Мікалая з Магілёва прадстаўнік Думы ў Стаўцы заяўляе яму, што ён «павінен лічыць сябе як бы арыштаваным». 8 сакавіка Мікалай запісвае ў сваім дзённіку: {{пачатак цытаты}} Апошні дзень у Магілёве. У 10 г. падпісаў развітальны загад па войсках. У 10½ г. пайшоў у дом дзяжурства, дзе развітаўся з усімі чынамі штаба і кіраванняў. Дома развітваўся з афіцэрамі і казакамі канвою і Зборнага палка — сэрца ў мяне трохі не разарвалася! У 12 гадз. прыехаў да мама́ ў вагон, паснедаў з ёй і яе світай і застаўся сядзець з ёй да 4½ гадзіны. Развітаўся з ёй, Сандро, Сяргеем, Барысам і Алекам. Беднага Нілава не пусцілі са мною. У 4:45 з’ехаў з Магілёва, натоўп людзей выпраўляў. 4 члены Думы падарожнічаюць у маім цягніку! Паехаў на Оршу і Віцебск. Надвор’е марознае і ветранае. Цяжка, хвора і тужліва. {{канец цытаты}} 9 сакавіка ў 11:30 цар прыбыў у Царскае Сяло, як «палкоўнік Раманаў». == Высылка і расстрэл == {{main|Расстрэл царскай сям’і}} З 9 (22) сакавіка па 1 (14) жніўня 1917 года Мікалай II, яго жонка і дзеці жылі пад арыштам у {{нп3|Аляксандраўскі палац|Александраўскам палацы|ru|Александровский дворец}} Царскага Сяла. [[Файл:Romanovs1917.jpg|thumb|left|250px|Мікалай Раманаў з дочкамі Вольгай, Анастасіяй і Таццянай у Табольску зімой [[1917]] года<ref>Romanov Collection, General Collection, Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University, [[ЗША]].</ref>]] Пад канец сакавіка міністр [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]] {{нп3|Павел Мікалаевіч Мілюкоў|П. М. Мілюкоў|ru|Милюков, Павел Николаевич}} спрабаваў адправіць Мікалая і яго сям’ю ў [[Вялікабрытанія|Англію]], на апеку [[Георг V|Георга V]]<ref>[http://society.polbu.ru/fedorov_rushistory/ch86_all.html Отречение Николая II] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150331091723/http://society.polbu.ru/fedorov_rushistory/ch86_all.html |date=31 сакавіка 2015 }}</ref>, на што была атрымана папярэдняя згода брытанскага боку; але ў красавіку, з прычыны нестабільнай унутрыпалітычнай сітуацыі ў самой Англіі, кароль аддаў перавагу адмовіцца ад такога плана — згодна некаторым сведчанням<ref>Rose, Kenneth. ''King George V''. London: Weidenfeld and Nicolson, 1983, стар. 210 (спасылка на запісы асабістага сакратара караля Георга лорда Стамфардхама (''Arthur John Bigge'')).</ref>, насуперак парадзе прэм’ер-міністра [[Дэвід Лойд Джордж|Лойда Джорджа]]. І ўсё ж, у 2006 годзе сталі вядомыя некаторыя дакументы<ref>[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article601139.ece British spies in plot to save tsar] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081012204913/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article601139.ece |date=12 кастрычніка 2008 }} [[Times|The Sunday Times]] 15 октября 2006.</ref>, якія паведамлялі пра тое, што аж да мая 1918 года падраздзяленне MI 1 брытанскага ваеннага выведвальнага кіравання ажыццяўляла падрыхтоўку да аперацыі па выратаванні Раманавых, якая так і не была прыведзена ў стадыю практычнага ажыццяўлення<ref>Sinclair, David. ''Two Georges: The Making of the Modern Monarchy''. London, 1988, стр. 149.</ref>. З прычыны ўзмацнення рэвалюцыйнага руху і анархіі ў Петраградзе, Часовы ўрад, асцерагаючыся за жыццё арыштантаў, вырашыў перавесці іх углыб Расіі, у [[Табольск]]; ім дазволілі ўзяць з палаца патрэбную мэблю, асабістыя рэчы, а таксама прапанаваць абслуговаму персаналу па жаданні самахоць суправаджаць іх да месца новага размяшчэння і далейшай службы. Напярэдадні ад’езду прыехаў кіраўнік Часовага Урада [[Аляксандр Фёдаравіч Керанскі|А. Ф. Керанскі]] і прывёз з сабой брата былога імператара — Міхаіла Аляксандравіча (Міхаіл Аляксандравіч быў высланы ў [[Перм]], дзе ў ноч на 13 чэрвеня [[1918]] года быў забіты мясцовымі бальшавіцкімі ўладамі). 1 (14) жніўня 1917 года ў 6 гадзін 10 хвілін склад з членамі імператарскай сям’і і абслугі пад шыльдай «Японская місія Чырвонага Крыжа» адправіўся з Царскага Сяла (з чыгуначнай станцыі Аляксандраўская). 4 (17) жніўня склад прыбыў у [[Цюмень]], далей арыштаваных на параходах «Русь», «Карміцель» і «Цюмень» па рацэ перавезлі ў Табольск. Сям’я Раманавых размясцілася ў адмыслова адрамантаваным да іх прыезду доме губернатара. Сям’і дазволілі хадзіць праз вуліцу і бульвар на набажэнства ў царкву Звеставання. Рэжым аховы тут быў значна лягчэйшы, чым у Царскім Сяле. Сям’я вяла спакойнае, мернае жыццё. [[Файл:Nikolai II karikatura.jpg|thumb|250px|Фрагмент бальшавіцкага агітацыйнага плаката ''Цар, [[Святар|поп]] і [[Кулак (селянін)|кулак]]''<ref>[http://s47.radikal.ru/i118/1001/fa/3864eb7e55ab.jpg «Царь, поп и кулак».] Плакат. М.: Издательство ВЦИК, 1918.</ref>.]] У пачатку красавіка 1918 года [[Усерасійскі Цэнтральны Выканаўчы Камітэт|Прэзідыум Усерасійскага Цэнтральнага выканаўчага камітэта (УЦВК)]] санкцыянаваў перавод Раманавых у Маскву дзеля правядзення суда над імі<ref>[http://ei1918.ru/evil_deed/tajnye_sily.html Тайные силы Екатеринбургского злодеяния] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100618031007/http://www.ei1918.ru/evil_deed/tajnye_sily.html |date=18 чэрвеня 2010 }}</ref><ref>[http://www.newsru.com/russia/28sep2007/ostanki.html Останки, найденные на Урале в июле, принадлежат Романовым «с большой степенью вероятности»] NEWSru 28 сентября 2007.</ref>. Пад канец красавіка 1918 года арыштанты былі перавезены ў [[Екацярынбург]], дзе для размяшчэння Раманавых быў рэквізаваны {{нп3|Дом Іпацьева|прыватны дом|ru|Дом Ипатьева}}. Тут жа з імі жылі пяць чалавек абслуговага персаналу: лекар [[Яўгеній Сяргеевіч Боткін|Боткін]], лакей Труп, пакаёвая дзяўчына {{нп3|Ганна Сцяпанаўна Дзямідава|Дзямідава|ru|Демидова, Анна Степановна}}, кухар Харытонаў і кухцік Сяднёў. Мікалай, Аляксандра Фёдараўна, іх дзеці, доктар Боткін і тры чалавекі прыслугі (апроч кухціка Сяднёва) былі забіты з прымяненнем халоднай і агнястрэльнай зброі ў [[Дом Іпацьева|«Доме асаблівага прызначэння»]] — асабняку Іпацьева ў Екацярынбургу ў ноч з [[16 ліпеня|16]] на [[17 ліпеня]] 1918 года<ref name="Rasstr">[http://www.ogoniok.com/5054/12/ «Со святыми упокой…»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170301055546/http://www.ogoniok.com/5054/12/ |date=1 сакавіка 2017 }} Статья В. М. Лаврова, доктора исторических наук, заместителя директора Института российской истории [[Расійская акадэмія навук|РАН]] // «Огонёк». 2008, № 28.</ref><ref>[[Міхаіл Канстанцінавіч Дзітэрыхс|Дитерихс М. К.]] [http://www.rus-sky.com/history/library/diterihs.htm Убийство Царской Семьи и членов Дома Романовых на Урале.] ([[1922]]).</ref><ref>[http://www.tzar-nikolai.orthodoxy.ru/ost/exp/index.htm Материалы правительственной Комиссии по изучению вопросов, связанных с исследованием и перезахоронением останков Российского Императора НИКОЛАЯ II и членов его семьи]</ref>. == Рэлігійнасць і пагляд на сваю ўладу. Царкоўная палітыка == Протапрэсвітар {{нп3|Георгій Іванавіч Шавельскі|Георгій Шавельскі|ru|Шавельский, Георгий Иванович}}, які быў членам Свяшчэннага Сінода ў перадрэвалюцыйныя гады, знаходзячыся ў [[Белая эміграцыя|эміграцыі]], сведчыў пра «пакорлівую, простую і непасрэдную» рэлігійнасць цара<ref>[[Георгій Іванавіч Шавельскі|Шавельский Г. И.]] ''Русская Церковь пред революцией.'' М.: Артос-Медиа, 2005 (напісана ў палове [[1930-я|1930-х]]), стр. 458.</ref>, пра няўхільнае наведванне ім нядзельных і святочных набажэнстваў<ref>Шавельский Г. И. ''Русская Церковь пред революцией.'' М.: Артос-Медиа, 2005, стр. 460.</ref>, пра «шчодрае выліванне многіх дабрадзействаў для Царквы»<ref>Шавельский Г. И. ''Русская Церковь пред революцией.'' М.: Артос-Медиа, 2005, стр. 462.</ref>. Аб яго «шчырэй набожнасці, праяўляную пры кожным набажэнстве», пісаў таксама апазіцыйны палітык пачатку XX стагоддзя [[Віктар Пятровіч Абнінскі|В. П. Абнінскі]]<ref>[Обнинский В. П.] ''Последний самодержец. Очерк жизни и царствования императора Россіи Николая II-го'' — Eberhard Frowein Verlag, Berlin, [1912] (год и автор не указаны), стр. 312.</ref>. Генерал [[Аляксандр Аляксандравіч Масолаў|А. А. Масолаў]] адзначаў: «Цар удумліва ставіўся да свайго сану памазанца Божага. Трэба было бачыць, з якой увагай ён разглядаў просьбы пра {{нп3|памілаванне||ru|Помилование}} асуджаных на смяротнае пакаранне. <…> Ён успрыняў ад бацькі, якога шанаваў і імкнуўся пераймаць нават у побытавых дробязях, непарушную веру ў вырочнасць сваёй улады. Яго пакліканне выходзіла ад Бога. Ён адказваў за свае дзеянні толькі прад сумленнем і Усявышнім. <…> Цар адказваў прад сумленнем і кіраваўся інтуіцыяю, інстынктам, тым незразумелым, якое цяпер клічуць {{нп3|падсвядомасць|падсвядомасцю|be-x-old|Падсьвядомасьць}} <…>. Ён схіляўся толькі прад стыхійным, ірацыянальным, а часам і адваротным розуму, прад бязважкім, прад сваім, усё нарастальным [[містыцызм]]ам»<ref>Ген. А. Мосолов. ''При дворе императора''. Рига, [1938], стр. 9, 10 (пунктуация источника).</ref>. [[Файл:Tcarskoe Selo Feodorovski sobor 1912 004.jpg|thumb|250px|Прыём Мікалаем II дэпутацыі пасля асвячэння {{нп3|Феодараўскі сабор (Пушкін)|Феодараўскага Гасударава сабора|ru|Феодоровский собор (Пушкин)}} ў [[Пушкін (горад)|Царскім Сяле]]. Фота 1912 года.]] Былы таварышам міністра ўнутраных спраў [[Уладзімір Іосіфавіч Гурка (1862)|Уладзімір Гурка]] ў сваім эмігранцкім складанні (1927) падкрэсліваў: {{пачатак цытаты}} «Уяўленне Мікалая II пра межы [[Улада|ўлады]] рускага самадзержца было ва ўсе часы скажонае. <…> Бачачы ў сабе, перадусім, памазанца Божага, ён лічыў кожнае сваё рашэнне законным і па істоце слушным. „Такая мая воля“, — была фраза, што неаднаразова злётала з яго вуснаў і была павінна, паводле яго ўяўлення, спыніць любыя пярэчанні супраць выказанага ім дапушчэння. Regis voluntas suprema lex esto{{efn|„Воля цара ёсць вышэйшы закон“ (''[[Лацінская мова|лат.]]'')}} — вось тая формула, якой ён быў прасякнуты наскрозь. Гэта было не перакананне, гэта была [[рэлігія]]. <…> Ігнараванне [[Права|закона]], непрызнанне ні існых правіл, ні [[Звычай|звычаяў]] было адной з адметных рыс апошняга рускага самадзержца»<ref>[[Уладзімір Іосіфавіч Гурка (1862)|В. И. Гурко]]. ''Царь и царица.'' — Книгоиздательство «Возрождение», Paris, 1927, стр. 31, 32—33 (Гурка тлумачыць, што гаворка ідзе пра «дробныя, але рэзка парушаючыя законны парадак факты, як узвядзенне асоб, якія стаяць на грамадзянскай службе, у ваенныя генеральскія чыны» і таму падобнае.)</ref>. {{канец цытаты}} Такім гледжаннем на характар і прыроду сваёй улады, на думку Гуркі, абумаўлялася і ступень прыязнасці імператара да сваіх найбліжэйшых супрацоўнікаў: «Ён разыходзіўся з міністрамі не на глебе нязгод у разуменні парадку кіравання той ці іншай галіной дзяржаўнага ладу, а, толькі таму, калі кіраўнік якога ведамства выяўляў празмерную прыязнасць да грамадскасці, а, асабліва, калі ён не хацеў і не мог прызнаць царскую ўладу ва ўсіх выпадках бязмежнай. <…> У большасці выпадкаў разнадумнасць паміж Царом і яго міністрамі зводзіліся да таго, што міністры баранілі законнасць, а Цар настойваў на сваёй усёмагутнасці. У выніку захоўвалі прыхільнасць Гасудара толькі такія міністры, як [[Мікалай Аляксеевіч Маклакоў|М. А. Маклакоў]] ці [[Барыс Уладзіміравіч Шцюрмер|Шцюрмер]], згодныя для захавання міністэрскіх партфеляў на парушэнне любых законаў». Амерыканскі навуковец Р. Уортман дае наступны аналіз паглядаў Мікалая II на сваю ўладу: {{пачатак цытаты}} «Першая пасля каранавання Мікалая II публічная дэманстрацыя патрыярхальных рытуалаў была распачата ім у 1900 годзе, калі цар рыхтаваўся да Вялікадня, найважнейшага свята праваслаўнага календара. У сакавіку 1900 года імператарская сям’я прыбыла ў Маскву для велікодных урачыстасцей, гэта было першае за 50 гадоў „найвышэйшае“ наведванне горада падчас Вялікадня. Святкаванне было шырока асветлена ў прэсе. Апроч артыкулаў у газетах урад апублікаваў адмысловую справаздачу, якая была разаслана задарма 110 тыс. падпісантам „Сельскага вестуна“, органа Міністэрства ўнутраных спраў. Паралелі з XVII ст. былі наўмысна падкрэслены. Кульмінацыяй усіх дэталёва прадуманых цырымоній было шэсце ў велікодную ноч у храм Хрыста Збавіцеля; імператар у форме Праабражэнскага палка і імператрыца ў белай рускай сукенцы, суправаджаныя высокімі саноўнікамі, выйшлі з Крамлёўскага палаца і накіраваліся да храма. У найвышэйшым рэскрыпце на імя маскоўскага генерала-губернатара вял. кн. [[Сяргей Аляксандравіч|Сяргея Аляксандравіча]] Мікалай пісаў, што знайшоў яднанне са сваім народам і што „ціхая радасць“ напоўніла яго душу. Сустрэча Вялікадня давала яму духоўны мандат: „У малітоўным яднанні з маім народам я пачэрпаю новыя сілы на служэнне Расіі для яе выгоды і славы“. Натхнёны гэтымі падзеямі, Мікалай усё больш прасякаўся ўпэўненасцю ў іерархічным характары сваёй палітычнай улады. Міністр унутраных спраў Д. С. Сіпягін падтрымваў гэту „выяву“ — выява маскоўскага цара, які атрымаў божую санкцыю. Ён пераконваў Мікалая ў тым, што Бог, а не народ уплывае на ход падзей і што цар з’яўляецца выбраннікам божым. Гэта заахвоціла Мікалая і далей не зважаць на рады з боку. Сіпягін, спрабуючы імітаваць патрыярхальныя звычаі і абрады Маскоўскага царства, насіў сукенку XVII ст. і падчас візітаў да цара імкнуўся выконваць абрады маскоўскага двара. Ён перабудаваў абедную залу ў неакласічным будынку свайго міністэрства накшталт Гранавітай Палаты ў Крамлі, зрабіўшы на адной са сцен роспіс, што паказваў [[Міхаіл Фёдаравіч (цар і вялікі князь усяе Русі)|Міхаіла Фёдаравіча]] ў 1613 годзе. Ён марыў прыняць цара па маскоўскім абрадзе і з маскоўскай гасціннасцю і, калі Мікалай прыняў яго запрашэнне, распарадзіўся пра тое, каб з Масквы быў дастаўлены „рускі абед“ са многіх страў і цыганскі хор. Самай відовішчнай забаўкай у старым маскоўскім стылі быў касцюмаваны баль у лютым 1903 года. Мікалай разглядаў яго не як звычайны маскарад, але як першы крок да аднаўлення абрадаў і касцюмаў маскоўскага двара. Прыдворныя атрымалі ўказанне з’явіцца на баль у адзеннях XVII ст. „Вельмі хораша выглядала залы, напоўненая старажытнымі рускімі людзьмі“,— запісаў Мікалай у сваім дзённіку. Але прыдворныя разглядалі гэты баль толькі як забаўку»<ref>Уортаман. Николай II и образ самодержавия // История СССР. 1991. № 2. с. 120—121 http://krotov.info/history/20/1900/wartmn.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130131005405/http://krotov.info/history/20/1900/wartmn.htm |date=31 студзеня 2013 }}.</ref>. {{канец цытаты}} Пачатак XX стагоддзя ў жыцці Расійскай Царквы, свецкім кіраўніком якой ён быў паводле законаў Расійскай імперыі, адзначылася рухам за рэформы ў царкоўным кіраванні, значная частка [[біскуп]]ата і некаторыя парафіяне выступалі за скліканне ўсерасійскага маёнткавага сабора і магчымае аднаўленне [[Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі|патрыярства]] ў Расіі{{efn|У царкоўных і каляцаркоўных колах з 1910-х гг. і дагэтуль існуе легенда пра тое, што ў сакавіку-маі 1905 года на адной з сустрэч з сінадаламі Мікалай II прапанаваў ім аднавіць патрыярства і адначасна разгледзець яго кандыдатуру ў патрыярхі — для чаго ён гатовы быў зрачыся прастола (у карысць цэсарэвіча Аляксея, пры рэгенцтве брата Міхаіла) і пайсці ў манахі. Прапанова была для іерархаў РПЦ гэтак нечаканай, што яны прамаўчалі — фактычна адмовіўшы цару<ref>[http://rpczmoskva.org.ru/wp-content/uploads/lev_lebedev_velikorossija.htm Лебедев Л. Великороссия: жизненный путь. РПЦЗ, Санкт-Петербургская и Северо-русская Епархия, 1999] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121220193234/http://rpczmoskva.org.ru/wp-content/uploads/lev_lebedev_velikorossija.htm |date=20 снежня 2012 }}</ref><ref>Воспоминания товарища Обер-Прокурора Святейшего Синода князя Н. Д. Жевахова. — СПб., 2007. — С. 839—841</ref><ref>Нилус С. Н. На берегу Божией реки. — М., 2003. — С. 757—761.</ref>. Эти сведения подвергались сомнению как до 1917 года<ref>[http://az.lib.ru/t/tihomirow_l_a/text_0090.shtml Из дневника Л. А. Тихомирова] [Запись от 21 сентября 1916 г.]</ref>, так и в последние годы. Так, в докладе д. и. н. С. Л. Фирсова эта история названа «православным апокрифом»<ref>Фирсов С. Л. Император Николай II как Православный Государь (к вопросу о религиозных взглядах и религиозном восприятии Самодержца) // Ежегодная Богословская конференция Православного Свято-Тихоновского Богословского института. Материалы. — М., 2000. — С. 187—189.</ref>, но и сегодня есть сторонники истинности такой версии событий<ref>[http://pravaya.ru/govern/391/722?print=1 С. Фомин. Непонятая жертва II]</ref>.}}; у 1905 годзе мелі месца спробы аднавіць аўтакефалію [[Грузінская праваслаўная царква|Грузінскай Царквы]] (тады {{нп3|Грузінскі экзархат||ru|Грузинский экзархат}} расійскага Свяшчэннага Сінода). Мікалай II, у прынцыпе, згаджаўся з думкай пра Сабор; але меркаваў яго няўчасным і ў студзені [[1906]] года заснаваў Прадсаборную прысутнасць, а Найвышэйшым наказам ад 28 лютага 1912 года — «пры Найсвяцейшым Сінодзе сталую, надалей да склікання {{нп3|Памесны сабор Праваслаўнай Расійскай Царквы (1917—1918)|сабора|ru|Поместный собор Православной российской церкви (1917—1918)}}, прадсаборную нараду»<ref>«Правительственный вестник», 2 ([[15 сакавіка|15]]) марта 1912, № 50, стр. 4.</ref>. 1 сакавіка 1916 года загадаў, «дабы на будучы час даклады {{нп3|обер-пракурор|обер-пракурора|ru|Обер-прокурор}} Яго імператарскай вялікасці па справах, што тычацца ўнутранага ладу царкоўнага жыцця і сутнасці царкоўнага кіравання, здзяйсняліся пры першым члене Св. Сінода, з мэтай усебаковага кананічнага іх асвятлення»<ref>Цыт. паводле: «Правительственный вестник», 5 ([[18 сакавіка|18]]) марта 1916, № 52, стр. 2.</ref>, што віталася ў кансерватыўным друку як «вялікі акт царскага даверу»<ref>''Великий акт доверия.'' // «Московские ведомости», 6 ([[19 сакавіка|19]]) марта 1916, № 54, стр. 1.</ref>. У яго валадаранне было здзейснена беспрэцэдэнтна (для сінадальнага перыяду) вялікі лік [[Кананізацыя|кананізацый]] новых святых, прытым на [[Серафім Сароўскі|кананізацыі найболей вядомага]] — [[Серафім Сароўскі|Серафіма Сароўскага]] ([[1903]]) — ён настаяў насуперак нежаданню обер-пракурора Сінода [[Канстанцін Пятровіч Пабеданосцаў|Пабеданосцава]]; таксама былі ўслаўлены: {{нп3|Феадосій Чарнігаўскі||uk|Феодосій Углицький}} ([[1896]]), {{нп3|Ісідар Юр’еўскі||ru|Исидор Юрьевский}} ([[1898]]), {{нп3|Ганна Кашынская||ru|Анна Кашинская}} ([[1909]]){{efn|У 1909 годзе было адноўлена шанаванне Ганны Кашынскай, дэкананізаванай падчас змагання часоў Расколу ў XVII ст. Надалей яна шанавалася толькі неафіцыйна.}}, [[Ефрасіння Полацкая]] ([[1910]]), [[Ефрасін Сіназерскі]] ([[1911]]), {{нп3|Іоасаф (Гарленка)|Іосаф Белгарадскі|ru|Иоасаф (Горленко)}} (1911), [[Гермаген (Патрыярх Маскоўскі)|Патрыярх Гермаген]] ([[1913]]), {{нп3|Пітырым (епіскап Тамбоўскі)|Пітырым Тамбоўскі|ru|Питирим (епископ Тамбовский)}} ([[1914]]), {{нп3|Іаан Табольскі||ru|Иоанн Тобольский}} ([[1916]]). Па меры нарастання ў [[1910-я]] ўмяшання Рыгора Распуціна, які дзейнічаў праз імператрыцу і лаяльных яму іерархаў, у сінадальныя справы<ref>Шавельский Г. И. ''Русская Церковь пред революцией.'' М.: Артос-Медиа, 2005, стр. 469—490.</ref>, расла незадаволенасць усёю сінадальнай сістэмай сярод значнай часткі духавенства, якое, у большасці, станоўча паставілася да [[Лютаўская рэвалюцыя|падзення манархіі]] ў сакавіку 1917 года<ref>''Российское духовенство и свержение монархии в 1917 году''. / Сост., пред. и комм. М. А. Бабкин. М., 2006.</ref><ref>[http://www.omolenko.com/publicistic/ptroickii.htm Павел Троицкий. ''Священноначалие РПЦ и самодержавие в марте 1917 г.'']</ref>. == Лад жыцця, звычкі, захапленні == [[Файл:Цесаревич Николай Александрович. Горный пейзаж.jpg|thumb|left|250px|Цэсарэвіч Мікалай Аляксандравіч. Горны краявід, 1886 год, папера, акварэль. Подпіс на малюнку: «Нікі. 1886. 22 ліпеня».]] [[Файл:Nicholas II hunting in Spal.jpeg|thumb|right|250px|1912 год. На паляванні ў Спале.]] Насуперак запэўненням савецкай гістарыяграфіі цар не быў у ліку найбольш багатых людзей Расійскай Імперыі. Большую частку часу Мікалай II жыў з сям’ёй у {{нп3|Аляксандраўскі палац|Аляксандраўскім палацы|ru|Александровский дворец}} (Царскае Сяло) ці Пецяргофе. Улетку адпачываў у Крыме ў [[Лівадыйскі палац|Лівадыйскім палацы]]. Для адпачынку таксама штогод здзяйсняў двухтыднёвыя падарожжы па Фінскім заліве і Балтыйскім моры на яхце {{нп3|Штандар (яхта, 1895)|«Штандар»|ru|Штандарт (яхта, 1895)}}. Чытаў як лёгкую забаўляльную літаратуру, так і сур’ёзныя навуковыя працы, часта на гістарычныя тэмы; рускія і замежныя газеты і часопісы. Курыў папяросы. Захапляўся фатаграфіяй, любіў таксама глядзець кінастужкі; фатаграфавалі таксама і ўсе яго дзеці. У [[1900-я]] захапіўся новым тады тыпам транспарта — [[Аўтамабіль|аўтамабілямі]] («у цара ўтварыўся адзін з самых шырокіх аўтамабільных паркаў у Еўропе»<ref>Ген. [[Аляксандр Аляксандравіч Масолаў|А. Мосолов]]. ''При дворе императора''. Рига, [1938], стр. 215.</ref>). Афіцыйны ўрадавы орган друку ў 1913 годзе ў нарысе пра побытавы і сямейны бок жыцця імператара пісаў, у прыватнасці: «Гасудар не любіць так званых свецкіх задавальненняў. Любімай Яго забаўкай з’яўляецца спадчынны запал Рускіх Цароў — [[паляванне]]. Уладкоўваецца яно як у сталых месцах Царскага знаходжання, так і ў асаблівых для таго прыстасаваных месцах — у Спале, блізу [[Скернявіцы|Скернявіц]], у [[Белавежская пушча|Белавежы]]»<ref>''Государь император и его августейшая семья.'' // «Правительственный вестник». 13 ([[26 сакавіка|26]]) марта 1913, № 58, стр. 3.</ref>. У 9 гадоў пачаў весці {{нп3|Дзённік Мікалая II|дзённік|ru|Дневник Николая II}}. У архіве захоўваюцца 50 аб’ёмістых сшыткаў — арыгінал дзённіка за 1882—1918 гады; частка іх была апублікавана<ref>[http://rus-sky.com/history/library/diaris/1894.htm Дневник Николая II (1894—1916 гг.)]</ref>. Меў звычку на шпацырах займацца адстрэлам [[Шэрая варона|варон]], бяздомных котак і сабак<ref>{{кніга |аўтар= Зимин И. В.|частка= Животные в императорской семье|спасылка частка= http://statehistory.ru/books/Detskiy-mir-imperatorskikh-rezidentsiy--Byt-monarkhov-i-ikh-okruzhenie/67|загаловак= Детский мир императорских резиденций. Быт монархов и их окружение|спасылка= http://statehistory.ru/books/Detskiy-mir-imperatorskikh-rezidentsiy--Byt-monarkhov-i-ikh-okruzhenie/|адказны= |выданне= 1-е|месца= М.|выдавецтва= Центрполиграф|год= 2010|том= |старонкі= |старонак= 576|серыя= Повседневная жизнь Российского императорского двора|isbn= 978-5-227-02410-7|тыраж= }}</ref>. == Сям’я. Палітычны ўплыў жонкі == {{also|Аляксандра Фёдараўна (жонка Мікалая II)|l1=Аляксандра Фёдараўна|Вольга Мікалаеўна (вялікая княжна)|l2=Вольга Мікалаеўна|Таццяна Мікалаеўна (вялікая княжна)|l3=Таццяна Мікалаеўна|Марыя Мікалаеўна (вялікая княжна)|l4=Марыя Мікалаеўна|Анастасія Мікалаеўна|Аляксей Мікалаевіч}} Першая ўсвядомленая сустрэча цэсарэвіча Мікалая з будучай жонкай адбылася ў студзені [[1889]] года (другі прыезд [[Аляксандра Фёдараўна (жонка Мікалая II)|прынцэсы Алісы]] у Расію), калі і з’явілася ўзаемная цяга. У тым жа годзе Мікалай прасіў у бацькі дазволу на шлюб з ёю, але атрымаў адмову<ref>Позднышев С. ''Распни его''. Париж. 1952, стр. 9.</ref>. У жніўні 1890 года, у час 3-га візіту Алісы, бацькі Мікалая не дазволілі яму сустрэчы з ёй; адмоўны вынік меў і ліст у тым жа годзе вялікай княгіне Лізавеце Фёдараўне ад англійскай каралевы [[Вікторыя (каралева Вялікабрытаніі)|Вікторыі]], у якім бабка патэнцыяльнай нявесты зандавала перспектывы шлюбнага саюзу<ref>[[Уладзімір Іосіфавіч Гурка (1862)|В. И. Гурко]]. ''Царь и царица.'' — Книгоиздательство «Возрождение», Paris, 1927, стр. 59—60.</ref>. І ўсё ж, з прычыны пагаршэння здароўя Аляксандра III і настойлівасці цэсарэвіча, яму было дазволена бацькам зрабіць афіцыйную прапанову прынцэсе Алісе і 2 красавіка Мікалай у суправаджэнні дзядзькаў адправіўся ў Кобург, куды і прыбыў 4 красавіка. Сюды ж прыехалі каралева Вікторыя і германскі імператар Вільгельм II. 5 красавіка цэсарэвіч зрабіў прапанову прынцэсе Алісе, аднак яна вагалася з-за пытання змены веравызнання. Аднак праз тры дні пасля сямейнага савета са сваякамі (каралева Вікторыя, сястра Лізавета Фёдараўна) прынцэса дала сваю згоду на шлюб і 8 красавіка (ст. ст.) 1894 гады ў [[Кобург]]у на вяселлі герцага Гесенскага {{нп3|Эрнст Людвіг (вялікі герцаг Гесенскі)|Эрнста-Людвіга|ru|Эрнст Людвиг (великий герцог Гессенский)}} (брат Алісы) і прынцэсы Эдынбургскай {{нп3|Вікторыя Фёдараўна|Вікторыі-Мелеты|ru|Виктория Фёдоровна}} (дачка герцага {{нп3|Альфрэд Саксен-Кобург-Гоцкі|Альфрэда|ru|Альфред Саксен-Кобург-Готский}} і {{нп3|Марыя Аляксандраўна (вялікая княжна)|Марыі Аляксандраўны|ru|Мария Александровна (великая княжна)}}) адбыліся іх {{нп3|змовіны|змовіны|ru|Обручение}}, абвешчаныя ў Расіі простым газетным апавяшчэннем<ref>«Правительственный вестник», 10 ([[22 красавіка|22]]) апреля 1894, № 79, стр. 1.</ref>. У дзённіку Мікалай назваў гэты дзень «Цудоўным і незабыўным у маім жыцці». [[Файл:Цесаревич Николай Александрович и принцесса Алиса Гессенская после помолвки.jpg|thumb|left|250px|Цэсарэвіч Мікалай Аляксандравіч і прынцэса Аліса Гесенская пасля змовін ([[Кобург]], красавік [[1894]] года).]] 14 лістапада [[1894]] года ў палацавай царкве [[Зімовы палац|Зімовага палаца]] адбыўся [[Царкоўны шлюб|шлюб]] Мікалая II з нямецкай прынцэсай [[Аляксандра Фёдараўна (жонка Мікалая II)|Алісай Гесенскай]], якая прыняла пасля {{нп3|Памазанне|памазання|be-x-old|Канфірмацыя}} (здзейснена 21 кастрычніка 1894 года ў Лівадыі) імя Аляксандры Фёдараўны. Маладыя спачатку пасяліліся ў Анічкавым палацы каля імператрыцы Марыі Фёдараўны, аднак увесну 1895 года пераехалі ў Царскае Сяло, а восенню ў Зімовы палац у свае пакоі. У ліпені-верасні 1896 года, пасля каранавання, Мікалай і Аляксандра Фёдараўна здзейснілі вялікае еўрапейскае турнэ ў якасці царскай пары і наведалі з візітамі аўстрыйскага імператара, германскага кайзера, дацкага караля і брытанскую каралеву. Завяршылася вандраванне візітам у Парыж і адпачынкам на радзіме імператрыцы ў Дармштаце. У наступныя гады ў царскай пары нарадзіліся чатыры дачкі — [[Вольга Мікалаеўна|Вольга]] (3 лістапада [[1895]]), [[Таццяна Мікалаеўна|Таццяна]] (29 мая [[1897]]), [[Марыя Мікалаеўна|Марыя]] (14 чэрвеня [[1899]]) і [[Анастасія Мікалаеўна|Анастасія]] (5 чэрвеня [[1901]]). Вялікія княжны для пазначэння саміх сябе ў дзённіках і ліставанні скарысталі абрэвіятуру «ОТМА», складзеную па першых літарах іх імёнаў, наступных у парадку нараджэння ({{comment|Вольга — Таццяна — Марыя — Анастасія|Ольга — Татьяна — Мария — Анастасия}})<ref name="alexp">alexanderpalace.org, ''[http://www.alexanderpalace.org/palace/gds.html The Grand Duchesses — OTMA]''</ref>. 30 ліпеня ([[12 жніўня]]) [[1904]] года ў [[Пецяргоф]]е з’явілася пятае дзіцё і адзіны сын — цэсарэвіч [[Аляксей Мікалаевіч]]. Захавалася ўсё ліставанне Аляксандры Фёдараўны з Мікалаем II (на англійскай мове); згублены толькі адзін ліст Аляксандры Фёдараўны, усе яе лісты нумараваны самой імператрыцай; выдадзены ў Берліне ў [[1922]] годзе<ref>''Письма Александры Фёдоровны к императору Николаю II''. Перевод с английского В. Д. Набокова. — Берлин: Книгоиздательство «Слово», 1922.</ref><ref>Переписка Николая и Александры Романовых, Т. I—V, М.—Л., 1926—1927.</ref>. [[Урадаўнічы сенат|Сенатар]] [[Уладзімір Іосіфавіч Гурка (1862)|У. І. Гурка]] адносіў вытокі ўмяшання Аляксандры ў справы дзяржаўнага кіравання да пачатку 1905 года, калі цар знаходзіўся ў асабліва складаным палітычным становішчы, — калі ён пачаў перадаваць на яе прагляд дзяржаўныя акты, якія выдаваліся ім<ref>[[Уладзімір Іосіфавіч Гурка (1862)|В. И. Гурко]]. ''Царь и царица.'' — Книгоиздательство «Возрождение», Paris, 1927, стр. 76.</ref>; Гурка лічыў: «Калі гасудар, за адсутнасці ў яго патрэбнай унутранай моцы, не валодаў належнай для кіраўніка ўладарнасцю, то імператрыца, наадварот, была ўся выткана з уладарнасці, што абапіралася ў яе да таго ж на ўласцівую ёй саманадзейнасць». Пра ролю імператрыцы ў развіцці рэвалюцыйнай сітуацыі ў Расіі апошніх гадоў манархіі пісаў ва ўспамінах генерал [[Антон Іванавіч Дзянікін|А. І. Дзянікін]]: {{пачатак цытаты}} «Разнастайныя варыянты па нагодзе [[Рыгор Яфімавіч Распуцін|распуцінскага]] ўплыву пракрадаліся на фронт, і цэнзура збірала на гэту тэму вялізны матэрыял нават у салдацкіх лістах з дзейнай арміі. Але найболей узрушальнае ўражанне вырабіла фатальнае слова: — Здрада. Яно адносілася да імператрыцы. У арміі гучна, не саромеючыся ні месцам, ні часам, ішлі гутаркі пра настойлівую вымогу імператрыцай сепаратнага міру, пра здраду яе ў дачыненні фельдмаршала [[Гарацыа Герберт Кітчэнер|Кітчэнера]], пра падарожжа якога яна, нібы, паведаміла немцам, і г. д. Перажываючы памяццю мінуўшчыну, улічваючы то ўражанне, якое зрабіла ў арміі чутка пра здраду імператрыцы, я лічу, што гэта акалічнасць згуляла велізарную ролю ў настроі арміі, у дачыненні яе і да дынастыі, і да рэвалюцыі. Генерал [[Міхаіл Васільевіч Аляксееў|Аляксееў]], якому я задаў гэта пакутлівае пытанне вясною 1917 года, адказаў мне неяк няпэўна і нехаця: — Пры разборы папер імператрыцы знайшлі ў яе карту з падрабязным пазначэннем армій усяго фронту, якая выраблялася толькі ў двух асобніках — для мяне і для гасудара. Гэта вырабіла на мяне гнятлівае ўражанне. Ці мала хто мог скарыстацца ёю… Больш ні слова. Змяніў гутарку… Гісторыя высветліць, без сумневу, той вылучна адмоўны ўплыў, якое аказвала імператрыца Аляксандра Фёдараўна на кіраванне расійскай дзяржавай у перыяд, што папярэднічаў рэвалюцыі. Што ж тычыцца пытання пра „здраду“, то гэтая няшчасная чутка не была пацверджана ніводным фактам, і пазней была аспрэчана расследаваннем адмыслова прызначанай [[Часовы ўрад Расіі|Часовым урадам]] камісіі Мураўёва, з удзелам прадстаўнікоў ад Савета р.[абочых] і с.[алдацкіх] дэпутатаў»<ref>Генерал А. И. Деникин. [http://militera.lib.ru/memo/russian/denikin_ai2/1_01.html Устои старой власти: вера, царь и отечество] // ''Очерки русской смуты.'' Том первый, Выпуск первый — Paris, 1921, стр. 17—18.</ref>. {{канец цытаты}} == Ацэнкі сучаснікаў == Расійскі гісторык {{нп3|Аляксандр Мікалаевіч Баханаў|А. М. Баханаў|ru|Боханов, Александр Николаевич}} расцэньвае як вельмі дакладнае наступнае апісанне маральнага аблічча і манер паводзін апошняга рускага цара фрэйлінай баранэсай {{нп3|Сафія Карлаўна Буксгеўдэн|С. К. Буксгеўдэн|ru|Буксгевден, София Карловна}}<ref>''[[Аляксандр Мікалаевіч Баханаў|Боханов А. Н.]]'' Николай II / А. Н. Боханов. — М.: Вече, 2008. — 528 с.: ил. — (Императорская Россия в лицах). — ISBN 978-5-9533-2541-7, стр. 16</ref>: {{пачатак цытаты}} Просты ў звароце, без любой афектацыі, Ён меў прыроджаную годнасць, якая ніколі не дазваляла забываць, хто Ён. Разам з тым Мікалай II меў злёгку сентыментальны, вельмі сумленны і часам вельмі прастадушны светапогляд старажытнага рускага двараніна… Ён містычна ставіўся да Свайго абавязку, але і быў спагадны да чалавечых слабасцей і валодаў прыроджанай сімпатыяй да простых людзей — асабліва да сялян. Затое Ён ніколі не дараваў тое, што зваў «цёмнымі грашовымі справамі» {{канец цытаты}} Былы Старшынёй Савета міністраў граф [[Сяргей Юльевіч Вітэ|С. Ю. Вітэ]], у звязку з крытычнай сітуацыяй напярэдадні выдання [[Маніфест 17 кастрычніка 1905 года|маніфеста 17 кастрычніка]] 1905 года, калі абмяркоўвалася магчымасць увядзення ш краіне [[Ваенная дыктатура|ваеннай дыктатуры]], пісаў у сваіх запісах-успамінах: {{пачатак цытаты}} Інакш я сабе не магу вытлумачыць, чаму гасудар не вырашыўся на дыктатуру, бо ён, як слабы чалавек, больш усяго верыць у фізічную сілу (іншых, вядома), то бок сілу, што яго бароніць і знішчае ўсіх яго сапраўдных і падазраваных <…> ворагаў, прытым, вядома, ворагі існага неабмежаванага, самаадвольнага і [[Прыгоннае права|прыгонніцкага]] рэжыму, паводле яго пераканання, ёсць і яго ворагі<ref>Граф [[Сяргей Юльевіч Вітэ|С. Ю. Витте]]. ''Воспоминания. Царствование Николая II.'' М-Пг., 1923, Т. II, стр. 27 (орфография источника).</ref>. {{канец цытаты}} Генерал {{нп3|Аляксандр Фёдаравіч Рэдзігер|А. Ф. Рэдзігер|ru|Редигер, Александр Фёдорович}} (як {{нп3|Ваеннае міністэрства Расійскай імперыі|ваенны міністр|ru|Военное министерство Российской империи}} у [[1905]]—[[1909]], двойчы на тыдзень меў асабісты даклад гасудару) у сваіх успамінах ([[1917]]—[[1918]]) пісаў пра яго: {{пачатак цытаты}} Да пачатку даклада гасудар заўсёды казаў пра нешта старонняе; калі не было іншай тэмы, то пра надвор’е, пра свой шпацыр, пра спробавую порцыю, якая яму штодня падавалася перад дакладамі, то з {{нп3|Уласны Яго Імператарскай Вялікасці Канвой|Канвою|ru|Собственный Его Императорского Величества Конвой}}, то з {{нп3|Зборна-Казачы лейб-гвардыі полк|Зборнага палка|ru|Сводно-Казачий лейб-гвардии полк}}. Ён вельмі любіў гэтыя варэнні і аднойчы сказаў мне, што толькі што спрабаваў ячны суп, якога не можа дамагчыся ў сябе: Кюба (яго кухар) кажа, што такога навару можна дамагчыся толькі, хто гатуе на сотню людзей <…> Пра прызначэнне старэйшых начальнікаў гасудар лічыў сваім абавязкам ведаць. У яго была дзіўная памяць. Ён ведаў масу асоб, што служылі ў Гвардыі ці калісьці ім бачаныя, помніў баявыя вычыны асобных асоб і ваенных частак, ведаў часткі, што бунтавалі і засталіся вернымі падчас хваляванняў, ведаў нумар і назву кожнага палка, склад кожнай дывізіі і корпуса, месцы размшчэння многіх частак… Ён мне казаў, што ў рэдкіх выпадках бяссоння ён пачынае пералічваць у памяці паліцы па парадку нумароў і звычайна засынае, дойдучы да рэзервовых частак, якія ведае не так цвёрда. <…> Каб ведаць жыццё ў палках, ён штодня чытаў загады па [[Праабражэнскі лейб-гвардыі полк|Праабражэнскаму палку]] і вытлумачыў мне, што чытае іх штодня, бо варта толькі прапусціць некалькі дзён, як распесцішся і перастанеш іх чытаць. <…> Ён любіў апранацца лёгка і казаў мне, што інакш пацее, асабліва, калі нярвовы. Спачатку ён ахвотна насіў дома белую тужурку марскога фасону, а потым, калі стралкам імператара вярнулі старую форму з малінавымі шаўковымі кашулямі, ён дома амаль заўсёды насіў яе, прытым у летнюю спякоту — проста на голым целе. <…> Нягледзячы на цяжкія дні, якія выпадалі на яго лёс, ён ніколі не губляў самавалодання, заўсёды заставаўся роўным і ветлівым, аднолькава руплівым працаўніком. Ён мне казаў, што ён аптыміст, і сапраўды, ён нават у цяжкія хвіліны захоўваў веру ў будучыню, у моц і веліч Расіі. Заўсёды зычлівы і пяшчотны, ён вырабляў чароўнае ўражанне. Яго няздольнасць адмовіць каму-небудзь у просьбе, асабліва калі яна ішла ад заслужанай асобы і была колькі-небудзь выканальная, часам замінала справе і ставіла ў цяжкае становішча міністра, якому даводзілася быць строгім і абнаўляць камандны склад арміі, але разам з тым павялічвала чароўнасць яго асобы. Валадаранне яго было няўдалым і прытым — па яго ўласнай віне. Яго недахопы на вачах ва ўсіх, яны бачны і з гэтых маіх успамінаў. Вартасці ж яго лёгка забываюцца, бо яны былі бачны толькі асобам, якія бачылі яго блізка, і я лічу сваім абавязкам іх адзначыць, тым больш, што я і дагэтуль успамінаю пра яго з самым цёплым пачуццём і шчырым шкадаваннем<ref>[http://militera.lib.ru/memo/russian/rediger/07.html Глава седьмая] // [[Аляксандр Фёдаравіч Рэдзігер|Редигер А. Ф.]] ''История моей жизни'', стр. 545, 547, 548—549.</ref>. {{канец цытаты}} Протапрэсвітар ваеннага і марскога духавенства [[Георгій Іванавіч Шавельскі|Георгій Шавельскі]], які меў цесныя зносіны з царом у апошнія месяцы перад рэвалюцыяй, у сваім даследаванні, напісаным у [[Белая эміграцыя|эміграцыі]] ў [[1930-я]], пісаў пра яго: {{пачатак цытаты}} Пазнаваць жа сапраўднае, без прыкрас, жыццё царам зусім нялёгка, бо яны адгароджаны высокай сцяной ад людзей і жыцця. А імператар Мікалай II штучнай надбудовай яшчэ вышэй падняў гэту сцяну. Гэта было самай характэрнай асаблівасцю яго душэўнага склада і яго царскага дзейнічання. Гэта адбылося апроч яго волі, дзякуючы яго манеры звароту са сваімі падданкамі. <…> Аднойчы ён сказаў Міністру замежных спраў [[Сяргей Дзмітрыевіч Сазонаў|С. Д. Сазонаву]]: «Я імкнуся ні над чым сур’ёзна не задумвацца, — інакш я даўно быў бы ў труне». <…> Свайго суразмоўцу ён ставіў у строга вызначаныя рамкі. Гутарка пачыналася вылучна апалітычна. Гасудар выяўляў вялікую ўвагу і цікавасць да асобы суразмоўцы: да этапаў яго службы, да вычынаў і заслуг <…> Але толькі суразмоўцу выходзіў з гэтых рамак — кранаў якіх-небудзь хвароб бягучага жыцця, як гасудар адразу змяняў ці проста спыняў гутарку<ref>[[Георгій Іванавіч Шавельскі|Шавельский Г. И.]] ''Русская Церковь пред революцией.'' М.: Артос-Медиа, 2005, стр. 464—465 (орфография источника).</ref>. {{канец цытаты}} Сенатар [[Уладзімір Іосіфавіч Гурка, 1862|Уладзімір Гурка]] пісаў у эміграцыі: {{пачатак цытаты}} Грамадскае асяроддзе, што было па сэрцы Мікалаю II, дзе ён, па ўласным прызнанні, адпачываў душой, было асяроддзе гвардзейскіх афіцэраў, з прычыны чаго ён так ахвотна прымаў запрашэнні ў афіцэрскія сходы найболей знаёмых яму па іх асабовым складзе гвардзейскіх палкоў і, здаралася, праседжваў на іх да раніцы. <…> Прыцягвалі яго афіцэрскія сходы натуральнасцю, адсутнасцю цяжкага прыдворнага этыкету <…> шмат у чым Гасудар да пажылога веку захаваў дзіцячыя густы і схільнасці<ref>[[Уладзімір Іосіфавіч Гурка (1862)|В. И. Гурко]]. ''Царь и царица.'' — Книгоиздательство «Возрождение», Paris, 1927, стр. 8—9.</ref>. {{канец цытаты}} Многія сучаснікі адзначалі слабасць характару Мікалая II, сярод іх былі, прыкладам, [[Сяргей Юльевіч Вітэ|С. Ю. Вітэ]]<ref>Витте С. Ю. Воспоминания. М., 1960. Т.2. С. 280.</ref>, [[Аляксандр Пятровіч Ізвольскі|А. П. Ізвольскі]]<ref>Извольский А. П. Воспоминания. Мн., 2003. С. 214.</ref>, яго жонка, [[Аляксандра Фёдараўна (жонка Мікалая II)|Аляксандра Фёдараўна]], якая ў лістах нярэдка заклікала яго быць цвёрдым, цвёрдым, валявым<ref>Переписка Николая и Александры Романовых, т. III—V. М.-Л., 1926—1927.</ref>. Настаўнік цэсарэвіча Аляксея [[П’ер Жыльяр]], які неадлучна знаходзіўся пры сям’і Раманавых з канца 1905 па май 1918 года, казаў: {{пачатак цытаты}} Заданне, якое выпала на яго долю, было занадта цяжкім, яно перавышала яго сілы. Ён сам гэта адчуваў. Гэта і было прычынай яго слабасці ў адносінах да гасударыні. Таму ён урэшце стаў усё больш падпарадкоўвацца яе ўплыву. {{канец цытаты}} Прэзідэнт [[Трэцяя французская рэспубліка|Французскай Рэспублікі]] [[Эміль Лубэ]] быў процілеглай думкі і ў інтэрв’ю венскай газеце ''Neue Freie Pressa'' у 1910 годзе казаў пра Мікалая II наступнае<ref name="russian-inok.org">[http://www.russian-inok.org/books/nikolay2.html#local15 Е. Е. Алферьев. Император Николай II как человек сильной воли. — Свято-Троицкий Монастырь, Джорданвилль, N.I., 1983]</ref>: {{пачатак цытаты}} Пра рускага Імператара кажуць, што ён даступны розным уплывам. Гэта глыбока няслушна. Рускі Імператар сам праводзіць свае ідэі. Ён бароніць іх са сталасцю і вялікай сілай. {{канец цытаты}} Вядомы рускі гісторык С. С. Ольдэнбург (1888—1940) пісаў<ref name="oldenburgss">Ольденбург С. С. Царствование императора Николая II. — Белград, 1939, Т. I, с. 17, 86-87)</ref>: {{пачатак цытаты}} Гасудар меў таксама зацятую і нястомную волю ў здзяйненні сваіх планаў. Ён не забываў іх, увесь час да іх вяртаўся, і часцяком урэшце дамагаўся свайго. Іншая думка была шырока пашырана таму, што ў Гасудара, па-над жалезнай рукой, была аксамітавая пальчатка. …Мяккасць звароту, ветлівасць, адсутнасць ці прынамсі вельмі рэдкая праява рэзкасці — тая абалонка, якая хавала волю Гасудара ад позірку неазнаёмленых — стварыла яму ў шырокіх пластах краіны рэпутацыю зычлівага, але слабога кіраўніка, які лёгка паддаецца разнастайным, часта супярэчлівым, намовам. …Тым часам, такое ўяўленне было бясконца далёка ад праўды; вонкавую абалонку прымалі за існасць. Імператар Мікалай II, які ўважліва выслухваў самыя розныя думкі, урэшце паступаў адпаведна свайму меркаванню, у адпаведнасці з тымі высновамі, якія склаліся ў яго розуме, часта — проста насуперак з даванымі яму радамі. …Але дарма шукалі яўных або таемных натхніцеляў рашэнняў Гасудара. Ніхто не хаваўся «за кулісамі». Можна сказаць, што Імператар Мікалай II сам быў галоўным «закулісным уплывам» свайго валадарання. {{канец цытаты}} [[Файл:Nicholas II of Russia reading the St Petersburg News.jpg|thumb|250px|right|Мікалай чытае газету «[[Санкт-Петербургские ведомости|C.-Петербургскія Вѣдомости]]», Царскае Сяло, фота 1902 года.]] Вядомыя і многія яркія прыклады праявы сілы волі Мікалая II<ref name="russian-inok.org"/>. Хоць гэта кніга Е. Е. Алфер’ева і адносіцца да апалагетычных, шэраг прыведзеных ім прыкладаў праявы Мікалаем II моцнай волі немагчыма адмаўляць: * Яго ініцыятыва і настойлівасць у справе склікання ў 1899 годзе Гаагскай Мірнай Канферэнцыі, нягледзячы на выточны скепсіс і нават сарказм некаторых еўрапейскіх лідараў<ref>Ольденбург С. С. Царствование императора Николая II. — Белград, 1939, Т. I — С. 46-50</ref>. * Заключэнне Портсмуцкага міру (1905 г.) на выгадных для Расіі ўмовах, насуперак выточнаму скептыцызму С. Ю. Вітэ ў дасяжнасці гэтай мэты<ref>Ольденбург С. С. Царствование императора Николая II. — Белград, 1939, Т. I. — С. 134, 136—137</ref>. * Прыняцце наважных мер да спынення тэрору і аднаўлення парадку ў 1905—1907 гг. * Сталая падтрымка дзейнасці і рэформаў П. А. Сталыпіна, насуперак супраціву Думы і лідараў апазіцыі<ref>Столыпин П. А. Переписка. — М.: Росспэн, 2004</ref><ref>Ольденбург С. С. Царствование императора Николая II., Т. II</ref>. * Знішчэнне ў 1912 годзе пагрозы ўзнікнення еўрапейскай вайны, насуперак пазіцыі «каршакоў» ва ўрадзе і ў блізкім асяроддзі<ref name=hrono.ru/> (с. 125—126). * Асабістая заслуга ў справе змагання з алкагалізмам і выкараненні п’янства — «Сухі закон» 1914 года, насуперак думцы скептыкаў (у тым ліку прэм’ера У. М. Какоўцава) даў выдатныя вынікі і не падарваў бюджэт краіны<ref>Ольденбург С. С. Царствование императора Николая II., Т. II, (с. 538, 548)</ref>. * Прыняцце на сябе Вярхоўнага Камандавання ва ўмовах ваеннай катастрофы вясны-лета 1915 года — насуперак усеагульнай думцы і неапраўданым боязям. (у тым ліку амаль усяго блізкага асяроддзя). Хуткае аднаўленне ваеннага становішча, пераадоленне «снараднага голаду»<ref>(В. Криворотов. На страшном пути до Уральской Голгофы. Мадрид, 1975. С. 8 и послед.)</ref><ref name="Winston Churchill 1918. P.227-228">Winston Churchill. The World Crisis 1916—1918. Vol. 1 N.Y. 1927. P. 227—228</ref><ref name="ReferenceC">История России. XX век: 1894—1939 / Под ред. А. Б. Зубова — М.: Астрель-АСТ. 2010. с. 386</ref>. Уінстан Чэрчыль (ваенны міністр Брытаніі ў гады Першай сусветнай вайны) пісаў па яе сканчэнні пра сітуацыю ў Расіі да сакавіка 1917 года<ref name="russian-inok.org"/><ref name="Winston Churchill 1918. P.227-228"/><ref name="ReferenceC"/>: {{пачатак цытаты}} У сакавіку Цар быў на прастоле; Расійская імперыя і руская армія трымаліся, фронт быў забяспечаны і перамога бясспрэчная. …Згодна павярхоўнай модзе нашага часу, Царскі лад прынята трактаваць, як сляпую, прагнілую, ні на што не здольную тыранію. Але разбор трыццаці месяцаў вайны з Германіяй і Аўстрыяй павінен бы выправіць гэтыя легкаважныя ўяўленні. Сілу Расійскай імперыі мы можам памераць па ўдарах, якія яна вытрывала, па бедствах, якія яна перажыла, па невычэрпных сілах, якія яна развіла, і па аднаўленні сіл, на якое яна аказалася здольная. …Чаму адмаўляць Мікалаю II у гэтым суровым выпрабаванні?… Чаму не ўшанаваць яму за гэта гонар? Самаадданы парыў рускіх войскаў, які выратаваў Парыж у 1914 годзе; пераадоленне пакутлівага снараднага адступлення; павольнае аднаўленне сіл; брусілаўскія перамогі; уступленне Расіі ў кампанію 1917 года непераможнай, мацнейшай, чым калі-небудзь; хіба ва ўсім гэтым не было яго долі?<ref name="Winston Churchill 1918. P.227-228"/> {{канец цытаты}} == Радавод == Два прапрадзеды Мікалая II былі роднымі братамі: [[Фрыдрых Гесен-Касельскі]] і [[Карл Гесен-Касельскі]], а дзве прапрабабулькі — стрыечкамі: [[Амалія Гесен-Дармштацкая]] і [[Луіза Гесен-Дармштацкая]]. == Ваенныя чыны і званні == * [[Прапаршчык]] гвардыі (Выс. пр. 6.12.1875) * [[Падпаручнік]] гвардыі (Выс. пр. 6.05.1880) * Прыняў прысягу, уступіў на дзейную службу (Выс. пр. 6.05.1884) * [[Паручнік]] гвардыі (Выс. пр. 30.08.1884) * [[Штабс-капітан]] гвардыі (Выс. пр. 30.08.1887) * [[Флігель-ад’ютант]] (Выс. пр. 6.05.1889) * [[Капітан]] гвардыі (Выс. пр. 21.04.1891) * [[Палкоўнік]] (Выс. пр. 6.08.1892) * [[Фельдмаршал]] англійскай арміі (18.12.1915) == Узнагароды == * [[Ордэн Святога Андрэя Першазваннага]] (20.05.1868) * [[Ордэн Святога Аляксандра Неўскага]] (20.05.1868) * [[Ордэн Белага арла, Расійская імперыя|Ордэн Белага арла]] (20.05.1868) * [[Ордэн Святой Ганны]] 1-ы ст. (20.05.1868) * [[Ордэн Святога Станіслава, Расійская імперыя|Ордэн Святога Станіслава]] 1 ст. (20.05.1868) * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 4 ст. (30.08.1890) * [[Ордэн Святога Георгія]] 4 ст. (25.10.1915) Замежныя (найвышэйшыя ступені): * [[Ордэн Вендскай кароны]] (Мекленбург-Шверын) (09.01.1879) * [[Ордэн Нідэрландскага льва]] (15.03.1881) * [[Ордэн Заслуг герцага Пятра-Фрыдрыха-Людвіга]] (Ольдэнбург) (15.04.1881) * [[Ордэн Узыходнага сонца]] (Японія) (04.09.1882) * [[Ордэн Вернасці, Бадэн|Ордэн вернасці]] (Бадэн) (15.05.1883) * [[Ордэн Залатога руна]] (Іспанія) (15.05.1883) * [[Ордэн Хрыста]] (Партугалія) (15.05.1883) * [[:de:Hausorden vom Weißen Falken|Ордэн Белага сокала]] (Саксен-Веймар) (15.05.1883) * [[Ордэн Серафімаў]] (Швецыя) (19.05.1883) * [[Ордэн Людвіга Гесенскага|Ордэн Людвіга]] (Гесен-Дармштат) (02.05.1884) * [[Ордэн Святога Стэфана]] вялікі крыж (Аўстра-Венгрыя) (06.05.1884) * [[Ордэн Святога Губерта]] (Баварыя) (06.05.1884) * [[Ордэн Леапольда I|Ордэн Леапольда]] (Бельгія) (06.05.1884) * [[Ордэн Святога Аляксандра]] (Балгарыя) (06.05.1884) * [[Ордэн Вюртэмбергскай кароны]] (06.05.1884) * [[Ордэн Збавіцеля]] (Грэцыя) (06.05.1884) * [[Ордэн Слана]] (Данія) (06.05.1884) * [[Ордэн Святой Труны Гасподняй Іерусалімскай]] ([[Іерусалімская праваслаўная царква|Іерусалімскі Патрыярхат]]) (06.05.1884) * [[Ордэн Звеставання]] (Італія) (06.05.1884) * [[Ордэн Святых Маўрыкія і Лазара]] (Італія) (06.05.1884) * [[Ордэн Італьянскай кароны]] (Італія) (06.05.1884) * [[Ордэн Чорнага арла]] (Германская імперыя) (06.05.1884) * [[Ордэн Зоркі Румыніі]] (06.05.1884) * [[Ордэн Ганаровага легіёна]] (06.05.1884) * [[Асману, ордэн|Ордэн Асману]] (Асманская імперыя) (28.07.1884) * Партрэт персідскага шаха (28.07.1884) * [[Ордэн Паўднёвага Крыжа]] (Бразілія) (19.09.1884) * [[Ордэн Шляхетнай Бухары]] (02.11.1885), з дыяментавымі знакамі (27.02.1889) * [[Ордэн Каралеўскага дому Чакры]] (Сіям) (08.03.1891) * [[Ордэн Кароны дзяржавы Бухары]] з дыяментавымі знакамі (21.11.1893) * [[Ордэн Саламона|Ордэн Пячаткі Саламона]] 1 ст. (Эфіопія) (30.06.1895) * [[Ордэн Падвойнага Цмока]], абсыпаны дыяментамі (Кітай) (22.04.1896) * [[Ордэн Іскандэр-Саіс|Ордэн Сонца Аляксандра]] (Бухарскі эмірат) (18.05.1898) * [[Ордэн Лазні]] (Брытанія) * [[Ордэн Падвязкі]] (Брытанія) * [[Каралеўскі Віктарыянскі ордэн]] (Брытанія)(1904) * [[:en:Order of Carol I|Ордэн Карла I]] (Румынія) (15.06.1906) * Ланцуг да [[Ордэн Серафімаў|Ордэна Серафімаў]] (Швецыя) (12.05.1908) * [[Ордэн «Святыя Роўнаапостальныя Кірыл і Мяфодзій»]] (Балгарыя) (10.02.1910)<ref>[http://ruskline.ru/analitika/2012/08/27/neoslavistskoe_dvizhenie/ Визиты славянских Монархов в Россию (1909—1911 гг.)]</ref> * [[Ордэн Каштоўнага жазла]] (Манголія) (1913)<ref>{{Cite web |url=http://www.goyoltrade.mn/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=38&Itemid=54 |title=Монгол улсын одон медаль, тэмдэгний үйлдвэрлэлийн үүсэл хөгжлөөс |access-date=7 сакавіка 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502164648/http://www.goyoltrade.mn/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=38&Itemid=54 |archivedate=2 мая 2021 |url-status=dead }}</ref> == Пасля смерці == === Ацэнка ў рускай эміграцыі === У прадмове да сваіх мемуараў, генерал [[Аляксандр Аляксандравіч Масолаў|А. А. Масолаў]], былы цягам шэрага гадоў у блізкім асяроддзі імператара, пісаў у пачатку [[1930-я|1930-х]]: «Гасудар Мікалай II, Яго сям’я і Яго асяроддзе з’яўляліся ледзь не адзіным аб’ектам вінавачання для многіх колаў, што ўяўлялі рускую грамадскую думку дарэвалюцыйнай эпохі. Пасля катастрафічнага развалу нашай бацькаўшчыны вінавачанні засяродзіліся амаль вылучна на Гасудары»<ref>''Предисловие'' // Ген. А. Мосолов. ''При дворе императора''. Рига, [1938], стр. 1.</ref>. Генерал Масолаў адводзіў асаблівую ролю ў агідзе грамадства{{efn|Пад «грамадствам» ён мае на ўвазе прыдворны і кіравальны клас імперыі.}} ад імператарскай сям’і і ад прастола зусім — імператрыцы Аляксандры Фёдараўне: «звада паміж грамадствам і дваром <…> гэтак абвастрылася, што і грамадства, замест таго, каб па ўкаранелых сваіх манархічных паглядах падтрымваць трон, ад яго адвярнулася і з сапраўдным зларадствам глядзела на яго крушэнне»<ref>Ген. [[Аляксандр Аляксандравіч Масолаў|А. Мосолов]]. ''При дворе императора''. Рига, [1938], стр. 26.</ref>. [[Файл:UkkelOrthodKerk.jpg|thumb|250px|Храм-помнік «у імя справядлівага {{нп3|Іоў|Іова Шматпакутнага|ru|Иов}}, у памяць Цара-Пакутніка Мікалая II і ўсіх рускіх людзей, багаборніцкай уладай у закалоце забітых» ([[1936]]—[[1950]]) у [[брусель]]скім раёне Уккел. Асвячоны [[1 кастрычніка]] [[1950]] года першаіерархам РПЦЗ {{нп3|Анастасій (Грыбаноўскі)|Анастасіям (Грыбаноўскім)|ru|Анастасий (Грибановский)}}.]] З пачатку [[1920-я|1920-х]] манархічнымі коламі [[Белая эміграцыя|рускай эміграцыі]] выдаваліся складанні пра апошняга цара, якія мелі апалагетычны (пазней таксама і [[Агіяграфія|агіяграфічны]]) характар і прапагандысцкую скіраванасць; найболей вядомым сярод такіх з’явілася даследаванне прафесара [[Сяргей Сяргеевіч Ольдэнбург|С. С. Ольдэнбурга]], якое выйшла ў 2-х тамах у Бялградзе (1939) і [[Мюнхен]]е ([[1949]]) адпаведна. Адна з апошніх высноў Ольдэнбурга абвяшчала: «Самым цяжкім і самым забытым вычынам Імператара Мікалая II-га было тое, што Ён, пры неверагодна цяжкіх умовах, давёў Расію да парога перамогі: Яго праціўнікі не далі ёй пераступіць праз гэты парог»<ref>[[Сяргей Сяргеевіч Ольдэнбург|Ольденбург С. С.]] ''Царствование императора Николая II''. Мюнхен, 1949, Т. II, стр. 254 (капитализация букв источника).</ref>. === Афіцыйная ацэнка ў СССР === Артыкул пра яго ў [[ВСЭ|Вялікай савецкай энцыклапедыі]] (выданне 1-е, [[1939]] год): «Мікалай II быў гэтак жа абмежаваны і невуцкі, як яго бацька. <…> Уласцівыя Мікалаю II рысы тупога, недалёкага, недаверлівага і самалюбнага дэспата ў перыяд яго знаходжання на пасадзе атрымалі асабліва яркі выраз. <…> Разумовае ўбоства і маральнае раскладанне прыдворных колаў дасягнулі крайніх меж. Рэжым гніў на кораню <…> Да апошняй хвіліны Мікалай II заставаўся тым, чым быў — тупым самадзержцам, няздольным зразумець ні атачальнага становішча, ні нават сваёй выгады. <…> Ён рыхтаваўся ісці паходам на Петраград, каб у крыві патапіць рэвалюцыйны рух, і разам з набліжанымі да яго генераламі абмяркоўваў план здрады»<ref>[[ВСЭ]], изд 1-е, Т. 42-й, 1939, стб. 133—137.</ref>. У. І. Ленін у публічных выступах і артыкулах нідзе не даваў сваёй характарыстыкі Мікалая II як асобы, найболей шырока вядомая яго палітычная характарыстыка імператара як «першага абшарніка». Другі па ўплыве правадыр [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] [[Л. Д. Троцкі]], наадварот, у 1913 годзе напісаў артыкул пра Мікалая II<ref>{{cite web|url=http://www.magister.msk.ru/library/trotsky/trotm185.htm|title=Л. Троцкий. Николай II|accessdate=2013-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130521065155/http://www.magister.msk.ru/library/trotsky/trotm185.htm|archivedate=21 мая 2013|url-status=dead}}</ref>. Большасць пазнейшых ([[Вялікая Айчынная вайна|паваенных]]) савецкіх гістарыяграфічных публікацый, прызначаных для шырокага кола, у апісанні гісторыі Расіі ў перыяд валадаранні Мікалая II імкнуліся, наколькі можна, унікаць згадвання пра яго як пра чалавека і асобу: так, «Дапаможнік па гісторыі СССР для рыхтавальных аддзяленняў ВНУ» ([[1979]] год)<ref>А. С. Орлов, В. А. Георгиев. ''Пособие по истории СССР для подготовительных отделений вузов''. — М.: «Высшая школа», 1979, часть 1, стр. 336—418 («Раздел IV „Россия в эпоху империализма“»).</ref> на 82-х старонках тэксту (без ілюстрацый), якія выкладаюць сацыяльна-эканамічнае і палітычнае развіццё Расійскай імперыі ў дадзены перыяд, згадвае імя імператара, які стаяў на чале дзяржавы ў апісваны час, толькі аднойчы<ref>А. С. Орлов, В. А. Георгиев. ''Пособие по истории СССР для подготовительных отделений вузов''. — М.: «Высшая школа», 1979, часть 1, стр. 407.</ref> — пры выкладзе падзей яго адрачэння ў карысць [[Міхаіл Аляксандравіч (сын Аляксандра III)|брата]] (пра яго ўзыходжанне не гаворыцца нічога; імя [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. І. Леніна]] на тых жа старонках памянёна 121 раз). === Царкоўнае шанаванне === [[Файл:Yekaterinburg cathedral on the blood 2007.jpg|thumb|250px|[[Храм-на-Крыві (Екацярынбург)|Храм-на-Крыві]] ў [[Екацярынбург]]у — пабудаваны на месцы [[Дом Іпацьева|дома інжынера Іпацьева]], дзе 17 ліпеня 1918 года быў расстраляны Мікалай II і яго сям’я.]] З 1920-х гадоў, у рускім замежжы па ініцыятыве Саюзу змагароў памяці імператара Мікалая II<ref>С. Позднышев. ''Немеркнущий свет.'' Сан Пауло, 1949, стр. 27.</ref>, здзяйсняліся рэгулярныя [[Паніхіда|задушныя]] памінанні імператара Мікалая II тройчы ў год (у дзень нараджэння, дзень тэзаімянінаў і ва ўгодкі забойства), але яго шанаванне як святога пачало шырыцца па сканчэнні [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. 19 кастрычніка ([[1 лістапада]]) [[1981]] года імператар Мікалай і яго сям’я былі [[Кананізацыя|кананізаваны]] [[Руская праваслаўная царква за мяжой|Рускай Замежнай Царквой (РПЦЗ)]]<ref>Служба в Нью-Йорке // «Известия», № 259 (19935) от 5 ноября 1981. стр.4</ref>, якая тады не мела царкоўнага камунікавання з [[РПЦ|Маскоўскім Патрыярхатам]] у СССР. Развязак Архірэйскага Сабора [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]] ад [[14 жніўня]] 2000 года: «Уславіць як [[пакутнік]]аў у [[Сабор святых навамучанікаў і спаведнікаў Царквы Рускай|саборы навамучанікаў і спаведнікаў Расійскіх]] царскую сям’ю: імператара Мікалая II, імператрыцу Аляксандру, царэвіча Алексія, вялікіх княжнаў Вольгу, Таціяну, Марыю і Анастасію» (іх памяць — 4 ліпеня па юліянскім календары)<ref>[http://www.sedmitza.ru/text/543115.html Из Деяния Юбилейного Освященного Архиерейского Собора Русской православной церкви о соборном прославлении новомучеников и исповедников российских XX века (Москва, Храм Христа Спасителя, 13—16 августа 2000 г.)]</ref><ref>[http://www.pravoslavie.ru/news/sobor/glav.htm Император Николай Второй и его семья причислены к лику святых] [[Православие.Ru]], Москва, 14 августа 2000.</ref>. Акт кананізацыі быў успрыняты расійскім грамадствам неадназначна: праціўнікі кананізацыі сцвярджаюць, што абвяшчэнне Мікалая II святым насіла палітычны характар<ref>{{Cite web |url=http://www.istina.ucoz.ru/osipov_o_kanonisazii.html |title=О КАНОНИЗАЦИИ ПОСЛЕДНЕГО РУССКОГО ЦАРЯ |access-date=7 сакавіка 2016 |archive-date=28 лістапада 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071128090253/http://www.istina.ucoz.ru/osipov_o_kanonisazii.html |url-status=dead }}</ref>. З іншага боку, у частцы праваслаўнай супольнасці цыркулююць ідэі пра тое, што ўслаўленне цара як пакутніка недастаткова, і ён з’яўляецца царом-збаўцам. Ідэі асуджаны [[Алексій II|Алексіем II]] як блюзнерскія, бо «збавіцельны подзвіг адзін — Бога нашага Ісуса Хрыста»<ref name="credorub">[http://www.pravoslavie.ru/news/25327.htm Предстоятель Русской Церкви осудил т. н. «чин всенародного покаяния»] Православие. Ru, 24 декабря 2007.</ref>. У 2003 годзе ў [[Екацярынбург]]у, на месцы знесенага дома інжынера Іпацьева, дзе быў расстраляны Мікалай II і яго сям’я, быў пабудаваны [[Храм-на-Крыві (Екацярынбург)|Храм-на-Крыві]], перад уваходам у які ўсталяваны помнік сям’і Мікалая II. === Рэабілітацыя. Ідэнтыфікацыя рэшткаў === У снежні 2005 года прадстаўнік кіраўніка «Расійскага Імператарскага Дому» {{нп3|Марыя Уладзіміраўна Раманава|Марыі Уладзіміраўны Раманавай|ru|Романова, Мария Владимировна}} накіраваў у [[Пракуратура Расійскай Федэрацыі|пракуратуру РФ]] заяву пра [[рэабілітацыя|рэабілітацыю]] як ахвяр [[Рэпрэсіі|палітычных рэпрэсій]] расстралянага былога імператара Мікалая II і членаў яго сям’і<ref>[http://newsru.com/russia/20feb2006/pomanovy.html Генпрокуратура РФ отказалась реабилитировать Николая II] NEWSru 20 февраля 2006.</ref>. Паводле заявы, пасля шэрага адмоў у задавальненні, [[1 кастрычніка]] [[2008]] года Прэзідыум Вярхоўнага суда РФ прыняў рашэнне пра рэабілітацыю апошняга расійскага імператара Мікалая II і членаў яго сям’і (нягледзячы на думку генпракуратуры РФ, што заяўляла ў судзе, што вымогі пра рэабілітацыю не адпавядаюць заканадаўству з прычыны таго, што дадзеныя асобы не былі арыштаваны па палітычных матывах, а судовага рашэння пра расстрэл не прымалася)<ref>[http://newsru.com/russia/01oct2008/reab.html Последний российский император Николай II и члены его семьи реабилитированы] [[NEWSru]] 1 октября 2008.</ref><ref name="sp">[http://svpressa.ru/issue/news.php?id=9846 Генпрокуратура признала, что Романовых расстреляли незаконно.]</ref><ref name="reab">{{Cite web |url=http://www.interfax.ru/society/txt.asp?id=36422 |title=Реабилитация через 90 лет после казни |access-date=7 сакавіка 2016 |archive-date=29 чэрвеня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629130335/http://www.interfax.ru/society/txt.asp?id=36422 |url-status=dead }}</ref>. [[30 кастрычніка]] таго ж 2008 года паведамлялася, што Генеральная пракуратура РФ прыняла рашэнне пра рэабілітацыю 52 чалавек з асяроддзя імператара Мікалая II і яго сям’і<ref>[http://newsru.com/russia/30oct2009/reabslug.html Реабилитированы десятки приближенных Николая II, разделившие участь его семьи] NEWSru 30 октября 2009.</ref>. [[Файл:Grabraum Nikolaus II.JPG|thumb|left|250px|Пахаванне (1998) меркаваных рэшткаў Мікалая II, Аляксандры Фядораўны, вялікіх княжнаў Анастасіі, Таціяны, Вольгі. а таксама іх слуг у Кацярынінскім прыдзеле [[Петрапаўлаўскі сабор|Петрапаўлаўскага сабора]] (паўднёва-заходняя частка сабора).]] У снежні 2008 года на навукова-практычнай канферэнцыі, праведзенай па ініцыятыве Следчага камітэта пры пракуратуры РФ, з удзелам генетыкаў з Расіі і ЗША было заяўлена<ref>[http://www.tass-ural.ru/lentanews/54965.html Экспертиза подтвердила, что найденные останки принадлежат Николаю II] ИТАР-ТАСС 5 декабря 2008.</ref>, што рэшткі, знойдзеныя ў 1991 годзе пад Екацярынбургам і аддадзеныя зямлі [[17 чэрвеня]] [[1998]] года ў Кацярынінскім прыдзеле [[Петрапаўлаўскі сабор|Петрапаўлаўскага сабора]] (Санкт-Пецярбург)<ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=202022 Обряд погребения] Коммерсантъ, № 129 от 18 июля 1998.</ref>, належаць Мікалаю II<ref>[http://www.nature.com/ng/journal/v6/n2/abs/ng0294-130.html Identification of the remains of the Romanov family by DNA analysis] (экспертыза 1994 года)</ref>. У Мікалая II былі вызначаны Y-храмасомная гаплагрупа R1b і мітахандрыяльная гаплагрупа T<ref>[http://dx.doi.org/10.1073/pnas.0811190106 Rogaev, (2009), Genomic identification in the historical case of the Nicholas II royal family, Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, vol. 106, no 13 (March 2009), pp. 5258?5263.]</ref><ref>[http://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0004838 Coble MD, et al. (2009), Mystery Solved: The Identification of the Two Missing Romanov Children Using DNA Analysis, PLoS ONE, vol. 4, no. 3: e4838.]</ref>. У студзені 2009 года СКП завяршыў расследаванне крымінальнай справы па акалічнасцях гібелі і пахавання сям’і Мікалая II; расследаванне было спынена «ў звязку з заканчэннем тэрмінаў даўнасці прыцягнення да крымінальнай адказнасці і смерцю асоб, што здзейснілі наўмыснае забойства»<ref>[http://newsru.com/russia/15jan2009/delo.html Прокуратура закрыла дело об убийстве Николая II и его семьи] NEWSru, 15 января 2009.</ref>. Прадстаўнік [[Марыя Уладзіміраўна Раманава|М. У. Раманавай]], якая называе сябе кіраўніком Расійскага імператарскага дому, у 2009 годзе заяўляў, што «Марыя Уладзіміраўна цалкам падзяляе ў гэтым пытанні пазіцыю [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]]{{efn|Патрыярх Маскоўскі [[Алексій II]] адмовіўся браць удзел у цырымоніі пахавання рэшткаў, паставіўшы пад сумнеў іх аўтэнтычнасць.}}<ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=21811&ThemesID=616 Останки сладки], [http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=201926&ThemesID=616 Все на похороны! Президент примет участие в похоронах Николая II])</ref>, якая не знайшла дастатковых падстаў для прызнання „екацярынбургскіх рэшткаў“ прыналежнымі членам царскай сям’і»<ref>[http://www.interfax.ru/txt.asp?id=93960&sec=1483 Признание статуса дома Романовых будет стоить государству не больше, чем лист бумаги] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090814191018/http://www.interfax.ru/txt.asp?id=93960&sec=1483 |date=14 жніўня 2009 }} [[Интерфакс]], 6 августа 2009.</ref>. Іншыя прадстаўнікі Раманавых на чале з {{нп3|Мікалай Раманавіч Раманаў|М. Р. Раманавым|ru|Романов, Николай Романович}} занялі іншую пазіцыю: апошні, у прыватнасці, узяў удзел у пахаванні рэшткаў у ліпені 1998 года, сказаўшы: «Мы прыехалі закрыць эпоху»<ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=201875 Начало похорон] «Коммерсантъ», 16 июля 1998.</ref>. 23 верасня 2015 года рэшткі Мікалая II і яго жонкі былі эксгумаваны для следчых дзеянняў у рамках усталявання асоб рэшткаў іх дзяцей — Аляксея і Марыі<ref>[http://sledcom.ru/news/item/970491/?type=news&more_link=1&_=55515 ДОПОЛНИТЕЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ В РАМКАХ УГОЛОВНОГО ДЕЛА О ГИБЕЛИ ЧЛЕНОВ СЕМЬИ РОССИЙСКОГО ИМПЕРАТОРСКОГО ДОМА РОМАНОВЫХ БУДУТ ПРОВЕДЕНЫ В КРАТЧАЙШИЕ СРОКИ] Следственный комитет России, 24 сентября 2015.</ref>. === Помнікі Імператару Мікалаю II === Яшчэ пры жыцці апошняга імператара ў яго гонар былі пастаўлены не менш дванаццаці помнікаў, злучаных з наведваннем ім розных гарадоў і ваенных лагераў. Галоўным чынам гэтыя помнікі ўяўлялі сабою калоны ці абеліскі з імператарскім вензелем і адпаведным надпісам. Адзіны помнік, які ўяўляш сабой бронзавы бюст Імператара на высокім гранітным пастаменце, быў усталяваны ў [[Хельсінкі|Гельсінгфорсе]] да [[300-годдзе дому Раманавых|300-летняму юбілею Дому Раманавых]]. Ніводны з гэтых помнікаў не захаваўся<ref>''Сокол, К. Г.'' Монументальные памятники Российской Империи. Каталог. — М., 2006. — С. 162—165.</ref>. Першым помнікам рускаму цару-пакутніку стаў усталяваны ў 1924 годзе ў Германіі: афіцэры аднаго з прускіх палкоў, шэфам якога быў Імператар Мікалай II, «узвялі яму на надзвычай ганаровым месцы годны помнік»<ref>''Фомин, С. В.'' Золотой клинок Империи // Граф Келлер. — М.: Посев, 2007. — С. 419. — ISBN 5-85824-170-0.</ref><ref>От правления об-ва памяти Государя Императора Николая II // ''Царский вестник''. — № 297. — Белград. — 29 августа — 11 сентября 1932. — С. 3.</ref>. Помнікі Імператару Мікалаю II усталяваны ў наступных населеных пунктах: * пасёлак Вырыца Гатчынскага раёна Ленінградскай вобласці; на тэрыторыі асабняка С. В. Васільева. Бронзавая фігура на высокім пастаменце. Адкрыты ў 2007 годзе. * урочышча Ганіна Яма, блізу Екацярынбурга; у комплексе манастыра Святых Царскіх Пакутнікаў. Бронзавы бюст на пастаменце. Адкрыты ў 2000-х гадах. * Екацярынбург; каля храма Усіх Святых, якія праззялі ў зямлі Расійскай. Бронзавая кампазіцыя ўлучае фігуры імператара і членаў яго сям’і. Адкрыты 16 ліпеня 2003 года, скульптары К. В. Грунберг і А. Г. Мазаеў. * пасёлак [[Крайск]] [[Лагойскі раён|Лагойскага раёна]] Мінскай вобласці; каля Мікольскай царквы. Бронзавы бюст на пастаменце. Адкрыты 17 ліпеня 2012 года, скульптар Ул. Зялянка. * Курск; каля храма святых Веры, Надзеі, Любові і маці іх Сафіі. Бронзавы бюст на пастаменце. Адкрыты 24 верасня 2003 года, скульптар [[Вячаслаў Міхайлавіч Клыкаў|В. М. Клыкаў]]. * Масква; на [[Ваганькаўскія могілкі|Ваганькаўскіх могілках]], каля храма Ускрысення. Мармуровы паклонны крыж і чатыры гранітныя пліты з высечанымі надпісамі. Адкрыты 19 мая 1991 года, скульптар Н. Паўлаў. 19 ліпеня 1997 года мемарыял быў пашкоджаны ў выніку выбуху, пасля быў адноўлены, аднак у лістападзе 2003 года зноў быў пашкоджаны. * пасёлак Новы Свет (Крым). Парны помнік — бронзавыя фігуры імператара і Льва Галіцына. Адкрыты 28 верасня 2012 года, скульптар Барыс Чак. * [[Паўлаўск (Санкт-Пецярбург)|Паўлаўск]], прыгарад Санкт-Пецярбурга; каля Мікольскай царквы. Бронзавы бюст на пастаменце. Адкрыты 20 лістапада 2011 года, скульптар С. Ю. Аліпаў. * Падольск Маскоўскай вобласці; на тэрыторыі сядзібы В. П. Меліхава, каля храма Святых Царскіх Пакутнікаў. Першы гіпсавы помнік працы скульптара В. М. Клыкава, што ўяўляў сабой статую імператара ў поўны ўзрост, быў адкрыты 28 ліпеня 1998 года, аднак 1 лістапада 1998 года быў падарваны. Новы, гэтым разам бронзавы, помнік па гэтай жа мадэлі быў ізноў адкрыты 16 студзеня 1999 года. * [[Пушкін (горад)|Пушкін]]; побач з Феадораўскім Гаударавым саборам. Бронзавы бюст на пастаменце. Адкрыты 17 ліпеня 1993 года, скульптар В. В. Зайко. * Санкт-Пецярбург; за алтаром Крыжаўзвіжанскай царквы (Лігаўскі праспект, 128). Бронзавы бюст на пастаменце. Адкрыты 19 мая 2002 года, скульптар С. Ю. Аліпаў. * Санкт-Пецярбург; каля храма Ускрысенні Хрыстова (набярэжная Абводнага канала, 116). Парны помнік (скульптар М. У. Переяславец) — бронзавыя фігуры Імператара Мікалая II і Імператрыцы Аляксандры Фядораўны на пастаменце. Адкрыты 12 мая 2013 года<ref>[http://prichod.ru/opyt-prihodov/5683/ В северной столице возле храма на Обводном канале открыт памятник святым страстотерпцам императору Николаю II и императрице Александре]</ref>. * Сочы; на тэрыторыі Міхаіла-Архангельскага сабора. Бронзавы бюст на пастаменце. Адкрыты 21 лістапада 2008 года, скульптар В. Зелянко. * сяло {{нп3|Сяло Сырастан|Сырастан|ru|Сыростан (село)}}, блізу Міяса Чалябінскай вобласці; каля Крыжаўзвіжанскай царквы. Бронзавы бюст на пастаменце. Адкрыты ў ліпені 1996 года, скульптар П. Е. Лёвачкін. * сяло [[Тайнінскае]], блізу горада Мыцішчы Маскоўскай вобласці. Фігура на высокім пастаменце. Адкрыты 26 мая 1996 года, скульптар В. М. Клыкаў. 1 красавіка 1997 года помнік быў падарваны, аднак спусцячы тры гады адноўлены па гэтай жа мадэлі і зноў адкрыты 20 жніўня 2000 года. * пасёлак [[Шушанскае]] Краснаярскага краю; каля завадской прахадной ТАА «Шушанская марка» (Піянерская вуліца, 10). Бронзавы бюст на пастаменце. Адкрыты 24 снежня 2010 года, скульптар К. М. Зініч. * 8 чэрвеня 2012 года ў гарадскім парку сіцылійскага горада {{нп3|Таарміна||ru|Таормина}} быў усталяваны бюст Мікалая II. Помнік апошняму расійскаму імператару быў асвячоны па праваслаўным абрадзе<ref>{{Cite web |url=http://palermo-consulru-blog.it/2012-06-na-sicilii-podvig-russkih-moryakov-uvekovechen-v-bronze/ |title=В Таормине (Сицилия, Италия) установлен памятник Николаю II |access-date=7 сакавіка 2016 |archive-date=7 мая 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130507114345/http://palermo-consulru-blog.it/2012-06-na-sicilii-podvig-russkih-moryakov-uvekovechen-v-bronze/ |url-status=dead }}</ref>. * У 2007 годзе ў Расійскай Акадэміі майстэрстваў скульптарам [[Зураб Канстанцінавіч Цэрэтэлі|З. К. Цэрэтэлі]] была пададзена манументальная бронзавая кампазіцыя, што складаецца з фігур імператара і членаў яго сям’і, што стаяць перад катамі ў склепе Іпацьеўскага дома, якая паказвае апошнія хвіліны іх жыцця<ref>http://www.tsereteli.ru/publics_i.php?code=1937 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110907011909/http://www.tsereteli.ru/publics_i.php?code=1937 |date=7 верасня 2011 }}</ref>. Ніводны горад пакуль не выказаў жадання ўсталяваць у сябе гэты помнік. * Помнік імператару Мікалаю II у Белградзе. На Новых могілках у 1935 годзе быў узведзены мемарыял Рускай славы, на якім напісана: «Вечная памяць імператару Мікалаю II і 2 000 000 рускіх ваяроў Вялікай вайны» (абноўлены ў 2009 годзе)<ref>[http://www.pravoslavie.ru/news/32847.htm Завершилось пребывание в Сербии делегации Русской православной церкви]. Православие. Ru, 24 ноября 2009.</ref>. * Храм-помнік у Бруселі. Закладзены 2 лютага 1936 года, выбудаваны па праекце архітэктара Н. І. Ісцаленава, урачыста асвячоны 1 кастрычніка 1950 года мітрапалітам Анастасіям (Грыбаноўскім). Храм-помнік знаходзіцца ў юрысдыкцыі РПЦ(з). * [[Храм-на-Крыві (Екацярынбург)|Храм-на-Крыві]] ў Екацярынбургу. * {{нп3|Капліца-помнік Імператару Мікалаю II і Аляксандру I|Капліца-помнік Імператару Мікалаю II і югаслаўскаму каралю Аляксандру I|ru|Часовня-памятник Николаю II и Александру I}}, узведзеная ў [[Харбін]]е ў 1936 годзе. * Бюст Мікалая II у горадзе [[Баня-Лука]] ў [[Рэспубліка Сербская|Рэспубліцы Сербскай]], усталяваны 21 чэрвеня 2014 года. * {{нп3|Помнік Мікалаю II (Бялград)|Помнік Мікалаю II у Бялградзе|ru|Памятник Николаю II (Белград)}}, [[Сербія]] — падарунак Расійскай Федэрацыі Бялграду. Усталяваны 13 кастрычніка 2014 года ў скверы насупраць мэрыі горада і непадалёку ад {{нп3|Рускі дом (Бялград)|Расійскага цэнтра навукі і культуры «Рускі дом»|ru|Русский дом (Белград)}}. Аўтары скульптуры {{нп3|Андрэй Мікалаевіч Кавальчук|А. М. Кавальчук|ru|Ковальчук, Андрей Николаевич}} і Г. Праватораў<ref>[http://ria.ru/religion/20141013/1028154605.html Памятник царю Николаю II установлен в Белграде]</ref>. Урачыстае адкрыццё помніка адбылося 16 лістапада 2014 года<ref>{{cite news|url=http://ria.ru/religion/20141116/1033565984.html|title=Памятник Николаю Второму открыт в Белграде|date=2014-11-16|publisher=РИА-Новости|accessdate=2014-11-16}}</ref>. * Помнік-бюст Імператару Мікалаю II быў адкрыты 19 мая 2015 года ў галоўнага ўваходу ў [[Лівадыйскі палац]] у [[Лівадыя|Лівадыі]]. Бюст выраблены па мадэлі скульптара А. А. Апалонава са штучнага каменя і бранзаваны. Пастамент з мармуру. === Вуліцы === * Імя Мікалая II носіць вуліца ў французскім горадзе {{нп3|Мезон-Лафіт (горад)|Мезон-Лафіт|ru|Мезон-Лаффит (город)}} (avenue Nicolas II). * Avenue Nicolas II у [[Ніца|Ніцы]] — вуліца, якая падходзіць да {{нп3|Мікалаеўскі сабор (Ніца)|Сабору Святога Мікалая|ru|Николаевский собор (Ницца)}}. * Вуліца Цара Николаjа II у [[Бялград]]зе. * Набярэжная Цэсарэвіча ва [[Уладзівасток]]у<ref>[http://vladivostok-city.com/ru/places/all/all/1164 Набережная Цесаревича, Владивосток - путеводитель по городу]</ref>. == У савецкай літаратуры == У 1972—1973 гадах у часопісе «Звезда» была апублікавана прысвечаная валадаранню Мікалая, яго зняволенню і расстрэлу кніга М. К. Касвінава «Дваццаць тры ступені ўніз» (23 — лік гадоў валадарання Мікалая II і адначасова лік прыступак усходаў у [[Дом Іпацьева|доме Іпацьева]], па якой Мікалай II прайшоў перад расстрэлам). Надалей кніга была некалькі разоў перавыдадзена асобнымі выданнямі. Кніга малявала Мікалая жорсткім, подлым, хітрым і ў той жа час абмежаваным. Разам з тым кніга ўяўляе цікавасць сваёй вялікай бібліяграфіяй: аўтар выкарыстаў матэрыялы закрытых архіваў (у тым ліку меў доступ да «Запіскі» [[Якаў Міхайлавіч Юроўскі|Юроўскага]]), шматлікія малавядомыя публікацыі<ref>[http://rdnevnik.ru/23-romanovy_sssr.html Романовы в зеркале СССР.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101213124432/http://www.rdnevnik.ru/23-romanovy_sssr.html |date=13 снежня 2010 }}</ref><ref>[Касвинов М. К. Двадцать три ступени вниз. М., «Мысль», 1978]</ref>. == Фільмаграфія == Пра Мікалая II і яго сям’ю знята некалькі мастацкіх фільмаў, сярод якіх можна вылучыць «{{нп3|Агонія (фільм)|Агонія|ru|Агония (фильм)}}» (1981), англійска-амерыканскі фільм {{нп3|Мікалай і Аляксандра|«Мікалай і Аляксандра»|ru|Николай и Александра}} (''Nicholas and Alexandra'', [[1971]]) і два расійскія фільмы {{нп3|Царазабойца (фільм)|«Царазабойца»|ru|Цареубийца (фильм)}} ([[1991]]) і {{нп3|Раманавы. Венцаносная сям'я|«Раманавы. Венцаносная сям'я»|ru|Романовы. Венценосная семья}} ([[2000]]). Галівуд зняў некалькі кінастужак пра дачку цара Анастасію, якая нібы выратавалася («Анастасія» (''Anastasia'', [[1956]]) і {{нп3|Анастасія: Таямніца Ганны|«Анастасія, ці таямніца Ганны»|ru|Анастасия: Загадка Анны}} (''Anastasia: The Mystery of Anna'', ЗША, [[1986]]), а таксама мультфільм {{нп3|Анастасія (мультфільм)|«Анастасія»|ru|Анастасия (мультфильм)}} (''Anastasia'', ЗША, [[1997]]). === Кінаўвасабленні === {{external media |align = right |video1=[https://www.youtube.com/watch?v=1VfeiC94FNY Николай II Александрович - Последний на престоле. Документальный фильм из цикла "Русские цари" ] }} * Альфрэд Хікман ({{нп3|Падзенне Раманавых|«Падзенне Раманавых»|ru|Падение Романовых}}, ЗША, 1917) * Хейнц Хаўс («Die Brandstifter Europas», Германія, 1926) * Уладзімір Колчын (Пралог, 1956, «{{нп3|Два жыцці (фільм, 1961)|«Два жыцці»|ru|Две жизни (фильм, 1961)}}», 1961) * Майкл Джэйстан («[[Мікалай і Аляксандра]]» (''Nicholas and Alexandra''), [[1971]]) * {{нп3|Барыслаў Мікалаевіч Брандукоў|Барыслаў Брандукоў|ru|Брондуков, Борислав Николаевич}} ({{нп3|Сям'я Кацюбінскіх (фільм)|«Сям'я Кацюбінскіх»|ru|Семья Коцюбинских}}, 1972) * Чарлз Кэй (Падзенне арлоў «Fall of Eagles», Англія, 1974) * {{нп3|Анатоль Уладзіміравіч Стычкін|Анатоль Рамашын|ru|Ромашин, Анатолий Владимирович}} («[[Агонія (фільм)|Агонія]]», 1974/1981) * {{нп3|Юрый Аляксандравіч Дземіч|Юрый Дземіч|ru|Демич, Юрий Александрович}} ({{нп3|Давер (фільм, 1975)|«Давер»|ru|Доверие (фильм, 1975)}}, 1975) * [[Амар Шарыф]] («[[Анастасія: Таямніца Ганны|Анастасія, ці таямніца Ганны]]» ''Anastasia: The Mystery of Anna'', ЗША, [[1986]]) * {{нп3|Аляксандр Уладзіміравіч Галібін|Аляксандр Галібін|ru|Галибин, Александр Владимирович}} ({{нп3|Жыццё Кліма Самгіна (тэлесерыял)|«Жыццё Кліма Самгіна»|ru|Жизнь Клима Самгина (телесериал)}} 1987, «[[Раманавы. Венцаносная сям'я|Раманавы. Венцаносная сям’я]]», [[2000]]) * {{нп3|Андрэй Станіслававіч Растоцкі|Андрэй Растоцкі|ru|Ростоцкий, Андрей Станиславович}} («Свой крыж», 1989, «Забароненыя людзі», 1989, «{{нп3|Маці (фільм, 1989)|Маці|ru|Мать (фильм, 1989)}}», 1989, {{нп3|Раскол (фільм, 1993)|«Раскол»|ru|Раскол (фильм, 1993)}}, 1993, {{нп3|Сны (фільм, 1993)|«Сны»|ru|Сны (фильм, 1993)}}, 1993, «Жыццё і смерць Петра Сталыпіна», 2001) * [[Алег Іванавіч Янкоўскі|Алег Янкоўскі]] («[[Царазабойца (фільм)|Царазабойца]]», 1991) * Генадзь Глаголеў ({{нп3|Конь белы (тэлесерыял)|«Конь белы»|ru|Конь белый (телесериал)}}, 1993) * [[Іэн Мак-Келен]] ({{нп3|Распуцін (фільм, 1996)|«Распуцін»|ru|Распутин (фильм, 1996)}}, ЗША, [[1996]]) * Уладзімір Баранаў ({{нп3|Рускі каўчэг|«Рускі каўчэг»|ru|Русский ковчег}}, 2002) * {{нп3|Андрэй Ігаравіч Харытонаў|Андрэй Харытонаў|ru|Харитонов, Андрей Игоревич}} («Грахі айцоў», 2004) * Андрэй Неўраеў ({{нп3|Гібель імперыі (тэлесерыял)|«Гібель імперыі»|ru|Гибель империи (телесериал)}}, 2005) * {{нп3|Яўген Аляксеевіч Стычкін|Яўген Стычкін|ru|Стычкин, Евгений Алексеевич}} («Шчасце ты маё», 2005) * {{нп3|Міхаіл Анатольевіч Ялісееў|Міхаіл Ялісееў|ru|Елисеев, Михаил Анатольевич}} ({{нп3|Сталыпін… Нявывучаныя ўрокі|«Сталыпін… Нявывучаныя ўрокі»|ru|Столыпин… Невыученные уроки}}, 2006) * {{нп3|Яраслаў Валер'евіч Іваноў|Яраслаў Іваноў|ru|Иванов, Ярослав Валерьевич}} ({{нп3|Змова (фільм, 2007)|«Змова»|ru|Заговор (фильм, 2007)}}, 2007) * [[Мікалай Пятровіч Бурляеў|Мікалай Бурляеў]] ({{нп3|Адмірал (фільм)|«Адмиралъ|ru|Адмиралъ}}, 2008) * [[Уладзімір Львовіч Машкоў|Уладзімір Машкоў]] ({{нп3|Распуцін (фільм, 2011)|«Распуцін»|ru|Распутин (фильм, 2011)}}, [[2011]]) * [[Яўген Віталевіч Міронаў|Яўген Міронаў]] ({{нп3|Вока Божае||ru|Глаз Божий}}, 2012) * {{нп3|Валерый Аляксандравіч Дзягцяр|Валерый Дзягцяр|ru|Дегтярь, Валерий Александрович}} ({{нп3|Рыгор Р.||ru|Григорий Р.}}, 2014) * {{нп3|Ларс Айдзінгер||ru|Айдингер, Ларс}} ([[Мацільда (фільм, 2017)|Мацільда]], 2017) === Сітуацыя вакол фільма «Мацільда» === {{Асноўны артыкул|{{нп3|Скандал вакол фільма «Мацільда»||ru|Скандал вокруг фильма «Матильда»}}}} Расійскі рэжысёр [[Аляксей Яфімавіч Учыцель|Аляксей Учыцель]] у [[2017 год у гісторыі кіно|2017]] годзе зняў мастацкі фільм «[[Мацільда (фільм, 2017)|Мацільда]]», сюжэт якога разгортваецца вакол {{нп3|Адносіны цэсарэвіча Мікалая і Мацільды Кшасінскай|адносін|ru|Отношения цесаревича Николая и Матильды Кшесинской}} балерыны [[Мацільда Феліксаўна Кшасінская|Мацільды Кшасінскай]] і цэсарэвіча Мікалая Аляксандравіча. Ролю Мікалая II выканаў нямецкі акцёр {{нп3|Ларс Айдзінгер||ru|Айдингер, Ларс}}. Запланаваны выхад фільма стаў прадметам грамадскага канфлікту, які разгарэўся з лістапада 2016 года. Складовымі часткамі канфлікту з’яўляюцца жорсткая палеміка, спробы забароны фільма, пагрозы кінапракатчыкам і падпалы кінатэатраў у шэрагу гарадоў Расіі. Прычынай пратэстаў стала ўспрыманне трэйлера фільма як скажаючага гістарычную праўду і ачарняючага памяць Мікалая II, {{нп3|Кананізацыя царскай сям’і|кананізаванага|ru|Канонизация царской семьи}} Рускай праваслаўнай царквой.<ref>[https://sputnik.by/culture/20171018/1031435482/prokat-matildy-v-mogileve-ogranichili-iz-za-carskoj-semi.html Прокат «Матильды» в Могилеве ограничили из-за «царской семьи».] {{Ref-ru}}</ref> == На манетах і паштовых марках == <center><gallery perrow=3 widths=180 heights=180 style="text-align:center; font-size:78%" caption="Манеты і [[Паштовая марка|паштовыя маркі]]"> Файл:Russian Empire-1899-Coin-5-Obverse.jpg|На залатой манеце 5 рублёў ([[1899]]) Файл:Рубль 1913 300 лет дома Романовых.jpg|На срэбным рублі:<br />300-годдзе дому Раманавых ([[1913]]) Файл:Rossia 1913 116.jpg|Паштовая марка Расійскай імперыі ([[1913]]) Файл:RU079 10.jpg|Паштовая марка Расіі ([[2010]]) Файл:Russia stamp Nicholas II 1998 3r.jpg|Паштовая марка [[Расія|Расіі]], прысвечаная 80-годдзю [[Расстрэл царскай сям’і|расстрэла]] ў Екацярынбургу, [[1998]], 3 [[Рубель|рублі]]</gallery></center> == Гл. таксама == * [[Аляксандр III (імператар расійскі)|Аляксандр III]] * [[Марыя Фёдараўна (жонка Аляксандра III)|Марыя Фёдараўна]]. * [[Міхаіл Аляксандравіч (сын Аляксандра III)|Міхаіл Аляксандравіч]] * [[Аляксандра Фёдараўна (жонка Мікалая II)|Аляксандра Фёдараўна]] * [[Вольга Мікалаеўна (вялікая княжна)|Вольга Мікалаеўна]] * [[Таццяна Мікалаеўна (вялікая княжна)|Таццяна Мікалаеўна]] * [[Марыя Мікалаеўна (вялікая княжна)|Марыя Мікалаеўна]] * [[Анастасія Мікалаеўна]] * [[Аляксей Мікалаевіч]] * [[Рыгор Яфімавіч Распуцін]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == ; Даследаванні * {{ВТ-ЭСБЕ|Николай II}} * Аврех А. Я. [http://scepsis.ru/library/id_1834.html ''Царизм накануне свержения''.] — М.: Наука, — 1989 ISBN 5-02-009443-9 * ''Боханов А. Н. Сумерки монархии. — М.: Воскресенье, — 1993. — 288 с.: ил. ISBN 5-88528-021-5'' * Боханов А. Н. Николай II. М.: Мол. гвардия — ЖЗЛ; Русское слово,- 1997. — 480 с.: ил. — (Жизнь замечательных людей. Серия биогр. Вып. 739). ISBN 5-235-02296-3 * ''Боханов А. Н.'' Николай II / А. Н. Боханов. — М.: Вече, — 2008. — 528 с.: ил. — (Императорская Россия в лицах). ISBN 978-5-9533-2541-7 * [[Генрых Зіноўевіч Ёфэ|Иоффе Г. З.]] Крах российской монархической контрреволюции. — М.: Наука, — 1977. 320 с. 12000 экз. * ''Иоффе Г. З.'' Великий Октябрь и эпилог царизма. — М.: Наука, — 1987. 366 с. 9500 экз. * ''Иоффе Г. З.'' Революция и семья Романовых. — М.: Эксмо (Серия: Гибель династии Романовых). — 2012. 368 с. ISBN 978-5-4438-0175-9; 2000 экз. * ''{{нп3|Сяргей Сяргеевіч Ольдэнбург|Ольденбург С. С.|ru|Ольденбург, Сергей Сергеевич}}'' Царствование Императора Николая II / Предисловие Ю. К. Мейера — СПБ.: «Петрополь», 1991. — 672 с. ISBN 5-88560-088-0 Репринтное воспроизведение издания: Вашингтон, — 1981 * {{нп3|Сяргей Пятровіч Мяльгуноў|Мельгунов С. П.|ru|Мельгунов, Сергей Петрович}} ''[http://read.aif.ru/pages/biblio_book/?art=159734 Судьба императора Николая II после отречения]{{Недаступная спасылка}}''. Париж, 1951. * ''Соколов Н. А.'' [http://murder-of-imperial-family.gatchina3000.ru Убийство Царской Семьи.] — М.: Советский писатель, — [[1991]]. (Книга Николая Соколова о судебном расследовании убийства Императорской семьи Романовых в [[1918]] году). * ''[[Павел Рыгоравіч Курлоў|Курлов П. Г.]]'' [http://militera.lib.ru/memo/russian/kurlov_pg/index.html Гибель Императорской России]. Берлин, — 1923. * ''Радциг Е. С.'' [http://vivovoco.astronet.ru/VV/PAPERS/HISTORY/NIKITZAR.HTM Николай II в воспоминаниях приближённых] // Новая и новейшая история. 1999. № 2. * ''Федоровский В. М.'' Император Николай II и его флот. // Николай II в воспоминаниях и свидетельствах. — М.: Вече, — 2008. — С. 54-85. * ''Мультатули П. В.'' Внешняя политика императора Николая II (1894—1917). — М.: ФИВ, — 2012. — 840 с., ил., 1000 экз., ISBN 978-5-91862-010-6 * {{кніга | аўтар = Касвинов М.К. | загаловак = Двадцать три ступени вниз | месца = М. | выдавецтва = Мысль | год = 1979 | старонак = 565 | isbn = | ref = Касвинов}} ; Дакументы, дзённікі і ўспаміны * ''[[Сяргей Юльевіч Вітэ|Витте С. Ю.]]'' Воспоминания. Т. I—III. Царствование Николая II. М.-Пг., 1923 (и др. издания) * ''Гурко В. И.'' Царь и царица. — Книгоиздательство «Возрождение», Paris, 1927 * ''[[П’ер Жыльяр|Жильяр П.]]'' [http://publ.lib.ru/ARCHIVES/J/JIL'YAR_P'er/_Jil'yar_P..html#01 Император Николай II и его семья.] Вена, — 1921. * ''{{нп3|Таццяна Яўгенаўна Боткіна|Мельник (Боткина) Т. Е.|ru|Боткина, Татьяна Евгеньевна}}'' [http://emalkrest.narod.ru/txt/botkina.htm Воспоминания о Царской Семье.] Белград, — 1921. * Падение царского режима. Стенографические отчёты допросов и показаний, данных в 1917 г. в Чрезвычайной следственной комиссии Временного правительства. В 7 т. М.-Л., — 1926—1927. * ''{{нп3|Жорж Марыс Палеалог|Палеолог М|ru|Палеолог, Жорж Морис}}.'' Царская Россия накануне революции. М., Международные отношения — 1991 * Палеолог М. ''Царская Россия во время мировой войны''. М., — 1991 * Переписка Николая и Александры Романовых М.-Л., — 1926—1927, гл. таксама сучаснае выданне {{кніга |аўтар = Николай II |загаловак = Переписка Николая и Александры |спасылка = http://www.zakharov.ru/component/option,com_books/task,book_details/id,658/Itemid,52/ |выданне = |месца = М. |выдавецтва = «Захаров» |год = 2013 |старонак = 928 |isbn = 978-5-8159-1177-2 }} * [http://www.rus-sky.com/history/library/1913/1913.htm Россия. 1913 год. Статистико-документальный справочник.] — СПб.: Институт Российской истории, [[Расійская акадэмія навук|Российская академия наук]], [[1995]]. * [http://dlib.rsl.ru/rsl01004000000/rsl01004464000/rsl01004464201/rsl01004464201.pdf Полное собрание речей Императора Николая II: 1894—1906]: составлено по официальным данным «Правительственного Вестника». Книгоиздательство Друг Народа, 1906. (Отрывки из речей) * Дневники императора Николая II. Общ. ред. и предисловие д. и. н. К. Ф. Щацилло. М., Орбита. 1992. 734 с. ISBN 5-85210-024-2 * {{кніга |аўтар= |частка= |спасылка частка= |загаловак= Дневники Николая II и императрицы Александры Фёдоровны: в 2 т.|спасылка= |адказны= отв. ред., сост. В. М. Хрусталёв|выданне= 1-е|месца= М.|выдавецтва= ПРОЗАиК|год= 2012|том= |старонкі= |старонак= |серыя= |isbn= 978-5-91631-160-0|тыраж= 3000|ref= }} ; Пытанні кананізацыі * {{артыкул|аўтар= |загаловак= Житие святого страстотерпца, императора Российского Николая Александровича Романова|спасылка= http://www.sedmitza.ru/text/1038648.html|выданне= Московские епархиальные ведомости|тып= журнал|год= 2000|том= |нумар= 10—11|старонкі= 20—33|doi= |issn=}} * [http://www.grad-petrov.ru/archive.phtml?subj=19&mess=251 Об истории канонизации Царственных страстотерпцев рассказывает церковный историк, профессор-протоиерей Георгий Митрофанов] * {{cite web|url=http://www.pravoslavie.ru/sobytia/sobor/juvenalij.htm|title=Основания для канонизации царской семьи. Из доклада митрополита Крутицкого и Коломенского Ювеналия, председателя Синодальной комиссии по канонизации святых|author=|date=2000|work=|publisher=Сайт Православие.ru|accessdate=2014-01-12}} == Спасылкі == * [http://m-dv.ru/catalog/king,21/year,1894/coins.html Каталог монет Императора Николая Второго] * [http://www.alexanderpalace.org/hanbury/toc.html The Emperor Nicholas II — as I knew him' by John Hanbury-Williams] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150403062743/http://www.alexanderpalace.org/hanbury/toc.html |date=3 красавіка 2015 }} * [https://web.archive.org/web/20110818102005/http://blogs.mail.ru/mail/lubosivl/236d6fb22a08fb73.html Семья Николая II (галерея фото)] * [http://rgakfd.altsoft.spb.ru/showObject.do?object=1002207494 ПЕРСОНЫ / НИКОЛАЙ II (НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ РОМАНОВ) ПОСЛЕДНИЙ РОССИЙСКИЙ ИМПЕРАТОР (21.10.1894-02.03. 1917)]{{Недаступная спасылка}}. РГАКФД — Российский государственный архив кинофотодокументов * [http://regiment.ru/bio/S/5.htm Биография на сайте «Русская императорская армия»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080106090212/http://www.regiment.ru/bio/S/5.htm |date=6 студзеня 2008 }} * [http://myekaterinodar.ru/ekaterinodar/articles/ekaterinodar-tri-chasa-v-ekaterinodare-vizit-imperatora-nikolaya-ii/ Три часа в Екатеринодаре. Визит императора Николая II] * Дубенский Д. Н. [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/14136-dubenskiy-d-n-ego-imperatorskoe-velichestvo-gosudar-imperator-nikolay-aleksandrovich-v-deystvuyuschey-armii-pg-1915-1916 Его Императорское Величество государь император Николай Александрович в действующей армии] {{start box}} {{succession box| before=[[Аляксандр III (імператар расійскі)|Аляксандр Аляксандравіч]]| after={{нп3|Георгій Аляксандравіч||ru|Георгий Александрович}}| title={{нп3|Цэсарэвіч||ru|Цесаревич}}| years=[[1881]]—[[1894]]}} {{succession box one to three| before=[[Аляксандр III (імператар расійскі)|Аляксандр III]]| title1=[[Імператары расійскія|Імператар і самадзержац усерасійскі]] [[Файл:Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg|50px]]| years1=[[1894]]—[[1917]]| after1=[[Лютаўская рэвалюцыя|спыненне існавання манархіі]];<br>[[Міхаіл Аляксандравіч (сын Аляксандра III)|Міхаіл Аляксандравіч]]<br>{{нп3|Міхаіл Уладзіміравіч Радзянка||ru|Родзянко, Михаил Владимирович}}<br>(старшыня {{нп3|Часовы камітэт Дзяржаўнай думы|Часовага камітэта Думы|ru|Временный комитет Государственной думы}});<br>[[Георгій Яўгенавіч Львоў]]<br>(міністр-старшыня [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]])| title2=[[Каралі польскія|Цар польскі]] [[Файл:Small Coat of Arms of Congress Poland.svg|50px]]| years2=[[1894]]—[[1915]] (нямецкая акупацыя)/<br>[[1917]] (адрачэнне)| after2=незалежнасць Польшчы ([[Каралеўства Польскае (1916—1918)|пад акупацыяй,]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|потым рэальная]])<br>[[Юзаф Пілсудскі]] (кіраўнік дзяржавы)| title3=[[Вялікае Княства Фінляндскае|Вялікі князь фінляндскі]] [[Файл:Grand Duchy of Finland Arms.svg|50px]]| years3=[[1894]]—[[1917]]| after3=незалежнасць Фінляндыі,<br>{{нп3|Фрыдрых Карл Гесен-Касельскі|Вяйнё I|ru|Фридрих Карл Гессен-Кассельский}} (кароль Фінляндыі)<br>[[Пер Эвінд Свінхувуд]] (рэгент, в. а. кіраўніка дзяржавы),<br>[[Каарла Юха Стольберг]] (прэзідэнт)}} {{succession box| title=Вярхоўны галоўнакамандуючы арміі і флота Расіі ў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]]| years=[[1915]]—[[1917]] [[Файл:Imperial Standard of the Emperor of Russia (1858–1917).svg|border|90px]]| before=[[Мікалай Мікалаевіч Малодшы|вялікі князь Мікалай Мікалаевіч]]| after=[[Міхаіл Васільевіч Аляксееў]]}} {{end box}} {{Імператары Расіі}} {{Манархі Польшчы}} {{Вярхоўныя галоўнакамандуючыя Расіі ў Першай сусветнай вайне}} {{Апошнія Раманавы}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фельдмаршалы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Лідары краін-удзельніц Першай сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Зрынутыя манархі]] [[Катэгорыя:Мучанікі]] [[Катэгорыя:Рускія праваслаўныя святыя]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Залатога руна]] [[Катэгорыя:Ганаровыя члены Імператарскага праваслаўнага палесцінскага таварыства]] [[Катэгорыя:Імператары расійскія]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя святыя]] [[Катэгорыя:Вярхоўныя галоўнакамандуючыя Расіі ў Першай сусветнай вайне]] boq5idupseetzr9m3vufmrt8o58sktg 0 26005 5163146 5080300 2026-07-09T07:42:42Z 5163146 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Вітушка}} {{Асоба |імя =Міхал Апанасавіч Вітушка |партрэт = [[Файл:Міхал Вітушка.gif]] |род дзейнасці =Кіраўнік беларускага антысавецкага супраціву |бацька =Апанас Вітушка |маці =Марыя Вітушка }} '''Міха́л Віту́шка''' ({{ВД-Прэамбула}}; псеўданімы: ''Чорны Кот'') — беларускі актывіст у міжваеннай Польшчы, калабарацыяніст падчас 2-й сусветнай вайны. Паводле [[Сяргей Іванавіч Ёрш|Сяргея Ярша]], Вітушка быў кіраўніком арганізацыі беларускага антысавецкага супраціву «[[Чорны кот (арганізацыя)|Чорны кот]]», але існаванне такой арганізацыі верагоднымі крыніцамі не пацверджана. == Біяграфія == Вучыўся ў [[Клецкая беларуская гімназія|Клецкай]] і [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай]] беларускіх гімназіях, Віленскую скончыў у 1930 годзе. Вучыўся ў [[Пражскі ўніверсітэт|Пражскім універсітэце]] і [[Варшаўскі політэхнічны інстытут|Варшаўскім політэхнічным інстытуце]], уваходзіў у кіраўніцтва [[Аб’яднанне беларускіх студэнцкіх арганізацый|Аб’яднання беларускіх студэнцкіх арганізацый]] і [[Асветнае таварыства беларусаў|Асветнага таварыства беларусаў]] у [[Варшава|Варшаве]]. Пасля далучэння Заходняй Беларусі да [[БССР]] выконваў абавязкі начальніка міліцыі ў [[Нясвіж]]ы. Арыштаваны органамі НКУС, неўзабаве вызвалены. У ліпені 1941 года прыязджае з Нясвіжа ў [[Мінск]], дзе бургамістр горада [[Вітаўт Тумаш]] прызначае яго намеснікам [[Дзмітрый Касмовіч|Дзмітрыя Касмовіча]], каменданта гарадской паліцыі і начальніка аправізацыйнага аддзела гарадской управы.{{Sfn|Найдзюк, Касяк|1993|p=261}} Адзін з стваральнікаў беларускай паліцыі ў Мінску. У жніўні 1941 года Міхал Вітушка камандзір аднаго з аддзелаў [[Беларуская самаахова|Беларускай самааховы]] на Заходнім Палессі, якая сумесна з [[Палеская Сеч|Палескай Сеччу]] вяла партызанскія дзеянні супраць адступалых савецкіх войск. Увосень 1941 года пасля ўсталявання [[Генеральная акруга Беларусь|цывільнай нямецкай улады]] з’язджае ва ўсходнюю ваенную зону Беларусі. У канцы кастрычніка 1941 года разам з [[Радаслаў Астроўскі|Радаславам Астроўскім]] і [[Дзмітрый Касмовіч|Дзмітрыем Касмовічам]] арганізуе мясцовую адміністрацыю ў [[Бранск]]у, сярод іншага займаецца зборам цёплых рэчаў у насельніцтва для [[Вермахт]]а.{{Sfn|Найдзюк, Касяк|1993|p=304}} Вясной 1942 года займаецца арганізацыяй нямецкай [[Служба парадку (нацысцкая Германія)|службы парадку]] ў Бранскай акрузе. 20 красавіка 1942 года накіраваны ў [[Смаленск]], дзе таксама разам з Радаславам Астроўскім і Дзмітрыем Касмовічам арганізуе мясцовую адміністрацыю і службу парадку. Міхал Вітушка ўваходзіў у Цэнтральны камітэт [[Беларуская незалежніцкая партыя|Беларускай незалежніцкай партыі]], ад якога атрымаў чын генерала. Загадам галоўнага ўпраўлення Імперскай Бяспекі ў [[Берлін]]е пра прызначэнне (зацвярджэнне) «туземных камандзіраў» аперацыі «Любімая Котка» на тэрыторыі генеральнага камісарыяту Беларусь ад 27 лістапада 1943 года прызначаны кіраўніком арганізацыі «[[Чорны кот (арганізацыя)|Чорны кот]]»<ref>''Сяргей Ёрш''. [[Беларускі Рэзыстанс (часопіс)|Беларускі Рэзыстанс]] № 2 (7), 2009.</ref>. У чэрвені 1944 года ўдзельнічаў у [[Другі Усебеларускі кангрэс|II Усебеларускім кангрэсе]]. Адзін з арганізатараў планаванага антынямецкага выступу ў Мінску, з мэтай абвяшчэнне незалежнай беларускай дзяржавы. З лета 1944 года — афіцэр [[Паветрана-дэсантны спецыяльны батальён «Дальвіц»|дэсантнага батальёна «Дальвіц]]», маёр [[Беларуская краёвая абарона|Беларускай краёвай абароны]]. Дэсантаваны а 03:00 18 лістапада 1944 года на Віленшчыну на чале атрада з каля 30 чалавек{{Sfn|Rokicki|2024}}, 7 студзеня 1945 года загунуў у баі з часцямі НКУС.<ref>''Сямашка Я.'' Армія Краёва на Беларусі. — Мн., 1994. — С. 416.</ref> Цела Міхаіла Вітушкі апазнанна байцамі атрада «Комара», а яго савецкі пашпарт захоўваецца ў вышуковай справе, закрытай КДБ ЛітССР у 1950 годзе. Імаверна, пахаваны ў брацкай магіле байцоў атрада «Комара» ў Рудніцкай пушчы. Паводле звестак [[Сяргей Іванавіч Ёрш|Сяргея Ярша]] і Сяргея Горбіка, 18 лістапада пад імем Вітушкі дэсантаваны іншы чалавек, а сам Вітушка дэсантаваны пазней — у ноч з 30 лістапада на 1 снежня<ref>''Ёрш С.'', ''Горбік С.'' Беларускі супраціў. — Львоў, 2006. — С. 148—155.</ref>. Паводле Сяргея Ярша, Вітушка пачаў дзейнасць у 1946 годзе, рэарганізаваў антысавецкі партызанскі рух цэнтральнай і заходняй Беларусі ў [[Беларуская вызваленчая армія|Беларускую вызваленчую армію]]. Кіраваў [[Беларуская незалежніцкая партыя|Беларускай незалежніцкай партыяй]], рэдагаваў часопіс «За волю». Спыніў партызанскую дзейнасць, узначальваў падполле. У пачатку 1950-х гадоў вывеў ацалелыя партызанскія атрады праз Польшчу і Латвію на Захад; сам заставаўся ў Польшчы, адкуль кіраваў антысавецкім падполлем, а ў 1960-я гады перабраўся на Захад{{Sfn|Ёрш|2006|}}. У 2006 годзе, таксама Сяргей Ёрш, са спасылкай на вітушкава сына, паведамляў пра смерць Міхала Вітушка 27 красавіка 2006 года{{Sfn|Ёрш|2006|}}. Таксама ў 2006 годзе Сяргей Ёрш анансаваў планы публікацыі ўспамінаў Міхала Вітушкі, але станам на пачатак 2025 года ні пра сына Вітушкі, ні пра яго ўспаміны болей нічога не вядома. == Узнагароды == 7 чэрвеня 1950 года [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]] выдала дэкрэт, паводле якога, узнагародзіўся Міхал Вітушка [[Ордэн Пагоні|Ордэнам Пагоні]].<ref>[https://www.radabnr.org/dekret-orden-pahoni-1950/ Дэкрэт аб узнагароджаньні Ордэнам Пагоні, 1950 г.]</ref> Таксама быў узнагароджаны [[Ордэн Зялезнага Рыцара|Ордэнам Зялезнага Рыцара]] 3-га класу.<ref>{{Cite web |url=http://kamunikat.org/bek/medali_i_znaczki_artikul.html |title=Значкі, жэтоны, мэдалі |access-date=23 снежня 2022 |archive-date=27 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627221653/http://kamunikat.org/bek/medali_i_znaczki_artikul.html |url-status=dead }}</ref> == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://wbh.wp.mil.pl/c/pages/atts/2024/12/b4._Pawe_Rokicki__Chybiony_desant_dywersantow_czyli_jak_przeszkoleni_przez_Abwehre_Biaorusini_zostali_zonierzami_wilensko-nowogrodzkiej_Armii_Krajowej.pdf|ref=Rokicki|аўтар=Paweł Rokicki|загаловак=Chybiony desant dywersantów, czyli jak przeszkoleni przez Abwehrę Białorusini zostali żołnierzami wileńsko-nowogródzkiej Armii Krajowej|год=2024|выданне=Przegląd Historyczno-Wojskowy|том=25|выпуск=4|старонкі=108–135|issn=1640-6281|doi=10.32089/WBH.PHW.2024.4(290).0004}} * Антысавецкія рухі ў Беларусі: 1944—1956. — Мн.: Архіў Найноўшае Гісторыі, 1999. ISBN 985-6374-07-3. * {{Крыніцы/Беларусь учора і сяньня}} == Спасылкі == * {{H|Ёрш|2006| {{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=2534|title=Міхал Вітушка памёр двойчы|author=Сяргей Ёрш|website=Наша Ніва|date=2006-06-29|access-date=2025-01-11}} }} * {{H|Ёрш|2007| {{Cite web|url=https://gazetaby.com/post/kamandzir-belaruskix-lyasnyx-bratou-fota-drukuyuczcza-upershynyu/9438/|title=Камандзір беларускіх “лясных братоў” (фота друкуюцца ўпершыню)|author=Сяргей Ёрш|website=gazetaby.com|date=04-11-2007}} }} * {{H|Рудак|2017| {{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=193982|title=Як два чалавекі прыдумалі міф пра Міхала Вітушку|author=Антон Рудак|website=Наша Ніва|date=2017-07-29|access-date=2025-01-11}} }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Вітушка Міхал}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Члены Паветрана-дэсантнага спецыяльнага батальёна «Дальвіц»]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай краёвай абароны]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай незалежніцкай партыі]] [[Катэгорыя:Члены арганізацыі «Чорны Кот»]] kl19vmhsou0fy484699618ks6d511gb 0 44958 5163038 5130818 2026-07-08T19:39:13Z ~2026-38748-50 170895 дадаў новых лаўрэатаў 5163038 wikitext text/x-wiki {{Прэмія}} '''Гліняны Вялес''' — штогадовая літаратурная прэмія, заснаваная ў [[1993]] годзе членамі [[Таварыства Вольных Літаратараў]]. Старшыня арганізацыйнага камітэта [[Алесь Аркуш]]. Прысуджаецца за лепшую мастацкую беларускамоўную кнігу года. Лаўрэат атрымлівае сімвалічную ўзнагароду — гліняны стод апекуна мастацтва. Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы. == Гісторыя == У 1993 годзе было заснавана «[[Таварыства Вольных Літаратараў]]». На ўстаноўчым сходзе з’явіліся думкі пра свой друкаваны орган, якім стаў часопіс «[[Калосьсе (1993)|Калосьсе]]», выдавецкую ўстанову — «[[Полацкае ляда]]»<ref name="ARCH_viales">[http://arche.by/by/12/40/509 …да наступнага Глінянага Вялеса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090915164906/http://arche.by/by/12/40/509/ |date=15 верасня 2009 }}// «ARCH», 24 красавіка 2009</ref>. {{Цытата|Сярод тых прапаноў, якія прагучалі на нашым устаноўчым сходзе, была прапанова заснаваць сваю літаратурную прэмію. І яна была заснаваная. Я асабіста доўга разважаў, як бы яе назваць. Так як ТВЛ паўставала на глебе нонканфармізму, мы не маглі прызнаваць розныя “татэмныя знакі” канфармізму. Мы шукалі вобраз, які б адпавядаў нам. Нам не пасавала ні залатая, ні срэбная, ні крыштальная ўзнагарода… Падумалася: а калі [[гліна|гліняная]]. Бог стварыў чалавека з гліны, да таго ж гэта ўлюблёны матэрыял народных майстроў…|Алесь Аркуш|[http://arche.by/by/12/40/509 Інтэрв'ю выданню «Archе»]// «Archе», 24 красавіка 2009}} Літаратарам хацелася працягнуць нацыянальныя беларускія традыцыі, знайсці сімвал, які б адпавядаў [[Крывічы|крыўскай]] зямлі, працягваў ідэі [[Вацлаў Ластоўскі|Ластоўскага]]. Алесь Аркуш прагартаў шмат энцыклапедый, даведнікаў і ў адным з іх натрапіў на артыкул пра Вялеса: «У яго шырокае поле дзейнасці: пачынаючы ад падземнага свету і заканчваючы жывёлагадоўляй, але акрамя таго ён апекаваўся людзьмі культуры. У жывёлагадоўлі пастухі спрадвеку гралі на жалейках, дудах. І гэта нам вельмі пасавала» — расказваў Алесь Аркуш. == Лаўрэаты == * 1993: [[Ігар Бабкоў]], за зборнік паэзіі «Solus Rex» * 1994: [[Людка Сільнова]], за зборнік малюнкаў-вершаў «Рысасловы» * 1995: [[Алесь Разанаў]], за кнігу вершаў «Паляванне ў райскай даліне» * 1996: [[Славамір Адамовіч]], за зборнік «Каханне пад акупацыяй» * 1997: [[Лявон Вашко]], за зборнік апавяданняў «Паэты-цары» * 1998: [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]], за зборнік эсэ «Божая кароўка з Пятай авеню» * 1999: [[Мікола Папека]], за паэтычны зборнік «Чарнавікі…» * 2000: [[Сяргей Астравец]], за зборнік прозы «Цэнзарскія нажніцы» * 2001: [[Віктар Слінко]], за зборнік паэзіі «Штольні вясны» * 2002: [[Альгерд Бахарэвіч]], за «Практычны дапаможнік па руйнаванні гарадоў» * 2003: [[Пятро Васючэнка]], за кнігу «Жылі-былі паны Кульбіцкі ды Заблоцкі» * 2004: [[Алена Брава]], за «Каменданцкі час для ластавак» * 2005: [[Сяргей Дубавец]], за кнігу «Вострая Брама» * 2006: [[Валянцін Акудовіч]], за кнігу «Код адсутнасці» * 2007: [[Алег Мінкін]], за кнігу «Пенаты» * 2008: [[Барыс Пятровіч]], за кнігу «Жыць не страшна» * 2009: [[Віктар Казько]], за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху» * 2010: [[Уладзімір Някляеў]], за кнігу вершаў «Кон. Вершы двух стагоддзяў» * 2011: [[Аляксандр Лукашук]], за кнігу «След матылька. Освальд у Мінску» * 2012: [[Сяргей Рублеўскі]], за кнігу «Паспець надыхацца» * 2013: [[Эдуард Акулін]], за кнігу «Святая ноч» * 2014: [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]], за кнігу «Ціша» * 2015: [[Франц Сіўко]], за кнігу «Плебейскія гульні» * 2016: [[Міхась Скобла]], за кнігу «Камізэлька для месяца» * 2017: [[Ганна Севярынец]], за кнігу «Дзень святога Патрыка» * 2018: [[Ілля Сін]], за кнігу «Libido» * 2019: [[Міхал Андрасюк]], за раман «Поўня» * 2020: [[Артур Клінаў]], за кнігу «Локісаў» * 2021: [[Віктар Сазонаў]], за раман «Генетычны алфавіт» * 2022: [[Наста Кудасава]], за кнігу «Побач» * 2023: [[Юрый Станкевіч]] (пасмяротна), за агульны ўклад у беларускую літаратуру * 2024: Віктар Жыбуль, за кнігу "Аранжавы" * 2005: Макс Шчур, за кнігу "Чайны збор" == Шорт-лісты == === 2001 === * [[Віктар Жыбуль]] «Прыкры крык» (паэзія) * [[Алесь Пашкевіч]] «Пляц волі» (проза) * [[Франц Сіўко]] «Удог» (проза) * [[Міхась Скобла]] «Нашэсьце поўні» (паэзія) * [[Віктар Слінко]] «Штольні вясны» (паэзія) === 2002 === * [[Зміцер Бартосік]] «Чорны пісталет» (проза), серыя «Vostraja Brama», [[выдавецтва “Наша Ніва”]], [[Вільня]] — [[Менск]] * [[Альгерд Бахарэвіч]] «Практычны дапаможнік па руйнаваньні гарадоў» (проза), серыя «[[Schmerzwerk]]», выдавец [[Ігар Логвінаў]], [[Менск]] * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «Паэтаграфічны раман» (паэзія-проза), [[Беларускае Таварыства “Кніга”]], [[Менск]] * [[Людміла Рублеўская]] «Старасвецкія міфы горада Б’» (проза), "Бібліятэчка часопіса «[[Куфэрак Віленшчыны]]», [[Маладэчна]] * [[Ілля Сін]] «Нуль»(проза), серыя [[“Schmerzwerk”]], выдавец [[Ігар Логвінаў]], [[Менск]] === 2005 === * [[Сяргей Дубавец]] «Вострая Брама» (эсэістыка) * [[Югася Каляда]] «Галоўная памылка Афанасія» (проза) * [[Наталля Кучмель]] «Імгненні» (паэзія) * [[Вінцэсь Мудроў]] «Ператвораныя ў попел» (эсэістыка) * [[Алесь Наварыч]] «Літоўскі воўк» (проза) === 2006 === * [[Міхась Андрасюк]] «Белы конь» * [[Сяргей Балахонаў]] «Імя грушы» * [[Зміцер Вішнёў]] «Фараон у заапарку» * [[Андрэй Хадановіч]] «100 лі100ў на tut.by» * [[Валянцін Акудовіч]], за кнігу «Код адсутнасці». === 2007 === * «Янкі, альбо Астатні наезд на Літве» [[Уладзіслаў Ахроменка|Уладзіслава Ахроменкі]] і [[Максім Клімковіч|Максіма Клімковіча]] * «Рыбін горад» [[Наталка Бабіна|Наталкі Бабінай]] * «Фрашкі да пляшкі» [[Севярын Квяткоўскі|Севярына Квяткоўскага]] * «Пэнаты» [[Алег Мінкін|Алега Мінкіна]] * «Лісты зь лесу» [[Павал Севярынец|Паўла Севярынца]]<ref>[http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=14116 Бабіна і Севярынец прэтэндуюць на «Глінянага Вялеса»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210419090125/https://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=14116 |date=19 красавіка 2021 }}</ref>. === 2008 === * [[Галіна Дубянецкая]] з паэтычным зборнікам «Анадыямэна» * [[Андрэй Хадановіч]] з кнігай «Бэрлібры» * [[Аляксей Талстоў]] з раманам «Бег» * [[Юрый Станкевіч]] са зборнікам прозы «Мільярд удараў» * [[Барыс Пятровіч]], за кнігу «Жыць не страшна». === 2009 === * [[Уладзімір Някляеў]] кніга «Цэнтр Еўропы» * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Нічые» * [[Міхась Скобла]] «Акно для матылькоў» * [[Уладзіслаў Ахроменка]] і [[Максім Клімковіч]] «Праўдзівая гісторыя Кацапа, Хахла і Бульбаша»<ref>[http://www.racyja.by/news/materyyaly/kultura/23099.html Сталі вядомы намінанты літпрэміі «Гліняны Вялес»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[Віктар Казько]], за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху». === 2010 === * [[Міхась Андрасюк]]. «Вуліца Добрай Надзеі» («Медысонт») * [[Леанід Галубовіч]]. «Сыс і кулуары: літаратурна-крытычныя эсэ» («Літаратура і мастацтва») * [[Уладзімір Някляеў]]. «Кон: вершы двух стагоддзяў» («Лімарыус») * [[Юрый Станкевіч]]. «П’яўка» («Галіяфы») * [[Андрэй Хадановіч]]. «Несымэтрычныя сны». Выдавец Ігар Логвінаў<ref>[http://prajdzisvet.org/events/508 Намінанты «Гліняны Вялес» 2010]{{Недаступная спасылка}}// «Прайдзісвет», 3 студзеня 2011</ref> === 2011 === * [[Уладзіслаў Ахроменка]]. «Тэорыя змовы: кінараман-фарс» («Логвінаў») * [[Лявон Вольскі]]. «Міларусь». («Медысонт») * [[Сяргей Календа]]. «Іржавы пакой з белымі шпалерамі» * [[Аляксандр Лукашук]]. «След матылька. Освальд у Мінску» («Радыё Свабодная Еўропа / Радыё Свабода») * [[Ян Максімюк]]. «Словы ў голым полі» («Логвінаў»)<ref>[http://prajdzisvet.org/events/837 Намінанты «Гліняны Вялес» 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120131044532/http://prajdzisvet.org/events/837 |date=31 студзеня 2012 }}// «Прайдзісвет», 13 студзеня 2012</ref> === 2012 === * [[Эдуард Акулін]] «Малітва воч» (Мінск: Медысонт, серыя «Кнігарня Пісьменніка»); * [[Леанід Галубовіч]] «З гэтага свету» (Мінск: Кнігазбор, серыя «Кнігарня Пісьменніка»); * [[Сяргей Рублеўскі]] «Паспець надыхацца» (Мінск: Медысонт); * [[Юрый Станкевіч]] «Шал» (Мінск: Галіяфы, серыя «Другі фронт мастацтваў»); * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Ланцуг» (Мінск: Мастацкая літаратура, серыя «Беларуская проза ХХІ стагоддзя»)<ref>«Глінянага Вялеса» атрымаў Сяргей Рублеўскі http://nashaniva.by/?c=ar&i=105798</ref>. === 2013 === * [[Эдуард Акулін]] «Святая ноч» (Мінск) * [[Уладзіслаў Ахроменка]] «Музы і свінні» (Мінск: «Ковчег») * [[Аляксандр І. Бацкель]] «Мімікрыя» (Мінск: «Ковчег») * [[Вінцэсь Мудроў]] «Багун» (Полацк: «Полацкае ляда») * [[Віктар Сазонаў]] «Паэзія прозы» (Гродна: «Гарадзенская бібліятэка»)<ref>Абвешчаны шорт-ліст «Глінянага Вялеса» http://nashaniva.by/?c=ar&i=120151</ref>. === 2014 === * [[Таццяна Барысік]] «Жанчына і леапард» (Мінск: Кнігазбор). * [[Аляксандар І. Бацкель]] «Маёнтак Рыбы» (Мінск: Ковчег). * [[Віктар Марціновіч]] «Мова» (Мінск: Кнігазбор). * [[Таццяна Нядбай]] «Сірэны спяваюць джаз» (Полацк: Полацкія лабірынты). * [[Аляксей Палачанскі]] «Цвік». (Мінск: Галіяфы). * [[Сяржук Сыс]] «Павук» (Мінск: Галіяфы). * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Ціша». (Мінск: Мастацкая літаратура). === 2015 === * [[Алег Аблажэй]] «Красамоўнае сэрца» (Мінск: Мастацкая літаратура); * [[Сяргей Паўлавіч Абламейка|Сяргей Абламейка]] «Мой Картаген» (Прага: Радыё СвабоднаяЕўропа/Радыё Свабода); * [[Валянціна Аксак]] «Дзікая сьліва» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Леанід Галубовіч]] «Поўня» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Алесь Пашкевіч]] «Рух» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Франц Сіўко]] «Плебейскія гульні» (Мінск: «Логвінаў»); * [[Аляксей Шэін]] «Сем камянёў» (Мінск: «Пазітыў-цэнтр») === 2016 === * [[Валерый Гапееў]] «Ноч цмока». (Мінск: «Галіяфы»). * [[Віктар Жыбуль]] «Дзяцел і дупло» (Мінск: «Галіяфы»). * [[Альжбэта Кеда]] «Пра тое, што люблю» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). * [[Наста Кудасава]] «Маё невымаўля» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). * [[Алена Ніякоўская]] «Там, дзе жыта буяла» (Полацк: «Полацкае ляда»). * [[Сяргей Пляскач]] «Шоў працягваецца» (Мінск: «Галіяфы»). * [[Міхась Скобла]] «Камізэлька для месяца» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). === 2017 === * [[Зміцер Вайцюшкевіч]] «Простыя словы» * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «…натуральны, як лінія небасхілу» * [[Людміла Паўлікава-Хейдарава]] «Прыступкі да Храма Святога Духа» * [[Ганна Севярынец]] «Дзень святога Патрыка» * [[Павел Севярынец]] «Беларусалім» * [[Макс Шчур]] «Галасы» * [[Людміла Шчэрба]] «Урб@н. М: Адзін дзень не майго жыцця» '''2018''' * [[Зміцер Вішнёў]] «Калі прыгледзецца — Марс сіні» (Янушкевіч).  * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валерый Гапееў]] «Пазл» (Галіяфы). * [[Андрусь Горват|Андрэй Горват]] «Прэм’ера» (Медысонт). * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]] «Часам панкі паміраюць» (Логвінаў). * [[Віктар Марціновіч]] «Ноч» (Кнігазбор). * [[Людміла Рублеўская]] «Пантофля Мнемазіны» (Янушкевіч). * [[Ілля Сін]] «Libido» (Кнігазбор). * [[Галіна Сіўчанка]] «Зоў Звычаю» (Медысонт). * [[Уладзімір Сцяпан]] «Папяровая шапка: хайку» (Кнігазбор). * [[Юлія Шарова]] «Вяртанне Ліліт» (Янушкевіч). === 2019 === * [[Валянціна Аксак]] «Кава ў арліным гняздзе» * [[Міхал Андрасюк]] «Поўня» * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «…Усе бачылі нястачу віна» * [[Ігар Кулікоў]] «Храм ракі» * [[Анхела Эспіноса Руіс]] «Колер крылаў» * [[Уладзімір Сцяпан]] «Хвалі» * [[Макс Шчур]] «Кінараман» === 2020 === * [[Сяргей Балахонаў]]. «Бог кахання Марс» * [[Міхал Бараноўскі]]. «Volumen.2» * [[Вольга Гапеева]]. «Словы якія са мной адбыліся» * [[Леанід Дранько-Майсюк]]. «…Усе бачылі нястачу віна» * [[Артур Клінаў]]. «Локісаў» * [[Віктар Марціновіч]]. «Рэвалюцыя» * [[Павел Севярынец]]. «Беларусалім. Сэрца святла» * [[Людміла Шчэрба]]. «Я пакідаю сонца тут…» === 2021 === * [[Валянціна Аксак]] «Трэці Эдэм» * [[Анатоль Аляксандравіч Брусевіч|Анатоль Брусевіч]] «Крылы» * [[Дар’я Бялькевіч]] «Слёзы на вецер» * [[Вольга Гапеева]] «Самота, што жыла ў пакоі насупраць» * [[Ірына Францаўна Жарнасек|Ірына Жарнасек]] «Нашых дзён крыгаход» * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]] «Дэкалог» * [[Максім Аляксандравіч Клімковіч|Максім Клімковіч]] «Шкляная лялька і іншыя страшныя гісторыі» * [[Сяргей Пляскач]] «ДМБ-91: зычу вярнуцца дадому» * '''[[Віктар Сазонаў]]''' «Генетычны алфавіт» * [[Сяргей Васілевіч Тарасаў|Сяргей Тарасаў]] «Еўфрасіння-Офрасіння-Афрасіння Полацкая. Яе час, яе крыж» === 2022 === * [[Зміцер Бартосік]]. «Забіць упалмінзага» («Бібліятэка Свабоды») * [[Максім Знак]]. «Зэкамэрон» (Выдавецтва «Беларуская турэмная літаратура». Праваабарончы цэнтр «Вясна») * '''[[Наста Кудасава]]'''. «Побач» (ілюстратар Святлана Дземідовіч, выдавец Раман Цымбераў)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32420242.html|title=Абвясьцілі ляўрэата беларускай літаратурнай прэміі «Гліняны Вялес»|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2023-05-20|access-date=2023-08-15}}</ref> * [[Сяргей Лескець]]. «Шэпт» (Выдавецкая каманда «Вільма») * [[Антаніна Хатэнка]]. «Вербніца» (Выдавецтва «Кнігазбор») * [[Юлія Цімафеева]]. «Воўчыя ягады» (Выдавецтва «Вясна») === 2024 === * [[Вольга Гапеева]]. Пад асобнымі коўдрамі: вершы. — Лондан: Skaryna Press * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валер Гапееў]]. Вольнеры. Бясконцы дзень: раман (частка другая). — Варшава: Янушкевіч * [[Зміцер Дзядзенка]]. Гульні Цырцэі: раман. — Беласток: Kamunikat * [[Віктар Вячаслававіч Жыбуль|Віктар Жыбуль]]. Аранжавы: вершы. — Берлін: hochroth Minsk * [[Ігар Мікалаевіч Кулікоў|Ігар Кулікоў]]. Бяс край: верша. — Берлін: hochroth Minsk * [[Наталля Кучмель]]. Залатое: вершы. — Вільня: Пфляўмбаўм * [[Анхела Эспіноса Руіс]]. Астралябія божых таямніц: вершы. — Беласток: Kamunikat * [[Сяржук Сыс]]. DOM: вершы. — Лондан: Skaryna Press * [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]]. Дзікае паляваньне Караля Стаха. Вершы да оперы. — Кракаў. Gutenberg * [[Аляксандр Чарнуха]]. Гвалт: зборнік апавяданняў. — Варшава: Янушкевіч.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/ctau-vjadomy-sort-list-litpremii-hlinjany-vjalesa-za-2024-hod/|title=Cтаў вядомы шорт-ліст літпрэміі «Гліняны Вялеса» за 2024 год|website=Рацыя|date=2025-02-14|access-date=2025-02-14}}</ref> == Цікавыя факты == * Удзел у конкурсе можа ажыццяўляцца толькі пасля падачы кнігі арганізацыйнаму камітэту * Лёс прэміі вырашае журы з 12 нейтральных экспертаў * З 1998 году ўручэнне прэміі адбываецца ў [[Полацк]]ім музеі беларускага кнігадрукавання * Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы ў жыцці<ref name="ARCH_viales"/> * Па традыцыі падчас атрымання прэміі лаўрэат абавязкова павінен выступіць з інагурацыйнаю прамоваю<ref>[http://litara.net/doc/vieles Гліняны Вялес] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080131220208/http://litara.net/doc/vieles |date=31 студзеня 2008 }}// «litar'''a'''net»</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.facebook.com/profile.php?id=61550733124227 Старонка ў Фейсбуку] * [http://litara.net/doc/vieles «Гліняны Вялес» на litara.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080131220208/http://litara.net/doc/vieles |date=31 студзеня 2008 }} * [https://web.archive.org/web/20080603114508/http://p-bukinist.at.tut.by/html/viales.html «Гліняны Вялес» на сайце «Полацкі букініст» (копія з архіву web.archive.org)] {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Беларускія літаратурныя прэміі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гліняны Вялес| ]] bum58drfsn2h945sub40dik7pcuvy5j 5163039 5163038 2026-07-08T19:39:49Z ~2026-38748-50 170895 выправіў памылку 5163039 wikitext text/x-wiki {{Прэмія}} '''Гліняны Вялес''' — штогадовая літаратурная прэмія, заснаваная ў [[1993]] годзе членамі [[Таварыства Вольных Літаратараў]]. Старшыня арганізацыйнага камітэта [[Алесь Аркуш]]. Прысуджаецца за лепшую мастацкую беларускамоўную кнігу года. Лаўрэат атрымлівае сімвалічную ўзнагароду — гліняны стод апекуна мастацтва. Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы. == Гісторыя == У 1993 годзе было заснавана «[[Таварыства Вольных Літаратараў]]». На ўстаноўчым сходзе з’явіліся думкі пра свой друкаваны орган, якім стаў часопіс «[[Калосьсе (1993)|Калосьсе]]», выдавецкую ўстанову — «[[Полацкае ляда]]»<ref name="ARCH_viales">[http://arche.by/by/12/40/509 …да наступнага Глінянага Вялеса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090915164906/http://arche.by/by/12/40/509/ |date=15 верасня 2009 }}// «ARCH», 24 красавіка 2009</ref>. {{Цытата|Сярод тых прапаноў, якія прагучалі на нашым устаноўчым сходзе, была прапанова заснаваць сваю літаратурную прэмію. І яна была заснаваная. Я асабіста доўга разважаў, як бы яе назваць. Так як ТВЛ паўставала на глебе нонканфармізму, мы не маглі прызнаваць розныя “татэмныя знакі” канфармізму. Мы шукалі вобраз, які б адпавядаў нам. Нам не пасавала ні залатая, ні срэбная, ні крыштальная ўзнагарода… Падумалася: а калі [[гліна|гліняная]]. Бог стварыў чалавека з гліны, да таго ж гэта ўлюблёны матэрыял народных майстроў…|Алесь Аркуш|[http://arche.by/by/12/40/509 Інтэрв'ю выданню «Archе»]// «Archе», 24 красавіка 2009}} Літаратарам хацелася працягнуць нацыянальныя беларускія традыцыі, знайсці сімвал, які б адпавядаў [[Крывічы|крыўскай]] зямлі, працягваў ідэі [[Вацлаў Ластоўскі|Ластоўскага]]. Алесь Аркуш прагартаў шмат энцыклапедый, даведнікаў і ў адным з іх натрапіў на артыкул пра Вялеса: «У яго шырокае поле дзейнасці: пачынаючы ад падземнага свету і заканчваючы жывёлагадоўляй, але акрамя таго ён апекаваўся людзьмі культуры. У жывёлагадоўлі пастухі спрадвеку гралі на жалейках, дудах. І гэта нам вельмі пасавала» — расказваў Алесь Аркуш. == Лаўрэаты == * 1993: [[Ігар Бабкоў]], за зборнік паэзіі «Solus Rex» * 1994: [[Людка Сільнова]], за зборнік малюнкаў-вершаў «Рысасловы» * 1995: [[Алесь Разанаў]], за кнігу вершаў «Паляванне ў райскай даліне» * 1996: [[Славамір Адамовіч]], за зборнік «Каханне пад акупацыяй» * 1997: [[Лявон Вашко]], за зборнік апавяданняў «Паэты-цары» * 1998: [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]], за зборнік эсэ «Божая кароўка з Пятай авеню» * 1999: [[Мікола Папека]], за паэтычны зборнік «Чарнавікі…» * 2000: [[Сяргей Астравец]], за зборнік прозы «Цэнзарскія нажніцы» * 2001: [[Віктар Слінко]], за зборнік паэзіі «Штольні вясны» * 2002: [[Альгерд Бахарэвіч]], за «Практычны дапаможнік па руйнаванні гарадоў» * 2003: [[Пятро Васючэнка]], за кнігу «Жылі-былі паны Кульбіцкі ды Заблоцкі» * 2004: [[Алена Брава]], за «Каменданцкі час для ластавак» * 2005: [[Сяргей Дубавец]], за кнігу «Вострая Брама» * 2006: [[Валянцін Акудовіч]], за кнігу «Код адсутнасці» * 2007: [[Алег Мінкін]], за кнігу «Пенаты» * 2008: [[Барыс Пятровіч]], за кнігу «Жыць не страшна» * 2009: [[Віктар Казько]], за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху» * 2010: [[Уладзімір Някляеў]], за кнігу вершаў «Кон. Вершы двух стагоддзяў» * 2011: [[Аляксандр Лукашук]], за кнігу «След матылька. Освальд у Мінску» * 2012: [[Сяргей Рублеўскі]], за кнігу «Паспець надыхацца» * 2013: [[Эдуард Акулін]], за кнігу «Святая ноч» * 2014: [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]], за кнігу «Ціша» * 2015: [[Франц Сіўко]], за кнігу «Плебейскія гульні» * 2016: [[Міхась Скобла]], за кнігу «Камізэлька для месяца» * 2017: [[Ганна Севярынец]], за кнігу «Дзень святога Патрыка» * 2018: [[Ілля Сін]], за кнігу «Libido» * 2019: [[Міхал Андрасюк]], за раман «Поўня» * 2020: [[Артур Клінаў]], за кнігу «Локісаў» * 2021: [[Віктар Сазонаў]], за раман «Генетычны алфавіт» * 2022: [[Наста Кудасава]], за кнігу «Побач» * 2023: [[Юрый Станкевіч]] (пасмяротна), за агульны ўклад у беларускую літаратуру * 2024: Віктар Жыбуль, за кнігу "Аранжавы" * 2025: Макс Шчур, за кнігу "Чайны збор" == Шорт-лісты == === 2001 === * [[Віктар Жыбуль]] «Прыкры крык» (паэзія) * [[Алесь Пашкевіч]] «Пляц волі» (проза) * [[Франц Сіўко]] «Удог» (проза) * [[Міхась Скобла]] «Нашэсьце поўні» (паэзія) * [[Віктар Слінко]] «Штольні вясны» (паэзія) === 2002 === * [[Зміцер Бартосік]] «Чорны пісталет» (проза), серыя «Vostraja Brama», [[выдавецтва “Наша Ніва”]], [[Вільня]] — [[Менск]] * [[Альгерд Бахарэвіч]] «Практычны дапаможнік па руйнаваньні гарадоў» (проза), серыя «[[Schmerzwerk]]», выдавец [[Ігар Логвінаў]], [[Менск]] * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «Паэтаграфічны раман» (паэзія-проза), [[Беларускае Таварыства “Кніга”]], [[Менск]] * [[Людміла Рублеўская]] «Старасвецкія міфы горада Б’» (проза), "Бібліятэчка часопіса «[[Куфэрак Віленшчыны]]», [[Маладэчна]] * [[Ілля Сін]] «Нуль»(проза), серыя [[“Schmerzwerk”]], выдавец [[Ігар Логвінаў]], [[Менск]] === 2005 === * [[Сяргей Дубавец]] «Вострая Брама» (эсэістыка) * [[Югася Каляда]] «Галоўная памылка Афанасія» (проза) * [[Наталля Кучмель]] «Імгненні» (паэзія) * [[Вінцэсь Мудроў]] «Ператвораныя ў попел» (эсэістыка) * [[Алесь Наварыч]] «Літоўскі воўк» (проза) === 2006 === * [[Міхась Андрасюк]] «Белы конь» * [[Сяргей Балахонаў]] «Імя грушы» * [[Зміцер Вішнёў]] «Фараон у заапарку» * [[Андрэй Хадановіч]] «100 лі100ў на tut.by» * [[Валянцін Акудовіч]], за кнігу «Код адсутнасці». === 2007 === * «Янкі, альбо Астатні наезд на Літве» [[Уладзіслаў Ахроменка|Уладзіслава Ахроменкі]] і [[Максім Клімковіч|Максіма Клімковіча]] * «Рыбін горад» [[Наталка Бабіна|Наталкі Бабінай]] * «Фрашкі да пляшкі» [[Севярын Квяткоўскі|Севярына Квяткоўскага]] * «Пэнаты» [[Алег Мінкін|Алега Мінкіна]] * «Лісты зь лесу» [[Павал Севярынец|Паўла Севярынца]]<ref>[http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=14116 Бабіна і Севярынец прэтэндуюць на «Глінянага Вялеса»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210419090125/https://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=14116 |date=19 красавіка 2021 }}</ref>. === 2008 === * [[Галіна Дубянецкая]] з паэтычным зборнікам «Анадыямэна» * [[Андрэй Хадановіч]] з кнігай «Бэрлібры» * [[Аляксей Талстоў]] з раманам «Бег» * [[Юрый Станкевіч]] са зборнікам прозы «Мільярд удараў» * [[Барыс Пятровіч]], за кнігу «Жыць не страшна». === 2009 === * [[Уладзімір Някляеў]] кніга «Цэнтр Еўропы» * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Нічые» * [[Міхась Скобла]] «Акно для матылькоў» * [[Уладзіслаў Ахроменка]] і [[Максім Клімковіч]] «Праўдзівая гісторыя Кацапа, Хахла і Бульбаша»<ref>[http://www.racyja.by/news/materyyaly/kultura/23099.html Сталі вядомы намінанты літпрэміі «Гліняны Вялес»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[Віктар Казько]], за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху». === 2010 === * [[Міхась Андрасюк]]. «Вуліца Добрай Надзеі» («Медысонт») * [[Леанід Галубовіч]]. «Сыс і кулуары: літаратурна-крытычныя эсэ» («Літаратура і мастацтва») * [[Уладзімір Някляеў]]. «Кон: вершы двух стагоддзяў» («Лімарыус») * [[Юрый Станкевіч]]. «П’яўка» («Галіяфы») * [[Андрэй Хадановіч]]. «Несымэтрычныя сны». Выдавец Ігар Логвінаў<ref>[http://prajdzisvet.org/events/508 Намінанты «Гліняны Вялес» 2010]{{Недаступная спасылка}}// «Прайдзісвет», 3 студзеня 2011</ref> === 2011 === * [[Уладзіслаў Ахроменка]]. «Тэорыя змовы: кінараман-фарс» («Логвінаў») * [[Лявон Вольскі]]. «Міларусь». («Медысонт») * [[Сяргей Календа]]. «Іржавы пакой з белымі шпалерамі» * [[Аляксандр Лукашук]]. «След матылька. Освальд у Мінску» («Радыё Свабодная Еўропа / Радыё Свабода») * [[Ян Максімюк]]. «Словы ў голым полі» («Логвінаў»)<ref>[http://prajdzisvet.org/events/837 Намінанты «Гліняны Вялес» 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120131044532/http://prajdzisvet.org/events/837 |date=31 студзеня 2012 }}// «Прайдзісвет», 13 студзеня 2012</ref> === 2012 === * [[Эдуард Акулін]] «Малітва воч» (Мінск: Медысонт, серыя «Кнігарня Пісьменніка»); * [[Леанід Галубовіч]] «З гэтага свету» (Мінск: Кнігазбор, серыя «Кнігарня Пісьменніка»); * [[Сяргей Рублеўскі]] «Паспець надыхацца» (Мінск: Медысонт); * [[Юрый Станкевіч]] «Шал» (Мінск: Галіяфы, серыя «Другі фронт мастацтваў»); * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Ланцуг» (Мінск: Мастацкая літаратура, серыя «Беларуская проза ХХІ стагоддзя»)<ref>«Глінянага Вялеса» атрымаў Сяргей Рублеўскі http://nashaniva.by/?c=ar&i=105798</ref>. === 2013 === * [[Эдуард Акулін]] «Святая ноч» (Мінск) * [[Уладзіслаў Ахроменка]] «Музы і свінні» (Мінск: «Ковчег») * [[Аляксандр І. Бацкель]] «Мімікрыя» (Мінск: «Ковчег») * [[Вінцэсь Мудроў]] «Багун» (Полацк: «Полацкае ляда») * [[Віктар Сазонаў]] «Паэзія прозы» (Гродна: «Гарадзенская бібліятэка»)<ref>Абвешчаны шорт-ліст «Глінянага Вялеса» http://nashaniva.by/?c=ar&i=120151</ref>. === 2014 === * [[Таццяна Барысік]] «Жанчына і леапард» (Мінск: Кнігазбор). * [[Аляксандар І. Бацкель]] «Маёнтак Рыбы» (Мінск: Ковчег). * [[Віктар Марціновіч]] «Мова» (Мінск: Кнігазбор). * [[Таццяна Нядбай]] «Сірэны спяваюць джаз» (Полацк: Полацкія лабірынты). * [[Аляксей Палачанскі]] «Цвік». (Мінск: Галіяфы). * [[Сяржук Сыс]] «Павук» (Мінск: Галіяфы). * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Ціша». (Мінск: Мастацкая літаратура). === 2015 === * [[Алег Аблажэй]] «Красамоўнае сэрца» (Мінск: Мастацкая літаратура); * [[Сяргей Паўлавіч Абламейка|Сяргей Абламейка]] «Мой Картаген» (Прага: Радыё СвабоднаяЕўропа/Радыё Свабода); * [[Валянціна Аксак]] «Дзікая сьліва» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Леанід Галубовіч]] «Поўня» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Алесь Пашкевіч]] «Рух» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Франц Сіўко]] «Плебейскія гульні» (Мінск: «Логвінаў»); * [[Аляксей Шэін]] «Сем камянёў» (Мінск: «Пазітыў-цэнтр») === 2016 === * [[Валерый Гапееў]] «Ноч цмока». (Мінск: «Галіяфы»). * [[Віктар Жыбуль]] «Дзяцел і дупло» (Мінск: «Галіяфы»). * [[Альжбэта Кеда]] «Пра тое, што люблю» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). * [[Наста Кудасава]] «Маё невымаўля» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). * [[Алена Ніякоўская]] «Там, дзе жыта буяла» (Полацк: «Полацкае ляда»). * [[Сяргей Пляскач]] «Шоў працягваецца» (Мінск: «Галіяфы»). * [[Міхась Скобла]] «Камізэлька для месяца» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). === 2017 === * [[Зміцер Вайцюшкевіч]] «Простыя словы» * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «…натуральны, як лінія небасхілу» * [[Людміла Паўлікава-Хейдарава]] «Прыступкі да Храма Святога Духа» * [[Ганна Севярынец]] «Дзень святога Патрыка» * [[Павел Севярынец]] «Беларусалім» * [[Макс Шчур]] «Галасы» * [[Людміла Шчэрба]] «Урб@н. М: Адзін дзень не майго жыцця» '''2018''' * [[Зміцер Вішнёў]] «Калі прыгледзецца — Марс сіні» (Янушкевіч).  * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валерый Гапееў]] «Пазл» (Галіяфы). * [[Андрусь Горват|Андрэй Горват]] «Прэм’ера» (Медысонт). * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]] «Часам панкі паміраюць» (Логвінаў). * [[Віктар Марціновіч]] «Ноч» (Кнігазбор). * [[Людміла Рублеўская]] «Пантофля Мнемазіны» (Янушкевіч). * [[Ілля Сін]] «Libido» (Кнігазбор). * [[Галіна Сіўчанка]] «Зоў Звычаю» (Медысонт). * [[Уладзімір Сцяпан]] «Папяровая шапка: хайку» (Кнігазбор). * [[Юлія Шарова]] «Вяртанне Ліліт» (Янушкевіч). === 2019 === * [[Валянціна Аксак]] «Кава ў арліным гняздзе» * [[Міхал Андрасюк]] «Поўня» * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «…Усе бачылі нястачу віна» * [[Ігар Кулікоў]] «Храм ракі» * [[Анхела Эспіноса Руіс]] «Колер крылаў» * [[Уладзімір Сцяпан]] «Хвалі» * [[Макс Шчур]] «Кінараман» === 2020 === * [[Сяргей Балахонаў]]. «Бог кахання Марс» * [[Міхал Бараноўскі]]. «Volumen.2» * [[Вольга Гапеева]]. «Словы якія са мной адбыліся» * [[Леанід Дранько-Майсюк]]. «…Усе бачылі нястачу віна» * [[Артур Клінаў]]. «Локісаў» * [[Віктар Марціновіч]]. «Рэвалюцыя» * [[Павел Севярынец]]. «Беларусалім. Сэрца святла» * [[Людміла Шчэрба]]. «Я пакідаю сонца тут…» === 2021 === * [[Валянціна Аксак]] «Трэці Эдэм» * [[Анатоль Аляксандравіч Брусевіч|Анатоль Брусевіч]] «Крылы» * [[Дар’я Бялькевіч]] «Слёзы на вецер» * [[Вольга Гапеева]] «Самота, што жыла ў пакоі насупраць» * [[Ірына Францаўна Жарнасек|Ірына Жарнасек]] «Нашых дзён крыгаход» * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]] «Дэкалог» * [[Максім Аляксандравіч Клімковіч|Максім Клімковіч]] «Шкляная лялька і іншыя страшныя гісторыі» * [[Сяргей Пляскач]] «ДМБ-91: зычу вярнуцца дадому» * '''[[Віктар Сазонаў]]''' «Генетычны алфавіт» * [[Сяргей Васілевіч Тарасаў|Сяргей Тарасаў]] «Еўфрасіння-Офрасіння-Афрасіння Полацкая. Яе час, яе крыж» === 2022 === * [[Зміцер Бартосік]]. «Забіць упалмінзага» («Бібліятэка Свабоды») * [[Максім Знак]]. «Зэкамэрон» (Выдавецтва «Беларуская турэмная літаратура». Праваабарончы цэнтр «Вясна») * '''[[Наста Кудасава]]'''. «Побач» (ілюстратар Святлана Дземідовіч, выдавец Раман Цымбераў)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32420242.html|title=Абвясьцілі ляўрэата беларускай літаратурнай прэміі «Гліняны Вялес»|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2023-05-20|access-date=2023-08-15}}</ref> * [[Сяргей Лескець]]. «Шэпт» (Выдавецкая каманда «Вільма») * [[Антаніна Хатэнка]]. «Вербніца» (Выдавецтва «Кнігазбор») * [[Юлія Цімафеева]]. «Воўчыя ягады» (Выдавецтва «Вясна») === 2024 === * [[Вольга Гапеева]]. Пад асобнымі коўдрамі: вершы. — Лондан: Skaryna Press * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валер Гапееў]]. Вольнеры. Бясконцы дзень: раман (частка другая). — Варшава: Янушкевіч * [[Зміцер Дзядзенка]]. Гульні Цырцэі: раман. — Беласток: Kamunikat * [[Віктар Вячаслававіч Жыбуль|Віктар Жыбуль]]. Аранжавы: вершы. — Берлін: hochroth Minsk * [[Ігар Мікалаевіч Кулікоў|Ігар Кулікоў]]. Бяс край: верша. — Берлін: hochroth Minsk * [[Наталля Кучмель]]. Залатое: вершы. — Вільня: Пфляўмбаўм * [[Анхела Эспіноса Руіс]]. Астралябія божых таямніц: вершы. — Беласток: Kamunikat * [[Сяржук Сыс]]. DOM: вершы. — Лондан: Skaryna Press * [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]]. Дзікае паляваньне Караля Стаха. Вершы да оперы. — Кракаў. Gutenberg * [[Аляксандр Чарнуха]]. Гвалт: зборнік апавяданняў. — Варшава: Янушкевіч.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/ctau-vjadomy-sort-list-litpremii-hlinjany-vjalesa-za-2024-hod/|title=Cтаў вядомы шорт-ліст літпрэміі «Гліняны Вялеса» за 2024 год|website=Рацыя|date=2025-02-14|access-date=2025-02-14}}</ref> == Цікавыя факты == * Удзел у конкурсе можа ажыццяўляцца толькі пасля падачы кнігі арганізацыйнаму камітэту * Лёс прэміі вырашае журы з 12 нейтральных экспертаў * З 1998 году ўручэнне прэміі адбываецца ў [[Полацк]]ім музеі беларускага кнігадрукавання * Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы ў жыцці<ref name="ARCH_viales"/> * Па традыцыі падчас атрымання прэміі лаўрэат абавязкова павінен выступіць з інагурацыйнаю прамоваю<ref>[http://litara.net/doc/vieles Гліняны Вялес] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080131220208/http://litara.net/doc/vieles |date=31 студзеня 2008 }}// «litar'''a'''net»</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.facebook.com/profile.php?id=61550733124227 Старонка ў Фейсбуку] * [http://litara.net/doc/vieles «Гліняны Вялес» на litara.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080131220208/http://litara.net/doc/vieles |date=31 студзеня 2008 }} * [https://web.archive.org/web/20080603114508/http://p-bukinist.at.tut.by/html/viales.html «Гліняны Вялес» на сайце «Полацкі букініст» (копія з архіву web.archive.org)] {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Беларускія літаратурныя прэміі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гліняны Вялес| ]] 181inrx9rfojhwhttiz9iajlw7i7wg1 5163186 5163039 2026-07-09T09:14:25Z M.L.Bot 261 /* Лаўрэаты */ 5163186 wikitext text/x-wiki {{Прэмія}} '''Гліняны Вялес''' — штогадовая літаратурная прэмія, заснаваная ў 1993 годзе членамі [[Таварыства Вольных Літаратараў|Таварыства вольных літаратараў]]. Старшыня арганізацыйнага камітэта [[Алесь Аркуш]]. Прысуджаецца за лепшую мастацкую беларускамоўную кнігу года. Лаўрэат атрымлівае сімвалічную ўзнагароду — гліняны стод апекуна мастацтва. Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы. == Гісторыя == У 1993 годзе было заснавана «[[Таварыства Вольных Літаратараў]]». На ўстаноўчым сходзе з’явіліся думкі пра свой друкаваны орган, якім стаў часопіс «[[Калосьсе (1993)|Калосьсе]]», выдавецкую ўстанову — «[[Полацкае ляда]]»<ref name="ARCH_viales">[http://arche.by/by/12/40/509 …да наступнага Глінянага Вялеса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090915164906/http://arche.by/by/12/40/509/ |date=15 верасня 2009 }}// «ARCH», 24 красавіка 2009</ref>. {{Цытата|Сярод тых прапаноў, якія прагучалі на нашым устаноўчым сходзе, была прапанова заснаваць сваю літаратурную прэмію. І яна была заснаваная. Я асабіста доўга разважаў, як бы яе назваць. Так як ТВЛ паўставала на глебе нонканфармізму, мы не маглі прызнаваць розныя “татэмныя знакі” канфармізму. Мы шукалі вобраз, які б адпавядаў нам. Нам не пасавала ні залатая, ні срэбная, ні крыштальная ўзнагарода… Падумалася: а калі [[гліна|гліняная]]. Бог стварыў чалавека з гліны, да таго ж гэта ўлюблёны матэрыял народных майстроў…|Алесь Аркуш|[http://arche.by/by/12/40/509 Інтэрв'ю выданню «Archе»]// «Archе», 24 красавіка 2009}} Літаратарам хацелася працягнуць нацыянальныя беларускія традыцыі, знайсці сімвал, які б адпавядаў [[Крывічы|крыўскай]] зямлі, працягваў ідэі [[Вацлаў Ластоўскі|Ластоўскага]]. Алесь Аркуш прагартаў шмат энцыклапедый, даведнікаў і ў адным з іх натрапіў на артыкул пра Вялеса: «У яго шырокае поле дзейнасці: пачынаючы ад падземнага свету і заканчваючы жывёлагадоўляй, але акрамя таго ён апекаваўся людзьмі культуры. У жывёлагадоўлі пастухі спрадвеку гралі на жалейках, дудах. І гэта нам вельмі пасавала» — расказваў Алесь Аркуш. == Лаўрэаты == * 1993: [[Ігар Бабкоў]], за зборнік паэзіі «Solus Rex» * 1994: [[Людка Сільнова]], за зборнік малюнкаў-вершаў «Рысасловы» * 1995: [[Алесь Разанаў]], за кнігу вершаў «Паляванне ў райскай даліне» * 1996: [[Славамір Адамовіч]], за зборнік «Каханне пад акупацыяй» * 1997: [[Лявон Вашко]], за зборнік апавяданняў «Паэты-цары» * 1998: [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]], за зборнік эсэ «Божая кароўка з Пятай авеню» * 1999: [[Мікола Папека]], за паэтычны зборнік «Чарнавікі…» * 2000: [[Сяргей Астравец]], за зборнік прозы «Цэнзарскія нажніцы» * 2001: [[Віктар Слінко]], за зборнік паэзіі «Штольні вясны» * 2002: [[Альгерд Бахарэвіч]], за «Практычны дапаможнік па руйнаванні гарадоў» * 2003: [[Пятро Васючэнка]], за кнігу «Жылі-былі паны Кульбіцкі ды Заблоцкі» * 2004: [[Алена Брава]], за «Каменданцкі час для ластавак» * 2005: [[Сяргей Дубавец]], за кнігу «Вострая Брама» * 2006: [[Валянцін Акудовіч]], за кнігу «Код адсутнасці» * 2007: [[Алег Мінкін]], за кнігу «Пенаты» * 2008: [[Барыс Пятровіч]], за кнігу «Жыць не страшна» * 2009: [[Віктар Казько]], за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху» * 2010: [[Уладзімір Някляеў]], за кнігу вершаў «Кон. Вершы двух стагоддзяў» * 2011: [[Аляксандр Лукашук]], за кнігу «След матылька. Освальд у Мінску» * 2012: [[Сяргей Рублеўскі]], за кнігу «Паспець надыхацца» * 2013: [[Эдуард Акулін]], за кнігу «Святая ноч» * 2014: [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]], за кнігу «Ціша» * 2015: [[Франц Сіўко]], за кнігу «Плебейскія гульні» * 2016: [[Міхась Скобла]], за кнігу «Камізэлька для месяца» * 2017: [[Ганна Севярынец]], за кнігу «Дзень святога Патрыка» * 2018: [[Ілля Сін]], за кнігу «Libido» * 2019: [[Міхал Андрасюк]], за раман «Поўня» * 2020: [[Артур Клінаў]], за кнігу «Локісаў» * 2021: [[Віктар Сазонаў]], за раман «Генетычны алфавіт» * 2022: [[Наста Кудасава]], за кнігу «Побач» * 2023: [[Юрый Станкевіч]] (пасмяротна), за агульны ўклад у беларускую літаратуру * 2024: [[Віктар Вячаслававіч Жыбуль|Віктар Жыбуль]], за кнігу «Аранжавы» * 2025: [[Макс Шчур]], за кнігу «Чайны збор» == Шорт-лісты == === 2001 === * [[Віктар Жыбуль]] «Прыкры крык» (паэзія) * [[Алесь Пашкевіч]] «Пляц волі» (проза) * [[Франц Сіўко]] «Удог» (проза) * [[Міхась Скобла]] «Нашэсьце поўні» (паэзія) * [[Віктар Слінко]] «Штольні вясны» (паэзія) === 2002 === * [[Зміцер Бартосік]] «Чорны пісталет» (проза), серыя «Vostraja Brama», [[выдавецтва “Наша Ніва”]], [[Вільня]] — [[Менск]] * [[Альгерд Бахарэвіч]] «Практычны дапаможнік па руйнаваньні гарадоў» (проза), серыя «[[Schmerzwerk]]», выдавец [[Ігар Логвінаў]], [[Менск]] * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «Паэтаграфічны раман» (паэзія-проза), [[Беларускае Таварыства “Кніга”]], [[Менск]] * [[Людміла Рублеўская]] «Старасвецкія міфы горада Б’» (проза), "Бібліятэчка часопіса «[[Куфэрак Віленшчыны]]», [[Маладэчна]] * [[Ілля Сін]] «Нуль»(проза), серыя [[“Schmerzwerk”]], выдавец [[Ігар Логвінаў]], [[Менск]] === 2005 === * [[Сяргей Дубавец]] «Вострая Брама» (эсэістыка) * [[Югася Каляда]] «Галоўная памылка Афанасія» (проза) * [[Наталля Кучмель]] «Імгненні» (паэзія) * [[Вінцэсь Мудроў]] «Ператвораныя ў попел» (эсэістыка) * [[Алесь Наварыч]] «Літоўскі воўк» (проза) === 2006 === * [[Міхась Андрасюк]] «Белы конь» * [[Сяргей Балахонаў]] «Імя грушы» * [[Зміцер Вішнёў]] «Фараон у заапарку» * [[Андрэй Хадановіч]] «100 лі100ў на tut.by» * [[Валянцін Акудовіч]], за кнігу «Код адсутнасці». === 2007 === * «Янкі, альбо Астатні наезд на Літве» [[Уладзіслаў Ахроменка|Уладзіслава Ахроменкі]] і [[Максім Клімковіч|Максіма Клімковіча]] * «Рыбін горад» [[Наталка Бабіна|Наталкі Бабінай]] * «Фрашкі да пляшкі» [[Севярын Квяткоўскі|Севярына Квяткоўскага]] * «Пэнаты» [[Алег Мінкін|Алега Мінкіна]] * «Лісты зь лесу» [[Павал Севярынец|Паўла Севярынца]]<ref>[http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=14116 Бабіна і Севярынец прэтэндуюць на «Глінянага Вялеса»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210419090125/https://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=14116 |date=19 красавіка 2021 }}</ref>. === 2008 === * [[Галіна Дубянецкая]] з паэтычным зборнікам «Анадыямэна» * [[Андрэй Хадановіч]] з кнігай «Бэрлібры» * [[Аляксей Талстоў]] з раманам «Бег» * [[Юрый Станкевіч]] са зборнікам прозы «Мільярд удараў» * [[Барыс Пятровіч]], за кнігу «Жыць не страшна». === 2009 === * [[Уладзімір Някляеў]] кніга «Цэнтр Еўропы» * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Нічые» * [[Міхась Скобла]] «Акно для матылькоў» * [[Уладзіслаў Ахроменка]] і [[Максім Клімковіч]] «Праўдзівая гісторыя Кацапа, Хахла і Бульбаша»<ref>[http://www.racyja.by/news/materyyaly/kultura/23099.html Сталі вядомы намінанты літпрэміі «Гліняны Вялес»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[Віктар Казько]], за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху». === 2010 === * [[Міхась Андрасюк]]. «Вуліца Добрай Надзеі» («Медысонт») * [[Леанід Галубовіч]]. «Сыс і кулуары: літаратурна-крытычныя эсэ» («Літаратура і мастацтва») * [[Уладзімір Някляеў]]. «Кон: вершы двух стагоддзяў» («Лімарыус») * [[Юрый Станкевіч]]. «П’яўка» («Галіяфы») * [[Андрэй Хадановіч]]. «Несымэтрычныя сны». Выдавец Ігар Логвінаў<ref>[http://prajdzisvet.org/events/508 Намінанты «Гліняны Вялес» 2010]{{Недаступная спасылка}}// «Прайдзісвет», 3 студзеня 2011</ref> === 2011 === * [[Уладзіслаў Ахроменка]]. «Тэорыя змовы: кінараман-фарс» («Логвінаў») * [[Лявон Вольскі]]. «Міларусь». («Медысонт») * [[Сяргей Календа]]. «Іржавы пакой з белымі шпалерамі» * [[Аляксандр Лукашук]]. «След матылька. Освальд у Мінску» («Радыё Свабодная Еўропа / Радыё Свабода») * [[Ян Максімюк]]. «Словы ў голым полі» («Логвінаў»)<ref>[http://prajdzisvet.org/events/837 Намінанты «Гліняны Вялес» 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120131044532/http://prajdzisvet.org/events/837 |date=31 студзеня 2012 }}// «Прайдзісвет», 13 студзеня 2012</ref> === 2012 === * [[Эдуард Акулін]] «Малітва воч» (Мінск: Медысонт, серыя «Кнігарня Пісьменніка»); * [[Леанід Галубовіч]] «З гэтага свету» (Мінск: Кнігазбор, серыя «Кнігарня Пісьменніка»); * [[Сяргей Рублеўскі]] «Паспець надыхацца» (Мінск: Медысонт); * [[Юрый Станкевіч]] «Шал» (Мінск: Галіяфы, серыя «Другі фронт мастацтваў»); * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Ланцуг» (Мінск: Мастацкая літаратура, серыя «Беларуская проза ХХІ стагоддзя»)<ref>«Глінянага Вялеса» атрымаў Сяргей Рублеўскі http://nashaniva.by/?c=ar&i=105798</ref>. === 2013 === * [[Эдуард Акулін]] «Святая ноч» (Мінск) * [[Уладзіслаў Ахроменка]] «Музы і свінні» (Мінск: «Ковчег») * [[Аляксандр І. Бацкель]] «Мімікрыя» (Мінск: «Ковчег») * [[Вінцэсь Мудроў]] «Багун» (Полацк: «Полацкае ляда») * [[Віктар Сазонаў]] «Паэзія прозы» (Гродна: «Гарадзенская бібліятэка»)<ref>Абвешчаны шорт-ліст «Глінянага Вялеса» http://nashaniva.by/?c=ar&i=120151</ref>. === 2014 === * [[Таццяна Барысік]] «Жанчына і леапард» (Мінск: Кнігазбор). * [[Аляксандар І. Бацкель]] «Маёнтак Рыбы» (Мінск: Ковчег). * [[Віктар Марціновіч]] «Мова» (Мінск: Кнігазбор). * [[Таццяна Нядбай]] «Сірэны спяваюць джаз» (Полацк: Полацкія лабірынты). * [[Аляксей Палачанскі]] «Цвік». (Мінск: Галіяфы). * [[Сяржук Сыс]] «Павук» (Мінск: Галіяфы). * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Ціша». (Мінск: Мастацкая літаратура). === 2015 === * [[Алег Аблажэй]] «Красамоўнае сэрца» (Мінск: Мастацкая літаратура); * [[Сяргей Паўлавіч Абламейка|Сяргей Абламейка]] «Мой Картаген» (Прага: Радыё СвабоднаяЕўропа/Радыё Свабода); * [[Валянціна Аксак]] «Дзікая сьліва» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Леанід Галубовіч]] «Поўня» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Алесь Пашкевіч]] «Рух» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Франц Сіўко]] «Плебейскія гульні» (Мінск: «Логвінаў»); * [[Аляксей Шэін]] «Сем камянёў» (Мінск: «Пазітыў-цэнтр») === 2016 === * [[Валерый Гапееў]] «Ноч цмока». (Мінск: «Галіяфы»). * [[Віктар Жыбуль]] «Дзяцел і дупло» (Мінск: «Галіяфы»). * [[Альжбэта Кеда]] «Пра тое, што люблю» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). * [[Наста Кудасава]] «Маё невымаўля» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). * [[Алена Ніякоўская]] «Там, дзе жыта буяла» (Полацк: «Полацкае ляда»). * [[Сяргей Пляскач]] «Шоў працягваецца» (Мінск: «Галіяфы»). * [[Міхась Скобла]] «Камізэлька для месяца» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). === 2017 === * [[Зміцер Вайцюшкевіч]] «Простыя словы» * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «…натуральны, як лінія небасхілу» * [[Людміла Паўлікава-Хейдарава]] «Прыступкі да Храма Святога Духа» * [[Ганна Севярынец]] «Дзень святога Патрыка» * [[Павел Севярынец]] «Беларусалім» * [[Макс Шчур]] «Галасы» * [[Людміла Шчэрба]] «Урб@н. М: Адзін дзень не майго жыцця» '''2018''' * [[Зміцер Вішнёў]] «Калі прыгледзецца — Марс сіні» (Янушкевіч).  * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валерый Гапееў]] «Пазл» (Галіяфы). * [[Андрусь Горват|Андрэй Горват]] «Прэм’ера» (Медысонт). * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]] «Часам панкі паміраюць» (Логвінаў). * [[Віктар Марціновіч]] «Ноч» (Кнігазбор). * [[Людміла Рублеўская]] «Пантофля Мнемазіны» (Янушкевіч). * [[Ілля Сін]] «Libido» (Кнігазбор). * [[Галіна Сіўчанка]] «Зоў Звычаю» (Медысонт). * [[Уладзімір Сцяпан]] «Папяровая шапка: хайку» (Кнігазбор). * [[Юлія Шарова]] «Вяртанне Ліліт» (Янушкевіч). === 2019 === * [[Валянціна Аксак]] «Кава ў арліным гняздзе» * [[Міхал Андрасюк]] «Поўня» * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «…Усе бачылі нястачу віна» * [[Ігар Кулікоў]] «Храм ракі» * [[Анхела Эспіноса Руіс]] «Колер крылаў» * [[Уладзімір Сцяпан]] «Хвалі» * [[Макс Шчур]] «Кінараман» === 2020 === * [[Сяргей Балахонаў]]. «Бог кахання Марс» * [[Міхал Бараноўскі]]. «Volumen.2» * [[Вольга Гапеева]]. «Словы якія са мной адбыліся» * [[Леанід Дранько-Майсюк]]. «…Усе бачылі нястачу віна» * [[Артур Клінаў]]. «Локісаў» * [[Віктар Марціновіч]]. «Рэвалюцыя» * [[Павел Севярынец]]. «Беларусалім. Сэрца святла» * [[Людміла Шчэрба]]. «Я пакідаю сонца тут…» === 2021 === * [[Валянціна Аксак]] «Трэці Эдэм» * [[Анатоль Аляксандравіч Брусевіч|Анатоль Брусевіч]] «Крылы» * [[Дар’я Бялькевіч]] «Слёзы на вецер» * [[Вольга Гапеева]] «Самота, што жыла ў пакоі насупраць» * [[Ірына Францаўна Жарнасек|Ірына Жарнасек]] «Нашых дзён крыгаход» * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]] «Дэкалог» * [[Максім Аляксандравіч Клімковіч|Максім Клімковіч]] «Шкляная лялька і іншыя страшныя гісторыі» * [[Сяргей Пляскач]] «ДМБ-91: зычу вярнуцца дадому» * '''[[Віктар Сазонаў]]''' «Генетычны алфавіт» * [[Сяргей Васілевіч Тарасаў|Сяргей Тарасаў]] «Еўфрасіння-Офрасіння-Афрасіння Полацкая. Яе час, яе крыж» === 2022 === * [[Зміцер Бартосік]]. «Забіць упалмінзага» («Бібліятэка Свабоды») * [[Максім Знак]]. «Зэкамэрон» (Выдавецтва «Беларуская турэмная літаратура». Праваабарончы цэнтр «Вясна») * '''[[Наста Кудасава]]'''. «Побач» (ілюстратар Святлана Дземідовіч, выдавец Раман Цымбераў)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32420242.html|title=Абвясьцілі ляўрэата беларускай літаратурнай прэміі «Гліняны Вялес»|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2023-05-20|access-date=2023-08-15}}</ref> * [[Сяргей Лескець]]. «Шэпт» (Выдавецкая каманда «Вільма») * [[Антаніна Хатэнка]]. «Вербніца» (Выдавецтва «Кнігазбор») * [[Юлія Цімафеева]]. «Воўчыя ягады» (Выдавецтва «Вясна») === 2024 === * [[Вольга Гапеева]]. Пад асобнымі коўдрамі: вершы. — Лондан: Skaryna Press * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валер Гапееў]]. Вольнеры. Бясконцы дзень: раман (частка другая). — Варшава: Янушкевіч * [[Зміцер Дзядзенка]]. Гульні Цырцэі: раман. — Беласток: Kamunikat * [[Віктар Вячаслававіч Жыбуль|Віктар Жыбуль]]. Аранжавы: вершы. — Берлін: hochroth Minsk * [[Ігар Мікалаевіч Кулікоў|Ігар Кулікоў]]. Бяс край: верша. — Берлін: hochroth Minsk * [[Наталля Кучмель]]. Залатое: вершы. — Вільня: Пфляўмбаўм * [[Анхела Эспіноса Руіс]]. Астралябія божых таямніц: вершы. — Беласток: Kamunikat * [[Сяржук Сыс]]. DOM: вершы. — Лондан: Skaryna Press * [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]]. Дзікае паляваньне Караля Стаха. Вершы да оперы. — Кракаў. Gutenberg * [[Аляксандр Чарнуха]]. Гвалт: зборнік апавяданняў. — Варшава: Янушкевіч.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/ctau-vjadomy-sort-list-litpremii-hlinjany-vjalesa-za-2024-hod/|title=Cтаў вядомы шорт-ліст літпрэміі «Гліняны Вялеса» за 2024 год|website=Рацыя|date=2025-02-14|access-date=2025-02-14}}</ref> == Цікавыя факты == * Удзел у конкурсе можа ажыццяўляцца толькі пасля падачы кнігі арганізацыйнаму камітэту * Лёс прэміі вырашае журы з 12 нейтральных экспертаў * З 1998 году ўручэнне прэміі адбываецца ў [[Полацк]]ім музеі беларускага кнігадрукавання * Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы ў жыцці<ref name="ARCH_viales"/> * Па традыцыі падчас атрымання прэміі лаўрэат абавязкова павінен выступіць з інагурацыйнаю прамоваю<ref>[http://litara.net/doc/vieles Гліняны Вялес] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080131220208/http://litara.net/doc/vieles |date=31 студзеня 2008 }}// «litar'''a'''net»</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.facebook.com/profile.php?id=61550733124227 Старонка ў Фейсбуку] * [http://litara.net/doc/vieles «Гліняны Вялес» на litara.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080131220208/http://litara.net/doc/vieles |date=31 студзеня 2008 }} * [https://web.archive.org/web/20080603114508/http://p-bukinist.at.tut.by/html/viales.html «Гліняны Вялес» на сайце «Полацкі букініст» (копія з архіву web.archive.org)] {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Беларускія літаратурныя прэміі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гліняны Вялес| ]] rvvyc8hbgwwm0mmg4ulz1a1lu9ffzkk 5163194 5163186 2026-07-09T09:19:43Z M.L.Bot 261 афармленне 5163194 wikitext text/x-wiki {{Прэмія}} '''Гліняны Вялес''' — штогадовая літаратурная прэмія, заснаваная ў 1993 годзе членамі [[Таварыства вольных літаратараў]]. Старшыня арганізацыйнага камітэта [[Алесь Аркуш]]. Прысуджаецца за лепшую мастацкую беларускамоўную кнігу года. Лаўрэат атрымлівае сімвалічную ўзнагароду — гліняны стод апекуна мастацтва. Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы. == Гісторыя == У 1993 годзе заснавана само «[[Таварыства вольных літаратараў]]», на ўстаноўчым сходзе задумана стварэнне ўласнага друкаванага органа, якім стаў часопіс «[[Калосьсе (1993)|Калосьсе]]», і выдавецкай ўстановы — «[[Полацкае ляда]]»<ref name="ARCH_viales">[http://arche.by/by/12/40/509 …да наступнага Глінянага Вялеса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090915164906/http://arche.by/by/12/40/509/ |date=15 верасня 2009 }}// «ARCH», 24 красавіка 2009</ref>. {{Цытата|Сярод тых прапаноў, якія прагучалі на нашым устаноўчым сходзе, была прапанова заснаваць сваю літаратурную прэмію. І яна была заснаваная. Я асабіста доўга разважаў, як бы яе назваць. Так як ТВЛ паўставала на глебе нонканфармізму, мы не маглі прызнаваць розныя “татэмныя знакі” канфармізму. Мы шукалі вобраз, які б адпавядаў нам. Нам не пасавала ні залатая, ні срэбная, ні крыштальная ўзнагарода… Падумалася: а калі [[гліна|гліняная]]. Бог стварыў чалавека з гліны, да таго ж гэта ўлюблёны матэрыял народных майстроў…|Алесь Аркуш|[http://arche.by/by/12/40/509 Інтэрв'ю выданню «Archе»] // «Archе», 24 красавіка 2009}} Літаратарам хацелася працягнуць нацыянальныя беларускія традыцыі, знайсці сімвал, які б адпавядаў [[Крывічы|крыўскай]] зямлі, працягваў ідэі [[Вацлаў Ластоўскі|Ластоўскага]]. Алесь Аркуш прагартаў шмат энцыклапедый, даведнікаў і ў адным з іх натрапіў на артыкул пра Вялеса: «У яго шырокае поле дзейнасці: пачынаючы ад падземнага свету і заканчваючы жывёлагадоўляй, але акрамя таго ён апекаваўся людзьмі культуры. У жывёлагадоўлі пастухі спрадвеку гралі на жалейках, дудах. І гэта нам вельмі пасавала» — расказваў Алесь Аркуш. == Лаўрэаты == * 1993: [[Ігар Бабкоў]], за зборнік паэзіі «Solus Rex» * 1994: [[Людка Сільнова]], за зборнік малюнкаў-вершаў «Рысасловы» * 1995: [[Алесь Разанаў]], за кнігу вершаў «Паляванне ў райскай даліне» * 1996: [[Славамір Адамовіч]], за зборнік «Каханне пад акупацыяй» * 1997: [[Лявон Вашко]], за зборнік апавяданняў «Паэты-цары» * 1998: [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]], за зборнік эсэ «Божая кароўка з Пятай авеню» * 1999: [[Мікола Папека]], за паэтычны зборнік «Чарнавікі…» * 2000: [[Сяргей Астравец]], за зборнік прозы «Цэнзарскія нажніцы» * 2001: [[Віктар Слінко]], за зборнік паэзіі «Штольні вясны» * 2002: [[Альгерд Бахарэвіч]], за «Практычны дапаможнік па руйнаванні гарадоў» * 2003: [[Пятро Васючэнка]], за кнігу «Жылі-былі паны Кульбіцкі ды Заблоцкі» * 2004: [[Алена Брава]], за «Каменданцкі час для ластавак» * 2005: [[Сяргей Дубавец]], за кнігу «Вострая Брама» * 2006: [[Валянцін Акудовіч]], за кнігу «Код адсутнасці» * 2007: [[Алег Мінкін]], за кнігу «Пенаты» * 2008: [[Барыс Пятровіч]], за кнігу «Жыць не страшна» * 2009: [[Віктар Казько]], за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху» * 2010: [[Уладзімір Някляеў]], за кнігу вершаў «Кон. Вершы двух стагоддзяў» * 2011: [[Аляксандр Лукашук]], за кнігу «След матылька. Освальд у Мінску» * 2012: [[Сяргей Рублеўскі]], за кнігу «Паспець надыхацца» * 2013: [[Эдуард Акулін]], за кнігу «Святая ноч» * 2014: [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]], за кнігу «Ціша» * 2015: [[Франц Сіўко]], за кнігу «Плебейскія гульні» * 2016: [[Міхась Скобла]], за кнігу «Камізэлька для месяца» * 2017: [[Ганна Севярынец]], за кнігу «Дзень святога Патрыка» * 2018: [[Ілля Сін]], за кнігу «Libido» * 2019: [[Міхал Андрасюк]], за раман «Поўня» * 2020: [[Артур Клінаў]], за кнігу «Локісаў» * 2021: [[Віктар Сазонаў]], за раман «Генетычны алфавіт» * 2022: [[Наста Кудасава]], за кнігу «Побач» * 2023: [[Юрый Станкевіч]] (пасмяротна), за агульны ўклад у беларускую літаратуру * 2024: [[Віктар Вячаслававіч Жыбуль|Віктар Жыбуль]], за кнігу «Аранжавы» * 2025: [[Макс Шчур]], за кнігу «Чайны збор» == Шорт-лісты == === 2001 === * [[Віктар Жыбуль]] «Прыкры крык» (паэзія) * [[Алесь Пашкевіч]] «Пляц волі» (проза) * [[Франц Сіўко]] «Удог» (проза) * [[Міхась Скобла]] «Нашэсьце поўні» (паэзія) * [[Віктар Слінко]] «Штольні вясны» (паэзія) === 2002 === * [[Зміцер Бартосік]] «Чорны пісталет» (проза), серыя «Vostraja Brama», [[выдавецтва “Наша Ніва”]], [[Вільня]] — [[Менск]] * [[Альгерд Бахарэвіч]] «Практычны дапаможнік па руйнаваньні гарадоў» (проза), серыя «[[Schmerzwerk]]», выдавец [[Ігар Пятровіч Логвінаў|Ігар Логвінаў]], [[Менск]] * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «Паэтаграфічны раман» (паэзія-проза), [[Беларускае Таварыства “Кніга”]], [[Менск]] * [[Людміла Рублеўская]] «Старасвецкія міфы горада Б’» (проза), «Бібліятэчка часопіса „[[Куфэрак Віленшчыны]]“», [[Маладэчна]] * [[Ілля Сін]] «Нуль»(проза), серыя «[[“Schmerzwerk”|Schmerzwerk]]», выдавец [[Ігар Пятровіч Логвінаў|Ігар Логвінаў]], [[Менск]] === 2005 === * [[Сяргей Дубавец]] «Вострая Брама» (эсэістыка) * [[Югася Каляда]] «Галоўная памылка Афанасія» (проза) * [[Наталля Кучмель]] «Імгненні» (паэзія) * [[Вінцэсь Мудроў]] «Ператвораныя ў попел» (эсэістыка) * [[Алесь Наварыч]] «Літоўскі воўк» (проза) === 2006 === * [[Міхась Андрасюк]] «Белы конь» * [[Сяргей Балахонаў]] «Імя грушы» * [[Зміцер Вішнёў]] «Фараон у заапарку» * [[Андрэй Хадановіч]] «100 лі100ў на tut.by» * [[Валянцін Акудовіч]], за кнігу «Код адсутнасці». === 2007 === * «Янкі, альбо Астатні наезд на Літве» [[Уладзіслаў Ахроменка|Уладзіслава Ахроменкі]] і [[Максім Клімковіч|Максіма Клімковіча]] * «Рыбін горад» [[Наталка Бабіна|Наталкі Бабінай]] * «Фрашкі да пляшкі» [[Севярын Квяткоўскі|Севярына Квяткоўскага]] * «Пэнаты» [[Алег Мінкін|Алега Мінкіна]] * «Лісты зь лесу» [[Павал Севярынец|Паўла Севярынца]]<ref>[http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=14116 Бабіна і Севярынец прэтэндуюць на «Глінянага Вялеса»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210419090125/https://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=14116 |date=19 красавіка 2021 }}</ref>. === 2008 === * [[Галіна Дубянецкая]] з паэтычным зборнікам «Анадыямэна» * [[Андрэй Хадановіч]] з кнігай «Бэрлібры» * [[Аляксей Талстоў]] з раманам «Бег» * [[Юрый Станкевіч]] са зборнікам прозы «Мільярд удараў» * [[Барыс Пятровіч]], за кнігу «Жыць не страшна». === 2009 === * [[Уладзімір Някляеў]] кніга «Цэнтр Еўропы» * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Нічые» * [[Міхась Скобла]] «Акно для матылькоў» * [[Уладзіслаў Ахроменка]] і [[Максім Клімковіч]] «Праўдзівая гісторыя Кацапа, Хахла і Бульбаша»<ref>[http://www.racyja.by/news/materyyaly/kultura/23099.html Сталі вядомы намінанты літпрэміі «Гліняны Вялес»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[Віктар Казько]], за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху». === 2010 === * [[Міхась Андрасюк]]. «Вуліца Добрай Надзеі» («Медысонт») * [[Леанід Галубовіч]]. «Сыс і кулуары: літаратурна-крытычныя эсэ» («Літаратура і мастацтва») * [[Уладзімір Някляеў]]. «Кон: вершы двух стагоддзяў» («Лімарыус») * [[Юрый Станкевіч]]. «П’яўка» («Галіяфы») * [[Андрэй Хадановіч]]. «Несымэтрычныя сны». Выдавец Ігар Логвінаў<ref>[http://prajdzisvet.org/events/508 Намінанты «Гліняны Вялес» 2010]{{Недаступная спасылка}}// «Прайдзісвет», 3 студзеня 2011</ref> === 2011 === * [[Уладзіслаў Ахроменка]]. «Тэорыя змовы: кінараман-фарс» («Логвінаў») * [[Лявон Вольскі]]. «Міларусь». («Медысонт») * [[Сяргей Календа]]. «Іржавы пакой з белымі шпалерамі» * [[Аляксандр Лукашук]]. «След матылька. Освальд у Мінску» («Радыё Свабодная Еўропа / Радыё Свабода») * [[Ян Максімюк]]. «Словы ў голым полі» («Логвінаў»)<ref>[http://prajdzisvet.org/events/837 Намінанты «Гліняны Вялес» 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120131044532/http://prajdzisvet.org/events/837 |date=31 студзеня 2012 }}// «Прайдзісвет», 13 студзеня 2012</ref> === 2012 === * [[Эдуард Акулін]] «Малітва воч» (Мінск: Медысонт, серыя «Кнігарня Пісьменніка»); * [[Леанід Галубовіч]] «З гэтага свету» (Мінск: Кнігазбор, серыя «Кнігарня Пісьменніка»); * [[Сяргей Рублеўскі]] «Паспець надыхацца» (Мінск: Медысонт); * [[Юрый Станкевіч]] «Шал» (Мінск: Галіяфы, серыя «Другі фронт мастацтваў»); * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Ланцуг» (Мінск: Мастацкая літаратура, серыя «Беларуская проза ХХІ стагоддзя»)<ref>«Глінянага Вялеса» атрымаў Сяргей Рублеўскі http://nashaniva.by/?c=ar&i=105798</ref>. === 2013 === * [[Эдуард Акулін]] «Святая ноч» (Мінск) * [[Уладзіслаў Ахроменка]] «Музы і свінні» (Мінск: «Ковчег») * [[Аляксандр І. Бацкель]] «Мімікрыя» (Мінск: «Ковчег») * [[Вінцэсь Мудроў]] «Багун» (Полацк: «Полацкае ляда») * [[Віктар Сазонаў]] «Паэзія прозы» (Гродна: «Гарадзенская бібліятэка»)<ref>Абвешчаны шорт-ліст «Глінянага Вялеса» http://nashaniva.by/?c=ar&i=120151</ref>. === 2014 === * [[Таццяна Барысік]] «Жанчына і леапард» (Мінск: Кнігазбор). * [[Аляксандар І. Бацкель]] «Маёнтак Рыбы» (Мінск: Ковчег). * [[Віктар Марціновіч]] «Мова» (Мінск: Кнігазбор). * [[Таццяна Нядбай]] «Сірэны спяваюць джаз» (Полацк: Полацкія лабірынты). * [[Аляксей Палачанскі]] «Цвік». (Мінск: Галіяфы). * [[Сяржук Сыс]] «Павук» (Мінск: Галіяфы). * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Ціша». (Мінск: Мастацкая літаратура). === 2015 === * [[Алег Аблажэй]] «Красамоўнае сэрца» (Мінск: Мастацкая літаратура); * [[Сяргей Паўлавіч Абламейка|Сяргей Абламейка]] «Мой Картаген» (Прага: Радыё СвабоднаяЕўропа/Радыё Свабода); * [[Валянціна Аксак]] «Дзікая сьліва» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Леанід Галубовіч]] «Поўня» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Алесь Пашкевіч]] «Рух» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Франц Сіўко]] «Плебейскія гульні» (Мінск: «Логвінаў»); * [[Аляксей Шэін]] «Сем камянёў» (Мінск: «Пазітыў-цэнтр») === 2016 === * [[Валерый Гапееў]] «Ноч цмока». (Мінск: «Галіяфы»). * [[Віктар Жыбуль]] «Дзяцел і дупло» (Мінск: «Галіяфы»). * [[Альжбэта Кеда]] «Пра тое, што люблю» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). * [[Наста Кудасава]] «Маё невымаўля» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). * [[Алена Ніякоўская]] «Там, дзе жыта буяла» (Полацк: «Полацкае ляда»). * [[Сяргей Пляскач]] «Шоў працягваецца» (Мінск: «Галіяфы»). * [[Міхась Скобла]] «Камізэлька для месяца» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). === 2017 === * [[Зміцер Вайцюшкевіч]] «Простыя словы» * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «…натуральны, як лінія небасхілу» * [[Людміла Паўлікава-Хейдарава]] «Прыступкі да Храма Святога Духа» * [[Ганна Севярынец]] «Дзень святога Патрыка» * [[Павел Севярынец]] «Беларусалім» * [[Макс Шчур]] «Галасы» * [[Людміла Шчэрба]] «Урб@н. М: Адзін дзень не майго жыцця» '''2018''' * [[Зміцер Вішнёў]] «Калі прыгледзецца — Марс сіні» (Янушкевіч).  * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валерый Гапееў]] «Пазл» (Галіяфы). * [[Андрусь Горват|Андрэй Горват]] «Прэм’ера» (Медысонт). * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]] «Часам панкі паміраюць» (Логвінаў). * [[Віктар Марціновіч]] «Ноч» (Кнігазбор). * [[Людміла Рублеўская]] «Пантофля Мнемазіны» (Янушкевіч). * [[Ілля Сін]] «Libido» (Кнігазбор). * [[Галіна Сіўчанка]] «Зоў Звычаю» (Медысонт). * [[Уладзімір Сцяпан]] «Папяровая шапка: хайку» (Кнігазбор). * [[Юлія Шарова]] «Вяртанне Ліліт» (Янушкевіч). === 2019 === * [[Валянціна Аксак]] «Кава ў арліным гняздзе» * [[Міхал Андрасюк]] «Поўня» * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «…Усе бачылі нястачу віна» * [[Ігар Кулікоў]] «Храм ракі» * [[Анхела Эспіноса Руіс]] «Колер крылаў» * [[Уладзімір Сцяпан]] «Хвалі» * [[Макс Шчур]] «Кінараман» === 2020 === * [[Сяргей Балахонаў]]. «Бог кахання Марс» * [[Міхал Бараноўскі]]. «Volumen.2» * [[Вольга Гапеева]]. «Словы якія са мной адбыліся» * [[Леанід Дранько-Майсюк]]. «…Усе бачылі нястачу віна» * [[Артур Клінаў]]. «Локісаў» * [[Віктар Марціновіч]]. «Рэвалюцыя» * [[Павел Севярынец]]. «Беларусалім. Сэрца святла» * [[Людміла Шчэрба]]. «Я пакідаю сонца тут…» === 2021 === * [[Валянціна Аксак]] «Трэці Эдэм» * [[Анатоль Аляксандравіч Брусевіч|Анатоль Брусевіч]] «Крылы» * [[Дар’я Бялькевіч]] «Слёзы на вецер» * [[Вольга Гапеева]] «Самота, што жыла ў пакоі насупраць» * [[Ірына Францаўна Жарнасек|Ірына Жарнасек]] «Нашых дзён крыгаход» * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]] «Дэкалог» * [[Максім Аляксандравіч Клімковіч|Максім Клімковіч]] «Шкляная лялька і іншыя страшныя гісторыі» * [[Сяргей Пляскач]] «ДМБ-91: зычу вярнуцца дадому» * '''[[Віктар Сазонаў]]''' «Генетычны алфавіт» * [[Сяргей Васілевіч Тарасаў|Сяргей Тарасаў]] «Еўфрасіння-Офрасіння-Афрасіння Полацкая. Яе час, яе крыж» === 2022 === * [[Зміцер Бартосік]]. «Забіць упалмінзага» («Бібліятэка Свабоды») * [[Максім Знак]]. «Зэкамэрон» (Выдавецтва «Беларуская турэмная літаратура». Праваабарончы цэнтр «Вясна») * '''[[Наста Кудасава]]'''. «Побач» (ілюстратар Святлана Дземідовіч, выдавец Раман Цымбераў)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32420242.html|title=Абвясьцілі ляўрэата беларускай літаратурнай прэміі «Гліняны Вялес»|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2023-05-20|access-date=2023-08-15}}</ref> * [[Сяргей Лескець]]. «Шэпт» (Выдавецкая каманда «Вільма») * [[Антаніна Хатэнка]]. «Вербніца» (Выдавецтва «Кнігазбор») * [[Юлія Цімафеева]]. «Воўчыя ягады» (Выдавецтва «Вясна») === 2024 === * [[Вольга Гапеева]]. Пад асобнымі коўдрамі: вершы. — Лондан: Skaryna Press * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валер Гапееў]]. Вольнеры. Бясконцы дзень: раман (частка другая). — Варшава: Янушкевіч * [[Зміцер Дзядзенка]]. Гульні Цырцэі: раман. — Беласток: Kamunikat * [[Віктар Вячаслававіч Жыбуль|Віктар Жыбуль]]. Аранжавы: вершы. — Берлін: hochroth Minsk * [[Ігар Мікалаевіч Кулікоў|Ігар Кулікоў]]. Бяс край: верша. — Берлін: hochroth Minsk * [[Наталля Кучмель]]. Залатое: вершы. — Вільня: Пфляўмбаўм * [[Анхела Эспіноса Руіс]]. Астралябія божых таямніц: вершы. — Беласток: Kamunikat * [[Сяржук Сыс]]. DOM: вершы. — Лондан: Skaryna Press * [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]]. Дзікае паляваньне Караля Стаха. Вершы да оперы. — Кракаў. Gutenberg * [[Аляксандр Чарнуха]]. Гвалт: зборнік апавяданняў. — Варшава: Янушкевіч.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/ctau-vjadomy-sort-list-litpremii-hlinjany-vjalesa-za-2024-hod/|title=Cтаў вядомы шорт-ліст літпрэміі «Гліняны Вялеса» за 2024 год|website=Рацыя|date=2025-02-14|access-date=2025-02-14}}</ref> == Цікавыя факты == * Удзел у конкурсе можа ажыццяўляцца толькі пасля падачы кнігі арганізацыйнаму камітэту * Лёс прэміі вырашае журы з 12 нейтральных экспертаў * З 1998 году ўручэнне прэміі адбываецца ў [[Полацк]]ім музеі беларускага кнігадрукавання * Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы ў жыцці<ref name="ARCH_viales"/> * Па традыцыі падчас атрымання прэміі лаўрэат абавязкова павінен выступіць з інагурацыйнаю прамоваю<ref>[http://litara.net/doc/vieles Гліняны Вялес] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080131220208/http://litara.net/doc/vieles |date=31 студзеня 2008 }}// «litar'''a'''net»</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.facebook.com/profile.php?id=61550733124227 Старонка ў Фейсбуку] * [http://litara.net/doc/vieles «Гліняны Вялес» на litara.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080131220208/http://litara.net/doc/vieles |date=31 студзеня 2008 }} * [https://web.archive.org/web/20080603114508/http://p-bukinist.at.tut.by/html/viales.html «Гліняны Вялес» на сайце «Полацкі букініст» (копія з архіву web.archive.org)] {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Беларускія літаратурныя прэміі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гліняны Вялес| ]] b352x5kocib6vi2t9exwd1601xrybiu 5163195 5163194 2026-07-09T09:22:45Z M.L.Bot 261 /* Цікавыя факты */ 5163195 wikitext text/x-wiki {{Прэмія}} '''Гліняны Вялес''' — штогадовая літаратурная прэмія, заснаваная ў 1993 годзе членамі [[Таварыства вольных літаратараў]]. Старшыня арганізацыйнага камітэта [[Алесь Аркуш]]. Прысуджаецца за лепшую мастацкую беларускамоўную кнігу года. Лаўрэат атрымлівае сімвалічную ўзнагароду — гліняны стод апекуна мастацтва. Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы. == Гісторыя == У 1993 годзе заснавана само «[[Таварыства вольных літаратараў]]», на ўстаноўчым сходзе задумана стварэнне ўласнага друкаванага органа, якім стаў часопіс «[[Калосьсе (1993)|Калосьсе]]», і выдавецкай ўстановы — «[[Полацкае ляда]]»<ref name="ARCH_viales">[http://arche.by/by/12/40/509 …да наступнага Глінянага Вялеса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090915164906/http://arche.by/by/12/40/509/ |date=15 верасня 2009 }}// «ARCH», 24 красавіка 2009</ref>. {{Цытата|Сярод тых прапаноў, якія прагучалі на нашым устаноўчым сходзе, была прапанова заснаваць сваю літаратурную прэмію. І яна была заснаваная. Я асабіста доўга разважаў, як бы яе назваць. Так як ТВЛ паўставала на глебе нонканфармізму, мы не маглі прызнаваць розныя “татэмныя знакі” канфармізму. Мы шукалі вобраз, які б адпавядаў нам. Нам не пасавала ні залатая, ні срэбная, ні крыштальная ўзнагарода… Падумалася: а калі [[гліна|гліняная]]. Бог стварыў чалавека з гліны, да таго ж гэта ўлюблёны матэрыял народных майстроў…|Алесь Аркуш|[http://arche.by/by/12/40/509 Інтэрв'ю выданню «Archе»] // «Archе», 24 красавіка 2009}} Літаратарам хацелася працягнуць нацыянальныя беларускія традыцыі, знайсці сімвал, які б адпавядаў [[Крывічы|крыўскай]] зямлі, працягваў ідэі [[Вацлаў Ластоўскі|Ластоўскага]]. Алесь Аркуш прагартаў шмат энцыклапедый, даведнікаў і ў адным з іх натрапіў на артыкул пра Вялеса: «У яго шырокае поле дзейнасці: пачынаючы ад падземнага свету і заканчваючы жывёлагадоўляй, але акрамя таго ён апекаваўся людзьмі культуры. У жывёлагадоўлі пастухі спрадвеку гралі на жалейках, дудах. І гэта нам вельмі пасавала» — расказваў Алесь Аркуш. == Лаўрэаты == * 1993: [[Ігар Бабкоў]], за зборнік паэзіі «Solus Rex» * 1994: [[Людка Сільнова]], за зборнік малюнкаў-вершаў «Рысасловы» * 1995: [[Алесь Разанаў]], за кнігу вершаў «Паляванне ў райскай даліне» * 1996: [[Славамір Адамовіч]], за зборнік «Каханне пад акупацыяй» * 1997: [[Лявон Вашко]], за зборнік апавяданняў «Паэты-цары» * 1998: [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]], за зборнік эсэ «Божая кароўка з Пятай авеню» * 1999: [[Мікола Папека]], за паэтычны зборнік «Чарнавікі…» * 2000: [[Сяргей Астравец]], за зборнік прозы «Цэнзарскія нажніцы» * 2001: [[Віктар Слінко]], за зборнік паэзіі «Штольні вясны» * 2002: [[Альгерд Бахарэвіч]], за «Практычны дапаможнік па руйнаванні гарадоў» * 2003: [[Пятро Васючэнка]], за кнігу «Жылі-былі паны Кульбіцкі ды Заблоцкі» * 2004: [[Алена Брава]], за «Каменданцкі час для ластавак» * 2005: [[Сяргей Дубавец]], за кнігу «Вострая Брама» * 2006: [[Валянцін Акудовіч]], за кнігу «Код адсутнасці» * 2007: [[Алег Мінкін]], за кнігу «Пенаты» * 2008: [[Барыс Пятровіч]], за кнігу «Жыць не страшна» * 2009: [[Віктар Казько]], за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху» * 2010: [[Уладзімір Някляеў]], за кнігу вершаў «Кон. Вершы двух стагоддзяў» * 2011: [[Аляксандр Лукашук]], за кнігу «След матылька. Освальд у Мінску» * 2012: [[Сяргей Рублеўскі]], за кнігу «Паспець надыхацца» * 2013: [[Эдуард Акулін]], за кнігу «Святая ноч» * 2014: [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]], за кнігу «Ціша» * 2015: [[Франц Сіўко]], за кнігу «Плебейскія гульні» * 2016: [[Міхась Скобла]], за кнігу «Камізэлька для месяца» * 2017: [[Ганна Севярынец]], за кнігу «Дзень святога Патрыка» * 2018: [[Ілля Сін]], за кнігу «Libido» * 2019: [[Міхал Андрасюк]], за раман «Поўня» * 2020: [[Артур Клінаў]], за кнігу «Локісаў» * 2021: [[Віктар Сазонаў]], за раман «Генетычны алфавіт» * 2022: [[Наста Кудасава]], за кнігу «Побач» * 2023: [[Юрый Станкевіч]] (пасмяротна), за агульны ўклад у беларускую літаратуру * 2024: [[Віктар Вячаслававіч Жыбуль|Віктар Жыбуль]], за кнігу «Аранжавы» * 2025: [[Макс Шчур]], за кнігу «Чайны збор» == Шорт-лісты == === 2001 === * [[Віктар Жыбуль]] «Прыкры крык» (паэзія) * [[Алесь Пашкевіч]] «Пляц волі» (проза) * [[Франц Сіўко]] «Удог» (проза) * [[Міхась Скобла]] «Нашэсьце поўні» (паэзія) * [[Віктар Слінко]] «Штольні вясны» (паэзія) === 2002 === * [[Зміцер Бартосік]] «Чорны пісталет» (проза), серыя «Vostraja Brama», [[выдавецтва “Наша Ніва”]], [[Вільня]] — [[Менск]] * [[Альгерд Бахарэвіч]] «Практычны дапаможнік па руйнаваньні гарадоў» (проза), серыя «[[Schmerzwerk]]», выдавец [[Ігар Пятровіч Логвінаў|Ігар Логвінаў]], [[Менск]] * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «Паэтаграфічны раман» (паэзія-проза), [[Беларускае Таварыства “Кніга”]], [[Менск]] * [[Людміла Рублеўская]] «Старасвецкія міфы горада Б’» (проза), «Бібліятэчка часопіса „[[Куфэрак Віленшчыны]]“», [[Маладэчна]] * [[Ілля Сін]] «Нуль»(проза), серыя «[[“Schmerzwerk”|Schmerzwerk]]», выдавец [[Ігар Пятровіч Логвінаў|Ігар Логвінаў]], [[Менск]] === 2005 === * [[Сяргей Дубавец]] «Вострая Брама» (эсэістыка) * [[Югася Каляда]] «Галоўная памылка Афанасія» (проза) * [[Наталля Кучмель]] «Імгненні» (паэзія) * [[Вінцэсь Мудроў]] «Ператвораныя ў попел» (эсэістыка) * [[Алесь Наварыч]] «Літоўскі воўк» (проза) === 2006 === * [[Міхась Андрасюк]] «Белы конь» * [[Сяргей Балахонаў]] «Імя грушы» * [[Зміцер Вішнёў]] «Фараон у заапарку» * [[Андрэй Хадановіч]] «100 лі100ў на tut.by» * [[Валянцін Акудовіч]], за кнігу «Код адсутнасці». === 2007 === * «Янкі, альбо Астатні наезд на Літве» [[Уладзіслаў Ахроменка|Уладзіслава Ахроменкі]] і [[Максім Клімковіч|Максіма Клімковіча]] * «Рыбін горад» [[Наталка Бабіна|Наталкі Бабінай]] * «Фрашкі да пляшкі» [[Севярын Квяткоўскі|Севярына Квяткоўскага]] * «Пэнаты» [[Алег Мінкін|Алега Мінкіна]] * «Лісты зь лесу» [[Павал Севярынец|Паўла Севярынца]]<ref>[http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=14116 Бабіна і Севярынец прэтэндуюць на «Глінянага Вялеса»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210419090125/https://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=14116 |date=19 красавіка 2021 }}</ref>. === 2008 === * [[Галіна Дубянецкая]] з паэтычным зборнікам «Анадыямэна» * [[Андрэй Хадановіч]] з кнігай «Бэрлібры» * [[Аляксей Талстоў]] з раманам «Бег» * [[Юрый Станкевіч]] са зборнікам прозы «Мільярд удараў» * [[Барыс Пятровіч]], за кнігу «Жыць не страшна». === 2009 === * [[Уладзімір Някляеў]] кніга «Цэнтр Еўропы» * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Нічые» * [[Міхась Скобла]] «Акно для матылькоў» * [[Уладзіслаў Ахроменка]] і [[Максім Клімковіч]] «Праўдзівая гісторыя Кацапа, Хахла і Бульбаша»<ref>[http://www.racyja.by/news/materyyaly/kultura/23099.html Сталі вядомы намінанты літпрэміі «Гліняны Вялес»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[Віктар Казько]], за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху». === 2010 === * [[Міхась Андрасюк]]. «Вуліца Добрай Надзеі» («Медысонт») * [[Леанід Галубовіч]]. «Сыс і кулуары: літаратурна-крытычныя эсэ» («Літаратура і мастацтва») * [[Уладзімір Някляеў]]. «Кон: вершы двух стагоддзяў» («Лімарыус») * [[Юрый Станкевіч]]. «П’яўка» («Галіяфы») * [[Андрэй Хадановіч]]. «Несымэтрычныя сны». Выдавец Ігар Логвінаў<ref>[http://prajdzisvet.org/events/508 Намінанты «Гліняны Вялес» 2010]{{Недаступная спасылка}}// «Прайдзісвет», 3 студзеня 2011</ref> === 2011 === * [[Уладзіслаў Ахроменка]]. «Тэорыя змовы: кінараман-фарс» («Логвінаў») * [[Лявон Вольскі]]. «Міларусь». («Медысонт») * [[Сяргей Календа]]. «Іржавы пакой з белымі шпалерамі» * [[Аляксандр Лукашук]]. «След матылька. Освальд у Мінску» («Радыё Свабодная Еўропа / Радыё Свабода») * [[Ян Максімюк]]. «Словы ў голым полі» («Логвінаў»)<ref>[http://prajdzisvet.org/events/837 Намінанты «Гліняны Вялес» 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120131044532/http://prajdzisvet.org/events/837 |date=31 студзеня 2012 }}// «Прайдзісвет», 13 студзеня 2012</ref> === 2012 === * [[Эдуард Акулін]] «Малітва воч» (Мінск: Медысонт, серыя «Кнігарня Пісьменніка»); * [[Леанід Галубовіч]] «З гэтага свету» (Мінск: Кнігазбор, серыя «Кнігарня Пісьменніка»); * [[Сяргей Рублеўскі]] «Паспець надыхацца» (Мінск: Медысонт); * [[Юрый Станкевіч]] «Шал» (Мінск: Галіяфы, серыя «Другі фронт мастацтваў»); * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Ланцуг» (Мінск: Мастацкая літаратура, серыя «Беларуская проза ХХІ стагоддзя»)<ref>«Глінянага Вялеса» атрымаў Сяргей Рублеўскі http://nashaniva.by/?c=ar&i=105798</ref>. === 2013 === * [[Эдуард Акулін]] «Святая ноч» (Мінск) * [[Уладзіслаў Ахроменка]] «Музы і свінні» (Мінск: «Ковчег») * [[Аляксандр І. Бацкель]] «Мімікрыя» (Мінск: «Ковчег») * [[Вінцэсь Мудроў]] «Багун» (Полацк: «Полацкае ляда») * [[Віктар Сазонаў]] «Паэзія прозы» (Гродна: «Гарадзенская бібліятэка»)<ref>Абвешчаны шорт-ліст «Глінянага Вялеса» http://nashaniva.by/?c=ar&i=120151</ref>. === 2014 === * [[Таццяна Барысік]] «Жанчына і леапард» (Мінск: Кнігазбор). * [[Аляксандар І. Бацкель]] «Маёнтак Рыбы» (Мінск: Ковчег). * [[Віктар Марціновіч]] «Мова» (Мінск: Кнігазбор). * [[Таццяна Нядбай]] «Сірэны спяваюць джаз» (Полацк: Полацкія лабірынты). * [[Аляксей Палачанскі]] «Цвік». (Мінск: Галіяфы). * [[Сяржук Сыс]] «Павук» (Мінск: Галіяфы). * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Ціша». (Мінск: Мастацкая літаратура). === 2015 === * [[Алег Аблажэй]] «Красамоўнае сэрца» (Мінск: Мастацкая літаратура); * [[Сяргей Паўлавіч Абламейка|Сяргей Абламейка]] «Мой Картаген» (Прага: Радыё СвабоднаяЕўропа/Радыё Свабода); * [[Валянціна Аксак]] «Дзікая сьліва» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Леанід Галубовіч]] «Поўня» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Алесь Пашкевіч]] «Рух» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Франц Сіўко]] «Плебейскія гульні» (Мінск: «Логвінаў»); * [[Аляксей Шэін]] «Сем камянёў» (Мінск: «Пазітыў-цэнтр») === 2016 === * [[Валерый Гапееў]] «Ноч цмока». (Мінск: «Галіяфы»). * [[Віктар Жыбуль]] «Дзяцел і дупло» (Мінск: «Галіяфы»). * [[Альжбэта Кеда]] «Пра тое, што люблю» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). * [[Наста Кудасава]] «Маё невымаўля» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). * [[Алена Ніякоўская]] «Там, дзе жыта буяла» (Полацк: «Полацкае ляда»). * [[Сяргей Пляскач]] «Шоў працягваецца» (Мінск: «Галіяфы»). * [[Міхась Скобла]] «Камізэлька для месяца» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). === 2017 === * [[Зміцер Вайцюшкевіч]] «Простыя словы» * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «…натуральны, як лінія небасхілу» * [[Людміла Паўлікава-Хейдарава]] «Прыступкі да Храма Святога Духа» * [[Ганна Севярынец]] «Дзень святога Патрыка» * [[Павел Севярынец]] «Беларусалім» * [[Макс Шчур]] «Галасы» * [[Людміла Шчэрба]] «Урб@н. М: Адзін дзень не майго жыцця» '''2018''' * [[Зміцер Вішнёў]] «Калі прыгледзецца — Марс сіні» (Янушкевіч).  * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валерый Гапееў]] «Пазл» (Галіяфы). * [[Андрусь Горват|Андрэй Горват]] «Прэм’ера» (Медысонт). * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]] «Часам панкі паміраюць» (Логвінаў). * [[Віктар Марціновіч]] «Ноч» (Кнігазбор). * [[Людміла Рублеўская]] «Пантофля Мнемазіны» (Янушкевіч). * [[Ілля Сін]] «Libido» (Кнігазбор). * [[Галіна Сіўчанка]] «Зоў Звычаю» (Медысонт). * [[Уладзімір Сцяпан]] «Папяровая шапка: хайку» (Кнігазбор). * [[Юлія Шарова]] «Вяртанне Ліліт» (Янушкевіч). === 2019 === * [[Валянціна Аксак]] «Кава ў арліным гняздзе» * [[Міхал Андрасюк]] «Поўня» * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «…Усе бачылі нястачу віна» * [[Ігар Кулікоў]] «Храм ракі» * [[Анхела Эспіноса Руіс]] «Колер крылаў» * [[Уладзімір Сцяпан]] «Хвалі» * [[Макс Шчур]] «Кінараман» === 2020 === * [[Сяргей Балахонаў]]. «Бог кахання Марс» * [[Міхал Бараноўскі]]. «Volumen.2» * [[Вольга Гапеева]]. «Словы якія са мной адбыліся» * [[Леанід Дранько-Майсюк]]. «…Усе бачылі нястачу віна» * [[Артур Клінаў]]. «Локісаў» * [[Віктар Марціновіч]]. «Рэвалюцыя» * [[Павел Севярынец]]. «Беларусалім. Сэрца святла» * [[Людміла Шчэрба]]. «Я пакідаю сонца тут…» === 2021 === * [[Валянціна Аксак]] «Трэці Эдэм» * [[Анатоль Аляксандравіч Брусевіч|Анатоль Брусевіч]] «Крылы» * [[Дар’я Бялькевіч]] «Слёзы на вецер» * [[Вольга Гапеева]] «Самота, што жыла ў пакоі насупраць» * [[Ірына Францаўна Жарнасек|Ірына Жарнасек]] «Нашых дзён крыгаход» * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]] «Дэкалог» * [[Максім Аляксандравіч Клімковіч|Максім Клімковіч]] «Шкляная лялька і іншыя страшныя гісторыі» * [[Сяргей Пляскач]] «ДМБ-91: зычу вярнуцца дадому» * '''[[Віктар Сазонаў]]''' «Генетычны алфавіт» * [[Сяргей Васілевіч Тарасаў|Сяргей Тарасаў]] «Еўфрасіння-Офрасіння-Афрасіння Полацкая. Яе час, яе крыж» === 2022 === * [[Зміцер Бартосік]]. «Забіць упалмінзага» («Бібліятэка Свабоды») * [[Максім Знак]]. «Зэкамэрон» (Выдавецтва «Беларуская турэмная літаратура». Праваабарончы цэнтр «Вясна») * '''[[Наста Кудасава]]'''. «Побач» (ілюстратар Святлана Дземідовіч, выдавец Раман Цымбераў)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32420242.html|title=Абвясьцілі ляўрэата беларускай літаратурнай прэміі «Гліняны Вялес»|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2023-05-20|access-date=2023-08-15}}</ref> * [[Сяргей Лескець]]. «Шэпт» (Выдавецкая каманда «Вільма») * [[Антаніна Хатэнка]]. «Вербніца» (Выдавецтва «Кнігазбор») * [[Юлія Цімафеева]]. «Воўчыя ягады» (Выдавецтва «Вясна») === 2024 === * [[Вольга Гапеева]]. Пад асобнымі коўдрамі: вершы. — Лондан: Skaryna Press * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валер Гапееў]]. Вольнеры. Бясконцы дзень: раман (частка другая). — Варшава: Янушкевіч * [[Зміцер Дзядзенка]]. Гульні Цырцэі: раман. — Беласток: Kamunikat * [[Віктар Вячаслававіч Жыбуль|Віктар Жыбуль]]. Аранжавы: вершы. — Берлін: hochroth Minsk * [[Ігар Мікалаевіч Кулікоў|Ігар Кулікоў]]. Бяс край: верша. — Берлін: hochroth Minsk * [[Наталля Кучмель]]. Залатое: вершы. — Вільня: Пфляўмбаўм * [[Анхела Эспіноса Руіс]]. Астралябія божых таямніц: вершы. — Беласток: Kamunikat * [[Сяржук Сыс]]. DOM: вершы. — Лондан: Skaryna Press * [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]]. Дзікае паляваньне Караля Стаха. Вершы да оперы. — Кракаў. Gutenberg * [[Аляксандр Чарнуха]]. Гвалт: зборнік апавяданняў. — Варшава: Янушкевіч.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/ctau-vjadomy-sort-list-litpremii-hlinjany-vjalesa-za-2024-hod/|title=Cтаў вядомы шорт-ліст літпрэміі «Гліняны Вялеса» за 2024 год|website=Рацыя|date=2025-02-14|access-date=2025-02-14}}</ref> == Цікавыя факты == * Удзел у конкурсе магчымы толькі пасля падачы кнігі арганізацыйнаму камітэту. * Лаўрэата прэміі вызначае журы з 12 нейтральных экспертаў. * З 1998 года ўручэнне прэміі адбываецца ў [[Полацкі музей беларускага кнігадрукавання|Полацкім музеі беларускага кнігадрукавання]]. * Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы<ref name="ARCH_viales"/>. * Па традыцыі пры атрыманні прэміі лаўрэат мусіць выступіць з інагурацыйнаю прамовай<ref>[http://litara.net/doc/vieles Гліняны Вялес] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080131220208/http://litara.net/doc/vieles |date=31 студзеня 2008 }}// «litar'''a'''net»</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.facebook.com/profile.php?id=61550733124227 Старонка ў Фейсбуку] * [http://litara.net/doc/vieles «Гліняны Вялес» на litara.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080131220208/http://litara.net/doc/vieles |date=31 студзеня 2008 }} * [https://web.archive.org/web/20080603114508/http://p-bukinist.at.tut.by/html/viales.html «Гліняны Вялес» на сайце «Полацкі букініст» (копія з архіву web.archive.org)] {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Беларускія літаратурныя прэміі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гліняны Вялес| ]] tj71svllnnc9uk78485dx2u1jtamlcw 0 46815 5163219 5088169 2026-07-09T09:53:38Z 5163219 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Марзалюк}} {{Навуковец}} '''І́гар Алякса́ндравіч Марзалю́к''' (нар. {{ДН|11|9|1968}}, {{МН|Краснаполле|у Краснаполлі|}}, [[Магілёўская вобласць]]) — беларускі [[Гісторыя|гісторык]] і [[Беларуская археалогія|археолаг]], [[палітык]], прыхільнік і [[Прапаганда|прапагандыст]] [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ў Беларусі<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/32141357.html|title = Дэпутат Марзалюк 13 хвілінаў бараніў на СТВ «Пагоню». Але ёсьць нюанс |author = Дзьмітры Гурневіч|author-link = Дзмітрый Францавіч Гурневіч|date = 21-11-2022|publisher = svaboda.org|language = be-tarask}}</ref>. [[Член-карэспандэнт]] [[НАН Беларусі]] (2019), [[Доктар навук|доктар гістарычных навук]] (2003), [[прафесар]]. == Біяграфія == Паводле словаў самога Марзалюка, [[па кудзелі]] ён паходзіць з «польскай каталіцкай шляхты» [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]] і ганарыцца сваімі польскімі каранямі<ref>''Марзалюк, І.'' Сімптомы «пажаданай гісторыі» // ARCHE № 3 (66), сакавік 2008. — С. 52.</ref>. Пра сваю культурную ідэнтычнасць Ігар Марзалюк адзначыў у 2013 годзе:<ref>''Лукашук, З.'' [http://euroradio.fm/adkryyu-strashennuyu-taynu-bolshasc-senatarau-dobra-gavorac-na-move «Адкрыю страшэнную тайну — большасць сенатараў добра гавораць на мове»]</ref> {{цытата|Для мяне беларушчына — неад'емны складнік маёй культурнай ідэнтычнасці. Быць беларусам было натуральна і арганічна з самага дзяцінства. У мяне была беларускамоўная вясковая школа, дзед — член Таварыства беларускай школы. І «нашаніўскія» выданні я пабачыў не ў музеі, а на кніжнай палічцы майго дзеда.}} У 1992 годзе скончыў гістарычны факультэт [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|Магілёўскага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя А. А. Куляшова]]. Завочна скончыў аспірантуру. У 1996 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Магілёў у XII—XVIII стст. (па матэрыялах археалагічнага даследавання і пісьмовых крыніц)» (навук. кіраўнік — [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Г. В. Штыхаў]]). Працаваў археолагам у Магілёўскай архітэктурна-рэстаўрацыйнай фірме «АРТ-М». З 1996 па 1999 год старшы выкладчык кафедры філасофіі, а з 1999 па 2002 гг. — дацэнт кафедры археалогіі і спецыяльных гістарычных дысцыплін [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|МДУ імя А. А. Куляшова]]. У 1990-х гадах быў членам апазіцыйнай да [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] партыі [[Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада)|Беларуская сацыял-дэмакратычная грамада]], насіў значок з [[Бела-чырвона-белы сцяг|бела-чырвона-белым сцягам]]<ref name="bijahr">{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/32203793.html|title = БЧБ-сьцяжок на пінжаку, сын Альгерд. Расказваем гісторыю любімага гісторыка Лукашэнкі|date = 2-1-2023|publisher = svaboda.org|language = be-tarask}}</ref>. У 2003 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Этнаканфесійныя і сацыякультурныя стэрэатыпы насельніцтва беларускіх зямель у X—XVII стст.». Называў сябе самым маладым доктарам гістарычных навук<ref>[http://mstislaw.by/msc-sla-shchyna-adna-z-vazhnejshyh-zhyvatvornyh-kryn-c-nashaj-g-story?page=62 «Мсціслаўшчына — адна з важнейшых, жыватворных крыніц нашай гісторыі…»]{{Недаступная спасылка}}</ref> (насамрэч такім быў [[Дзяніс Уладзіміравіч Дук|Дзяніс Дук]]). У 2004—2016 гадах загадчык кафедры археалогіі і спецыяльных гістарычных дысцыплін [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|МДУ імя А. А. Куляшова]]. З восені 2016 года — дэпутат, старшыня пастаяннай камісіі [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі]] па навуцы, культуры і адукацыі. Член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] V склікання (2012—2016, пастаянная камісія па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы). З 2016 — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь [[Спіс дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]], старшыня камісіі Палаты прадстаўнікоў па адукацыі, культуры і навуцы. 27 жніўня 2020 годзе паведаміў, што ў яго здарыўся мікраінсульт. Праблемы са здароўем, заявіў Марзалюк, праявіліся пасля атрыманых пагроз: «''Як тут не хвалявацца, калі адраджэнцы ў тэлеграме жадаюць смерці, смерці сям’і, пагражаюць забойствамі… Калі гэта дэмакратыя, то супраць такой дэмакратыі я гатовы ісці са зброяй у руках''». Перад тым у СМІ з’явілася відэа, дзе Марзалюк ідзе хістаючыся па горадзе<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=258030 Памятаеце тое відэа, дзе дэпутат Марзалюк блукае па горадзе ў дзіўным стане? Ён кажа, што перанёс інсульт на нагах] // nn.by 27 жніўня 2020</ref>. У 2024 годзе [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024)|стаў]] дэпутатам [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання|VIII склікання]] ад Магілёўскай-Ленінскай акругі № 84. Старшыня Пастаяннай камісіі па адукацыі, культуры і навуцы, член Савета Палаты прадстаўнікоў<ref>[https://house.gov.by/by/deputies-by/view/marzaljuk-igar-690/ Біяграфія на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]</ref>. == Сям’я == Жанаты з Аленай Марзалюк, старшай навуковай супрацоўніцай [[Магілёўскі гістарычны музей|Магілёўскага гістарычнага музея]]. Сын — Альгерд (нар. 2002)<ref name="bijahr"/>. == Працоўная і навуковая дзейнасць == Займаўся археалагічнымі раскопкамі на Магілёўшчыне, вёў даследчыцкую работу ў архівах Магілёва, Мінска, Вільнюса. Удзельнічаў у навуковых канферэнцыях і чытаў лекцыі па гісторыі Беларусі ў Польшчы, Германіі і Чэхіі. Узначальвае абласную грамадскую арганізацыю «[[Магілёўскае краязнаўчае таварыства]]». Аўтар даследаванняў па гісторыі Магілёва, у т.л. кнігі «Магілёўская даўніна ў пытаннях і адказах» (1997, у сааўтарстве з [[А. Р. Агееў|А. Р. Агеевым]] і [[І. А. Пушкін]]ым; 2-е выд. перапрац. і дап. 1999). Аўтар вучэбнага дапаможніка «Гісторыя рэлігіі Беларусі (10—18 ст.)» (1997), манаграфіі «Магілёў у 12—18 ст. Людзі і рэчы» (1998). У ліпені 2014 Марзалюк паведаміў, нібы знайшоў «берасцяную грамату»<ref>[http://budzma.by/news/u-mscislavye-adshukali-samuyu-starazhytnuyu-na-byelarusi-byerascyanuyu-hramatu.html Будзьма.бай]</ref>. Але вучоныя не прызнаюць гэты прадмет граматай, бо на ім не відаць ніводнай літары. == Палітычная дзейнасць == {{Вонкавыя медыяфайлы |topic = |subtopic = |width = |image1 = |audio1 = |video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=t2RlFZbHdXg Ігар Марзалюк пра «Дэкрэт № 3» падчас «маршу» ў Магілёве] }} {{Вонкавыя медыяфайлы |topic = |subtopic = |width = |image1 = |audio1 = |video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=xOLhIvttRuM Ігар Марзалюк слухае А. Лукашэнку] }} Неаднаразова выказваўся ў падтрымку «[[Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства|Дэкрэта аб дармаедстве]]»<ref>{{cite web|url = https://news.tut.by/society/523526.html?crnd=70117|title = Два депутата парламента из Могилева ответили на обращения против налога на тунеядство|date = 13-12-2016|publisher = tut.by|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20190420213707/https://news.tut.by/society/523526.html?crnd=70117|archive-date = 21-4-2019|access-date = 21-4-2019}}</ref>. 9 сакавіка 2017 г. прэзідэнт Беларусі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] заклікаў чыноўнікаў і дэпутатаў (у тым ліку, мясцовых саветаў), каб яны актыўней працавалі з насельніцтвам адносна выканання [[Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства|прэзідэнцкага дэкрэта № 3]]<ref>[http://naviny.by/new/20170309/1489054557-vinovnymi-za-situaciyu-s-dekretom-no-3-lukashenko-nazval-otvetstvennyh Виновными за ситуацию с декретом № 3 Лукашенко назвал «ответственных чиновников»]</ref>. 15 сакавіка 2017 г. у [[Магілёў|Магілёве]] падчас несанкцыянаванага пратэсту людзей (500—700 чал.<ref name="svaboda.org">[http://www.svaboda.org/a/28434659.html Дэпутат Марзалюк запытаў начальніка Магілёўскай абласной міліцыі, чаму затрымалі ўдзельнікаў «Маршу недармаедаў»]</ref>) супраць [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|прэзідэнцкага дэкрэта № 3]], Ігар Марзалюк як мясцовы дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу актыўна выступаў перад прысутнымі пратэстуючымі, абяцаючы, што «''рэзка будзе пашыраны пералік людзей, якія маюць права не плаціць збор''» і да 25 сакавіка 2017 г. з [[Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства|дэкрэта № 3]] «''усю дурасць прыбяруць''»<ref>[https://news.tut.by/economics/535481.html «Всю дурость уберут». Марзалюк на «Марше нетунеядцев» рассказал, когда изменят декрет № 3] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170319192157/https://news.tut.by/economics/535481.html |date=19 сакавіка 2017 }}</ref>. Магілёўскі праваабаронца Аляксандр Хамратаў звярнуўся ў суд Ленінскага раёна г. Магілёва па тлумачэнні, чаму Ігар Марзалюк не прыцягваецца да адміністрацыйнай адказнасці, бо Марзалюк, паводле слоў Хамратава, нанёс яму «маральную шкоду» і ўдзельнічаў у несанкцыянаваным мітынгу<ref name="racyja.com">{{Cite web |url=http://www.racyja.com/hramadstva/u-magilyove-zapatrabavali-prytsyagnuts/ |title=У Магілёве запатрабавалі прыцягнуць дэпутата Марзалюка да адказнасці |access-date=14 красавіка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170417121040/http://www.racyja.com/hramadstva/u-magilyove-zapatrabavali-prytsyagnuts/ |archive-date=17 красавіка 2017 |url-status=dead }}</ref>. Ленінскі РАУС г. Магілёва адмовіў у прэтэнзіях, бо ў дзеяннях дэпутата Марзалюка «адсутнічае склад правапарушэння». У адказ на запыт, чым адрозніваюцца паводзіны пратэстуючых на несанкцыянаваным мітынгу і дэпутата парламента, Упраўленне ўнутраных спраў Магілёўскага аблвыканкама паведаміла, што «''ў абавязкі органаў унутраных спраў не ўваходзіць тлумачэнне дзейнага заканадаўства і юрыдычная кансультацыя''», таму дэпутат Марзалюк не быў прыцягнуты да адказнасці<ref name="racyja.com"/>. У пачатку красавіка 2017 г., у адказ на зварот да яго магілёўскіх праваабаронцаў аб дапамозе ў вызваленні і рэабілітацыі асуджаных удзельнікаў акцыі, Ігар Марзалюк паведаміў, што накіраваў запыт начальніку УУС Магілёўскага аблвыканкама «з просьбай інфармавання аб прычынах затрымання» ўдзельнікаў праведзенага 15 сакавіка ў Магілёве «Маршу недармаедаў». У сваім адказе Марзалюк таксама піша, што калі затрыманыя парушылі заканадаўства, то адміністрацыйнае спагнанне, накладзенае на іх, правамернае, і меры па іх вызваленні і рэабілітацыі не могуць быць прынятыя. Адказ Марзалюк даў на рускай мове, нягледзячы на тое што заканадаўства аб зваротах грамадзян абавязвае даваць адказ на мове звароту, у гэтым выпадку беларускай<ref name="svaboda.org"/>. 19 красавіка 2019 года, падчас штогадовага паслання прэзідэнта Беларусі вельмі эмацыйна адрэагаваў на словы прэзідэнта аб суверэнітэце рэспублікі: ён плакаў, энергічна ківаў і апладзіраваў<ref>{{cite web|url = https://sputnik.by/video/20190419/1040866175/Rastrogannyy-deputat-Marzalyuk-stal-lyubimtsem-sotsialnykh-setey--video.html|title = Растроганный депутат Марзалюк стал любимцем социальных сетей – видео|date = 2019-04-19|work = [[Sputnik]]|language = ru|access-date = 2021-01-18}}</ref>. 6 мая 2019 года дэпутат ўрачыста адкрыў немудрагелістыя металічныя парэнчы на тэрыторыі гарадскога парку напярэдадні Дня Перамогі<ref>{{cite web|url = https://realt.onliner.by/2019/05/07/perila|title = В Могилеве торжественно открыли перила|date = 2019-05-07|work = [[Onliner.by]]|language = ru|access-date = 2021-01-18}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.ctv.by/novosti-mogileva-i-mogilevskoy-oblasti/nebolshoy-podarok-v-mogilyove-obustroili-spusk-v-gorodskom|title = «Небольшой подарок»: в Могилёве обустроили спуск в городском парке|date = 2019-05-06|work = [[СТБ]]|language = ru|access-date = 2021-01-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20210120193349/http://www.ctv.by/novosti-mogileva-i-mogilevskoy-oblasti/nebolshoy-podarok-v-mogilyove-obustroili-spusk-v-gorodskom|archive-date = 20 студзеня 2021|url-status = dead}}</ref>. Напярэдадні [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі]] (2020) выказаўся наконт перадвыбарнай кампаніі часткі альтэрнатыўных прэтэндэнтаў на статус кандыдата ў прэзідэнты Рэспублікі Беларусь, назваўшы іх ''вестунамі грамадзянскай вайны'', якім ''не патрэбна спакойная сацыяльная эвалюцыя, не патрэбна моцная, па сапраўднаму суверэнная беларуская дзяржава.'' {{цытата|Ім не патрэбны выбары — ім патрэбны фарс і памнажэнне нянавісці. Наша задача, задача патрыётаў, задача беларускіх дзяржаўнікаў, спыніць іх. Паказаць і ім, і іх замежным куратарам, што канстытуцыйны лад Беларусі нельга змяніць пры дапамозе гвалту, пры дапамозе перавароту <ref>[https://www.belta.by/opinions/view/vestuny-gramadzjanskaj-vajny-7333/ Вестуны грамадзянскай вайны] // belta.by 31 мая 2020</ref>.}} Тады ж, напярэдадні выбараў, назваў затрыманых у Мінску байцоў групы «[[ПВК «Вагнер»|Вагнер]]» «''засланымі прафесійнымі забойцамі і правакатарамі''»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ex-press.live/rubrics/obshhestvo/2020/08/04/deti-nashi-prokatalis-kak-syr-v-masle-kak-gubernator-i-deputat-agitirovali-za-lukashenko|title=«Дети наши прокатались как сыр в масле». Как губернатор и депутат агитировали за Лукашенко|website=ex-press.live|date=2020-08-04|access-date=2024-02-21|quote=І самае страшнае, што можа быць, — гэта кроў на вуліцах рукамі засланых прафесійных забойцаў і правакатараў, якіх вы ўчора пабачылі ва ўсёй прыгажосці. Трынаццаць з іх — у спісе Iнтэрпола за свае подзвігі ў розных кропках зямнога шара. Падрыўнікі, снайперы, айцішнікі…}}</ref>. 15 сакавіка 2021 года ўвайшоў у склад Канстытуцыйнай камісіі, якая ў мэтах ажыццяўлення рэзалюцыі шостага [[Усебеларускі народны сход|Усебеларускага народнага сходу]] распрацоўвала прапановы па змяненні [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі Беларусі]] і забяспечвала іх «усенароднае абмеркаванне»<ref>{{cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32100105&p1=1&p5=0 |title=Указ Президента Республики Беларусь 15 марта 2021 г. № 105 «О Конституционной комиссии»|publisher = Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь |date = 2021-03-17 |language=ru|access-date = 2021-03-20}}</ref>. == Гістарычныя погляды == У 2019 годзе ў артыкуле «[[Настаўніцкая газета|Настаўніцкай газеты»]] ахарактарызаваў [[паўстанне 1863—1864 гадоў]] выключна польскім, а [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]] назваў носьбітам [[польскі нацыяналізм|польскага нацыяналізму]]<ref>{{cite web|url = https://history.nashaniva.by/?c=ar&i=223302|title = Марзалюк у «Настаўніцкай газеце»: Паўстанне 1863 года было польскім, а Каліноўскі быў польскім нацыяналістам|publisher = history.nashaniva.by|archive-url = https://web.archive.org/web/20190408150359/https://history.nn.by/?c=ar&i=223302|archive-date =8-4-2019|access-date = 8-4-2019}} </ref>. У сакавіку 2019 года ў інтэрв’ю тэлеканалу «[[Беларусь 1]]» выказаўся пра асобу Кастуся Каліноўскага: «''Ёсць фігуры, якія могуць быць культавымі для нейкай субкультуры. Але чалавек, які называе, скажам, праваслаўе „сабачай верай“ (калі ў нас 80 % праваслаўных), ці можа такі чалавек быць нацыянальным героем краіны?''»<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/29826566.html|title = Марзалюк: той, хто называў праваслаўе «сабачай верай», ня можа быць нацыянальным героем|date = 17-3-2019|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archive-url = https://web.archive.org/web/20190408151150/https://www.svaboda.org/a/29826566.html|archive-date = 8-4-2019|access-date = 8-4-2019}} </ref><ref>{{cite web|url = https://www.tvr.by/bel/news/glavnyy-efir/intervyu_s_predsedatelem_postoyannoy_komissii_palaty_predstaviteley_natsionalnogo_sobraniya_belarusi/|title = Інтэрв’ю са старшынёй пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|publisher = tvr.by|access-date = 8-4-2019}}</ref>. У красавіку 2019 года падтрымаў знос крыжоў у [[Курапаты|Курапатах]]: «''У межах зоны гісторыка-культурнай каштоўнасці, паводле беларускага заканадаўства, без дазволу Міністэрства культуры нельга ўзводзіць спаруды… У нас перад Вялікаднем прынята наводзіць парадак на месцах смутку, на месцах, дзе сапраўды загінулі людзі''»<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/29866464.html|title = Дэпутат Марзалюк назваў знос крыжоў у Курапатах навядзеньнем парадку перад Вялікаднем|date = 7-4-2019|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archive-url = https://web.archive.org/web/20190408180044/https://www.svaboda.org/a/29866464.html|archive-date = 8-4-2019|access-date = 8-4-2019}}</ref>. 9 лістапада 2020 года ў эфіры [[СТБ|Сталічнага тэлебачання]] сцвярджаў, што ''«… казкі пра беларускіх князёў з павязкамі — гэта легенда аўстрыйская, пра аўстрыйскі чырвона-бела-чырвоны, украдзеная беларускімі нацыяналістамі ў пачатку 90-х гадоў ХХ стагоддзя і ўведзеная ў іх кніжачку. Калі казаць пра бел-чырвона-белы, то ён узнік у 1917 годзе. Чырвоная паласа з’явілася для таго, каб сімвалізаваць лютаўскую рэвалюцыю. На жаль, самая вялікая трагедыя гэтага палотнішча бел-чырвона-белага — гэта тое, што яго сапраўды выкарыстоўвалі беларускія нацыяналісты-калабарацыяністы, якія бралі ўдзел у супрацоўніцтве з нацыстамі''». Сцвярджаў таксама, што лозунг «[[Жыве Беларусь]]», ''"… калі мы кажам не пра словаспалучэнне, а пра прывітанне, то мы адкрываем статут [[СБМ|Саюза беларускай моладзі]] і бачым, што калі вы ніжэй па статусу, вы падыходзіце да старэйшага і вітаецеся: «Жыве Беларусь», прычым выкідваеце руку — зігуеце. А вам у адказ ваш начальнік лаканічна адказвае: «Жыве»''<ref>[http://www.ctv.by/novosti-minska-i-minskoy-oblasti/igor-marzalyuk-chelovek-mozhet-pomenyat-politicheskuyu-tochku Игорь Марзалюк: человек может поменять политическую точку зрения, но не в тот момент, когда происходит какое-то испытание] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201109093213/http://www.ctv.by/novosti-minska-i-minskoy-oblasti/igor-marzalyuk-chelovek-mozhet-pomenyat-politicheskuyu-tochku |date=9 лістапада 2020 }}</ref>. У 2022 годзе адзначалася тэндэнцыйнасць выказванняў Ігара Марзалюка пра [[Наталля Аляксееўна Арсеннева|Наталлю Арсенневу]]<ref name=":0">https://belisrael.info/?p=31516</ref> і рэакцыю [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1917)|беларускіх хрысціянскіх дэмакратаў]] на «вызваленчы паход Чырвонай арміі» 1939 года ў Заходнюю Беларусь<ref>https://belisrael.info/?p=31907</ref>. Паводле палітолага [[Уладзімір Рубінчык|Вольфа Рубінчыка]], пачынаючы з 2010-х гадоў Марзалюк — больш прапагандыст, чым даследчык<ref name=":0" />. У 2023 годзе ў перадачы дзяржаўнага тэлебачання падаў непраўдзівыя звесткі пра нібыта ўжыванне беларускага бела-чырвона-белага сцяга ў злачынствах Другой сусветнай вайны. Марзалюк паказаў вядомае фота з акругі Галіцыя на мяжы з [[Каралеўства Румынія|Румыніяй]], знятае 11 траўня 1943 года, якое змяшчае выяву здзекаў нацыстаў з яўрэяў перад расстрэлам, пры гэтым у аднаго з нацыстаў на чорна-белым фота павязка з трох ліній. Па словах жа Марзалюка, гэта фота з [[Усходняя Беласточчына|Беласточчыны]], а на руцэ ў карнікаў бела-чырвона-белы сцяг<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/321254|title = Марзалюк паказаў «сведчанне злачынстваў пад бела-чырвона-белым сцягам». Але гэта хлусня — вось што на фота|date = 10-7-2023|publisher = nashaniva.com}}</ref>. == Грамадзянская пазіцыя == У 2016 годзе ў інтэрв’ю «[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]» выказаўся ў [[гамафобія|гамафобным]] духу<ref>[https://www.svaboda.org/a/prafesar-marzaliuk/28053693.html Прафэсар Марзалюк ня будзе прымушаць дэпутатаў Палаты размаўляць па-беларуску]</ref>: {{цытата|Я выступаю за [[смяротнае пакаранне]]. Я выступаю катэгарычна супраць [[аборт]]аў. Я катэгарычна супраць прапаганды [[гомасексуалізм]]у. Я не лічу, што перверсія і дэвіяцыя павінны лічыцца нормай. Я хрысціянін, я за традыцыйную, нармальную сістэму каштоўнасцей. Я хачу, каб Беларусь заставалася цэнтрам нармальнай хрысціянскай ідэнтычнасці. І самае парадаксальнае, што мы са сваёй постсавецкай спадчынай і неасавецкай спадчынай — захоўваем традыцыйнае праваслаўе, традыцыйны каталіцызм, традыцыйны пратэстантызм. Мяне ванітуе ад слова «[[гендар]]», «гендарны баланс». [[Фемінізм|Феміні]]сткі — гэта жанчыны, у якіх ня склалася асабістае жыццё. Альбо гэта латэнтныя лесбіянкі, альбо гэта людзі, якія не рэалізавалі сябе ў жыцці. Няма фемінізму і гендара. Ёсць полавая ідэнтычнасць.}}У лютым 2023 года на дзяржаўным тэлеканале [[СТБ]] выказаўся за «пазітыўную дыскрымінацыю» рускай мовы на карысць беларускай. Прапанаваў выкладаць гуманітарныя прадметы ў школах па-беларуску. За што быў раскрытыкаваны прарасейскімі актывістамі рэжыму Лукашэнкі<ref>{{cite web|url = https://novychas.online/hramadstva/marzaljuk-suprac-bloherau-pseudapatryjotau-hto|title = Марзалюк супраць «блогераў-псеўдапатрыётаў»: хто каго?|date = 22-2-2023|publisher = novychas.online}}</ref>. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Ордэн Пашаны (Беларусь)|ордэнам Пашаны]] (2019)<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=241582 Лукашэнка ўзнагародзіў Марзалюка ордэнам Пашаны]</ref>, [[Медаль «За працоўныя заслугі» (Беларусь)|медалём «За працоўныя заслугі»]], нагрудным знакам Міністэрства адукацыі «[[Выдатнік адукацыі]]», [[Ганаровая грамата Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі|ганаровымі граматамі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], [[Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]], Савета Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў, медалём «[[За ўмацаванне парламенцкага супрацоўніцтва]]» Савета Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў<ref>[http://house.gov.by/by/deputies-by/view/marzaljuk-igar-690/ Марзалюк Ігар Аляксандравіч]</ref>. == Выбраная бібліяграфія == * Магілёў у XII—XVIII стст. Людзі і рэчы / І. А. Марзалюк. — Магілёў; Мінск: Веды, 1998. * Людзі даўняй Беларусі: этнаканфесійныя і сацыякультурныя стэрэатыпы (X—XVII стст.) / І. А. Марзалюк. — Магілёў: МДУ імя А. А. Куляшова, 2003. — 324 с. * Міфы «адраджэнскай» гістарыяграфіі Беларусі: манаграфія / І. А. Марзалюк. — Магілёў: МДУ імя А. А. Куляшова, 2009. — 148 с. * [http://kamunikat.org/download.php?item=9361-1.pdf&pubref=9361 Сімптомы «пажаданай гісторыі»] / І. Марзалюк // ARCHE. — 2008. — № 3. — С. 37—52. * [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_926840.pdf У абарону праўдзівай гісторыі Новагародка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305192015/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_926840.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} / І. Марзалюк // Беларуская думка. — 2013. — № 11. — С. 88—95. * Успаміны пра Сяргея Рассадзіна / І. Марзалюк, Т. Маслюкоў // [[Маладосць]]. — 2017. — N 12. — С. 134—135. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|МАРЗАЛЮК Ігар Аляксандравіч}} * Марзалюк Ігар Аляксандравіч // Магілёўская даўніна. — Магілёў, 1995. — С. 15. * Марзалюк Ігар Аляксандравіч // Памяць: Краснапольскі раён. — Мн., 2001. — С. 479. * [http://nir.msu.mogilev.by/index.php?mod=resource&act=more&id=95 Марзалюк Игорь Александрович] // Учреждение образования «Могилевский государственный университет имени А. А. Кулешова». {{ref-ru}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, A.Ф.]]'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/smalianchuk/16/'Homo_Sovieticus'_і_беларуская_постсавецкая__гістарыяграфія.html «Homo Sovieticus» і беларуская постсавецкая гістарыяграфія] / А. Ф. Смалянчук // Історіографічні дослідження в Украіні. Випуск 22. Доповіді та матеріали Міжнародної наукової конференції «Інститут історії України на зламі епох, у світлі традицій та перетворень. 75 років інституціонального буття» (20-21 жовтня 2011 р., м. Київ). — Кіів: Інститут історіі Украіни, 2012. — С. 189—200. * ''[[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Сагановіч, Г.]]'' [http://www.belhistory.eu/henadz-sahanovich-pryvid-nacyi-ў-imgle-stereatypaў/ Прывід нацыі ў імгле стэрэатыпаў] // Беларускі Гістарычны Агляд. — 2003. — Том 10. — Сшыткі 1-2 (18-19). — С. 280—318. * ''Мікульскі, Ю.'' [http://csl.bas-net.by/press-nan/2013/01/29_uvekavechanne_mifa.pdf Увекавечанне міфа. Вакол помніка літоўскаму князю Міндоўгу ў Навагрудку] / Ю. Мікульскі // Беларуская думка. — 2013. — № 1. — С. 69—76. * ''[[Аляксандр Іванавіч Груша|Груша, А.]]'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_97749.pdf Нужен ли Новогрудку памятник Миндовгу?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170328195216/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_97749.pdf |date=28 сакавіка 2017 }} / А. Груша // Беларуская думка. — 2013. — № 8. — С. 96—103. * ''[[Аляксандр Канстанцінавіч Краўцэвіч|Краўцэвіч, А.]]'' [http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_357733.pdf Блуканне па міфах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305211718/http://beldumka.belta.by/isfiles/000167_357733.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} / А. Краўцэвіч // Беларуская думка. — 2013. — № 5. — С. 84—86. * [https://history.nashaniva.by/?c=ar&i=229569 Гісторык патлумачыў, чаму заявы Марзалюка пра колькасць ахвяр савецкага рэжыму — цынічная няпраўда] // Наша Ніва, 29 красавіка 2019 * [https://csl.bas-net.by/personalii/95188/marzalyuk-igor-aleksandrovich/ Ігар Аляксандравіч Марзалюк] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * [https://house.gov.by/by/deputies-by/view/marzaljuk-igar-690/ Біяграфія на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Марзалюк Ігар Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты НАНБ]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены Канстытуцыйнай камісіі Беларусі (2021)]] [[Катэгорыя:Прапагандысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] 406rcvidateg243u3hhrsise9wqpy05 0 49744 5163019 5136023 2026-07-08T18:51:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163019 wikitext text/x-wiki {{Мастак |імя = Мікалай Гаўрылавіч Шмацько |арыгінал імя = |партрэт = Timoshenko Shmatko.jpg |памер = 200 px |апісанне = Мікалай Шмацько і «Украінская Аўрора» |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = {{USSR}} → {{UKR}} |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = }} {{цёзкі2|Шмацько}} '''Мікалай Гаўрылавіч Шмацько''' (нар. {{ДН|||1943}}, [[Данецкая вобласць]], [[Украіна|УССР]]) — украінскі [[скульптар]] і [[мастак]]. [[Выява:Svyatogorskaya Blessed Virgin by Nicolai Shmatko.jpg|thumb|200px|Святагорская Багародзіца]] Аўтар больш за 750 помнікаў ([[барэльеф]]ы, [[гарэльеф]]ы, [[скульптура|скульптуры]]) і каля 500 карцін. Аўтарская калекцыя, якая экспануецца ў галерэі «Шмацько і сыны», налічвае больш за 70 скульптур з уральскага і італьянскага [[мармур]]у і каля 300 карцін ([[жывапіс]], [[Графіка (мастацтва)|графіка]]) У [[2000]] г. прызначаны на пасаду прафесара кафедры мастацкай творчасці і мастацтваў [[Маскоўскі інстытут сусветных цывілізацый|Маскоўскага інстытута сусветных цывілізацый]]. У [[2004]] г. М. Г. Шмацько было даручана стварыць мармуровую скульптуру Багародзіцы для Святагорскай Лаўры (Данецкая вобласць). Восенню 2004 г. адбылося адкрыццё Лаўры і ўстаноўка скульптуры Багародзіцы вышынёй 4,2 м (скульптура высечаная з 2 блокаў уральскага мармуру вагою 40 тон). За стварэнне скульптуры Святагорскай Багародзіцы ўзнагароджаны Блажэннейшым Мітрапалітам Кіеўскім і ўсяе Украіны Уладзімірам ордэнам Нестара-летапісца III ступені. Восенню [[2005]] г. адбылося адкрыццё адбудаванай Успенскай царквы ў сяле Келеберда Палтаўскай вобласці, дзе ўстаноўлена скульптура «Укрыжаванне Хрыста». == Выстаўкі == * 1985—1991: галерея «Шмацько і сыны», [[Болград]], Адэская вобласць * 1991—2003: галерэя «Шмацько і сыны», [[Чырвоны Луч]], Луганская вобласць * 1992: [[Луганск]] * 1993: [[Кіеў]] * 2000: Маскоўскі інстытут сусветных цывілізацый, [[Масква]] * 2003: [[Данецк]] * 2003—2004: галерэя «Шмацько і сыны», [[Славянск]], Данецкая вобласць * 2004—2010: галерэя «Шмацько і сыны», [[Луганск]] * 2007: Біенале 2007, [[Фларэнцыя]], [[Італія]] * 2009: Біенале 2009, Фларэнцыя, Італія * [[2012]]: [[Арт-Манака]] [[2012]], [[Манака]], [[Францыя]] == Творы захоўваюцца ў музеях == [[Выява:soshenko.jpg|thumb| Сошенко Іван Максімавіч (скульптар Мікалай ШМАЦЬКО)]] * Бюст Сошенко Івана Максімавіча (скульптар Мікалай ШМАЦЬКО), захоўвацца ў музеі Тараса Рыгоравіча Шаўчэнкі ў Акадэміі мастацтваў, ([[Санкт-Пецярбург]]). {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.kingofmarble-shmatko.com/ Мармуравая скульптура Караля мармуру Мікалая Шмацько] {{ref-ru}}{{ref-en}}{{ref-de}} * [http://basmahbintsaud.com/blog/a-sculpture-has-been-made-in-honour-of-hrh-princess-basmah/ The official website of HRH Princess Basmah Bint Saud. A Sculpture has been made in honour of HRH Princess Basmah] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130323190808/http://basmahbintsaud.com/blog/a-sculpture-has-been-made-in-honour-of-hrh-princess-basmah/ |date=23 сакавіка 2013 }} * [http://www.golos.com.ua/rus/article/1177594027.html «Голос Украины»: Нам лягчэй палюбіць гэту скульптуру, чым яе аўтара] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090408073912/http://www.golos.com.ua/rus/article/1177594027.html |date=8 красавіка 2009 }}{{ref-ru}} * [http://www.segodnya.ua/news/12077369.html «СЕГОДНЯ»: Італія чакае апосталаў Шмацько] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081011054232/http://www.segodnya.ua/news/12077369.html |date=11 кастрычніка 2008 }}{{ref-ru}} * [http://www.day.kiev.ua/103504/ «День»: Скульптар з падзямелля Мікалай Шмацько]{{ref-ru}} * [http://www.facts.kiev.ua/archive/2008-01-03/21679/index.html «ФАКТЫ»: Чыноўнікі заявілі, што паездка на Біенале — мая прыватная справа, але ўзнагароду я зарабіў не для сябе, а для ўсёй Украіны]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20080802134227/http://www.zn.ua/3000/3680/63562/ «ЗЕРКАЛО НЕДЕЛИ»: Чалавек з мармуру]{{ref-ru}} * [http://www.segodnya.ua/news/10052133.html «СЕГОДНЯ»: Бродскі хоча купіць голую Юлю для Шуфрыча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081002110823/http://www.segodnya.ua/news/10052133.html |date=2 кастрычніка 2008 }}{{ref-ru}} * [http://www.facts.kiev.ua/archive/2003-09-10/40946/index.html «ФАКТЫ»: «Я 13 лет жил в подземелье», — говорит скульптор-самородок Николай Шматько, которого сегодня называют «Королем мрамора»]{{ref-ru}} * [http://rerter.livejournal.com/ Цімашэнка ўвойдзе ў гісторыю аголенай]{{ref-ru}} * [http://www.golos.com.ua/Article.aspx?id=166454 «Голос України» — газета верховної ради України: Микола Шматько: «Прообразами апостолів стали реальні люди»]{{Недаступная спасылка}}{{ref-uk}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шмацько Мікалай}} [[Катэгорыя:Скульптары Украіны]] [[Катэгорыя:Скульптары]] [[Катэгорыя:Мастакі Украіны]] [[Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мастакі СССР]] [[Катэгорыя:Скульптары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Скульптары СССР]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна УПЦ прападобнага Нестара Летапісца 3 ступені]] 8p66vzngtf6khh4ic0lvr4jn323uzke 0 50277 5163084 5136285 2026-07-09T02:00:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163084 wikitext text/x-wiki {{Стадыён |назва = Мінск-Арэна |выява = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =56 |lat_sec =11.4 |lon_dir = E|lon_deg =27 |lon_min =28 |lon_sec =58.44 |region =BY |CoordScale =5000 |памер = |каментар = |поўная назва= Спартыўны комплекс «Мінск — арэна» |месцазнаходжанне = [[Выява:Flag_of_Minsk,_Belarus.svg|22px|border|Сцяг Мінска]] [[Мінск]] |на карце=Беларусь Мінск |закладзены = [[2006]] |пабудаваны = [[2009]] |уладальнік = |кошт = 350 млн ${{крыніца?}} |адкрыты = [[30 студзеня]] [[2010]] |архітэктар = |ёмістасць = 15000<ref>{{Cite web |url=http://www.minskarena.by/node/18 |title=minskarena.by |access-date=9 снежня 2013 |archive-date=18 студзеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150118214052/http://www.minskarena.by/node/18 |url-status=dead }}</ref> |каманда = [[ХК Дынама Мінск|ХК «Дынама»]] ([[Кантынентальная хакейная ліга|КХЛ]]) <br />[[Цмокі-Мінск]] <br />([[Адзіная ліга ВТБ]]) |габарыты = 30x61 м |сайт = https://minskarena.by |Commons = Minsk-Arena }} '''«Мінск-Арэна»''' (поўная назва — ''«Шматпрофільны культурна-спартыўны комплекс „Мінск-Арэна“»'') — спартова-забаўляльны комплекс у горадзе [[Мінск]], [[Беларусь]]. Складаецца з трох аб’ектаў: шматфункцыянальнай [[Арэна|спартова-відовішчнай арэны]] ёмістасцю 15000 гледачоў, [[Канькабежны стадыён (Мінск-Арэна)|канькабежнага стадыёна]] і [[Веладром Мінск-Арэны|веладрома]]. [[Выява:2009. Stamp of Belarus 39-2009-11-23-m-2.jpg|thumb|left|Паштовая марка Беларусі]] Комплекс спраектаваны ў [[2006]]—[[2008]] гадах аўтарскім калектывам [[Белдзяржпраект|«Белдзяржпраекта»]], у які ўваходзілі [[Анатоль Нічкасаў]] (кіраўнік аўтарскага калектыва), [[Валерый Куцко]] (ГАП комплексу), [[Уладзімір Будаеў]] (ГАП веладрома), [[Аляксандр Мікалаевіч Ніціеўскі|Аляксандр Ніціеўскі]] (ГАП канькабежнага стадыёна), [[Анатоль Шабалін]], які курыраваў, у першую чаргу, пытанні ўзаемадзеяння ўдзельнікаў дэкаратыўнага афармлення аб’екта, [[Віктар Нікіцін]], які садзейнічаў неабходным узгадненням у поўным аб’ёме і сціснутыя тэрміны, і галоўны канструктар праекта [[Сяргей Беразоўскі]]. Пабудаваны ў [[2007]]—[[2009]] гадах, генеральным падрадчыкам выступіў «[[Мінскпрамбуд]]». Увод аб’екта ў эксплуатацыю адбыўся ў [[2009]] годзе<ref name="bsc">{{Cite web |url=https://bsc.by/ru/story/minsk-arena-luchshaya-v-khl |title=МИНСК-АРЕНА — лучшая в КХЛ |access-date=13 кастрычніка 2019 |archive-date=19 студзеня 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260119052700/https://bsc.by/ru/story/minsk-arena-luchshaya-v-khl |url-status=dead }}</ref>. Афіцыйнае адкрыццё галоўнай арэны адбылося [[30 студзеня]] [[2010]] года. «Мінск-Арэна» з’яўляецца хатняй пляцоўкай для хакейнага клуба [[ХК Дынама Мінск|«Дынама» (Мінск)]], які выступае ў [[Кантынентальная хакейная ліга|Кантынентальнай хакейнай лізе]]. На момант адкрыцця гэта была самая вялікая хатняя арэна сярод усіх каманд КХЛ і чацвёртая па ёмістасці сярод хакейных арэн [[Еўропа|Еўропы]] (першыя тры — у [[Кёльн]]е, [[Прага|Празе]] і [[Берн]]е). У [[2014]] годзе «Мінск-Арэна» прымала матчы [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2014|чэмпіянату свету па хакеі з шайбай]]. == Архітэктура == МКСК «Мінск-арэна» складаецца з чатырох аб’ёмаў: шматфункцыянальнай спартыўна-відовішчнай арэны на 15 000 гледачоў, канькабежнага стадыёна ўмяшчальнасцю 3000 чалавек, веладрома, разлічанага на 2000 наведвальнікаў, і адкрытай шматузроўневай стаянкі на 1080 машына-месцаў. Кампазіцыя шматфункцыянальнага комплексу пабудавана на спалучэнні цыліндрычнага аб’ёму арэны і дыяганальна размешчаных у адносінах да ўчастку канькабежнага стадыёна і веладрома<ref name="bsc"/>. == Кіраўніцтва == * Аляксей Львовіч Пракаповіч, генеральны дырэктар * Ганна Аляксандраўна Куксар, намеснік генеральнага дырэктара па фінансава-эканамічных пытаннях * Павел Валер’евіч Нямковіч, намеснік генеральнага дырэктара па бяспецы, рэжыме і кадрах * [[Галіна Васільеўна Забур’янава]], намеснік генеральнага дырэктара — дырэктар спартыўна-культурнага збудавання «Арэна» * Раман Рамановіч Янушкевіч, намеснік генеральнага дырэктара — дырэктар спартыўнага збудавання «Канькабежны стадыён» * Юлія Сяргееўна Часнойць, намеснік генеральнага дырэктара — дырэктар спартыўнага збудавання «Веладром» * Сяргей Уладзіміравіч Сасім, намеснік генеральнага дырэктара па эксплуатацыі — галоўны інжынер * Вольга Міхайлаўна Серабкова, намеснік генеральнага дырэктара па арганізацыі грамадскага харчавання — начальнік упраўлення {{зноскі}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.minskarena.by/ Афіцыйны сайт МКСК «Мінск-арэна»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110926064142/http://www.minskarena.by/ |date=26 верасня 2011 }} * [http://www.velodrom-minsk.by/ Афіцыйны сайт веладрома МКСК «Мінск-арэна»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100126123011/http://www.velodrom-minsk.by/ |date=26 студзеня 2010 }} * [http://www.minsk2014.com/article/id/49 «Мінск-арэна» на афіцыйным сайце Чэмпіянату свету па хакеі 2014 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090512174158/http://www.minsk2014.com/article/id/49 |date=12 мая 2009 }} * [http://www.panorama.by/pano360/panorama_minsk_arena_hock1.html Віртуальная панарама МКСК «Мінск-арэна»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110213225313/http://www.panorama.by/pano360/panorama_minsk_arena_hock1.html |date=13 лютага 2011 }} * [http://www.panorama.by/pano360/panorama_minsk_arena_icetrack.html Віртуальная панарама лёдавага трэка «Мінск-арэны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120118185436/http://www.panorama.by/pano360/panorama_minsk_arena_icetrack.html |date=18 студзеня 2012 }} * [http://www.panorama.by/pano360/panorama_minsk_arena_velo.html Віртуальная панарама велатрэка «Мінск-арэны»]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.nakatke.by/katki/minsk/minsk-arena.aspx «Мінск-Арэна» на сайце «Накочванню»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120117044145/http://www.nakatke.by/katki/minsk/minsk-arena.aspx |date=17 студзеня 2012 }} * [http://news.date.bs/society_255610.html Лёдавыя палацы банкрутуюцца адзін за адным]{{Недаступная спасылка}} * [http://samostoyatelnye-puteshestviya.ru/belarus/minsk/20-minsk-arena-foto-plan.html Мінск-арэна плян залу і фотаздымкі арэны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140107163948/http://samostoyatelnye-puteshestviya.ru/belarus/minsk/20-minsk-arena-foto-plan.html |date=7 студзеня 2014 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Лядовыя арэны Кантынентальнай хакейнай лігі}} {{Славутасці Мінска}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2010 годзе]] [[Катэгорыя:Лядовыя арэны Беларусі]] [[Катэгорыя:Спартыўныя збудаванні Мінска]] [[Катэгорыя:2010 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Валерыя Куцко]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Анатоля Нічкасава]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Анатоля Шабаліна]] 1lqlu51o1kwdfw8j7470nojr02oxmzf 0 54849 5163068 4581343 2026-07-09T00:05:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163068 wikitext text/x-wiki {{Іерарх}} '''Мікіта''', свецкае імя '''Алег Станіслававіч Дабранраваў''' (нар. {{ДН|1|1|1962}}, [[Мурам]], [[Уладзімірская вобласць]]) — святар [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]], ігумен, кандыдат [[Багаслоўе|багаслоўя]], царкоўны [[Гісторыя|гісторык]], спецыяліст па царкоўным праве, супрацоўнік Аддзела знешніх царкоўных сувязяў Маскоўскага Патрыярхату, настаяцель Успенскага прыходу пры Генеральным Консульстве [[Расія|Расіі]] ў [[Турку|г. Турку]] ([[Фінляндыя]]). == Духоўная адукацыя == * [[1994]] Маскоўская Духоўная Семінарыя. * [[1998]] Маскоўская духоўная акадэмія (МДА) (прысуджана навуковая ступень кандыдата багаслоўя за працу «Праблема дыяспары ў праваслаўным царкоўным праве»). * [[2000]] Аспірантура Маскоўскай духоўнай Акадэміі (37-ы выпуск, праца «Праваслаўе ў Венгрыі»). * [[2008]] Åbo Akademi ([[Турку]], [[Фінляндыя]]), [[Багаслоўе|багаслоўскі]] факультэт. == Царкоўнае служэнне == * 1985—1988 — псаломшчык Дабравешчанскага сабора г. Мурама. * 1990—1992 — сакратар архіепіскапа Уладзімірскага і Суздальскага Еўлогія (Смірнова). * 1993—1997 — супрацоўнік і экскурсавод Царкоўна-археалагічнага кабінета (МДА). * 1997 па н / у — супрацоўнік Аддзела знешніх царкоўных сувязяў Маскоўскага Патрыярхату. Сакратар Камісіі па ўзаемадзеянні са стараверамі і аднаверцамі (1999—2001). * 2000—2001 — клірык храма Тройцы ў Харошаве ([[Масква]]). * 2001—2002 — клірык Фінляндскага Дабрачыння Маскоўскага Патрыярхату ([[Поры|г. Поры]], [[Фінляндыя]]). * 2002—2003 — настаяцель Аляксандра-Неўскага прыходу ([[Капенгаген]], [[Данія]]). * 2003 па н / у — настаяцель Свята-Успенскага храма пры Генеральным Консульстве Расіі ў [[Турку]] (Фінляндыя). === Кнігі === * Добронравов О. С. Да возсияет и нам грешным свет Твой присносущный. Спасский монастырь в г. Муроме. // Журнал Московской Патриархии. — 1992. — № 6. — С. * Добронравов О. С. Некрополь Спасо-Преображенского монастыря в г. Муроме. / Муромский Сборник. — Муром. — 1993. — Вып. 1. — С. 184—188. * Добронравов О. С. К вопросу о реконструкции комплекса Спасо-Преображенского монастыря в г. Муроме (дипломная работа). Москва. 1995. * Добронравов О. С. Невозможное человеку возможно Богу (иконописец Григорий Журавлев и его иконы из собрания ЦАКа) // Встреча. — 1996 — № 1. — С.5-6.<ref>http://vstrecha-mpda.ru/archive/01/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100214051539/http://vstrecha-mpda.ru/archive/01/ |date=14 лютага 2010 }}</ref> * Добронравов О. С. [[Адзінавер’е|Единоверцы]] — кто они? // Встреча. — 1996. — № 3 — С.3-5.<ref>http://vstrecha-mpda.ru/archive/03/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100214205408/http://vstrecha-mpda.ru/archive/03/ |date=14 лютага 2010 }}</ref> * Добронравов О. С. Наши ровесники из Бутырки (интервью со священником Павлом Вишневским) // Встреча. — 1997 — № 1(4). — С.25-27.<ref>http://vstrecha-mpda.ru/archive/04/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100215001917/http://vstrecha-mpda.ru/archive/04/ |date=15 лютага 2010 }}</ref> * Добронравов О. С. Проблема диаспоры в православном церковном праве (кандидатская диссертация). Сергиев Посад. 1998. * Добронравов О. С. Полякова О. Б. Забытое имя. К биографии епископа Муромского Николая (Муравьева-Уральского). // Уваровские чтения — III. — Муром. — 2001. — 197—199. * Никита (Добронравов), иеромонах. Православие в Венгрии. Москва. 2000. * Никита (Добронравов), иеромонах. Митрополит Дионисий (Валединский), Первоиерарх Польской Православной Церкви — уроженец г. Мурома. // Муром православный (альманах). — Муром. — 2007. — 4. — С.26-33. * Никита (Добронравов), игумен. Житие свв. князей Петра и Февронии в общем контексте истории г. Мурома. // Троицкие Листки. — Муром. — 2008. — 29. — С.2-5. * Никита (Добронравов), игумен. История перевода православных богослужебных текстов на шведский язык. // Северный Благовест. — Хельсинки. — 2008. — 1(14) — С.40-43; 3(16) — С.68-71. * Никита (Добронравов), игумен. Пути Православия в Норвегии. // Северный Благовест. — Хельсинки. — 2008. — 2(15). — С.13-25. * Никита (Добронравов), игумен. Пути Православия в Швеции. // Северный Благовест. — Хельсинки.- 2008. — С.19-43. * Никита (Добронравов), игумен. Пути Православия в Дании. // Северный Благовест. — Хельсинки.- 2010. — 1(21). — С.6-45. {{зноскі}} === Спасылкі === * [https://web.archive.org/web/20111020092548/http://zavtra.ru/cgi//veil//data/zavtra/01/371/81.html] * [http://www.orthodox.cn/localchurch/chinaoldbeliever_ru.htm] {{DEFAULTSORT:Дабранраваў Мікіта}} [[Катэгорыя:Манахі Рускай праваслаўнай царквы]] [[Катэгорыя:Руская праваслаўная царква]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мураме]] kzsoq72mkocdj44vqh6v6gbhmtpw3as 0 56245 5163248 5160258 2026-07-09T11:00:17Z Deltaspace42 165989 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:The Soviet Union 1937 CPA 577 stamp (Arms of Armenia).jpg]] → [[File:The Soviet Union 1938 CPA 577 stamp (Arms of Armenia).jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 5163248 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Армянская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка |саманазва = {{lang-hy|Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն}} |статус = [[Унітарная дзяржава]] ([[1920]] — [[1922]])<br />Рэспубліка ў складзе СССР ([[1922]] — [[1991]]) |сцяг = Flag of Armenian SSR.svg |описание_флага = [[Сцяг Армянскай ССР]] |герб = Emblem of the Armenian Soviet Socialist Republic (1937–1990), Emblem of Armenia (1990–1992).svg |описание_герба = [[Герб Армянскай ССР]] |карта = Armenian SSR in the Soviet Union.svg |описание = |p1 = Першая Рэспубліка Арменія |flag_p1 = Flag of Armenia.svg |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |образовано = [[29 лістапада]] [[1920]]<br /> |ликвидировано = [[23 жніўня]] [[1990]]/[[26 снежня]] [[1991]] |s1 = Рэспубліка Арменія |flag_s1 = Flag of Armenia.svg |s2 = |flag_s2 = |дэвіз = «[[Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!|Պրոլետարներ բոլոր երկրների, միացե՜ք։]]» |сталіца = [[Ерэван]] |города = | абразавана 29 лістапада 1920 | у складзе СССР з 30 снежня 1922 па 26 снежня 1991 |мова = [[Армянская мова|армянская]], [[Руская мова|руская]] |валюта = [[савецкі рубель]] <!-- |дадатковы_параметр = Гімн--> |гімн = [[Гімн Армянскай ССР]] |плошча = 29,8 тыс. км²<br />15-я у СССР |насельніцтва =3,287 тыс. чал.<br />13-я у СССР |форма_кіравання = [[Савецкая рэспубліка]] |тытул_кіраўнікоў = Старшыня Ваеннага рэвалюцыйнага камітэта |кіраўнік1 = першы - [[Саркіс Іванавіч Кас’ян]] |год_кіраўніка1 = 1920 |тытул_кіраўнікоў2 = Старшыня Вярхоўнага Савета |кіраўнік2 = апошні - [[Лявон Акопавіч Тэр-Петрасян]] |год_кіраўніка2 = 1990 |дадатковы_параметр = [[Часавыя паясы]] |змесціва_параметру = +4 |дадатковы_параметр1 =Узнагароды |змесціва_параметру1 ={{Ордэн Леніна|1958|тып=регіён}} {{Ордэн Леніна|1968|тып=регіён}} {{Ордэн Леніна|1978|тып=регіён}} {{Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі|1970|тып=регіён}} {{Ордэн Сяброўства народаў|1972|тып=регіён}} |прим = }} [[Файл:Map of Soviet Armenia.gif|thumb|290px|right|Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Армянскай ССР]] {{Гісторыя Арменіі|states}} '''Армянская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка''' ({{lang-hy|Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն}}) — адна з саюзных рэспублік [[СССР]]. Праіснавала з 30 снежня 1922 года па 30 жніўня 1991 года. == Афіцыйная назва == У 1922—1927 гадах афіцыйная назва рэспубліка гучала па-руску як «Социалистическая Советская Республика Армения», а па-армянску «Аястані Соцыалістакан Хорэрдайін Анрапетуцюн». Затым назва была зменена на «Армянская ССР», адпаведна ў армянскай назве форма «аястані» («Арменіі») была зменена на прыметнік «айкакан» («армянская»), акрамя таго, словы «савецкі» і «сацыялістычны» памяняліся месцамі. Афіцыйная назва Армянскай ССР на рускай мове далей не змянялася, але армянская назва змянілася яшчэ два разы, разам з афіцыйна змененым перакладам на армянскую мову тэрмінаў «савецкі» і «рэспубліка». У 1940 годзе ў якасці пераклада абодвух тэрмінаў замест армянскіх калек былі узяты прамыя запазычанні, і назва была зменена на «Айкакан Советакан Соцыалістакан Рэспубліка». У 1966 годзе быў адноўлены ранейшы тэрмін для «рэспублікі» (для «савецкі» застаўся русізм), і ў канчатковай рэдакцыі назва рэспублікі выглядала як «Айкакан Советакан Соцыалістакан Анрапетуцюн». == Узнагароды == Армянская ССР была ўзнагароджана трыма [[ордэн Леніна|ардэнамі Леніна]] (1958, 1968, 1978), [[ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі|ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] (1970) і [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|ордэнам Дружбы народаў]] (1972). == Гісторыя Армянскай ССР == Армянская ССР была абразавана 29 лістапада 1920 года. У яе склад былі ўключаны наступныя тэрыторыі былой Расійская імперыі: * 5 уездаў Эрыванскай губерні — Александропальскі, Нор-Баязецкі, Эчміадзінскі, Эрыванскі, Шарура-Даралагезскі, а таксама * частка Зангезурскага ўезда [[Елізаветпальская губерня|Елізаветпальскай губерні]], * Дыліжанская цясніна Казахскага ўезда, а таксама Краснасельскі раён і Гедзікчайскі басейн [[Елізаветпальская губерня|Елізаветпальскай губерні]], * раён Агбаба (пазней раён Амасія) [[Карская вобласць|Карскай вобласці]], * вобласць Лоры-Памбак Тыфліскай губерні. З 12 сакавіка 1922 года з'яўлялась часткаю [[ЗСФСР|Закаўказскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі]] (ЗСФСР). З 30 снежня 1922 года ў складзе ЗСФСР уваходзіць у СССР. З 5 снежня 1936 года ўваходзіла непасрэдна ў склад СССР як саюзная рэспубліка. 23 жніўня 1990 года Вярхоўны Савет Армянскай ССР прыняў «Дэкларацыю аб незалежнасці Арменіі», якая адзначыла пачатак працэса сцверджання незалежнай дзяржаўнасці. Было аб'яўлена, што на ўсей тэрыторыі Рэспублікі Арменія дзейнічаюць толькі Канстытуцыя і законы Рэспублікі Арменія. Таксама было аб'яўлена аб стварэнні Ўзброенных Сіл Арменіі. 17 сакавіка 1991 года Арменія перашкодзіла правядзенню рэферэндума аб захаванні СССР на тэрыторыі рэспублікі. 21 верасня 1991 года быў праведзены рэферэндум аб выхадзе са складу СССР: «Ці згодны вы, каб Рэспубліка Арменія была незалежнай дэмакратычнай дзяржавай па-за складам СССР?»<ref>[http://www.yeltsincenter.ru/digest/release/den-za-dnem-21-sentyabrya-1991-goda Референдум: точки над «I»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150404103940/http://www.yeltsincenter.ru/digest/release/den-za-dnem-21-sentyabrya-1991-goda |date=4 красавіка 2015 }} // Расійская газета, 21 верасня 1991, № 197 (243).</ref>. Большасць грамадзян, якія мелі выбарчае права, адказалі на гэтае пытанне сцвярджальна<ref>[http://www.yeltsincenter.ru/digest/release/den-za-dnem-23-sentyabrya-1991-goda Армения тоже стала независимой] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150404114704/http://www.yeltsincenter.ru/digest/release/den-za-dnem-23-sentyabrya-1991-goda |date=4 красавіка 2015 }} // Звесткі, 23 верасня 1991, № 227 (23493).</ref>. 23 верасня 1991 года Вярхоўны Савет Арменіі па выніках рэферэндума зноў абвясціў незалежнасць Арменіі. Армянская ССР фармальна заставалася ў складзе СССР да яго распаду 26 снежня 1991 года, паколькі не былі да канца выкананыя працэдуры, прадугледжаныя Законам СССР «Аб парадку рашэння пытанняў, звязаных з выхадам саюзнай рэспублікі з СССР» ад 3 красавіка 1990 года<ref>{{Cite web |url=http://cccp-kpss.narod.ru/arhiv/zagrazhd/IZSTEPH.HTM |title=О проекте Конституции Российской Советской Федерации |access-date=18 сакавіка 2017 |archive-date=18 мая 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518100509/http://cccp-kpss.narod.ru/arhiv/zagrazhd/IZSTEPH.HTM |url-status=dead }}</ref>. == Культура Армянскай ССР == У Армянскай ССР выходзілі рэспубліканскія газеты «Советакан Аястан» (на армянскай мове), «Камуніст» (на рускай мове), «Савет Эрменістаны» (на азербайджанскай мове) и «Рыа Таза» (на курдскай мове). == Кіраўнікі Армянскай ССР == {| class="wikitable standard" |- !Першы сакратар ЦК Кампартыі Арменіі||Перыяд на пасадзе |- |Аліханян, Геворк Саркісавіч|| align="center" | 1920—1921 |- |Лукашын, Сяргей Лук'янавіч|| align="center" | 1921—1922 |- |Іоанісян, Ашот Гарэгінавіч|| align="center" | 1922—1927 |- |Асепян, Гайк Александравіч|| align="center" | 1927—1928 |- |Кастанян, Айказ Аркадзевіч|| align="center" | 1928—1930 |- |Ханджан, Агасі Гевондавіч|| align="center" | 1930—1936 |- |Аматуні, Аматуні Семёнавіч|| align="center" | 1936—1937 |- |Аруцінаў, Грыгорый Арцёмавіч|| align="center" | 1937—1953 |- |Таўмасян, Сурэн Акопавіч|| align="center" | 1953—1960 |- |Зарабян, Якаў Мікітавіч|| align="center" | 1960—1966 |- |Качынян, Антон Ервандавіч|| align="center" | 1966—1974 |- |Дземірчан, Карэн Серобавіч|| align="center" | 1974—1988 |- |Аруцюнян, Сурен Гургенавіч|| align="center" | 1988—1990 |- |Маўсесян, Уладзімір Мігранавіч|| align="center" | 1990—1990 |- |Пагасян, Сцяпан Карапетавіч|| align="center" | 1990—1991 |- |Саркісян, Арам Гаспаравіч|| align="center" | 1991—1991 |} <br /> {| class="wikitable standard" |- !Кіраўнік дзяржавы||Перыяд на пасадзе||Назва пасады |- |Кас'ян, Саркіс Іванавіч||1920—1921; 1928—1930||Старшыня Ваеннага рэвалюцыйнага камітэта |- |Мяснікян, Аляксандр Фёдаравіч||1921—1922||Старшыня Совнаркама |- |Амбарцумян, Саркіс Саакавіч||1922—1925||Старшыня ЦІК |- |Карынян, Арташэс Баласіевіч||1925—1928||Старшыня ЦІК |- |Ананян, Армен Арцёмавіч||1930—1933||Старшыня ЦІК |- |Марцыкян, Серго Мікалаевіч||1933—1936||Старшыня ЦІК |- |Анесаглян, Геворг Сарыбекавіч||1936—1937||Старшыня ЦІК |- |Папян, Мацак Пятросавіч||1937—1938; 1938—1954||Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета |- |Акопджанян, Хачык Місакавіч||1938—1938||Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета |- |Арушанян, Шмавон Мінасавіч||1954—1963||Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета |- |Аруцюнян, Нагуш Хачатуравіч||1963—1975||Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета |- |Саркісаў, Бабкен Есаевіч||1975—1985||Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета |- |Васканян, Грант Мушегавіч||1985—1990||Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета |- |Тэр-Петрасян, Лявон Акопавіч||1990—1991||Старшыня Прэзідыума Вярхоўнага Савета |} <br /> {| class="wikitable standard" |- !Кіраўнік урада||Перыяд на пасадзе||Назва пасады |- |Лукашын, Сяргей Лук'янавіч||1922—1925||Старшыня Совнаркама |- |Амбарцумян, Саркіс Саакавіч||1925—1928; 1937—1937||Старшыня Совнаркама |- |Тэр-Габрыэлян, Саак Мірзоевіч||1928—1935||Старшыня Совнаркама |- |Гулоян, Арам Арамавіч||1935—1937||Старшыня Совнаркама |- |Пірузян, Арам Сяргеявіч||1937—1945||Старшыня Совнаркама |- |Саркісян, Агасі Саламонавіч||1945—1947||Старшыня Савета Міністраў |- |Карапецян, Саак Карапетавіч||1947—1952||Старшыня Савета Міністраў |- |Качынян, Антон Ервандовіч||1952—1966||Старшыня Савета Міністраў |- |Мурадзян, Бадал Амаякавіч||1966—1972||Старшыня Савета Міністраў |- |Арзуманян, Грыгорый Агафонавіч||1972—1976||Старшыня Савета Міністраў |- |Саркісян, Фадзей Тачатавіч||1977—1989||Старшыня Савета Міністраў |- |Маркар'янц, Уладзімір Сурэнавіч||1989—1990||Старшыня Савета Міністраў |- |Манукян, Вазген Мікаэлавіч||1990—1991||Старшыня Савета Міністраў |} == Армянская ССР у філатэліі == <center><gallery perrow="5" widths="160" heights="160" caption="[[Паштовая марка|Паштовыя маркі]] СССР" showfilename="yes"> Файл:The Soviet Union 1938 CPA 577 stamp (Arms of Armenia).jpg|Паштовая марка, 1938 год Файл:StampUSSR1950CPA1572.jpg|Паштовая марка, 1950 год Файл:StampUSSR1950CPA1573.jpg|Паштовая марка, 1950 год </gallery></center> {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.mining-enc.ru/a/armyanskaya-sovetskaya-socialisticheskaya-respublika/ Армянская ССР] на сайце «Горная энцыклапедыя» * [http://ru.wikisource.org/wiki/ Вытворчасць прамысловай прадукцыі ў Армянскай ССР па гадам] {{Рэспублікі СССР}} {{Дзяржаўныя ўтварэнні перыяду Грамадзянскай вайны і станаўлення СССР, 1917—1924}} [[Катэгорыя:Армянская ССР| ]] b2rdkg7m3gip4qhed3pay6swjem3hp6 0 65573 5163122 4847763 2026-07-09T07:04:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163122 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Місуры}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Місуры''' ({{lang-en|Missouri}}) — [[штаты ЗША|штат на Сярэднім Захадзе ЗША]], 24-ы штат у складзе федэрацыі. Насельніцтва 5.595.211 чалавек (па гэтым паказчыку Місуры займае 17-е месца ў краіне; даныя 2000 г.). Этнічны склад: немцы — 23,5 %, ірландцы — 12,7 %, «амерыканцы» — 10,5 %, англічане — 9,5 %, французы — 3,5 %. Сталіца — [[Джэферсан-Сіці]], найбуйнейшыя гарады — [[Сент-Луіс]], [[Канзас-Сіці (Місуры)|Канзас-Сіці]], [[Спрынгфілд (Місуры)|Спрынгфілд]], [[Індэпендэнс (Місуры)|Індэпендэнс]]. Афіцыйная мянушка — Штат «пакажы — мне». == Геаграфія == Штат Місуры размешчаны на працягу [[Місуры (рака)|рэк Місуры]] і [[Місісіпі]]. Агульная плошча 180693 км² (21-е месца ў ЗША). На поўначы Місуры мяжуе з [[Аява]]й, на ўсходзе (па рацэ Місісіпі) — з [[Ілінойс]]ам, [[Кентукі]] і [[Тэнесі|Тэнэсі]], на поўдні — з [[Арканзас]]ам, на захадзе — з Аклахомай, Канзасам і Небраскай (з першымі двума — па рацэ Місуры). Рэльеф у значнай ступені вызначаецца далінамі рэк Місісіпі на ўсходзе і Місуры ў цэнтральных і паўночна-заходніх раёнах, а таксама тым, што паўднёвую палову штата займае найбуйнейшае ў ЗША вапняковае плато Азарк. == Судовая сістэма == Судовая ўлада штата Місуры складаецца з судоў трох узроўняў: суды першай інстанцыі (таксама вядомыя як акруговыя суды), апеляцыйны суд перамежкавай інстанцыі (Апеляцыйны суд штата Місуры), які падзелены на тры рэгіянальных акругі, і Вярхоўны суд штата Місуры.<ref>https://missouri.courtrecords.org/criminal-court-records/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201015143841/https://missouri.courtrecords.org/criminal-court-records/ |date=15 кастрычніка 2020 }}</ref> У штаце Місуры 415 суддзяў і камісараў. У трох геаграфічных акругах апеляцыйнага суда прамежкавай інстанцыі працуюць 7 суддзяў Вярхоўнага суда і 32 суддзі апеляцыйнай інстанцыі. У судах першай інстанцыі па ўсім штаце працуюць 142 акруговыя суддзі, 202 малодшыя акруговыя суддзі і 33 камісары і намеснікі камісара. На ўтрыманне судовай сістэмы ў 2017 годзе было выдаткавана 217 365 266 $.<ref>{{Cite web |url=https://www.courts.mo.gov/page.jsp?id=631 |title=Архіўная копія |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=17 снежня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217043250/https://www.courts.mo.gov/page.jsp?id=631 |url-status=dead }}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Джэймс Мёрсер Лэнгстан Х’юз]] * [[Дэйл Карнэгі]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10}} {{Адміністрацыйныя адзінкі ЗША}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Штаты ЗША]] [[Катэгорыя:Місуры (штат)| ]] tw0rcp3y9y8xsdk647pt75n23qda3e5 0 66287 5163001 4975936 2026-07-08T17:14:44Z 5163001 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Лукашэнка (значэнні)|Лукашэнка}} {{асоба}} '''Мікала́й Алякса́ндравіч Лукашэ́нка''' (нар. {{ДН|31|8|2004}}) — сын [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. == Біяграфія == [[Файл:Ofrenda Floral, Presidente de Belarús (7457169318).jpg|thumb|left|Мікалай Лукашэнка з бацькам.]] Трэці сын Аляксандра Лукашэнкі. У адрозненне ад старэйшых братоў, [[Віктар Аляксандравіч Лукашэнка|Віктара]] і [[Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка|Дзмітрыя]], Мікалай — пазашлюбны, яго маці — урач [[Ірына Сцяпанаўна Абельская|Ірына Абельская]]<ref>{{cite web|url=http://news.tut.by/politics/112239.html|title=Лукашенко: Мать младшего сына Николая «работает врачом»|work=[[TUT.BY]]|date=3 ліпеня 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604061138/http://news.tut.by/politics/112239.html|archivedate=4 чэрвеня 2011|url-status=dead|lang=ru}}</ref>. Першае публічнае з’яўленне Мікалая Лукашэнкі адбылося ў красавіку 2008 года, трохгадовы хлопчык разам з бацькам удзельнічаў у рэспубліканскім [[суботнік]]у на будаўніцтве «[[Мінск-Арэна|Мінск-Арэны]]»<ref name="naviny">{{cite web |url=https://www.naviny.media/article/20170831/1504157459-den-rozhdeniya-nikolaya-lukashenko-chto-my-znaem-o-syne-prezidenta |title=День рождения Николая Лукашенко. Что мы знаем о сыне президента |author= |date=2017-08-31 |website=[[naviny.by]] |accessdate=2018-05-27 |archive-date=2020-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008061610/https://www.naviny.media/article/20170831/1504157459-den-rozhdeniya-nikolaya-lukashenko-chto-my-znaem-o-syne-prezidenta |url-status=dead |lang=ru}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.kp.ru/online/news/3079263/ |title=«Мне нравится фотография с малышом, когда я его учил в хоккей играть». Лукашенко рассказал о любимых фото |author=Ирина Авидова |date=10 апреля 2018 |publisher=[[Комсомольская правда]] |accessdate=2018-07-28 |lang=ru |url-status=live }}</ref>. Тады не паведамлялася, што гэта за дзіця разам з Лукашэнкам, але неўзабаве ў інтэрв’ю Лукашэнка сказаў, што гэта яго трэці сын. Аляксандр Лукашэнка пачаў браць сына на публічныя мерапрыемствы пасля кансультацый з вядомым брытанскім піаршчыкам [[Цімаці Бэл]]ам, супрацоўніцтва з якім пачалося ў сакавіку 2008 года<ref>[https://www.kp.ru/daily/24064.5/305395/ Александр Лукашенко занялся имиджем Беларуси], «Комсомольская правда», 15.03.2008.</ref>. Бэл раіў Лукашэнку, што сямейны чалавек выклікае болей даверы грамадзян і варта змяніць імідж «бацькі» на вобраз таты, добрага і клапатлівага<ref>{{Cite web |url=https://naviny.belsat.eu/ru/news/lord-bell-forever/ |title=Лорд Белл Forever |access-date=4 верасня 2020 |archive-date=26 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126114642/https://naviny.belsat.eu/ru/news/lord-bell-forever/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://euobserver.com/foreign/26909|title=Lukashenko’s PR man sheds light on EU campaign|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200902214815/https://euobserver.com/foreign/26909|archivedate=2 верасня 2020|website={{iw|EUobserver}}|date=10.10.2008|lang=en|access-date=4 верасня 2020|url-status=bot: unknown}}</ref>. [[Файл:2020 Moscow Victory Day Parade 019 (cropped).jpg|thumb|200px|З бацькам і братамі [[Віктар Аляксандравіч Лукашэнка|Віктарам]] і [[Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка|Дзмітрыем]] на [[Ваенныя парады на Чырвонай плошчы ў 2020 годзе|ваенным парадзе на Чырвонай плошчы ў Маскве 24 чэрвеня 2020 года]]]] Пазней Мікалай рэгулярна з’яўляецца з бацькам на публічных мерапрыемствах — быў на ваенных вучэннях і парадах, у паездках па краіне і нават на месцы [[Тэрарыстычны акт у Мінскім метрапалітэне|тэрарыстычнага акту ў Мінскім метрапалітэне]], у замежных паездках і на сустрэчах з кіраўнікамі дзяржаў, у прыватнасці з [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімірам Пуціным]], [[Дзмітрый Анатолевіч Мядзведзеў|Дзмітрыем Мядзведзевым]], [[Барак Абама|Баракам Абамам]], [[Сі Цзіньпін]]ам, [[Уга Чавес]]ам, [[Нурсултан Абішавіч Назарбаеў|Нурсултанам Назарбаевым]], [[Віктар Андрэевіч Юшчанка|Віктарам Юшчанкам]], [[Аляксандр Валянцінавіч Турчынаў|Аляксандрам Турчынавым]], [[Ільхам Гейдар аглы Аліеў|Ільхамам Аліевым]], Папамі Рымскімі [[Бенедыкт XVI|Бенедыктам XVI]] і [[Францыск (Папа Рымскі)|Францыскам]] і многімі іншымі палітычнымі дзеячамі<ref name="Кирсанова">{{cite web |url=https://lenta.ru/articles/2016/09/05/belorussiya_malysh/ |title=Маленький принц |author=Татьяна Кирсанова |date=5 сентября 2016 |website= |publisher=[[Lenta.ru]] |accessdate=2018-07-28 |lang=ru }}</ref><ref name="naviny" /><ref name="Голованивская">{{cite web |url=https://lenta.ru/columns/2015/10/06/kolya/ |title=Гастроли инфанта |author=[[Марыя Канстаўцінаўна Галаваніўская|Мария Голованивская]] |date= 6 октября 2015 |website= |publisher=[[Lenta.ru]] |accessdate=2018-07-28 |lang=ru}}</ref>. У 2011 годзе Мікалай Лукашэнка пайшоў у першы клас [[Астрашыцка-Гарадоцкая школа|Астрашыцка-Гарадоцкай сярэдняй школы]]<ref>{{cite web |url=https://www.naviny.media/rubrics/society/2011/09/01/ic_articles_116_174948 |title=Коля Лукашенко пошел в первый класс |author=Дмитрий Копаль |date=2011-09-01 |website= |publisher=[[Naviny.by]] |accessdate=2018-07-28 |lang=ru |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028062510/https://naviny.media/rubrics/society/2011/09/01/ic_articles_116_174948 |url-status=dead }}</ref>. Часта замест школьных заняткаў ён працягваў суправаджаць бацьку на публічных мерапрыемствах, у тым ліку ў замежных паездках. Займаецца музыкай (фартэпіяна), хакеем, лыжным спортам і біятлонам<ref>{{cite web |url=https://news.tut.by/society/558117.html |title=Младшему сыну президента — 13 лет. Как Николай Лукашенко становится самостоятельной медиаперсоной |date=31 августа 2017 |publisher=[[TUT.BY]] |accessdate=2018-07-28 |lang=ru |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170831124505/https://news.tut.by/society/558117.html |archivedate=31 жніўня 2017 |url-status=dead }}</ref>. Ва ўзросце 10 гадоў прысутнічаў на пасяджэнні [[Генеральная Асамблея ААН|Генеральнай асамблеі ААН]]. У чэрвені 2020 года разам з бацькам на [[Ваенныя парады на Чырвонай плошчы ў 2020 годзе|ваенным парадзе Перамогі ў Маскве]]<ref>{{Cite web |url=https://www.tatler.ru/heroes/nikolaj-lukashenko-syn-prezidenta-belorussii-drug-vladimira-putina-i-talantlivyj-muzykant |title=Николай Лукашенко — сын президента Белоруссии, друг Владимира Путина и талантливый музыкант |access-date=4 верасня 2020 |archive-date=23 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223160118/https://www.tatler.ru/heroes/nikolaj-lukashenko-syn-prezidenta-belorussii-drug-vladimira-putina-i-talantlivyj-muzykant |url-status=dead }}</ref>. У чэрвені 2020 года паступіў у 10-ы клас [[Ліцэй БДУ|Ліцэя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па профілі «Біялогія»<ref>{{cite web|url=https://news.tut.by/society/687192.html|title=Николай Лукашенко поступил в Лицей БГУ. Здесь также будет учиться внучка президента Беларуси|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200903075231/https://news.tut.by/society/687192.html|archivedate=3 верасня 2020|date=30.06.2020|website=[[TUT.BY]]|url-status=dead|lang=ru|access-date=4 верасня 2020}}</ref>, там сама вучыўся яго старэйшы брат<ref>{{cite web|url=https://news.tut.by/society/500773.html|title=Ирина Абельская, глава клиники, в которой обслуживаются первые лица страны, рассказала TUT.BY о том, чем отличаются VIP-пациенты, кто может пройти обследование в лечкомиссии и о том, какие фразы не произносят врачи в её присутствии|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210117135018/http://news.tut.by/society/500773.html|archivedate=17 студзеня 2021|date=17.06.2016|website=[[TUT.BY]]|url-status=dead|lang=ru|access-date=28 ліпеня 2024}}</ref> і вучацца Дар’я і Анастасія — унучкі Аляксандра Лукашэнкі, дочкі яго сына Дзмітрыя. 23 жніўня 2020 года Мікалай з аўтаматам [[АКС-74У]] у руках і ў экіпіроўцы байца [[спецпрызн|спецпадраздзялення]], быў з бацькам у сітуацыйнай зале ў [[Палац Незалежнасці (Мінск)|Палацы Незалежнасці]] і каля яго<ref>[https://www.kp.ru/online/news/3988031/ Совещание Лукашенко: у президента автомат, у Николая — автомат и бронежилет]</ref><ref>{{cite web|url=https://reform.news/158435-nikolaj-lukashenko-soprovozhdal-otca-s-avtomatom-v-rukah|title=Николай Лукашенко сопровождал отца с автоматом в руках|website=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. На відэа, знятым пры падлёце верталёта да ачэпленага Палаца незалежнасці пасля заканчэння шэсця пратэстоўцаў Аляксандр Лукашэнка просіць падляцець бліжэй да [[праспект Пераможцаў (Мінск)|праспекта Пераможцаў]], на якім знаходзіцца рэзідэнцыя, і гаворыць: «Як пацукі разбегліся». Голас Мікалая за кадрам пытае: «Ну дзе яны?», на што Аляксандр Лукашэнка адказвае: «Уцяклі. Яны даведаліся, што ты будзеш там»<ref>{{Cite web |url=https://meduza.io/news/2020/08/23/kak-krysy-razbezhalis-opublikovano-video-kak-lukashenko-priletel-k-svoey-rezidentsii-i-posmotrel-s-vertoleta-na-protestuyuschih |title=«Как крысы разбежались». Опубликовано видео, как Лукашенко прилетел к своей резиденции — и посмотрел с вертолёта на протестующих |access-date=2020-08-23 |archive-date=2020-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030050631/https://meduza.io/news/2020/08/23/kak-krysy-razbezhalis-opublikovano-video-kak-lukashenko-priletel-k-svoey-rezidentsii-i-posmotrel-s-vertoleta-na-protestuyuschih |website=[[Meduza]] |lang=ru }}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?time_continue=138&v=wksmBGowXP4 Разговор Лукашенко и Коли в вертолёте «Ну где они?»]</ref>. Ролікі хутка разышліся ў сацыяльных сетках, карыстальнікі абвінавацілі Лукашэнку ў вар’яцтве, вяртанні 1990-х гадоў, а таксама былі здзіўлены, чаму ён узяў 15-гадовага сына з сабой<ref>[https://tjournal.ru/internet/202487-rezonans-lukashenko-v-soprovozhdenii-15-letnego-syna-priletel-v-minskuyu-rezidenciyu-s-avtomatom-v-rukah Резонанс: Лукашенко в сопровождении 15-летнего сына прилетел в минскую резиденцию с автоматом в руках]</ref>. У жніўні 2020 года Мікалай Лукашэнка забраў дакументы з Ліцэя БДУ<ref>{{cite web|url=https://news.tut.by/society/698694.html|title=Николай Лукашенко не будет учиться в Лицее БГУ, он забрал документы|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201128233537/https://news.tut.by/society/698694.html|archivedate=28 лістапада 2020|date=31.08.2020|website=[[TUT.BY]]|url-status=dead|lang=ru|access-date=28 ліпеня 2024}}</ref>. Паводле звестак [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр|Беларускага расследавальніцкага цэнтра]], ён скончыў прыватную гімназію ў мінскім раёне [[Дразды (Мінск)|Дразды]], аператарам якой стала заснаваная Ірынай Абельскай фірма<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/298319|title=Як Ірына Абельская аказалася заснавальніцай прыватнай школы ў Драздах|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2022-09-03}}</ref>. == Санкцыі == 9 жніўня 2024 года трапіў пад санкцыі [[Канада|Канады]]<ref>{{cite web|url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2024/08/backgrounder--sanctions-on-fourth-anniversary-of-fraudulent-presidential-elections-in-belarus.html|title=Backgrounder — Sanctions on fourth anniversary of fraudulent presidential elections in Belarus|language=en|publisher={{нп3|Урад Канады|Урад Канады|sr|Влада Канаде}}|work={{нп3|Міністэрства міжнародных спраў Канады|Міністэрства міжнародных спраў Канады|ru|Министерство международных дел Канады}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20240813084459/https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2024/08/backgrounder--sanctions-on-fourth-anniversary-of-fraudulent-presidential-elections-in-belarus.html|archive-date=2024-08-13|date=2024-08-09|access-date=2024-08-14}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pravda.com.ua/news/2024/08/9/7469733/|title=Канада покарала сина Лукашенка|language=uk|coauthors=Кізілов, Євген|first=Олег|last=Павлюк|first2=Євген|last2=Кізілов|work=[[Еўрапейская праўда]]|date=2024-08-09|access-date=2024-08-14|dead-url=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20240811050637/https://www.pravda.com.ua/news/2024/08/9/7469733/|archive-date=2024-08-11}}</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лукашэнка Мікалай Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Постаці Мінска]] [[Катэгорыя:Сям’я Аляксандра Лукашэнкі]] ckus21jo9bwrgbz634w5ankdfz8jeuy 0 67144 5163082 5022688 2026-07-09T01:51:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163082 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Мінійцы}} [[Выява:Young boxers fresco, Akrotiri, Greece.jpg|міні|Хлопчыкі, якія баксуюць (фрэска з [[Востраў Сантарын|вострава Сантарын]])]] '''Мінойцы''' — носьбіты культуры [[Мінойская цывілізацыя|Мінойскай цывілізацыі]], старажытныя жыхары вострава [[Крыт]] і суседніх [[востраў|астравоў]]. Назва '''мінойцы''' мае строга [[культура|культурнае]] значэнне. == Этымалогія == Словы «мінойскі» і «мінойцы» паходзяць ад імя [[Мінас]]а, героя [[Старажытнагрэчаская міфалогія|старажытнагрэчаскіх міфаў]], які быццам бы валадарыў на востраве [[Крыт]]. У [[навука|навуку]] яны трапілі дзякуючы [[Гётынгенскі ўніверсітэт|гётынгенскаму]] прафесару Карлу Хёку, які ў працы, прысвечанай востраву [[Крыт]] (была выдадзена паміж [[1823]] г. і [[1829]] гг.), назваў «мінойскім» ({{lang-de|minoische}}) гістарычны перыяд у другой палове 2 тысячагоддзя да н. э.<ref>[NEKTARIOS KARADlMAS and NICOLETIA MOMIGLIANO ON THE TERM 'MINOAN' BEFORE EVANS'S WORK IN CRETE (1894)]</ref> У [[1878]] г. крыцкі аматар [[археалогія|археалогіі]] Мінас Калакаірынас адкрыў у [[Кнос]]е рэшткі [[Кноскі палац|старажытнай пабудовы]], якую [[Генрых Шліман]] ідэнтыфікаваў як прыналежную старажытнаму Мінасу<ref>[http://dzsarea.com/%d0%bc%d0%b8%d0%bd%d0%be%d0%b9%d1%81%d0%ba%d0%b0%d1%8f-%d1%86%d0%b8%d0%b2%d0%b8%d0%bb%d0%b8%d0%b7%d0%b0%d1%86%d0%b8%d1%8f/ Дмитрий Самохвалов Поддельная цивилизация: Как Артур Эванс изобрел минойцев]</ref>. У [[1900]] г. [[Вялікабрытанія|брытанскі]] археолаг [[Артур Джон Эванс]], які быў добра знаёмы як з працамі К. Хёка, так і асабіста з Г. Шліманам, распачаў на гэтым месцы маштабныя [[Археалагічныя даследаванні|раскопкі]]. Ён даў знаходцы назву «палац Мінаса», адкрытай ім [[Археалагічная культура|культуры]] — «мінойская» ({{lang-en|Minoan}}), а яе носьбітам — «мінойцы» ({{lang-en|Minoans}})<ref>Гл.: Evans, A. Cretan civilization as illustred by the discoveries at Knossos — London: Macmillan, 1928. Vol. II, Part 1</ref>. == Паходжанне == Вынікі [[палеагенетыка|генетычнага]] даследавання, апублікаваныя ў [[2013]] г., сведчаць пра тое, што жыхары мінойскага [[Крыт]]а былі нашчадкамі старажытнага [[неаліт]]ычнага насельніцтва, якое ў сваю чаргу сфарміравалася ў выніку міграцыі старажытных [[земляробства|земляробаў]] з [[Малая Азія|Малой Азіі]] ў [[Еўропа|Еўропу]] на 4 тысячагоддзі раней. Існуе шчыльная генетычная сувязь паміж мінойцамі і сучасным насельніцтвам [[Еўропа|Еўропы]]<ref>[https://doi.org/10.1038/ncomms2871 Hughey, J., Paschou, P., Drineas, P. et al. A European population in Minoan Bronze Age Crete. Nat Commun 4, 1861 (2013)]</ref>. У даследаванні [[2017]] г. удакладняецца, што ў радаводзе мінойцаў акрамя неалітычнага субстрата прысутнічаў болей позні «ўсходні дамешак»<ref>[https://doi.org/10.1038/nature23310 Lazaridis I, Mittnik A, Patterson N, Mallick S, Rohland N, Pfrengle S, Furtwängler A, Peltzer A, Posth C, Vasilakis A, McGeorge PJP, Konsolaki-Yannopoulou E, Korres G, Martlew H, Michalodimitrakis M, Özsait M, Özsait N, Papathanasiou A, Richards M, Roodenberg SA, Tzedakis Y, Arnott R, Fernandes DM, Hughey JR, Lotakis DM, Navas PA, Maniatis Y, Stamatoyannopoulos JA, Stewardson K, Stockhammer P, Pinhasi R, Reich D, Krause J, Stamatoyannopoulos G. Genetic origins of the Minoans and Mycenaeans. Nature. 2017 Aug 10;548(7666):214-218]</ref>. Не вядома, ці стваралі мінойцы адзіную [[этнас|этнічную]] або [[мова|моўную]] супольнасць. Захаваліся [[Піктаграма|піктаграфічныя]] надпісы, распрацаваныя каля 2000 г. да н. э., і складовае [[лінейнае пісьмо А]], вядомае прыкладна з 1700 г. да н. э., якія да нашых дзён не расшыфраваны. Спробы вызначыць мову ў аснове лінейнага пісьма А не мелі пераканаўчых вынікаў. Большасць даследчыкаў лічаць, што яна не была звязана са [[Старажытнагрэчаская мова|старажытнагрэчаскай]] і не ўваходзіла ў [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскую сям'ю моў]]<ref>[https://www.worldhistory.org/Linear_A_Script/ Linear A Script]</ref>. Некаторае выключэнне складае гіпотэза [[Колін Рэнфру|Коліна Рэнфру]]. Ён меркаваў, што нашчадкі выхадцаў з Малой Азіі карысталіся адной з індаеўрапейскіх моў. У пазнейшы час у творах [[Гамер]]а ўзгадваліся «этэакрыты» — сапраўдныя насельнікі Крыта<ref>[http://dzsarea.com/%D0%BA%D1%82%D0%BE-%D0%B6%D0%B8%D0%BB-%D0%B2-%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D0%B9-%D0%B3%D1%80%D0%B5%D1%86%D0%B8%D0%B8/ Дмитрий Самохвалов Кто жил в Древней Греции?]</ref>. Яны маглі быць прамымі нашчадкамі мінойцаў. == Развіццё == [[Выява:Larnax, Early Minoan, hunting scene, AM Rethymno, 076112.jpg|міні|Выява са сцэнай [[паляванне|палявання]] з магільні ранняга перыяду]] [[Мінойская цывілізацыя]] існавала ў эпоху, якую прынята называць [[бронзавы век|бронзавым векам]]. [[Археалогія|Археолагі]] вылучаюць 3 аснозныя этапы яе існавання<ref>Гл.: [https://thelib.ru/books/boris_sergeevich_lyapustin/drevnyaya_greciya-read-5.html Борис Сергеевич Ляпустин, Игорь Евгеньевич Суриков Древняя Греция]</ref>: * Дапалацавы час (2600—2000 гг. да н.э.) * Перыяд ранніх [[палац]]аў (1900 — 1700 гг. да н.э.) * Перыяд новых палацаў (1700 — 1450 гг. да н.э.) Ужо на першым этапе [[земляробства|земляробы]] асвоілі найболей урадлівыя даліны на ўсходзе і ў цэнтры [[Крыт]]а і пачалі апрацоўваць традыцыйную «міжземнаморскую трыяду» сельскагаспадарчых культур: [[збожжавыя культуры|збожжавыя]] ([[пшаніца]] і [[ячмень]]), [[Вінаград культурны|вінаград]] і [[Масліна еўрапейская|масліну]]. Важную ролю адыгрывала [[жывёлагадоўля]]. Яна з'яўлялася адной з вядучых галін эканомікі на ўсходзе вострава. Вытворчасць [[воўна|воўны]] дазваляла ствараць якасныя [[тканіны]], што лёгка афарбоўваліся. Мінойцы апраналі яркае каляровае [[вопратка|адзенне]]<ref>[https://www.penn.museum/sites/expedition/aegean-dyes/ Marie Nicole Pareja, Philip P. Betancourt, Vili Apostolakou, Thomas M. Brogan, Andrew J. Koh AEGEAN DYES]</ref>. На трэцім этапе заўважны значныя тэхналагічныя змены ў канструкцыі ткацкіх станкоў. Мяркуецца, што мінойскія тканіны сталі таварам, які вывозіўся ў іншыя краіны<ref>Barber, E. J. Prehistoric Textiles: The Development of Cloth in the Neolithic and Bronze Ages with Special Reference to the Aegean — Princeton University Press, 1992</ref>. Абмен з апошнімі дазваляў забяспечваць сябе неабходнымі для вырабу прылад працы [[метал]]амі. Мінойская [[бронза]]вая [[металургія]] найлепей вывучана на прыкладзе прылад апошняга перыяду, калі майстры адлівалі [[Піла|пілы]] аднолькавай таўшчыні на працягу ўсяго лёза<ref>[https://www.penn.museum/sites/expedition/the-position-of-the-large-bronze-saws-of-minoan-crete-in-the-history-of-tool-making/ H. Bartlett Wells THE POSITION OF THE LARGE BRONZE SAWS OF MINOAN CRETE IN THE HISTORY OF TOOL MAKING]</ref>. Такая праца патрабавала немалога вопыту. Поруч з бронзавымі шырока былі прадстаўлены каменныя прылады. Мінойскія [[рамяство|рамеснікі]] апрацоўвалі стракаты [[мармур]], [[вапняк]], [[гіпс]], [[базальт]], [[абсідыян]], горны [[Хрусталь|крышталь]], [[сланец]] і інш. З іх выраблялі нават якасны посуд, які знаходзяць не толькі на Крыце, але і ў мацерыковай [[Грэцыя|Грэцыі]]<ref>[https://www.worldhistory.org/article/598/minoan-stoneware/ Mark Cartwright Minoan Stoneware]</ref>. Аднак асноўным матэрыялам для вытворчасці посуду была [[кераміка]]. Ганчарнае кола было вядома на Крыце з пачатку [[2 тысячагоддзе да н.э.|2]] тысячагоддзя да н. э. У дапалацавы перыяд вылучаліся стылі керамікі Васілікі (з паверхнямі, упрыгожанымі чырвонымі і чорнымі плямамі) і Барбаціна (вырабы з дэкаратыўнымі нарастамі, дададзенымі да паверхні). Класічным стылем мінойскай керамікі стаў Камарэс, вядомы з перыяду ранніх палацаў. Для яго характэрны чырвоныя і белыя ўзоры, часта ў шчыльным, яркім размяшчэнні на чорным фоне. Некаторыя пасудзіны для захавання збожжа і [[алей|алею]] былі вышынёй болей за 1,7 м<ref>[https://www.worldhistory.org/article/391/minoan-pottery/ Mark Cartwright Minoan Pottery]</ref>. Керамічныя вырабы таксама з'яўляліся прадметам вывазу. Іх рэшткі знаходзяць на [[Кіклады|Кікладах]], захадзе [[Малая Азія|Малой Азіі]] і на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]]. Сувязь з іншымі астравамі і краінамі [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]] ажыццяўлялася дзякуючы ўменню будаваць вялікія [[карабель|караблі]]. Іх выявы сустракаюцца ўжо ў перыяд ранніх палацаў. Але найлепей вядомы выявы караблёў з [[фрэска|фрэсак]] Акраціры на востраве [[Сантарын]] перыяду новых палацаў. На іх выяўлена [[флот|флатылія]] на чале самага вялікага карабля. Апошні меў даўжыню каля 35 м і шырыню ў найбольш шырокай частцы — 6 м. Яго грузападымальнасць складала каля 50 тон<ref>{{Cite web |url=https://www.minoanatlantis.com/Minoan_Shipbuilding.php |title=Minoan Ship Construction |access-date=22 сакавіка 2023 |archive-date=22 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322134147/https://www.minoanatlantis.com/Minoan_Shipbuilding.php |url-status=dead }}</ref>. Мінойцы выраблялі караблі толькі з адкрытымі палубамі. Рух па мору адбываўся дзякуючы ветразям і грабцам. На галоўным вялікім караблі адначасова граблі 50 чалавек. Ёсць меркаванне, што мінойцам былі вядомы [[астраномія|астранамічныя]] прынцыпы навігацыі<ref>[https://www.heritagedaily.com/2023/03/minoan-civilisation-may-have-used-celestial-star-path-navigation-techniques/146340 MINOAN CIVILISATION MAY HAVE USED CELESTIAL “STAR PATH”]</ref>. [[Выява:Clay minoan model -restored- of a house, 1600 BCE.jpg|міні|Мадэль мінойскага дому, характэрнага для 1600 г. да н.э.]] [[Вёска|Вясковыя]] селішчы эпохі ранняй бронзы на Крыце ўяўлялі сабою кангламерат з будынкаў рознай канфігурацыі, дзе жытло і гаспадарчыя пабудовы ўтваралі практычна адзіны масіў. Адны памяшканні прызначаліся для заняткаў рамяством, іншыя — для захоўвання разнастайнай прадукцыі. Для абароны селішчы месцілі на ўзвышшах або невялікіх [[плато]] з абрывістымі схіламі, умацоўвалі [[абарончая сцяна|мурамі]]<ref>[https://thelib.ru/books/boris_sergeevich_lyapustin/drevnyaya_greciya-read-5.html Борис Сергеевич Ляпустин, Игорь Евгеньевич Суриков Древняя Греция]</ref>. Лічыцца, што падобныя цытадэлі сталі правобразам знакамітых мінойскіх «палацаў». Эпоха палацаў звычайна атаесамляецца з узнікненнем [[дзяржава|дзяржаўнасці]]. Палацы ўяўлялі сабою адзіныя [[архітэктура|архітэктурныя]] ансамблі з цэнтральным дваром і сеткай памяшканняў рознага прызначэння, аб'яднаных разам. Гэтыя памяшканні будаваліся ў розны час, на розных узроўнях, так што для іх злучэння патрабаваліся [[лесвіца|лесвіцы]] і [[калідор]]ы, для забеспячэння святлом ніжэйшых узроўняў — светлавыя [[калодзеж]]ы, якія адначасова садзейнічалі праветрыванню. Будаўнічымі матэрыяламі служылі неапрацаваны камень і абпаленая цэгла, шчэпленыя ўнутры растворам. У кутах будынкаў месціліся вялікія чатырохвугольныя блокі<ref>[https://www.ancient-greece.org/architecture/minoan-archi.html Minoan Architecture]</ref>. Некаторыя калідоры і памяшканні тынкавалі гіпсам, а потым упрыгожвалі фрэскамі. Такім чынам палацы раслі ад цэнтру і пашыраліся на працягу многіх стагоддзяў. Яны мелі не вонкавы, характэрны для сучасных будынкаў, а ўнутраны [[фасад]]. [[Дарога|Дарогі]] да палацаў брукаваліся. Жылыя памяшчканні былі аснашчаны простымі [[вадаправод]]амі і [[каналізацыя]]й. Хаця функцыі мінойскіх палацаў канчаткова не высветлены, лічыцца, што яны адыгрывалі адміністрацыйную і сакральную функцыі. Найбольшы па памерах палац у [[Кноскі палац|Кносе]] займае плошчу каля 24 тысячы м², палац у [[Фест|Фесце]] — 8,4 тысячы м², палац у [[Малія|Маліі]] — не менш за 8 тысяч м². Усяго выяўлены 4 буйныя палацы. Вядомы, але не даследаваны палац у Ханіі на захадзе Крыта<ref>[https://www.explorecrete.com/archaeology/minoan-palaces.html Minoan Palaces in Crete]</ref>. У перыяд новых палацаў яны былі злучаны дарогамі. Акрамя таго, будаваліся меншыя па памерах [[Віла|вілы]]. Каля палацаў развіваліся буйныя паселішчы. Так, у Кносе жылая частка, адасобленая ад палаца, займала каля 30 га. Дамы звычайна мелі 2 — 3 паверхі, умяшчалі 12 — 15 пакояў<ref name="malcolmwiener.net">[https://www.malcolmwiener.net/wp-content/uploads/2020/01/Isles-of-Crete.pdf M. H. WIENER THE ISLES OF CRETE? The Minoan Thalassocracy Revisited]</ref>. Мінойцы таксама будавалі [[горад|гарады]]. Знойдзены гарадскія цэнтры Акраціры на [[Сантарын]]е, Палекастра і Гурнія на паўночным усходзе Крыта. Акраціры цалкам не захаваўся з-за вывяржэння вулкана. Але, мяркуюць, што яго плошча магла складаць каля 20 га<ref>[http://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:939297/FULLTEXT01.pdf Christoffer Johansson Minoan colonies. Terms and features in an archaeological identification]</ref>. Ён меў прыродныя і штучныя ўмацаванні. Палекастра быў заможным [[гандаль|гандлёвым]] цэнтрам, дзе мог мецца свой палац, пакуль не раскапаны<ref>[https://www.ancient-greece.org/archaeology/palekastro.html Palekastro]</ref>. Выяўленыя шматпакаёвыя будынкі належалі заможным гараджанам. Мінойскае грамадства — першае з вядомых у [[Еўропа|Еўропе]], прадстаўнікі якога карысталіся [[пісьмо]]васцю. Відавочна, сама ідэя пісьма была запазычана ў іншых народаў, аднак канкрэтная форма пісьмовых знакаў і іх размяшчэнне з'яўляліся мясцовай інавацыяй. Самая ранняя форма мінойскага пісьма — так званыя «крыцкія [[іерогліф]]ы» — сустракаецца з пачатку перыяду ранніх палацаў да прыгладна 1600 г. да н. э. Знаходкі ўсіх вядомых надпісаў былі зроблены на Крыце. Другая форма — [[лінейнае пісьмо А]] — была распаўсюджана значна шырэй з 1800 г. да канца Мінойскай цывілізацыі<ref>{{Cite web |url=https://aeon.co/essays/without-a-rosetta-stone-can-linguists-decipher-minoan-script |title=Cracking the Cretan code |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-date=20 студзеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240120230134/https://aeon.co/essays/without-a-rosetta-stone-can-linguists-decipher-minoan-script |url-status=dead }}</ref>. Абедзве формы да сёй пары не расшыфраваны. Мяркуецца, што па аналогіі з [[Мікенская цывілізацыя|мікенскім]] [[Лінейнае пісьмо Б|лінейным пісьмом Б]], пісьмовыя помнікі мінойцаў мелі адміністрацыйна-гаспадарчы характар. == Грамадства == [[Выява:Map Minoan Crete-be.svg|міні|Мінойскі Крыт]] === Дэмаграфія === Хаця большасць даследчыкаў гісторыі [[Мінойская цывілізацыя|Мінойскай цывілізацыі]] сыходзяцца на думцы, што яе насельніцтва стала павялічвалася, прамых падцверджанняў гэтаму няма. Ацэнка колькасці носьбітаў [[Эгейская культура|Эгейскай культуры]] наогул праблематычна. Тым не меней, ускосным доказам павелічэння [[дэмаграфія|дэмаграфічных]] паказчыкаў з'яўляецца працэс [[Урбанізацыя|урбанізацыі]], асабліва вакол [[палац]]авых комплексаў. Перш за ўсё гэта заўважна дзякуючы тэрытарыяльнаму пашырэнню паселішчаў. У [[1950]] г. насельніцтва [[Кнос]]а ў перыяд росквіту ацэньвалася ў 100 тысяч чалавек. Аднак ужо ў 1970-я гг. дадзеная лічба падавалася неверагоднай. Звычайна ацэнка абапіралася на колькасць знойдзеных жылых будынкаў. Для разліку колькасці жыхароў іх памнажалі ў 10 разоў. [[Археалагічныя даследаванні]] на ўсходзе [[Крыт]]а выявілі, што прасторнае жытло мінойцаў не абавязкова ўмяшчала шмат людзей. Таму ў нашы дні ўжываецца болей рэалістычны разлік — ад 250 да 430 чалавек на 1 населены гектар<ref name="malcolmwiener.net"/>. Ён прыкладна супадае з разлікамі насельніцтва тагачасных гарадоў [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]]. Такім чынам, насельніцтва ўрбанізаванай часткі Кноса налічвала каля 7 500 — 12 900 чалавек, [[Малія|Маліі]] — не меней за 5 750 чалавек, паселішча Трыянда на [[Родас]]е — да 6 450 чалавек. === Паўседзённае жыццё === [[Выява:Mycenae gold ring.jpg|міні|Пячатка з выявай жанчын з [[лабрыс]]ам і сцебламі опіумнага маку]] Даследаванне [[Косць|касцяных]] раштак і [[тэракота]]вых выяў на мінойскіх стадолах паказала, што мясцовыя жыхары пакутвалі на [[хвароба|хваробы]], якія маглі быць наступствам [[малярыя|малярыі]] і [[Анемія|анеміі]], шырока распаўсюджаных на Крыце і ў больш познія эпохі. Вядомы выпадак мікрацэфаліі, што можа сведчыць пра імбрыдынг у выніку астраўной [[Эндагамія|эндагаміі]]<ref>[https://doi.org/10.1007/s00381-010-1381-x Syrmos NCh. Microcephaly in ancient Greece — the Minoan Microcephalus of Zakros. Childs Nerv Syst. 2011 May;27(5):685-6]</ref>. У [[пячора|пячорнай]] магільні каля [https://goo.gl/maps/3ddTyJehnHjuJkJH7 Агіёс-Харалампас] у [[зуб]]ах пахаваных у канцы [[3 тысячагоддзе да н.э.|3]] тысячагоддзя да н. э. былі знойдзены рэшткі [[ДНК]] бактэрый, якія выклікаюць [[брушны тыф]] і [[Чума|чуму]]<ref>[https://doi.org/10.1016/j.cub.2022.06.094 Neumann, U. G., Skourtanioti, E., Burri, M., et al. (2022) Ancient Yersinia pestis and Salmonella enterica genomes from Bronze Age Crete. Current Biology]</ref>, што можа быць сведчаннем інфекцыйных [[Эпідэмія|эпідэмій]]. Выявы і археалагічныя знаходкі паказваюць, што мінойцы ўдзельнічалі у буйных пірах, часам разлічаных на некалькі сотняў чалавек. Яны маглі мець важныя [[грамадства|сацыяльна]]-[[палітыка|палітычныя]] і [[рытуал]]ьныя функцыі. Жывёльныя косткі пры гэтым не спальваліся, і, значыць, [[мяса]] прызначалася менавіта для ежы, а не для ахвярапрынашэнняў. Сведчанні піроў часцей знаходзяць на могілках, асабліва ў найбольш старажытныя перыяды. Радзей — каля горных и пячорных стадолаў. Але бліжэй да перыяду новых палацаў самі палацы станавіліся месцам банкетных сходаў<ref>[https://ecommons.cornell.edu/bitstream/handle/1813/59354/Carignano_cornellgrad_0058F_10805.pdf?sequence=1 Micaela Carignano RECONSTRUCTING MINOAN DINING PRACTICE AND SOCIOPOLITICAL ORGANIZATION IN NEOPALATIAL HOUSEHOLDS AND PALACES]</ref>. Разнастайнасць выбару месцаў і начыння дэманструе, што звычаі сумеснага прыняцця ежы адрозніваліся ў залежнасці ад рэгіёна альбо ад культавых традыцый пэўнай мясцовасці. Харчаванне ў мінойскую эпоху было досыць разнастайным<ref>[https://greekreporter.com/2014/06/06/the-food-of-ancient-cretans The Food of Ancient Cretans]</ref><ref>[https://cliomusetours.com/the-dietary-habits-of-minoans-that-survive-to-this-day The Dietary Habits of Minoans that Survive to This Day]</ref><ref>[https://study.com/academy/lesson/daily-life-in-the-minoan-civilization.html Daily Life in the Minoan Civilization]</ref>: [[Збожжавыя культуры|збожжа]], [[бабовыя]], [[Вінаградзіна|вінаград]], [[рыба]] і [[малюскі]], [[аліўкавы алей]], [[мёд]], мяса свойскай і дзікай жывёлы. У якасці [[Прыправа|прыпраў]] і [[Лекі|лекаў]] ужывалі духмяныя [[трава|травы]]<ref>[https://www.explorecrete.com/archaeology/minoan-herbs.html Archaeology, Mythology and History of Crete]</ref>. На мінойскіх [[пячатка]]х знаходзяць выявы жанчыны са сцебламі [[Мак снатворны|опіумнага маку]]. Многія даследчыкі ўпэўнены, што ў рытуальных мэтах практыкаваўся [[канібалізм]]{{sfn|Marinatos, N.|1993|с=102}}. Ужо ў дапалацавы час мінойцы карысталіся [[лён|ільнянымі]] [[тканіны|тканінамі]]. Верагодна, іх прывозілі з [[Старажытны Егіпет|Егіпту]]. Аднак ільняныя тканіны дрэнна афарбоўваюцца. Між тым, на [[фрэска]]х намаляваны людзі ў яркім афарбаваным [[вопратка|адзенні]]. Сучасныя даследчыкі мяркуюць, што іх выраблялі з мясцовых [[воўна|ваўняных]] тканін. Наяўнасць мясцовага [[ткацтва]] падцвярджаецца знаходкамі рэштак ткацкіх станкоў. [[Пігмент]]ы для фарбаў атрымоўвалі з [[Малюскі|малюскаў]]<ref>[https://textileranger.com/2014/10/10/minoan-textile-history/ TRACKING TEXTILE HISTORY: THE MINOANS]</ref>. Асновай мужчынскай вопраткі быў [[саронг (вопратка)|саронг]], які мацаваўся на стане з дапамогай рамяня. Яго можна было заправіць пад пахвіну для зручнейшага перасоўвання. Каля 1700 — 1500 гг. да н. э. у [[мода|модзе]] быў гульфік у выглядзе шырокага лапіка, надзетага над кароткім саронгам, які меў разрэзы па баках, каб агаліць сцёгны, і загнуты ззаду падобна качынаму хвасту. Пасля 1500 г. да н. э. гульфік быў заменены на доўгі саронг. Цікава, што гэтая змена ў абліччы мінойцаў былі зафіксаваны нават на малюнках егіпцян<ref name="Fashion In The Minoan Period">[https://www.encyclopedia.com/humanities/culture-magazines/fashion-minoan-period Fashion In The Minoan Period]</ref>. Мінойскі [[курас]], [[статуя|статуэтка]] (каля 1450 г. да н. э.) з паўночна-заходняй ускрвіны Крыта<ref>[https://www.khanacademy.org/humanities/ancient-art-civilizations/aegean-art1/minoan/a/statuette-of-a-male-figure-the-palaikastro-kouros Statuette of a Male Figure (The Palaikastro Kouros)]</ref>, дае ўяўленне пра мужчынскія [[прычоска|прычоскі]]. На ёй валасы выяўлены кароткімі за выключэннем адной доўгай пасмы, якая спускаецца з пярэдняй часткі галавы назад. Жаночая вопратка таксама змянялася з цягам часу. У дапалацавы перыяд жанчыны насілі плашчы і пояс на таліі, завязаны спераду. Для рук былі выразаны адтуліны, грудзі заставаліся аголенымі, шыю апраўляў высокі каўнер. У 1900 — 1700 гг. да н. э. часцей сустракаліся доўгія спадніцы з паясамі, якія двойчы абвівалі стан і завязваліся так, каб іх канцы заставаліся спераду. Карсажы пакідалі грудзі аголенымі, а каўняры паднімаліся аж да патыліцы. [[Спадніца|Спадніцы]] дэманстравалі мудрагелістыя плеценыя ўзоры. У 1700 — 1450 гг. да н. э. з'явіўся старанна прадуманы пояс, відавочна [[метал]]ічны, з тканіннай пракладкай. Ён пакрываў жывот у тым месцы, дзе ліф злучаўся са спадніцай. Узорысты фартух спадаў з поясу спераду і ззаду<ref name="Fashion In The Minoan Period"/>. Відавочна, жаночыя прычоскі змяняліся з узростам<ref>[https://www.chronikajournal.com/resources/Sheng-chieh%20Hsu%202012.pdf Florence Sheng-chieh Hsu Ritual Significance in Mycenaean Hairstyles]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Дзяўчыны пакідалі толькі дзве пасмы, астатнюю частку галавы галілі. Доўгія аб'ёмныя валасы, што ззаду запляталіся ў пучок або касу, маглі дазволіць сабе толькі дарослыя матроны з высокім сацыяльным статутам. На фрэсках малады ўзрост падкрэсліваўся сінім пігментам, а старасць — чырвоным. <gallery> Ανάκτορο Kνωσού Κρήτη (photosiotas) (10).jpg|Шэсце, фрэска з Кноса Fresco of a fisherman, Akrotiri, Greece.jpg|Рыбак, фрэска з Акраціры Wall painting of two women sitting on rocks from Pseira(settlement) - Heraklion AM - 01.jpg|Жанчына на камені, насценнае аздабленне з Псейры Cueilleuse de safran, fresque, Akrotiri, Grèce (coupes).jpg|Зборшчыца шафрану, фрэска з Акраціры </gallery> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар = Marinatos, N.|частка = |загаловак = Minoan Kingship and the Solar Goddess: A Near Eastern Koine|арыгінал = |спасылка =https://moodle.swarthmore.edu/pluginfile.php/645722/mod_resource/content/0/Marinatos%20Solar%20Kingship.pdf |адказны = |выданне = |месца = Urbana, Chicago, Springfield|выдавецтва = University of Illinois Press|год = 2013|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 978-0252079672|тыраж = |ref = }} * {{кніга|аўтар = Marinatos, N.|частка = |загаловак = Minoan Religion: Ritual, Image, and Symbol (Studies in Comparative Religion)|арыгінал = |спасылка =https://eclass.uoa.gr/modules/document/file.php/ARCH375/Minoan_religion_Ritual_image_and_symbol.pdf|адказны = |выданне = |месца = Columbia, South Carolina|выдавецтва = University of South Carolina Press|год = 1993|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 0872497445|тыраж = |ref = Marinatos, N.}} == Спасылкі == * [http://www.minoancrete.com Minoan Crete: Minoan civilization] * [https://www.worldhistory.org/Minoan_Civilization Minoan Civilization] * [https://cycladic.gr/en/page/minoikos-mikinaikos-politismos Minoan & Mycenaean Culture] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230317210524/https://cycladic.gr/en/page/minoikos-mikinaikos-politismos |date=17 сакавіка 2023 }} * [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5860/ Minoan Palatial Centres (Knossos, Phaistos, Malia, Zakros, Kydonia)] * [https://books.openedition.org/pucl/2842?lang=en Jan Driessen Chercher la femme1: Identifying Minoan Gender Relations in the Built Environment] [[Катэгорыя:Мінойская цывілізацыя]] [[Катэгорыя:Насельніцтва Старажытнай Грэцыі]] mmqjkphc3mv1njmht4rcxsaaxufvscp 0 68798 5163259 5136479 2026-07-09T11:31:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163259 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Чыгір}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Міхаіл Мікалаевіч Чыгір | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | тытул = [[Прэм’ер-міністр Беларусі]] | парадак = 2 | сцяг = Flag_of_Belarus_(1918,_1991-1995).svg | перыядпачатак = [[21 ліпеня]] [[1994]] | перыядканец = [[18 лістапада]] [[1996]] | папярэднік = [[Вячаслаў Кебіч]] | пераемнік = [[Сяргей Сцяпанавіч Лінг|Сяргей Лінг]] | прэзідэнт = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] | бацька = Мікалай Сямёнавіч Чыгір | маці = Анастасія Пятроўна Чыгір | жонка = Юлія Чыгір | дзеці = Аляксей і Аляксандр | партыя = [[КПСС]] ([[1962]] – [[1991]]) | узнагароды = {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{Ордэн Знак Пашаны}} | аўтограф = | Commons = }} '''Міхаіл Мікалаевіч Чыгір''' ({{ДН|24|5|1948}}, пас. Брацкі, {{МН|Капыльскі раён|у Капыльскім раёне}}, [[Мінская вобласць]]) — другі [[Прэм’ер-міністры Беларусі|Прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь]] ([[22 ліпеня]] [[1994]]—[[18 лістапада]] [[1996]]), сябра [[Аб’яднаная грамадзянская партыя|Аб’яднанай Грамадзянскай Партыі]], [[Палітычныя зняволеныя|палітвязень Беларусі]], [[вязень сумлення]] паводле [[Amnesty International]]<ref>http://www.hrights.ru/text/belorus/b12/Chapter20.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101031012208/http://hrights.ru/text/belorus/b12/Chapter20.htm |date=31 кастрычніка 2010 }} Михаил Чигирь — Узник совести</ref><ref name=":0">{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/documents/eur49/006/1999/en/|language=en|title=Document - Belarus: Prisoner of Conscience: Mikhail Chigir|publisher=[[Amnesty International]]|date=1999-04-15|accessdate=2012-07-10}}</ref>. == Біяграфія == Вучыўся ў [[Капыль]]скай сярэдняй школе № 1. Гуляў за зборную школы ў баскетбол. Любіў матэматыку, фізіку. Удзельнічаў у прадметных алімпіядах. Скончыў [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт народнай гаспадаркі]] ([[1970]]), спецфакультэт па міжнародных эканамічных адносінах пры маскоўскім інстытуце ([[1982]]). З [[1970]] па [[1971]] М. Чыгір працаваў эканамістам у Салігорскім аддзяленні Дзяржбанка СССР, у [[1971]]—[[1972]] — начальнікам крэдытнага аддзялення Бярэзінскага аддзялення Дзяржбанка. Служба ў войску (1972—1973). Служыў у [[Івана-Франкоўск]]у, у ваенна-паветраных войсках. Быў у штабе пісарам. Пасля звальнення ў запас атрымаў прапанову працаваць у Клецкім аддзяленні банка. У [[1983]] г. сям’я Чыгіроў пераехала ў [[Мінск]]. Спачатку працаваў у Маскоўскім аддзяленні дзяржбанка, потым запрасілі ў абкам партыі. Праз год перайшоў у [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КПБ]], дзе ў эканамічным аддзеле прапрацаваў чатыры гады інструктарам. У 1986 г. сам папрасіўся кіраўніком Мінскай гарадской канторы дзяржбанка. У 1988 г. стаў першым намеснікам старшыні кіравання «Аграпрамбанка». У 1989 г. быў на стажыроўцы ў «[[Дойчэ Банк]]у». Стаў першым намеснікам старшыні кіравання «Аграпрамбанка». У 1991 г. стаў старшынём праўлення «[[Белаграпрамбанк]]а». === На пасадзе прэм’ер-міністра === У ліпені [[1994]] г., пасля перамогі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] на [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (1994)|прэзідэнцкіх выбарах]], Міхаіл Чыгір стаў першым прэм’ер-міністрам у прэзідэнцкай рэспубліцы. У 1995 г. прадстаўляў Беларусь на [[Сусветны эканамічны форум|сусветным эканамічным форуме]] ў [[Давос]]е.<ref>https://www.svaboda.org/a/28239808.html Адкрыўся эканамічны форум у Давосе, на які афіцыйную Беларусь не запрашаюць 22 гады</ref> Працаваў на гэтай пасадзе да лістапада [[1996]] г. У лістападзе 1996 г. гучна пайшоў у адстаўку ў знак пратэсту супраць абвешчанага [[Рэферэндум у Беларусі (1996)|рэферэндуму]]. У гэты ж час, пратэстуючы супраць рэферэндуму, які прадугледжваў змену [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі]] і падаўжэнне паўнамоцтваў прэзідэнта, у адстаўку пайшлі міністр працы [[Аляксандр Сасноў]] і намеснік міністра замежных спраў [[Андрэй Алегавіч Саннікаў|Андрэй Саннікаў]]. Праз некаторы час пасля адстаўкі з’ехаў у [[Масква|Маскву]]. У 1998—1999 гг. працаваў кіраўніком расійскага прадстаўніцтва еўрапейскага канцэрна «GЕА». === Прэзідэнцкія выбары 1999 года і палітычны пераслед === Вярнуўся ў [[Мінск]] пасля таго, як апазіцыйная да прэзідэнта частка [[Вярхоўны Савет Беларусі|Вярхоўнага Савета]] ініцыявала альтэрнатыўныя [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (1999)|выбары прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] (абвешчаныя на май [[1999]] г.). Вылучыўся кандыдатам на гэту пасаду, спадзяючыся такім шляхам вярнуць краіну на дэмакратычны шлях развіцця. Гэтым выклікаў рэпрэсіі з боку ўладаў супраць сябе і членаў сям’і. Напярэдадні выбарчай кампаніі ў [[Варшава|Варшаве]] адбылася сустрэча мяркуемых кандыдатаў у прэзідэнты М. Чыгіра і [[Зянон Станіслававіч Пазняк|З. Пазняка]], а таксама старшыні ЦВК [[Віктар Іосіфавіч Ганчар|В. Ганчара]]. Абмяркоўвалася падпісанне закрытага мемарандуму. Былі ўзгодненыя чатыры пункты мемарандуму. Абраны ў выніку альтэрнатыўных выбараў прэзідэнт абавязаўся: абмежаваць прэзідэнцкія паўнамоцтвы, правесці парламенцкія выбары, увесці парпарцыйную сістэму выбараў, захоўваць суверэнітэт і незалежнасць Беларусі. З. Пазняк прапанаваў дапоўніць мемарандум яшчэ адным пунктам: спыніць адносіны з імперскай Расіяй. М. Чыгір не пагадзіўся. У выніку мемарандум не быў падпісаны.<ref>https://www.svaboda.org/a/24829977.html Навіны 19 траўня 1999 г.</ref> [[30 сакавіка]] [[1999]] г., за дзень перад рэгістрацыяй кандыдатаў у прэзідэнты на альтэрнатыўных выбарах, М. Чыгір быў арыштаваны па абвінавачванні ў «злоўжыванні службовымі паўнамоцтвамі» (арт. 166 КК РБ), перавышэнні ўлады і службовых паўнамоцтваў, халатнасці (абвінавачванне датычыла гадоў яго працы ў банкаўскай сферы і на пасадзе прэм’ер-міністра). Тым не менш, 31 сакавіка 1999 г. Цэнтральная выбарчая камісія пад кіраўніцтвам В. Ганчара зарэгістравала М. Чыгіра і З. Пазняка ў якасці кандыдатаў у прэзідэнты на альтэрнатыўных прэзідэнцкіх выбарах.<ref>https://www.svaboda.org/a/24829715.html Навіны 22 сакавіка 1999 г.</ref> Міжнародная праваабарончая арганізацыя «[[Amnesty International]]» прызнала яго [[Вязень сумлення|вязнем сумлення]]<ref name=":0" />. Знаходзіўся ў мінскім [[Пішчалаўскі замак|СІЗА-1]]. Кампанію па выбарах праводзіў выбарчы штаб М. Чыгіра пад кіраўніцтвам былога дэпутата Вярхоўнага Савета, старшыні камісіі ВС па эканамічнай палітыцы Васіля Шлындзікава. У выніку рэпрэсій і перашкод з боку ўлад выбары не адбыліся.<ref>https://www.svaboda.org/a/24829983.html Навіны 20 траўня 1999 г.</ref> М. Чыгір адмовіўся пісаць просьбу аб памілаванні на імя прэзідэнта, сваёй віны не прызнаў. У следчым ізалятары М. Чыгіра наведаў кіраўнік Кансультатыўнай назіральнай групы [[АБСЕ]] ў [[Мінск]]у [[Ханс-Георг Вік]]. [[30 лістапада]] [[1999]] г., пасля васьмі месяцаў зняволення, М. Чыгіру была змененая мера пакарання пад падпіску аб нявыездзе. [[19 мая]] [[2000]] Мінскі гарадскі суд, суддзя Аляксандр Васілевіч, прысудзіў тры гады пазбаўлення волі з адтэрміноўкай выканання прысуду на два гады (адвакатам М. Чыгіра выступала яго жонка — [[Юлія Чыгір]] і адвакат Аляксандр Пыльчанка, грамадскімі абаронцамі — прадстаўнікі [[Беларускі Хельсінкскі камітэт|Беларускага хельсінкскага камітэту]] Гары Паганяйла і [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Праваабарончага цэнтру «Вясна»]] [[Барыс Гюнтэр]]). На адносна «мягкі» прысуд паўплываў грамадска-палітычны дыялог паміж уладамі і дэмакратычнай апазіцыяй, які праходзіў у гэты час пры пасярэдніцтве місіі [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|АБСЕ]] ў Мінску. Пасля судовага працэсу пасол [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ў Беларусі Дэніел Спекхард назваў суд «палітычна матываваным шоу».<ref name="svaboda.org">https://www.svaboda.org/a/24832778.html Навіны 01 чэрвеня 2000 г.</ref> Падчас вынясення прысуду на ганку суда адбыўся інцындэнт паміж жонкай М. Чыгіра Юліяй, якая выконвала адвакацкія абавязкі, і міліцыянерам. Міліцыя не пускала ў будынак суда сыноў М. Чыгіра Аляксея і Аляксандра, сястру М.Чыгіра, журналістаў і людзей, якія прыйшлі падтрымаць былога прэм’ер-міністра. Ю. Чыгір патрабавала іх дапусціць да судовага працэсу. Затым маёр Амельчанка напаў на яе з-за спіны, траўмаваў ёй руку, пра што сведчыла медычная даведка і фотаматэрыялы, на якіх быў зафіксаваны вялікі сіняк на руцэ Ю. Чыгір. Абараняючыся, Ю. Чыгір ўкусіла міліцыянта за вуха. Яна напісала заяву ў пракуратуру ў якасці пацярпелай, аднак пракуратура [[Фрунзенскі раён (Мінск)|Фрунзенскага раёна г. Мінска]] ўзбудзіла крымінальную справу супраць Ю. Чыгір за нанясенне траўмы міліцыянеру. 20 кастрычніка 2000 г. Ю. Чыгір была асуджаная на два гады ўмоўна.<ref name="svaboda.org"/> [[5 снежня]] [[2000]] г. [[Вярхоўны суд]] адмяніў рашэнне мінскага гарадскога суда адносна М. Чыгіра і адправіў матэрыялы на дарасследаванне. Старшыня суда Міхаіл Кашко абгрунтаваў адмену прысуду немагчымасцю на падставе сабраных следчымі доказаў апраўдаць ці прызнаць М. Чыгіра вінаватым.<ref>https://www.svaboda.org/a/24834686.html Навіны 05 сьнежня 2000 г.</ref> М. Чыгір быў сябрам Нацыянальнага выканаўчага камітэта, ценявога ўрада дэмакратычнай часткі [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га склікання|Вярхоўнага Савета 13-га склікання.]]<ref>https://www.svaboda.org/a/24835374.html «ЦЕНЕВЫ ЎРАД» У ЦЕНІ?</ref> М. Чыгір прымаў удзел у [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2000)|парламенцкіх выбарах]] у [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палату прадстаўнікоў Народнага сходу]] ([[кастрычнік]] [[2000]] г.) і ў сваёй акрузе прайграў [[Наталля Пятроўна Машэрава|Наталлі Машэравай]]. У [[2001]] г. прыняў удзел у кампаніі па [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2001)|выбарах]] прэзідэнта. Выбыў з перадвыбарнай гонкі пасля таго, як не набраў неабходнай колькасці подпісаў выбаршчыкаў і не быў зарэгістраваны ў якасці кандыдата, падтрымліваў адзінага кандыдата ад дэмакратычных сіл [[Уладзімір Іванавіч Ганчарык|У. Ганчарыка]]. Напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў праследаванню падверглася таксама сям’я М. Чыгіра. У жніўні 2000 г., асцерагаючыся рэпрэсій, быў вымушаны з’ехаць у Германію старэйшы сын М. Чыгіра Аляксей.<ref>https://ex-press.by/rubrics/obshhestvo/2011/03/11/yuliya-chigir-sidet-i-ne-vysovyvatsya-eto-ne-nash-metod {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201202213834/https://ex-press.by/rubrics/obshhestvo/2011/03/11/yuliya-chigir-sidet-i-ne-vysovyvatsya-eto-ne-nash-metod |date=2 снежня 2020 }} Юлия Чигирь: «Сидеть и не высовываться — это не наш метод…»</ref> 10 лютага 2001 г. быў арыштаваны Аляксандр Чыгір, сын М. Чыгіра. Ён быў збіты пры затрыманні, абвінавачаны ў крадзяжы аўтамабіляў. 06 сакавіка 2002 г. А. Чыгір быў асуджаны на сем гадоў калоніі з канфіскацыяй маёмасці.<ref>https://www.svaboda.org/a/24872886.html АЛЯКСАНДРА ЧЫГІРА ЗАСУДЗІЛІ НА 7 ГАДОЎ</ref> Тры гады знаходзіўся ў СІЗА № 1 у Мінску. У 2004 г. адбыўся паўторны суд над А. Чыгіром, у выніку тэрмін быў скарочаны да чатырох гадоў зняволення. Год з тэрміну прысуду быў скасаваны ў выніку амністыі і ў красавіку 2004 г. А. Чыгір быў выпушчаны на волю ў зале суда. Неўзабаве А. Чыгір з’ехаў у [[Масква|Маскву]].<ref>https://www.svaboda.org/a/24873466.html ЧЫГІР І ЯГОНАЯ МАЦІ-АДВАКАТ ЗЬБІРАЮЦЦА АБСКАРДЖВАЦЬ ВЫНЕСЕНЫ ПРЫСУД</ref> Сям’я М. Чыгіра лічыла гэтую крымінальную справу палітычна матываванай і звязвала праследаванне А. Чыгіра з мяркуемым удзелам М. Чыгіра ў прэзідэнцкіх выбарах. Як сказаў М. Чыгір: «помсцілі мне праз майго сына». Падчас следства невядомымі быў збіты адвакат А. Чыгіра Аляксандр Пыльчанка.<ref>https://www.svaboda.org/a/27403163.html Дзеці беларускіх чыноўнікаў і крымінал. Каго абвінавачвалі, судзілі ці проста падазравалі</ref> [[23 ліпеня]] [[2002]] г. [[суд Фрунзенскага раёна Мінска]], суддзя [[Наталля Варэнік]], вынес прысуд М. Чыгіру — тры гады пазбаўлення волі з адтэрміноўкай выканання прысуду на два гады, а таксама пазбаўленне на пяць гадоў права займаць вызначаныя пасады, звязаныя з гаспадарча-распарадчай дзейнасцю. М. Чыгіра прызналі вінаватым ва ўтойванні падаткаў і ўхіленні ад падавання падатковых дэкларацый, што прычыніла дзяржаве шкоду ў асабліва буйным памеры. З улікам пені і іншых налічэнняў шкода склала 8 млн. 57 тыс. 355 рублёў. М.Чыгір абавязаны пакрыць нанесеную шкоду. Падчас дзеяння прысуду ён не можа пакідаць месца жыхарства без дазволу органаў [[Міністэрства ўнутраных спраў Беларусі|МУС]]. Мера пакарання — падпіска аб нявыездзе — пакінутая ў сіле. Па другім пункце абвінавачвання — службовая халатнасць у сувязі з выплатай авансавага плацяжу на суму звыш 1 млн. [[Долар ЗША|долараў]] [[ЗША]] канадскай фірме для будаўніцтва новага будынка «Белаграпрамбанка» — суд палічыў вінаватасць М.Чыгіра даказанай. Аднак у сувязі з заканчэннем тэрміну даўнасці спыніў працэс. М. Чыгір і далей браў удзел у грамадска-палітычным жыцці краіны.<ref>https://www.svaboda.org/a/24873521.html У ГАДАВІНУ ЗЬНІКНЕНЬНЯ ЗАХАРАНКІ Ў МЕНСКУ ПРАЙШЛА АКЦЫЯ «МЫ ПАМЯТАЕМ»</ref><ref>https://www.svaboda.org/a/2275271.html «Ваеннае становішча ў Беларусі?» Канфэрэнцыя ў Варшаве</ref> На [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|выбарах Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у 2010]] годзе быў даверанай асобай [[Яраслаў Раманчук|Яраслава Раманчука]].<ref>https://www.kp.by/daily/25665.3/826316/{{Недаступная спасылка}} Бывшие белорусские премьеры строят Минск, пишут книги и ищут для страны деньги</ref> == Асабістае == Жанаты, двое дзяцей, Аляксей і Аляксандр. Два ўнукі — Міхаіл і Станіслаў. {{Зноскі}} == Літаратура == * Кто есть кто в Республике Беларусь. Мн., 1999. С.274. Кто есть кто в Беларуси. Хто ёсць хто ў Беларусі. Who is who in Belarus. — Мн.: ООО «Мэджик Бук», 2004. — 284 с. * Palitviazni.info — 2013. — С. 70-71; * ''Аляксандр Тамкович.'' Лёсы. — СПб.: Невский Простор, 2010. — 472 с.,ил. — С. 379—388. — ISBN 978-594-7161-69-4  * Аляксандр Тамковіч. Найноўшая гісторыя ў асобах. 2013. С. 31-35. * Адзін дзень палітвязьня. 2009. С. 138—147. == Спасылкі == * https://www.svaboda.org/a/27953031.html * http://grodno-best.info/kto-est-kto-v-belarusi/chigir-mihail-nikolaevich-chygir-mihail-mikalaevich-chyhir-mikhail-mikalayevich.html{{Недаступная спасылка}} * https://www.youtube.com/watch?v=vBN16OOa42M * http://regionby.org/2009/07/27/27-iyulya-1990-goda-byla-prinyata-deklaraciya-o-gosudarstvennom-suverenitete-belarusi/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170331185236/http://regionby.org/2009/07/27/27-iyulya-1990-goda-byla-prinyata-deklaraciya-o-gosudarstvennom-suverenitete-belarusi/ |date=31 сакавіка 2017 }} * http://www.nv-online.info/by/158/printed/28441/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170428203900/http://www.nv-online.info/by/158/printed/28441 |date=28 красавіка 2017 }} * http://www.sn-plus.com/component/content/article/58-vibori-den-za-dnem/5636---vip--.html{{Недаступная спасылка}} * http://www.sn-plus.com/economics/4093-2011-06-05-17-56-26.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191023172602/http://www.sn-plus.com/economics/4093-2011-06-05-17-56-26.html |date=23 кастрычніка 2019 }} * https://news.tut.by/society/350105.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200803105416/https://news.tut.by/society/350105.html |date=3 жніўня 2020 }} * https://www.svaboda.org/a/1117286.html {{Кіраўнікі ўрадаў Беларусі}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чыгір Міхаіл Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] [[Катэгорыя:Вязні сумлення]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя вязнямі сумлення арганізацыяй Amnesty International у Беларусі]] k7tnohw57isr514sqlu5vx5pkjwk1fn 0 70529 5163089 5142164 2026-07-09T03:15:00Z 5163089 wikitext text/x-wiki {{coord|display=title|53|51|25|N|27|39|22|E|type:landmark_region:BY}} {{Картка кампаніі | назва = ААТ «Мінскі аўтамабільны завод» | лагатып = Minsky automoblie plant.png | тып = [[Адкрытае акцыянернае таварыства]] | дэвіз = | заснавана = [[1944]] | размяшчэнне = {{Сцяг|Беларусь}} г. [[Мінск]], [[Рэспубліка Беларусь]] | ключавыя фігуры = [[Генеральны дырэктар]] <br /> [[Валерый Валер’евіч Іванковіч]] | галіна = [[Аўтамабілебудаванне]] | прадукцыя = [[Грузавы аўтамабіль|грузавыя аўтамабілі]], [[аўтобус]]ы, спецтэхніка | абарот = | аўдытар = }} '''ААТ «Мінскі аўтамабільны завод»''' — [[Беларусь|беларускі]] вытворца [[Грузавы аўтамабіль|грузавых аўтамабіляў]], [[аўтобус]]аў, [[тралейбус]]аў, а таксама спецыяльнай тэхнікі і прычэпаў. == Гісторыя == === Савецкі перыяд === ==== 1944—1947 ==== Заснаваны [[9 жніўня]] [[1944]] г. пастановай Дзяржаўнага камітэта абароны аб арганізацыі аўтазборачнага завода ў Мінску. Адначасова з будаваннем завода, у кастрычніку [[1944]] г. пачынаецца зборка грузавых машын GMC и Studebaker з вузлоў і дэталей, якія паступалі па [[ленд-ліз]]у. Вырабленыя аўтамабілі адразу ж адпраўлялі на фронт. Зборка спынена ў кастрычніку [[1946]] г. За два гады было сабрана 18174 аўтамабіля. У красавіку 1946 г. быў асвоены выпуск прычэпаў. ==== 1947—1965 ==== У 1947 годзе на заводзе пачаўся выпуск грузавых аўтамабіляў. Першымі машынамі, якія выйшлі з цэха [[7 лістапада]] [[1947]] года, сталі 6-тонныя самазвалы [[МАЗ-205 (самазвал)|МАЗ-205]], створаныя яшчэ на [[Яраслаўскі маторны завод|Яраслаўскім аўтазаводзе]]. Да канца [[1950]] г. завод знаходзіўся ў стадыі будаўніцтва, таму на прадпрыемстве займаліся толькі зборкай машын і вытворчасцю драўляных кабін. Амаль 75 % камплектуючых агрэгатаў паступала ў [[Мінск]] з [[Яраслаўль|Яраслаўля]]. І толькі ў [[1951]] г. ў эксплуатацыю былі запушчаныя асноўныя вытворчыя магутнасці завода. На грузавікі серыі «[[МАЗ-200|200]]» ў [[1959]] і [[1964]] гадах прыйшоўся выпуск 100- і 200-тысячнага аўтамабіля маркі «МАЗ». У [[1950]] г. на МАЗе было створана канструктарскае бюро звышцяжкіх грузавых аўтамабіляў, якое ўзначаліў вядомы канструктар [[Барыс Львовіч Шапашнік]]. Пад яго кіраўніцтвам [[17 верасня]] 1950 г. быў сабраны першы 25-тонны кар’ерны самазвал [[МАЗ-525]]. У [[1957]] г. пачаўся выраб трохвосевай машыны МАЗ-530 грузападымальнасцю 40 тон. З [[1956]] г. МАЗ выпускаў таксама спецыяльныя колавыя машыны: будаўнічы МАЗ-528 і аэрадромны цягач МАЗ-541. У праграму таксама ўваходзілі аднавосевыя цягачы МАЗ-529В і МАЗ-531 для буксіроўкі скрэпераў. ==== 1965—1990 ==== Наступным важным этапам стала стварэнне заводам цяжкіх грузавікоў з бескапотнай кампаноўкай. Яшчэ ў 1958 годзе на МАЗе сабралі першыя ўзоры машын новага пакалення [[МАЗ-500]], але толькі ў [[1965]] г., пасля рэканструкцыі завода, разгарнулася іх серыйная вытворчасць. Базавым варыянтам стаў бартавы 7,5-тонны МАЗ-500 з колавай базай 3850 мм. У [[1970]] г. адбылася мадэрнізацыя 500-га сямейства. Колавая база бартавой мадэлі МАЗ-500А ўзрасла на 100 мм, грузападымальнасць павялічылася да 8 т. Пакаленне МАЗаў 1977-89 гадоў ([[МАЗ-5335]] і мадыфікацыі) прадстаўляла сабой набор розных пераходных камбінацый з шасі 500-й серыі, і адрознівалася толькі абліцоўваннем кабіны і суцэльнаметалічнай грузавой платформай. У канцы 1970-х распрацована новае — трэцяе пакаленне МАЗ. Першым у серыйнай вытворчасці ў 1978 г. з’явіўся седлавы цягач [[МАЗ-6422]] (6x4). Пераход на новае пакаленне практычна завяршыўся да [[1985]] г. Базавымі сталі седлавыя цягачы [[МАЗ-5432|МАЗ-54322]] і [[МАЗ-6422|МАЗ-64227]]. У [[1988]] г. пачалося супрацоўніцтва з нямецкай фірмай MAN, чые 360-моцныя рухавікі былі ўпершыню ўстаноўлены на цягачы МАЗ-54326 і МАЗ-64226. У [[1988]] г. на Парыжскім аўтасалоне завод прадставіў вопытны прататып — [[аўтапоезд]] [[МАЗ-2000]] «Перабудова» даўжынёй 15 метраў з сілавымі агрэгатамі, размешчанымі ўнутры паваротнай каляскі пад высокай абцякальнай кабінай. [[14 красавіка]] [[1989]] г. быў сабраны 1000000 грузавік. Ім стаў цягач [[МАЗ-6422]]. === Беларусь === ==== 1990-я ==== Пераход да эканамічных рэформ пачатку 90-х гадоў адзначыўся буйнымі эканамічнымі і палітычнымі ўзрушэннямі, якія паставілі МАЗ на грань катастрофы. У далейшым МАЗ змог аднавіць сілы, мадэрнізаваць свае папярэднія грузавікі і стварыць новае чацвёртае пакаленне. На іх з’явіліся больш сучасныя агрэгаты, АБС у прывадзе тармазоў, процібуксовачнай сістэма ASR. Нараўне з расійскімі рухавікамі Яраслаўскага і Тутаеўскага маторных заводаў усё шырэй сталі выкарыстоўвацца нямецкія маторы MAN, амерыканскія Cummins, англійскія Perkins. [[15 чэрвеня]] [[1992]] г. была падпісана дамоўленасць паміж Мінскім Аўтамабільным Заводам і нямецкай аўтобуснай фірмай [[Neoplan|Неаплан (Neoplan)]], на падставе якой МАЗу была перададзена ліцэнзія на вытворчасць гарадскога аўтобуса Neoplan 4014 і турыстычнага лайнера Neoplan 316SHD. Былі перададзены таксама зборачныя прыстасаванні і тэхнічная дакументацыя. Першыя шэсць нізкападлогавых аўтобусаў былі сабраныя з нямецкіх машына-камплектаў у [[1993]] годзе на плошчах [[МЗКЦ|Мінскага завода колавых цягачоў]]<ref>http://os1.ru/article/anniversary/2007_11_A_2008_04_10-14_26_16/</ref>. Першая пастаўка аўтобусаў МАЗ у прамыслова значных аб’ёмах адбылася ў [[1997]] г. [[Файл:1999. Stamp of Belarus 0342.jpg|thumb|200px|left|[[МАЗ-6430]]]] [[11 сакавіка]] [[1997]] г. з канвеера сышоў першы двухвосевы седлавы цягач сямейства «[[МАЗ-5440|5440]]» чацвёртага пакалення. Пачатак новаму трохвосеваму пакаленню даў седлавы цягач [[МАЗ-6430]] для 46-тонных аўтацягнікоў. [[Файл:MAZ-MAN 543268 truck.JPG|thumb|200px|[[МАЗ-MAN]]-543268]] {{Асноўны артыкул|МАЗ-MAN}} [[10 снежня]] [[1997]] года ў Мінску была падпісана дамова аб стварэнні сумеснага беларуска-нямецкага прадпрыемства ЗАТ «[[МАЗ-MAN|МАЗ-МАН]]». Першай прадукцыяй новага прадпрыемства сталі двухвосевыя седлавыя цягачы МАЗ-MAN-543265 і МАЗ-MAN-543268<ref name="adt-2015-03-05">{{cite web |url = https://adt.by/pervyj-laureat-respublikanskogo-avtomobilnogo-konkursa/ |title = Первый лауреат республиканского автомобильного конкурса |date = 05.03.2015 |publisher = adt.by |access-date = 2021-02-01 |lang = ru |archive-date = 5 лютага 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210205165621/https://adt.by/pervyj-laureat-respublikanskogo-avtomobilnogo-konkursa/ |url-status = dead }}</ref>. Машыны ўяўлялі сабой шасі [[МАЗ-5432]] з рухавіком MAN, каробкай перадач [[ZF]] і кабінай ад [[MAN F2000]]. На МАЗ-MAN-543265 усталёўваўся рухавік ''D 2866 LF 21'' (370 к.с., Euro-1), на МАЗ-MAN-543268 — ''D 2866 LF 20'' (400 к.с., Euro-2). У красавіку [[1998]] года быў сабраны першы грузавік. Зборка ажыццяўлялася не на канвееры, а на асобных участках-пастах, дзе стаялі некалькі чалавек, якія адзін за адным паступова ўсталёўвалі на машыну ўсе вузлы і агрэгаты. На 45 адсоткаў першы аўтамабіль складаўся з імпартных камплектуючых. Нямецкімі былі матор, кабіна ў поўнай камплектацыі і стандартнай афарбоўцы, каробка перадач, счапленне, шэраг пнеўмаэлементаў і інш. Раму, масты, пярэднюю вось, сядло вырабілі на МАЗе. У кастрычніку [[1998]] года на «МАЗ-МАНе» пачаў працу свой зборачны канвеер<ref name="adt-2018-04-23">{{cite web |url = https://adt.by/pervyiy-gruzovik-maz-man/ |title = Первый грузовик МАЗ-МАН |date = 23.04.2018 |publisher = adt.by |access-date = 2021-02-01 |lang = ru |archive-date = 5 лютага 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210205180359/https://adt.by/pervyiy-gruzovik-maz-man/ |url-status = dead }}</ref>. У [[1999]] г. завод прадставіў сярэднетанажны грузавік [[МАЗ-4370]] з дызелем [[ММЗ Д-245|Д-245.9]] (136 к.с.) Мінскага маторнага завода. Яго вытворчасць пачалася ў сакавіку 2000 г. ==== 2000-я ==== {{У планах}} {| style="margin:auto; clear:both;" | {|class="wikitable" style="float:left; margin-right:1.4em; text-align:center; font-size:90%; background:#eee;" |+ Вытворчасць грузавых аўтамабіляў<br />у 2000—2009 гады<ref name="ar-2002-04">{{артыкул |загаловак = Автопром СНГ: итоги года |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2002 |нумар = 4 |старонкі = 71 }} {{ref-ru}}</ref><ref name="ar-2003-04">{{артыкул |загаловак = Грузовой автопром СНГ: итоги года |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2003 |нумар = 4 |старонкі = 61 }} {{ref-ru}}</ref><ref name="ar-2004-04">{{артыкул |загаловак = Автопром СНГ в 2003 году: грузовики и автобусы |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2004 |нумар = 4 |старонкі = 67 }} {{ref-ru}}</ref><ref name="ar-2005-04">{{артыкул |загаловак = Производство грузовиков и автобусов в СНГ |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2005 |нумар = 4 |старонкі = 70 }} {{ref-ru}}</ref><ref name="ar-2006-04">{{артыкул |загаловак = Производство грузовиков и автобусов в СНГ (по данным АСМ-Холдинга) |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2006 |нумар = 4 |старонкі = 65 }} {{ref-ru}}</ref><ref name="ar-2008-03">{{артыкул |загаловак = Автозаводы СНГ: итоги года |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2008 |нумар = 3 |старонкі = 82 }} {{ref-ru}}</ref><ref name="ar-2009-03">{{артыкул |загаловак = Автозаводы СНГ: итоги года |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2009 |нумар = 3 |старонкі = 75 }} {{ref-ru}}</ref><ref name="ar-2010-03">{{артыкул |загаловак = Производство грузовиков и автобусов в СНГ за январь—декабрь |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2010 |нумар = 3 |старонкі = 72 }} {{ref-ru}}</ref> | <timeline> ImageSize = width:500 height:200 PlotArea = left:50 right:20 top:30 bottom:30 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.87) id:values value:gray(0.33) id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:26000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 align:left bar:2000 from:0 till:13085 bar:2001 from:0 till:14293 bar:2002 from:0 till:15431 bar:2003 from:0 till:16856 bar:2004 from:0 till:19713 bar:2005 from:0 till:20255 bar:2006 from:0 till:20949 bar:2007 from:0 till:22985 bar:2008 from:0 till:23359 bar:2009 from:0 till:9964 PlotData= textcolor:values fontsize:XS bar:2000 at: 13085 fontsize:S text: 13085 shift:(-15,5) bar:2001 at: 14293 fontsize:S text: 14293 shift:(-15,5) bar:2002 at: 15431 fontsize:S text: 15431 shift:(-15,5) bar:2003 at: 16856 fontsize:S text: 16856 shift:(-15,5) bar:2004 at: 19713 fontsize:S text: 19713 shift:(-15,5) bar:2005 at: 20255 fontsize:S text: 20255 shift:(-15,5) bar:2006 at: 20949 fontsize:S text: 20949 shift:(-15,5) bar:2007 at: 22985 fontsize:S text: 22985 shift:(-15,5) bar:2008 at: 23359 fontsize:S text: 23359 shift:(-15,5) bar:2009 at: 9964 fontsize:S text: 9964 shift:(-11,5) </timeline> |- |} {|class="wikitable" style=" text-align:center; font-size:90%; background:#eee;" |+ Вытворчасць аўтобусаў<br />у 2000—2009 гады<ref name="ar-2002-04"/><ref name="ar-2003-04"/><ref name="ar-2004-04"/><ref name="ar-2005-04"/><ref name="ar-2008-03"/><ref name="ar-2009-03"/><ref name="ar-2010-03"/> | <timeline> ImageSize = width:500 height:200 PlotArea = left:50 right:20 top:30 bottom:30 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.87) id:values value:gray(0.33) id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:2100 ScaleMajor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 align:left bar:2000 from:0 till:500 bar:2001 from:0 till:429 bar:2002 from:0 till:446 bar:2003 from:0 till:480 bar:2004 from:0 till:577 bar:2005 from:0 till:938 bar:2006 from:0 till:1724 bar:2007 from:0 till:1692 bar:2008 from:0 till:1813 bar:2009 from:0 till:1176 PlotData= textcolor:values fontsize:XS bar:2000 at: 500 fontsize:S text: 500 shift:(-9,5) bar:2001 at: 429 fontsize:S text: 429 shift:(-9,5) bar:2002 at: 446 fontsize:S text: 446 shift:(-9,5) bar:2003 at: 480 fontsize:S text: 480 shift:(-9,5) bar:2004 at: 577 fontsize:S text: 577 shift:(-9,5) bar:2005 at: 938 fontsize:S text: 938 shift:(-9,5) bar:2006 at: 1724 fontsize:S text: 1724 shift:(-11,5) bar:2007 at: 1692 fontsize:S text: 1692 shift:(-11,5) bar:2008 at: 1813 fontsize:S text: 1813 shift:(-11,5) bar:2009 at: 1176 fontsize:S text: 1176 shift:(-11,5) </timeline> |- |} |} ==== 2010-я ==== У пачатку [[2010]]-х абмяркоўвалася стварэнне сумеснага прадпрыемства з расійскім вытворцам «[[КамАЗ|КАМАЗ]]». У [[2011]] годзе брытанская аўдытарская кампанія Ernst&Young правяла ацэнку рынкавага кошту МАЗа, якая склала $800 млн<ref>{{cite web |url = https://av.by/news/ernst-and-young-maz-stoit-ne-bolee-800-mln-dollarov |title = Ernst &amp; Young: МАЗ стоит не более 800 млн долларов |publisher = [[av.by]] |date = 2011-11-15 |access-date = 2021-10-23 |language = ru |archive-date = 23 кастрычніка 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20211023175858/https://av.by/news/ernst-and-young-maz-stoit-ne-bolee-800-mln-dollarov |url-status = dead }}</ref>. {{У планах}} ==== 2020-я ==== Аб’ём вытворчасці за [[2020]] год склаў 10762 адзінкі. Асноўныя экспартныя рынкі: [[Расія]] (рэалізавана 5275 машын, у тым ліку 3991 грузавы аўтамабіль і 805 адзінак пасажырскай тэхнікі) і [[Украіна]] (рэалізаваныя 1012 грузавых аўтамабіляў і 354 адзінкі пасажырскай тэхнікі, 110 прычэпаў, доля на ўкраінскім рынку склала 21,7 %)<ref>{{cite web |url = https://www.belta.by/society/view/maz-otvet-na-novye-vyzovy-rost-objemov-proizvodstva-i-prodazh-426508-2021/ |title = МАЗ – ответ на новые вызовы: рост объемов производства и продаж |publisher = belta.by |date = 2021-02-01 |access-date = 2021-02-01 | language = ru }}</ref>. == Міжнародныя санкцыі == 21 чэрвеня 2021 года Мінскі аўтамабільны завод (а таксама яго дырэктар Іванковіч) быў унесены ў [[Чорны спіс Еўрасаюза|санкцыйны спіс]] [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]]<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32021R0997&from=EN COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2021/997] — {{нп3|Афіцыйны часопіс Еўрапейскага Саюза|Афіцыйны часопіс Еўрапейскага Саюза|uk|Офіційний вісник Європейського Союзу}}, 21.06.2021</ref><ref>{{Cite web|last=RFE/RL|date=2021-06-25|title=In Photos: What EU Sanctions Against Belarus Look Like|url=https://www.rferl.org/a/eu-sanctions-belarus-companies/31326064.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808153955/https://www.rferl.org/a/eu-sanctions-belarus-companies/31326064.html|archive-date=2021-08-08|access-date=2021-08-14|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]|language=en}}</ref>. Таксама МАЗ і Іванковіча ў санкцыйныя спісы ўключылі [[Канада]]<ref>{{Cite web|url=https://www.international.gc.ca/world-monde/international_relations-relations_internationales/sanctions/consolidated-consolide.aspx?lang=eng|title=Consolidated Canadian Autonomous Sanctions List|date=2015-10-19|publisher=[[Міністэрства міжнародных спраў Канады]]|access-date=2021-06-29|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-08-12|title=Entire Economic Spheres Can Be Paralised in Belarus|url=https://charter97.org/en/news/2021/8/12/432880/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812141111/https://charter97.org/en/news/2021/8/12/432880/|archive-date=2021-08-12|access-date=2021-08-15|publisher=[[Хартыя'97]]|language=en}}</ref>, [[Швейцарыя]]<ref>{{Cite web|last=Shields|first=Michael|date=2021-07-07|editor-last=Liffey|editor-first=Kevin|title=Swiss widen sanctions list against Belarus|url=https://www.reuters.com/world/europe/swiss-widen-sanctions-list-against-belarus-2021-07-07/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707215407/https://www.reuters.com/world/europe/swiss-widen-sanctions-list-against-belarus-2021-07-07/|archive-date=2021-07-07|access-date=2021-07-10|publisher=[[Reuters]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-08-11|title=Sanctions program: Belarus: Verordnung vom 11. August 2021 über Massnahmen gegenüber Belarus (SR 946.231.116.9), Anhang 7 und 8|url=https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-08-11.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815071230/https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-08-11.pdf|archive-date=2021-08-15|access-date=2021-08-15|publisher={{нп3|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|de|Staatssekretariat für Wirtschaft}}|language=en}}</ref>. 6 ліпеня 2021 года да чэрвеньскага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя<ref>{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the European Union on the alignment of certain third countries with the Council Decision (CFSP) 2021/1002 concerning restrictive measures in view of the situation in Belarus|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/07/06/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-the-alignment-of-certain-countries-concerning-restrictive-measures-in-view-of-the-situation-in-belarus/|publisher=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2021-07-06|access-date=2021-09-10|lang=en}}</ref>. 24 сакавіка 2023 года [[Міністэрства фінансаў ЗША]] ўвяло [[Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб|абмежавальныя меры]] адносна Мінскага аўтамабільнага завода і яго дырэктара Валерыя Іванковіча<ref>[https://www.autoparus.by/publication/134863 Мінфін ЗША увёў санкцыі супраць беларускіх заводаў МАЗ і БелАЗ]</ref><ref>{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/samaljot-lukaszenki-trapiu-pad-sankcyi-zsza|title=Самалёт Лукашэнкі трапіў пад санкцыі ЗША|work=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=24-03-2023}}</ref>. 27 траўня 2023 года Украіна таксама ўвяла санкцыі супраць завода<ref>{{cite web|url=https://www.currenttime.tv/a/ukraine-sanktsii-rzhd-belorus/32430533.html|title=Украина ввела санкции против 51 человека и 220 юридических лиц. В списке структуры РЖД и 19 белорусских предприятий|website=[[Настоящее Время]]|date=2023-05-27|language=ru}}</ref>. == Структура == * ААТ «Мінскі аўтамабільны завод» — кіруючая кампанія холдынгу «БелаўтаМАЗ» * ААТ «Асіповіцкі завод аўтамабільных агрэгатаў» * ААТ «Баранавіцкі аўтаагрэгатны завод» * ААТ «[[Брэстмаш]]» * ААТ «Гродзенскі механічны завод» * ААТ «Дзяржынскі эксперыментальна-механічны завод» * ААТ «Кавальскі завод цяжкіх штамповак» ([[Жодзіна]]) * ААТ «Клецкі мехзавод» * «[[Магілёўтрансмаш]]» * ААТ «ТАіМ» ([[Бабруйск]]) == Прадукцыя == === Грузавікі === {| class="wikitable" |- ! style="width:150px; height:150px;" | Сярэднетанажныя ! [[Файл:MAZ-4371 chassis.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-4371]] ! [[Файл:Dump truck (grain carrier) MAZ-4571N2-537-000.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-4571]] ! [[МАЗ-4381]] ! style="width:150px;" | [[МАЗ-4581]] |- ! style="width:150px; height:150px;" | 4х2 ! [[Файл:МАЗ с манипулятором на выставке в Хабаровске ф1.JPG|150px]]{{clear}}[[МАЗ-5340]] ! [[Файл:MAZ-5440.JPG|150px]]{{clear}}[[МАЗ-5440]] ! [[Файл:MAZ-555026 long-haul truck with MAZ-857100 trailer (02).jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-5550]] |- ! style="width:150px; height:150px;" | 6х4 ! [[Файл:Budpragres-2019 2.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-6312]] ! [[Файл:MAZ-643028 truck 3.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-6430]] ! [[Файл:MAZ-6501C9 truck 2.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-6501]] ! [[МАЗ-6513]] |- ! style="width:150px; height:150px;" | 6х6 ! [[Файл:MAZ-6302 C9 timber carrier truck with trailer (1).jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-6302]] ! [[Файл:MAZ-6318 timber carrier truck (2).jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-6318]] |- ! style="width:150px; height:150px;" | 8х4 ! [[Файл:MAZ dump truck 2.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-6516]] |- ! style="width:150px; height:150px;" | 8х8 ! [[МАЗ-6526]] |- |} === Аўтобусы === {| class="wikitable" |- ! [[Файл:Minsk bus 01.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-103]] |- ! [[Файл:MAZ-203 in Minsk — Vaŭpšasava street.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-203]] ! [[Файл:Автобус МАЗ-206 Тирасполь-Бендеры - Донор.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-206]] ! [[Файл:MAZ 226 in Dobrush.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-226]] ! [[Файл:Аўтобус МАЗ-215.169.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-215]] ! [[Файл:MAZ-216.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-216]] |- ! [[Файл:MAZ-231 p02.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-231]] ! [[Файл:Glaspo Motors 9G Magway (1) Travelarz.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-232]] ! [[Файл:MAZ-251-Reisebus in München.JPG|150px]]{{clear}}[[МАЗ-251]] ! [[Файл:MAZ-257 bus.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-257]] |- ! [[Файл:MAZ-303.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-303]] |- ! [[Файл:Автобус МАЗ-171 в аэропорту Кишинёва - Донор.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-171]] ! [[МАЗ-271]] |- |} === Тралейбусы === {| class="wikitable" |- ! [[Файл:MAZ-203T70 (Minsk) p3.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-203Т]] |- |} === Лёгкія камерцыйныя аўтамабілі === {| class="wikitable" |- ! [[Файл:MAZ-281 (281040 modification) 04.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-281]] ! [[Файл:MAZ-365022 LCV - 01.jpg|150px]]{{clear}}[[МАЗ-3650]] |- |} == Спорт == У 1987—1992 гг МАЗ удзельнічаў у чэмпіянаце Еўропы па кальцавых гонках на грузавіках<ref name="maz_sport">[http://www.abw.by/number/see_note/419/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130520202808/http://www.abw.by/number/see_note/419/|date=20 мая 2013}}</ref>. Апошнім выступленнем кальцавога МАЗа стаў этап чэмпіянату свету ў Францыі, дзе Генадзь Драпкін заняў другое месца. Але па вяртанні дадому каманда была расфарміравана, праект закрыты, машына разукамплектавана, а пазней распілавана на металалом. У 1999—2001 гг каманда «МАЗ-Яравіт» удзельнічае ў чэмпіянаце Еўропы па трак-трыяле. У 2000 годзе экіпаж Пётр Орсік / Дзмітрый Кніга стаў пераможцам чэмпіянату. У 2001-м экіпаж паўтарыў сваё дасягненне<ref name="maz_sport2">[http://www.abw.by/number/see_note/9144/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110323203728/http://www.abw.by/number/see_note/9144/|date=23 сакавіка 2011}}</ref>. {{Асноўны артыкул|МАЗ-СПОРТаўта}} [[Файл:La Gaceta (Mirá las máquinas) - Dakar 2017 - Viazovich.jpg|thumb|200px|[[МАЗ-5309RR]] на ралі Дакар-2017]] З [[2010]] года каманда Мінскага аўтамабільнага завода — «[[МАЗ-СПОРТаўта]]» — прымае ўдзел у міжнародных [[ралі-рэйд]]ах «Шаўковы шлях», [[Дакар (ралі)|«Дакар»]], «Золата кагана» і інш. {{Гл. таксама|МАЗ-1500}} == Кіраўніцтва завода == Мінскі аўтамабільны завод у розныя гады ўзначальвалі: * [[Іван Фёдаравіч Талкуноў]] (1944—1946) * [[Рыгор Барысавіч Марціросаў]] (1946—1949) * [[Уладзімір Дзмітрыевіч Майбарада]] (1949—1955) * [[Сяргей Міхайлавіч Кішкін]] (1955—1959) * [[Іван Міхайлавіч Дзёмін]] (1959—1982) * [[Міхаіл Фёдаравіч Лаўрыновіч]] (1982—1994) * [[Георгій Аляксандравіч Ісаевіч]] (1994—1995) * [[Валянцін Аркадзевіч Гурыновіч]] (1996—2006) * [[Мікалай Нікандравіч Косцень]] (2007—2009) * [[Аляксандр Васілевіч Бароўскі]] (2009—2012) * [[Віктар Анатолевіч Асноўскі]] (2013—2014) * [[Дзмітрый Сцяпанавіч Кацярыніч]] (2015—2019) * [[Валерый Валер’евіч Іванковіч]] (з 2019) === Генеральныя канструктары === * [[Міхаіл Сцяпанавіч Высоцкі]] (1961—1996) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{commonscat-inline|Minsky Avtomobilny Zavod}} * [http://www.maz.by/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200513201753/http://maz.by/ |date=13 мая 2020 }} * [http://www.maz-man.by/ Сайт сумеснага прадпрыемства МАЗ-MAN] {{МАЗ}} {{Аўтамабілебудаўнічыя прадпрыемствы Беларусі}} {{Аўтамабілебудаўнічыя прадпрыемствы СССР}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мінскі аўтамабільны завод| ]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінска]] [[Катэгорыя:1944 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:Вытворцы грузавых аўтамабіляў]] [[Катэгорыя:Машынабудаўнічыя прадпрыемствы]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] ra3qvh6lle8yo99j88f0p5zh4unsa6l 0 70539 5163173 5162085 2026-07-09T08:58:40Z D.L.M.I. Bel 33064 5163173 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Камайскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Пастаўскі раён]] |Уключае = 81 населены пункт |Сталіца = [[Камаі]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2104 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 270,2619 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Кама́йскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Камаі]]. Тэрыторыя сельсавета складае 27 026,19 га. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Гадуцішскі раён|Гадуцішскага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 25 лістапада 1940 года ў складзе Пастаўскага раёна. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных [[Вярэнькаўскі сельсавет|Вярэнькаўскага]] і [[Пастаўскі сельсавет|Пастаўскага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 3 жніўня 1954 года тэрыторыя скасаванага Пастаўскага сельсавета была далучана да [[Загацкі сельсавет|Загацкага сельсавета]]<ref>Постановление Президиума Верховного Совета БССР от 3 августа 1954 г. О внесении изменения и дополнений в указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. «Об объединении сельских советов Молодечненской области» // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 27 красавіка 1957 года ў склад сельсавета з Загацкага сельсавета перададзены вёскі [[Гуменнікі (Пастаўскі раён)|Гуменнікі]] і [[Краскі (Пастаўскі раён)|Краскі]]<ref>Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. 2 снежня 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Навасёлкаўскі 2-гі сельсавет|Навасёлкаўскага 2-га сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 снежня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 17.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Камайскага сельсавета 60 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|57}}</ref>. 17 мая 1985 года ў склад сельсавета з [[Дварчанскі сельсавет|Дварчанскага сельсавета]] перададзены 13 населеных пунктаў ([[Аляхнішкі]], [[Барадзіно (Пастаўскі раён)|Барадзіно]], [[Вараноўшчына]], [[Васточная]], [[Дашкі (Камайскі сельсавет)|Дашкі]], [[Дварчаны (Камайскі сельсавет)|Дварчаны]], [[Драбышы (Пастаўскі раён)|Драбышы]], [[Загачча]], [[Мацуты]], [[Падлявонавічы]], [[Рубеж (Пастаўскі раён)|Рубеж]], [[Рудзі (Пастаўскі раён)|Рудзі]] і [[Шкіралі]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 мая 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 17 (1823).</ref>. 20 чэрвеня 1988 года да Камайскага сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Мулярскі сельсавет (Пастаўскі раён)|Мулярскага сельсавета]] (26 населеных пунктаў: вёскі [[Багдзюны (Пастаўскі раён)|Багдзюны]], [[Варкацішкі]], [[Гадуцішкі (Пастаўскі раён)|Гадуцішкі]], [[Гражулі]], [[Гэйбавічы]], [[Ёцішкі]], [[Жукішкі]], [[Крукі II]], [[Мантагалішкі]], [[Мільконты]], [[Мірклішкі (Пастаўскі раён)|Мірклішкі]], [[Муляры (Пастаўскі раён)|Муляры]], [[Мунцавічы (Пастаўскі раён)|Мунцавічы]], [[Новагадуцішкі]], [[Оцкавічы]], [[Пустошка (Камайскі сельсавет)|Пустошка]], [[Сакуны (Пастаўскі раён)|Сакуны]], [[Старчуны]], [[Цалінова]], [[Цябуты (Пастаўскі раён)|Цябуты]], [[Чарняты (Пастаўскі раён)|Чарняты]], [[Чычэлі]], [[Юзафінова]], [[Янкішкі (вёска)|Янкішкі]], [[Янковічы]] і чыгуначны раз’езд [[Камайка (вёска)|Камайка]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 20 чэрвеня 1988 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 27 (1941).</ref>. 8 красавіка 2004 года са складу сельсавета былі выключаны 19 сельскіх населеных пунктаў ([[Баяры (Пастаўскі раён)|Баяры]], [[Данеўцы]], [[Дуброўшчына (Пастаўскі раён)|Дуброўшчына]], [[Жыгуны]], [[Лапуны]], [[Лаўцы (Пастаўскі раён)|Лаўцы]], [[Лопуці]], [[Марачы (Пастаўскі раён)|Марачы]], [[Міцкяны]], [[Навасёлкі 2 (Пастаўскі раён)|Навасёлкі 2]], [[Падвішняк]], [[Папоўцы (Пастаўскі раён)|Папоўцы]], [[Рамейкі (Пастаўскі раён)|Рамейкі]], [[Роскаш (Пастаўскі раён)|Роскаш]], [[Русакі (Лынтупскі сельсавет)|Русакі]], [[Саранчаны (вёска)|Саранчаны]], [[Свіркі (Пастаўскі раён)|Свіркі]], [[Скарпаўцы]], [[Чырвоны Ручай]]) у межах сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Блакітныя азёры» (далучаныя да [[Лынтупскі сельсавет|Лынтупскага сельсавета]]) і ўключаныя ўсе сельскія населеныя пункты скасаванага [[Мягунскі сельсавет|Мягунскага сельсавета]] (20 населеных пунктаў: [[Андрушышкі]], [[Віршалы]], [[Гродзі (Пастаўскі раён)|Гродзі]], [[Дзяўгуны (Пастаўскі раён)|Дзяўгуны]], [[Жардэлі]], [[Жарскія (Пастаўскі раён)|Жарскія]], [[Каралеўцы (Пастаўскі раён)|Каралеўцы]], [[Кукляны]], [[Лодасі (вёска)|Лодасі]], [[Мацковічы]], [[Мягуны]], [[Пуцяцішкі]], [[Пятровічы (Камайскі сельсавет)|Пятровічы]], [[Рамашкавічы]], [[Сурвілішкі (Пастаўскі раён)|Сурвілішкі]], [[Свербляўшчына]], [[Трапшавічы]], [[Фаворкі (хутар)|Фаворкі]], [[Цялятнікі]], [[Шыльва]])<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. 20 чэрвеня 2008 года скасаваны вёскі [[Бядункі]], [[Ёцішкі]], [[Юзафінопаль]] і хутары [[Падаляхнішкі]], [[Пнёва (Пастаўскі раён)|Пнёва]], [[Свербляўшчына]], [[Шыльва]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-180/2009_180_9_24238.pdf Решение Поставского районного Совета депутатов от 20 июня 2008 г. № 80 Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190712224852/http://www.pravo.by/pdf/2009-180/2009_180_9_24238.pdf|date=12 ліпеня 2019}}</ref>, 16 сакавіка 2010 года — вёска [[Лаўцы (Пастаўскі раён)|Лаўцы]]<ref>[https://pravo.by/pdf/2010-115/2010_115_9_31144.pdf Решение Поставского районного Совета депутатов от 16 марта 2010 г. № 160 Об упразднении сельских населенных пунктов]</ref>, 30 ліпеня 2010 года — вёска [[Цялятнікі]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2011-5/2011_5_9_37095.pdf Решение Поставского районного Совета депутатов от 30 июля 2010 г. № 16 Об упразднении сельского населенного пункта]</ref>, 27 сакавіка 2013 года — вёска [[Ейны]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913v0057518&p1=1 Решение Поставского районного Совета депутатов от 27 марта 2013 г. № 152 Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района]</ref>. 10 кастрычніка 2013 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Шыркаўскі сельсавет (Пастаўскі раён)|Шыркаўскага сельсавета]] (16 вёсак: [[Бацвінавічы]], [[Вярэнькі (Пастаўскі раён)|Вярэнькі]], [[Ідаліна]], [[Койры (Камайскі сельсавет)|Койры]], [[Падаляны (Пастаўскі раён)|Падаляны]], [[Параскі]], [[Пятроўшчына (Пастаўскі раён)|Пятроўшчына]], [[Скураты (Пастаўскі раён)|Скураты]], [[Труханкі]], [[Фалевічы (Пастаўскі раён)|Фалевічы]], [[Шабаны (Пастаўскі раён)|Шабаны]], [[Шусціцкія]], [[Юшкаўшчына]], [[Якавічы (Пастаўскі раён)|Якавічы]], [[Ясева]] і [[Яськавічы (Пастаўскі раён)|Яськавічы]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292 Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210511010538/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1|date=11 мая 2021}}</ref>. 2 мая 2018 года скасаваны вёскі [[Васточная]] і [[Віршалы]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918v0089157&p1=1 Решение Поставского районного Совета депутатов от 2 мая 2018 г. № 10 Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района и внесении изменений в некоторые решения Поставского районного Совета депутатов]</ref>, 25 сакавіка 2022 года — вёска [[Дашкі Малыя]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D922v0115244&p1=1 Решение Поставского районного Совета депутатов от 25 марта 2022 г. № 198 Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района]</ref>, 8 ліпеня 2026 года — вёска [[Мацковічы]], хутары [[Ерынова]] і [[Падсосна (Пастаўскі раён)|Падсосна]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926v0147020|title=Решение Поставского районного Совета депутатов от 23 июня 2026 года № 161 «Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района Витебской области»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (74 населеныя пункты) — 2570 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 74,6 % — [[беларусы]], 15,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 7,6 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=19 лютага 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (85 населеных пунктаў) — 2104 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Архіў == [[Архіў]]ныя дакументы Камайскага сельсавета захоўваюцца ў Занальным дзяржаўным архіве горада [[Глыбокае]]<ref>[http://fk.archives.gov.by/fond/112811/ Фондавы каталог дзяржаўных архіваў Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190924202032/http://fk.archives.gov.by/fond/112811/ |date=24 верасня 2019 }}{{ref-ru}}</ref>. Архіў ахоплівае 1945—2011 гады і складаецца з пратаколаў сельвыканкамаў, статыстычных справаздач, пратаколаў агульных сходаў грамадзян, бюджэтаў, гаспадарчых кніг, спісаў па розным катэгорыям насельніцтва і інш. Памер архіва — 1311 старонка. Шыфр архіва — BY ЗГАГлб ф. 1156. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Камайскі сельсавет}} {{Пастаўскі раён}} [[Катэгорыя:Камайскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гадуцішскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 8z2ky7huy606cutasyicc9hjjh98od1 0 71414 5163099 4922473 2026-07-09T05:18:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163099 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва=Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь |арыгінальная назва= |арыгінальнае название1 = |арыгінальнае название2 = |скарачэнне=МАЗ |краіна=Беларусь |эмблема= |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы= |друк= |шырыня друку = |подпіс друку= |выява = |шырыня малюнка = |подпіс выявы = |дата стварэння= |папярэднік1= |папярэднік2= |папярэднік3 = |папярэднік4= |папярэднік5= |дата скасавання = |пераемнік = |падначаленне= |штаб-кватэра= |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min= |lat_sec= |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min =|lon_sec= |region_code=BY |супрацоўнікаў= |бюджэт = |імя главы1= [[Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў]] |пасада главы1= Міністр |імя главы2 = [[Юрый Леанідавіч Горбіч]] |пасада главы2 = Першы намеснік міністра |вышэйстаячае ведамства = |падведамны орган1= |документ1= |документ2= |сайт=http://minzdrav.gov.by |частка нататак = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь''' — рэспубліканскі орган дзяржаўнага кіравання, які падпарадкоўваецца [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савету Міністраў]] [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]<ref>[http://www.minzdrav.by/med/min/pol.htm Постановление Совета Министров Республики Беларусь 23.08.2000 № 1331 (в редакции постановления Совета Министров Республики Беларусь 01.08.2005 № 843) ПОЛОЖЕНИЕ о Министерстве здравоохранения Республики Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101125184525/http://minzdrav.by/med/min/pol.htm |date=25 лістапада 2010 }}</ref>. Размяшчаецца ў Мінску па [[Вуліца Мяснікова (Мінск)|вул. Мяснікова]], 39. == Кіраўніцтва == * Міністр — [[Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў]]. * Першы намеснік Міністра — [[Юрый Леанідавіч Горбіч]]. * Намеснік Міністра — Галоўны дзяржаўны санітарны ўрач Рэспублікі Беларусь — [[Святлана Уладзіміраўна Нячай]]. * Намеснік Міністра — [[Аляксандр Генадзьевіч Старавойтаў]]. * Намеснік Міністра — [[Барыс Мікалаевіч Андрасюк]]. Маецца шэраг падпарадкаваных дзяржаўных арганізацый. == Міністры == * [[Дзмітрый Леанідавіч Піневіч]] (27 лістапада 2020 — 25 студзеня 2024), * [[Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў]] (з 25 студзеня 2024). {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.minzdrav.by/med/inst/index.php Арганізацыі аховы здароўя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101125155503/http://minzdrav.by/med/inst/index.php |date=25 лістапада 2010 }} * [http://pravoby.info/tema/minzdrav/ Міністэрства аховы здароўя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100926225555/http://www.pravoby.info/tema/minzdrav/ |date=26 верасня 2010 }} {{Кіраўнікі аховы здароўя Беларусі}} {{Выканаўчая ўлада Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міністэрствы Беларусі|Аховы здароўя]] [[Катэгорыя:Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь| ]] jyqv09ijwjg4d2ayjkfrhrio1wqpn4r 0 73424 5163100 5136401 2026-07-09T05:35:50Z 5163100 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Орган выканаўчай улады |назва = Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь |скарачэнне = Мінкульт |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |тэкст_поля_краіна = |сцяг_па_гадам = |эмблема = Эмблема Міністэрства культуры РБ.jpg |шырыня эмблемы = 225 px |подпіс эмблемы = Эмблема Міністэрства культуры |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = Мінск. Міністэрствы інфармацыі і культуры Беларусі (02).jpg |шырыня выявы = |подпіс выявы = Уваход у будынак міністэрства |дата стварэння = [[25 жніўня]] [[1991]] |папярэднік1 = [[Міністэрства культуры і друку]] |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падначаленне = [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь]] |штаб-кватэра = 220004, [[Мінск]], [[Праспект Пераможцаў (Мінск)|пр. Пераможцаў]], 11 |region_code = BY |супрацоўнікаў = |бюджэт = 230,8 млрд [[Беларускі рубель|рублёў]]<ref>{{Спасылка| дата публікацыі = 13 лістапада 2008| url = http://www.pravo.by/WEBNPA/text.asp?RN=H10800450| загаловак = Закон Рэспублікі Беларусь аб рэспубліканскім каштарысе на 2009 год| выдавецтва = Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь| дата = 27 жніўня 2010| мова = ru| title = Архіўная копія| access-date = 11 снежня 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20110122013020/http://www.pravo.by/WEBNPA/text.asp?RN=H10800450| archive-date = 22 студзеня 2011| url-status = dead}}</ref> (2009) |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя главы1 = [[Руслан Іосіфавіч Чарнецкі|Руслан Чарнецкі]] |пасада главы1 = Міністр |імя главы2 = пасада вакантная |пасада главы2 = Першы намеснік |імя главы3 = Валерый Іванавіч Грамада |пасада главы3 = Намеснік |вышэйстаячае ведамства = [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь]] |падведамны орган1 = [[Мінскрэстаўрацыя]] |падведамны орган2 = [[Белпрамкультура]] |дакумент1 = |дакумент2 = |сайт = [http://www.kultura.by www.kultura.by] |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь''' ('''''Мінкульт Беларусі''''') — [[ведамства]] [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|ўрада Беларусі]], упаўнаважанае ажыццяўляць парадкаванне мастацтва. Міністр культуры прызначаецца і здымаецца з пасады [[Прэзідэнт Беларусі|прэзідэнтам]]. З 2 снежня 2024 года пасаду міністра займае [[Руслан Іосіфавіч Чарнецкі]]. == Гісторыя == Пасля здабыцця Беларуссю незалежнасці [[25 жніўня]] [[1991]] года Міністэрства культуры больш як 14 год працягвала кіравацца Пастановай [[Савет міністраў БССР|Савета міністраў]] [[БССР]] ад [[12 лютага]] [[1970]] г. № 37. [[9 жніўня]] [[1996]] года ўрад ухваліў Пастанову № 525 аб новай уставе міністэрства, паводле якой прэзідэнт упершыню ўпаўнаважваўся прызначаць і вызваляць ад пасады міністра<ref>{{cite web | url = http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor78/text78244.htm| title = Пастанова Кабінета міністраў ад 9 жніўня 1996 г. № 525| work = Сайт Валерыя Леванеўскага| date = 27 жніўня 2010 }}</ref>. === Палітычны крызіс 2020-х гадоў === {{асноўны артыкул|Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)}} У час [[Палітычныя чысткі ў Беларусі (2020-я)|шырокамаштабных палітычных чыстак]] 11 студзеня 2022 года былі звольнены [[Наталля Хвір]], начальніца ўпраўлення па ахове гісторыка-культурных каштоўнасцей Міністэрства культуры, і Святлана Краюшкіна, намесніца начальніка аддзела ўзгаднення і рэстаўрацыі, якая ўзгадняла навукова-праектную дакументацыю на выкананне рамонтна-рэстаўрацыйных работ<ref name="nashaniva2">{{cite web|date = 11-01-2022|url =https://nashaniva.com/?c=ar&i=282886|title = З Міністэрства культуры звольнілі адказных за ахову спадчыны|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date = 2022-01-22|language = be}}</ref>. [[Наталля Задзяркоўская]], адказная за пытанні культуры і нацыянальнай спадчыны ў [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народным антыкрызісным ўпраўленні]], каментуючы сітуацыю, што за 2021 год з апарата Міністэрства культуры звольнена практычна палова складу кіраўнікоў сярэдняга звяна, для звальнення «дастаткова проста мець уласнае меркаванне і прафесійныя прынцыпы»<ref name="by_culture">[https://t.me/by_culture/3891 З упраўлення па ахове гісторыка-культурных каштоўнасцей Міністэрства культуры звольнілі Наталлю Хвір, начальніцу ўпраўлення, і Святлану Краюшкіну, намесніцу начальніка аддзела ўзгаднення і рэстаўрацыі.]</ref>. Выступаючы 21 студзені 2022 года перад канстытуцыйным рэферэндумам на «дыялогавай пляцоўцы» ў [[Стоўбцы|Стоўбцах]], тагачасны міністр культуры [[Анатоль Маркевіч]] прызнаў, што ў падначаленай яму галіне праводзяцца маштабныя кадравыя чысткі па ідэалагічных матывах<ref name="nashaniva1">{{cite web|date = 2022-01-20|url = https://nashaniva.com/?c=ar&i=283363|title = Міністр культуры: Больш за 300 чалавек з нашых калектываў «папрасілі». І я лічу гэта правільным |publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date = 2022-01-22|language = be}}</ref>: {{цытата|Не хаваю, што праводзілі і праводзім сур'ёзную працу па тых нашых супрацоўніках, работніках, якія займаюць дэструктыўную пазіцыю. Маё глыбокае перакананне, што на двух крэслах знаходзіцца не атрымліваецца. Гэта недапушчальна. Трэба вызначыцца, у рэшце рэшт. Па гэтых меркаваннях больш за 300 чалавек з нашых калектываў папрасілі. І лічу гэта правільным. Работнікі культуры пастаянна ўзаемадзейнічаюць з людзьмі і шмат у чым фарміруюць грамадскую думку. Таму нельга паводзіць сябе па падвойных стандартах. Трэба вызначыцца.}} == Структура == # Цэнтральны апарат — 7 упраўленняў, 4 аддзелы і адзін дэпартамент<ref>{{cite web| date = 27 жніўня 2010| url = http://www.kultura.by/rus/industries/structure/minstruct/| title = Будова цэнтральнага апарату Міністэрства культуры| publisher = Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь| language = ru| access-date = 20 лютага 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20101125233758/http://kultura.by/rus/industries/structure/minstruct| archive-date = 25 лістапада 2010| url-status = dead}}</ref>; # 7 упраўленняў у выканаўчых камітэтах абласцей і [[Мінск]]у; # Прадпрыемствы «Тэатральныя майстэрні», «[[Мінскрэстаўрацыя]]», «[[Віцебскрэстаўрацыя]]», «Праектрэстаўрацыя», «Аб’яднаная дырэкцыя аб’ектаў, якія будуюцца», «Светакон», «[[Белпрамкультура]]» ([[Гомель]]), «Аўтабаза Мінкультуры», «энтр музеязнаўчых, аздабленчых і даследчых работ», а таксама выдавецтва «[[Культура і мастацтва]]»; # Музеі — [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|мастацкі музей]], [[музей гісторыі і культуры Беларусі]], «[[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс|музей-запаведнік Нясвіж]]», [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|музей Вялікай Айчыннай вайны]], [[Брэсцкая крэпасць]], музеі [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Янкі Купалы]], [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|Якуба Коласа]], [[Літаратурны музей Максіма Багдановіча|Максіма Багдановіча]] і [[Дзяржаўны літаратурны музей Петруся Броўкі|Петруся Броўкі]], [[музей гісторыі беларускай літаратуры]], [[Дзяржаўны музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь|музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Беларусі]], [[Беларускі дзяржаўны музей народнага дойлідства і побыту|музей народнага дойлідства і побыту]]; # [[Тэатр]]ы — [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|оперы і балета]], [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Віцебскі драматычны]], [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага|драматычны тэатр імя Горкага]], [[Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі|беларускай драматургіі]], [[Мінскі маладзёжны тэатр эстрады|Маладзёжны тэатр эстрады]]; # Установы мастацтва — [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў]], [[Беларуская акадэмія музыкі|акадэмія музыкі]] і гімназія-каледж пры ёй, [[Беларуская акадэмія мастацтваў|акадэмія мастацтваў]], [[Мінскае мастацкае вучылішча імя Аляксея Глебава]]; # [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальная бібліятэка]]<ref>{{cite web| date = 27 жніўня 2010| url = http://www.kultura.by/rus/industries/structure/| title = Будова кіравання галіною культуры (Пералік дзяржаўных арганізацый, падпарадкаваных Міністэрству культуры Рэспублікі Беларусь)| publisher = Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь| language = ru| access-date = 20 лютага 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20101125151532/http://kultura.by/rus/industries/structure| archive-date = 25 лістапада 2010| url-status = dead}}</ref>. == Пазіцыя па ахове помнікаў гісторыі і культуры == У маі 2010 года кіраўнік Беларусі [[Аляксандр Лукашэнка]] падпісаў указ аб будаўніцтве ў [[Мінск]]у побач з цыркам шматфункцыянальнага комплексу. Праект прадугледжваў знос будынка [[Першая мінская электрастанцыя|першай мінскай электрастанцыі]], пабудаванай у 1890 годзе. Электрастанцыя мела статус гісторыка-культурнай каштоўнасьці. Знос станцыі падтрымала Міністэрства культуры Беларусі. Нягледзячы на тое, што паводле 28-га артыкула Закона аб ахове гісторыка-культурнай спадчыны рашэнне аб зносе гісторыка-культурных каштоўнасьцях можа прымаць толькі найвышэйшы орган выканаўчай улады [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савет міністраў]] (і толькі ў выключных выпадках), знос электрастанцыі адбыўся ў 2012 годзе<ref>[https://news.tut.by/society/216893.html У Мінску пачалі руйнаваць будынак першай электрастанцыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201127100905/https://news.tut.by/society/216893.html |date=27 лістапада 2020 }} // [[Эўрарадыё]], [[TUT.BY]]</ref><ref>[https://realty.ej.by/reconstruction/2011/12/19/po_faktu_snosa_pervoy_minskoy_elektrostantsii_vozbuzhdeno_ugolovnoe_delo.html По факту сноса первой минской электростанции может быть возбуждено уголовное дело] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200814050138/https://realty.ej.by/reconstruction/2011/12/19/po_faktu_snosa_pervoy_minskoy_elektrostantsii_vozbuzhdeno_ugolovnoe_delo.html |date=14 жніўня 2020 }} // ej.by {{ref-ru}}</ref>. Па факце зносу распачатая крымінальная справа<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=65260 Па факце зносу першай мінскай электрастанцыі распачатая крымінальная справа] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>. У сувязі з будаўніцтвам забаўляльнага цэнтру «Бульбаш-хол» у ахоўнай зоне мемарыялу Курапаты, праваабаронцы і грамадскія актывісты накіравалі зварот у дзяржорганы аб недапушчальнасці згаданага будаўніцтва. 25 лістапада 2012 года актывісты атрымалі адказ з Міністэрства культуры, дзе сцвярджалася пра выяўленыя парушэнні пры будаўніцтве і далейшае спыненне будаўніцтва<ref>{{Навіна|загаловак=Будаўніцтва «Бульбаш-хола» прыпыняецца толькі часткова|спасылка=http://euroradio.by/report/budaunictva-bulbash-hola-prypynyaecca-124094|выдавец=[[Эўрарадыё]]|дата публікацыі=25 лістапада 2012|копія=https://euroradio.fm/report/budaunictva-bulbash-hola-prypynyaecca-124094|дата копіі=25 лістапада 2012|дата доступу=30 красавіка 2017|url-status=dead}}</ref>. Аднак 1 снежня 2014 года Міністэрства культуры скараціла ахоўную зону Курапатаў са 120 да 50 метраў, і будаўніцтва забаўляльнага цэнтру было ўзаконенае, а знос пабудоваў так і не адбыўся. У чэрвені 2018 года ў будынках «Бульбаш-холу» адкрылася рэстарацыя пад іншай назвай. Уначы 26 красавіка 2014 года на скрыжаванні вуліц К. Маркса і Маладзёжнай [[Гродна]] будаўнікі знеслі гістарычны будынак XIX стагоддзя. Будынак уяўляў сабой гістарычную каштоўнасць, але яго частковы знос ухваліла Міністэрства культуры Беларусі<ref>[http://vgr.by/home/society/14621-nochyu-v-tsentre-grodno-snosili-zdanie-kotoromu-bolshe-100-let Ночью в центре Гродно сносили здание, которому больше 100 лет (добавлено видео)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160328232820/http://www.vgr.by/home/society/14621-nochyu-v-tsentre-grodno-snosili-zdanie-kotoromu-bolshe-100-let |date=28 сакавіка 2016 }} // Вечерний Гродно {{ref-ru}}</ref><ref>[https://news.tut.by/society/480918.html Исторический дом на улице Карла Маркса, 22 в Гродно снесли] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200925164031/https://news.tut.by/society/480918.html |date=25 верасня 2020 }} // [[TUT.BY]] {{ref-ru}}</ref><ref>[https://grodno24.com/construction/v-czentre-grodno-snesli-istoricheskoe-zdanie-xix-veka.html В центре Гродно снесли историческое здание XIX века] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190716230116/https://grodno24.com/construction/v-czentre-grodno-snesli-istoricheskoe-zdanie-xix-veka.html |date=16 ліпеня 2019 }} // grodno24.com {{ref-ru}}</ref>. У верасні 2015 года ў Гродна знеслі будынак пачатку ХХ стагоддзя дзеля новабудоўлі<ref>[http://s13.ru/archives/118710 Фотофакт: в Гродно приступили к сносу здания начала прошлого века. На его месте появится элитная новостройка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170830225856/http://s13.ru/archives/118710 |date=30 жніўня 2017 }} // s13.ru {{ref-ru}}</ref>. Зімой 2016 года ў Гродна знеслі гістарычны будынак 1870 году пабудовы<ref>[https://grodno.in/news/10579/ Историческое здание на К. Маркса в Гродно снесли окончательно из-за плохого состояния ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200930143120/https://grodno.in/news/10579/ |date=30 верасня 2020 }} // grodno.in {{ref-ru}}</ref>. 7 мая 2018 года адбыўся знос будынку ў [[Ракаўскае прадмесце|Ракаўскім прадмесці Мінска]] па вуліцы Вызвалення, гісторыка-культурнай каштоўнасці XIX стагоддзя. Ад будынка засталося толькі дзьве сцяны. Знос адбыўся з ініцыятывы галавы [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату]] [[Павел (Панамароў)|Паўла (Панамарова)]]. Галоўнай мэтай зносу адзначаная пабудова комплексу Беларускай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхату. Нягледзячы на пратэсты [[Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры|Таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры]], праект пабудовы комплексу падтрымаў кіраўнік Беларусі [[Аляксандр Лукашэнка]]. Грамадскі актывіст Антон Матолька, які быў сведкам зносу, выклікаў міліцыю і звярнуўся ў Міністэрства культуры, аднак з Мінкульту атрымаў адказ, што знос знаходзіцца пад іх кантролем<ref>[https://citydog.by/post/tvj-mitropolit/ Теперь все ясно. Зачем Митрополит Павел просит снести исторические здания в центре Минска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170731114735/http://citydog.by/post/tvj-mitropolit/ |date=31 ліпеня 2017 }} // citydog.by {{ref-ru}}</ref><ref>[https://citydog.by/post/snesli-zdanie/ Как это возможно? Ради нового комплекса Белорусской православной церкви в центре Минска снесли часть исторического здания (фото)]{{Недаступная спасылка}} // citydog.by {{ref-ru}}</ref><ref>[https://realty.tut.by/news/building/599849.html?crnd=44126 Ради нового комплекса БПЦ в центре Минска сносят часть исторического здания 19 века] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200813031151/https://realty.tut.by/news/building/599849.html?crnd=44126 |date=13 жніўня 2020 }} // [[TUT.BY]] {{ref-ru}}</ref>. Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхату яшчэ ў 2016 годзе прасіў намесніка прэм’ер-міністра Беларусі [[Наталля Качанава|Наталлю Качанаву]] выключыць будынкі на вуліцы Вызвалення 6 і 6а са спісу гісторыка-культурных каштоўнасцяў і даць дазвол на іх поўны знос<ref>[https://news.tut.by/society/492040.html «Ситуация очень серьезная». В Сети всплыли намерения БПЦ снести исторические здания в Минске] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200815153139/http://news.tut.by/society/492040.html |date=15 жніўня 2020 }} // [[TUT.BY]] {{ref-ru}}</ref>. Аднак тады міністэрства культуры запэўніла, што яно «не дазволіць зруйнаваць будынкі». Начальнік аддзела па ахове гісторыка-культурных каштоўнасцяў Міністэрства культуры Наталля Хвір у каментары БелаПАН адзначала: «Гістарычны цэнтр Мінска сам па сабе з'яўляецца каштоўнасцю. Будынак па вуліцы Вызвалення можна аднавіць, гэта мы і будзем рэкамендаваць царкве»<ref>[https://news.tut.by/society/493006.html Минкульт встал на защиту исторических зданий в Минске, которые хочет снести БПЦ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200928095730/https://news.tut.by/society/493006.html |date=28 верасня 2020 }} // [[TUT.BY]] {{ref-ru}}</ref>. == Міністры == === Міністры культуры БССР === * [[Рыгор Якаўлевіч Кісялёў|Рыгор Кісялёў]] (1953—1964) * [[Міхал Аляксандравіч Мінковіч|Міхаіл Мінковіч]] (1964—1971) * [[Юрый Міхайлавіч Міхневіч|Юрый Міхневіч]] (1971—1988) * [[Яўген Канстанцінавіч Вайтовіч|Яўген Вайтовіч]] (1988—1994) === Міністры культуры Рэспублікі Беларусь === * [[Анатоль Іванавіч Бутэвіч|Анатоль Бутэвіч]] (1994—1996) — міністр культуры і друку * [[Аляксандр Уладзіміравіч Сасноўскі|Аляксандр Сасноўскі]] (1996—2000) * [[Леанід Гуляка]] (2000—2005) * [[Уладзімір Фёдаравіч Матвяйчук|Уладзімір Матвяйчук]] (2005—2009) * [[Павел Латушка]] (2009—2012) * [[Барыс Уладзіміравіч Святлоў|Барыс Святлоў]] (2012—2017) * [[Юрый Паўлавіч Бондар|Юрый Бондар]] (28 верасня 2017 — 19 лістапада 2020) * [[Анатоль Мечыслававіч Маркевіч|Анатоль Маркевіч]] (19 лістапада 2020 — 2 снежня 2024) * [[Руслан Іосіфавіч Чарнецкі]] (2 снежня 2024 — 9 красавіка 2026)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/356478|title=Міністрам культуры прызначаны артыст Руслан Чарнецкі|website=Наша Ніва|date=2024-12-02|access-date=2024-12-02}}</ref> * [[Марат Сяргеевіч Маркаў]] (з 9 красавіка 2026) {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.kultura.by Сайт Міністэрства культуры Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101218135020/http://kultura.by/ |date=18 снежня 2010 }} {{Міністры культуры Беларусі|nocat=1}} {{Выканаўчая ўлада Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міністэрствы Беларусі|Культуры]] [[Катэгорыя:Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь| ]] 2bow74am2s3a7mqy330j961fdcclpdj 0 76338 5163010 4699895 2026-07-08T17:44:10Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Арфа]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5163010 wikitext text/x-wiki {{Музычны інструмент |назва = Арфа |выява = Harp.png |класіфікацыя = * [[Струнныя музычныя інструменты|Струнны інструмент]] * [[Шчыпковыя музычныя інструменты|Шчыпковы струнны інструмент]] |дыяпазон = [[Файл:Range harp.svg|140пкс]] |подпіс дыяпазону = Дыяпазон сучаснай педальнай арфы |роднасныя інструменты = * [[Ліра, музычны інструмент|Ліра]] * [[Гуслі]] |музыканты =[[Спіс арфістаў]] |вікісховішча=Harps }} '''А́рфа''', або '''гарфа''' — шчыпковы [[Струнны музычны інструменты|струнны]] [[музычны інструмент]]. Мае форму трохвугольніка, складаецца з '''рэзананснага корпусу-скрыні''' даўжынёй прыблізна ў 1 метр, які пашыраецца дадолу; ранейшая яго форма была чатырохвугольная, цяперашняя — закругленая з аднаго боку; ён забяспечаны плоскай [[дэка]]й, зробленай звычайна з кляновага дрэва, пасярэдзіне якой уздоўж корпусу прымацоўваюць вузкую і тонкую рэйку з цвёрдага дрэва, у якой прабіты адтуліны для пранізвання жыльных струн; з '''верхняй часткі''' ('''вялікага [[грыф]]а'''), змеяпадобна выгнутай, якая прымацавана да вяршыні корпуса і ўтварае з ім востры вугал; да гэтай часткі прымацаваны шыпы для мацавання струн і іх наладжвання; з '''пярэдняга бруса ў форме калоны''', які прызначаны для супраціўлення сіле нацягнутых паміж грыфам і рэзанансным корпусам струн. На арфе нацягнуты струны толькі для здабывання гукаў дыятанічнай гамы, бо арфы раней мелі значны гукавы аб’ём (пяць [[актава|актаў]]) і месца для струн поўнай храматычнай гамы неставала. Таму на арфе без педалі можна сыграць толькі адну гаму. Для храматычнага павышэння ў ранейшыя часы трэба было ўкарочваць струны прыцісканнем пальцамі да грыфа; пазней прыціскаць струны да грыфа сталі з дапамогай адмысловых кручкоў. Такія арфы аказаліся вельмі няёмкімі для выканаўцаў; гэтыя недахопы ў значнай ступені выпраўлены механізмам на педалях, вынайдзеным [[Якаб Хохбрукер|Якабам Хохбрукерам]] у 1720 годзе. Майстар прымайстраваў да арфы сем педаль, якія дзейнічалі на прывадах праз пустую прастору бруса, якія праходзілі да грыфа і прыводзілі кручкі ў стан прыціскання струн, што давала па ўсім аб’ёме арфы храматычнае павышэнне гуку. == Знакамітыя арфісты == * {{нп5|Нікаля Бакса||ru|Бокса, Николя}} * [[Вера Дулава]] * [[Марсель Турн’е]] * [[Альфонс Хасельманс]] * [[Вольга Эрдэлі]] * [[Ганна-Марыя Раўнапольская-Дын]] == Дзяржаўны сімвал == Арфа была сімвалам [[Ірландыя|Ірландыі]] на працягу стагоддзяў. Яна ўпершыню ўжыта як сімвал Ірландыі на сцягу англійскага караля шатландскага караля [[Якаў I (кароль Англіі)|Якава (Джэймс) I]] (ён жа шатландскі кароль Якаў (Джэймс) VI), з таго часу арфа выяўлена на ўсіх каралеўскіх сцягах Англіі, Вялікабрытаніі і Злучанага каралеўства, хоць стыль малюнка змяняўся. З 1922 года незалежная Ірландыя ўжывае арфу як дзяржаўны сімвал, ён выяўлены на Вялікай дзяржаўнай пячатцы Ірландыі, на гербе, прэзідэнцкім сцягу і прэзідэнцкай пячатцы, а таксама шэрагу іншых дзяржаўных знакаў і дакументаў. Арфа таксама выяўлена на ірландскіх манетах ад сярэднявечча да сучасных ірландскіх манет [[еўра]]. == Спасылкі == {{Commons|Category:Harps|выгляд=міні}} {{Струнныя музычныя інструменты}} {{Інструменты сімфанічнага аркестра}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Шчыпковыя музычныя інструменты]] [[Катэгорыя:Хардафоны]] [[Катэгорыя:Арфа]] 5dcbxneth30spnglc42hkdhrez91vl8 0 79799 5162994 4622351 2026-07-08T16:03:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162994 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Запрудскі}} {{Навуковец |Імя = |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = [[педагогіка]] |Месца працы = [[Акадэмія паслядыпломнай адукацыі (Мінск)|Акадэмія паслядыпломнай адукацыі]] |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|кандыдат|педагагічных навук}} |Навуковае званне = |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} '''Мікала́й Іва́навіч Запру́дскі''' (нар. {{ДН|21|5|1948}}, [[Міраслаўка|в. Міраслаўка]] {{МН|Бярэзінскага раёна|ў Бярэзінскім раёне|Бярэзінскі раён}} [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]) — беларускі [[педагог]], медыяадукатар, прафесар [[Кафедра, падраздзяленне ўніверсітэта|кафедры]] педагогікі і менеджменту адукацыі [[Акадэмія паслядыпломнай адукацыі (Мінск)|Акадэміі паслядыпломнай адукацыі]], галоўны рэдактар навукова-метадычнага часопіса «[[Фізіка: праблемы выкладання]]», [[кандыдат педагагічных навук]], [[дацэнт]]. == Кірункі навуковых інтарэсаў == * Навукова-метадычнае забеспячэнне павышэння кваліфікацыі педагогаў; дыдактычныя асновы тэхналагізацыі педагагічнага працэсу ў школе і ў паслядыпломнай адукацыі; праектаванне і мадэляванне аўтарскіх дыдактычных сістэм<ref>http://www.academy.edu.by/details/personnels/zaprudsky {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090213224420/http://academy.edu.by/details/personnels/zaprudsky |date=13 лютага 2009 }}</ref>. * М. І. Запрудскі вядзе наступныя вучэбныя курсы: класічная дыдактыка, гісторыя развіцця дыдактычных сістэм, дыдактычныя асновы кіравання якасцю адукацыі, педагагічныя асновы сучасных адукацыйных тэхналогій. * З’яўляецца трэнерам па такім эфектыўным школьным тэхналогіям, як модульная, інтэгральная, праектнае абучэнне, педагагічныя майстэрні, перакуленае навучанне, актыўная ацэнка, кааператыўнае навучанне і інш. * М. І. Запрудскі — ініцыятар і арганізатар унікальнага летніка настаўнікаў, навуковы кансультант шэрагу інавацыйных праектаў у агульнаадукацыйных установах<ref>http://www.academy.edu.by/details/personnels/zaprudsky/letnik.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110619030618/http://academy.edu.by/details/personnels/zaprudsky/letnik.html |date=19 чэрвеня 2011 }}</ref>. * М. І. Запрудскі — папулярызатар у Беларусі тэхналогіі навучання [[Актыўная ацэнка|Актыўная Ацэнка]] (Formative Assessment) — інавацыйнай сістэмы навучання, заснаванай на якаснай зваротнай сувязі. * М. І. Запрудскі займаецца прасоўваннем школьнай [[Медыяадукацыя|медыяадукацыі]] ў Беларусі. * М. І. Запрудскі з’яўляецца навуковым кансультантам курсаў дыстанцыйнага навучання «Актыўная ацэнка» і «Медыяадукацыя ў школе» == Асноўныя выданні == М. І. Запрудскі — аўтар больш за 200 навуковых і метадычных прац<ref name="academy.edu.by">http://www.academy.edu.by/details/personnels/zaprudsky/publ.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110619030640/http://academy.edu.by/details/personnels/zaprudsky/publ.html |date=19 чэрвеня 2011 }}</ref>, у тым ліку каля 30 кніг (частка з іх у сааўтарстве), шмат прац<ref name="academy.edu.by"/>, апублікаваных у навукова-метадычных часопісах «Физика в школе»<ref>Запрудский Н. И. Творческие встречи учителей физики Беларуси // Физика в школе, 1990. № 6.</ref><ref>Запрудский Н. И. Методический лагерь учителей физики // Физика в школе, 1992. — № 5-6.</ref>, «Народная асвета»<ref>Запрудский Н. И. Парная, групавая і калектыўная работа вучняў на ўроках фізікі // Народная асвета, 1989. — № 12.</ref><ref>Н. И. Запрудский. Выкарыстанне школьнага кампанента навучальных планаў // Народная асвета, 1995.- № 1.</ref>, «[[Адукацыя і выхаванне]]»<ref>Жук А. И., Запрудский Н. И. Организация образовательного процесса в ИПК по моделированию авторских дидактических систем // Адукацыя і выхаванне, 1996. — № 9.</ref><ref>Запрудский Н. И. О моделировании и проектировании авторских дидактических систем // Адукацыя i выхаванне, 2005. — № 9.- С. 15-19.</ref>, «[[Фізіка: праблемы выкладання]]»<ref>[http://www.alsak.ru/component/option,com_catalogfpv/Itemid,143/?option=com_catalogfpv&Itemid=143&_sectionM=0&_subjectM=0&_avtor=%C7%E0%EF%F0%F3%E4&_article= Список статей Запрудского Н. И. в журнале «Фізіка: праблемы выкладання»]{{Недаступная спасылка}}</ref>, «Кіраванне ў адукацыі»<ref>Запрудский Н. И. Мониторинг факультативного обучения // Кіраванне ў адукацыі, 2008. № 12.</ref><ref>Запрудский Н. И. Мультипрофильная школа: предпочтительная модель дифференцированного обучения // Кіраванне ў адукацыі, 2002. — № 2.</ref>. [[Дысертацыя]] на саісканне вучонай ступені кандыдата педагагічных навук «Навукова-педагагічнае забеспячэнне павышэння кваліфікацыі настаўнікаў прыродазнаўча-матэматычных прадметаў», 1993. === Кнігі === # Запрудский, Н. И. Физика и ускорение научно-технического прогресса: Кн. для учителя / Н. И. Запрудский, С. Л. Вольштейн, В. А. Гербутов / Под. ред. С. Л. Вольштейна. — Минск: Нар. асвета, 1989. — 119 с. # Запрудский, Н. И. Внутришкольный контроль по физике. Минск: Бестпринт, 2000. — 88 с. # Кіраванне і дыдактычныя аспекты тэхналагізацыі адукацыі (у сааўтарстве з А. І. Жуком і Н. Н. Кошаль). # Урокі фіналістаў конкурсу «Крыштальны журавель» (укладанне). # Запрудский, Н. И. Технология педагогических мастерских. Минск: АПО; Мозырь, ИД «Белый ветер», 2002. — 92 с. # Запрудский, Н. И. [http://pdf.kamunikat.org/28135-1.pdf Современные школьные технологии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180619064228/http://pdf.kamunikat.org/28135-1.pdf |date=19 чэрвеня 2018 }}. — Минск: Сэр-Вит, 2003. — 288 с. — (Мастерская учителя). # Запрудский, Н. И. Тетрадь для экспериментальных исследований учащихся по физике: 7-й кл./ Н. И. Запрудский, А. Л. Карпук. — Минск: Сэр-Вит, 2004. — 48 с. — (Школьная праграма). # Запрудский, Н. И. Тетрадь для экспериментальных исследований учащихся по физике: 8-й кл./ Н. И. Запрудский, А. Л. Карпук. — Минск: Сэр-Вит, 2005. — 48 с. — (Школьная праграма). # Запрудский, Н. И. Тетрадь для экспериментальных исследований учащихся по физике: 9-й кл./ Н. И. Запрудский, В. В. Токарская. — Минск: Сэр-Вит, 2006. — 48 с. — (Школьная праграма). # Запрудский, Н. И. Тетрадь для экспериментальных исследований учащихся по физике: 10-й кл./ Н. И. Запрудский, К. А. Петров. — Минск: Сэр-Вит, 2007. — 48 с. — (Школьная праграма). # Эфектыўны школьны мэнэджмент. — Мінск: Тон-Пик, 2015. — 412 с. (у сааўтарстве, пад рэд. О. І. Таўгеня, М. І. Запрудскага, Н. Н. Кошаль). # Запрудский, Н. И. Моделирование и проектирование авторских дидактических систем / Пособие для учителей. — Минск: Сэр-Вит, 2008. — 340 с. # Запрудский, Н. И. Портфолио ученика по физике. — Минск: Белорус. ассоц. «Конкурс», 2008. — 112 с. # Арганізацыя факультатыўных заняткаў у 11-гадовай школе (у сааўтарстве з А. І. Дабрынеўскай). # Запрудский, Н. И. Веселые соревнования по физике: пособие для учителей / Н. И. Запрудский. — Минск: Белорус. ассоц. «Конкурс», 2009. — 64 с. # Метадычны летнік настаўнікаў фізікі: 20 гадоў гісторыі / Складальнікі А. Э. Плятнеў, А. Г. Сугакевіч / Пад. рэд. М. І. Запрудскага. — Минск: ДУА «Акад. паслыдыплом. адукацыі». — Мінск: АПА, 2009. — 106 с. # Запрудский, Н. И. Настольная книга учителя физики и астрономии: пособие для учителя/ Н. И. Запрудский, К. А. Петров. Минск: Сэр-Вит, 2009. 224 с. # Запрудский, Н. И. Современные школьные технологии-2. Минск: Сэр-Вит, 2010. — 252 с. — (Мастерская учителя). # Современные технологии обучения взрослых. — Минск: Академия последипломного образования, 2010. — 244 с. (в соавторстве, под ред. Н. И. Запрудского). # Запрудский, Н. И. Педагогический опыт: обобщение и формы представления. — Минск: Сэр-Вит, 2014. — 256 с. # [http://www.nastaunik.info/sites/default/files/page/files/aainaction-small.pdf Актыўная ацэнка ў дзеянні: вопыт настаўнікаў Беларусі: дапаможнік для настаўнікаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161020162228/http://www.nastaunik.info/sites/default/files/page/files/aainaction-small.pdf |date=20 кастрычніка 2016 }} / М. І. Запрудскі, М. Кудзейка, Т. П. Мацкевіч і інш. Пад рэд. М. І. Запрудскага. Мінск, 2014. — 238 с. # [http://www.nastaunik.info/sites/default/files/page/files/mediaeducation-by_0.pdf Медыяадукацыя ў школе: фарміраванне медыяграматнасці вучняў: дапаможнік для настаўнікаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180524151712/http://www.nastaunik.info/sites/default/files/page/files/mediaeducation-by_0.pdf |date=24 мая 2018 }} / Пад рэд. М. І. Запрудскага. — Мінск, 2016. — 336 с. # [http://www.amo.cz/wp-content/uploads/2016/10/amocz_Medyyaadukacyya_2016.pdf Медыяадукацыя ў сучаснай школе: зборнік навукова-метадычных артыкулаў Т. Ваврава, М. Запрудскі і інш.] / Пад нав. рэд. М. І. Запрудскага. — Мінск, 2016. — 91 с. # Запрудский Н. И. Современные школьные технологии-3 / Н. И. Запрудский. — Минск: Сэр-Вит, 2017. — 168 с. — (Мастерская учителя). # Активная оценка в образовательном процессе школы: М.: Сентябрь,2019. — 320 с. (в соавторстве, под. ред. Н. И. Запрудского) # Запрудскі, М. І., Сухава, Г. А. Дыялогі пра актыўную ацэнку. — Мінск: Сэр-Віт, 2018—162 с. # Запрудский, Н. И., Сухова Г. А. Эффективные практики методической работы в школе — Минск: Сэр-Вит, 2022. — 170 с. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.academy.edu.by/details/personnels/zaprudsky/index.html Академия последипломного образования. Персоналии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110619030306/http://academy.edu.by/details/personnels/zaprudsky/index.html |date=19 чэрвеня 2011 }} * {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Запрудскі Мікалай Іванавіч}} [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паслядыпломная адукацыя]] lviwpdjq1hcvkk7d0qzrcodyeqbti5q 0 80900 5162986 4838288 2026-07-08T15:41:21Z JerzyKundrat 174 5162986 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Аберон}} {{Спадарожнік | Спадарожнік чаго = [[Уран (планета)|Урана]] }} '''Аберон''' — другі па велічыні спадарожнік [[Уран (планета)|Урана]]. Таксама вядомы пад пазначэннем «Uranus IV». == Гісторыя адкрыцця і вывучэння == Аберон быў адкрыты [[Уільям Гершэль|Уільямам Гершэлем]] [[11 студзеня]] [[1787]] года (праз 6 гадоў пасля адкрыцця ім Урана). У студзені 1986 года Аберон быў даследаваны касмічным апаратам «[[Вояджэр-2]]», які праляцеў у 470&nbsp;600 км ад яго. Атрымалася вывучыць толькі паўднёвую, асветленую [[Сонца]]м частку спадарожніка (паўночная частка пагружаная ў палярную ноч працягласцю 42 гады). Да палёту «Вояджэра-2» пра спадарожнік было вядома мала. У выніку наземных спектраграфічных назіранняў была ўстаноўлена наяўнасць на Абероне вадзянога лёду. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Спадарожнікі Урана}} {{Навігацыя:Планета Уран}} [[Катэгорыя:Спадарожнікі Урана]] [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1787 годзе]] [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, якія адкрыў Уільям Гершэль]] 2xwwpc4dn1svi2l063fs79bqcg88i2i 0 82351 5162945 4767579 2026-07-08T12:56:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162945 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Мяцеж Глінскіх |частка = |выява = Glinski's Rebellion by V. Tsemoushev.tif |памер = |загаловак = Гістарычная карта працы [[Віктар Цемушаў|Віктара Цемушава]] |дата = люты-верасень 1508 года |месца = Раён [[Тураў|Турава]], [[Мазыр]]а, [[Кіеў|Кіева]], [[Слуцк]]у, [[Мінск]]у, [[Крычаў|Крычава]], [[Орша|Оршы]] |прычына = Барацьба за ўладу паміж групоўкамі шляхты ў Вялікім Княстве Літоўскім, асабістыя амбіцыі Міхаіла Глінскага |вынік = Пераход Глінскіх на маскоўскую службу з маёмасцю, але без зямель |змены = |праціўнік1 = [[Глінскія]] і іх прыхільнікі |праціўнік2 = [[Вялікае Княства Літоўскае|Урадавыя войскі]] |камандзір1 = [[Міхаіл Глінскі]] |камандзір2 = [[Канстанцін Іванавіч Астрожскі|Канстанцін Астрожскі]] |сілы1 = Каля 2 тыс. коннікаў |сілы2 = Каля 15-16 тыс. воінаў у канцы мяцяжу |агульныя страты = мінімальныя |заўвага = |Commons = }} '''Мяце́ж Глі́нскіх''' — выступленне групы князёў пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Глінскі|Міхаіла Львовіча Глінскага]] ў [[1508]] годзе, якое стала вынікам барацьбы за ўладу ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] паміж дзвюма групоўкамі [[шляхта|шляхты]] ў апошнія гады княжання [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандра Ягелончыка]]<ref name="ВКЛЭ">''Грыцкевіч А.'' Глінскіх мяцеж 1508 // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя у 3 т. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 535. — 684 с. — ISBN 985-11-0314-4</ref>. Непасрэднай прычынай пачатку мяцяжу стала адхіленне ад пасад Міхаіла Глінскага новым вялікім князем літоўскім [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонтам Старым]] пад уплывам чутак, распаўсюджаных асабістым ворагам Глінскага [[Ян Юр’евіч Забярэзінскі|Янам Забярэзінскім]]. Пасля няўдачы мірнага вырашэння справы ў судзе Глінскі і яго прыхільнікі, якімі пераважна былі члены клана Глінскіх, паднялі мяцеж. Праз некаторы час мяцежнікі перайшлі на службу да вялікага князя маскоўскага [[Васіль III|Васіля III]], тым самым змяніўшы сутнасць выступлення, ператварыўшы яго ў частку [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1507—1508)|маскоўска-літоўскай вайны 1507—1508 гадоў]]. Агульная няўдача дзеянняў мяцежнікаў і маскоўскіх войскаў прывяла да таго, што згодна з мірным дагаворам, Глінскія і іх прыхільнікі атрымалі права выехаць у Маскву з усёй рухомай маёмасцю, але іх уладанні былі канфіскаваныя. == Ход падзей == === Вялікае княства Літоўскае напярэдадні мяцяжу === У пачатку XVI стагоддзя Вялікае Княства Літоўскае знаходзілася ў цяжкім становішчы. У выніку [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1500—1503)|вайны з Маскоўскай дзяржавай 1500—1503 гадоў]] яно страціла значную частку сваёй тэрыторыі<ref>''Сагановіч Г.'' Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім княствам Літоўскім 1500-1503 // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. — С. 370—371. ISBN 985-11-0314-4.</ref>. Акрамя таго, унутранае становішча дзяржавы было хісткім з-за рознагалоссяў з нагоды заключэння [[Мельніцкая унія|новай уніі з Каралеўствам Польскім]]. Паводле акта уніі ад 1501 года, яна павінна была быць зацверджана літоўскім [[сойм]]ам, што было скарыстана яе праціўнікамі, сярод якіх быў і Міхаіл Глінскі, і нават сам вялікі князь літоўскі Аляксандр, для адмовы яе зацвярджэння на сойме ў [[Брэст|Брэсце]] ў 1505 годзе. Тым часам, у Вялікім Княстве Літоўскім існавалі і прыхільнікі уніі, якія разлічвалі з яе дапамогай дамагчыся пашырэння палітычных правоў, бо па акту уніі ўлада манарха моцна абмяжоўвалася і ўводзілася фактычна яго выбарнасць<ref name="Шэйфер">''Шэйфер В.'' [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/almanach/02/02kraj_szejfer.htm Мяцеж ці паўстанне? Выступ Міхала Глінскага падчас вайны Маскоўскай дзяржавы з ВКЛ у 1507—1508 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305040800/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/almanach/02/02kraj_szejfer.htm |date=5 сакавіка 2016 }} // Гістарычны Альманах. — 1999. — Т. 2.</ref><ref>''Грыцкевіч А.'' Мельніцкая унія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. — С. 285. ISBN 985-11-0378-0.</ref>. У лютым года 1507 сойм у [[Вільнюс|Вільні]] прыняў рашэнне аб вяртанні згубленых у папярэднія войны зямель. У сакавіку — красавіку таго ж года літоўскія паслы ва ўльтыматыўнай форме запатрабавалі ад вялікага князя маскоўскага вярнуць захопленыя тэрыторыі, чаканая адмова была скарыстана як падстава для пачатку новай вайны. Зрэшты, першым да актыўных дзеянняў перайшоў маскоўскі бок, які, нягледзячы на прамаруджанне са зборам літоўскага войска, не здолеў дамагчыся значных поспехаў. Ваенныя дзеянні на першым этапе вайны, гэта значыць да ўступлення ў канфлікт мяцежнікаў, насілі досыць пасіўны характар і не прынеслі жаданага выніку ні аднаму з бакоў<ref>''Сагановіч Г.'' Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім княствам Літоўскім 1507-1508 // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. — С. 371. ISBN 985-11-0314-4.</ref>. == Прычыны выступлення == У апошнія гады кіравання вялікага князя Аляксандра князь Міхаіл Глінскі меў значны ўплыў пры двары, у 1500—1506 гадах займаў важную пасаду [[Маршалкі надворныя літоўскія|маршалка дворнага]]. Імклівы рост уплыву Глінскага турбаваў старую літоўскую арыстакратыю: [[Радзівілы|Радзівілаў]], [[Кезгайлы|Кезгайлаў]], а асабліва [[Ян Юр’евіч Забярэзінскі|Яна Забярэзінскага]], які стаў асабістым ворагам Міхаіла<ref name="Носевич">''Насевіч В.'' Глінскія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. — С. 535—536. ISBN 985-11-0314-4.</ref>. Будучы даверанай асобай вялікага князя, Міхаіл садзейнічаў узвышэнню сваіх сваякоў, а таксама некаторых іншых асоб, што яшчэ больш умацоўвала яго становішча<ref name="Носевич"/><ref name="Кром_138">''Кром М. М.'' Меж Русью и Литвой. Пограничные земли в системе русско-литовских отношений конца XV — первой трети XVI в. — 2-е изд., исправ. и доп. — {{М.}}: Квадрига; Объединенная редакция МВД России, 2010. — 320 с. — С. 138.</ref>. Пасол германскага імператара [[Сігізмунд Герберштэйн]], які падрабязна выклаў сутнасць мяцяжу ў сваіх «Запісках пра маскоўскія справы», прычынай сваркі Міхаіла з Янам Забярэзінскім называў тое, што [[Ваяводы троцкія|троцкі ваявода]] Забярэзінскі загадаў пабіць слугу Глінскага, у другі раз пасланага за аўсом для каралеўскіх коней у [[Тракай|Трокі]]. Міхаіл, які меў уплыў на вялікага князя, дамогся таго, што Забярэзінскі быў пазбаўлены дзвюх пасад, у тым ліку ваяводскай, хоць падобнае пазбаўленне пасад не практыкавалася<ref name="Герберштейн"/><ref>''Насевіч В.'' Забярэзінскія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 684 с.: іл. — С. 638. ISBN 985-11-0314-4.</ref>. Герберштэйн паведамляе, што нягледзячы на прымірэнне, якое адбылося за гэтым, і тое, што за Янам Забярэзінскім была захавана яго трэцяя пасада, апошні затаіў на Глінскага зло<ref name="Шэйфер"/><ref name="Герберштейн"/>. Паводле польскага гісторыка другой паловы XVI стагоддзя [[Мацей Стрыйкоўскі|Мацея Стрыйкоўскага]], а таксама летапіснага зводу сярэдзіны XVI стагоддзя, вядомага як [[Хроніка Быхаўца]], канфлікт паміж Глінскім і Забярэзінскім пачаўся пасля таго, як Міхаіл дабіўся зняцця з пасады намесніка [[Ліда|лідскага]] [[Юрый Іллініч|Юрыя Іллініча]] і прызначэння на яго месца свайго стрыечнага брата Андрэя Аляксандравіча Дрожджа. Юрый Іллініч паскардзіўся на парушэнне сваіх правоў [[Паны-рада|панам-радным]], тыя (у тым ліку і Ян Забярэзінскі) падтрымалі яго і не пацвердзілі прызначэнне, лічачы Дрожджа «простым чалавекам» і грунтуючыся на прывілеі Аляксандра, выдадзеным ім пры заняцці стальца, паводле якога вялікі князь гарантаваў зняцце з пасады толькі разам з пазбаўленнем герба<ref name="Шэйфер"/><ref name="Stryjkowski_321">''Stryjkowski M.'' [http://www.archive.org/stream/kronikapolskalit02stryuoft/kronikapolskalit02stryuoft_djvu.txt Kronika Polska, Litewska, Żmudska i wszystkiej Rusi]. — Warszawa, 1846. — Т. ІІ. — S. 321—322.</ref><ref name="ХБ"/>. Абураны непаслушэнствам Аляксандр выклікаў паноў на брэсцкі сойм, дзе аддаў загад кінуць Іллініча ў турму, а панам-радным загадаў «не з'яўляцца на вочы свае»<ref name="Шэйфер"/><ref name="Stryjkowski_321"/><ref name="ХБ">[http://www.vostlit.info/Texts/rus/Bychovec/frametext3.htm Хроника Быховца] / Под ред. Н. Н. Улащика. — {{М.}}: Наука, 1966. — С. 118—119.</ref>. Тым часам, гісторыкі адзначаюць, што пазбаўленне Забярэзінскага пасад на брэсцкім сойме звязана з тым, што ён быў актыўным прыхільнікам заключэння уніі, якую яе праціўнікам удалося сарваць менавіта на брэсцкім сойме<ref>''Wojciechowski Z.'' Zygmunt Stary (1506—1548). — 2-e wyd. — Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979. — S. 77. ISBN 83-06-00105-2</ref>, і што яшчэ ў 1503 годзе Глінскі абвінаваціў Забярэзінскага ў арганізацыі замаху на сваё жыццё<ref name="Pietkiewicz">''Pietkiewicz K.'' Wielkie Кsięstwo Litewskie pod rządami Aleksandra Jagiełłończyka: Studja nad dziejami państwa i społeczeństwa na przełomie XV i XVI w. Poznań, 1995. — S. 114. ISBN 8323206201</ref>. 6 жніўня 1506 года Міхаіл Глінскі атрымаў буйную перамогу над войскам крымскага хана [[Клецкая бітва|пад Клецкам]]. Пасля таго, як 19 жніўня таго ж года памёр вялікі князь Аляксандр, Міхаіл падтрымаў абранне наступным гаспадаром яго малодшага брата [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта]]. Тым не менш, пад уплывам чутак, якія распаўсюджваў Забярэзінскі, пра тое, што князь Глінскі накіруе войска на сталіцу і захопіць уладу, Жыгімонт пазбавіў Міхаіла і яго братоў (Івана і Васіля) іх урадаў (пасад)<ref name="Кром_141">''Кром М. М.'' Меж Русью и Литвой. Пограничные земли в системе русско-литовских отношений конца XV — первой трети XVI в. — 2-е изд., исправ. и доп. — {{М.}}: Квадрига; Объединенная редакция МВД России, 2010. — 320 с. — С. 141.</ref>. Паводле Герберштэйна, які называе Міхаіла Глінскага адным з двух асабліва значных людзей Вялікага Княства (другім названы [[Канстанцін Іванавіч Астрожскі|Канстанцін Астрожскі]]), пасля смерці Аляксандра Забярэзінскі {{Цытата| … абвінаваціў князя Глінскага ў дзяржаўнай здрадзе. Ён і яго сябры адправілі таксама да брата нябожчыка караля … Жыгімонта вестку, што князь Міхаіл нібыта дамагаецца вялікага княжання і Жыгімонту варта паспяшацца з прыездам. Калі герцаг Жыгімонт, не адсвяткаваўшы, адправіўся ў Літву, князь Міхаіл выехаў яму насустрач з васьмюстамі коннымі і прызнаў яго сваім сапраўдным гаспадаром - такім чынам зрабіў усё як належыць. Пасля таго як герцаг Жыгімонт заняў вялікакняжацкі сталец, князь Міхаіл стаў дамагацца суду і следства супраць Забярэзінскага. Вялікі герцаг адклаў справу да прыбыцця ў Кракаў, бо быў цяпер абраны яшчэ і польскім каралём. Па прыездзе караля ў Кракаў Міхаіл зноў запатрабаваў суда, але справу з нейкіх надуманых прычын зноў адклалі да Вільні, чым князь Міхаіл быў надзвычай абражаны …<ref name="Герберштейн">''Сигизмунд Герберштейн.'' [http://www.vostlit.info/Texts/rus8/Gerberstein/frametext8.htm Записки о Московии]. — {{М.}}: МГУ, 1988. — С. 189.</ref>}} Міхаіл Глінскі звярнуўся па дапамогу да чэшскага і венгерскага караля і крымскага хана. [[Ласла II|Уладзіслаў II]] адправіў да вялікага князя Жыгімонта паслоў з просьбай даць Глінскаму «поўнае задавальненне», [[Менглі-Гірэй]] адправіў Жыгімонту пасланне з патрабаваннем аднавіць Міхаіла на ўрадзе маршалка, а ў выпадку невыканання пагражаў разрывам «брацтва» (гэта значыць ваеннага саюза)<ref name="Кром_141"/>. Акрамя таго, Глінскі паскардзіўся Жыгімонту, што Забярэзінскі рыхтуе яго забойства, але той не прыняў ніякіх мер<ref name="ВКЛЭ"/>. Згодна з Герберштэйнам, абураны нежаданнем караля і вялікага князя разглядаць яго справу, Глінскі сказаў Жыгімонту, што «зробіць такі ўчынак, пра які з часам пашкадуе і ён, і сам кароль»<ref name="Шэйфер"/><ref name="Герберштейн"/><ref name="ХЛиЖ">[http://izbornyk.org.ua/psrl3235/lytov06.htm Хроника литовская и жмойтская] // Полное собрание русских летописей. — {{М.}}, 1975. — Т. 32. — С. 102—103.</ref>. У 1507 годзе польскі канцлер [[Ян Ласкі]] папярэдзіў Міхаіла, што ён ніколі не будзе ў бяспецы з-за пагрозы з боку літоўскае знаці. Пры гэтым віцэ-канцлер Міхаіл Државіцкі сцвярджаў, што Ласкі наўмысна падштурхнуў Глінскага да паўстання. На думку амерыканскага даследчыка [[Стывен Роўэл|Стывена Роўэла]], гэта мела сэнс, калі разглядаць дзеянні Ласкага як спробу настроіць літоўскую знаць супраць Жыгімонта ў якасці процівагі велікакняжацкай уладзе ў польскай традыцыі. Зрэшты, Државіцкі бачыў уплыў Ласкага ва ўсіх хваляваннях часоў валадарання Жыгімонта, лічачы яго своеасаблівым «злым геніем»<ref name="Rowell_85">Rowell S. C. Nolite confidere in principibus… — P. 85.</ref>. Прафесар Ян Тэнгоўскі бачыць прычыны мяцяжу ў адсутнасці сваяцкіх сувязей Глінскіх з наймагутнейшымі магнацкімі родамі дзяржавы ў асобах [[Мікалай Радзівіл Стары|Мікалая Радзівіла]], [[Ян Юр’евіч Забярэзінскі|Яна Забярэзінскага]], [[Станіслаў Пятровіч Кішка|Станіслава Кішкі]] і [[Станіслаў Янавіч Кезгайла|Станіслава Кезгайлы]], што стала прычынаю рознагалоссяў Міхаіла з Янам Забярэзінскім і велікакняжацкаю ўладаю ў цэлым<ref>''Tęgowski J.'' Ślub tajemny Jana Janowica Zabrzezińskiego. Garść uwag o powiązaniach rodzinnych elity możnowładczej na Litwie w XV i początkach XVI wieku // Średniowiecze polskie i powszechne — T. 2. — Katowice, 2002. — S. 257. {{ref-pl}}</ref>. === Пачатак выступлення === Міхаіл Глінскі пачаў распаўсюджваць ў Вялікім Княстве чуткі аб тым, што ўсіх праваслаўных збіраюцца перавярнуць ў каталіцтва, а тых, хто адмовіцца, пакараюць смерцю. Пры гэтым сам Глінскі быў каталіком<ref name="Кром_148"/>. У пацверджанне сваіх слоў ён спасылаўся на сведчанне Фёдара Калантаева, які нібыта даведаўся ад маршалка [[Іван Сямёнавіч Сапега|Івана Сапегі]] (пазней Калантаеў пад прысягай абверг, што паведамляў нешта падобнае Глінскаму<ref>[http://books.google.com/books?id=lEZFAAAAYAAJ&printsec=frontcover&dq=%C0%EA%F2%FB,+%EE%F2%ED%EE%F1%FF%F9%B3%E5%F1%FF+%EA+%E8%F1%F2%EE%F0%B3%E8+%DE%E6%ED%EE%E9+%E8+%C7%E0%EF%E0%E4%ED%EE%E9+%D0%EE%F1%F1%E8%E8&hl=ru&ei=jge8TeLYGs_Xsgbd6MmFBg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCwQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Акты, относящиеся к истории Южной и Западной России, собранные и изданные археографической комиссией]. — Т. І (1361—1598). — СПб., 1863. — С. 35-36.</ref>)<ref name="Шэйфер"/>. Па назіранню расійскага гісторыка Міхаіла Крома, князь Глінскі не быў шчыры ў сваіх заявах. Так, застаючыся каталіком, ў 1509 годзе ў лісце да [[Максіміліян I Габсбург|імператара Максіміліяна]] Глінскі паведамляў, што не хоча аб'яўляць аб сваёй сапраўднай веры, пакуль не даб'ецца вяртання ранейшага становішча пры двары, за што просіць у імператара, рымскай царквы і ўсіх каталікоў прабачэння<ref name="Кром_148"/>. Скарыстаўшы ад'езд Жыгімонта на сойм у [[Кракаў]]<ref name="Шэйфер"/>, Глінскі сабраў сваіх «братоў і сяброў»<ref name="Герберштейн"/> і паведаміў аб сваіх намерах. Праз шпіёнаў яму ўдалося даведацца, што яго вораг Ян Забярэзінскі знаходзіцца ў сваім маёнтку пад [[Гродна]]. 2 лютага 1508 года Міхаіл з атрадам у 700 коннікаў пераправіўся цераз [[Нёман]] і акружыў маёнтак, пасля чаго сябар Глінскага немец Шляйніц уварваўся з людзьмі ў дом — Забярэзінскі быў схоплены з пасцелі і абезгалоўлены па загаду Міхаіла нейкім мусульманінам<ref name="Шэйфер"/><ref name="Герберштейн"/><ref name="ХЛиЖ"/><ref name="Кром_143">''Кром М. М.'' Меж Русью и Литвой. Пограничные земли в системе русско-литовских отношений конца XV — первой трети XVI в. — 2-е изд., исправ. и доп. — {{М.}}: Квадрига; Объединенная редакция МВД России, 2010. — 320 с. — С. 143.</ref><ref>''Stryjkowski M.'' [http://www.archive.org/stream/kronikapolskalit02stryuoft/kronikapolskalit02stryuoft_djvu.txt Kronika Polska, Litewska, Żmudska i wszystkiej Rusi]. — Warszawa, 1846. — Т. ІІ. — S. 345.</ref>. Гэта і стала пачаткам мяцяжу<ref name="ВКЛЭ"/>. Разабраўшыся са сваім галоўным ворагам, Глінскі, які, па паведамленню Стрыйкоўскага, меў 2 тысячы воінаў<ref name="Stryjkowski_346">''Stryjkowski M.'' [http://www.archive.org/stream/kronikapolskalit02stryuoft/kronikapolskalit02stryuoft_djvu.txt Kronika Polska, Litewska, Żmudska i wszystkiej Rusi]. — Warszawa, 1846. — Т. ІІ. — S. 346.</ref>, разаслаў атрады па ўсёй Літве, а сам здзейсніў няўдалую спробу ўзяць [[Ковенскі замак]], у якім быў заключаны хан Вялікай Арды Шых-Ахмед. 21 лютага Жыгімонт адправіў да крымскага хана ліст, у якім спрабаваў настроіць яго супраць Глінскага, кажучы, што той планаваў вызваліць Шых-Ахмеда — лютага ворага Менглі-Гірэя<ref name="Кром_143"/>. Пасля няўдачы ў [[Каўнас|Коўна]] Глінскі рушыў на [[Навагрудак|Наваградак]], а пасля накіраваўся да [[Вільнюс|Вільні]], але, даведаўшыся, што горад ужо падрыхтаваўся да абароны, абышоў яго і вярнуўся ў сваю рэзідэнцыю [[Тураў]]<ref name="Кром_143"/>. Знаходзячыся ў Тураве, Міхаіл вёў перагаворы з Жыгімонтам, які ў гэты час быў у Кракаве, і велікакняжацкаю радай у Вільні. Кароль і вялікі князь паслаў у Тураў Яна Касцевіча з абяцаннем Глінскім «ўсякую ўправу ўчыніці ў іх справах з літоўскімі панамі»<ref name="Шэйфер"/><ref name="Временник">''Зимин А. А.'' [http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/XVI/1520-1540/Russkij_vremennik/text1.htm Новое о восстании Михаила Глинского в 1508 году] // Советские архивы. — № 5. — 1970. — С. 70.</ref>, але тыя, не давяраючы каралеўскаму пасланцу, адказалі адмовай, настойваючы на тым, каб у Тураў быў прысланы адзін з самых уплывовых літоўскіх паноў [[Альбрэхт Гаштольд]], якога яны будуць чакаць да 12 сакавіка<ref name="Шэйфер"/><ref name="Кром_143"/>. Спрэчным з'яўляецца пытанне аб пачатку кантактаў Глінскага з Масквой. Так, згодна з Гербэрштэйнам, хронікамі [[Бернард Вапоўскі|Вапоўскага]] і Стрыйкоўскага, а таксама «Хронікай літоўскай і жмойтскай» ініцыятыва пачатку зносін з вялікім князем маскоўскім [[Васіль III|Васілём III]] зыходзіла ад Глінскага, які яшчэ да забойства Забярэзінскага накіраваў ганца з лістом да Васіля. Хроніка Дэцыя адносіць гэтыя падзеі ўжо да часу пасля забойства, на карысць чаго кажа і адсутнасць упамінання аб зносінах Глінскага з Масквой у лісце Жыгімонта Менглі-Гірэю ад 21 лютага 1508 года<ref name="Кром_144">''Кром М. М.'' Меж Русью и Литвой. Пограничные земли в системе русско-литовских отношений конца XV — первой трети XVI в. — 2-е изд., исправ. и доп. — {{М.}}: Квадрига; Объединенная редакция МВД России, 2010. — 320 с. — С. 144.</ref>. У сваім лісце Глінскі пісаў Васілю, што калі той дасць яму грамату з пацвярджэннем захавання ўсіх зямель і маёмасцей, то ён пяройдзе да яго на службу з усімі крэпасцямі, якімі валодае і якімі яшчэ здолее авалодаць сілай зброі або ўгаворамі<ref name="Шэйфер"/><ref name="Герберштейн"/>. Васіль III, які шмат чуў пра выдатныя здольнасці князя<ref name="Герберштейн"/><ref name="ХЛиЖ"/>, пагадзіўся на прапанову і адправіў у адказ «складзеную як мага лепш»<ref name="Герберштейн"/> грамату са сваёй згодай. Міхаіл Кром, прымаючы пад увагу супярэчнасць крыніц, датуе прыезд у Маскву ганца ад Міхаіла сакавіком 1508 г<ref name="Кром_143"/>. Вельмі падрабязна выкладае ход мяцяжу «Рускі врэменнік», пратограф якога датуюць сярэдзінай XVI стагоддзя. У ім змешчана іншая версія пачатку зносін Глінскага з Масквой і паказана тое, што яны былі ініцыяваныя не Міхаілам, а Васілём III<ref name="Временник"/><ref name="Кром_145"/>. Гэта крыніца паведамляе пра прыезд да Глінскіх маскоўскага пасла Міці Губы Маклокава з граматай з запрашэннем на службу да Васіля з усімі сваімі вотчынамі. Браты Львовічы, не дачакаўшыся адказу ад Жыгімонта<ref name="Кром_145"/>, адправілі з маскоўскім паслом свайго чалавека Івана Прыезджага з граматамі, каб «гаспадар пажалаваў, да сябе іх у службу ўзяў, а за іх бы і за іх вотчыны стаяў»<ref name="Временник"/><ref name="Кром_145">''Кром М. М.'' Меж Русью и Литвой. Пограничные земли в системе русско-литовских отношений конца XV — первой трети XVI в. — 2-е изд., исправ. и доп. — {{М.}}: Квадрига; Объединенная редакция МВД России, 2010. — 320 с. — С. 145.</ref>. === Пераход на маскоўскую службу === Пасля адпраўкі паслоў Глінскія выступілі на [[Мазыр]], намеснік якога Якуб Івашэнцаў быў стрыечным братам Міхаіла Глінскага<ref name="Кром_148">''Кром М. М.'' Меж Русью и Литвой. Пограничные земли в системе русско-литовских отношений конца XV — первой трети XVI в. — 2-е изд., исправ. и доп. — {{М.}}: Квадрига; Объединенная редакция МВД России, 2010. — 320 с. — С. 148.</ref> і здаў горад без усякай спробы аказаць супраціўленне<ref name="Шэйфер"/>. Паводле Бернарда Вапоўскага, у Мазыры Міхаіл Глінскі быў урачыста сустрэты праваслаўным духавенствам<ref name="Кром_148"/><ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Scriptores_Rerum_Polonicarum/Tom_2 Kroniki Bernarda Wapowskiego (1480—1535)] / z życiorysem i objaśnieniami J. Szujskiego // Scriptores Rerum Polonicarum. — T. 2. — Cracoviae, 1874. — S. 77.</ref>. У гэты час да Глінскіх прыбыў крымскі пасол Хазяш-мірза з прапановай перайсці на службу да Менглі-Гірэя, за што той абяцаў князям [[Кіеў]] з наваколлем<ref name="Шэйфер"/><ref name="Временник"/>. Глінскія адмовілі, верагодна, з прычыны таго, што Маклокаў ужо прывёз з Масквы адказ Васіля III. Вялікі князь прымаў Глінскіх на службу, абяцаў перадаць ім усе гарады, якія будуць здабыты ў Літве, і апавяшчаў выслаць на дапамогу [[Васіль Іванавіч Шамячыч|Васіля Шамячыча]] і сваіх ваявод Івана Адоеўскага, Андрэя і Сямёна Трубяцкіх, Івана Абаленскага Рапню, Івана Варатынскага, Андрэя Сабурава, Аляксандра Оленку і «іншых сваіх многіх ваявод з многімі людзьмі»<ref name="Временник2">''Зимин А. А.'' [http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/XVI/1520-1540/Russkij_vremennik/text1.htm Новое о восстании Михаила Глинского в 1508 году] // Советские архивы. — № 5. — 1970. — С. 71.</ref>. Глінскія са сваімі прыхільнікамі, большасць з якіх была іх сваякамі або служыла ім<ref name="Кром_150">''Кром М. М.'' Меж Русью и Литвой. Пограничные земли в системе русско-литовских отношений конца XV — первой трети XVI в. — 2-е изд., исправ. и доп. — {{М.}}: Квадрига; Объединенная редакция МВД России, 2010. — 320 с. — С. 150.</ref>, прынялі прысягу (цалавалі крыж) перад Маклокавым Васілю III<ref name="Кром_145"/>. Пераход Глінскіх на маскоўскую службу ператварыў мяцеж з унутрылітоўскай справы ў эпізод [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1507—1508)|руска-літоўскай вайны 1507—1508 гадоў]], што, верагодна, здавалася ў Маскве ўдалым паваротам справы і адкрывала прывабныя перспектывы, бо да гэтага вайна ішла не надта ўдала<ref name="Кром_145"/>. Цалкам супярэчлівы характар носяць звесткі аб ходзе мяцяжу пасля здачы Мазыра. Паводле Міхаіла Крома, звесткі больш ранніх і больш позніх крыніц карэнным чынам адрозніваюцца. Ён прызнае дакладнымі выкладанне падзей вясны—лета 1508 года ў хроніках Дэцыя і Вапоўскага, «Рускім врэменніку», а таксама лістах Жыгімонта і Міхаіла Глінскага<ref name="Кром_146">''Кром М. М.'' Меж Русью и Литвой. Пограничные земли в системе русско-литовских отношений конца XV — первой трети XVI в. — 2-е изд., исправ. и доп. — {{М.}}: Квадрига; Объединенная редакция МВД России, 2010. — 320 с. — С. 146.</ref>. Паводле гэтых крыніц, атрады мяцежнікаў не ўзялі ні аднаго горада, акрамя Мазыра, у той час як у больш позніх крыніцах: хроніках Мацея Стрыйкоўскага, [[Марцін Бельскі|Марціна]] і [[Яўхім Бельскі|Яўхіма Бельскіх]], а таксама позніх [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскіх летапісах]] — Глінскаму прыпісваецца ўзяцце Турава, Оршы, Крычава і Гомеля<ref name="ХЛиЖ"/><ref name="Кром_146"/><ref>''Stryjkowski M.'' [http://www.archive.org/stream/kronikapolskalit02stryuoft/kronikapolskalit02stryuoft_djvu.txt Kronika Polska, Litewska, Żmudska i wszystkiej Rusi]. — Warszawa, 1846. — Т. ІІ. — S. 347.</ref>. Пры гэтым Тураў быў уладаннем Міхаіла Глінскага яшчэ да пачатку мяцяжу, а [[Гомель]] з 1500 года належаў вялікаму князю маскоўскаму<ref name="Кром_146"/>. Паводле Стрыйкоўскага, у той час як Міхаіл браў Клецк і Гомель, на Кіеўшчыне дзейнічаў яго брат Васіль. Ён нібыта аблажыў [[Жытомір]] і [[Оўруч]], якія так і не ўзяў, а таксама ўгаворваў мясцовую праваслаўную шляхту перайсці на бок Міхаіла, абяцаючы, што той, стаўшы вялікім князем, адродзіць «манархію кіеўскую»<ref name="Stryjkowski_346"/><ref name="Кром_149">''Кром М. М.'' Меж Русью и Литвой. Пограничные земли в системе русско-литовских отношений конца XV — первой трети XVI в. — 2-е изд., исправ. и доп. — {{М.}}: Квадрига; Объединенная редакция МВД России, 2010. — 320 с. — С. 149.</ref>. З іншых крыніц вядома толькі, што атрады мяцежнікаў былі на Кіеўшчыне — пра гэта сведчыць чалабітная Льва Цішкевіча ад 7 чэрвеня 1508 года, у якой ён скардзіцца каралю і вялікаму князю на спусташэнне Глінскім свайго маёнтка каля Кіева<ref name="Кром_147">''Кром М. М.'' Меж Русью и Литвой. Пограничные земли в системе русско-литовских отношений конца XV — первой трети XVI в. — 2-е изд., исправ. и доп. — {{М.}}: Квадрига; Объединенная редакция МВД России, 2010. — 320 с. — С. 147.</ref>. У чэрвені 1508 года з розных напрамкаў сталі падыходзіць маскоўскія войскі. 11 чэрвеня Міхаіл Глінскі рушыў з-пад [[Клецк]]а на Менск, куды яшчэ раней быў адпраўлены атрад Дзмітрыя Жыжэмскага<ref name="Зимин_88"/>. У гэты ж час з боку [[Бабруйск]]а да Мінску падышлі войскі Васіля Шамяціча<ref name="Шэйфер"/><ref name="Временник2"/>. Пачалася сумесная аблога горада, якая доўжылася два тыдні і скончылася няўдачай, хоць у сваім лісце да Васіля III Міхаіл пісаў, што гарнізон горада складаў «толькі трыццаць жаўнераў, а людзі былі … на горадзе вельмі малыя»<ref name="Кром_146"/><ref name="Цемушаў">''Цемушаў В.'' [http://www.hist-geo.net/index.php?p=173&more=1&c=1&tb=1&pb=1 Менск падчас мецяжу Міхала Глінскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180707035514/http://www.hist-geo.net/index.php?p=173&more=1&c=1&tb=1&pb=1 |date=7 ліпеня 2018 }} // Мінск і мінчане: дзесяць стагоддзяў гісторыі (да 510-годдзя атрымання Менскам магдэбургскага права) : матэрыялы Міжнар. навук.-практ. канф., мінск, 4-5 верас. 2009 г. / рэдкал.: А. А. Каваленя [і інш.]. — {{Мн.}}: Беларуская навука, 2010. — С. 23-24. {{ref-be}}</ref>. Пасля няўдачы ў Менску Міхаіл Глінскі рушыў да [[Барысаў|Барысава]], дзе дзейнічаў аж да падыходу ўрадавых войскаў<ref name="Шэйфер"/>. Атрады Міхаіла Глінскага дзейнічалі на шырокай прасторы, вядома, што яны даходзілі да Вільні і Наваградка, дзе дзейнічалі сумесна з маскоўскімі атрадамі князёў Андрэя Трубяцкога і Андрэя Лукомскага<ref name="Шэйфер"/>. У той жа час дзяржаўныя войскі ніяк не процідзейнічалі мяцежнікам, хадзілі толькі чуткі, «што дей панове были въ Лідѣ и поѣхали къ Новугородку, а король дей … зъ Ляховъ выѣхалъ къ [[Брэст|Берестью]]»<ref name="Цемушаў"/><ref>[http://books.google.com/books?id=escJAQAAIAAJ&pg=PP9&dq=%D0%90%D0%BA%D1%82%D1%8B,+%D0%BE%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%8F%D1%89%D0%B8%D0%B5%D1%81%D1%8F+%D0%BA+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8+%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B9+%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8+%D0%A2%D0%BE%D0%BC+2&hl=ru&source=gbs_selected_pages&cad=3#v=onepage&q&f=false Акты, относящиеся к истории Западной России] — Т. 2 (1506—1544). — 1848. — 446 с. — С. 23.</ref>. 12 чэрвеня на Слуцк былі пасланы войскі князя Андрэя Дрожджа<ref name="Кром_149"/><ref name="Зимин_88">''Зимин А. А.'' Россия на пороге нового времени (Очерки политической истории России первой трети XVI в.). — {{М.}}: Мысль, 1972. — 452 с. — С. 88.</ref>. Паводле Стрыйкоўскага, Слуцк аблажыў сам Міхаіл Глінскі, які, хоць і быў жанаты, меў намер прымусіць удаву [[Анастасія Слуцкая|княгіню Анастасію]] выйсці за яго замуж, што дазволіла б яму прэтэндаваць на стварэнне «Кіеўскай манархіі», таму што князі слуцкія паходзілі ад кіеўскага князя [[Алелька Уладзіміравіч|Алелькі Уладзіміравіча]]<ref>''Stryjkowski M.'' [http://www.archive.org/stream/kronikapolskalit02stryuoft/kronikapolskalit02stryuoft_djvu.txt Kronika Polska, Litewska, Żmudska i wszystkiej Rusi]. — Warszawa, 1846. — Т. ІІ. — S. 346—347.</ref>. Не здолеўшы узяць Слуцк, Андрэй Дрождж рушыў на [[Капыль]], які таксама аблажыў, але не ўзяў. Адным з нямногіх поспехаў Глінскіх быў пераход на іх бок [[Друцкія|князёў Друцкіх]] пасля таго, як яны былі абложаны ў сваім горадзе<ref name="Кром_150"/>. З [[Друцк]]а войскі Шамяціча і Глінскага, а таксама [[Данііл Васільевіч Шчаня|Данііла Шчаняці]] адышлі да Оршы, якую абстралялі з гармат, але «не ўчынілі гораду зла нікаторага»<ref name="Временник2"/>. У сярэдзіне ліпеня да Оршы падышло ўрадавае войска (15-16 тысяч чалавек) пад кіраўніцтвам Астрожскага — войскі стаялі адно супраць аднаго з 13 па 22 ліпеня, але так і не адважыліся ўступіць у бітву<ref name="Шэйфер"/><ref name="Зимин">''Зимин А. А.'' Россия на пороге нового времени (Очерки политической истории России первой трети XVI в.). — {{М.}}: Мысль, 1972. — 452 с. — С. 89.</ref>. Зняўшы аблогу Оршы, маскоўскія войскі адышлі да [[Мсціслаў|Мсціслава]], дзе спустошылі наваколлі, а адтуль да [[Крычаў|Крычава]] і далей да [[Вязьма|Вязьмы]] і [[Дарагабуж]]а<ref name="Шэйфер"/>. Глінскі са сваімі прыхільнікамі адступіў у [[Старадуб]], які належаў вялікаму князю маскоўскаму<ref name="ВКЛЭ"/>. === Згасанне і вынікі мяцяжу === [[Выява:Kanstantyn Astroski. Канстантын Астроскі (XVIII).jpg|thumb|200px|[[Канстанцін Астрожскі]], невядомы аўтар, XVII ст.]] Са Старадуба Глінскія рушылі ў [[Почап]], дзе Міхаіл пакінуў з князямі Дзмітрыем Жыжэмскім, Іванам Азярэцкім і Андрэем Лукомскім сваіх людзей і скарб, а сам адправіўся да вялікага князя ў Маскву<ref name="Временник3">''Зимин А. А.'' [http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/XVI/1520-1540/Russkij_vremennik/text1.htm Новое о восстании Михаила Глинского в 1508 году] // Советские архивы. — № 5. — 1970. — С. 72.</ref>, дзе разлічваў дамовіцца з Васілём III аб ваеннай падтрымцы<ref name="Шэйфер"/>. Вялікі князь маскоўскі даў Глінскаму [[Малаяраславец]], [[Мядынь|Медынь]] і вёскі пад Масквой, а таксама іншыя падарункі. Яму ў падтрымку ён прызначыў ваяводу Васіля Нясвіцкага «з людзьмі ды і пішчальнікаў многіх»<ref name="Временник3"/>. Вярнуўшыся ў Мазыр, Міхаіл меў намер працягваць барацьбу<ref name="ВКЛЭ"/>, але неўзабаве пачаліся руска-літоўскія мірныя перагаворы, якія скончыліся 8 кастрычніка падпісаннем «вечнага міру». Умовай міру было вяртанне да даваеннай сітуацыі і прызнанне Вялікім Княствам Літоўскім маскоўскіх заваёў папярэдніх войнаў. Князі Глінскія са сваімі прыхільнікамі атрымалі магчымасць свабодна выехаць у Маскву з маёмасцю<ref name="Шэйфер"/>. Вялізныя зямельныя ўладанні мяцежнікаў падлягалі канфіскацыі, хоць Жыгімонт стаў раздаваць іх сваім людзям яшчэ раней. Так, ў красавіку 1508 года ён аддаў Тураў князю Канстанціну Астрожскаму<ref name="Кром_150"/>. У канцы 1508 года Міхаіл перабраўся ў Маскву, дзе атрымаў Малаяраславец у вотчыну і [[Бораўск|Бароўск]] у [[кармленне]], Івану Львовічу быў падараваны Медынь<ref name="Временник3"/>. На думку Міхаіла Крома, характар перамяшчэнняў мяцежнікаў паказвае тое, што ў Глінскага не было ніякага плана вядзення баявых дзеянняў і што ён кідаўся з адной авантуры ў іншую<ref name="Кром_143"/>. Падзеі пад Менскам сведчаць, што ў Глінскага не было і якой-небудзь значнай ваеннай сілы<ref name="Кром_146"/>. Асноўная мэта Глінскага — вяртанне высокага становішча ў Вялікім Княстве Літоўскім — дасягнута не была<ref name="ВКЛЭ"/>. == Удзельнікі мяцяжу == Дакладная колькасць войскаў мяцежнікаў і іх кіруючы склад невядомы. Стрыйкоўскі адзначаў, што ў самым пачатку выступлення ў Глінскіх было 2 тысячы воінаў<ref name="Stryjkowski_346"/>, «Хроніка літоўская і жмойтская» паведамляе пра 3 тысячы вершнікаў<ref name="ХЛиЖ"/>. З крыніц вядома 52 удзельнікі мяцяжу, прычым прынамсі 26 з іх былі або з роду Глінскіх, або іх сваякамі, слугамі ці [[кліентэла|кліентамі]]<ref name="Sznip4">Шніп М. А. Унутрыпалітычны канфлікт… — С. 4.</ref>. Сярод асоб, якія выехалі з Міхаілам у Маскву, у «Рускім врэменніку» згадваюцца 11 князёў, з іх 5 Глінскіх (трое братоў Львовічаў, а таксама Дзмітрый і Іван) і 2 Жыжэмскіх (Дзмітрый і Васіль) — сваякоў Глінскіх, Іван Казлоўскі (паводле крыніцы, ён служыў Глінскім), Васіль Мунча, Іван Азярэцкі і Андрэй Друцкі<ref name="Кром_149"/>. Астатнія 18 згаданых былі нетытулаванымі асобамі — у асноўным сваякамі і слугамі Глінскіх<ref name="Кром_149"/> (стрыечныя браты Міхаіла Глінскага<ref name="Шэйфер"/> Андрэй і Пётр Аляксандравічы Дрожджы, а таксама Якуб Івашэнцаў; Сямён Аляксандраў з дзецьмі Міхаілам і Барысам, Міхаіл Гагін, пісар [[Васіль Васілевіч Нікольскі|Нікольскі]], браты Пётр і Фёдар Фурсы, Іван Матаў, Святоша, Дземеня, Ізмайла Тураў, Воін Яцкавіч, а таксама трое Крыжыных, якія служылі Міхаілу Глінскаму)<ref name="Временник3"/>. Паводле савецкага гісторыка Аляксандра Зіміна, большасць з іх увайшлі ў склад асаблівай карпарацыі, якая атрымала назву [[Літва дворная|«літвы дворнай»]]<ref>''Зимин А. А.'' Из истории центрального и местного управления в первой половине XVI в. // Исторический архив. — № 3. — 1960. — С. 147—150.</ref>. == Ацэнка ў гістарыяграфіі == У гістарыяграфіі ацэнка падзей 1508 года носіць супярэчлівы характар. У гістарычнай літаратуры існуе значная палеміка паміж рознымі падыходамі да разумення як сутнасці мяцяжу, так і асобных фактаў<ref name="Кром_139">''Кром М. М.'' Меж Русью и Литвой. Пограничные земли в системе русско-литовских отношений конца XV — первой трети XVI в. — 2-е изд., исправ. и доп. — {{М.}}: Квадрига; Объединенная редакция МВД России, 2010. — 320 с. — С. 139.</ref>. Гісторыкі канца XIX — пачатку XX стагоддзяў [[:ru:Антонович, Владимир Бонифатьевич|Уладзімір Антановіч]]<ref>''Антонович В. Б.'' Монографии по истории Западной и Юго-Западной России. — Кіев, 1885. — Т. 1. — 241—244.</ref>, [[:ru:Любавский, Матвей Кузьмич|Мацей Любаўскі]]<ref>''Любавский М. К.'' Новый труд по внутренней истории Литовской Руси // Журнал Министерства народного просвещения. — 1898. — Июль. — С. 193—197.</ref> і [[Міхаіл Грушэўскі]]<ref>''Грушевский М. С.'' [http://izbornyk.org.ua/hrushrus/iur40312.htm История Украины-Руси]. — Т. 4. — Кіев, Львов, 1907. — 538 с. — С. 281—289.</ref>, хоць і адзначалі абмежаваны характар мяцяжу, характарызавалі яго як барацьбу «рускага» і «літоўскага» пачаткаў у Вялікім Княстве Літоўскім, якая праяўлялася таксама і ў барацьбе праваслаўных супраць насаджэння каталіцтва<ref name="Кром_140">''Кром М. М.'' Меж Русью и Литвой. Пограничные земли в системе русско-литовских отношений конца XV — первой трети XVI в. — 2-е изд., исправ. и доп. — {{М.}}: Квадрига; Объединенная редакция МВД России, 2010. — 320 с. — С. 140.</ref>. [[Апанас Вінцэнтавіч Ярушэвіч|Апанас Ярушэвіч]] разглядаў падзеі 1508 года як «вялікае хваляванне народнай масы» і «агульнарускую справу»<ref>''Ярушевич А.'' Ревнитель православия, князь Константин Иванович Острожский (1461—1530) и православная литовская Русь в его время. — Смоленск, 1897. — С. 101—105.</ref>, што выклікала сур'ёзныя нараканні з боку Любаўскага<ref>''Любавский М. К.'' Новый труд по внутренней истории Литовской Руси // Журнал Министерства народного просвещения. — 1898. — Июль. — С. 174—215.</ref>. У той жа час, польскія гісторыкі [[:pl:Ludwik Finkel|Людвік Фінкель]]<ref>''Finkel L.'' Elekcja Zygmunta I. — Kraków, 1910.</ref>, [[:pl:Oskar Halecki|Оскар Халецкі]]<ref>''Halecki O.'' Dzieje Unji Jagiellońskiej. — T. II. — Kraków, 1920. — S. 44—48.</ref>, [[:pl:Ludwik Kolankowski|Людвік Каланкоўскі]]<ref>''Kolankowski L.'' Polska Jagiellonów: dzieje polityczne. — Lwów, 1936. — S. 197—191.</ref>, а таксама рускі гісторык [[:ru:Пресняков, Александр Евгеньевич|Аляксандр Праснякоў]]<ref>''Пресняков А. Е.'' [http://kamunikat.com/usie_knihi.html?pubid=14618&lang=BE Лекции по русской истории Западная Русь и Литовско-Русское государство] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160312045217/http://kamunikat.com/usie_knihi.html?pubid=14618&lang=BE |date=12 сакавіка 2016 }}. — Т. II. — Вып. 1. — {{М.}}: Государственное социально-экономическое издательство, 1939. — 248 с. — С. 173—176.</ref> адмаўлялі этнічны, а таксама рэлігійны характар руху, расцэньваючы дзеянні Міхаіла Глінскага як авантуру, падтрыманую толькі асабіста залежнымі ад яго людзьмі<ref name="Кром_140"/>. У савецкай гістарыяграфіі ўзяла верх канцэпцыя гісторыка Анатоля Кузняцова<ref>''Кузнецов А. Б.'' К вопросу о борьбе русского государства за воссоединение западнорусских земель в начале XVI века // Труды НИИЯЛИЭ при СМ Мордовской АССР. — Вып. 27. (Серия историческая). — Саранск: Мордовское книжное издательство, 1964. 272 с. — С. 26-43.</ref><ref>''Кузнецов А. Б.'' Внешняя политика Российского государства в первой трети XVI в. Саранск, 2002. — С. 24-29.</ref>, якая ў асноўных пазіцыях паўтарала падыход Ярушэвіча. У рамках гэтай канцэпцыі мяцеж Глінскіх разглядаецца як «паўстанне народных мас», накіраванае на вызваленне рускага насельніцтва з-пад улады каталіцкай Літвы<ref name="Кром_140"/>. Вядомы савецкі гісторык [[:ru:Зимин, Александр Александрович|Аляксандр Зімін]], хоць і прытрымліваўся гэтага падыходу, унёс у яго істотныя карэктывы. Зімін лічыў, што, хоць насельніцтва і спачувала ідэям паўстанцаў, «княжата не захацелі выкарыстаць народны рух беларусаў і ўкраінцаў за ўз'яднанне з Расіяй», што і прывяло да няўдачы паўстання<ref>''Зимин А. А.'' Россия на пороге нового времени (Очерки политической истории России первой трети XVI в.). — {{М.}}: Мысль, 1972. — 452 с. — С. 86-90.</ref>. [[:ru:Флоря, Борис Николаевич|Барыс Флора]] адзначаў, што насельніцтва не падтрымала паўстанне, як і ў цэлым аб'яднальную палітыку Рускай дзяржавы ў XVI стагоддзі, таму што феадалы кіраваліся ўласнымі інтарэсамі і занялі па сутнасці «антынацыянальную пазіцыю»<ref>''Флоря Б. Н.'' [http://www.history.vuzlib.net/book_o017_page_5.html Древнерусские традиции и борьба восточнославянских народов за воссоединение] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304122759/http://www.history.vuzlib.net/book_o017_page_5.html |date=4 сакавіка 2016 }} // Древнерусское наследие и исторические судьбы восточного славянства / В. Т. Пашуто, Б. Н. Флоря, А. Л. Хорошкевич ; Отделение истории АН СССР. — {{М.}}: Наука, 1982. — 263 с. — С. 173—175.</ref>. Пасля распаду [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] становішча зноў змянілася. Ужо ў 1992 годзе была выдадзеная праца расійскага гісторыка [[:ru:Кром, Михаил Маркович|Міхаіла Крома]], у якой цалкам адкідвалася канцэпцыя Ярушэвіча-Кузняцова<ref>''Кром М. М.'' Православные князья в Великом княжестве Литовском в начале XVI века: (К вопросу о социальной базе восстания Глинских) // Отечественная история. — 1992. — № 4.</ref>. Так, Кром расцэньвае мяцеж Глінскага як безумоўную авантуру<ref>''Кром М. М.'' «Человек на всякий час» : Авантюрная карьера князя Михаила Глинского // Родина : журнал. — 1996. — № 5. — С. 45—49.</ref>, выкліканую імкненнем Львовічаў вярнуць сабе згубленае становішча. Ён прыходзіць да высновы, што становішча ў Вялікім Княстве Літоўскім цалкам задавальняла большасць праваслаўных князёў і яны не імкнуліся да адасаблення<ref name="Кром_151-152">''Кром М. М.'' Меж Русью и Литвой. Пограничные земли в системе русско-литовских отношений конца XV — первой трети XVI в. — 2-е изд., исправ. и доп. — {{М.}}: Квадрига; Объединенная редакция МВД России, 2010. — 320 с. — С. 151—152.</ref>. Як заўважае гісторык, у ранніх крыніцах нацыянальная або рэлігійная афарбоўка падзей 1508 года адсутнічае. Такая афарбоўка з'яўляецца ў позніх творах 60—90-х гадоў XVI стагоддзя, калі ў Вялікім Княстве Літоўскім рэзка абвастрыліся міжэтнічныя і міжканфесійныя рознагалоссі і адбылося пераасэнсаванне падзей нядаўняга мінулага, якія набылі форму супрацьстаяння праваслаўя і каталіцызму<ref name="Кром_148"/>. Якая-небудзь этнічная ці рэлігійная падаплёка адкідаецца і амерыканскім даследчыкам Стывенам Роўэлам, які таксама адзначае, што прыхільнікамі Глінскага былі толькі яго сваякі і чэлядзь, а само паўстанне было авантураю ў тым сэнсе, што якога-небудзь плана мяцяжу не існавала, а канкрэтныя дзеянні мелі розныя мэты<ref name="Rowell">Rowell S. C. Nolite confidere in principibus… — P. 87, 91—92.</ref>. Пры гэтым Глінскі выступаў не супраць Жыгімонта, чыім падданым працягваў сябе лічыць і ў час мяцяжу, а непасрэдна супраць Забярэзінскага і яго прыхільнікаў<ref name="Rowell"/>. Да падобных высноў прыходзіць і беларускі гісторык Макар Шніп, аўтар шэрага прац аб мяцяжы Глінскіх. На яго думку, у пачатку XVI стагоддзя ў Вялікім Княстве Літоўскім не існавала палітычных груповак, утвораных па этнаканфесійнай прыкмеце, а прычынамі выступлення сталі супрацьстаянне Міхаіла Глінскага з Янам Забярэзінскім, спароджанае разыходжаннем па эканамічных і палітычных пытаннях, а таксама нежаданне вялікага князя Жыгімонта вырашаць справу Глінскага ў судзе і пазбаўленне пасад князёў Львовічаў. Сам мяцеж аўтар расцэньвае як стыхійны, накіраваны на дасягненне асабістых мэт Глінскіх і пазбаўлены канкрэтнае грамадска-палітычнае ідэі<ref name="Sznip4"/>. == Зноскі == {{Reflist}} == Літаратура == * ''Зимин А. А.'' Россия на пороге нового времени (Очерки политической истории России первой трети XVI в.). — М.: Мысль, 1972. — 452 с. — С. 79—95. {{ref-ru}} * ''Кром М. М.'' Меж Русью и Литвой. Пограничные земли в системе русско-литовских отношений конца XV — первой трети XVI в. — 2-е изд., исправ. и доп. — М.: Квадрига; Объединенная редакция МВД России, 2010. — 320 с. — С. 139—153. {{ref-ru}} * ''Шніп М. А.'' Сацыяльны склад удзельнікаў мяцяжу Глінскіх у Вялікім княстве Літоўскім / М. А. Шніп // Весн. Беларус. дзярж. ун-та. Серыя 3, Гісторыя. Філасофія. Паліталогія. Сацыялогія. Эканоміка. Права. — 2007. — № 2. — С. 3-7. * ''Шніп М. А.'' Мяцеж Міхаіла Глінскага / М. А. Шніп // Беларус. гіст. часоп. — 2007. — № 3. — С. 9-14. * ''Шніп М. А.'' Антыдзяржаўны мяцеж 1508 года ў Вялікім княстве Літоўскім / М. А. Шніп // Гісторыя: праблемы выкладання. — 2007. — № 4. — С. 53-57. * ''Шніп М. А.'' Хронікі XVI ст. аб мяцяжы М. Глінскага ў ВКЛ: пачатак гістарыяграфічнай традыцыі / М. А. Шніп // ХХІ век: актуальные проблемы исторической науки: Материалы междунар. науч. конф., посвящ. 70-летию ист. фак. БГУ. Минск, 15-16 апреля 2004 г. / Редкол.: В. Н. Сидорцов (отв. ред.) [и др]. — Мн.: БГУ, 2004. — 343 с. — С. 110—112. * ''Шніп М. А.'' Да пытання аб характары выступлення М. Глінскага ў ВКЛ / М. А. Шніп // Актуальные проблемы из исторического прошлого и современности в общественно-гуманитарных и социо-религиоведческих науках Беларуси, ближнего и дальнего зарубежья: материалы международной научно-теоретической конференции, Витебск, 19 — 20 апреля 2007 г. / Вит. гос. ун-т; редкол.: В. А. Космач (гл. ред) [и др.]. — Витебск: Издательство УО «ВГУ имени П. М. Машерова», 2007. — Ч. 1. — 480 с. — С. 51-53. * ''Шніп М. А.'' [http://www.bsu.by/sm.aspx?guid=99433 Унутрыпалітычны канфлікт 1508 г. у Вялікім княстве Літоўскім у кантэксце міжнародных адносін ва Усходняй Еўропе: Аўтарэф. дыс. … канд. гіст. навук]. — {{Мн.}}, 2009. — 24 с. {{ref-be}} * ''Шэйфер В.'' [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/almanach/02/02kraj_szejfer.htm Мяцеж ці паўстанне? Выступ Міхала Глінскага падчас вайны Маскоўскай дзяржавы з ВКЛ у 1507—1508 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305040800/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/almanach/02/02kraj_szejfer.htm |date=5 сакавіка 2016 }} // Гістарычны Альманах. — 1999. — Т. 2. * ''Rowell S. C.'' Nolite confidere in principibus: Mikhail Glinsky, Sigismund the Old and the Council of Lords // Faworyci i opozycjoniści. Król a elity polityczne w Rzeczypospolitej XV—XVIII wieku / red. M. Markiewicz i R. Skowron. — Kraków, 2006. — P. 77—100. == Спасылкі == * [http://litopys.org.ua/psrl3235/lytov27.htm#page234 Евреиновская летопись] // Полное собрание русских летописей. — М.: Наука, 1975. — Т. 35 : Летописи белорусско-литовские. — 306 с. — С. 234. * Кніга запісаў 8 Літоўскай метрыкі // Lietuvos metrika. — Knyga Nr. 8 (1499—1514): Užrašymų knyga 8 / Parengė Algirdas Baliulis, Romualdas Firkovičius, Darius Antanavičius. — Vilnius, 1995. * [http://litopys.org.ua/psrl3235/lytov24.htm#page166 Летопись Рачинского] // Полное собрание русских летописей. — М.: Наука, 1975. — Т. 35 : Летописи белорусско-литовские. — 306 с. — С. 167—168. * Русский временник // ''Зимин А. А.'' [http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/XVI/1520-1540/Russkij_vremennik/text1.htm Новое о восстании Михаила Глинского в 1508 году] // Советские архивы. — № 5. — 1970. — С. 70-73. * ''Сигизмунд Герберштейн.'' [http://www.vostlit.info/Texts/rus8/Gerberstein/frametext8.htm Записки о Московии]. — М.: МГУ, 1988. — С. 189. {{ref-ru}} * [http://www.vostlit.info/Texts/rus/Bychovec/frametext3.htm Хроника Быховца] / Под ред. [[Мікалай Мікалаевіч Улашчык|Н. Н. Улащика]]. — М.: Наука, 1966. — С. 118—119. * Хроніка Вапоўскага // [http://dir.icm.edu.pl/pl/Scriptores_Rerum_Polonicarum/Tom_2 Kroniki Bernarda Wapowskiego (1480—1535)] / ed. J. Szujskiego // Scriptores Rerum Polonicarum. — T. 2. — Cracoviae, 1874. {{ref-la}} * [http://izbornyk.org.ua/psrl3235/lytov06.htm Хроника литовская и жмойтская] // Полное собрание русских летописей. — М.: Наука, 1975. — Т. 32. — С. 102—103. * Хроніка Стрыйкоўскага // ''Stryjkowski M.'' [http://www.archive.org/stream/kronikapolskalit02stryuoft/kronikapolskalit02stryuoft_djvu.txt Kronika Polska, Litewska, Żmudska i wszystkiej Rusi]. — Warszawa, 1846. — Т. ІІ. — S. 345. {{ref-pl}} {{Пратэсты ў Беларусі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Выдатны артыкул|Гісторыя}} [[Катэгорыя:Паўстанні ў Вялікім Княстве Літоўскім]] [[Катэгорыя:Глінскія]] [[Катэгорыя:Мяцяжы]] gatpmrvix0x34yfkfger8hcvps1w69d 0 83378 5163079 4847695 2026-07-09T00:57:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163079 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Мілан Кундзера | Арыгінал імя = {{lang-cs|Milan Kundera}} | Фота = | Подпіс = Мілан Кундзера | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Месца нараджэння = {{месца нараджэння|Брно|у Брно}}, [[Чэхаславакія]] | Месца смерці = | Грамадзянства = {{Сцяг|Чэхаславакія}} Чэхаславакія<br /> {{Сцяг|Францыя}} Францыя | Род дзейнасці = [[празаік]], [[эсэіст]] | Гады актыўнасці = з [[1967]] | Кірунак = [[мадэрнізм]] | Жанр = [[раман]], [[апавяданне]], [[эсэ]] | Мова твораў= [[Чэшская мова|чэшская]], [[Французская мова|французская]] | Дэбют = [[Жарт, раман|«Жарт»]] | Прэміі = | Lib = | Сайт = }} '''Мі́лан Ку́ндзера''' ({{lang-cs|Milan Kundera}}; [[1 красавіка]] [[1929]], [[Брно]], [[Чэхаславакія]] — [[11 ліпеня]] [[2023]]) — чэшскі і французскі пісьменнік. Пісаў [[Чэшская мова|па-чэшску]] і [[Французская мова|па-французску]]. Найбольш знакаміты яго твор называецца «[[Невыносная лёгкасць быцця]]». == Жыццё і творчасць == === Чэхаславакія === Бацькам Мілана быў Людвік Кундзера, музыказнаўца і пазней рэктар Музычнай Акадэміі ў [[Брно]] (з 1948 па 1961 год). Пісьменнік рана навучыўся граць на [[Фартэпіяна|піяніна]], музыка моцна паўплывала на ўсю яго творчасць. У 1945 годзе, будучы гімназістам, пераклаў верш [[Уладзімір Маякоўскі|Уладзіміра Маякоўскага]], які быў апублікаваны ў часопісе «Гонг». Тады ж пачаў сам пісаць вершы. Пасля [[Другая сусветная вайна|вайны]] падпрацоўваў як рознарабочы і джазавы музыка. У 1948 годзе скончыў гімназію ў Брно і пачаў вывучаць музыку і літаратуру ў Пражскім [[Карлаў універсітэт|Карлавым універсітэце]]. Аднак у хуткім часе пісьменнік перайшоў у Кінаакадэмію. У 1950 годзе па палітычных прычынах вымушаны быў прыпыніць навучанне на два гады (Кундзера і яго ўніверсітэцкі таварыш былі выключаныя з камуністычнай партыі, у якую Мілан уступіў у 1948 годзе, за антыпартыйныя дзеянні). Яго [[раман]] «Жарт», напісаны ў 1965—1967 гг., шмат у чым натхнёны падзеямі таго перыяду жыцця маладога пісьменніка. У 1956 годзе Кундзера зноў уступае ў кампартыю, аднак у 1970 годзе яго канчаткова выключаюць з яе. Пасля заканчэння вучобы Мілан Кундзера выкладаў на факультэце кіно [[Пражская акадэмія музычных мастацтваў|Пражскай акадэміі музыкі і драматургіі]]. У 1957 годзе ён выдаў лірычны зборнік «Маналогі», у які ўвайшлі інтэлектуальныя вершы пра каханне. Пісьменнік піша шэраг [[эсэ]], прысвечаных авангарднай паэзіі, для перыядычных выданняў ''«Literarni noviny»'' і ''«Listy»''. Як і шматлікія іншыя чэшскія інтэлектуалы, Кундзера прымаў актыўны ўдзел у падзеях [[Пражская вясна|Пражскай вясны]]. З-за гэтага ён быў пазбаўлены магчымасці выкладаць, яго кнігі былі забароненыя і выняты з усіх бібліятэк Чэхаславакіі. === Францыя === У 1975 годзе Кундзера з жонкай Верай Грабанковай імігравалі ў Францыю, дзе пісьменнік атрымаў месца выкладчыка. У 1978 годзе, пасля выдання раману «Кніга смеху і забыцця» (''Kniha smíchu a zapomnění''), чэшскі ўрад пазбавіў пісьменніка чэшскага грамадзянства. З 1981 года ён з’яўляецца грамадзянінам Францыі. У 1978 годзе Кундзера пераехаў у [[Парыж]], дзе ў 1984 годзе з’явіўся яго самы знакаміты твор — раман «Невыносная лёгкасць быцця» (''«Nesnesitelná lehkost bytí»''). Пачынаючы з выдадзенага ў 1994 годзе раману ''«La lenteur»'' Кундзера піша па-французску. == Трохі аб усім == Сам Кундзера дзеліць сваю творчасць на два этапы: перыяд няспеласці (ад гэтай часткі сваёй творчасці дыстанцуецца і забараняе публікаваць творы гэтага перыяду), і на перыяд сваіх лепшых твораў. ==== Смешныя каханкі ==== Кундзера сцвярджае, што ўпершыню «знайшоў сябе», калі пісаў аповед «Я сумны Бог» (1958), пазней уключаны ў першую з трох сшыткаў «Смешных каханак» (1963, 1965, 1968). Характэрная рыса «Смешных каханак» — анекдатычнасць, жартаўлівасць. Па прызнанні аўтара, ён пачаў пісаць аповеды для ўласнага задавальнення. Першае агульнае выданне ўсіх трох сшыткаў, якое складаецца з 8 аповедаў, выйшла ў [[Прага|Празе]] ў 1970 годзе, аднак пазней аўтар перапрацаваў зборнік, надаўшы яму новую форму і кампазіцыйнае адзінства, і ўключыў толькі 7 аповедаў. Тэматыка «Смешных каханак» засяроджана на містыфікацыі, гульні з каханнем і парадоксах донжуанства нашага часу. Кожны з аповедаў мае сваю апавядальную структуру, мадэль і тэму, якія аўтар развіў пазней у сваіх раманах. ==== Жарт ==== Свой першы раман «Жарт» Кундзера пачаў пісаць яшчэ ў 1962 годзе, кніга была надрукавана ў 1967 годзе. Выкарыстоўваючы гратэскавую гісторыю пра чалавечае жыццё, сапсаванае з-за простага жарту, і пра няўдалую помсту героя, аўтар апісвае змены, якія адбываліся ў чэшскім грамадстве з сярэдзіны 1950-х, і прыводзіць свайго героя да адчування адчужанасці ад свету. Аўтар перапісаў раман у выглядзе сцэнарыя для фільма, які ён сам і паставіў. ==== Жыццё — не тут ==== У рамане «Жыццё — не тут» (скончаны ў 1969 ці 1970, упершыню выйшаў у [[Парыж]]ы на французскай мове ў 1973 годзе) апісваецца гісторыя маладога паэта, які паставіў свой мастацкі талент і юнацкае славалюбства на службу ідэалогіі. Менавіта таму яму не даецца ні самакрытыка, ні цвярозы погляд на грамадскае становішча, урэшце ён бесцырымонна ўмешваецца ў лёс іншых людзей, прыносячы ім няшчасці. Сама назва рамана з’яўляецца цытатай. Гэтай фразай, узятай з [[Арцюр Рэмбо|А.Рэмбо]], А.Брэтон у 1924 годзе завяршыў Маніфест [[сюррэалізм]]у. Той жа самы лозунг можна было ўбачыць у Парыжы ў 1968 падчас студэнцкіх хваляванняў. ==== Вальс на развітанне ==== «Вальс на развітанне» (скончаны ў 1971 ці 1972, упершыню выйшаў на французскай мове ў Парыжы ў 1976 годзе) — апошні раман, напісаны ў Празе. На першы погляд ён здаецца проста камедыяй, якая апісвае калізіі паміж некалькімі любоўнымі парамі ў чэшскім курортным мястэчку. На самай жа справе гэта кніга поўная смутку і роспачы, выкліканымі безвыходнасцю сітуацыі. Галоўнага героя рамана прымушаюць з’ехаць з краіны абыякавасць людзей, пустэча, дробязнасць праблем. ==== Кніга смеху і забыцця ==== «Кніга смеху і забыцця» была напісана ў першыя гады эміграцыі, і ўпершыню выйшла на французскай мове ў Парыжы ў 1979 годзе. Як і ў некаторых іншых творах Кундзеры, кампазіцыя тэксту інспіравана музычнай кампазіцыяй. У рамана няма скончанага сюжэту, асобныя эпізоды з’яўляюцца рознымі варыяцыямі на агульную тэму: героі змагаюцца з [[забыццё]]м і прыходзяць да таго, што мінулае нельга заклікаць на дапамогу сучаснасці, мінулае нельга палепшыць. ==== Невыносная лёгкасць быцця ==== Матывы эміграцыі і побытавай ідыліі Кундзера развівае ў рамане «Невыносная лёгкасць быцця» (скончаны ў 1972, упершыню апублікаваны на французскай мове ў 1984 годзе), героі якога пасля жніўня 1968 года з’яжджаюць у [[Швейцарыя|Швейцарыю]], але потым вяртаюцца ў [[Чэхаславакія|Чэхаславакію]]. У рамане шмат філасофскіх разважанняў, заснаваных па перавазе на тлумачэнні лёгкасці і цяжары ў духу старажытнагрэчаскага філосафа Пармеіда і ідэі [[Фрыдрых Ніцшэ|Фрыдрыха Ніцшэ]] пра вечнае вяртанне. У 1988 годзе амерыканскі рэжысёр Філіп Каўфман зняў па гэтым рамане аднайменны фільм. ==== Несмяротнасць ==== У рамане «Несмяротнасць» (дапісаны ў 1988, упершыню апублікаваны на французскай мове ў 1990 годзе), апошнім рамане, напісаным на чэшскай мове, Кундзера падкрэслівае фіктыўнасць усяго адбывалага. Яго галоўным чынам цікавяць агульныя пытанні быцця і характэрныя рысы еўрапейскай культуры. У кнізе рэфлексіўнасць настолькі пераважае над сюжэтнай лініяй, што яе можна лічыць нейкім сінтэзам рамана і эсэ. ==== Мастацтва рамана ==== Ключом да глыбейшага разумення творчасці Кундзеры можа быць зборнік з сямі эсэ «Мастацтва рамана», напісаных на французскай мове і выдадзеных у 1986 годзе. Гэты зборнік не мае нічога агульнага з ранняй аднайменнай тэарэтычнай працай, акрамя назвы. Тут аўтар кажа пра свой метад пісьма, асабліва акцэнтуе ўвагу на сціплую ацэнку традыцыі цэнтральна-еўрапейскага рамана і выяўляе захапленне мадэрнізмам «кафкіянскай» традыцыі. ==== Парушаныя запаветы ==== Наступныя эсэ апублікаваны ў зборніку «Парушаныя запаветы» (1993). Разважанні пра магчымасці рамана, а таксама апублікаваныя ў часопісах эсэ пра палітычнае і культурнае проціпастаўленне «Захаду» і «Усходу» і пра канцэпцыю Цэнтральнай Еўропы зрабілі Кундзеру папулярным публіцыстам яшчэ ў 1980-я. Ён таксама публікаваўся ў чэшскіх, французскіх, і нават у ісландскіх і мексіканскіх перыядычных выданнях. ==== Павольнасць. Сапраўднасць. Недасведчанасць. ==== Кундзера не раз падкрэсліваў, што чэрпае натхненне ў творах еўрапейскай літаратуры перыяду Адраджэння і Асветы, асабліва ў раманах [[Джавані Бакача|Дж. Бакача]], Ф. Рабле, [[Лоўрэнс Стэрн|Л. Стэрна]] і [[Дэні Дзідро|Д. Дзідро]]. Сваю п’есу «Жак і яго спадар», якая прысвечана Дзідро і з’яўляецца варыяцыяй на тэму рамана самога Дзідро «Жак фаталіст» напісаў у гады, наступныя за савецкай акупацыяй. Упершыню п’еса была апублікавана ў Парыжы ў перакладзе аўтара ў 1981 годзе. У 1990-я гады піша свае раманы на французскай мове. «Павольнасць» (1995) і «Сапраўднасць» (1997) уяўляюць хутчэй нейкія рэзюмэ, у якіх намёк на больш пэўную гісторыю толькі ілюструе абстрактныя разважанні, эсэ чаргуюцца з сюжэтнай лініяй, і ў свет рамана пранікаюць больш ці менш відавочныя алюзіі на традыцыі рамана мінулых стагоддзяў. Апошні раман «Недасведчанасць» (2000) быў упершыню апублікаваны па жаданні аўтара на іспанскай мове. Тэмы рамана — [[эміграцыя]], адзінота, памяць, [[забыццё]], [[настальгія]], абыякавасць. == Творы == === Раманы === * 1967 — «Жарт» (''Žert'') * 1972 — «Вальс на развітанне» (''Valčík na rozloučenou'') * 1973 — «Жыццё не тут» (''Život je jinde'') * 1978 — «Кніга смеху і забыцця» (''Kniha smíchu a zapomnění'') * 1984 — «Невыносная лёгкасць быцця» (''Nesnesitelná lehkost bytí'') * 1990 — «Несмяротнасць» (''Nesmrtelnost'') * 1995 — «Павольнасць» (''La lenteur'') * 1997 — «Сапраўднасць» (''L’Identité'') * 2000 — «Недасведчанасць» (''L’Ignorance'') === Эсэ === * 1955 — «Пра спрэчкі спадчыны» (''O sporech dědických'') * 1960 — «Мастацтва рамана» (''Umění románu: Cesta Vladislava Vančury za velkou epikou'') * 1968 — «Чэшскі дагавор» (''Český úděl'') * 1969 — «Радыкалізм і эксгібіцыянізм» (''Radikalismus a exhibicionismus'') * 1983 — «Выкрадзены Захад ці трагедыя Цэнтральнай Еўропы» (''Únos západu aneb Tragédie střední Evropy'') * 1986 — «Мастацтва рамана» (''L’art du Roman (Umění románu)'') * 1992 — «Парушаныя запаветы» (''Les testaments trahis (Zrazené testamenty)'') * 1991—2004 — «Мой Яначак» (''Můj Janáček)'') * 2005 — «Невядомая спадчына Сервантэса» (''Zneuznávané dědictví Cervantesovo'') * 2005 — «Заслона» (''Le Rideau (Opona)'') * 2006 — «Каструсь — цень святога Гарту» (''Kastrující stín svatého Garty'') * 2006 — «Не тут, дома, мой сябра» (''Nechovejte se tu jako doma, příteli'') * 2009 — «Сустрэча» (''Une rencontre (Setkání)'') === Паэзія === * 1953 — «Чалавек — неабсяжны сад» (''Člověk zahrada širá'') * 1955 — «Апошні май» (''Poslední máj'') * 1957 — «Маналогі» (''Monology'') === П’есы === * 1962 — «Уладальнік ключоў» (''Majitelé klíčů'') * 1966 — «Дзве плёткі, два вяселлі» (''Dvě uši, dvě svatby'') * 1968 — «Прамашка» (''Ptákovina'') * 1971 — «Жак і яго спадар» (''Jakub a jeho pán: Pocta Denisu Diderotovi'') === Зборнікі аповедаў === * 1968 — «Смешныя каханкі» (''Směšné lásky'') == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|9|Кундзера Мілан}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * Трагедыя Цэнтральнай Еўропы / М. Кундэра // Фрагмэнты: Сярэднееўрапейскі культурны агляд. — Мінск, 1996. — № 1. — С. 4-20. * [https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=14295 Якуб і яго пан. Ухвала Дэні Дыдро] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221117170417/https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=14295 |date=17 лістапада 2022 }} * [https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=15252 Дзесяць прычынаў, каб ня быць бацькам]{{Недаступная спасылка}} * Няхай старыя мертвыя саступяць месца маладым мертвым (пераклад з чэшскай А. Вострыкавай) // Крыніца, 1998, № 10.С.51-64. * Страчаныя лісты [IV частка рамана «Кніга смеху і забыцця»] (Пер. з чэшск. С. Сматрычэнка) // Крыніца, 1998, № 10.С.64-85 * Непрызнаная спадчына Сервантэса [Эсэ] (Пер. з чэшск. А. Вострыкава) // Крыніца, 1998, № 10.С.85-91 * Якуб і яго гаспадар [Эсэ] (Пер. з франц. Зм. Дзмітрук) // Крыніца, 1998, № 10.С.91-96 * [http://arche.bymedia.net/2004-2/kundera204.htm Апавяданне «Эдуард і Бог» у часопісе ARCHE] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070702133812/http://arche.bymedia.net/2004-2/kundera204.htm |date=2 ліпеня 2007 }} ў перакладзе [[Аляксей Знаткевіч|Аляксея Знаткевіча]] * [https://litrazh.org/article/suprac-lirykau Супраць лірыкаў (з раману «Жыцьцё ня тут»)] * [http://community.livejournal.com/kundera_ua/profile ЖЧ-супольнасць, прысвечаная Мілану Кундзеры] {{ref-ru}} * [http://eldb.net/name/nm002309/ Мілан Кундзера на сайце The Electronic Literary Database (ELDb)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160313120617/http://eldb.net/name/nm002309 |date=13 сакавіка 2016 }} * [http://elenakuzmina.blogspot.com/search/label/Kundera%3A%20interviews Мілан Кундзера, падборка інтэрв’ю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191207111643/http://elenakuzmina.blogspot.com/search/label/Kundera%3A%20interviews |date=7 снежня 2019 }} {{ref-ru}} * [http://elenakuzmina.blogspot.com/search/label/Kundera%3A%20about Мілан Кундзера, падборка артыкулаў пра аўтара] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191207111536/http://elenakuzmina.blogspot.com/search/label/Kundera%3A%20about |date=7 снежня 2019 }} {{ref-ru}} * [http://bookworm-quotes.blogspot.com/search/label/Kundera Мілан Кундзера, падборка цытат з твораў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170313135016/http://bookworm-quotes.blogspot.com/search/label/Kundera |date=13 сакавіка 2017 }} {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20080404175024/http://www.inosmi.ru/text/translation/234723.html Мілан Кундзера : Мастацтва рамана і працяг роду («Le Monde», Францыя)] {{ref-ru}} * [http://milan-kundera.cabrnoch-host.cz Мілан Кундзера : апавяданні і эсэ] {{ref-ru}} * [http://www.milankundera.webpark.pl Польскі сайт пра Кундзера ] {{ref-pl}} <!-- * {{lib.ru|http://lib.ru/INPROZ/KUNDERA/}} няма там --> * http://respekt.ihned.cz/c1-36370990-udani-milana-kundery {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091025220421/http://respekt.ihned.cz/c1-36370990-udani-milana-kundery |date=25 кастрычніка 2009 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кундзера Мілан}} [[Катэгорыя:Камуністы Чэхіі і Славакіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Чэхіі]] [[Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Чэшскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шматмоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Брно]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Пражскай акадэміі музычных мастацтваў]] c77kie69o0h1k5gniz6nl027edq6xgj 0 88091 5162974 5149094 2026-07-08T14:24:15Z Emilia Noah 155537 /* */ 5162974 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Старавойтаў}} {{Навуковец}} '''Міхаіл Іванавіч Старавойтаў''' ({{ВДП}}) — беларускі [[гісторык]], [[кандыдат гістарычных навук]] (1980), [[дацэнт]]. [[Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь]] ([[2012]]). == Біяграфія == Скончыў [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт]] у 1974 годзе. У 1974—1977 гадах вучыўся ў аспірантуры (навуковы кіраўнік — акадэмік [[Іларыён Ігнаценка]]). З 1977 года працаваў ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце: у 1988—1992 і 1998—2004 гадах — дэкан гістарычнага факультэта [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны]], у 1992—1998 гадах — дэкан гісторыка-юрыдычнага факультэта. У 2004—2006 гадах і з 2009 года працаваў дацэнтам кафедры гісторыі Беларусі [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт|Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны]]. У 2006—2009 гадах — дактарант БДУ. Памёр 23 мая 2026 года ў Гомелі.<ref>{{Cite web|url=https://gsu.by/ru/node/9968|title=Светлая память Михаилу Ивановичу Старовойтову – учёному, педагогу, гражданину {{!}} Гомельский государственный университет имени Франциска Скорины|website=gsu.by|access-date=2026-05-27}}</ref> == Навуковая праца == Даследаваў пытанні грамадска-палітычнай і нацыянальна-культурнага развіцця Беларусі і Гомельшчыны ў XX стагоддзі. == Бібліяграфія == * Методическое пособие по изучению в курсах истории СССР и БССР ведущей роли рабочего класса в строительстве социализма и коммунизма / Г. С. Евдокименко, М. И. Старовойтов, А. А. Рубан; Министерство высшего и среднего специального образования БССР, Гомельский государственный университет. — Гомель : ГГУ, 1986. — 53 с. (у суаўтарстве з Гергіем Еўдакіменка і Анатолем Рубанам). * Гомельщина многонациональная (20-30-е годы XX века) / В. П. Пичуков, М. И. Старовойтов; Гомел. гос. ун-т им. Ф.Скорины, Упр. культуры Гомел. облисполкома. — Гомель : ГГУ, 1999. — Вып. 1. — 233 с. (у суаўтарстве з [[Віктар Пятровіч Пічукоў|Віктарам Пічуковым]]). * Гомельщина многонациональная (20-30-е годы XX века) / А. И. Зеленкова, М. И. Старовойтов; Гомел. гос. ун-т им. Ф.Скорины, Упр. культуры Гомел. облисполкома. — Гомель : ГГУ, 2000. — Вып. 2. — 155 с.(у суаўтарстве з Алай Зелянковай). * Гомельский государственный университет имени Франциска Скорины: исторический очерк / М. И. Старовойтов, А. И. Зеленкова, М. П. Савинская; Министерство образования Республики Беларусь. — Гомель : ГГУ, 2005. — 359 с.(у суаўтарстве з Марынай Савінскай і Алай Зелянковай). * История Беларуси / Н. М. Пурышева, М. И. Старовойтов. — Минск : ТетраСистемс, 2009. — 159 с. (у суаўтарстве з Наталляй Пурышавай) перавыдадзена двойчы ў 2010 і 2011 гадах. * Демографическая характеристика малых и средних городских поселений Беларуси / Д. Г. Лин, И. Н. Сафонова, М. И. Старовойтов; Министерство образования Республики Беларусь, Учреждение образования «Гомельский государственный университет им. Ф. Скорины». — Гомель : ГГУ, 2009. — 118 с. (у суаўтарстве з Дмітрыем Лінам і Інай Сафонавай). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Старавойтаў Міхаіл Іванавіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Дэканы ГДУ імя Ф. Скарыны]] 1mchz1kpw7uihmxx4gv8ztu99dk61bf 0 88665 5163042 4669165 2026-07-08T20:23:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163042 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=прозвішча|Сямёнаў}} {{Вучоны | Імя = Мікалай Мікалаевіч Сямёнаў | Арыгінал імя = {{lang-ru|Николай Николаевич Семёнов}} | Фота = KustodiyevSemenov Kapitsa.JPG | Шырыня = 200px | Подпіс = Сямёнаў (справа) і [[Пётр Леанідавіч Капіца|Капіца]] (злева), <br /> партрэт працы [[Барыс Міхайлавіч Кустодзіеў|Кустодзіева]], 1921 | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Навуковая сфера = | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} '''Мікалай Мікалаевіч Сямё́наў''' ({{lang-ru|Николай Николаевич Семёнов}}; ({{ДН|15|4|1896|3}}, {{МН|Саратаў|ў Саратаве}} — {{ДС|25|9|1986}}, {{МС|Масква||}}) — савецкі [[фізік]]-хімік, адзін з заснавальнікаў хімічнай фізікі. Акадэмік АН СССР (1932; член-карэспандэнт з 1929), адзіны савецкі лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] (атрымаў у 1956 годзе сумесна з [[Сірыл Хіншэлвуд|Сірылам Хіншэлвудам]]). У 1917 годзе скончыў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскі ўніверсітэт]]. У 1920—1931 гг. працаваў у Ленінградскім фізіка-тэхнічным інстытуце. З 1931 года дырэктар Інстытута хімічнай фізікі АН СССР. Адначасова з 1928 года прафесар Леніградскага політэхнічнага інстытута, з 1944 года [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У 1957—1971 гг. М. М. Сямёнаў акадэмік-сакратар Акадэміі хімічных навук, у 1963—1971 гг. віцэ-прэзідэнт АН СССР. З 1981 года галоўны рэдактар часопіса «Химическая физика». {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Сямёнаў Мікалай Мікалаевіч||346}} * {{ВСЭ3|Семёнов Николай Николаевич|том=23|аўтар=Эмануэль Н. М.|старонкі=229—230}} == Спасылкі == * {{warheroes|id=10678|star = Labor}} * [http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/himiya/SEMENOV_NIKOLA_NIKOLAEVICH.html Семёнов Николай Николаевич] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140723075814/http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/himiya/SEMENOV_NIKOLA_NIKOLAEVICH.html |date=23 ліпеня 2014 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}} * {{Супрацоўнік РАН|52091|Мікалая Мікалаевіча Сямёнава}} * [http://slovari.yandex.ru/~книги/Гуманитарный%20словарь/Семёнов%20Ник.%20Ник/ Российский гуманитарный энциклопедический словарь: В 3 т. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002. — Т. 3: П—Я. — 704 с.: ил.]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} {{commonscat-inline|Nikolay Nikolayevich Semyonov}} {{Нобелеўская прэмія па хіміі 1951—1975}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сямёнаў Мікалай Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Героі Сацыялістычнай Працы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі СПбДУ]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з СССР]] [[Катэгорыя:Правадзейныя члены АН СССР]] [[Катэгорыя:Віцэ-прэзідэнты РАН]] [[Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША]] [[Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Фізіка-тэхнічнага інстытута імя А. Ф. Іофэ]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі МФТІ]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі МДУ]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі ТДУ]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Томскага політэхнічнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Фізікі СССР]] [[Катэгорыя:Фізікі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Фізікахімікі СССР]] [[Катэгорыя:Хімікі СССР]] [[Катэгорыя:Хімікі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР]] [[Катэгорыя:Двойчы Героі Сацыялістычнай Працы]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] 0qrun5pghs9tmkdumbblmtl5lpwniy2 0 89023 5163150 5126382 2026-07-09T08:13:15Z JerzyKundrat 174 5163150 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Імя = Георг Пурбах |Арыгінал імя = Georg von Peuerbach |Навуковая сфера = астраном і матэматык |Навуковы кіраўнік = [[Іаган Гмундэн]] |Знакамітыя вучні = [[Рэгіямантан]] }} '''Георг Пурбах'''<ref name=pr>Варыянты напісання прозвішча '''Пурбах''' і '''Поербах''' у адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.13., Мн., 2001, С.125.</ref> , таксама '''Георг Поербах''' ({{lang-de|Georg von Peuerbach}}, Пурбах пад [[Лінц]]ам, [[30 мая]] [[1423]] — [[Вена]], [[4 красавіка]] [[1461]]) — аўстрыйскі [[астраном]] і [[матэматык]], старэйшы таварыш і настаўнік [[Іаган Рэгіямантан|Рэгіямантана]]. Прафесар Венскага ўніверсітэта (1450)<ref name="be">{{Крыніцы/БелЭн|13|||125}}</ref>. == Біяграфія == [[Выява:Sonnenuhr-stephansdom.jpg|left|thumb|Сонечныя гадзіннікі на паўднёвым боку [[Сабор Святога Стэфана|сабора Св. Стэфана]] ў Вене, сканструяваныя Пурбахам]] Георг Пурбах паступіў у [[Венскі ўніверсітэт]] вясной 1446 г., у досыць познім узросце, у 23 гады. Выдатныя здольнасці дазволілі яму праз паўтары гады зрабіцца бакалаўрам, двума гадамі пазней — ліцыенатам, а ў лютым 1453 г. ён быў удастоены ступені [[магістр]]а. Яго настаўнікам матэматыкі быў, верагодна, Іаган Гмундэн. Падчас навучання Пурбах некалькі гадоў правёў у [[Германія|Германіі]], [[Францыя|Францыі]] і [[Італія|Італіі]]. У Італіі Пурбах пазнаёміўся з [[Мікалай Кузанскі|Мікалаем Кузанскім]] і [[Джавані Б'янкіні]]. Вярнуўшыся на радзіму, Пурбах некаторы час знаходзіўся ў вельмі благім матэрыяльным становішчы, пакуль не стаў прыдворным [[Астралогія|астролагам]]. Неўзабаве ён пачаў выкладаць у Венскім універсітэце, дзе чытаў лекцыі як па [[астраномія|астраноміі]] і [[Матэматыка|матэматыцы]], так і па гуманітарных прадметах. == Навуковая дзейнасць == [[Выява:Peuerbach-Theoricarum-1515.png|right|thumb|Тытульны ліст «Эпітомы Альмагеста Пталамея» Пурбаха-Рэгіямантана. Венецыя, 1496]]Займаўся складаннем і ўдасканаленнем астранамічных табліц, даследаваннямі па [[Трыганаметрыя|трыганаметрыі]]. Першым у [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]] выклаў тэорыю эпіцыклаў [[Клаўдзій Пталемей|Пталемея]] ў трактаце «Новая тэорыя планет», выданым у 1472 годзе<ref name="be" />. Працаваў над удасканаленнем твораў Пталемея. Разам са сваі вучням [[Іаган Рэгіямантан|І. Рэгіямантанам]] напісаў кнігу «Кароткае выкладанне вялікага твора Пталемея» (выдана ў 1543 годзе)<ref name="be" />. == Працы == * Sex primi libri epitomatis Almagesti, completed by Regiomontanus ([http://www.juntadeandalucia.es/cultura/bibliotecavirtualandalucia/catalogo_imagenes/grupo.cmd?ocultarCabecera=S&path=10108&posicion=1&presentacion=pagina&forma= Venice, 1496]; [http://digital.slub-dresden.de/ppn267495277 Basel, 1543]; Nuremberg, 1550); * [http://digital.slub-dresden.de/ppn267500637 Tractatus Georgii Peurbachii Super Propositiones Ptolemaei de Sinubus & Chordis]. Norimbergae 1541, Online-Ausgabe der Sächsischen Landesbibliothek — Staats- und Universitätsbibliothek Dresden * [http://digital.slub-dresden.de/ppn285229176 Georgii Purbachii … Dispositiones Motuum Coelestium, Quas Theorias Planetarum vocant]. Wittebergae 1653, Online-Ausgabe der Sächsischen Landesbibliothek — Staats- und Universitätsbibliothek Dresden * [http://digital.slub-dresden.de/ppn265420628 Quadratu(m) Geometricu(m) prae clarissimi Mathematici Georgij Burbachij]. Nurenberge 1516, Online-Ausgabe der Sächsischen Landesbibliothek — Staats- und Universitätsbibliothek Dresden * [http://digital.slub-dresden.de/ppn26682921X Scripta Clarissimi Mathematici M. Ioannis Regiomontani]. Norimbergae 1544, Online-Ausgabe der Sächsischen Landesbibliothek — Staats- und Universitätsbibliothek Dresden == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13||125}} * Aiton E. J. Peurbach’s 'Theoricae novae planetarum', ''Osiris'', 3, 1987, p.&nbsp;4-43. * Dobrzycki J., Kremer R. L. Peurbach and Maragha astronomy? The 'Ephemerides' of Johannes Angelus and their implications. ''Journal for History of Astronomy'', 27, 1996, p.&nbsp;187-237. * Langermann T. Y. Peurbach in the Hebrew tradition. ''Journal for History of Astronomy'', 29, 1998, p.&nbsp;137-150 {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пурбах Георг}} [[Катэгорыя:Постаці навукі Сярэднявечча]] [[Катэгорыя:Матэматыкі XV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Постаці аўстрыйскай астраноміі]] [[Катэгорыя:Астраномы XV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Астролагі XV стагоддзя]] ej74wuaa7o3kwj8smjbme9vo53a2alk 4 90386 5163136 5156319 2026-07-09T07:28:49Z JerzyKundrat 174 5163136 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * '''[[Лінія Кармана]]''' з’яўляецца ўмоўнай мяжой паміж [[Атмасфера Зямлі|атмасферай Зямлі]] і [[Касмічная прастора|касмічнай прасторай]]. * Асноўным матэрыялам для будаўніцтва абарончых замкаў часоў [[Гедымін]]а і [[Альгерд]]а была '''[[цэгла-пальчатка]]'''. * '''[[Філіп Фрэно|Паэт Амерыканскай рэвалюцыі]]''' славіў [[ром (напой)|алкагольны напой]] [[Вест-Індыя|Вест-Індыі]], як ключавы тавар амерыканскага гандлю. * '''[[Легенда Соннай Лагчыны]]''' вядома сваёй атмасферай жаху, спалучэннем [[фальклор]]у і [[гумар]]у. * Адной з галоўных прыстаней на [[Нёман]]е ў [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] з’яўлялася '''[[Мікалаева (Іўеўскі раён)|Мікалаева]]'''. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] bpm47b8pqhozxib7iijhw5b20cv6okf 5163140 5163136 2026-07-09T07:34:53Z JerzyKundrat 174 5163140 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * '''[[Лінія Кармана]]''' з’яўляецца ўмоўнай мяжой паміж [[Атмасфера Зямлі|атмасферай Зямлі]] і [[Касмічная прастора|касмічнай прасторай]]. * Асноўным матэрыялам для будаўніцтва абарончых замкаў часоў [[Гедымін]]а і [[Альгерд]]а была '''[[цэгла-пальчатка]]'''. * '''[[Філіп Фрэно|Паэт Амерыканскай рэвалюцыі]]''' славіў [[ром (напой)|алкагольны напой]] [[Вест-Індыя|Вест-Індыі]], як ключавы тавар амерыканскага гандлю. * '''[[Легенда Соннай Лагчыны]]''' вядома сваёй атмасферай жаху, спалучэннем [[фальклор]]у і [[гумар]]у. * Адной з галоўных прыстаней на [[Нёман]]е ў [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] з’яўлялася '''[[Мікалаева (Іўеўскі раён)|Мікалаева]]'''. * [[Магілёў]]скі '''[[Беларускі нацыянальны камітэт (Магілёў)|Беларускі нацыянальны камітэт]]''' падтрымаў стварэнне [[БНР]]. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] o59376htpvtoreu95x40p0a48ujhfb0 5163143 5163140 2026-07-09T07:38:57Z JerzyKundrat 174 5163143 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * '''[[Лінія Кармана]]''' з’яўляецца ўмоўнай мяжой паміж [[Атмасфера Зямлі|атмасферай Зямлі]] і [[Касмічная прастора|касмічнай прасторай]]. * Прадстаўнікі [[біялагічны род|роду]] '''[[рабкі (род птушак)|рабкоў]]''' маюць афарбоўку, прыстасаваную да маскіроўкі. * Асноўным матэрыялам для будаўніцтва абарончых замкаў часоў [[Гедымін]]а і [[Альгерд]]а была '''[[цэгла-пальчатка]]'''. * '''[[Філіп Фрэно|Паэт Амерыканскай рэвалюцыі]]''' славіў [[ром (напой)|алкагольны напой]] [[Вест-Індыя|Вест-Індыі]], як ключавы тавар амерыканскага гандлю. * '''[[Легенда Соннай Лагчыны]]''' вядома сваёй атмасферай жаху, спалучэннем [[фальклор]]у і [[гумар]]у. * Адной з галоўных прыстаней на [[Нёман]]е ў [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] з’яўлялася '''[[Мікалаева (Іўеўскі раён)|Мікалаева]]'''. * [[Магілёў]]скі '''[[Беларускі нацыянальны камітэт (Магілёў)|Беларускі нацыянальны камітэт]]''' падтрымаў стварэнне [[БНР]]. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] afoc264qphatevrsb0p6eebnlhqm40l 5163145 5163143 2026-07-09T07:42:31Z JerzyKundrat 174 5163145 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * '''[[Лінія Кармана]]''' служыць ўмоўнай мяжой паміж [[Атмасфера Зямлі|атмасферай Зямлі]] і [[Касмічная прастора|касмічнай прасторай]]. * Прадстаўнікі [[біялагічны род|роду]] '''[[рабкі (род птушак)|рабкоў]]''' маюць афарбоўку, прыстасаваную да маскіроўкі. * Асноўным матэрыялам для будаўніцтва абарончых замкаў часоў [[Гедымін]]а і [[Альгерд]]а была '''[[цэгла-пальчатка]]'''. * '''[[Філіп Фрэно|Паэт Амерыканскай рэвалюцыі]]''' славіў [[ром (напой)|алкагольны напой]] [[Вест-Індыя|Вест-Індыі]], як ключавы тавар амерыканскага гандлю. * '''[[Легенда Соннай Лагчыны]]''' вядома сваёй атмасферай жаху, спалучэннем [[фальклор]]у і [[гумар]]у. * Адной з галоўных прыстаней на [[Нёман]]е ў [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] з’яўлялася '''[[Мікалаева (Іўеўскі раён)|Мікалаева]]'''. * [[Магілёў]]скі '''[[Беларускі нацыянальны камітэт (Магілёў)|Беларускі нацыянальны камітэт]]''' падтрымаў стварэнне [[БНР]]. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] cgxxof9l8yvbrp18q0g9vmmjmhm4fak 5163147 5163145 2026-07-09T07:42:46Z JerzyKundrat 174 5163147 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * '''[[Лінія Кармана]]''' служыць умоўнай мяжой паміж [[Атмасфера Зямлі|атмасферай Зямлі]] і [[Касмічная прастора|касмічнай прасторай]]. * Прадстаўнікі [[біялагічны род|роду]] '''[[рабкі (род птушак)|рабкоў]]''' маюць афарбоўку, прыстасаваную да маскіроўкі. * Асноўным матэрыялам для будаўніцтва абарончых замкаў часоў [[Гедымін]]а і [[Альгерд]]а была '''[[цэгла-пальчатка]]'''. * '''[[Філіп Фрэно|Паэт Амерыканскай рэвалюцыі]]''' славіў [[ром (напой)|алкагольны напой]] [[Вест-Індыя|Вест-Індыі]], як ключавы тавар амерыканскага гандлю. * '''[[Легенда Соннай Лагчыны]]''' вядома сваёй атмасферай жаху, спалучэннем [[фальклор]]у і [[гумар]]у. * Адной з галоўных прыстаней на [[Нёман]]е ў [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] з’яўлялася '''[[Мікалаева (Іўеўскі раён)|Мікалаева]]'''. * [[Магілёў]]скі '''[[Беларускі нацыянальны камітэт (Магілёў)|Беларускі нацыянальны камітэт]]''' падтрымаў стварэнне [[БНР]]. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] psr3pmwvibqkut2isptja0oub1xndjh 0 95066 5162980 5146774 2026-07-08T14:51:14Z ~2026-38777-72 170879 5162980 wikitext text/x-wiki {{Рэчыва | карцінка = Ammonia-dimensions-from-Greenwood&Earnshaw-2D.svg | карцінка3D = [[Выява:Ammonia-3D-vdW.png|200px]] | карцінка малая = | хім. формула = NH₃ | адн. малек. маса = 17.0306 | малярная маса = 17.0306 | тэмп. плаўлення = -77.73 | тэмп. кіпення = -33.34 | тэмп. раскладання = | патройны пункт = | крытычны пункт = 132.25 °C | шчыльнасць = 0.0007723 (з.у.) | CAS = [7664-41-7] | SMILES = | растваральнасць = 89.9 (пры 0°C) | канст. дысац. кіслаты = 9.21 | стан = газ | = 9.21 | кінематычная вязкасць = | цеплаёмістасць = | энтальпія ўтварэння = -45.94 | цеплыня параўтварэння = }} '''Аміяк''', ([[нітрыды|нітрыд]] [[вадарод]]у, гідрыд азоту, хімічная формула — NH₃) — бінарнае [[хімічнае злучэнне]] аднаго атама [[азот]]у з трыма атамамі [[вадарод]]у. Пры нармальных умовах бясколерны [[газ]] з рэзкім характэрным пахам (пах нашатырнага спірту), амаль удвая лягчэйшы за [[паветра]], таксічны. Растваральнасць NH₃ у [[вада|вадзе]] надзвычай вялікая — каля 1200 аб’ёмаў (пры 0 [[Градус Цэльсія|°C]]) або 700 аб’ёмаў (пры 20&nbsp;°C) у аб’ёме вады. Малекула аміяку мае форму трыганальнай піраміды з атамам азоту ў вяршыні. Хімічныя сувязі N-H — кавалентныя палярныя (D=1,48μ); на атаме азоту знаходзіцца непадзеленая электронная пара, то бок малекула аміяку палярная. Менавіта з гэтай прычыны аміяк добра раствараецца ў вадзе. == Хімічныя ўласцівасці == Водныя растворы аміяку праяўляюць слабыя [[асноўныя ўласцівасці]] ([[канстанта гідролізу]] K_г.=1,8*10^-5). : <chem>NH3 + H2O -> NH4+ + OH-</chem>. Наяўнасць непадзеленай электроннай пары абумоўлівае выскоія [[донарныя уласцівасці]] малекулы аміяку, то бок здольнасць рэагіраваць з [[мінеральныя кіслоты|мінеральнымі кіслотамі]], : <chem>NH3 + HBr -> NH4Br</chem>. А таксама ўтвараць [[комплексныя злучэнні]]. : <chem>AgNO3 + 3NH3 + H2O -> [Ag(NH3)2]OH + NH4NO3</chem>. З [[шчолачныя металы|шчолачнымі металамі]] аміяк утварае [[аміды]], іншыя ж [[метал]]ы ў рэакцыі з аміяком даюць [[нітрыд]]ы. Узаемадзеянне з [[галагены|галагенамі]] ідзе па-рознаму: у атмасферы [[фтор]]у аміяк імгненна [[акісленне|акісляецца]] да [[фтарыд азоту|фтарыду азоту]], [[хлор]] паступова замяшчае атамы [[вадарод]]у, а [[ёд]] пры ўзаемадзеянні з водным растворам аміяку ўтварае чорны выбухованебяспечны асадак складу (NI₃*NH₃)_n. 7667 == Атрыманне == У прамысловасці аміяк атрымліваюць па метадзе Габера-Боша узаемадзеяннем [[азот]]у з [[вадарод]]ам. : <chem>N2 + 3H2 -> 2NH3</chem>. Сумесь двух рэчываў прапускаецца пад ціскам праз [[каталізатар]], ролю якога ў дадзеным працэсе грае губкаватае жалеза. Ціск зрушвае [[раўнавага|раўнавагу]] ў рэакцыі ўправа, а пастаянная тэмпература ў 450—500 °C павялічвае хуткасць рэакцыі<ref name=":1">Неорганическая химия : в 3 т. / Ю. Д. Третьяков [и др.]. — М. : Академия, 2004—2007. — Т. 2 : Химия непереходных элементов / А. А. Дроздов, М. Е. Тамм, Ю. Д. Третьяков [и др.]. — 2004. — 368 с.</ref>. У лабараторыі аміяк можна атрымаць награваннем сумесі цвёрдых [[хларыд амонію|хларыду амонію]] і [[гашаная вапна|гашанай вапны]]. : <chem>2NH4Cl + Ca(OH)2 -> CaCl2 + 2NH3 ^ + 2H2O</chem>. Або дадаючы да цвёрдага [[хларыд амонію|хларыду амонію]] па кроплям [[шчолач]]ы. : <chem>NH4Cl + NaOH -> NH3 ^ + NaCl + H2O</chem>. == Выкарыстанне == Аміяк выкарыстоўваецца ў вытворчасці [[Азотная кіслата|азотнай кіслаты]], соды, [[Мачавіна|мачавіны]], [[Сінільная кіслата|сінільнай кіслаты]], [[Мінеральныя ўгнаенні|мінеральных угнаенняў]] і інш. У халадзільнай тэхніцы носіць назву R717, дзе R — ''Refrigerant (холадагент''), 7 — ''тып холадагенту (неарганічнае злучэнне)'', 17 — ''[[малекулярная маса]]''. У медыцыне 10%-ны раствор аміяку ([[нашатырны спірт]]) выкарыстоўваецца для пабуджэння дыхання пры страчванні прытомнасці, для стымуляцыі [[ірвота|ванітаў]]. Аміяк мае і вонкавае прымяненне: пры ўкусах насякомых, для апрацоўвання рук падчас хірургічных аперацый і інш. Пры няправільным выкарыстанні аміяк можа выклікаць пухіры страўніка і стрававода, рэфлекторнае спыненне дыхання (пры высокіх канцэнтрацыях). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|||319}} * {{кніга|загаловак=Химический словарь школьника|адказны=Б. Н. Кочергин, Л. Я. Горностаева, В. М. Макаревский, О. С. Аранская|месца=Мн.|выдавецтва=Народная асвета|год=1990|старонкі=|старонак=255|isbn=5-341-00127-3|тыраж=75&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.xumuk.ru/encyklopedia/242.html Аммиак] // ХиМиК.ру {{ref-ru}} * [http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Аммиак/ ''Бельский В. К.'' Аммиак] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140815193835/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%90%D0%BC%D0%BC%D0%B8%D0%B0%D0%BA/ |date=15 жніўня 2014 }} // [[Вялікая савецкая энцыклапедыя]] {{ref-ru}} * [http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/himiya/AMMIAK.html Аммиак] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130612141738/http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/himiya/AMMIAK.html |date=12 чэрвеня 2013 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}} {{Злучэнні вадароду}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Злучэнні азоту]] [[Катэгорыя:Злучэнні вадароду]] [[Катэгорыя:Нітрыды]] [[Катэгорыя:Растваральнікі]] [[Катэгорыя:Газы]] [[Катэгорыя:Холадагенты]] r1komh8vduijgnny324lk4upbj7c49q 5162981 5162980 2026-07-08T14:51:33Z ~2026-38777-72 170879 5162981 wikitext text/x-wiki {{Рэчыва | карцінка = Ammonia-dimensions-from-Greenwood&Earnshaw-2D.svg | карцінка3D = [[Выява:Ammonia-3D-vdW.png|200px]] | карцінка малая = | хім. формула = NH₃ | адн. малек. маса = 17.0306 | малярная маса = 17.0306 | тэмп. плаўлення = -77.73 | тэмп. кіпення = -33.34 | тэмп. раскладання = | патройны пункт = | крытычны пункт = 132.25 °C | шчыльнасць = 0.0007723 (з.у.) | CAS = [7664-41-7] | SMILES = | растваральнасць = 89.9 (пры 0°C) | канст. дысац. кіслаты = 9.21 | стан = газ | = 9.21 | кінематычная вязкасць = | цеплаёмістасць = | энтальпія ўтварэння = -45.94 | цеплыня параўтварэння = }} '''Аміяк''', ([[нітрыды|нітрыд]] [[вадарод]]у, гідрыд азоту, хімічная формула — NH₃) — бінарнае [[хімічнае злучэнне]] аднаго атама [[азот]]у з трыма атамамі [[вадарод]]у. Пры нармальных умовах бясколерны [[газ]] з рэзкім характэрным пахам (пах нашатырнага спірту), амаль удвая лягчэйшы за [[паветра]], таксічны. Растваральнасць NH₃ у [[вада|вадзе]] надзвычай вялікая — каля 1200 аб’ёмаў (пры 0 [[Градус Цэльсія|°C]]) або 700 аб’ёмаў (пры 20&nbsp;°C) у аб’ёме вады. Малекула аміяку мае форму трыганальнай піраміды з атамам азоту ў вяршыні. Хімічныя сувязі N-H — кавалентныя палярныя (D=1,48μ); на атаме азоту знаходзіцца непадзеленая электронная пара, то бок малекула аміяку палярная. Менавіта з гэтай прычыны аміяк добра раствараецца ў вадзе. == Хімічныя ўласцівасці == Водныя растворы аміяку праяўляюць слабыя [[асноўныя ўласцівасці]] ([[канстанта гідролізу]] K_г.=1,8*10^-5). : <chem>NH3 + H2O -> NH4+ + OH-</chem>. Наяўнасць непадзеленай электроннай пары абумоўлівае выскоія [[донарныя уласцівасці]] малекулы аміяку, то бок здольнасць рэагіраваць з [[мінеральныя кіслоты|мінеральнымі кіслотамі]], : <chem>NH3 + HBr -> NH4Br</chem>. А таксама ўтвараць [[комплексныя злучэнні]]. : <chem>AgNO3 + 3NH3 + H2O -> [Ag(NH3)2]OH + NH4NO3</chem>. З [[шчолачныя металы|шчолачнымі металамі]] аміяк утварае [[аміды]], іншыя ж [[метал]]ы ў рэакцыі з аміяком даюць [[нітрыд]]ы. Узаемадзеянне з [[галагены|галагенамі]] ідзе па-рознаму: у атмасферы [[фтор]]у аміяк імгненна [[акісленне|акісляецца]] да [[фтарыд азоту|фтарыду азоту]], [[хлор]] паступова замяшчае атамы [[вадарод]]у, а [[ёд]] пры ўзаемадзеянні з водным растворам аміяку ўтварае чорны выбухованебяспечны асадак складу (NI₃*NH₃)_n. == Атрыманне == У прамысловасці аміяк атрымліваюць па метадзе Габера-Боша узаемадзеяннем [[азот]]у з [[вадарод]]ам. : <chem>N2 + 3H2 -> 2NH3</chem>. Сумесь двух рэчываў прапускаецца пад ціскам праз [[каталізатар]], ролю якога ў дадзеным працэсе грае губкаватае жалеза. Ціск зрушвае [[раўнавага|раўнавагу]] ў рэакцыі ўправа, а пастаянная тэмпература ў 450—500 °C павялічвае хуткасць рэакцыі<ref name=":1">Неорганическая химия : в 3 т. / Ю. Д. Третьяков [и др.]. — М. : Академия, 2004—2007. — Т. 2 : Химия непереходных элементов / А. А. Дроздов, М. Е. Тамм, Ю. Д. Третьяков [и др.]. — 2004. — 368 с.</ref>. У лабараторыі аміяк можна атрымаць награваннем сумесі цвёрдых [[хларыд амонію|хларыду амонію]] і [[гашаная вапна|гашанай вапны]]. : <chem>2NH4Cl + Ca(OH)2 -> CaCl2 + 2NH3 ^ + 2H2O</chem>. Або дадаючы да цвёрдага [[хларыд амонію|хларыду амонію]] па кроплям [[шчолач]]ы. : <chem>NH4Cl + NaOH -> NH3 ^ + NaCl + H2O</chem>. == Выкарыстанне == Аміяк выкарыстоўваецца ў вытворчасці [[Азотная кіслата|азотнай кіслаты]], соды, [[Мачавіна|мачавіны]], [[Сінільная кіслата|сінільнай кіслаты]], [[Мінеральныя ўгнаенні|мінеральных угнаенняў]] і інш. У халадзільнай тэхніцы носіць назву R717, дзе R — ''Refrigerant (холадагент''), 7 — ''тып холадагенту (неарганічнае злучэнне)'', 17 — ''[[малекулярная маса]]''. У медыцыне 10%-ны раствор аміяку ([[нашатырны спірт]]) выкарыстоўваецца для пабуджэння дыхання пры страчванні прытомнасці, для стымуляцыі [[ірвота|ванітаў]]. Аміяк мае і вонкавае прымяненне: пры ўкусах насякомых, для апрацоўвання рук падчас хірургічных аперацый і інш. Пры няправільным выкарыстанні аміяк можа выклікаць пухіры страўніка і стрававода, рэфлекторнае спыненне дыхання (пры высокіх канцэнтрацыях). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|||319}} * {{кніга|загаловак=Химический словарь школьника|адказны=Б. Н. Кочергин, Л. Я. Горностаева, В. М. Макаревский, О. С. Аранская|месца=Мн.|выдавецтва=Народная асвета|год=1990|старонкі=|старонак=255|isbn=5-341-00127-3|тыраж=75&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.xumuk.ru/encyklopedia/242.html Аммиак] // ХиМиК.ру {{ref-ru}} * [http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Аммиак/ ''Бельский В. К.'' Аммиак] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140815193835/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%90%D0%BC%D0%BC%D0%B8%D0%B0%D0%BA/ |date=15 жніўня 2014 }} // [[Вялікая савецкая энцыклапедыя]] {{ref-ru}} * [http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/himiya/AMMIAK.html Аммиак] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130612141738/http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/himiya/AMMIAK.html |date=12 чэрвеня 2013 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}} {{Злучэнні вадароду}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Злучэнні азоту]] [[Катэгорыя:Злучэнні вадароду]] [[Катэгорыя:Нітрыды]] [[Катэгорыя:Растваральнікі]] [[Катэгорыя:Газы]] [[Катэгорыя:Холадагенты]] t7xcwhf580tiedhuda136a3n2lbq6ra 0 104397 5163179 4412500 2026-07-09T09:03:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163179 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Аўсяннікаў}} {{Навуковец}} '''Міхаіл Іванавіч Аўсяннікаў''' ({{ДН|1|1|1924}}, [[Адэса]] — [[1985]], [[Гродна]]) — [[отарыналарынголаг]], [[доктар медыцынскіх навук]] (1972), [[прафесар]] (1974). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Біяграфія == Скончыў [[Адэскі медыцынскі інстытут]] (1948)<ref name="ГМУ">''[[Пётр Васілевіч Гарэлік|Гарелик, П. В.]]'' 50 лет Гродненскому государственному медицинскому университету: события и биографии / П. В. Гарелик, [[Яўген Міхайлавіч Цішчанка|Е. М. Тищенко]]. — Гродно, 2008. — С. 340.</ref>. Старэйшы навуковы супрацоўнік ЛОР-клінікі Адэскага НДІ сухотаў (1951—1956). Асістэнт ЛОР-кафедраў інстытутаў удасканалення ўрачоў у [[Запарожжа|Запарожжы]] і [[Кіеў|Кіеве]] (1956—1964). Загадчык кафедры ЛОР-хвароб [[Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Гродзенскага медыцынскага інстытута]] (1964—1985)<ref name="ГМУ"/><ref name="ГРСМУ">[http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/kafedry_34/otorinolaringology/history_ent/ История кафедры оториноларингологии, стоматологии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230324042338/http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/kafedry_34/otorinolaringology/history_ent/ |date=24 сакавіка 2023 }} {{ref-ru}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Ім упершыню ў [[СССР]] распрацавана і ўкаранёна ў практыку методыка мастаідапластыкі злучальна-тканым ласкутом<ref name="ГРСМУ"/>. М. І. Аўсяннікаў абараніў доктарскую дысертацыю на тэму: «Хірургічнае лячэнне хворых хранічным гнойным сярэднім [[атыт]]ам»<ref name="ГРСМУ"/>. Ён укараніў пластычныя аперацыі пры заганах развіцця вушной ракавіны, цвёрдага неба, распрацаваў метады касметычных і пластычных аперацый носа і вушной ракавіны, кансерватыўных і аператыўных метадаў лячэння захворванняў ЛОР-органаў, арганізаваў працу абласнога навуковага грамадства оталарынголагаў. Пад яго кіраўніцтвам абаронены 3 кандыдацкія дысертацыі, апублікавана звыш 60 навуковых прац, атрымана 2 аўтарскіх пасведчанні на вынаходствы<ref name="ГРСМУ"/>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|||338}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Аўсяннікаў Міхаіл Іванавіч}} [[Катэгорыя:Отарыналарынголагі СССР]] [[Катэгорыя:Отарыналарынголагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] 5wy12mxj7owout5vvn7eczr0djeokr1 0 106523 5163053 5162771 2026-07-08T21:46:39Z Bk1949 50943 /* Спасылкі */ 5163053 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спасылка=Студэнцкая думка}} {{Часопіс |выява=Studenckaja dumka, Pahonia. Студэнцкая думка, Пагоня (1929).jpg |подпіс=Вокладка часопіса з [[Пагоня|Пагоняй]]}} '''«Студэнцкая думка»''' — грамадска-палітычны, навуковы і літаратурны часопіс [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюза]]. Выдаваўся ў [[1924]]—[[1926]], [[1928]]—[[1930]], [[1935]] гг. у [[Вільня|Вільні]] на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. Рэдактары-выдаўцы: [[А. Зянюк]], [[Ігнат Гагалінскі|І. Гагалінскі]], [[Кастусь Глінскі|К. Глінскі]], [[Я. Шутовіч]], [[Мікалай Восіпавіч Шкялёнак|М. Шкялёнак]], [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|С. Станкевіч]], [[М. Якімец]]. Часопіс імкнуўся прадстаўляць «агульны ідэйны кірунак адраджэнскай беларускай моладзі». Змяшчаў хроніку найважнейшых падзей грамадска-палітычнага і нацыянальна-культурнага жыцця ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], [[БССР]], [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]], [[Латвія|Латвіі]], падрабязна асвятляў дзейнасць саюза, змяшчаў паведамленні аб працы [[Таварыства прыяцеляў беларусаведы]], пра ўдзел вучняў Віленскай беларускай гімназіі ў нацыянальна-вызваленчай барацьбе. Шмат увагі аддаваў [[Аб’яднанне беларускіх студэнцкіх арганізацый|Аб’яднанню беларускіх студэнцкіх арганізацый]] у Празе, гісторыі беларускага студэнцкага руху, зберажэнню і папулярызацыі гісторыка-культурнай спадчыны Беларусі. Узнімаў праблемы [[Філасофія|філасофіі]], [[Культуралогія|культуралогіі]] і [[Паліталогія|паліталогіі]], нацыянальна-культурнага адраджэння, псіхалогіі. Змяшчаў літаратуразнаўчыя і навуковыя працы, лекцыі, успаміны, паэтычныя творы, запісы вуснай народнай творчасці, апавяданні, рэпрадукцыі карцін. Выйшла 15 нумароў, з іх 1 канфіскаваны. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|«Студэнцкая думка»|Вабішчэвіч А. М.|221}} * {{Літаратура/ЭГБ|6-1|«Студэнцкая думка»|Вабішчэвіч А. М.|436}} == Спасылкі == {{Commonscat|Studenckaja dumka 1924}} * «Студэнцкая думка» (1924—1935) // [https://web.archive.org/web/20190529070324/http://elibrary.mab.lt/handle/1/1489 Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх ({{lang-lt|Lietuvos mokslų akademijos Vrublevskių biblioteka (LMAVB). Žygimantų g. 1, LT-01102 Vilnius}})] * [http://generation.by/news2571.html «Студэнцкая Думка» 1928-га году: «хоць зарэж — вучыцца немагчыма!»] {{ВС}} [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы Вільні на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускі студэнцкі саюз]] [[Катэгорыя:1924 год у Вільні]] 2tl6nid4vl9wqktc20pxzn8l4ylw959 0 107675 5163043 5136058 2026-07-08T20:33:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163043 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = Śluńkoŭ.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = Член Палітбюро ЦК КПСС | парадак = | сцяг = Symbol-hammer-and-sickle.svg | перыядпачатак = [[26 чэрвеня]] [[1987]] | перыядканец = [[1990]] | тытул_2 = Кандыдат ў члены Палітбюро ЦК КПСС | парадак_2 = | сцяг_2 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | перыядпачатак_2 = [[6 сакавіка]] [[1986]] | перыядканец_2 = [[26 чэрвеня]] [[1987]] | тытул_3 = Першы сакратар ЦК [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП Беларусі]] | парадак_3 = 16 | сцяг_3 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | перыядпачатак_3 = [[13 студзеня]] [[1983]] | перыядканец_3 = [[6 лютага]] [[1987]] | папярэднік_3 = [[Ціхан Якаўлевіч Кісялёў]] | пераемнік_3 = [[Яфрэм Яўсеевіч Сакалоў]] | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | рэлігія = | узнагароды = {{{!}} style = "background: transparent" {{!}} {{Медаль Серп і Молат | 1974}} {{!}}} {{{!}} Style = "background: transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!}}} {{{!}} Style = "background: transparent" {{!}} {{Дзяржаўная прэмія СССР | 1971}} {{!}}} | аўтограф = | Commons = }} '''Мікала́й Мікі́тавіч Слюнько́ў''' ({{ДН|26|4|1929}}, вёска [[Гарадзец (Рагачоўскі раён)|Гарадзец]] {{МН|Рагачоўскага раёна|ў Рагачоўскім раёне|Рагачоўскі раён}} [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] — {{ДС|9|8|2022}}, {{МС|Мінск|у Мінску}}) — [[СССР|савецкі]] партыйны дзеяч, кіраўнік БССР у 1983—1987 гадах. == Біяграфія == Нарадзіўся у сялянскай сям’і. Пасля сканчэння школы з’ехаў у [[Мінск]], скончыў [[Мінскі аўтамеханічны тэхнікум]] (1950). Пачаў працоўную дзейнасць чорнарабочым на [[Мінскі трактарны завод|Мінскім трактарным заводзе]]. Далей працаваў памочнікам майстра, майстрам, старэйшым майстрам, намеснікам начальніка, начальнікам цэха, намеснікам старшыні і старшынём заводскага прафесійнага саюзу МТЗ. Член [[КПСС]] з 1954 года. Завочна скончыў [[Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі]] (1962). У 1960—1965 гг. — дырэктар [[Мінскі завод трактарных запасных частак|Мінскага завода трактарных запасных частак]]. У 1965—1972 гг. — дырэктар [[Мінскі трактарны завод|Мінскага трактарнага завода]], генеральны дырэктар Мінскага вытворчага трактарабудаўнічнага аб’яднання. У 1972—1974 гг. першы сакратар Мінскага гаркама партыі. Загадам Прэзідыума Вярхоўнага Савету СССР ад 3 студзеня 1974 года «за выдатныя дасягненні ў кіраванні Мінскім вытворчым трактарабудаўнічным аб’яднаннем, партыйнай арганізацыяй Беларусі» Слюнькову Мікалаю Мікітавічу прысвоена званне [[Герой Сацыялістычнай Працы|Героя Сацыялістычнай Працы]] з узнагароджаннем [[Ордэн Леніна|ордэнам Леніна]] і Залатой зоркі «Серп і молат». У 1974—1983 гг. намеснік старшыні [[Дзяржплан СССР|Дзяржплана СССР]]. З 31 студзеня 1983 па 6 лютага 1987 гг.<ref>{{Спасылка| аўтар = Вадзім Якушаў| url = http://proekt-wms.narod.ru/states/belorusia.htm| загаловак = Белоруссия (Belarus)| назва праекту = Краіны і прэзідэнты| выдавецтва = Праект WMS| дата = 5 красавіка 2009| мова = ru| access-date = 19 лютага 2012| archive-date = 23 жніўня 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120823082313/http://proekt-wms.narod.ru/states/belorusia.htm| url-status = dead}}</ref> першы сакратар ЦК [[Камуністычная партыя БССР|Кампартыі Беларусі]]. З 1987 г. сакратар [[ЦК КПСС]], член Палітбюро ЦК КПСС, адначасова ў 1987—1988 гг. загадчык Эканамічнага аддзела ЦК КПСС. Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР 7, 10, 11 скліканняў, народны дэпутат СССР з 1989 г. З 1988 г. старшыня Камісіі ЦК КПСС па пытаннях сацыяльна-эканамічнай палітыкі. З 1990 года на пенсіі. Жыў у Мінску. Памёр 9 жніўня 2022 года<ref>[http://www.belta.by/society/view/umer-byvshij-glava-bssr-nikolaj-sljunkov-517877-2022/?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop Умер бывший глава БССР Николай Слюньков]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Слюнькоў Мікалай Мікітавіч||36}} * [[Дзяніс Аляксандравіч Марціновіч|Марціновіч Д.А.]] «Слюнькоў. Палітычная біаграфія». — [[Зомбкі]]: «Янушкевіч», 2023. — 296 с. — ISBN 978-83-970292-0-0<ref>{{cite web| date =2023-12-18| url =https://d1a9nnmcvk9pjz.cloudfront.net/332427 | title =Выдавецтва «Янушкевіч» выпусціла біяграфію Слюнькова і яшчэ тры кнігі |publisher =[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]| access-date = 2023-12-18}}</ref>. == Спасылкі == * {{Спасылка | url = http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=10895| загаловак = Слюньков Николай Никитович| выдавецтва = Герои страны| дата = 5 красавіка 2009 | мова = ru}} * [http://www.nashaslova.mns.by/page10.html Валер Санько. Чарнобыльская катастрофа і Мікалай Слюнькоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140426214712/http://www.nashaslova.mns.by/page10.html |date=26 красавіка 2014 }} // Наша слова, № 17, 2014 * Біяграфіі: [http://www.hrono.info/biograf/bio_s/slyunkov_nn.html]{{ref-ru}}, [http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=119013]{{ref-ru}}, [http://www.pseudology.org/people/Slunkov_NN.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081012173835/http://www.pseudology.org/people/Slunkov_NN.htm |date=12 кастрычніка 2008 }}{{ref-ru}} * [http://ont.by/programs/programs/kontyry/topics/0087775/ ОНТ. Нікалай Слюнькоў. Інтэрв’ю праз 20 гадоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130503094807/http://ont.by/programs/programs/kontyry/topics/0087775 |date=3 мая 2013 }} {{Лідэры беларускай кампартыі, 1919—1991}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Слюнькоў Мікалай Мікітавіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР]] [[Катэгорыя:Члены Палітбюро ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Члены ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Першыя сакратары Мінскага гаркама КП Беларусі]] [[Катэгорыя:Мінскі трактарны завод]] [[Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад КПСС]] [[Катэгорыя:Сакратары ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXIII з’езда КПСС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXVII з’езда КПСС]] 8ojb7vd15z1lhjht5g4sie8rgbgexf4 0 111785 5162998 4750982 2026-07-08T16:53:45Z Ne kolyuchiy yozhik 161139 Вікіфікацыя, Замена ' → ’ 5162998 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Barbarea vulgaris1.jpg |image title = Капуставыя |image descr = {{bt-bellat||Barbarea vulgaris}} |regnum = Расліны |parent = |ref = |comment = |rang = Сямейства |latin = Brassicaceae |author = [[Burnett]], [[nom. cons.]] ([[1835]]) |syn = *{{btname|Cruciferae|[[Juss.]], nom. cons.}} *{{btname|Raphanaceae|[[Horan.]]}} *{{btname|Stanleyaceae|[[Nutt.]]}} *{{btname|Thlaspiaceae|[[Martinov]]}} |typus = ''[[Капуста, род|Brassica]]'' L. |children name = Роды |children = <center>''Гл. [[Роды сямейства Капуставыя]]'' |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Brassicaceae |commons = Category:Brassicaceae |itis = 22669 |ncbi = 3700 |eol = 4219 |grin = 166 }} '''Капуставыя''', '''Крыжакветныя'''<ref name=pr>'''Капуставыя''', '''Крыжакветныя''' ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.502</ref>, '''Крыжакветкавыя'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|145}}</ref> (''Brassicáceae'') — сямейства двухдольных раслін, якое ўключае ў сябе аднагадовыя і [[шматгадовыя расліны|шматгадовыя]] травы, зрэдку паўхмызнякі або хмызнякі. Раней сямейства называлася '''крыжакветныя''' (Cruciferae). Аб’ём сямейства — 349 родаў і больш за тры з паловай тысяч відаў. Адметнай асаблівасцю сямейства з’яўляецца багацце двугадовых монакарпічных (гэта значыць квітнеючых толькі на апошнім годзе жыцця) траў. [[Капуста]] з’яўляецца важнейшым для чалавека прадстаўніком гэтага сямейства. == Батанічнае апісанне == Сям’я аб’ядноўвае травяністыя расліны, рэдка паўхмызнякі з чарговымі лістамі, без [[Прылісткі|прылісткаў]]. Пласцінка ліста простая, цэльная ці ў рознай ступені расчлененая. Характэрны аднаклетачныя, простыя ці разгалінаваныя, радзей мнагаклетачныя, залозістыя валаскі. Вегетатыўныя органы капусных маюць асобныя клеткі (ідыябласты) з міразінам. Кветкі ў гронках, якія часта сабраны ў мяцёлкі. Кветка мае двайны [[калякветнік]]: [[чашалісцік]]аў 4 у двух кругах, чашалісцікі ўнутранага круга ў аснове маюць паглыбленні з нектарам. [[Вяночак]] з 4 пялёсткаў з ногцікамі. Андрацэй у большасці з 6 [[Тычынка|тычынак]]; дзве з іх утвараюць знешні круг і маюць больш кароткія ніці. Чатыры тычынкі ўнутранага круга з больш доўгімі ніцямі размяшчаюцца дзвюма парамі і чаргуюцца з тычынкамі знешняга круга. [[Гінецэй]] заўсёды цэнакарпны з двух пладалісцікаў, зрослых краямі. Ад швоў вырастае перагародка, якая падзяляе поласць завязі па вертыкальным напрамку на два гнязды. [[Семязачатак|Семязачаткаў]] звычайна некалькі, яны прымацоўваюцца ўздоўж шву. Завязь несапраўдна двухгняздовая са слупочкам і рыльцам. Плод — стручок (даўжыня перавышае шырыню больш чым у 3 разы), стручочак (даўжыня перавышае шырыню не болей чым у 3 разы), рэдка распадаецца (у рэдзькі дзікай), ці аднасенны арэх. Эвалюцыя крыжакветных ішла па шляху змянення пладоў ад тыповага доўгага стручка ў кароткі стручочак. Стручочкі двух тыпаў: шырокаперагародачныя і вузкаперагародачныя; нераскрываемыя стручкі — членістыя, разломвальныя. Семя без эндасперма, семядолі ўтрымліваюць алей, [[гліказіды]]. Зародак сагнуты, з розным становішчам карэньчыка адносна семядолей. Будова плода і насення — важная сістэматычная адзнака для адрознення больш дробных груп сям’і. == Сістэматыка == Сямейства ўключае 349<ref name="TPL">{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/browse/A/Brassicaceae/|title=Brassicaceae|date=2010|work=The Plant List (2010). Version 1. Published on the Internet; http://www.theplantlist.org|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden|lang=en|accessdate=2011-11-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/65Z9Vqmmp?url=http://www.theplantlist.org/browse/A/Brassicaceae/|archivedate=19 лютага 2012|url-status=live}}</ref> родаў раслін, якія размеркаваны па 45<ref>Гл. спасылку GRIN у картцы расліны.</ref> трыбам: {{кал|3}} * {{bt-latbel|Aethionemeae|}} * {{bt-latbel|Alysseae|}} * {{bt-latbel|Alyssopsidae|}} * {{bt-latbel|Anastaticeae|}} * {{bt-latbel|Anchonieae|}} * {{bt-latbel|Aphragmeae|}} * {{bt-latbel|Arabideae|}} * {{bt-latbel|Asteae|}} * {{bt-latbel|Biscutelleae|}} * {{bt-latbel|Boechereae|}} * {{bt-latbel|Brassiceae|}} * {{bt-latbel|Buniadeae|}} * {{bt-latbel|Calepineae|}} * {{bt-latbel|Camelineae|}} * {{bt-latbel|Cardamineae|}} * {{bt-latbel|Chorisporeae|}} * {{bt-latbel|Cochlearieae|}} * {{bt-latbel|Conringieae|}} * {{bt-latbel|Cremolobeae|}} * {{bt-latbel|Descurainieae|}} * {{bt-latbel|Dontostemoneae|}} * {{bt-latbel|Erysimeae|}} * {{bt-latbel|Euclidieae|}} * {{bt-latbel|Eudemeae|}} * {{bt-latbel|Eutremeae|}} * {{bt-latbel|Halimolobeae|}} * {{bt-latbel|Heliophileae|}} * {{bt-latbel|Hesperideae|}} * {{bt-latbel|Iberideae|}} * {{bt-latbel|Isatideae|}} * {{bt-latbel|Kernereae|}} * {{bt-latbel|Lepidieae|}} * {{bt-latbel|Lunarieae|}} * {{bt-latbel|Megacarpaeeae|}} * {{bt-latbel|Microlepidieae|}} * {{bt-latbel|Noccaeeae|}} * {{bt-latbel|Notothlaspideae|}} * {{bt-latbel|Oreophytoneae|}} * {{bt-latbel|Physarieae|}} * {{bt-latbel|Schizopetaleae|}} * {{bt-latbel|Sisymbrieae|}} * {{bt-latbel|Smelowskieae|}} * {{bt-latbel|Thelypodieae|}} * {{bt-latbel|Thlaspideae|}} * {{bt-latbel|Yinshanieae|}} {{канец кал}} == Выкарыстанне == Крыжакветныя — важныя харчовыя, кармавыя, а таксама вітамінаносныя (утрымліваюць вітамін С) расліны, і таму ўжываюцца як каштоўны проціцынготны сродак; ёсць меданосныя, алейныя, тэхнічныя, пустазельныя і дэкаратыўныя прадстаўнікі. == Гл. таксама == * [[Жаўтушнік]] * [[Гарчычная бомба]] {{зноскі}} == Літаратура == * ''Сапегін Л. М.'' Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6 * Hall, J. C., K. J. Sytsma and H. H. Iltis. 2002. Phylogeny of Capparaceae and Brassicaceae based on chloroplast sequence data. ''American Journal of Botany'' 89: 1826—1842 ([http://www.amjbot.org/cgi/content/abstract/89/11/1826 abstract] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110218213920/http://www.amjbot.org/cgi/content/abstract/89/11/1826 |date=18 лютага 2011 }}){{ref-en}} == Спасылкі == * [http://delta-intkey.com/angio/www/crucifer.htm Brassicaceae] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/angio/www/crucifer.htm |date=3 студзеня 2007 }} in [http://delta-intkey.com/angio/ L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ |date=3 студзеня 2007 }}{{ref-en}} * {{Плантарыум|42946|Капустные — семейство Brassicaceae}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сямействы раслін]] [[Катэгорыя:Капуставыя| ]] 89khrauh8adm3gg5cblhxxlkptu30nc 0 114732 5163242 4732630 2026-07-09T10:44:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163242 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Міхаіл Гапеевіч Булахаў |Арыгінал імя = |Фота = Міхаіл Гапеевіч Булахаў.jpg |Шырыня = |Подпіс = |Навуковая сфера = [[мовазнаўства]] |Месца працы = |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|доктар|філалагічных навук}} |Навуковае званне = {{Навуковае званне||0}} |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} {{Цёзкі2|Булахаў}} '''Міхаіл Гапеевіч Булахаў''' ({{ДН|22|7|1919}}, в. [[Маслакі]], {{МН|Горацкі раён|ў Горацкім раёне|}}, [[Магілёўская вобласць]] — {{ДС|4|5|2012}}) — беларускі мовазнавец. Заслужаны дзеяч навукі Беларусі (1971). Доктар філалагічных навук (1966), [[прафесар]] (1967)<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Булахов Михаил Гапеевич |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 89 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Біяграфічныя звесткі == Скончыў [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|Магілёўскі педагагічны інстытут]] (1940)<ref name="БС"/>. Працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры, рускай і нямецкай моў (1939—1940). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Затым працаваў асістэнтам і загадчыкам кафедры рускай мовы [[Мінскі педінстытут|Мінскага педінстытута]] (1948—1952), навуковым супрацоўнікам і загадчыкам сектара сучаснай беларускай мовы і культуры мовы [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытута мовазнаўства]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]] (1952—56), загадчыкам кафедры рускай мовы [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] (1965—1975), у 1975—1990 гадах — кафедры агульнага і рускага мовазнаўства [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Мінскага педінстытута]]. Быў адказным рэдактарам часопіса «[[Веснік БДУ]]. Серыя 4. Філалогія. Журналістыка. Педагогіка. Псіхалогія» (1969—1975). == Навукова-даследчыцкая дзейнасць == Асноўныя кірункі яго навуковай дзейнасці — беларускае, рускае і славянскае мовазнаўства, удасканаленне методыкі выкладання лінгвістычных дысцыплін у вышэйшых установах. Працы вучонага (больш за 300)<ref name="МГБ">{{Cite web |url=http://philology.by/page/mihail-gapeevich-bulahau-1919-2012 |title=Міхаіл Гапеевіч Булахаў (1919—2012) |access-date=21 ліпеня 2013 |archive-date=10 красавіка 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410220421/http://philology.by/page/mihail-gapeevich-bulahau-1919-2012 |url-status=dead }}</ref> і ў галіне мовазнаўства ахопліваюць праблемы сучаснай мовы, гісторыі мовы і ўзаемадзеяння [[беларуская мова|беларускай мовы]] з іншымі [[славянскія мовы|славянскімі мовамі]] на розных этапах іх развіцця. М. Г. Булахаў даследаваў мову старажытных беларускіх помнікаў дзелавога, публіцыстычнага і літаратурнага характару, твораў 17—20 ст., першадрукаў [[Ф. Скарына|Ф. Скарыны]] («Аб словаўтварэнні скарынінскіх выданняў» 1968; «Аб задачах лінгвістычнага вывучэння кніжнай спадчыны Ф. Скарыны», 1967, і інш.), [[Сымон Будны|С. Буднага]]. Яго трохтомнае даследаванне «Прыметнік у беларускай мове» (1964), «Гісторыя прыметнікаў беларускай мовы XIV—XVII стагоддзяў. Ч. 2. Сінтаксічны нарыс» (1971), «Гісторыя прыметнікаў беларускай мовы. Ч. 3. Лексіка-лагічны нарыс» (1973) на матэрыяле пісьмовых помнікаў XIV—XVII ст., фальклорных і дыялекталагічных помнікаў, сучаснай літаратурнай мовы ў гісторыка-этымалагічным плане прасочвае працэс складвання ў беларускай мове [[прыметнік]]а як асобнага лексіка-граматычнага класа слоў, аналізуе развіццё яго семантыкі, граматычных форм і сінтаксічных функцый. Пры нарматыўнай класіфікацыі іх шырока прыменены статыстычныя метады. М. Г. Булахаў стварыў першы ў айчынным мовазнаўстве трохтомны біябібліяграфічны слоўнік «Усходнеславянскія мовазнаўцы» (''«Восточнославянские языковеды»'', 1976—78). У ім змешчаны нарысы пра 352 вучоных ад XVI ст. па 1970-я гады, з іх 26 — беларускія: [[І. Насовіч]], [[Я. Карскі]], [[Б. Тарашкевіч]], [[С. Некрашэвіч]], [[М. Байкоў]], [[І. Воўк-Левановіч]], [[П. Бузук]] і інш. Аўтар выявіў шмат незаслужана забытых імён і фактаў, акрэсліў магістральныя лініі развіцця айчыннай лінгвістычнай думкі, абагульніў дасягненні розных лінгвістычных школ і кірункаў, вызначыў месца і ўклад кожнага вучонага ў гісторыю ўсходнеславянскага мовазнаўства. Тэматычна блізкія гэтаму слоўніку асобныя артыкулы і манаграфія М. Г. Булахава «Яўхім Фёдаравіч Карскі: Жыццё, навуковая і грамадская дзейнасць» (1981). Пры даследаванні шляхоў фарміравання сістэмы беларускай мовы М. Булахаў звяртаецца да багатай старажытнарускай пісьмовай спадчыны, а таксама да вуснай народнай творчасці і жывой народнай мовы. У яго даследчай працы шмат месца займае высвятленне спецыфічных рыс беларускай мовы параўнальна з іншымі славянскімі мовамі. Ён аўтар раздзела «Марфалогія» калектыўнай працы «Усходнеславянскія мовы» (М., 1987), у якім даў супастаўляльную тыпалогію марфалагічнаму ладу трох роднасных усходнеславянскіх моў. М. Булахаў — суаўтар падручнікаў і навучальных дапаможнікаў для студэнтаў «Беларуская мова» (ч. 1—2, 1955, 1958), «Курс сучаснай беларускай літаратурнай мовы» ([т.] 1 — 3. 1957, 1959, 1961), «Граматыка беларускай мовы» (т. 1, 1962; т. 2, 1966). Гістарычныя вытокі гукавога ладу, граматычных катэгорый і форм, слоўнікавага фонду, устойлівых словазлучэнняў беларускай мовы асвятляў у калектыўнай працы «Нарысы па гісторыі беларускай мовы» (1957), у шэрагу манаграфій і артыкулаў пра паходжанне асобных слоў і выразаў, якія захаваліся ў беларускай мове ад старажытных часоў, калі яшчэ толькі акрэсліваліся спецыфічныя рысы мовы славян наогул і ўсходніх славян у прыватнасці. Упершыню выдаў дапаможнік «Практыкаванні і матэрыялы па гісторыі беларускай мовы» (1956; перавыдадзены ў 1969 г. пад назвай «Практыкаванні і матэрыялы па курсу гісторыі беларускай мовы»). У шэрагу артыкулаў свайго энцыклапедычнага слоўніка «[[Слова аб палку Ігаравым]]» у літаратуры, мастацтве, навуцы" («„Слово о полку Игореве“ в литературе, искусстве, науке», 1988) М. Булахаў разглядае моўныя рысы помніка і пераклады яго на сучасную беларускую мову, зробленыя [[Я. Купала]]м, [[М. Багдановіч]]ам (урывак), [[М. Гарэцкі]]м, [[Р. Барадулін]]ым, [[Віктар Іванавіч Дарашкевіч|В. Дарашкевічам]], аналізуе працы беларускіх даследчыкаў старажытнага твора. Аўтар энцыклапедычнага пяцітомнага даследавання «Опыт исторического словаря русской лингвистической терминологии». Міхаіл Гапеевіч Булахаў быў навуковым кіраўніком 33 аспірантаў, кансультаваў 5 дактарантаў<ref name="МГБ"/>. 3 шэрагам дакладаў і паведамленняў выступаў на міжнародных славістычных кангрэсах, сімпозіумах і інш. == Асноўныя працы == * Манаграфія «Развіццё беларускай літаратурнай мовы ў 19-20 стст ва ўзаемаадносінах з іншымі славянскімі мовамі» (1958) * «[[Прыметнік]] у беларускай мове» 3 тамы (1964) * «Гісторыя прыметнікаў беларускай мовы 14-17 стст. Ч.2. Сінтаксічны нарыс» (1971) == Узнагароды == * Кавалер [[ордэн Францыска Скарыны|ордэна Францыска Скарыны]] (1997). {{зноскі}} == Літаратура == * Беларуская мова: Энцыклапедыя / Беларус. Энцыкл.; пад. рэд. А. Я. Міхневіча; рэдкал Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 654 с. ISBN 5-85700-126-9. * ''Ліўшыц, Уладзімір''.Выдатны вучоны лінгвіст// У кн.: Раскопкі вакол Горацкага Парнаса.— Горкі: 2001.— С.167-170. * {{крыніцы/БЭ|3}} С.328-329 == Спасылкі == * [http://www-be.bspu.unibel.by/i/-65-.html Воін, Вучоны, Педагог]{{Недаступная спасылка}} {{DEFAULTSORT:Булахаў, Міхаіл Гапеевіч}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Савета Міністраў СССР]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова]] 6z9kmtob3cfr9y7drog873pa8t96lx4 0 117530 5163216 5136471 2026-07-09T09:48:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163216 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Марціновіч}} {{футбаліст | імя = Міхаіл Марціновіч | поўнае імя = Міхаіл Аляксеевіч Марціновіч | фатаграфія = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Белшына|Белшына]] | нумар = | пасада = галоўны трэнер | пазіцыя = [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] | клубы = {{футбольная кар’ера |1996| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Палессе Козенкі|Палессе (Козенкі)]]|7 (0) |1997—2003| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Славія Мазыр|Славія (Мазыр)]]|40 (7) |1997—2000| {{Фарм-клуб}} {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Мазыр|Мазыр]]|90 (13) |2001| {{Арэнда}} {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Зорка-БДУ|Зорка-ВА-БДУ (Мінск)]]|25 (3) |2003—2004| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда-СКА (Мінск)]]|37 (6) |2005—2010| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр (Салігорск)]]|110 (11) |2010| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Граніт Мікашэвічы|Граніт (Мікашэвічы)]]|14 (0) |2011—2012| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Славія Мазыр|Славія (Мазыр)]]|29 (3)}} | нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2000| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-21|Беларусь (да 21)]]|2 (0) }} | трэнерскія клубы = {{футбольная кар’ера |2014—2016| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Славія Мазыр|Славія (Мазыр)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2017| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Славія Мазыр|Славія (Мазыр)]]|{{Comment|дубль|галоўны трэнер дубліруючага складу}} |2017| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Славія Мазыр|Славія (Мазыр)]]|{{Comment|в.а.|выканаўца абавязкаў галоўнага трэнера}} |2018—2022| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Славія Мазыр|Славія (Мазыр)]]| |2022| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Славія Мазыр|Славія (Мазыр)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2023| {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Ахмат Грозны|Ахмат (Грозны)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2024—| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Белшына|Белшына (Бабруйск)]]| }} | абнаўленне дадзеных аб клубе = 24 студзеня 2024 }} '''Міхаіл Марціновіч''' (нар. {{ДН|14|9|1979}}, {{МН|Мазыр}}) — беларускі [[футбол|футбаліст]] ([[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]) і трэнер. У цяперашні час працуе галоўным трэнерам бабруйскай «[[ФК Белшына|Белшыны]]». == Клубная кар’ера == Выхаванец мазырскай СДЮШАР-3. Першы трэнер — Сяргей Кавалевіч. Гуляў у мазырскай «[[ФК Славія Мазыр|Славіі]]» (1997—2003), фарм-клубе «[[ФК Мазыр|Мазыр]]», аддаваўся ў арэнду мінскай «[[ФК Зорка-БДУ|Зорцы-ВА-БДУ]]». У 2003 годзе перайшоў у мінскае «[[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда-СКА]]», а з 2005 года абараняў колеры «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёра]]», дзе стаў асноўным іграком, выйграў золата чэмпіянату 2005. У 2010 годзе страціў месца ў аснове і пакінуў салігорскі клуб, а ў пачатку 2011 года вярнуўся ў «Славію», якой дапамог выйграць Першую лігу 2011. У сакавіку 2013 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры і перайшоў на трэнерскую працу ў «[[ФК Славія Мазыр|Славіі]]»<ref>{{cite web|date = 2013-03-22 |url = http://www.pressball.by/news/football/129498 |title = Футбол. Михаил Мартинович и Александр Клименко повесили бутсы на гвоздь |website = pressball.by|language = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20210624202830/http://www.pressball.by/news/football/129498 |archive-date = 2021-06-24 |url-status = dead}}</ref>. == Трэнерская кар’ера == У сезоне 2013 быў трэнерам юнацкай каманды мазырскай «[[ФК Славія Мазыр|Славіі]]», а ў студзені 2014 года стаў памочнікам новага галоўнага трэнера [[Юрый Пунтус|Юрыя Пунтуса]]<ref>{{cite web|date = |url = http://by.tribuna.com/football/156476070.html |title = Юрий Пунтус: «Моими помощниками будут Войцехович и Мартинович» |website = by.tribuna.com|access-date = |language = ru}}</ref>. У сезоне 2017 са штабу асноўнага складу быў пераведзены на месца галоўнага трэнера дубля<ref>{{cite web |date = |url = https://by.tribuna.com/football/1046405174.html |title = Мартинович возглавит дубль «Славии» |website = by.tribuna.com |access-date = |language = ru |url-status = dead |archive-date = 9 снежня 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20161209012329/http://by.tribuna.com/football/1046405174.html }}</ref>. 26 лістапада 2017 года кіраваў асноўнай камандай мазыран у матчы апошняга тура Вышэйшай лігі супраць «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]», аднак «Славія» пацярпела паражэнне 0:2 і вылецела ў Першую лігу. У студзені 2018 года быў зацверджаны галоўным трэнерам «[[ФК Славія Мазыр|Славіі]]»<ref>{{cite web|date = 2018-01-09|url = https://football.by/news/108694 |title = Михаил Мартинович возглавил "Славию" |website = football.by|access-date = 2024-01-24|language = ru}}</ref>. У сезоне 2018 разам з мазырскім клубам атрымаў перамогу ў Першай лізе. У 2019—2020 гадах «Славія» пад кіраўніцтвам Марціновіча была серадняком Вышэйшай лігі, а ў сезоне 2021 толькі ў стыкавых матчах супраць «[[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачоў]]» захавала месца ў элітным дывізіёне. У сезоне 2022 каманда выступала нестабільна, і ў кастрычніку 2022 года новым трэнерам мазырскага клуба быў прызначаны [[Іван Біёнчык]]<ref>{{cite web|date = 2022-10-21|url = https://football.by/news/168746 |title = Иван Биончик возглавил "Славию" |website = football.by|access-date = 2024-01-24|language = ru}}</ref>. Марціновіч застаўся ў трэнерскім штабе, аднак па заканчэнні сезона 2022 пакінуў «Славію»<ref>{{cite web|date = 2023-01-09|url = https://www.pressball.by/articles/football/off-season/114169|title = Кисляк вернулся|website = pressball.by|access-date = 2023-01-13|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20230113083414/https://www.pressball.by/articles/football/off-season/114169|archive-date = 2023-01-13|url-status = dead}}</ref>. У чэрвені 2023 года ўвайшоў у трэнерскі штаб [[Сяргей Ташуеў|Сяргея Ташуева]] ў грозненскім «[[ФК Ахмат Грозны|Ахмаце]]»<ref>{{cite web|date = 2023-06-21|url = https://football.by/news/175907 |title = Михаил Мартинович вошел в тренерский штаб Сергея Ташуева в "Ахмате" |website = football.by|access-date = 2024-01-24|language = ru}}</ref>. Пакінуў клуб пасля звальнення Ташуева ў жніўні 2023 года<ref>{{cite web|date = 2023-08-24|url = https://football.by/news/178049 |title = Михаил Мартинович вслед за Сергеем Ташуевым покинул "Ахмат" |website = football.by|access-date = 2024-01-24|language = ru}}</ref>. У студзені 2024 года стаў галоўным трэнерам бабруйскай «[[ФК Белшына|Белшыны]]»<ref>{{cite web|date = 2024-01-17|url = https://football.by/news/182862 |title = "Белшину" будет тренировать Михаил Мартинович |website = football.by|access-date = 2024-01-24|language = ru}}</ref>. У кастрычніку 2015 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A<ref>{{cite web|date = 2015-10-21|url = https://football.by/news/77088 |title = 22 белорусских специалиста получили тренерскую лицензию УЕФА категории "А" |website = football.by|access-date = 2024-01-24|language = ru}}</ref>. == Дасягненні == === Гульнявыя === * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Зл}} [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]]: [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Ср}} Срэбраны прызёр [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|1999]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Бр}} Бронзавы прызёр [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|2007]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|2011]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} У спісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2005 === Трэнерскія === * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|2018]] == Статыстыка выступленняў == {| cellspacing="0" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:95%" |- bgcolor="#E4E4E4" !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=50 |Сезон !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=10 |Дывізіён !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=100 |Клуб !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Краіна !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Матчы !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Галы |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|1997]] || Д1 || [[ФК Славія Мазыр|МПКЦ]] || {{Сцяг Беларусі}} || 2 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|1999]] || Д1 || [[ФК Славія Мазыр|Славія]] || {{Сцяг Беларусі}} || 1 || 1 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|2001]] || Д2 || [[ФК Зорка-БДУ|Зорка-ВА-БДУ]] || {{Сцяг Беларусі}} || 25 || 3 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|2002]] || Д1 || [[ФК Славія Мазыр|Славія]] || {{Сцяг Беларусі}} || 22 || 2 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|2003]] (1) || Д1 || [[ФК Славія Мазыр|Славія]] || {{Сцяг Беларусі}} || 15 || 4 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|2003]] (2) || Д1 || [[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда-СКА]] || {{Сцяг Беларусі}} || 12 || 4 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004]] || Д1 || [[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда-СКА]] || {{Сцяг Беларусі}} || 25 || 2 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]] || Д1 || [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]] || {{Сцяг Беларусі}} || 21 || 7 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006]] || Д1 || [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]] || {{Сцяг Беларусі}} || 21 || 1 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|2007]] || Д1 || [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]] || {{Сцяг Беларусі}} || 22 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|2008]] || Д1 || [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]] || {{Сцяг Беларусі}} || 27 || 3 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009]] || Д1 || [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]] || {{Сцяг Беларусі}} || 16 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]] (1) || Д1 || [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]] || {{Сцяг Беларусі}} || 3 || 0 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]] (2) || Д2 || [[ФК Граніт Мікашэвічы|Граніт]] || {{Сцяг Беларусі}} || 14 || 0 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|2011]] || Д2 || [[ФК Славія Мазыр|Славія]] || {{Сцяг Беларусі}} || 23 || 6 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]] || Д1 || [[ФК Славія Мазыр|Славія]] || {{Сцяг Беларусі}} || 6 || 0 |- align="center" |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Белшына}} {{DEFAULTSORT:Марціновіч Міхаіл Аляксеевіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Палессе Козенкі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Мазыр]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык-БДУ]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Граніт Мікашэвічы]] [[Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Славія Мазыр]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Белшына]] mxjyrd25fazgjjx5o1tl7cwkdvyvbmc 0 120540 5163066 4624689 2026-07-09T00:04:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163066 wikitext text/x-wiki [[Файл:Marshallese people in 1915.jpg|thumb|Мікранезійцы з Маршалавых астравоў, 1915 г.]] '''Мікранезі́йцы''' — група народаў, карэнных насельнікаў [[Мікранезія|Мікранезіі]]. Прыблізная агульная колькасць — 300—450 тыс. чал. == Этнічныя групы == Вылучэнне ў [[Мікранезія|Мікранезіі]] ясна акрэсленых буйных этнічных груп з’яўляецца пэўнай праблемай, паколькі да прыходу еўрапейцаў насельнікі нават малых па плошчы [[востраў|астравоў]] адрозніваліся па назве, дыялектным асаблівасцям мовы, часткова культурай. Усяго вылучаюць дзесяць асноўных этнасаў. Тры з іх размаўляюць на заходніх малайска-палінезійскіх мовах: * [[Палаўанцы]] : [[Астравы Сансарол#Сансарольцы|Сансарольцы]] : [[Востраў Тобі#Хатахабеі|Хатахабеі]] * [[Чамора]] * [[Япанцы]] Астатнія на ўсходніх малайска-палінезійскіх мовах: * [[Востраў Банаба#Гісторыя|Банаба]] * [[Касрае (народ)|Касрае]] * [[Маршальцы]] * [[Наўруанцы]] * [[Востраў Панпеі#Асаблівасці культуры|Панапеанцы]] * [[Рэфалуваш]] * [[Тунгару]] * [[Чуўк]] Да мікранезійцаў не адносяць карэнных насельнікаў астравоў [[атол Капінгамарангі|Капінгамарангі]] і [[атол Нукуора|Нукуора]], якія з’яўляюцца [[знешнія палінезійцы|знешнімі палінезійцамі]]. За межамі Мікранезіі мікранезійцы таксама здаўна жывуць на [[атол Нуі|атоле Нуі]] ў [[Палінезія|Палінезіі]]. == Паходжанне == [[Мікранезія]] пачала засяляцца 3000 — 4500 гадоў таму. Першымі насельнікамі былі малыя ростам людзі, якія перабраліся на [[Палау]], відавочна, з [[Філіпіны|Філіпін]]. Да нашых дзён не вядома, ці былі гэта карлікі-[[негрытосы|негрыта]], добра вядомыя ў [[Азія|Азіі]], або першапачатковыя насельнікі зменшыліся ў росце пад уздзеяннем мясцовай беднай прыроды. Лічыцца, што яны канчаткова зніклі прыкладна 900 гадоў таму. Пазнейшыя насельнікі заходняй Мікранезіі размаўлялі на заходніх малайска-палінезійскіх мовах і паходзілі з Філіпін або [[Інданезія|Інданезіі]]. Так, мова япанцаў лічыцца блізкай да мовы сучасных жыхароў Філіпін, а мова палаўанцаў — да мовы насельнікаў інданезійскіх астравоў. Больш складаную праблему ўяўляе генезіс астатніх мікранезійцаў, якія размаўляюць на ўсходніх малайска-палінезійскіх мовах. Вылучаюцца дзве асноўныя тэорыі іх паходжання. Паводле першай, міграцыя мікранезійцаў адбывалася напрост з усходняга ўзбярэжжа сучаснага [[Кітай|Кітая]], дзе сфарміраваліся продкі ўсіх сучасных [[аўстранезійцы|аўстранезійцаў]]. Другая тэорыя спасылаецца на міграцыю праз [[Вялікія Зондскія астравы|Зондскі архіпелаг]] і [[Меланезія|Меланезію]]. У апошнім выпадку мяркуецца, што продкі мікранезіцаў і [[палінезійцы|палінезійцаў]] складалі адзінае цэлае. І тыя, і іншыя адносіліся да культуры [[Лапіта]]. Але група адзіных продкаў, якая пазней склала мікранезійцаў, адчувала большы ўплыў з боку [[меланезійцы|меланезійцаў]], што паўплывала на іх знешні выгляд. Сучасныя насельнікі цэнтральнай і ўсходняй Мікранезіі маюць больш рысаў [[Аўстралоідная раса|аўстралоіднай расы]], чым палінезійцы. Меркавалася, што палінезійскі ўплыў быў сталым, што пацвярджалася блізкасцю моў і іншых рыс культуры. Другая тэорыя паходжання мікранезійцаў дамінавала доўгі час. Аднак [[Генетыка|генетычныя даследаванні]] апошніх дзесяцігоддзяў часткова паставілі яе пад сумненне. Аказалася, што жыхары заходняй Мікранезіі маюць не так шмат агульных продкаў з меланезійцамі і палінезійцамі, як меркавалася раней. == Культура == Выразна вылучаюцца два культурна-гістарычныя рэгіёны [[Мікранезія|Мікранезіі]] — усходні ([[Марыянскія астравы]], [[Палау]]) і заходні ([[Маршалавы астравы]], [[Кірыбаці]]). Ва ўсходнім астравы [[карал]]авага паходжання. [[Прыродны камень|Каменю]], прыдатнага для вытворчасці прылад працы, на іх амаль няма. Мясцовае насельніцтва здаўна апрацоўвала [[Ракавіна малюскаў|ракавіны]]. На захадзе каменныя прылады вырабляліся ўжо ў старажытнасці. Там заўважны ўплыў суседняй [[Азія|Азіі]]. На Марыянскіх астравах да прыходу еўрапейцаў вырошчвалі [[рыс]]. Палаўанцы займаліся [[ганчарства]]м, ведалі духавыя стрэлакідальныя трубкі. Аднак заходні рэгіён больш пацярпеў ад вонкавага ўплыву. Прамежкавы цэнтральны культурна-гістарычны рэгіён уяўляюць сабою [[Каралінскія астравы]]. Асноўным заняткам усіх жыхароў Мікранезіі былі земляробства і лоў [[рыбы]]. Зямлю апрацоўвалі завостранымі каламі і каменнымі [[матыка]]мі. Абодва заняткі лічылася пераважна мужчынскімі. [[Жывёлагадоўля]] мела другараднае значэнне. Разводзілі [[Свойская свіння|свінняў]] і [[Сабака свойскі|сабак]]. Мікранезійцы славіліся як выдатныя мараходы, будавалі ўстойлівыя судны, выраблялі з каменьчыкаў або ракавін і пальмавых галін карты, якія дазвалялі арыентавацца ў акіяне. Паміж астравамі існавалі добра наладжаныя гандлёвыя сувязі. На [[Востраў Яп|Япе]] і [[Палау]] карысталіся прымітыўнымі [[грошы|грашыма]] — вялізарнымі каменнымі кружэлкамі, скруткамі плеценай [[Тапа (тканіна)|тапы]], жамчужнымі ракавінамі і г. д. Мікранезійцы ўмелі апрацоўваць [[Прыродны камень|камень]] і ўзводзіць складаныя канструкцыі. На заходніх астравах захаваліся рэшткі старажытных буйных каменных пабудоў, сярод якіх асабліва вылучаецца [[Нан-Мадол]]. На дробных каралавых астравах усходу будавалі каменныя дамбы, якія захоўвалі зямлю ад затаплення. Мікранезійцы мелі даволі складаны грамадскі лад. Вылучаліся буйныя пласты насельніцтва, якія мелі розныя правы. Было вядома [[рабства]]. На большасці астравоў пераважалі матрылакальныя [[сям'я|сем’і]], але меліся і патрылакальныя. Гэта абумовіла дастаткова высокі статус жанчын у грамадстве. На ўсходзе Мікранезіі вялікую ролю адыгрывалі не столькі самастойныя сем’і, колькі буйныя роднасныя групы. На ўсіх астравах складаліся рознага тыпу аб’яднанні і саюзы. Традыцыйная вопратка была беднай. Простыя людзі аддавалі перавагу хадзіць галышом. Затое мужчыны і жанчыны насілі шмат упрыгожванняў. На ўсходзе Мікранезіі татуіравалі цела, прычым [[татуіроўка]] мела сакральны характар. Мастакі-татуіроўшчыкі перадавалі сакрэты свайго майстэрства нашчадкам. У заходняй Мікранезіі яно амаль не было вядома. Аднак мужчыны і там шмат увагі надавалі прыгажосці, рабілі складаныя прычоскі, фарбавалі зубы ў чорны колер. == Мовы == Усе родныя мовы мікранезійцаў маюць [[аўстранезійцы|аўстранезійскае]] паходжанне. Аднак [[палаўанцы]], [[япанцы]] і [[чамора]] размаўляюць на заходніх малайска-палінезійскіх мовах, блізкіх да моў насельнікаў [[Інданезія|Інданезіі]] і [[Філіпіны|Філіпін]]. Астатнія мікранезійцы размаўляюць на ўласна мікранезійскіх мовах, якія адносяцца да ўсходняй малайска-палінезійскай групы. Вылучаюць прыкладна 18 моў, якія падзяляюцца на наўруанскую і галоўную групы. Наўруанская група складаецца толькі з мовы [[наўруанцы|наўруанцаў]]. Галоўная падзяляецца на галіны касраэ, цэнтральнамікранезійскую і заходнемікранезійскую. Большасць належыць да заходнемікранезійскай галіны. == Галерэя == <gallery align=center widths=250px> Image: Inside of A house in the Radack Islands.jpg|Унутры жытла маршальцаў, малюнак 1821 г. Image: Nauruan-warrior-1880ers.jpg|Воін з Науру, 1880-я гг. |Традыцыйнае судна з вострава Яп Image:Presentation of Yapese stone money for FSM inauguration.jpg|Перанос традыцыйных каменных грошаў на востраве Яп Image: 2011 Taste of the Marianas 3.JPG|Фестываль на Паўночных Марыянскіх астравах Image:Palauan Females.JPG|Танец жанчын, Палау Image:Badrulchau Stone Monoliths 2.JPG|Каменныя маналіты Палау Image:Nan Madol 11.jpg|Пабудовы Нан-Мадола </gallery> == Спасылкі == * [http://www.coveringkids.com/hot_happenings/Micronesians040408.pdf Micronesians: History, Culture and Health] * [http://www.everyculture.com/wc/Mauritania-to-Nigeria/Micronesians.html#b Micronesians] * [http://www.honolulumagazine.com/Honolulu-Magazine/August-2011/Micronesian-in-Hawaii/Micronesian-Culture Micronesian Culture] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150123000605/http://www.honolulumagazine.com/Honolulu-Magazine/August-2011/Micronesian-in-Hawaii/Micronesian-Culture/ |date=23 студзеня 2015 }} * [http://www.uog.edu/dynamicdata/MicroLanguageInstitute.aspx The Micronesian Language Institute] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120503161522/http://www.uog.edu/dynamicdata/MicroLanguageInstitute.aspx |date=3 мая 2012 }} * [https://web.archive.org/web/20110703132516/http://www2.hawaii.edu/~ruthh/mic-lang.html MICRONESIAN LANGUAGES] * [http://etnolog.ru/people.php?id=MIKR Микронезийцы] [[Катэгорыя:Мікранезія]] [[Катэгорыя:Аўстранезійцы]] [[Катэгорыя:Народы Аўстраліі і Акіяніі]] [[Катэгорыя:Мікранезійскія народы| ]] 34lwddsv1fok2chflyiuoqrufygz47d 100 121975 5162990 5162529 2026-07-08T15:51:00Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5162990 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Яніс Розэнталс|2026-07-08T12:53:57Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Равуцкі|2026-07-08T11:26:22Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Дзмітрый Васільевіч Равуцкі|2026-07-08T10:53:48Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Дзмітрый Францавіч Гурневіч|2026-07-07T12:59:13Z|MocnyDuham}} {{Новы артыкул|Зінаіда Міхайлаўна Гурбо|2026-07-07T12:46:36Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Яніс Стрэйчс|2026-07-07T12:34:16Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Іза Бінэ|2026-07-07T12:22:16Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Яніс Рэйніс|2026-07-07T12:07:54Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Антанін Мацэнаўэр|2026-07-07T11:57:52Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Тоні Рычардсан|2026-07-07T09:28:27Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Yes (гурт)|2026-07-06T22:20:59Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Андрэ Ваян|2026-07-06T21:38:10Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Паўль Дзільс|2026-07-06T20:21:47Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Rage Against the Machine|2026-07-06T14:22:05Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Андрэ Мазон|2026-07-06T14:00:22Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Джэніфер Гірлінгс-Сайманс|2026-07-06T11:59:42Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Дзяніс Ярац|2026-07-06T06:41:54Z|Aŭhuk}} {{Новы артыкул|Тарас Тарналіцкі|2026-07-05T15:42:07Z|null}} {{Новы артыкул|Валерый Сямёнавіч Бяляўскі|2026-07-05T13:04:32Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Іван Сяргеевіч Мігулін|2026-07-05T12:54:35Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 4lnn5ukucgkijpuug74txl3327ibbqc 0 125886 5163062 4634450 2026-07-08T23:11:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163062 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Мікеа <br /> (''Mikea'') | image = [[Выява:Mikea Forest, Madagascar - map 01.svg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab">Лес Мікеа<small> | poptime = ад 1 да 2 тыс. чал. | popplace = [[Мадагаскар]] | langs = [[малагасійская мова|малагасійская]] | rels = [[культ продкаў]], [[шаманізм]] | related = іншыя [[малагасійцы]] }} '''Міке́а''' ({{lang-mg|Mikea}}) — этнічная група [[малагасійцы|малагасійцаў]]. Насяляюць запаведны [[лес]] Мікеа на поўдні [[Мадагаскар]]а. Прыблізная колькасць — ад 1 да 2 тыс. чал. == Паходжанне == Вылучаюцца дзве асноўныя гіпотэзы паходжання мікеа: * Мікеа — нашчадкі найстаражытнейшага насельніцтва [[Мадагаскар]]а [[аўстранезійцы|аўстранезійскага]] або нават [[афрыка]]нскага паходжання. * Мікеа — група [[малагасійцы|малагасійцаў]], якая выдалілася ў [[лес]] да XVII—XVIII стст. і асвоіла лад жыцця [[паляванне|паляўнічых]] і [[збіральніцтва|збіральнікаў]]. Прадстаўнікі суседніх этнічных груп малагасійцаў, а таксама некаторыя вучоныя адносяць мікеа да нашчадкаў ''тампантані'', дамалагасійскага насельніцтва Паўднёвага Мадагаскара. Аднак мікеа размаўляюць на дыялекце [[малагасійская мова|малагасійскай мовы]], блізкім да дыялекта заходніх [[сакалава]], з якімі мяжуюць. Прасочваецца сувязь дыялекта мікеа з іншымі малымі групамі малагасійцаў, што сцвярджаюць сваё паходжанне ад старажытных тубыльцаў, але страцілі рысы прымітыўнай культуры. Першыя апісанні тубыльцаў Паўднёвага Мадагаскара, што з’явіліся ў [[Партугалія|Партугаліі]] ў XVI ст. і ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў XVIII ст., сцвярджалі, што яны ўжо ў той час значна адрозніваліся ад суседзяў-малагасійцаў, прычым як [[культура|культурна]], так і знешне, больш нагадвалі жыхароў [[Мазамбік]]а. Але пазнейшымі даследчыкамі не было выяўлена істотных запазычванняў у дыялекце мікеа з афрыканскіх моў. == Асаблівасці культуры == Мікеа мала кантактуюць з прадстаўнікамі іншых этнічных груп, таму нават для саміх [[малагасійцы|малагасійцаў]] вядома пра жыццё [[лес|лясных]] жыхароў не шмат. У адрозненне ад іншых карэнных насельнікаў [[Мадагаскар]]а, яны не займаюцца [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркай]]. Асноўныя заняткі — [[паляванне]] на дзікіх жывёл (у першую чаргу [[дзік|дзікоў]]) і [[збіральніцтва]]. Звычайна [[сям'я|сем’і]] аб’ядноўваюцца ў сваяцкія групы, якія ў пошуках пражытку перамяшчаюцца па лесе з месца на месца. З іншымі этнічнымі групамі вядзецца сталы натуральны [[гандаль|гандлёвы]] абмен ''кінанга'', што дазваляе тубыльцам лесу атрымоўваць вяленыя [[рыбы|рыбу]] і [[Кальмары|кальмараў]], зерне, [[тытунь]] і культурныя [[клубень|клубняплоды]]. Вядомы некалькі тыпаў жытла — каркасныя мазанкі ''масікора'', якія ладзяць з дрэва, кары і лісця, саламяныя хаціны ''цана'', шалашы ''масікора'' з кары баабаба, саламяныя шалашы ''вахіцэ'', штучныя часовыя паглыбленні ў зямлі. [[Шлюб]]ы патрылінейныя. Звычайна жанчыны шукаюць жаніхоў сярод прадстаўнікоў сямейнай групы свайго бацькі. Усяго вылучацца каля 17 — 20 сваяцкіх груп. У розных груп існуюць свае забароны ''фалі'' на ўжыванне [[мяса]] некаторых свойскіх жывёл. Распаўсюджаны драўляны духавы музычны інструмент ''кілангаа''. Гукі ў ім рэгулююцца з дапамогай дзірачак, на якія націскаюць нагамі. == Рэлігія == Мікеа да нашых дзён прытрымліваюцца традыцыйных культаў. Ім не вядомы многія рэлігійныя звычаі малагасійцаў, у тым ліку будаваць буйныя магільні, выразаць драўляныя статуі памерлых, праводзіць працэсіі ў гонар нябожчыкаў і г. д. Аднак [[культ продкаў]] мае для іх вялізарнае значэнне. Мікеа шануюць сакральныя дрэвы ''хазафалі'', у якіх, як яны вераць, жывуць духі продкаў ''кока''. Ндрананангахары, вярхоўнае [[бог|бажаство]] мікеа, таксама лічыцца іх продкам. Мужчыны шануюць яго як заступніка паляўнічых, прыносяць у ахвяру Ндрананангахары [[тытунь]] і раслінныя [[клубень|клубні]]. Сярод мікеа вылучаюцца знахары і лекары ''ўмбіасі''. == Спасылкі == * [http://repository.kulib.kyoto-u.ac.jp/dspace/bitstream/2433/68175/1/ASM_19_127.pdf Daniel Stiles, THE MIKEA HUNTER-GATHERERS OF SOUTHWEST MADAGASCAR: ECOLOGY AND SOCIOECONOMICS] {{ref-en}} * [http://www.ancientpath.com/ancientPath/?p=661 A Call from the Mikea Forest] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231201143855/https://www.ancientpath.com/ancientPath/?p=661 |date=1 снежня 2023 }} {{ref-en}} — уражанні і фотаздымкі [[Катэгорыя:Малагасійцы]] 6yby6rs4x1apol7ra9r6chrsfk3ypm9 0 126162 5163213 4668926 2026-07-09T09:47:19Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5163213 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} '''Квартэт''' — [[музычны ансамбль]] з чатырох музыкантаў-выканаўцаў, вакалістаў або інструменталістаў. == Агульныя звесткі == Па складзе выканаўцаў адрозніваюць ''вакальны'', ''інструментальны'' і ''вакальна-інструментальны'' ансамблі. Па складзе інструментаў адрозніваюць ''аднародныя'' (напрыклад, [[струнны квартэт]]) і ''змяшаныя'' ансамблі. Да апошніх у класічнай музыцы адносяцца галоўным чынам фартэпіянныя ([[фартэпіяна]], [[скрыпка]], [[Альт (струнны інструмент)|альт]] і [[віяланчэль]]), флейтавыя ([[флейта]], скрыпка, альт і віяланчэль; бываюць і аднародныя флейтавыя квартэты) і габойныя ([[габой]] і тры скрыпкі). У пазнейшай музыцы атрымалі распаўсюджванне саксафонныя квартэты, якія складаюцца з розных [[саксафон]]аў (напрыклад, сапраннага, альтовага, тэнаровага, барытоннага). Квартэты існуюць і за рамкамі акадэмічнай музыкі — у [[джаз]]е (шматлікія варыяцыі, часцей за ўсё саксафон, фартэпіяна, [[кантрабас]] і [[ударныя|ўдарныя]]), [[рок-музыка|рок-]] і [[поп-музыка|поп-музыцы]] (звычайна [[гітара]], [[бас-гітара]], вакал і ўдарныя). Творы для квартэтаў пісалі [[Іозеф Гайдн|Гайдн]], [[Моцарт]], [[Бетховен]], [[Шастаковіч]] і шматлікія іншыя кампазітары. [[Луіджы Бакерыні]] толькі для скрыпак склаў іх каля ста. З неакадэмічных квартэтаў уславіліся, напрыклад, [[Queen]], [[Led Zeppelin]], [[ABBA]], а [[The Beatles]] нават былі празваны «ліверпульскай чацвёркай». == Знакамітыя квартэты == * [[ABBA]], [[Arctic Monkeys]], [[The Bangles]], [[The Beatles]], [[The Black Eyed Peas]], [[System of a Down]], [[Black Sabbath]], [[Kiss]], [[Led Zeppelin]], [[Metallica]], [[Pink Floyd]], [[Queen]], [[R.E.M.]] (да 1997), [[Slade]], [[The Who]], [[Воплі Відоплясова|СТСТ]], [[Акіян Эльзы]] (да 2001), [[Il Divo]]. == Галерэя == <gallery> Выява:ABBA_Member.jpg|[[ABBA]] Выява:The_Fabs.JPG|[[The Beatles]] </gallery> == Гл. таксама == * [[Дуэт]] * [[Трыа]] * [[Квінтэт]] == Спасылкі == {{Commonscat|Quartetts}} * [http://slovari.yandex.ru/Квартет/Краткий%20музыкальный%20словарь/Квартет/ Квартет]{{Недаступная спасылка}} // ''Булучевский Ю., Фомин В.'' Краткий музыкальный словарь. — М.: Музыка, 2005. — 461 с. [[Катэгорыя:Квартэты| ]] nzqzkyg32ksy6ujsgvggz5vhva90c38 5163214 5163213 2026-07-09T09:47:48Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5163214 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} '''Квартэт''' — [[музычны ансамбль]] з чатырох музыкантаў-выканаўцаў, вакалістаў або інструменталістаў. == Агульныя звесткі == Па складзе выканаўцаў адрозніваюць ''вакальны'', ''інструментальны'' і ''вакальна-інструментальны'' ансамблі. Па складзе інструментаў адрозніваюць ''аднародныя'' (напрыклад, [[струнны квартэт]]) і ''змяшаныя'' ансамблі. Да апошніх у класічнай музыцы адносяцца галоўным чынам фартэпіянныя ([[фартэпіяна]], [[скрыпка]], [[Альт (струнны інструмент)|альт]] і [[віяланчэль]]), флейтавыя ([[флейта]], скрыпка, альт і віяланчэль; бываюць і аднародныя флейтавыя квартэты) і габойныя ([[габой]] і тры скрыпкі). У пазнейшай музыцы атрымалі распаўсюджванне саксафонныя квартэты, якія складаюцца з розных [[саксафон]]аў (напрыклад, сапраннага, альтовага, тэнаровага, барытоннага). Квартэты існуюць і за рамкамі акадэмічнай музыкі — у [[джаз]]е (шматлікія варыяцыі, часцей за ўсё саксафон, фартэпіяна, [[кантрабас]] і [[ударныя|ўдарныя]]), [[рок-музыка|рок-]] і [[поп-музыка|поп-музыцы]] (звычайна [[гітара]], [[бас-гітара]], вакал і ўдарныя). Творы для квартэтаў пісалі [[Іозеф Гайдн|Гайдн]], [[Моцарт]], [[Бетховен]], [[Шастаковіч]] і шматлікія іншыя кампазітары. [[Луіджы Бакерыні]] толькі для скрыпак склаў іх каля ста. З неакадэмічных квартэтаў уславіліся, напрыклад, [[Queen]], [[Led Zeppelin]], [[ABBA]], а [[The Beatles]] нават былі празваны «ліверпульскай чацвёркай». == Знакамітыя квартэты == * [[ABBA]], [[Arctic Monkeys]], [[The Bangles]], [[The Beatles]], [[The Black Eyed Peas]], [[System of a Down]], [[Black Sabbath]], [[Kiss]], [[Led Zeppelin]], [[Metallica]], [[Pink Floyd]], [[Queen]], [[R.E.M.]] (да 1997), [[Slade]], [[The Who]], [[Воплі Відоплясова|СТСТ]], [[Акіян Эльзы]] (да 2001), [[Il Divo]]. == Галерэя == <gallery> Выява:ABBA_Member.jpg|[[ABBA]] Выява:The_Fabs.JPG|[[The Beatles]] </gallery> == Гл. таксама == * [[Дуэт]] * [[Трыа]] * [[Квінтэт]] == Спасылкі == {{Commonscat|Quartetts}} * [http://slovari.yandex.ru/Квартет/Краткий%20музыкальный%20словарь/Квартет/ Квартет]{{Недаступная спасылка}} // ''Булучевский Ю., Фомин В.'' Краткий музыкальный словарь. — М.: Музыка, 2005. — 461 с. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Квартэты| ]] e47a8saf8p847wax5qh75hpxryyfk06 0 134486 5162940 4850039 2026-07-08T12:18:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162940 wikitext text/x-wiki {{Картка прэміі |назва = Брэсцкая мядовая літаратурная прэмія |арыгінальная назва = |лога = |шырыня_лога = |выява = Miadovaia premija 2005 — Pud mjodu.Jpg |апісанне_фота = |тып = |краіна = {{сцягафікацыя|Беларусь}} |месца = |статус = літаратурная прэмія Брэстчыны |узнагарода за = |заснавальнік = [[Мікола Папека]] |заснаванне = 2001 |першае ўзнагароджанне = |апошняе ўзнагароджанне = |першы ўладальнік = |апошні ўладальнік = |колькасць = |сайт = }} '''Брэсцкая мядовая літаратурная прэмія''' — штогадовая літаратурная прэмія [[Брэсцкая вобласць|Брэстчыны]], заснаваная ў 2001 годзе пружанскім [[паэт]]ам-[[пчаляр]]ом [[Мікола Папека|Міколам Папекам]] супольна з [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюзам беларускіх пісьменнікаў]]<ref>{{Спасылка | аўтар = Аўтары: Валянціна Аксак, Аляксей Дзікавіцкі, Міхась Скобла. Рэдактар і вядучы: Сяргей Абламейка.| дата публікацыі = 12 мая 2006| url = http://www.svaboda.org/content/transcript/770196.html| загаловак = У “Доме літаратара” Алесь Каско, Чэслаў Сэнюх, Ян Дамброўскі і Юрась Барысевіч| назва праекту = Дом літаратара| выдавец = [[Свабода (радыё)|Радыё «Свабода»]]| дата = 18 лістапада 2011 }}</ref>. Пераможца атрымоўвае пуд [[мёд]]у. Напачатку ўручэнне прэміі адбывалася ў [[Пружаны|Пружанах]], аднак у апошнія гады пераважна адбываюцца «выязныя імпрэзы», калі ўзнагароджанне адбываецца ў родных мясцінах лаўрэатаў. Уладальнікамі прэміі могуць стаць толькі звязаныя з Брэстчынай літаратары. Узнагароджанне спынілася пасля 2020 года праз палітычны пераслед Міколы Папекі за ўдзел у [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстах супраць фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў]]<ref>{{cite web|url=https://www.racyja.com/hramadstva/zatrymali-paeta-i-pchalyara-mikolu-pape/|title=Паэт-пчаляр Мікола Папека затрыманы па крымінальнай справе|publisher=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517180734/https://www.racyja.com/hramadstva/zatrymali-paeta-i-pchalyara-mikolu-pape/|archive-date=17 мая 2022|access-date=8-6-2021|url-status=dead}}</ref>. == Пераможцы == * [[Алесь Каско]]<ref name="nt2004">{{артыкул|загаловак=Медовая прэмія|спасылка=http://museum.pruzhany.com/publ/24-1-0-31|выданне=«Народная трыбуна»}}</ref> ([[2001]]) * [[Мікола Купрэеў]]<ref name="nt2004"/> ([[2002]])<ref>{{Спасылка | url = http://prastora.by/knihi/niezabyunyia-halasy-ia-chacieu-vam-skazac| загаловак = Незабыўныя галасы. Я хацеў вам сказаць…| выдавец = Прастора.by| дата = 18 лістапада 2011 }}</ref> за аповесць «Пастух у космасе» * [[Валерый Грышкавец]]<ref name="nt2004"/> ([[2004]]) * [[Валянціна Кукса]] ([[2005]]) за кнігу прозы «Кнігаўка» * [[Аляксей Філатаў]], [[Іван Мельнічук]] ([[2006]]) * [[Леанід Галубовіч]] ([[2007]]) * [[Кастусь Жмінько]]<ref>{{Спасылка| url = http://kamunikat.org/Zminko_Kastus.html| загаловак = Жмінько Кастусь| выдавец = Беларуская інтэрнэт-бібліятэка «Камунікат»| дата = 18 лістапада 2011| access-date = 16 верасня 2012| archive-date = 10 жніўня 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140810205416/http://kamunikat.org/Zminko_Kastus.html| url-status = dead}}</ref>, [[Лявон Валасюк]] ([[2008]])<ref>{{Спасылка| аўтар = Іван Юрашчык| дата публікацыі = 8 верасня 2008| url = http://old.euroradio.by/by/600/news/23374/| загаловак = Брэсцкія літаратары атрымалі за свае кнігі пуд мёду| выдавец = «[[Эўрарадыё]]»| дата = 18 лістапада 2011}}{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[Алесь Корнеў]] ([[2009]]) за зборнік вершаў «Неўтаймоўны сэксафон»<ref>{{Спасылка | аўтар = Віктар Сырыца| дата публікацыі = 20 студзеня 2010| url = http://nn.by/?c=ar&i=34074| загаловак = Баранавіцкі паэт Алесь Корнеў атрымаў літаратурную Мядовую прэмію| назва праекту = Культура| выдавец = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]| дата = 18 лістапада 2011 }}</ref> * [[Алесь Зайка]] ([[2011]]) за кнігу «Дым з коміна»<ref>{{Спасылка| аўтар = Renessaince.| аўтарlink = Удзельнік:Renessaince| дата публікацыі = 14 студзеня 2012| url = http://pruzhany.net/1594-myadovaya-pryemiya-2011.html| загаловак = Мядовая прэмія-2011| назва праекту = Культура| выдавец = Партал гораду Пружаны| дата = 14 студзеня 2012| title = Архіўная копія| access-date = 16 верасня 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20200808024800/https://pruzhany.net/1594-myadovaya-pryemiya-2011.html| archive-date = 8 жніўня 2020| url-status = dead}}</ref> * [[Васіль Дэбіш]] (2012)<ref>{{Спасылка|аўтар = Сямён Янкевіч.|прозвішча = Янкевіч|імя = Сямён|дата публікацыі = 27 сакавіка 2013|url = http://www.bk-brest.by/ru/175/culture/5468/?tpl=55|загаловак = Мы ёсць! Пісьменніцкія вынікі і далягляды|выдавец = [[Брестский курьер]]|дата доступу = 23 красавіка 2015}}{{Недаступная спасылка}}</ref> за кнігу «Праз дождж»<ref>{{Спасылка|url = http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=22345|загаловак = Праз дождж|выдавец = [[Камунікат.орг]]|дата доступу = 23 красавіка 2015}}</ref> * [[Ніна Горык]] (2013)<ref>{{Спасылка|аўтар = Сымон Бай.|дата публікацыі = 21 сьнежня 2013|url = http://tomin.by/news/cult/6162-myadovaya-premiya-stala-mizhnarodnaj-fota|загаловак = Мядовая прэмія стала міжнароднай|назва праекту = tomin.by|дата = 24 снежня 2013}}</ref> * [[Павел Аркадзевіч Ляхновіч|Павел Ляхновіч]] (2015)<ref>{{Спасылка|аўтар = ПД.|дата публікацыі = 29 лютага 2016|url = http://www.svaboda.org/content/article/27579759.html|загаловак = Павал Ляхновіч атрымаў мядовую літаратурную прэмію|назва праекту = Культура|выдавец = [[Радыё «Свабода»]]|дата доступу = 29 лютага 2016}}</ref> * [[Мікола Сянкевіч]] (2016)<ref>{{Спасылка|аўтар = Яўген Бяласін.|імя = Яўген|прозьвішча = Бяласін|аўтарlink = Яўген Бяласін|дата публікацыі = 3 сакавіка 2017|url = http://www.bk-brest.by/2017/03/114027/|загаловак = Мядовая прэмія за 2016 год засталася ў Брэсце|назва праекту = Литера|выдавец = [[Брестский курьер]]|дата доступу = 20 лютага 2018|title = Архіўная копія|access-date = 24 лютага 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20170811204840/http://www.bk-brest.by/2017/03/114027/|archive-date = 11 жніўня 2017|url-status = dead}}</ref> * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валерый Гапееў]] (2017) — за літаратурныя дасягненні апошніх гадоў<ref>{{cite web| author =Мікола Ляшкевіч| date =23 лютага 2018| url =https://www.racyja.com/kultura/24-lyutaga-valeryyu-gapeevu-uruchats-myadov/| title =24 лютага Валерыю Гапееву ўручаць Мядовую прэмію| publisher =[[Беларускае Радыё Рацыя]]| access-date =24 лютага 2018| archive-url =https://web.archive.org/web/20210123002341/https://www.racyja.com/kultura/24-lyutaga-valeryyu-gapeevu-uruchats-myadov/| archive-date =23 студзеня 2021| url-status =dead}}</ref> * [[Мікола Пракаповіч]] (2018) за зборнік вершаў «Прытулак памяці»<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.racyja.com/archivy/kultura/paetu-mikolu-prakapovichu-uruchyli-pud/|title=Паэту Міколу Пракаповічу ўручылі пуд мёду|website=БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ|date=2018-12-26|access-date=2024-03-21|last2=mickewich}}</ref>. * [[Мікола Аляхновіч (паэт)|Мікола Аляхновіч]] (2019) за зборнік «Вясновы роздум»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/31005798.html|title=Мікола Папека, фігурант крымінальнай справы «за карагод», уручыў сваю «Мядовую прэмію» пасьля допыту|website=Радыё Свабода|date=2020-12-17|access-date=2024-03-21}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Беларускія літаратурныя прэміі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Мядовая прэмія}} [[Катэгорыя:Культура Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Мёд]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе]] [[Катэгорыя:Беларускія літаратурныя прэміі]] r3b68x6pp84xb1w8zr5ykxt936maz6u 0 134859 5163164 5129456 2026-07-09T08:47:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163164 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Сеўрук}} {{Мастак | імя = Міхась Сеўрук | партрэт = Міхаіл Сеўрук.jpg | шырыня = | загаловак = <small>Міхась Сеўрук. «Аутапартрэт». 1938</small> | імя пры нараджэнні = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | нацыянальнасць = | грамадзянства = | заняткі = | вучоба = | плынь = | працы = | вікісховішча = }} '''Міха́сь Се́ўрук''', поўнае імя '''Міхаі́л Канстанці́навіч Се́ўрук'''{{sfn|Беларусь|1995}} ({{lang-be-latin|Michaś Sieŭruk|1}}<ref>{{артыкул|аўтар=[[Язэп Малецкі|Dr. J. Malecki]]|загаловак=Vystaŭka abrazoŭ Piotry Sierhijeviča|арыгінал=|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/mab_nlb_Vilnia/Slach_moladzi.pdf.zip/1936-001.nlb.pdf|аўтар выдання=|выданне=[[Шлях моладзі|Шлях Моладзі. Šlach Moładzi]]|тып=часапіс|месца=[[Вільня|Vilnia]]|выдавецтва=|год=1936|выпуск=|том=|нумар=1|старонкі=12—13|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=|ref=|archive-url=|archive-date=}}</ref>; {{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[мастак]]-[[Жывапіс|жывапісец]] і [[графіка (мастацтва)|графік]]. == Біяграфія == [[Выява:2005. Stamp of Belarus 0619.jpg|thumb|270px|Марка з працай «Жніво» (1937), выдадзеная ў 2005 годзе|злева]] [[Выява:Envelope with original stamp «Painting. M. K. Sevruk» of Belarusian post 2020.jpg|thumb|270px|справа|Маркіраваны канверт (2020) з карцінай «На сенажаці» (1953)]] Нарадзіўся ў [[Варшава|Варшаве]], дзе на той момант рэвізорам-эканамістам Надвісленскай чыгункі працаваў яго бацька, У 1909 годзе сям’я пераехала ў [[Брэст]], дзе Міхась Сеўрук пайшоў у першы клас гімназіі. З пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] сям’я эвакуіравалася ў [[Масква|Маскву]], дзе на фармаванне зацікаўленасці жывапісам вялікае ўражанне зрабіла наведванне [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]]. У 1919 годзе сям’я вярнулася ў мястэчка [[Сноў]], дзе праваслаўным святаром служыў дзед па маці Стэфан. У выніку [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] гэтыя землі канчаткова адышлі да [[Польшча|Польшчы]] ([[Заходняя Беларусь]]). У 1926 годзе скончыў [[Нясвіжская гімназія|Нясвіжскую гімназію]]. У 1927 годзе пасля звальнення з тэрміновай службы ў польскай арміі з’ехаў у [[Вільня|Вільню]], дзе 18 верасня напісаў прашэнне аб залічэнні на мастацкі факультэт [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя]], дзе, сярод іншых, быў вучнем [[Фердынанд Рушчыц|Фердынанда Рушчыца]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://czasopis.pl/mihas-se-ruk-mastak-jaki-pragina-sja-pad-sistjemu/|title=Міхась Сеўрук: мастак, які прагінаўся пад сістэму - Czasopis|website=czasopis.pl|date=2025-11-30|access-date=2026-03-31}}</ref>. Першыя два гады навучання аддаваў перавагу скульптуры ў майстэрні [[Баляслаў Балзукевіч|Баляслава Балзукевіча]]. З трэцяга курса перайшоў у майстэрню да [[Людамір Вікенцевіч Сляндзінскі|Людаміра Сляндзінскага]]. Сярод яго любімых настаўнікаў быў таксама [[Аляксандр Штурман]], які вёў майстэрню пейзажу. Скончыўшы мастацкі факультэт у 1932 годзе, жыў і працаваў у Вільні. У выставах пачаў удзельнічаць з 1937 года. Разам з [[Язэп Драздовіч|Язэпам Драздовічам]], [[Пётра Сергіевіч|Пётрам Сергіевічам]], [[Язэп Міхайлавіч Горыд|Язэпам Горыдам]] быў адным з арганізатараў [[Віленскае таварыства мастакоў|Віленскага таварыства мастакоў]]. Сябраваў з [[Пётра Сергіевіч|Пётрам Сергіевічам]]<ref name="Он рисовал людей труда">[http://nesvizh1223.ucoz.ru/news/on_risoval_ljudej_truda/2010-03-02-522 Он рисовал людей труда] // Таямніцы Нясвіжа</ref>. Па [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|паходзе Чырвонай арміі ў Заходнюю Беларусь]] і [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучэнні гэтых земляў да БССР]], з 1939 года жыў у [[Нясвіж]]ы. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] выкладаў маляванне і чарчэнне ў агульнаадукацыйнай школе, кіраваў мастацкай студыяй пры Доме культуры. Член Саюза мастакоў БССР з 1946 года. У сярэдзіне 1950-х гадоў адна з карцін Міхася Сеўрука была раскрытыкавана савецкімі мовазнаўцамі за «безсюжэтнасць», пасля чаго мастак амаль не выстаўляў свае працы. Першая персанальная выстаўка Сеўрука адбылася ў Мінску праз год пасля яго смерці<ref name=":0" />. Памёр у Нясвіжы. Пахаваны на мясцовых могілках. == Творчасць == Аўтар прац у [[Станковае мастацтва|станковым]] жывапісе і графіцы. Як пісаў [[Віктар Фёдаравіч Шматаў|Віктар Шматаў]], «у асобных малюнках Сяўрука адчуваецца пэўны ўплыў Сляндзінскага з яго імкненнем да манументалізацыі і абагульнення формы, яе скульптурнасці»<ref>''Шматаў В. Ф.'' Міхась Канстанцінавіч Сеўрук. — Мінск, 1980. — С. 14.</ref>. Пачатковым працам характэрны рысы [[рамантызм]]у. Больш познія работы вызначаюцца народнасцю вобразаў. Сярод мастацкіх прац: тэматычныя жывапісныя кампазіцыі «На ўборцы буракоў» (1936), «Жніво» (1937), «Новы дом» (1968), графічныя творы «Віленская Alma mater» (1937) і інш. Аўтар вокладак часопіса «Калоссе», зборнікаў вершаў [[Максім Танк|Максіма Танка]] «На этапах» (1936) і песень [[Рыгор Раманавіч Шырма|Рыгора Шырмы]] «Наша песня» (1938). У пасляваенныя гады па-ранейшаму шмат маляваў, пераважна партрэты, выкананыя алоўкам, [[сангіна]]й, вуглём. Большасць карцін 1960—1970-х гадоў прысвечана людзям калгаснай вёскі. Таксама займаўся [[Дрэварыт|дрэварытам]], [[Афорт|афортам]], [[Медзярыт|медзярытам]], [[Кніжная графіка|кніжнай графікай]]. Працы Сеўрука захоўваюцца ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі]], музеях Вільні, квартэры-музеі, а таксама ў фондах [[Нясвіжскі гісторыка-краязнаўчы музей|Нясвіжскага раённага гісторыка-краязнаўчага музея]] (1114 работ)<ref name="Он рисовал людей труда"/>. У 2024 годзе вярнуліся з-за мяжы 15 твораў жывапісу і графікі Міхася Сеўрука, якія перададзены ў склад нясвіжскіх музейных фондаў<ref>{{cite web|author = |authorlink = |date =|url =https://viartanne.by/cultural-value/?arrFilter_NAME=&arrFilter_AUTHOR=%D1%81%D0%B5%D1%9E%D1%80%D1%83%D0%BA&arrFilter_LOCATION=&arrFilter_1523_MIN=&arrFilter_1524_MAX=&arrFilter_1543_MIN=&arrFilter_1543_MAX=&set_filter=%D0%92%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8C |title =База даных вернутых, перамешчаных і страчаных культурных каштоўнасцей беларускага паходжання/ Сеўрук |publisher = |access-date = |language = }}</ref>. == Памяць == * У 1980 годзе ў [[Палац мастацтва (Мінск)|Палацы Мастацтваў]] упершыню адбыўся шырокі паказ творчасці Міхася Сеўрука. * Мемарыяльная дошка ў [[Нясвіж]]ы (1989, скульптар [[Уладзімір Пятровіч Слінчанка|У. Слінчанка]])<ref name="БЭ15">{{Крыніцы/БелЭн|15|Слінчанка Уладзімір Пятровіч|Петэрсон Э. А.|9}}</ref>. * 9 ліпеня 1996 года ў [[Нясвіж|Нясвіжы]] адкрыта [[Кватэра-музей Міхаіла Канстанцінавіча Сеўрука|кватэра-музей Міхася Сеўрука]], у 2013 годзе экспазіцыя была пашыраная і абноўленая. * У 2005 годзе (да 100-годдзя мастака) прайшла юбілейная выстава ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]]. * 27 лютага 2025 года ў Палацавым будынку Нясвіжа адчынілася выстаўка «Міхаіл Сеўрук. Дакрануцца да невядомага», прымеркаваная да 120–годдзя з дня нараджэння мастака<ref>{{cite web|author = |authorlink = |date = |url =https://web.facebook.com/Niasvizh/posts/pfbid02R4giLYdjL7tGz51MJgxz8Ya45s63Coek9ANzrK2ioQyP6KHHsYQhpzHgsWXaB1A4l |title =Паведамленне Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж»|publisher = |access-date = |language = ru }}</ref>. Выдадзены ілюстраваны каталог выстаўкі<ref>{{кніга|аўтар = .|частка = |загаловак =Міхаіл Сеўрук. Дакрануцца да невядомага : каталог часовай экспазіцыі, прысвечанай 120–годдзю з дня нарадження мастака |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне =[[Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»]] |месца =Мінск. |выдавецтва=Колорград |год =2025|том = |старонкі = |старонак =59|серыя = |isbn =978-985-896-964-6|тыраж =300}}</ref>. * 17 кастрычніка 2025 — 14 студзеня 2026 года ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь працавала рэтраспектыўная выстаўка «Міхась Сеўрук. Ідылія» да 120–годдзя з дня нараджэння мастака. У экспазіцыі было прадстаўлена больш за 120 твораў жывапісу і графікі з калекцый музеяў Беларусі і прыватных збораў, рэдкія архіўныя фотаздымкі<ref>{{cite web |author = |authorlink = |date =19 лiстапада 2025 |url =https://kultura-info.by/view/3059/U_formulah_klas%D1%96chnaga_mastactva |title =У формулах класічнага мастацтва |publisher = |access-date = |language = |archive-date =21 лістапада 2025 |archive-url =https://web.archive.org/web/20251121143843/https://kultura-info.by/view/3059/U_formulah_klas%D1%96chnaga_mastactva |url-status =dead }}</ref>. {{external media | topic = <small>Работы Міхася Сеўрука</small> | align = | width = 28% | image1 = [http://www.kimpress.by/i/content/pi/cult/227/3043/7-3.jpg «Жняя»] | image2 = [http://www.sb.by/upload/medialibrary/430/430fe05386a18c40b69ba167898aa273.jpg «Старыя хаты над Віленкай»] | image3 = [http://www.artmuseum.by/assets/images/Gallery/VirtualVystavki/Sevruk/Zatva.jpg «Жніво»] | image4 = [http://www.artmuseum.by/assets/images/Gallery/VirtualVystavki/Sevruk/Devushki_2.jpg «Дзяўчаты»] | image5 = [http://www.artmuseum.by/assets/images/News/2015_August/Reka-vremeni/02217.jpg «На сенажаці»] | image6 = [https://www.artmuseum.by/by/assets/images/Gallery/VirtualVystavki/Family_day/kp-17605.jpg «Групавы партрэт дзяцей»] | image7 = [https://istoknemana.ucoz.org/nesvij_vyst/avtoportret.jpg «Аўтапартрэт»] | image8 = [https://gdb.rferl.org/A7F6E42F-1994-4BD2-B6CF-7AE5FD747FEF_cx0_cy19_cw0_w1023_r1_s.jpg «Зіма ў вёсцы»] }} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сеўрук Міхаіл Канстанцінавіч|Салодкіна Л. У, [[Мікола Купава|Купава М. М.]]|356—357}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Се́ўрук Міхаіл Канстанцінавіч|659}} * {{кніга|аўтар =|частка = |загаловак =Міхаіл Сеўрук. Жывапіс. Графіка. Альбом|арыгінал = |спасылка = |адказны = складальнік і кіраўнік праекта М. Н. Канавалаў |выданне = |месца =Мн .|выдавецтва=Паліграфкамбінат|год =2012|том = |старонкі = |старонак =102|серыя = |isbn =978-985-6791-69-0|тыраж =1025}} * {{кніга|аўтар =[[Сяргей Міхайлавіч Гваздзёў|Гваздзёў С.]]|частка = |загаловак =Міхаіл Сеўрук: Мастак з Божай міласці|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца =Мн .|выдавецтва =Харвест|год =2015|том = |старонкі = |старонак =64|серыя =100 выдатных дзеячоў беларускай культуры|isbn =978-985-18-3705-8|тыраж =1000}} == Спасылкі == * {{cite web|author = |authorlink = |date = |url =https://web.facebook.com/Niasvizh/posts/pfbid02QMWoKr1zrZSz1ERpr3Laauf7xNvL1cz4yxMMu2BQW7PqcnroQEaPTrAsduPQbZN7l|title =Біяграфія М. Сеўрука на старонцы Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж» Ч.1|publisher = |access-date = |language =}} * {{cite web|author = |authorlink = |date = |url =https://web.facebook.com/Niasvizh/posts/pfbid0XmoXcLw6DrDVtTQWTZjHSXHRyHFiidZ2ka4c2gnmQDPpMyPaA1d1C7sov7MufDN4l |title =Біяграфія М. Сеўрука на старонцы Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж» Ч.2|publisher = |access-date = |language =}} * [https://www.svaboda.org/a/30456634.html 10 фактаў пра класіка беларускага мастацтва Міхася Сеўрука] {{ref-be-x-old}} // Сайт «Радыё Свабода» 27 лютага 2020 * [https://www.svaboda.org/a/28180218.html Выстава мастакоў віленскай школы адкрылася ў Менску] // Сайт «Радыё Свабода» 16 снежня 2016 * [https://www.sb.by/articles/uezdnyy-master.html ''Наталья Писарева'' Уездный мастер] // Партал «Беларусь Сегодня» 19.10.2007 * [http://local.museum.by/node/35100 Міхаіл Сеўрук. Знаёмства з Майстрам (2014)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190509084710/http://local.museum.by/node/35100 |date=9 мая 2019 }} * [http://www.nesvizh-news.by/2013/03/tvorchasc-mixasya-seuruka/ Творчасць Міхася Сеўрука // Нясвіжскія навіны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304202659/http://www.nesvizh-news.by/2013/03/tvorchasc-mixasya-seuruka/ |date=4 сакавіка 2016 }} * [http://local.nesvizh.museum.by/be/node/36839 Вечарына памяці «Святло таленту», прысвечаная 110-годдзю з дня нараджэння мастака М. К. Сеўрука // Дзяржаўная ўстанова «Нясвіжскі гісторыка-краязнаўчы музей»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304102333/http://local.nesvizh.museum.by/be/node/36839 |date=4 сакавіка 2016 }} * {{bis.nlb.by|129119|Сеўрук Міхась (Міхаіл Канстанцінавіч)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сеўрук Міхаіл Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Графікі СССР]] [[Катэгорыя:Графікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза мастакоў БССР]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] 4ttlvvble4y6ag9usl4oa69nx0d29p9 0 134924 5163086 5084196 2026-07-09T02:25:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163086 wikitext text/x-wiki {{Картка гета |Беларуская назва = Мінскае гета |Арыгінальная назва = |Выява = Map of the Minsk Ghetto.jpg |Подпіс выявы = План мінскага гета |Тып = |Месцазнаходжанне = |Каардынаты = |Іншыя назвы = |Перыяд існавання = 20 ліпеня 1941 — {{nobr|21 кастрычніка 1943}} |Колькасць вязняў = больш за 100&nbsp;000 |Колькасць загінулых = 80&nbsp;000 |Старшыня юдэнрата = Ілля Мушкін |Катэгорыя ў Commons = Ghetto Minsk }} '''Мінскае гета''' ([[20 ліпеня]]<ref>Гісторыя Мінска. — Мн., 2006. — С. 375—381.</ref> [[1941]] — [[21 кастрычніка]] [[1943]]) — яўрэйскае [[гета]], створанае нацыстамі неўзабаве па [[План Барбароса|ўварванні ў СССР]]. Найвялікшае гета на акупаванай немцамі тэрыторыі [[СССР]] і ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]]. У ім знаходзілася каля 100 000 яўрэяў, большасць іх загінула ў [[Халакост|Халакосце]]. == Канцлагер у Драздах == [[Файл:Bundesarchiv N 1576 Bild-006, Minsk, Juden.jpg|thumb|злева|Калона вязняў мінскага гета на вуліцы. 1941 год.]] [[Файл:Bundesarchiv Bild 183-N1213-361, Minsk, Zwangsarbeit von Juden.jpg|thumb|Прымусовыя працы яўрэйскага насельніцтва на чыгунцы. Мінск, люты 1942 года.]] На пачатку 1941 года ў Мінску жыло 71 000 яўрэяў (паводле іншым звестак, 75 000). Стварэнню гета папярэднічала арганізацыя [[Канцэнтрацыйны лагер|канцэнтрацыйнага лагера]] каля вёскі [[Дразды (Мінск)|Дразды]] ў першыя дні нацысцкай акупацыі Мінска. Туды трапілі больш як 100 тысяч савецкіх ваеннапалонных і каля 40 тысяч мужчын прызыўнога веку, якіх схапілі падчас рэгістрацыі ў Мінску. У лагеры адбылася першая карная акцыя супраць яўрэяў. Нацысты намагаліся знішчыць у першую чаргу адукаваных і проста дастаткова маладых яўрэяў-мужчын, якія маглі стаць арганізатарамі супраціву.<blockquote>На пяты дзень усіх цывільных, апрача габрэяў, адпусцілі ў горад. Палонныя вайскоўцы былі адпраўленыя ў Масюкоўшчыну, і толькі габрэяў пакінулі ў Драздах. Ім было загадана падзяліцца на «дыпламаваных спецыялістаў» і ўсіх астатніх. Людзі меркавалі, што габрэйскіх інжынераў, тэхнікаў, архітэктараў, урачоў, мастакоў немцы накіруюць на працу. Блізу 3000 габрэяў залічылі сябе да гэтай катэгорыі, у іх ліку і тыя, што толькі на словах выдавалі сябе за такіх. (…) Ужо па дарозе з Драздоў няшчасныя габрэйскія інтэлігенты зразумелі, што вязуць іх не ў Менск. (…) Габрэйскія інтэлігенты з Менска сталі аднымі з першых ахвяраў нацысцкай машыны масавага знішчэння ў Трасцянцы. Габрэям жа ў Менску акупанты цынічна ўводзілі ў вушы, што з Драздоў людзей накіравалі ў розныя працоўныя лагеры і неўзабаве яны паведамяць пра сваё месцазнаходжанне...<ref name=":0">{{Кніга|аўтар=Смоляр Гірш|загаловак=Менскае гета|месца=Мінск|выдавецтва=Тэхналогія|год=2002}}</ref></blockquote>Астатніх яўрэяў з лагера перавялі ў гарадскую турму, дзе расстралялі яшчэ каля 100 чалавек, а рэшту пазней адправілі ў гета<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Кніга|загаловак=Памяць. Мiнск. У 4 кнiгах. Кнiга 4-я. Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі|адказны=Л. М. Драбовіч, З.I. Малейка, Н. П. Ракiцкая i iнш. (рэдкал.); В. С. Семенякоў, А. А. Ляўшэвiч (уклад.).|месца=Мінск|выдавецтва=БЕЛТА|год=2005|isbn=985-6302-73-0}}</ref>. На чацвёрты дзень акупацыі, 1 ліпеня 1941 года, нямецкая ўлада наклала на габрэяў Мінска «кантрыбуцыю», абавязаўшы здаць пэўную колькасць грошай і каштоўнасцяў. Адразу пасля гэтага было загадана стварыць юдэнрат (яўрэйскі камітэт) для выканання нямецкіх загадаў у дачыненні да яўрэяў Мінска. Старшынёй юдэнрата немцы паставілі Іллю Мушкіна (да вайны — начальнік аднаго з мінскіх трэстаў). <blockquote>Вайсковы камендант стаяў на вуліцы Маркса і прымаў «парад»: немцы гналі вялікі гурт габрэяў на прымусовую працу. У нейкі момант людзям было загадана спыніцца і пашыхтавацца. Камендант стаў аглядаць шэрагі, пільна ўзіраючыся ў перапалоханыя твары габрэяў, якія, натуральна, не чакалі ад гэтага нічога добрага. Але загад страляць не прагучаў. Замест гэтага камендант пажадаў даведацца, ці гаворыць хто з габрэяў па-нямецку. Ніхто не адгукнуўся. Другі раз ён запытаў больш пагрозліва: «Хто ўмее гаварыць па-нямецку?» Габрэі пачалі спалохана азірацца, спадзеючыся, што сярод іх знойдзецца такі ўмелец. Фашыст пацягнуўся ўжо быў да пісталета, і тут пачуўся голас. Ілля Мушкін сказаў, што крыху ведае па-нямецку… Мушкін вярнуўся з штаба каменданта з пісьмовым загадам, у якім «''Jude'' Эліас Мушкін» прызначаўся «старшынём габрэяў»<ref name=":0" />.</blockquote>Юдэнрат, не меў рэальнай улады, ён спачатку адказваў за збор «кантрыбуцый», пасля за рэгістрацыю яўрэяў у гета і за санітарыю — немцы баяліся эпідэмій. Намаганнямі Мушкіна ў гета былі створаны 2 бальніцы — агульная і інфекцыйная, 2 дзіцячыя дамы і прытулак для старых. Інфекцыйная бальніца стала цэнтрам падпольнай арганізацыі гета. І сам Мушкін, і начальнік яўрэйскай паліцыі гета Зяма Серабранскі ўдзельнічалі ў падполлі<ref name=":2">{{Кніга|аўтар=Г. Костелянец|загаловак=От Украины до Белоруссии. История одной еврейской семьи». / Академическая серия «Библиотека Холокоста „Ткума“»|месца=Днепропетровск-Минск|выдавецтва=Лира|год=2009|isbn=978-966-383-251-7}}</ref><ref name=":3">{{Кніга|загаловак=Холокост на территории СССР. Энциклопедия|адказны=Гл. ред. И. А. Альтман|месца=Москва|выдавецтва=РОССПЭН|год=2011|isbn=978-5-8243-1463-2}}</ref><ref>{{Кніга|аўтар=Иоффе Э. Г.|загаловак=Белорусские евреи: трагедия и героизм: 1941—1945. Монография|месца=Минск|год=2003|старонак=428}}</ref>. Мушкін быў арыштаваны і забіты ў красавіку 1942 года, пасля яго юдэнрат узначальвалі Э. Іофе (да канца ліпеня 1942 года) і Н. Эпштэйн (да кастрычніка 1943 года)<ref name=":0" /><ref name=":2" />. Таксама ў першыя дні акупацыі нямецкая палявая камендатура распаўсюдзіла загад пра абавязковую рэгістрацыю яўрэяў і залучэнне іх да прымусовых работ (мужчын — з 14 да 60 гадоў, жанчын — з 16 да 50 гадоў). Яўрэям забаранялася мяняць месца жыхарства, падарожнічаць і атрымліваць за працу грошы (дазвалялася толькі харчы)<ref name=":1" /><ref name=":3" />. == Структура Мінскага гета == Гета ў Мінску было створана 19 ліпеня 1941 года распараджэннем каменданта палявой камендатуры № 812 К. Шлегельхофера. На перамяшчэнне туды яўрэяў было адведзена 5 дзён, аднак на практыцы так скора перасяліць дзясяткі тысяч людзей было немагчыма. Да 1 жніўня 1941 года перасяленне было завершана, у гета апынуліся 80 тысяч чалавек<ref name=":1" />. У верасні—кастрычніку 1941 года вязняў у гета было ўжо каля 100000. Агулам за гады вайны ў Мінску было тры гета: 1. '''«Вялікае» гета''' — існавала ад 19 ліпеня 1941 да 21 кастрычніка 1943 года. Яго тэрыторыя ахоплівала 39 вуліц і завулкаў вакол Юбілейнай плошчы — у раёне яўрэйскіх могілак і Ніжняга рынка. Агульная плошча 2 км кв. 80—100 тысяч чалавек жылі там у страшнай цеснаце. Вуліца Рэспубліканская (падчас акупацыі — Мітэльштрасэ, цяпер — Раманаўская Слабада) праразала гета наскрозь, з абодвух бакоў была адгароджаная ад гета калючым дротам, і выкарыстоўвалася як праезд для транспарту. Для ўваходу і выхаду з гета былі дзве спецыяльныя прахадныя — на вуліцах Апанскага і Астроўскага (цяпер, адпаведна, Кальварыйская і Ракаўская). 2. '''«Малое» гета''' — знаходзілася ў раёне радыёзавода ім. Молатава (пасля завода імя Леніна) ад кастрычніка 1943 года да 30 чэрвеня 1944 года<ref name=":4">{{Кніга|аўтар=Адамушко В. И., Бирюкова О. В., Крюк В. П., Кудрякова Г. А.|загаловак=Справочник о местах принудительного содержания гражданского населения на оккупированной территории Беларуси 1941—1944|месца=Минск|выдавецтва=Национальный архив Республики Беларусь, Государственный комитет по архивам и делопроизводству Республики Беларусь|год=2001|старонак=158|isbn=985-6372-19-4}}</ref>. 3. '''«Зондэргета»''' (частка гета па вул. Сухой і Абутковай) — гета для 20 тысяч яўрэяў, дэпартаваных нацыстамі з сямі краін Заходняй, Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Існавала ад лістапада 1941-га да верасня 1943 года. Большасць тых яўрэяў паходзіла з [[Германія|Германіі]] і [[Пратэктарат Багеміі і Маравіі|пратэктарату Багеміі і Маравіі]]. У ім знаходзілася каля 35&nbsp;000 чалавек. Паміж двума гета амаль не было кантакту. == Умовы ў гета == Гета было абгароджана па перыметры калючым дротам. Жыхары пад страхам смерці мусілі насіць на вопратцы спецыяльныя апазнавальныя знакі.<blockquote>У гета ўсё скіравана на тое, каб пазбавіць чалавека не толькі пачуцця ўласнай годнасці, але і чалавечага аблічча. Голад, холад, лахманы, апазнавальныя знакі — латы і таблічкі з нумарамі дамоў на спіне і грудзях. Футравыя рэчы забаронены, ды і адкуль ім узяцца, калі ўжо ўсё абменена ля дроту на кавалак хлеба, на вядро бульбы. Далікатэсам лічыцца лек-расол з селядцовых бочак. У яго мачаюць хлеб, калі хлеб ёсць. Ядуць аладкі з бульбяных лупін, прапушчаных праз мясасечку. Ядуць сала, саскрэбенае са старых скур на скурзаводзе. Ядуць баланду, якая прыносіцца, калі атрымаецца, з працы. Пастаянныя думкі і размовы пра ежу. Найпершая тэма — хто што еў да вайны і хто што любіў. Такога наслухаешся! Хадзіць можна толькі па маставой. Убачыўшы немца, метраў за 15 здымаць шапку. Аднойчы ўзімку я замарудзіўся, развязваючы шнурок свайго «травуха на рыбіным футры», не паспеў яго сарваць і атрымаў урок пачцівасці ў выглядзе аплявухі, якая адкінула мяне ў гурбу. Чалавечае жыццё не каштуе нічога<ref name=":5">{{Cite web|access-date=2025-11-28|title=Михаил ТРЕЙСТЕР (Минск) ПРОБЛЕСКИ ПАМЯТИ|url=http://mb.s5x.org/homoliber.org/ru/kg/kg020301.html|website=mb.s5x.org|archive-date=4 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072911/http://mb.s5x.org/homoliber.org/ru/kg/kg020301.html|url-status=dead}}</ref>.</blockquote>Немцы і паліцаі беспакарана рабавалі і забівалі насельнікаў гета. Жыццё яўрэяў было абкладзена мноствам забарон, за любое парушэнне якіх пагражаў расстрэл. Напрыклад, забаранялася пакідаць гета без дазволу, з’яўляцца без апазнавальных знакаў, мяняць рэчы на ​​прадукты ў неяўрэяў. Забаранялася вітацца са знаёмымі неяўрэямі. Забаранялася заходзіць у сады і іншыя грамадскія месцы. Зімой, нават у моцныя маразы, у гета забаранялася праносіць дровы. Галоўнай крыніцай здабыцця ежы для яўрэяў сталі нелегальныя, смяротна небяспечныя абмены з неяўрэйскім насельніцтвам праз працоўныя калоны і праз калючы дрот. Таксама «чорны рынак» дзейнічаў і ў гета, прычым удзел у ім бралі і некаторыя немцы. За бохан хлеба і 3 цыбуліны вязні аддавалі залатыя гадзіннікі<ref name=":2" />. Акупацыйная ўлада накладвала на гета некалькі «кантрыбуцый». Першы раз — 2 мільёны рублёў, 200 кілаграмаў срэбра і 10 кілаграмаў золата. Другі раз у яўрэяў запатрабавалі 50 кілаграмаў золата і срэбра, а трэці яшчэ больш. Рабаванне ў выглядзе кантрыбуцыі праводзіў асабіста намеснік каменданта Гарадзецкі пры вымушаным удзеле юдэнрата і яўрэйскай паліцыі<ref name=":6">{{Артыкул|год=2025-11-28|мова=ru|загаловак=Чёрная книга (Холокост)|спасылка=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A7%D1%91%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0_(%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%82)&oldid=150333736|выданне=Википедия}}</ref>. Нацысты падтрымлівалі ў гета надзвычай высокую шчыльнасць насельніцтва — у аднапавярховы дом на 2—3 кватэры ўціскалі да 100 чалавек, у аналагічны двухпавярховы — да 300 чалавек, з разліку 1,2—1,5 м² на чалавека без уліку дзяцей<ref name=":5" />. У кожным пакоі тулілася па некалькі сем’яў. Невыносная цесната, голад і антысанітарыя выклікалі ў гета павальныя хваробы і эпідэміі. Небяспека распаўсюджвання інфекцый была настолькі сур’ёзнай, што ў 1941 годзе немцы дазволілі адкрыць на тэрыторыі гета дзве бальніцы і нават дзіцячы сіроцкі прытулак. Бальніцыа амаль не мела медыкаментаў, але былі ўкамплектаваныя высокапрафесійнымі ўрачамі з ліку насельнікаў гета. == Этапы знішчэння гета == Нацысты рэгулярна ладзілі ў гета буйнамаштабныя пагромы з масавымі забойствамі, якія называлі «акцыямі». Апроч таго з вясны 1942 гады яны проста на вуліцах гета хапалі дзяцей і запіхвалі ў газвагены. У некаторыя дні душагубкі рабілі па некалькі рэйсаў<ref name=":7">{{Кніга|аўтар=Рубинштейн Л. М.|загаловак=Нельзя забыть|месца=Минск|выдавецтва=Медисонт|год=2011|isbn=978-985-6982-40-1}}</ref>. Ахвярамі пагромаў рабіліся вязні, якія заставаліся ў гета пасля сыходу рабочых калон на працу. '''жнівень 1941 года''' — першы буйны пагром. Было забіта каля 5000 яўрэяў<ref>{{Cite web|access-date=2025-11-28|title=Новости -Разное -Чтобы знали и помнили|url=http://www.vminsk.by/news/30/21675/|website=www.vminsk.by|archive-date=10 чэрвеня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610202340/http://www.vminsk.by/news/30/21675/|url-status=dead}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":6" />. '''7—8 лістапада 1941 года''' пасля таго, як рабочыя калоны былі выведзеныя, нацысты ачапілі раён вуліц Замкавая, Падзамкавая і Няміга, і пачалі пагром. Натоўп з жанчын і дзяцей, пагналі ў Тучынку і расстралялі. Паводле розных ацэнак, у гэты дзень былі забітыя ад 5000 да 18 000 яўрэяў (юдэнрат казаў пра 12 000 <ref name=":0" />). Пасля гэтага пагрому яўрэі пачалі масава рабіць у гета таемныя схованкі — так званыя «маліны».<blockquote>(…) у гета пашырылася і слова «''маліна''» (узятае з крымінальнага жаргону). Хавацца ад нацысцкіх аблаваў ў замаскіраваных месцах (у сутарэннях, на гарышчах, за духавой шафай і нават у сценах) — да гэтых спосабаў прыйшлі габрэі Менскага гета самі, нават не ведаючы, што ў іншых гета даўно ўжо выпрабавалі гэтую практыку. Неяк уначы, калі я заседзеўся ў аднапакаёўцы металіста Хаіма Цукера, чалавека, які ніколі не паддаваўся адчаю і мог знайсці выйсце з кожнай сітуацыі, ён нечакана паказаў мне падвойную сцяну, дзе мусілі б мы схавацца ў выпадку раптоўнай начной аблавы<ref name=":0" />.</blockquote>'''20 лістапада 1941 года''' былі забітыя ад 6000 да 15000<ref name=":8">{{Cite web|access-date=2025-11-28|title=Новости -Разное -Чтобы знали и помнили|url=http://www.vminsk.by/news/30/21675/|website=www.vminsk.by|archive-date=10 чэрвеня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610202340/http://www.vminsk.by/news/30/21675/|url-status=dead}}</ref> яўрэяў у раёне вуліцы Абойнай. '''21 студзеня 1942 года''' — былі расстраляны больш за 12 тысяч яўрэяў<ref name=":8" />. '''2—3 сакавіка 1942 года''' — вялікую калону яўрэяў пад канвоем пагналі ў бок Дзяржынска, і тых, хто не не замерз да смерці па дарозе, расстралялі. У гэты ж дзень з Мінскага гета ў чыгуначных вагонах былі вывезены на Захад дзеля знішчэння яшчэ 3412 яўрэяў<ref name=":3" /><ref name=":9">{{Кніга|загаловак=Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг.|адказны=Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев|месца=Минск|выдавецтва=НАРБ|год=2010|старонак=199|isbn=978-985-6372-67-7}}</ref>. У гета пасля сыходу працаздольных вязняў уехалі грузавыя аўтамабілі з немцамі і паліцаямі, якія ўчынілі масавае забойства на ўсёй тэрыторыі. Целы забітых — прыкладна 5000 чалавек — скідалі ў былы кар’ер, на месцы якога цяпер знаходзіцца мемарыял «Яма». У гэты ж дзень нацысты знішчылі яўрэйскі дзіцячы дом, забілі ад 200 да 300 дзяцей разам з медперсаналам і выхавацелькамі<ref name=":6" />. Таксама карнікі расстралялі калону рабочых-яўрэяў, якія вярталіся ў гета з працы. Усяго ў гэты дзень былі забітыя 8000 яўрэяў. '''28—31 ліпеня 1942 года''' '''—''' пагром доўжыўся чатыры дні, працаздольных вязняў увесь гэты час трымалі на працы. За тыя дні былі забітыя ад 10 000 да 25 000 чалавек. '''29 снежня 1942 года''' працаздольных вязняў зноў затрымалі на працы, а ў гета ішло знішчэнне, забілі нават хворых у шпіталі гета. На пачатак красавіка 1942 года, паводле афіцыйных звестак акупацыйнага генеральнага камісарыята, у Менску былі зарэгістраваныя 20 000 працаздольных яўрэяў. Да канца верасня 1942 года гэты лік скараціўся напалову. Да канца 1942 года ў гета былі забітыя больш за 90 тысяч яўрэяў, і да пачатку 1943 года ў жывых засталося ад 6000 да 8000 вязняў<ref name=":8" />. 21 чэрвеня 1943 г. нацысцкая вярхушка прыняла рашэнне аб поўным знішчэнні ўсіх гета на акупаваных землях[19]. Апошнім днём існавання Мінскага гета лічыцца 21 кастрычніка 1943 года — дзень пачатку апошняга пагрому. '''21-23 кастрычніка 1943 года''' нацысты забілі ўсіх яшчэ жывых да таго часу вязняў гета, акрамя 500 кваліфікаваных спецыялістаў, вывезеных у Германію. На тэрыторыі Мінскага гета, як потым высветлілася, у жывых засталося толькі 13 чалавек, якія 263 дні хаваліся ў падвале дома каля яўрэйскіх могілак на вуліцы Сухой і змаглі выйсці з «маліны» толькі пасля [[Вызваленне Мінска|вызвалення Мінска]] ў ліпені 1944 года. Усяго за 21—23 кастрычніка 1943 года былі забітыя 22000<ref name=":4" /><ref name=":6" />. Частка вязняў Мінскага гета была забіта ў раёне [[Тучынка|Тучынкі]]. Там былі выкапаны тры вялізныя ямы, у якіх толькі 20 лістапада 1941 года былі расстраляныя з кулямётаў 12 тысяч яўрэяў<ref name=":9" /><ref>{{Кніга|загаловак=Архив Хаси Пруслиной|адказны=под редакцией Козака К. И.|месца=Минск|выдавецтва=издатель Логвинов И. П.|год=2010|isbn=978-985-6901-67-9}}</ref>.<blockquote>Да вайны на Тучынцы размяшчаўся штаб шостай дывізіі НКВД. Цяпер немцы пераўтварылі энкавэдысцкія будынкі ў турму для захопленых падчас (…) «''акцый''» габрэяў — мужчын, жанчын і дзяцей. Чалавек, якому ўдалося адтуль збегчы, расказваў: перш-наперш усім загадалі павыварочваць кішэні і распрануцца, затым людзей зганялі да свежавыкапанага рова, дзе кулямёты заканчвалі гэту жахлівую справу. Некаторыя ахвяры паміралі не адразу. Здавалася, сама магіла стагнала галасамі параненых<ref name=":0" />. </blockquote>Частку яўрэяў з гета забілі ў канцлагеры СС на вуліцы Шырокай (цяпер — вуліца Куйбышава, ля скрыжавання з праспектам Машэрава). <blockquote>Начальнікам «Шырокай» быў штурмбанфюрэр СС Локай, а ягоным памагатым — садыст лейтэнант Гарадзецкі. Пазней мы даведаліся, што Гарадзецкі паходзіў з рускай сям’і, якая эмігравала ў Германію. Да схопленых габрэяў і юдэнратаўцаў ён не ведаў інакшага звароту, як «Ты, брудны жыдабальшавік!», і падмацоўваў свае эпітэты гумовай дубінай. Адно толькі з’яўленне Гарадзецкага на гетаўскіх вуліцах змушала габрэяў хавацца<ref name=":0" />.</blockquote>Каля 2000 яўрэяў з Мінскага гета 11 чэрвеня 1943 года былі вывезены адным эшалонам у Польшчу, у канцлагер Майданэк, і, пасля выкарыстання на прымусовых работах, практычна ўсе знішчаны<ref name=":7" />. == Супраціў == У Мінскім гета трываў арганізаваны антынацыскі супраціў, яго арганізатары, у тым ліку [[Гірш Смоляр]] і [[Міхаіл Гебелеў]], супрацоўнічалі з [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|савецкімі партызанамі]]. Каля 10&nbsp;000 яўрэяў выведзены падпольшчыкамі з гета і далучыліся да партызан у лясах. Сярод удзельнікаў падполля быў таксама віленскі яўрэйскі пісьменнік і мастак [[Бэр Сарын]]. == У культуры == [[Лазар Саулавіч Ран]] стварыў серыю афортаў «[[Мінскае гета (серыя афортаў)|Мінскае гета]]»<ref>[https://kulturologia.ru/blogs/050317/33696/ «Минское гетто»: история Лазаря Рана — главного графика Европы, непризнанного на Родине] {{ref-ru}}</ref>. Удзельнік падполля ў гета [[Бэр Сарын]] стаў прататыпам героя апавядання [[Уладзімір Барысавіч Карпаў|Уладзіміра Карпава]] «Развітанне»<ref>{{Cite web|access-date=2025-11-29|lang=be|title=Уладзімір Карпаў. Развітанне. Апавяданне|url=https://knihi.com/Uladzimir_Karpau/Razvitannie_Apaviadannie.html|website=knihi.com}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Трасцянец]] * [[Праведнікі сусвету Беларусі]] * [[Музей гісторыі і культуры яўрэяў Беларусі]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Замойскі, А.'' «Успомні мяне калі-небудзь» // Наша гісторыя, № 4, 2018, с. 28-35. ISBN 2617—2305. * ''Barbara Epstein''. The Minsk Ghetto 1941—1943: Jewish Resistance and Soviet Internationalism. University of California Press, 2008. ISBN 940.53’185786-dc22. * ''[[Барбара Эпштэйн|Барбара Эпштейн]]''. Женщины в поспротивлении Минского гетто // Женщины на краю Европы. Сб. под редакцией [[Алена Гапава|Елены Гаповой]]. — Минск : ЕГУ, 2003. ISBN 985-6723-12-4. == Спасылкі == * [http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005187 Энцыклапедыя Халакосту] * [http://www.actionreinhardcamps.org/occupation/minsk%20ghetto.html Мінскае гета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110903065042/http://www.actionreinhardcamps.org/occupation/minsk%20ghetto.html |date=3 верасня 2011 }}{{Ref-en}} * [http://www.rferl.org/content/Political_Controversy_Marks_Anniversary_Of_Minsk_Ghettos_Destruction/1331941.html Артыкул па-англійску на Радыё Свабода] {{Гета}} {{Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мінскае гета| ]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1941 годзе]] [[Катэгорыя:1941 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1943 годзе]] [[Катэгорыя:Гісторыя Мінска]] [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі]] nwzv3u5p41qgn5mdp9bq8a0loaui9lx 0 137749 5162978 4731301 2026-07-08T14:50:20Z ~2026-38777-72 170879 5162978 wikitext text/x-wiki '''Страўнікавы сок''' — [[сакрэцыя|сакрэт]], які выпрацоўваецца рознымі клеткамі [[Слізістая абалонка|слізістай абалонкі]] [[страўнік]]а. Удзельнічае ў [[страваванне|страваванні]]. == Хімічны склад страўнікавага соку == Асноўныя хімічныя кампаненты страўнікавага соку: * [[вада]] (995 г/л); * хларыды (5-6 г/л); * сульфаты (10 мг/л); * [[фасфаты]] (10-60 мг/л); * гідракарбанаты (0-1,2 г/л) натрыю, калію, кальцыю, магнію; * [[аміяк]] (20-80 мг/л). 77 == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Стра́ўнікавы сок|[[Анатоль Сяргеевіч Леанцюк|Леанцюк А. С.]]|202}} * {{кніга|аўтар=Шлыгин Г. К., Брискин А. И., Маркова E. В.|частка=[https://бмэ.орг/index.php/ЖЕЛУДОЧНЫЙ_СОК ЖЕЛУДОЧНЫЙ СОК]|загаловак=Большая медицинская энциклопедия : [в 30 т. ]|адказны=гл. ред. акад. Б. В. Петровский; [Акад. мед. наук СССР]|выданне=3-е изд|месца=М.|выдавецтва=Советская энциклопедия|год=1978|том=8: Евгеника — Зыбление|старонкі=|старонак=528|тыраж=150000|мова=ru|ref=Большая медицинская энциклопедия}} {{Фізіялогія стрававання}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Біялагічныя вадкасці СКТ]] [[Катэгорыя:Страваванне]] [[Катэгорыя:Страўнік чалавека]] pevons8ma7znqcb21eka19idltt8qww 5162979 5162978 2026-07-08T14:50:40Z ~2026-38777-72 170879 5162979 wikitext text/x-wiki '''Страўнікавы сок''' — [[сакрэцыя|сакрэт]], які выпрацоўваецца рознымі клеткамі [[Слізістая абалонка|слізістай абалонкі]] [[страўнік]]а. Удзельнічае ў [[страваванне|страваванні]]. == Хімічны склад страўнікавага соку == Асноўныя хімічныя кампаненты страўнікавага соку: * [[вада]] (995 г/л); * хларыды (5-6 г/л); * сульфаты (10 мг/л); * [[фасфаты]] (10-60 мг/л); * гідракарбанаты (0-1,2 г/л) натрыю, калію, кальцыю, магнію; * [[аміяк]] (20-80 мг/л). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Стра́ўнікавы сок|[[Анатоль Сяргеевіч Леанцюк|Леанцюк А. С.]]|202}} * {{кніга|аўтар=Шлыгин Г. К., Брискин А. И., Маркова E. В.|частка=[https://бмэ.орг/index.php/ЖЕЛУДОЧНЫЙ_СОК ЖЕЛУДОЧНЫЙ СОК]|загаловак=Большая медицинская энциклопедия : [в 30 т. ]|адказны=гл. ред. акад. Б. В. Петровский; [Акад. мед. наук СССР]|выданне=3-е изд|месца=М.|выдавецтва=Советская энциклопедия|год=1978|том=8: Евгеника — Зыбление|старонкі=|старонак=528|тыраж=150000|мова=ru|ref=Большая медицинская энциклопедия}} {{Фізіялогія стрававання}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Біялагічныя вадкасці СКТ]] [[Катэгорыя:Страваванне]] [[Катэгорыя:Страўнік чалавека]] kv6bjsysda4oif5kxgwcn16rs9fbx1g 0 149016 5163182 4795483 2026-07-09T09:10:04Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Бернскія Альпы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5163182 wikitext text/x-wiki {{Хрыбет |Назва = Бернскія Альпы |Нацыянальная назва = de/Berner Alpen |Выява = BerneseAlps.jpg |Подпіс = Горы [[Айгер]], [[Мёнх]] і [[Юнгфрау]] ў Бернскіх Альпах. |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 7|lon_min = 25|lon_sec = |CoordScale = |Краіна = Швейцарыя |Рэгіён = кантон Берн |Рэгіён 1 = кантон Во |Рэгіён 2 = кантон Фрыбур |Рэгіён 3 = кантон Вале |Горная сістэма = Альпы |Перыяд утварэння = |Плошча = 7786 |Даўжыня = 139 |Шырыня = 111 |Найвышэйшая вяршыня = Фінстэраархорн |Вышыня = 4274 |Крыніца вышыні = <ref>[http://peakbagger.com/range.aspx?rid=3310 Peakbagger.com]</ref> |Карта = Alps - Bernese.JPG |Пазіцыйная карта 1 = Альпы |Катэгорыя на Вікісховішчы = Bernese Alps }} {{Сусветная спадчына|1037bis}} '''Бернскія Альпы''' — горы, частка [[Заходнія Альпы|Заходніх Альп]] на тэрыторыі [[Швейцарыя|Швейцарыі]] (галоўным чынам кантон Берн, а таксама кантоны Во, Фрыбур, Вале, Люцэрн, Уры, Нідвальдэн). Бернскія Альпы аддзеленыя ад [[Пенінскія Альпы|Пенінскіх Альп]] (на поўдні) далінай [[Рона|ракі Рона]], ад Лепанцінскіх Альп (на паўднёвым усходзе) - далінай ракі Рона і пераваламі Фурка і Сен-Гатард, ад Гларнскіх Альп (на ўсходзе) - далінай ракі [[Ройс (рака)|Ройс]], паўночная мяжа праходзіць прыблізна па лініі паміж Жэнеўскім і Фірвальдштэцкім (Люцэрн) азёрамі. Шэраг крыніц вызначае зону да паўночнага ўсходу ад ракі Ары як самастойны раён «Альпы Уры». Вяршыні вышэй 4000 м: * [[Фінстэрааргорн]] (4274 м) * [[Алечгорн]] (4193 м) * [[Юнгфрау]] (4158 м) * [[Мёнх]] (4107 м) * [[Шрэкгорн]] (4080 м) * [[Грос-Фішэрхорн]] (4049 м) * [[Лаўтэраархорн]] (4042 м) * [[Грос-Грунхорн]] (4043 м) * [[Хінтэр-Фішэрхорн]] (4025 м) {{зноскі}} == Літаратура == * Sergio Marazzi: Atlante Orografico delle Alpi. SOIUSA. Pavone Canavese (TO), Priuli & Verlucca editori, 2005. ISBN 978-88-8068-273-8 == Спасылкі == * [http://www.jungfraualetsch.ch/ Сайт Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА — рэгіён Юнгфрау-Алеч] * [http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=17485 Bernese Alps] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070802013024/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=17485 |date=2 жніўня 2007 }} [[НАСА|NASA]] Earth Observatory * [http://www.peakware.com/areas.html?a=311 Peakware.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130123121127/http://www.peakware.com/areas.html?a=311 |date=23 студзеня 2013 }} * [http://www.summitpost.org/bernese-alps/152911 Summitpost.org] {{Сусветная спадчына ў Швейцарыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Альпы]] [[Катэгорыя:Горы Швейцарыі]] [[Катэгорыя:Бернскія Альпы]] 0qehidx85f4ap4r027d4wihz07q7hk7 0 149020 5163188 5020349 2026-07-09T09:15:44Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Альпы]]; дададзена [[Катэгорыя:Бернскія Альпы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5163188 wikitext text/x-wiki {{Вяршыня |Назва = Алечгорн |Нацыянальная назва = de/Aletschhorn |Выява = Aerial image of Aletschhorn (view from the southeast).jpg |Подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 27|lat_sec = 55 |lon_dir = E|lon_deg = 7|lon_min = 59|lon_sec = 37 |region = |CoordScale = |Краіна = Швейцарыя |Рэгіён = Вале (кантон) |Горная сістэма = Альпы |Хрыбет ці масіў = Бернскія Альпы |Вышыня = 4193 |Крыніца вышыні = <ref>[http://peakbagger.com/peak.aspx?pid=9972 Peakbagger.com]</ref> |Адносная вышыня = 1015 |Першае ўзыходжанне = [[18 чэрвеня]] [[1859]] ([[Фрэнсіс Фокс Такет|Ф. Такет]], І. Бенен, П. Борэн, В. Таірац) |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = Альпы |Катэгорыя на Вікісховішчы = Aletschhorn }} '''Алечгорн''' ({{lang-de|Aletschhorn}}) — [[гара]] ў [[Бернскія Альпы|Бернскіх Альпах]], кантон [[Вале (кантон)|Вале]], [[Швейцарыя]]. Знаходзіцца ў рэгіёне Юнгфрау-Алеч, які з’яўляецца ахоўным прыродным аб’ектам, унесеным у Спіс аб’ектаў [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]]. Ля падножжа — Вялікі Алецкі ледавік. Вышыня — 4193 метры над [[Узровень мора|узроўнем мора]] (па іншых дадзеных — 4195 м). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.jungfraualetsch.ch/ Сайт Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА — рэгіёна Юнгфрау-Алеч]{{ref-de}}{{ref-en}} * [http://www.summitpost.org/mountain/rock/150649/aletschhorn.html Алечгорн на Summitpost.]{{ref-en}} * [http://www.peakware.com/peaks.html?pk=7&view=overview Peakware.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130601022532/http://peakware.com/peaks.html?pk=7&view=overview |date=1 чэрвеня 2013 }}{{ref-en}} * [http://www.fotogalerien.ch/index.php?gallery=50&&lang=2&pct=15 Фатаграфіі Алечгорна ад Лечэнлюке (Lotschenlucke).]{{ref-en}} * [http://www.oberaletsch.ch/ Горны прытулак Обералечхютэ.]{{ref-de}} * [http://www.alpinisten.info/touren.berneralpen.aletschhorn.html Алечгорн на Alpinisten.info.]{{ref-de}} * [http://www.hikr.org/dir/Aletschhorn_59/ Справаздачы пра ўзыходжанні на Алечгорн.]{{ref-de}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бернскія Альпы]] [[Катэгорыя:Горы Швейцарыі]] [[Катэгорыя:Горныя вяршыні Еўропы]] 6b19umenpijdl2j39906neyckcd1tqb 0 149068 5163191 4517138 2026-07-09T09:16:42Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Альпы]]; дададзена [[Катэгорыя:Бернскія Альпы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5163191 wikitext text/x-wiki {{Вяршыня |Назва = Мёнх |Нацыянальная назва = |Выява = Monch.jpg |Подпіс = Паўночны бок |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 33|lat_sec = 30 |lon_dir = E|lon_deg = 7|lon_min = 59|lon_sec = 50 |CoordScale = |Краіна = Швейцарыя |Горная сістэма = Бернскія Альпы |Хрыбет ці масіў = |Вышыня = 4107 |Крыніца вышыні = |Першае ўзыходжанне = [[15 жніўня]] [[1857]] |Пазіцыйная карта = Альпы |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Мёнх''' ({{lang-de|Mönch}} — манах) — горная вяршыня ў [[Бернскія Альпы|Бернскіх Альпах]]. [[Выява:Moench 2348.jpg|thumb|left|150px|Вяршыня Мёнх, від з боку перавала [[Юнгфраўёх]]]] Разам з [[Эйгер]] і [[Юнгфрау]] фарміруе групу гор бачную з вялікага адлегласці. Мёнх знаходзіцца на мяжы паміж [[Берн (кантон)|кантонамі Берн]] і [[Вале (кантон)|Вале]] ў [[Швейцарыя|Швейцарыі]], і з’яўляецца часткай горнай грады паміж Юнгфрау і перавалам Юнгфраўёх на захадзе, і Эйгер на ўсходзе. Гара знаходзіцца на захад ад перавала Мёнхсёх і альпійскага прытулку Мёнхсёхютэ (3657 м), і на поўнач ад Юнгфраўфірн і Эвігшнеэфельд — двух прытокаў Вялікага Алецкага ледавіка. Паўночны бок гары Мёнх фарміруе выступ сцяны над далінай Лаўтэрбрунен. == Спасылкі == * [http://www.4000er.de/gipfel.php?vid=9 Альпійскія чатырохтысячнікі] * [http://www.hikr.org/dir/M%C3%B6nch_3490/ Мёнх на Hikr (сайт горных справаздач)] * [http://www.peakware.com/peaks.html?pk=182 Мёнх на Peakware (сусветная горная энцыклапедыя)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140531123631/http://www.peakware.com/peaks.html?pk=182 |date=31 мая 2014 }} * [http://www.fotogalerien.ch/index.php?gallery=33&&lang=2&pct=5 Мёнх, від з боку перавала Клайнэ-Шайдэг] * [http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=17485 Бернскія Альпы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070802013024/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=17485 |date=2 жніўня 2007 }} [[НАСА|NASA]] Earth Observatory {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Горы Швейцарыі]] [[Катэгорыя:Бернскія Альпы]] [[Катэгорыя:Горныя вяршыні Еўропы]] ldl6bfmstbaknghmj07ywbe8hokox7o 0 155554 5162983 5115740 2026-07-08T15:26:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162983 wikitext text/x-wiki {{Штучная мова | імя = Міжславянская мова | стваральнік = [[Ян ван Стэнберген]], [[Войцех Мэрунка]] | саманазва = меджусловјанскы језык, medžuslovjansky jezyk | выява = [[Файл:Flag of Interslavic.svg|180px|Сцяг міжславянскай мовы]] | лік носьбітаў = 2 тыс. чал. (2017)<ref>Kocór, Maria, et al., "Zonal Constructed Language and Education Support of e-Democracy – The Interslavic Experience". Sokratis K. Katsikas & Vasilios Zorkadis eds, ''E-Democracy – Privacy-Preserving, Secure, Intelligent E-Government Services. 7th International Conference, E-Democracy 2017, Athens, Greece, December 14-15, 2017, Proceedings'' (Communications in Computer and Information Science no. 792, Springer International Publishing, 2017, ISBN 978-3-319-71116-4, 978-3-319-71117-1), p. 21.</ref> | пісьменнасць = [[лацініца]] і [[кірыліца]] | статус = развіваецца | катэгорыя = [[Планавая мова]] * [[Міжнародныя дапаможныя мовы|Міжнародная дапаможная мова]] ** [[Апастэрыёрная мова]] *** [[Занальна сканструяваная мова]] | класіфікацыя = [[Індаеўрапейскія мовы|Індаеўрапейская мова]] * [[Славянскія мовы|Славянская мова]] ** [[Панславянскія мовы|Панславянская мова]] }} '''Міжславянская мова''' (саманазва: ''меджусловјанскы, medžuslovjansky'') — [[апастэрыёрная мова|апастэрыёрная]] [[панславянскія мовы|панславянская мова]], створаная на моўным матэрыяле [[стараславянская мова|стараславянскай мовы]] і існуючых [[славянскія мовы|славянскіх моў]], прызначаная для зносін паміж іх носьбітамі. == Ідэя == Славянскія мовы — адносна аднародная [[моўная сістэматыка|група моў]]. Яна складаецца з трох падгруп, якія маюць шмат агульных рыс у [[граматыка|граматыцы]], [[лексіка|лексіцы]] і [[сінтаксіс]]е. Веданне адной з славянскіх моў дастаткова, каб разумець (хаця б трохі) тэкст на іншай славянскай мове. Асноўнай задачай, якую ставілі перад сабой распрацоўшчыкі міжславянскай мовы — стварыць мову, якая будзе зразумелай без папярэдняга вывучэння ўсім або большасці носьбітаў [[Славянскія мовы|славянскіх моў]]. Мова мае спрошчаную граматыку з мінімальнай колькасцю выключэнняў, якая дазваляе славянафону (славянагаворачаму) лёгка авалодаць ёй. Міжславянская мова можа выкарыстоўвацца на першым этапе вывучэння славянскіх моў, паколькі спалучае ў сабе агульныя рысы моў гэтай групы. Міжславянская мова можа быць добрай падтрымкай для падарожнікаў і вельмі карысным інструментам для ўсіх хто жадае звярнуцца да ўсяго славянскага свету праз сеціва без перакладу тэксту на некалькі моў. Веданне гэтай мовы дазволіць чалавеку размаўляць і пісаць даволі зразумела для носьбітаў любога з жывых славянскіх моў, а таксама і самому лепей разумець тэксты на любой з іх. == Гісторыя == Праект '''Славянскі''' (Slovianski) створаны ў [[2006]] годзе супольнымі намаганнямі групы людзей з розных краін, сабраўшыхся на [http://s8.zetaboards.com/Slovianski Славянскім форуме]{{Недаступная спасылка}}. Асноўныя распрацоўшчыкі — Ондрэй Рэчнік (Ondrej Rečnik), Габрыэль Свобада (Gabriel Svoboda), Ян ван Стэнберген (Jan van Steenbergen), Ігар Палякоў. Славянскі існаваў у трох варыянтах: * ''Slovianski-P (Одкаўскі)'' — значна спрошчаная мова з элементамі [[піджын]]а (Андрэй Рэчнік, Габрыэль Свобода). Характарызуецца адсутнасцю скланення назоўнікаў паводле склонаў і дапасавання прыметнікаў з назоўнікамі ў родзе. Замест роднага склону шырока ўжываецца канструкцыя з прыназоўнікам ''од'', з-за чаго гэтая мова таксама вядома як ''Одкаўскі''. * ''Slovianski-N'' — натуралістычная мова, створаная на агульных для ўсіх славянскіх моў элементах (Ян ван Стенберген, пазней Ігар Палякоў) * ''Slovianski-S'' — спроба спалучаць схематычныя элементы з натуралістычнымі (Габрыэль Свобода, Ігар Палякоў) У [[2007]] годзе распрацоўшчыкі адмовіліся ад схематычных версій мовы, і зараз пад назвай славянскі маецца на ўвазе яго натуралістычная версія Slovianski-N. Таксама блізкія да Славянскі былі іншыя праекты панславянскіх моў. У [[2009]] годзе Стывен Радзікаўскі, Андрэй Марачэўскі і Міхал Боравічка прэзентавалі палепшаную версію [[словіа]] пад назвай '''Славіёскі''' (''Slovioski''). У [[2010]] з’явіўся праект '''новаславянская мовa''' (''Novoslovienskij'', пазней ''Novoslověnsky'') чэшскага аўтара Войцеха Мярункі, заснаваны на стараславянскай мове. [[Файл:Vojtěch Merunka and Jan van Steenbergen at CISLa 2018.jpg|thumb| Войцех Мярунка і Ян ван Стэнберген падчас другой канферэнцыі па міжславянскай мове ў 2018 годзе]] У [[2011]] годзе праектнымі групамі ''славянскі'', ''славіёскі'' і ''новаславянскай мовы'' было прынята прынцыповае рашэнне аб зліцці гэтых блізкіх праектаў у '''міжславянскую мову'''. Пры гэтым, аб’яднанне адбывалася не шляхам стварэння агульнай граматыкі і агульнага слоўніка, а шляхам набліжэння маючыхся граматык і слоўнікаў у выніку пастаянна адбываючайся міжпраектнай дыскусіі. Пасля Першай канферэнцыі аб міжславянскай мове (CISLa) у [[2017]] годзе наступіла поўнае аб’яднанне гэтых праектаў. З 2011 года ў праект таксама ўваходзіць '''Славіянта''' (''Slovianto'') — радыкальна спрошчаная мова, якая прапаноўваецца для пачатковага этапа вывучэння міжславянскай мовы людзям, не знаёмых з асаблівасцямі славянскіх моў. == Арфаграфія і фанетыка == Мова выкарыстоўвае два алфавіта — лацініцу (з літарамі '''č, ž, š''' для шыпячых і '''ě''' для стараславянскяй [[ѣ|яці]]) і кірыліцу (з '''љ, њ''' для [[палаталізацыя|палаталізаваных]] зычных '''ль, нь''' і '''ј''' для йатацыі): {| | {|class="standard" style="text-align:center; font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, sans-serif;" !Кірыліца<ref>[http://steen.free.fr/interslavic/orthography.html#standard_alphabet Interslavic — Orthography]</ref> !Лацініца ![[Міжнародны фанетычны алфавіт|МФА]] |- | [[А|А а]]||A a||/ɑ~a/ |- | [[Б|Б б]]||B ʙ||/b/ |- | [[В|В в]]||V v||/v~ʋ/ |- | [[Г|Г г]]||G g||/g~ɦ/ |- | [[Д|Д д]]||D d||/d/ |- | [[Дж (дыграф)|ДЖ дж]]||DŽ dž||/dʒ~dʐ/ |- | [[Е|Е е]]||E e||/ɛ~e/ |- | [[Є|Є є]] ([[Ѣ|Ѣ ѣ]])||Ě ě||/jɛ~ʲɛ ~ɛ/ |- | [[Ж|Ж ж]]||Ž ž||/ʒ~ʐ/ |- | [[З|З з]]||Z z||/z/ |- | [[И|И и]]||I i||/i/ |- | [[Ј|Ј ј]]||J j||/j/ |- | [[К|К к]]||K k||/k/ |- | [[Л|Л л]]||L l||/l~ɫ/ |- | [[Љ|Љ љ]]||LJ lj||/ʎ~l/ |} | || |valign=top| {|class="standard" style="text-align:center; font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, sans-serif;" !Кірыліца !Лацініца ![[Міжнародны фанетычны алфавіт|МФА]] |- | [[М|М м]]||M m||/m/ |- | [[Н|Н н]]||N n||/n/ |- | [[Њ|Њ њ]]||NJ nj||/nʲ~ɲ/ |- | [[О|О о]]||O o||/ɔ~o/ |- | [[П|П п]]||P p||/p/ |- | [[Р (кірыліца)|Р р]]||R r||/r/ |- | [[С|С с]]||S s||/s/ |- | [[Т|Т т]]||T t||/t/ |- | [[У (кірыліца)|У у]]||U u||/u/ |- | [[Ф|Ф ф]]||F f||/f/ |- | [[Х|Х х]]||H h||/x/ |- | [[Ц|Ц ц]]|| C c ||/ts/ |- | [[Ч|Ч ч]]||Č č||/tʃ~tʂ/ |- | [[Ш|Ш ш]]||Š š||/ʃ~ʂ/ |- | [[Ы|Ы ы]]||Y y||/i~ɪ~ɨ/ |} |} == Граматыка і лексіка == Граматыка міжславянскай мовы мае вялікае падабенства з граматыкамі славянскіх моў. Яна мае граматычныя рысы, уласцівыя ўсім або большасці славянскіх моў. Такім чынам, як і ў натуральных славянскіх мовах, [[назоўнік]]і маюць тры роды і два лікі і дапасуюцца з [[прыметнік]]амі паводле роду, ліку і шасці склонам. [[дзеяслоў|Дзеясловы]] маюць закончанае і незакончанае [[Трыванне дзеяслова|трыванне]] і змяняюцца па [[Граматычны лік|ліках]] у цяперашнім [[Час дзеяслова|часе]] і паводле [[Граматычны род|роду]] ў мінулым, таксама маюцца загадны і ўмоўны [[Лад дзеяслова|лады]]. Слова ў адпаведным значэнні дадаецца ў слоўнік мовы, калі яно набірае 3 балы, пры гэтым, [[руская мова|руская]] і [[польская мова|польская]] мовы даюць па аднаму балу, [[беларуская мова|беларуская]], [[украінская мова|украінская]], [[чэшская мова|чэшская]], [[славацкая мова|славацкая]], [[славенская мова|славенская]], [[сербскахарвацкая мова|сербскахарвацкая]], [[македонская мова|македонская]], [[балгарская мова|балгарская]] па 0,5 бала. Такім чынам па 2 балы мае кожная з 3 груп славянскіх моў — [[усходнеславянскія мовы|усходнеславянская]], [[заходнеславянскія мовы|заходнеславянская]] і [[паўднёваславянскія мовы|паўднёваславянскія]]. Калі для якога-небудзь значэння не знаходзіцца слова, якое набірае тры балы, то выбар ажыццяўляецца шляхам публічнай дыскусіі на [https://8.zetaboards.com/Slovianski/index Міжславянскім форуме]{{Недаступная спасылка}} з слоў, якія маюцца ў жывых славянскіх мовах. У выключных выпадках таварыства дазваляе неалагізмы (напрыклад, «часина» ў значэнні «гадзіна» — прапанавана Габрыэлем Свобадай). Пасля аб’яднання Славянскі, Словіоскі і Новаславянскай мовы, таварыства ўжывала 3 слоўнікі: * [http://steen.free.fr/interslavic/ms-en.html Слоўнік Славянскі] (больш за 8300 слоў на пачатак 2012 года) * [http://dict.slovioski.com Лексікон Славіёскі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160317180421/http://dict.slovioski.com/ |date=17 сакавіка 2016 }} (некалькі дзясяткаў тысяч слоў) * [http://download.neoslavonic.org/slovniky%20ns/Novoslovienski%20%20-%20%20Englijski.html Новаславянскі слоўнік] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120330074649/http://download.neoslavonic.org/slovniky%20ns/Novoslovienski%20%20-%20%20Englijski.html |date=30 сакавіка 2012 }} (каля 6000 слоў) Пры гэтым, першыя 2 з іх дапаўняюцца, а 3-і — не. Зараз ужываецца [http://steen.free.fr/interslavic/dynamic_dictionary.html дынамічны слоўнік] (больш за 17000 слоў у 2018 годзе), а з 2019 года таксама [https://interslavic-dictionary.com/ шматмоўны слоўнік]. === [[Спіс Сводзеша]] для міжславянскай мовы === {| class="wikitable" |- ! Міжславянскaя мова !! Беларуская мова |- | ja || я |- | ты || ты |- | он || ён |- | мы || мы |- | вы || вы |- | они, оне || яны |- | тутоj, тута, туто || гэты, гэтая, гэта |- | тамтоj, тамта, тамто || той, тая, тое |- | ту || тут |- | тамо || там |- | кто || хто |- | что || што |- | кде || дзе |- | когда || калі |- | како || як |- | не || не |- | вес, вса, все || увесь, уся, усё, усе |- | много || шмат |- | неколико || некалькі |- | ины, другы || іншы, другі |- | jедин, jедна, jедно || адзін |- | два || два |- | три || тры |- | четыри || чатыры |- | пет || пяць |- | великы || вялікі |- | долгы || доўгі |- | широкы || шырокі |- | толсты || тоўсты |- | тежкы || цяжкі |- | малы || маленькі |- | краткы || кароткі |- | вузкы, тесны || вузкі |- | жена || жанчына |- | муж || мужчына |- | чловєк || чалавек |- | дєте || дзіця |- | муж || муж |- | жена || жонка |- | мати || маці |- | отец || бацька |- | животно || жывёла |- | рыба || рыба |- | птица, птак || птушка |- | пес || сабака |- | вош || вош |- | змиjа || змяя |- | чрвjак || чарвяк |- | дрєво || дрэва |- | лєс || лес |- | овоч, плод || агародніна, садавіна |- | сєме || насенне |- | лист || ліст |- | корењ || корань |- | кора || кара |- | цвєт || кветка, краска |- | трава || трава |- | врва, шнур || вяроўка |- | кожа || скура |- | месо || мяса |} == Прыклады тэкстаў == * Она приноси јаблока, да бы дєти были здраве (Яна носіць яблыкі, каб дзеці былі здаровы) * Ктора жена љуби туттого мужа? (Якая жанчына любіць гэтага мужчыну?) === [[Ойча наш]] === {| class="wikitable" |- ! '''Кірыліца''' !! '''Лацінка''' !! '''па-стараславянску''' |- | Отче наш, кторы јеси в небесах, нехај свети се име Твоје, нехај пријде краљевство Твоје, нехај буде воља Твоја, како в небу тако и на земји, хлєб наш всакоденны дај нам днес, и одпусти нам наше грєхы, тако како мы одпушчајемо нашим грєшникам, и не введи нас в покушенје, але избави нас од злого. || Otče naš, ktory jesi v nebesah, nehaj sveti se ime Tvoje, nehaj prijde kraljevstvo Tvoje, nehaj bude volja Tvoja, kako v nebu tako i na zemji, hlěb naš vsakodenny daj nam dnes, i odpusti nam naše grěhy, tako kako my odpuščajemo našim grěšnikam, i ne vvedi nas v pokušenje, ale izbavi nas od zlogo. || Отче наш, Иже есии на небесех! Да святится имя Твое, да приидет Царствие Твое, да будет воля Твоя, яко на небеси и на земли. Хлеб наш насущный даждь нам днесь; и да остави нам долги наша, якоже и мы оставляем должником нашим; и не введи нас во искушение, но избави нас от лукавого. |} {{Rq|grammar|sources|translate|wikify}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Інкубатар|isv/Glavna stranica||міжславянскай|}} * [http://steen.free.fr/interslavic/index.html Галоўная старонка міжславянскай мовы] * [https://interslavic-dictionary.com/ Шматмоўны слоўнік] * [http://interslavic-language.org/ Інфармацыйны партал] * [http://izvesti.info Стужка навін на міжславянскай мове] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191209155847/http://izvesti.info/ |date=9 снежня 2019 }} * [http://slovjani.info «Славяне» — навуковы часопіс на міжславянскай мове] * [http://www.facebook.com/groups/interslavic Група ў Фейсбуке] * [https://isv.miraheze.org/wiki/Med%C5%BEuviki:Glavna_stranica Вікі] * [https://isv.miraheze.org/wiki/Sbornik:Glavna_stranica Вікізборнік] * [https://www.tapatalk.com/groups/slovianski/ Форум распрацоўшчыкаў мовы Славянскі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091215064613/http://z8.invisionfree.com/Slovianski |date=15 снежня 2009 }} * [https://svetemysli.github.io/ «Свете мысли» — збор духоўных цытат на міжславянскай мове] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200205215010/https://svetemysli.github.io/ |date=5 лютага 2020 }} * [https://slovanto.eu/dictionary/ Слоўнік створаны з выкарыстанне алгарытму Левенштэйна] {{Славянскія мовы}} {{Штучныя мовы}} [[Катэгорыя:Штучныя мовы]] [[Катэгорыя:Міжнародныя дапаможныя мовы]] [[Катэгорыя:Славянскія мовы]] pm4m08eq7kda0wgm9jqnzefyzrfo1mj 0 163357 5163003 4325644 2026-07-08T17:26:11Z Ne kolyuchiy yozhik 161139 /* */ Вікіфікацыя 5163003 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Расліны | image file = Lonicera-caprifolium.JPG | image title = | image descr = | parent = Lonicera | rang = Від | latin = Lonicera caprifolium | author = [[L.]] | syn = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Lonicera caprifolium | commons = Category:Lonicera caprifolium | iucn = | itis = 35287 | ncbi = 439141 | eol = 488677 | grin = 429701 | ipni = 148670-1 }} '''Бружмель пахучы''', '''Капрыфоль'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|76}}</ref>, '''Бружмель духмяны''' (''Lonicera caprifolium'') — кветкавая расліна сямейства [[Бружмелевыя|бружмелевых]]. == Батанічнае апісанне == [[Ліяны]] вышынёй да 6 м. Лісце цёмна-зялёнае, знізу шызае. Кветкі буйныя, вельмі пахучыя, спачатку белаватыя, потым жаўцеюць. Цвіце ў чэрвені. == Значэнне выкарыстанне == Дэкаратыўная расліна. Выкарыстоўваюць на азеляненне альтанак, [[Трэльяж (садоўніцтва)|трэльяжаў]], падпорных сценак, аднапавярховых будынкаў і да т.п. Лісце і плады ўтрымліваюць таксічныя цыянагенныя [[гліказіды]]<ref>[[Сяргей Васілевіч Бесараб|Сергей Бесараб]] [[Ядовитые декоративные растения в саду и огороде. Справочник]] // Хабр — habr.com, 23 ліпеня 2021, 14:58</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-079-3 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бружмель]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны]] [[Катэгорыя:Ліяны]] 7l7k0tdh2cpnb75zawnsargvof24oz1 5163005 5163003 2026-07-08T17:33:11Z Ne kolyuchiy yozhik 161139 /* Батанічнае апісанне */ Дапаўненне 5163005 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Расліны | image file = Lonicera-caprifolium.JPG | image title = | image descr = | parent = Lonicera | rang = Від | latin = Lonicera caprifolium | author = [[L.]] | syn = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Lonicera caprifolium | commons = Category:Lonicera caprifolium | iucn = | itis = 35287 | ncbi = 439141 | eol = 488677 | grin = 429701 | ipni = 148670-1 }} '''Бружмель пахучы''', '''Капрыфоль'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|76}}</ref>, '''Бружмель духмяны''' (''Lonicera caprifolium'') — кветкавая расліна сямейства [[Бружмелевыя|бружмелевых]]. == Батанічнае апісанне == [[Ліяны]] вышынёй да 6 м. Лісце цёмна-зялёнае, знізу шызае. Кветкі буйныя, вельмі пахучыя, спачатку белаватыя, потым жаўцеюць. [[Вяночак]] 4-5 см даўжынёй. Плады неядомыя. Цвіце ў чэрвені. == Значэнне выкарыстанне == Дэкаратыўная расліна. Выкарыстоўваюць на азеляненне альтанак, [[Трэльяж (садоўніцтва)|трэльяжаў]], падпорных сценак, аднапавярховых будынкаў і да т.п. Лісце і плады ўтрымліваюць таксічныя цыянагенныя [[гліказіды]]<ref>[[Сяргей Васілевіч Бесараб|Сергей Бесараб]] [[Ядовитые декоративные растения в саду и огороде. Справочник]] // Хабр — habr.com, 23 ліпеня 2021, 14:58</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-079-3 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бружмель]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны]] [[Катэгорыя:Ліяны]] 0jkwgsis43dupqcm4jbtedur17j6mgg 5163250 5163005 2026-07-09T11:07:57Z M.L.Bot 261 афармленне 5163250 wikitext text/x-wiki {{Таксон | regnum = Расліны | image file = Lonicera-caprifolium.JPG | image title = | image descr = | parent = Lonicera | rang = Від | latin = Lonicera caprifolium | author = [[L.]] | syn = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Lonicera caprifolium | commons = Category:Lonicera caprifolium | iucn = | itis = 35287 | ncbi = 439141 | eol = 488677 | grin = 429701 | ipni = 148670-1 }} '''Бружмель пахучы''', '''Капрыфоль'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|76}}</ref>, '''Бружмель духмяны''' (''Lonicera caprifolium'') — кветкавая расліна сямейства [[Бружмелевыя|бружмелевых]]. == Батанічнае апісанне == [[Ліяны]] вышынёй да 6 м. Лісце цёмна-зялёнае, знізу шызае. Кветкі буйныя, вельмі пахучыя, спачатку белаватыя, потым жаўцеюць. [[Вяночак]] 4-5 см даўжынёй. Плады неядомыя. Цвіце ў чэрвені. == Значэнне выкарыстанне == Дэкаратыўная расліна. Выкарыстоўваюць на азеляненне альтанак, [[Трэльяж (садоўніцтва)|трэльяжаў]], падпорных сценак, аднапавярховых будынкаў і да т.п. Лісце і плады ўтрымліваюць таксічныя цыянагенныя [[гліказіды]]<ref>[[Сяргей Васілевіч Бесараб|Сергей Бесараб]] [[Ядовитые декоративные растения в саду и огороде. Справочник]] // Хабр — habr.com, 23 ліпеня 2021, 14:58</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-079-3 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бружмель]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны]] [[Катэгорыя:Ліяны]] 37d3vycc88gy52jrwlfza63ze2ry0cn 0 165699 5162976 5151215 2026-07-08T14:27:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162976 wikitext text/x-wiki {{Састарэла}} {{redirect|МКС}} {| class="infobox" style="font-size: 90%; width: 320px; line-height: 1.4em;" | colspan="2" style="font-size: larger; text-align: center; background:;"| <big>'''Міжнародная касмічная станцыя'''</big> |- | colspan="2" align="center" |[[Файл:STS-134 International Space Station after undocking.jpg|300px]]<br /> |- | colspan="2" align="center" |{{Сцяг Бельгіі|20px}}{{Сцяг Германіі|20px}}{{Сцяг Даніі|20px}}{{Сцяг Іспаніі|20px}}{{Сцяг Італіі|20px}}{{Сцяг Канады|20px}}{{Сцяг Нідэрландаў|20px}}{{Сцяг Нарвегіі|20px}}{{Сцяг Расіі|20px}}{{Сцяг ЗША|20px}}{{Сцяг Францыі|20px}}{{Сцяг Швейцарыі|20px}}{{Сцяг Швецыі|20px}}{{Сцяг Японіі|20px}} |- ! style="text-align: center" colspan="2" | '''Фота МКС:''' [[30 мая]] [[2011]]<br /> <br />'''Эмблема МКС''' |- ! style="background: #dddddd; text-align: center" colspan="2" | Агульныя звесткі |- | '''Тып [[Касмічны апарат|КА]]''' | [[Арбітальная станцыя]] |- | '''Пачатак эксплуатацыі''' | [[20 лістапада]] [[1998]] |- | '''[[Суткі|Сутак]] на [[Арбіта|арбіце]]''' | {{Days between|20|11|1998}} (на {{CURRENTDAY}}.{{CURRENTMONTH}}.{{CURRENTYEAR}}) |- ! style="background: #dddddd; text-align: center" colspan="2" | Тэхнічныя характарыстыкі |- | '''[[Маса]]''' | 417 289 [[Кілаграм|кг]]<ref>{{cite web|title=The ISS to Date (03/09/2011)|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/structure/isstodate_prt.htm|publisher=[[НАСА]]|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qfcqbt9?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/structure/isstodate_prt.htm|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref> |- | '''[[Даўжыня]]''' | 109 [[Метр|м]] (на 01.10.2012)<ref name="Stat5">Навуковая інтэрнэт-энцыклапедыя. [http://www.daviddarling.info/encyclopedia/I/ISS.html daviddarling.info] {{ref-en}}</ref> |- | '''[[Шырыня]]''' | 51 [[Метр|м]] (на 01.10.2012)<ref name="Stat5"/><br />73,15 [[Метр|м]] (с [[Ферменныя канструкцыі МКС|фермамі]]) |- | '''[[Вышыня]]''' | 27,4 [[Метр|м]] (на 22.02.2007)<ref>Астра-падрабязнасці: Статыстыка МКС. [http://www.pbs.org/wgbh/nova/teachers/viewing/3503_astrospi.html pbs.org]{{ref-en}}</ref> |- | '''Жылы [[аб'ём]]''' | 916 [[Кубічны метр|м³]] |- | '''[[Атмасферны ціск|ціск]]''' | 1 [[Атмасфера (адзінка вымярэння)|атм]].<ref name="Stat4">Як працуецца на станцыі. [http://science.howstuffworks.com/space-station2.htm science.howstuffworks.com]{{ref-en}}</ref> |- | '''[[Тэмпература]]''' | ~26,9 [[Градус Цэльсія|°C]] (у сярэднім)<ref name="Stat4"/><ref>МКС: стан на 12 сакавіка 2003 г. [http://www.spaceref.com/news/viewsr.html?pid=8313 spaceref.com]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}}</ref> |- | '''[[Электрычная магутнасць|Магутнасць]]''' | 110 [[Ват (адзінка вымярэння)|кВт]]<ref>Міжнародная касмічная станцыя: факты і лічбы. [http://www.asc-csa.gc.ca/eng/iss/facts.asp space.gc.ca] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120620224610/http://www.asc-csa.gc.ca/eng/iss/facts.asp |date=20 чэрвеня 2012 }} {{ref-en}}</ref> |- ! style="background: #dddddd; text-align: center" colspan="2" | Палётныя дадзеныя станцыі |- | '''[[Перыгей]]''' | {{ISSIB|ISS|perigee_height}} [[Кіламетр|км]]<ref name="Heavensbot">[http://www.heavens-above.com/orbit.aspx?satid=25544 www.heavens-above.com] {{ISSIB|ISS|acday}} {{ISSIB|ISS|acmonthname}} {{ISSIB|ISS|acyear}} {{ref-en}}</ref> |- | '''[[Апагей]]''' | {{ISSIB|ISS|apogee_height}} [[Кіламетр|км]]<ref name="Heavensbot"/> |- | '''[[Кеплеравы элементы арбіты|Нахіленне]]''' | 51°,63[[Вуглавы градус|°]]<ref name="Stat2">Данные МКС. [http://pdlprod3.hosc.msfc.nasa.gov/D-aboutiss/index.html pdlprod3.hosc.msfc.nasa.gov] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080422093926/http://pdlprod3.hosc.msfc.nasa.gov/D-aboutiss/index.html |date=22 красавіка 2008 }} {{ref-en}}</ref> |- | '''Вышыня арбіты''' | 337—430 [[Кіламетр|км]]<ref name="Stat2"/> |- | '''[[Арбітальная хуткасць]]''' | ~7.6 км/с<ref>МКС. Кароткі агляд.[http://www.iafastro.com/index.php?id=552 iafastro.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090208231643/http://www.iafastro.com/index.php?id=552 |date=8 лютага 2009 }}{{ref-en}}</ref> |- | '''[[Перыяд абарачэння]]''' | {{Str left|{{#expr:60*{{#expr:24/{{ISSIB|ISS|revolution_per_day}}}}}}|2}} [[Хвіліна|хв]] {{Str left|{{#expr:60* {{Str right| {{#expr:60*{{#expr:24/{{ISSIB|ISS|revolution_per_day}}}}}} | 3 }}}}|2}} секунд (на {{ISSIB|ISS|acday}}.{{ISSIB|ISS|acmonth}}.{{ISSIB|ISS|acyear}})<ref name="Heavensbot"/> |- | '''Абаротаў у дзень''' | {{rounddown|{{ISSIB|ISS|revolution_per_day}}|2}} (на {{ISSIB|ISS|acday}}.{{ISSIB|ISS|acmonth}}.{{ISSIB|ISS|acyear}})<ref name="Heavensbot"/> |- | '''Усяго абаротаў''' | {{rounddown|{{#expr: {{Days between|20|11|1998}} * 15.75}}}} (на {{CURRENTDAY}}.{{CURRENTMONTH}}.{{CURRENTYEAR}}) |- | '''Пройдзеная [[адлегласць]]''' | ~{{formatnum: {{#expr: {{rounddown|{{Days between|20|11|1998}}*24*27743.8}} }} }} [[Кіламетр|км]] |- ! style="background: #dddddd; text-align: center" colspan="2" | Палётныя дадзеныя экіпажа |- | '''Членаў экіпажа''' | 3 чалавекі (першапачаткова)<br />6 чалавек (з [[29 мая]] [[2009]]) |- | '''Жылая з''' | [[31 кастрычніка]] [[2000]] |- | '''Дзён пражывання''' | {{Days between|31|10|2000}} (на {{CURRENTDAY}}.{{CURRENTMONTH}}.{{CURRENTYEAR}}) |- | '''Цяперашняя экспедыцыя''' | [[МКС-36]]<ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/expeditions/index.html|title=Expedition 36|publisher=[[НАСА]]|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkpzRMK?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/expeditions/index.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref> |- | '''Наступнае наведванне''' | Саюз ТМА-09М |- | '''Апошні грузавік''' | Dragon SpaceX |- ! style="background: #dddddd; text-align: center" colspan="2" | Асноўныя модулі станцыі |- | style=" text-align: left" colspan="2" | '''{{Сцяг Расіі}} [[Расійскі сегмент МКС]]''': |- | colspan="2" | [[Зара, модуль МКС|Зара]], [[Звязда, модуль МКС|Звязда]], [[Пірс, модуль МКС|Пірс]], [[Світанне, модуль МКС|Світанне]], [[Пошук, модуль МКС|Пошук]]<ref name="Zak"/> |- | style=" text-align: left" colspan="2" | '''{{Сцяг ЗША}} [[Амерыканскі сегмент МКС]]''': |- | colspan="2" style=" line-height: 150%" | [[Юніці, модуль МКС|Юніці]], [[Дэстыні, модуль МКС|Дэстыні]], [[Квест, модуль МКС|Квест]], [[Гармонія, модуль МКС|Гармонія]], [[Спакой, модуль МКС|Транквіліці]], [[Купал, модуль МКС|Купал]], {{Сцяг Еўрасаюза}} [[Каламбус, модуль МКС|Каламбус]], {{Сцяг Японіі}} [[Кібо, модуль МКС)|Кібо]] |- ! style="background: #dddddd; text-align: center" colspan="2" | Будова МКС |- | colspan="2" align="center" |[[Выява:ISS configuration jun-2008 ru.svg|300px]] |- | colspan="2" align="center" | [http://www.nasa.gov/multimedia/nasatv/iss_ustream.html Прамая WEB-трансляцыя з борта МКС] |- | [http://1nsk.ru/flashgames/1865.html Як збіралі МКС 3D-анімацыя] |- | [http://www.mcc.rsa.ru/mks.htm Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180220031112/http://www.mcc.rsa.ru/mks.htm |date=20 лютага 2018 }} |} '''Міжнаро́дная касмі́чная ста́нцыя''', скарочана '''МКС''' ({{lang-en|International Space Station}}, скароч. ''ISS'') — пілатаваная [[арбітальная станцыя]], якая выкарыстоўваецца як шматмэтавы касмічны даследчы комплекс. МКС — сумесны міжнародны праект, у якім удзельнічаюць 14 краін: [[Бельгія]], [[Германія]], [[Данія]], [[Іспанія]], [[Італія]], [[Канада]], [[Нідэрланды]], [[Нарвегія]], [[Расія]], [[ЗША]], [[Францыя]], [[Швейцарыя]], [[Швецыя]], [[Японія]].<ref>{{cite web|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1998-067A|title=International Space Station|publisher=Каталог [[NSSDC ID]]|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdIdzOD?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1998-067A|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=23 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://home.comcast.net/~newkirk20/documents/CRS12-96.html|title=Archive of official government documents related to the ISS|publisher=International Space Station Guide|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdJ7KWa?url=http://home.comcast.net/~newkirk20/documents/CRS12-96.html|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=23 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esa.int/esaHS/partstates.html|title=European Participation|publisher=Сайт [[ЕКА]]|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdJYnhl?url=http://www.esa.int/esaHS/partstates.html|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=23 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref><ref group="кам.">Вялікабрытанія таксама была ў ліку дзяржаў, якія падпісалі «Міжурадавае пагадненне аб касмічнай станцыі», але далей у праграме не ўдзельнічала.</ref>. Кіраванне МКС ажыццяўляецца: расійскім сегментам — з [[Цэнтр кіравання палётамі|Цэнтра кіравання касмічнымі палётамі]] ў [[Каралёў (горад)|Каралёве]], амерыканскім сегментам — з [[Касмічны цэнтр імя Ліндана Джонсана|Цэнтра кіравання палётамі]] ў [[Х’юстан]]е. Між цэнтрамі ідзе штодзённы абмен інфармацыяй. == Гісторыя стварэння == У [[1984]] годзе Прэзідэнт ЗША [[Рональд Рэйган]] абвясціў аб пачатку работ па стварэнні амерыканскай арбітальнай станцыі. У [[1988]] станцыя, якая тады праектавалася, была названа «Freedom» («Свабода»). У той час гэта быў сумесны праект [[ЗША]], [[Еўрапейскае касмічнае агенцтва|ЕКА]], [[Канада|Канады]] і [[Японія|Японіі]]. Планавалася буйнагабарытная кіраваная станцыя, модулі якой будуць дастаўляцца па чарзе на арбіту караблямі «[[Спэйс шатл]]». Але к пачатку [[1990-я|1990-х]] гадоў высветлілася, што кошт распрацоўкі праекта занадта вялікі і толькі міжнародная кааперацыя дазволіць стварыць такую ​​станцыю. [[СССР]], які ўжо меў вопыт стварэння і вывядзення на арбіту арбітальных станцый [[Салют (касмічная праграма)|«Салют»]], а таксама станцыі «[[Мір (арбітальная станцыя)|Мір]]», планаваў на пачатку 1990-х стварэнне станцыі «Мір-2», але ў сувязі з эканамічнымі цяжкасцямі праект быў прыпынены. [[17 чэрвеня]] [[1992|1992 г.]] [[Расія]] і [[ЗША]] заключылі пагадненне аб супрацоўніцтве ў даследаванні [[космас]]у. У адпаведнасці з ім [[Расійскае касмічнае агенцтва]] (РКА) і [[НАСА]] распрацавалі сумесную праграму «[[Мір — Шатл]]». Гэтая праграма прадугледжвала палёты амерыканскіх шматразовых караблёў «[[Спэйс шатл]]» да расійскай касмічнай станцыі «Мір», уключэнне расійскіх касманаўтаў у экіпажы амерыканскіх шатлаў і амерыканскіх астранаўтаў у экіпажы караблёў «Саюз» і станцыі «Мір». У ходзе рэалізацыі праграмы «Мір — Шатл» нарадзілася ідэя аб’яднання нацыянальных праграм стварэння арбітальных станцый. У сакавіку [[1993]] года генеральны дырэктар РКА Юрый Копцеў і генеральны канструктар НПО «[[Энергія(РКК)|Энергія]]» Юрый Сямёнаў прапанавалі кіраўніку [[НАСА]] [[Дэніэл Голдзін|Дэніэлу Голдзіну]] стварыць Міжнародную касмічную станцыю. У 1993 годзе ў ЗША многія палітыкі былі супраць будаўніцтва касмічнай арбітальнай станцыі. У чэрвені 1993 года ў [[Кангрэс ЗША|Кангрэсе ЗША]] абмяркоўвалася прапанова аб адмаўленні ад стварэння Міжнароднай касмічнай станцыі. Гэта прапанова не была прынята з перавагай толькі ў адзін голас: 215 галасоў супраць будавання станцыі, 216 — за яго. [[2 верасня]] 1993 г ​​віцэ-прэзідэнт ЗША [[Альберт Гор]] і старшыня [[Савет Міністраў РФ|Савета Міністраў РФ]] [[Віктар Чарнамырдзін]] абвясцілі аб новым праекце «сапраўды міжнароднай касмічнай станцыі». З гэтага моманту афіцыйнай назвай станцыі стала «Міжнародная касмічная станцыя», хоць паралельна выкарыстоўвалася і неафіцыйная — касмічная станцыя «Альфа»<ref>Экипаж «Альфы» переходит на космическую станцию [http://www.inopressa.ru/details.html?id=3415 inopressa.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090214103850/http://www.inopressa.ru/details.html?id=3415 |date=14 лютага 2009 }} {{ref-ru}}</ref>. [[1 лістапада]] 1993 г. ​​РКА і НАСА падпісалі «Дэталёвы план работ па Міжнароднай касмічнай станцыі». [[23 чэрвеня]] [[1994]] г. Юрый Копцеў і Дэніэл Голдзін падпісалі ў [[Вашынгтон]]е «Часовае пагадненне па правядзенні работ, якія вядуць да расійскага партнёрства ў Пастаяннай пілатаванай грамадзянскай касмічнай станцыі», у рамках якога Расія афіцыйна падключылася да работ над МКС<ref>Влияние программы МКС на космическую промышленность России [http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/217/09.shtml novosti-kosmonavtiki.ru] {{ref-ru}}</ref>. У лістападзе 1994 года ў [[Масква|Маскве]] адбыліся першыя кансультацыі расійскага і амерыканскага касмічных агенцтваў, былі заключаны кантракты з фірмамі-удзельніцамі праекта — «[[Боінг]]» і [[Ракетна-касмічная карпарацыя «Энергія»|РКК «Энергія»]] імя С. П. Каралёва. [[Сакавік]] [[1995]] — у касмічным цэнтры імя Л. Джонсана ў Х’юстане быў зацверджаны эскізны праект станцыі. У 1996 годзе зацверджана канфігурацыя станцыі. Яна складаецца з двух сегментаў — расійскага (мадэрнізаваны варыянт «Мір-2») і амерыканскага (з удзелам Канады, Японіі, Італіі, краін — членаў Еўрапейскага касмічнага агенцтва і Бразіліі). [[Выява:ISS June 1999.jpg|thumb|МКС, ліпень 1999 года]] [[Выява:Unity-Zarya-Zvezda STS-106.jpg|thumb|МКС, ліпень 2000 года]] [[Выява:International Space Station 17 April 2002.jpg|thumb|МКС, красавік 2002 года]] [[Выява:ISS Aug2005.jpg|thumb|МКС, жнівень 2005 года]] [[Выява:ISS after STS-115 in September 2006.jpg|thumb|МКС, верасень 2006 года]] [[Выява:ISS after STS-118 in August 2007.jpg|thumb|МКС, жнівень 2007 года]] [[Выява:ISS after STS-124 06 2008.jpg|thumb|МКС, чэрвень 2008 года]] [[Выява:STS-133 International Space Station after undocking 5.jpg|thumb|МКС, сакавік 2011 года]] [[20 лістапада]] [[1998]] года Расія запусціла першы элемент МКС — функцыянальна-грузавы блок «[[Зара, модуль МКС]]» (ФГБ). [[7 снежня]] 1998 года шатл «Індэвар» прыстыкаваў к модулю «Зара» амерыканскі модуль «Unity» («Юніці», «Node-1»). [[26 ліпеня]] 2000 года да функцыянальна-грузавога блока «Зара» быў прыстыкаваны службовы модуль (СМ) «[[Звязда, модуль|Звязда]]». [[2 лістапада]] [[2000]] года транспартны пілатаваны карабель (ТПК) «Саюз ТМ-31» даставіў на борт МКС экіпаж першай асноўнай экспедыцыі, у які уваходзілі [[Уільям Шэперд]], {{Не перакладзена 3|Юрый Паўлавіч Гідзенка|Юрый Гідзенка|ru|Гидзенко, Юрий Павлович}} і {{Не перакладзена 3|Сяргей Канстанцінавіч Крыкалёў|Сяргей Крыкалёў|ru|Крикалёв, Сергей Константинович}}. [[7 лютага]] [[2001]] года экіпажам шатла «Атлантыс» падчас місіі STS-98 к модулю «Юніці» далучаны амерыканскі навуковы модуль «[[Дестыні, модуль МКС]]». [[18 красавіка]] [[2005]] года кіраўнік НАСА Майкл Грыфін на слуханнях сенацкай камісіі па космасу і навуцы заявіў аб неабходнасці часовага скарачэння навуковых даследаванняў на амерыканскім сегменце станцыі. Гэта патрабавалася для вызвалення сродкаў на фарсіраваную распрацоўку і пабудову новага пілатаванага карабля (CEV). Новы пілатаваны карабель быў неабходны для забеспячэння незалежнага доступу ЗША да станцыі, бо пасля катастрофы «[[Калумбія, шатл|Калумбіі]]» 1 лютага 2003 года [[ЗША]] часова не мелі такога доступу да станцыі да ліпеня 2005 года, калі аднавіліся палёты шатлаў. Пасля катастрофы «Калумбіі» было скарочана з трох да двух колькасць членаў доўгачасовых экіпажаў МКС. Гэта было звязана з тым, што забеспячэнне станцыі матэрыяламі, неабходнымі для жыццядзейнасці экіпажа, ажыццяўлялася толькі расійскімі грузавымі караблямі «[[Прагрэс, касмічны карабель|Прагрэс]]». 26 ліпеня 2005 года палёты шатлаў аднавіліся паспяховым стартам шатла «[[Дыскаверы STS-114|Дыскаверы]]». Да канца эксплуатацыі шатлаў планавалася здзейсніць 17 палётаў да 2010 года, падчас гэтых палётаў на МКС было дастаўлена абсталяванне і модулі, неабходныя як для дабудоўкі станцыі, так і для мадэрнізацыі часткі абсталявання, у прыватнасці — канадскага маніпулятара. Другі палёт шатла пасля катастрофы «Калумбіі» (Шатл «Дыскаверы» STS-121) адбыўся ў ліпені 2006 года. На гэтым шатле на МКС прыбыў нямецкі касманаўт Томас Райтэр, які далучыўся да экіпажа доўгачасовай экспедыцыі МКС-13. Такім чынам, у доўгатэрміновай экспедыцыі на МКС пасля трохгадовага перапынку зноў сталі працаваць тры касманаўты. [[9 верасня]] [[2006]] года човен «Атлантыс» даставіў на МКС два сегменты ферменных канструкцый МКС, дзве панэлі [[Сонечная батарэя|сонечных батарэй]], а таксама радыятары сістэмы тэрмарэгулявання амерыканскага сегмента. [[23 кастрычніка]] [[2007]] года на борце шатла «Дыскаверы» прыбыў модуль «Гармонія». Яго часова прыстыкаваны да модуля «Юніці». Пасля перастыкоўкі 14 лістапада 2007 модуль «Гармонія» быў на пастаяннай аснове злучаны з модулем «Десціні». Пабудова асноўнага амерыканскага сегмента МКС завяршылася. У [[2008]] годзе станцыя павялічылася на дзве лабараторыі. 11 лютага быў прыстыкаваны модуль «Каламбус», створаны па заказу Еўрапейскага касмічнага агенцтва, а 14 сакавіка і 4 чэрвеня былі прыстыкаваны два з трох асноўных адсекаў лабараторнага модуля «Кіба», распрацаванага японскім агенцтвам аэракасмічных даследаванняў — герметычная секцыя «Эксперыментальнага грузавога адсека» (ELM PS) і герметычны адсек (PM). З [[29 мая]] 2009 года пачаў працу доўгачасовы экіпаж МКС-20 колькасцю шэсць чалавек, дастаўлены ў два прыёмы: першыя тры чалавекі прыбылі на «Саюз ТМА-14», затым да іх далучыўся экіпаж «Саюза ТМА-15»<ref>{{cite news|url=http://lenta.ru/news/2009/05/29/docking/|title="Союз ТМА-15" пристыковался к МКС|publisher=[[Лента.ру]]|date=29 мая 2009 года}}</ref>. У немалой ступені павелічэнне экіпажа адбылося дзякуючы таму, што павялічыліся магчымасці дастаўкі грузаў на станцыю — пачата эксплуатацыя транспартных караблёў ATV Еўрапейскага касмічнага агенцтва (першы запуск адбыўся 9 сакавіка 2008 г., карысны груз — 7,7 тон, 1 палёт у год). Акрамя таго, у 2009 годзе пачаў палёты да станцыі японскі аўтаматычны грузавы карабель H-II Transport Vehicle (карысны груз — 6 тон). [[12 лістапада]] [[2009]] года да станцыі прыстыкаваны малы даследчы модуль Мім-2, які незадоўга да запуску атрымаў назву «Пошук». Гэта чацвёрты модуль расійскага сегмента станцыі, распрацаваны на базе стыковачнага вузла «Пірс». Магчымасці модуля дазваляюць праводзіць на ім некаторыя навуковыя эксперыменты<ref>{{cite web |date = 12 ноября 2009 |url = http://www.rian.ru/science/20091112/193248796.html |title = Новый научный модуль "Поиск" доставлен на МКС |publisher = Лента новостей "РИА Новости" |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/60qfdTMxP?url=http://ria.ru/science/20091112/193248796.html |archive-date = 11 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref>, а таксама адначасова выконваць функцыю прычала для расійскіх караблёў<ref name="federalspace2">{{cite web |date = 12 ноября 2009 |url = http://www.roscosmos.ru/NewsDoSele.asp?NEWSID=8176 |title = «Прогресс М-МИМ2» в составе МКС |publisher = Федеральное космическое агентство |lang = ru |url-status = dead }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[18 мая]] [[2010]] года паспяхова прыстыкаваны да МКС расійскі малы даследчы модуль «Рассвет» (МІМ-1). Аперацыя па прыстыкоўцы «Рассвета» да расійскага функцыянальна-грузавога блока «Зара» была ажыццёўлена маніпулятарам амерыканскага касмічнага чоўна «[[Атлантыс]]», а затым маніпулятарам МКС<ref name="roskosm-rassvet">{{cite web|url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=10714|title=США – Россия: космическое партнерство|publisher=[[Роскосмос]]|archive-url=https://www.webcitation.org/60qfyWYkH?url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=9 верасня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date = 14.05.2010 |url = http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=10649 |title = «Рассвет» на пути к МКС |publisher = Федеральное космическое агентство |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/60qfqseSh?url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2 |archive-date = 11 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref>. У лютым 2010 года Шматбаковы савет па кіраванню Міжнароднай касмічнай станцыяй пацвердзіў, што не існуе ніякіх вядомых на гэтым этапе тэхнічных абмежаванняў на працяг эксплуатацыі МКС пасля [[2015]] года, а Адміністрацыя ЗША прадугледзела далейшае выкарыстанне МКС па меншай меры да 2020 года<ref>{{cite web|url=http://www.roscosmos.ru/main.php?id=2&nid=9192|title=Совместное заявление Многостороннего совета по управлению МКС, представляющее обобщенную точку зрения на перспективы Международной космической станции от 3 февраля 2010 г|publisher=«[[Роскосмос]]»|archive-url=https://www.webcitation.org/60qfx3fVQ?url=http://www.roscosmos.ru/main.php?id=2|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. У [[2011]] годзе былі завершаны палёты шматразовых караблёў тыпу «[[Шматразовы транспартны касмічны карабель|Касмічны човен]]». Пасля гэтага, ЗША засталіся без уласных пілатаваных караблёў, і не маюць незалежнага доступу на МКС. [[22 мая]] 2012 года з [[База ВПС ЗША на мысе Канаверал|касмадрома на мысе Канаверал]] запушчана [[ракета-носьбіт]] «Falcon 9» з прыватным касмічным грузавым караблём «Dragon». Гэта першы ў гісторыі выпрабавальны палёт да Міжнароднай касмічнай станцыі прыватнага касмічнага карабля. [[25 мая]] 2012 года КК «Dragon» стаў першым апаратам камерцыйнага прызначэння, састыкаваным з МКС. === Запланаваныя падзеі === У планах істотная мадэрнізацыя расійскіх касмічных караблёў «[[Саюз (касмічны карабель)|Саюз]]» і «[[Прагрэс, касмічны карабель|Прагрэс]]» у 2012—2013 гадах<ref>[http://www.roscosmos.ru/main.php?id=2&nid=13931 ФЕДЕРАЛЬНОЕ КОСМИЧЕСКОЕ АГЕНТСТВО (РОСКОСМОС)| Новости] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130329153600/http://www.roscosmos.ru/main.php?id=2&nid=13931 |date=29 сакавіка 2013 }}</ref><ref>http://www.energia.ru/rus/news/news-2006/docs/public_07.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924012104/http://www.energia.ru/rus/news/news-2006/docs/public_07.pdf |date=24 верасня 2015 }}</ref>. У [[2013]] годзе запланаваны запуск амерыканскага камерцыйнага карабля «Сигнус» для дастаўкі грузаў на МКС. У канцы 2013 года да МКС плануецца прыстыкаваць расійскі 25-тонны шматфункцыянальны лабараторны модуль (МЛМ) «Навука». Ён стане на месца модуля «Пірс», які будзе адстыкаваны і затоплены. Акрамя іншага, новы расійскі модуль цалкам возьме на сябе функцыі «Пірса»<ref>[http://www.finmarket.ru/z/nws/news.asp?id=2543324 «Энергия» и Космический центр им. Хруничева в течение 2012 года подготовят Многофункциональный лабораторный модуль]</ref>. «НЭМ-1» (навукова-энергетычны модуль) — першы модуль, дастаўка плануецца ў [[2014]]-м годзе; «НЭМ-2» (навукова-энергетычны модуль) — другі модуль, дастаўка плануецца ў [[2015]]-м годзе. ВМ (вузлавы модуль) для расійскага сегмента — з дадатковымі стыковачнымі вузламі. Дастаўка плануецца ў 2014-м годзе. == Будова станцыі == === Электразабеспячэнне станцыі === Адзінай крыніцай электрычнай энергіі для МКС з’яўляецца [[Сонца]], святло якога [[Сонечная батарэя|сонечныя батарэі]] станцыі пераўтвараюць у электраэнергію<ref name="ISSArrays">{{артыкул|спасылка=http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/217/01.shtml|загаловак=Солнечные «крылья» для МКС|выданне=Новости космонавтики|нумар=2|год=2001|аўтар=К.Лантратов}}</ref>. [[Выява:ISS on 20 August 2001.jpg|thumb|справа|МКС у 2001 годзе. Відаць сонечныя батарэі модуляў «Зара» і «Звязда», а таксама канструкцыя P6 з амерыканскімі сонечнымі батарэямі.]] [[Выява:ROSSA.jpg|thumb|справа|Сонечная батарэя на МКС]] У расійскім сегменце МКС выкарыстоўваецца пастаяннае [[электрычнае напружанне|напружанне]] 28 вольт<ref>{{cite web|url=http://www.khrunichev.ru/main.php?id=54|title=Служебный модуль «Звезда»|publisher=[[ГКНПЦ им. Хруничева]]|archive-url=https://www.webcitation.org/60qfyyshm?url=http://www.khrunichev.ru/main.php?id=54|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.khrunichev.ru/main.php?id=53|title=Модуль «Заря»|publisher=ГКНПЦ им. Хруничева|archive-url=https://www.webcitation.org/60qfzfOCg?url=http://www.khrunichev.ru/main.php?id=53|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Аналагічнае ўжываецца на касмічных караблях «[[Спейс Шатл]]»<ref name=boeing>{{cite web|url=http://www.boeing.com/defense-space/space/spacestation/systems/solar_arrays.html|title=Solar Power|publisher=[[Boeing]]|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qg0DR32?url=http://www.boeing.com/defense-space/space/spacestation/systems/solar_arrays.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref> і «Саюз»<ref>{{артыкул|спасылка=http://www.astronaut.ru/bookcase/article/article50.htm|загаловак=Родословная «Союза»|выданне=Крылья Родины|нумар=1|год=1991|аўтар=Валентин Бобков}}</ref>. Электраэнергія выпрацоўваецца непасрэдна сонечнымі батарэямі модуляў «Зара» і «Звязда», а таксама можа перадавацца ад амерыканскага сегмента ў расійскі праз пераўтваральнік напружання ARCU (''American-to-Russian converter unit'') і ў зваротным кірунку праз пераўтваральнік напружання RACU (''Russian-to-American converter unit'').<ref>{{cite web|url=http://ieeexplore.ieee.org/stamp/stamp.jsp?tp=&arnumber=870884&userType=inst|title=The architecture of the electric power system of the International Space Station and its application as a platform for power technology development|publisher=Институт инженеров электротехники и электроники|format=PDF|archive-url=https://www.webcitation.org/60qg0NoG0?url=http://ieeexplore.ieee.org/Xplore/login.jsp?url=http%3A%2F%2Fieeexplore.ieee.org%2Fstamp%2Fstamp.jsp%3Ftp%3D&arnumber=870884&userType=inst|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{артыкул|спасылка=http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/233/02.shtml|загаловак=Хроника полета экипажа МКС-4|выданне=Новости космонавтики|нумар=6|год=2002|аўтар=В.Истомин}}</ref>. Першапачаткова планавалася, што станцыя будзе забяспечвацца электраэнергіяй з дапамогай расійскага модуля Навукова-энергетычнай платформы (НЭП). Аднак пасля [[катастрофа шатла «Калумбія»|катастрофы шатла «Калумбія»]] праграма зборкі станцыі і графік палётаў шатлаў былі перагледжаны<ref name="Zak">{{cite web|url=http://www.russianspaceweb.com/iss_russia.html|publisher=russianspaceweb.com|author=Анатолий Зак|title=Russian segment of the ISS|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkbGeD9?url=http://www.russianspaceweb.com/iss_russia.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/pdf/144029main_transcript_HOA_pconf_060302.pdf|title=Расшыфроўка сустрэчы галоў касмічных агенцтваў 2 марта 2006 года|publisher=НАСА|format=pdf|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qg0eSPN?url=http://www.nasa.gov/pdf/144029main_transcript_HOA_pconf_060302.pdf|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Сярод іншага, адмовіліся таксама ад дастаўкі і ўстаноўкі НЭП, таму ў дадзены момант большая частка электраэнергіі выпрацоўваецца сонечнымі батарэямі амерыканскага сектара.<ref name="ISSArrays"/>. У амерыканскім сегменце [[Сонечная батарэя|сонечныя батарэі]] арганізаваны наступным чынам: дзве гнуткія складаныя панэлі сонечных батарэй утвараюць так званае крыло сонечнай батарэі (''Solar Array Wing'', ''SAW''), усяго на ферменных канструкцыях станцыі размешчана чатыры пары такіх крыл. Кожнае крыло мае даўжыню 35 м і шырыню 11,6 м, а яго карысная плошча складае 298 м ², пры гэтым сумарная магутнасць, якая выпрацоўваецца ім, можа дасягаць 32,8 [[Ват (адзінка вымярэння)|кВт]]<ref name="ISSArrays"/><ref>{{cite web|date=26 июля 2006 года|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/behindscenes/truss_segment.html|title=Spread Your Wings, It's Time to Fly|publisher=НАСА|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkbU0Wz?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/behindscenes/truss_segment.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=7 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Сонечныя батарэі генеруюць першаснае пастаяннае напружанне ад 115 да 173 [[Вольт]], якое затым, з дапамогай блокаў DDCU ({{lang-en|Direct Current to Direct Current Converter Unit}}), трансфармуецца ў другаснае стабілізаванае пастаяннае напружанне велічынёй 124 вольты. Гэта стабілізаванае напружанне непасрэдна выкарыстоўваецца для сілкавання электраабсталявання амерыканскага сегмента станцыі.<ref name="nkElementy">{{артыкул|спасылка=http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/215/07.shtml|загаловак=На МКС - новые элементы|выданне=Новости космонавтики|нумар=12|год=2000|аўтар=К.Лантратов}}</ref> Станцыя здзяйсняе адзін абарот вакол [[Планета Зямля|Зямлі]] за 90 хвілін і прыкладна палову гэтага часу яна праводзіць у [[Цень|цені]] Зямлі, дзе сонечныя батарэі не працуюць. У гэты час станцыя забяспечваецца электраэнергіяй ад буферных нікель-вадародных акумулятарных батарэй, якія падзаражаюцца, калі МКС зноў выходзіць на [[Сонца|сонечнае]] [[святло]]. Тэрмін службы акумулятараў 6,5 гадоў, чакаецца, што за час жыцця станцыі іх будуць неаднаразова замяняць<ref name="ISSArrays"/><ref>{{cite web|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/RT/RT1999/5000/5420miller.html|title=Nickel-Hydrogen Battery Cell Life Test Program Update for the International Space Station|publisher=НАСА|author=Thomas B. Miller|date=24 апреля 2000 года|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkbmFDe?url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/RT/RT1999/5000/5420miller.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=7 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. Першая замена акумулятарных батарэй была ажыццёўлена на сегменце Р6 падчас выхаду астранаўтаў у адкрыты космас у ходзе палёту шатла «Індэвар» STS-127 у ліпені [[2009]] года. Пры нармальных умовах сонечныя батарэі амерыканскага сектара адсочваюць Сонца, каб павялічыць да максімуму выпрацоўку энергіі. Сонечныя батарэі наводзяцца на Сонца з дапамогай прывадаў «Альфа» і «Бэта». На станцыі ўстаноўлены два прывады «Альфа», якія паварочваюць вакол падоўжнай восі ферменных канструкцый адразу некалькі секцый з размешчанымі на іх сонечнымі батарэямі: першы прывад паварочвае секцыі ад P4 да P6, другі — ад S4 да S6. Кожнаму крылу сонечнай батарэі адпавядае свой прывад «Бэта», які забяспечвае кручэнне крыла адносна яго падоўжнай восі. Калі МКС знаходзіцца ў цені Зямлі, сонечныя батарэі пераводзяцца ў рэжым {{не перакладзена|Night Glider mode||en|Night Glider mode}}, пры гэтым яны паварочваюцца краем па кірунку руху, каб паменшыць супраціўленне атмасферы, якое прысутнічае на вышыні палёту станцыі<ref name="jpp7">{{cite journal|author=G. Landis & C-Y. Lu|year=1991|title=Solar Array Orientation Options for a Space Station in Low Earth Orbit|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-propulsion-and-power_january-february-1991_7_1/page/123|journal=Journal of Propulsion and Power|volume=7|issue=1|pages=123–125|doi=10.2514/3.23302 |issn = 0748-4658}}</ref>. === Сродкі сувязі === Перадача [[тэлеметрыя|тэлеметрыі]] і абмен навуковымі дадзенымі паміж станцыяй і [[цэнтр кіравання палётам, арганізацыя|цэнтрам кіравання палётам]] ажыццяўляецца з дапамогай радыёсувязі. Акрамя таго, сродкі радыёсувязі выкарыстоўваюцца падчас аперацый па збліжэнню і стыкоўцы, іх ужываюць для аўдыё- і відэасувязі паміж членамі экіпажа і з наземнымі спецыялістамі па кіраванню палётам, а таксама роднымі і блізкімі касманаўтаў. Такім чынам, МКС абсталявана ўнутранымі і знешнімі шматмэтавымі камунікацыйнымі сістэмамі<ref name="BoeingComm"/>. [[Расійскі сегмент МКС]] падтрымлівае сувязь з Зямлёй напрамую з дапамогай радыёантэны «Ліра»<ref name="ISSRG"/><ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2005/mar/HQ_ss05015_ISS_status_report.html|title=International Space Station Status Report: SS05-015|last=Mathews|first=Melissa|coauthors=James Hartsfield|date=25 March 2005|work=NASA News|publisher=NASA|access-date=11 January 2010|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdK0962?url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2005/mar/HQ_ss05015_ISS_status_report.html|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref>, усталяванай на модулі «Звязда». «Ліра» дае магчымасць выкарыстоўваць спадарожнікавую сістэму рэтрансляцыі дадзеных «Прамень»<ref name="ISSRG"/>. Гэту сістэму выкарыстоўвалі для сувязі са [[Мір (арбітальная станцыя)|станцыяй «Мір»]], але ў 1990-х гадах яна прыйшла ў заняпад і цяпер не ўжываецца<ref name="ISSRG"/><ref>{{cite web|url=http://www.rustelecom-museum.ru/objects/default.asp?ContainerID=969&ContainerType=62&objectID=970&langID=57|title=Спутник связи КА «Луч-15»|publisher=Сайт центрального музея связи имени А. С. Попова|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdKgXon?url=http://www.rustelecom-museum.ru/objects/default.asp?ContainerID=969|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref><ref name="SSSM">{{cite book|author=David Harland|title=The Story of Space Station Mir|publisher=Springer-Verlag New York Inc|date=30 November 2004|location=New York|url=http://www.amazon.co.uk/exec/obidos/ASIN/0387230114/ref=ord_cart_shr/202-3649698-1866219?%5Fencoding=UTF8&m=A3P5ROKL5A1OLE|isbn=978-0-387-23011-5}}</ref><ref name="Harvey">{{cite book|last=Harvey|first=Brian|title=The rebirth of the Russian space program: 50 years after Sputnik, new frontiers|url=https://archive.org/details/rebirthofrussian0000harv|publisher=Springer Praxis Books|year=2007|pages=[https://archive.org/details/rebirthofrussian0000harv/page/263 263]|isbn=0387713549}}</ref>. Для аднаўлення працаздольнасці сістэмы ў 2012 годзе быў запушчаны «Прамень-5А». На пачатак 2013 запланавана ўстаноўка на расійскі сегмент станцыі спецыялізаванай абаненцкай апаратуры, пасля чаго ён стане адным з асноўных абанентаў спадарожніка «Прамень-5А». Таксама чакаюцца запускі яшчэ 3 спадарожнікаў «Прамень-5Б», «Прамень-5В» і «Прамень-4».<ref>{{cite web|publisher=RussianSpaceWeb|url=http://www.russianspaceweb.com/2011.html|access-date=12 January 2010|title=Space exploration in 2011|date=4 January 2010|author=Anatoly Zak|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdLsz7a?url=http://www.russianspaceweb.com/2011.html|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=ИСС имени академика М. Ф. Решетнёва|url=http://www.iss-reshetnev.ru/?cid=prj_loutch|title=Многофункциональная космическая система ретрансляции «Луч»|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdMSD13?url=http://www.iss-reshetnev.ru/?cid=prj_loutch|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=Газета ИСС имени академика М. Ф. Решетнёва «Сибирский спутник»|url=http://www.npopm.ru/images/File/newspaper/2012/295.pdf|title=Лётные испытания спутника «Луч-5А»|archive-url=https://www.webcitation.org/662dIgNF1?url=http://www.npopm.ru/images/File/newspaper/2012/295.pdf|archive-date=9 сакавіка 2012|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. Іншая расійская сістэма сувязі, «[[Усход-М]]», забяспечвае тэлефонную сувязь паміж модулямі «Звязда», «Зара», «Пірс», «Пошук» і амерыканскім сегментам, а таксама {{comment|УКХ|Ультракароткія хвалі}}-радыёсувязь з наземнымі цэнтрамі кіравання, выкарыстоўваючы для гэтага знешнія антэны модуля «Звязда»<ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/directorates/somd/reports/iss_reports/2010/05022010.html|date=2 May 2010|access-date=7 July 2010|publisher=NASA|title=ISS On-Orbit Status 05/02/10|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdN8ThB?url=http://www.nasa.gov/directorates/heo/reports/iss_reports/2010/05022010.html|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/246/02.shtml|title=Посадка «Союза ТМА-1»|author=А.Владимиров|publisher=[[Новости космонавтики]]|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdNgCFz?url=http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/246/02.shtml|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. У [[амерыканскі сегмент МКС|амерыканскім сегменце]] для сувязі ў S-дыяпазоне (перадача гуку) і K_u-дыяпазоне (перадача гуку, відэа, дадзеных) ужываюцца дзве асобныя сістэмы, размешчаныя на ферменнай канструкцыі Z1. Радыёсігналы ад гэтых сістэм перадаюцца на амерыканскія геастацыянарныя спадарожнікі TDRSS, што дазваляе падтрымліваць практычна бесперапынны кантакт з [[Касмічны цэнтр імя Ліндана Джонсана|цэнтрам кіравання палётамі ў Х’юстане]]<ref name="BoeingComm">{{cite web|url=http://www.boeing.com/defense-space/space/spacestation/systems/communications_tracking.html|publisher=Boeing|access-date=30 November 2009|title=Communications and Tracking|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611115319/http://www.boeing.com/defense-space/space/spacestation/systems/communications_tracking.html|archive-date=11 чэрвеня 2008|url-status=live}}</ref><ref name="ISSRG">{{cite book|author=Gary Kitmacher|title=Reference Guide to the International Space Station|url=https://archive.org/details/referenceguideto0000kitm| publisher =[[Apogee Books]]|location=Canada|year=2006|isbn=978-1-894959-34-6|issn=1496-6921|pages=[https://archive.org/details/referenceguideto0000kitm/page/71 71]–80}}</ref><ref name="ISSBook">{{cite book|isbn=978-0387781440|date=17 June 2008|publisher=Springer-Praxis|author=John E. Catchpole|title=The International Space Station: Building for the Future|url=https://archive.org/details/internationalspa0000catc}}</ref>. Дадзеныя з Канадарм2, еўрапейскага модуля «[[Каламбус, модуль МКС|Каламбус]]» і японскага «[[Кібо, модуль МКС|Кібо]]» перанакіроўваюцца праз гэтыя дзве сістэмы сувязі, аднак амерыканскую сістэму перадачы дадзеных TDRSS з часам дапоўняць еўрапейская спадарожнікавая сістэма ([[EDRS]]) і аналагічная японская<ref name="ISSBook"/><ref name="JAXA-MOU">{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/structure/elements/nasa_japan.html|title=Memorandum of Understanding Between the National Aeronautics and Space Administration of the United States of America and the Government of Japan Concerning Cooperation on the Civil International Space Station|publisher=НАСА|access-date=5 октября 2011 года|date=24 февраля 1998 года|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdPy24z?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/structure/elements/nasa_japan.html|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref>. Сувязь паміж модулямі ажыццяўляецца па ўнутранай лічбавай [[бесправадныя камп'ютарныя сеткі|бесправадной сетцы]]<ref>{{cite web|title=Operations Local Area Network (OPS LAN) Interface Control Document|format=PDF|publisher=NASA|url=http://www.spaceref.com/iss/computer/iss.ops.lan.icd.pdf|access-date=30 November 2009|date=February 2000|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdQWrHH?url=http://www.spaceref.com/iss/computer/iss.ops.lan.icd.pdf|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref>. Падчас выхадаў у адкрыты космас касманаўты выкарыстоўваюць [[Ультракароткія хвалі|УКХ-перадатчык]] дэцыметровага дыяпазону. УКХ-радыёсувяззю таксама карыстаюцца падчас стыкоўкі або расстыкоўкі касмічныя апараты «Саюз», «Прагрэс», HTV, ATV і «[[Спэйс шатл]]» (праўда шатлы ўжываюць таксама перадатчыкі S- і K_u-дыяпазонаў з дапамогай TDRSS). З яе дапамогай гэтыя касмічныя караблі атрымліваюць каманды ад цэнтра кіравання палётамі або ад членаў экіпажа МКС. Аўтаматычныя касмічныя апараты абсталяваны ўласнымі сродкамі сувязі. Так, караблі ATV выкарыстоўваюць падчас збліжэння і стыкоўкі спецыялізаваную сістэму Proximity Communication Equipment (PCE), абсталяванне якой размяшчаецца на ATV і на модулі «Звязда». Сувязь ажыццяўляецца праз два цалкам незалежныя радыёканалы S-дыяпазону. PCE пачынае функцыянаваць, пачынаючы з адносных адлегласцей каля 30 кіламетраў, і адключаецца пасля стыкоўкі ATV да МКС і пераходу на ўзаемадзеянне па бартавой шыне MIL-STD-1553. Для дакладнага вызначэння адноснага становішча ATV і МКС выкарыстоўваецца сістэма лазерных дальнамераў, устаноўленых на ATV, якая робіць магчымай дакладную стыкоўку са станцыяй<ref>{{cite web|url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16247|title=ISS/ATV communication system flight on Soyuz|access-date=30 November 2009|publisher=[[EADS Astrium]]|date=28 February 2005|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdR3TSo?url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=16247|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|publisher=NASASpaceflight.com|author=Chris Bergin|url=http://www.nasaspaceflight.com/2009/11/sts-129-support-dragon-communication-demo-iss/|date=10 November 2009|access-date=30 November 2009|title=STS-129 ready to support Dragon communication demo with ISS|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdSJUXS?url=http://www.nasaspaceflight.com/2009/11/sts-129-support-dragon-communication-demo-iss/|archive-date=22 студзеня 2012|url-status=live}}</ref>. Станцыя абсталявана прыкладна сотняй партатыўных камп’ютараў ThinkPad ад [[IBM]] і [[Lenovo]], мадэлей A31 і T61P, якія працуюць пад кіраваннем Debian GNU/Linux<ref>{{cite web|url=http://training.linuxfoundation.org/why-our-linux-training/training-reviews/linux-foundation-training-prepares-the-international-space-station-for-linux-migration|title=Linux Foundation Training Prepares the International Space Station for Linux Migration|access-date=7 July 2013|date=8 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508122054/http://training.linuxfoundation.org/why-our-linux-training/training-reviews/linux-foundation-training-prepares-the-international-space-station-for-linux-migration|archive-date=8 мая 2013|url-status=live}}</ref>. Гэта звычайныя серыйныя камп’ютары, якія, аднак, былі дапрацаваны для ўжывання ва ўмовах МКС, у прыватнасці, у іх перароблены раздымы, сістэма ахалоджвання, улічана напружанне 28 Вольт, якое выкарыстоўваецца на станцыі, а таксама выкананы патрабаванні бяспекі для працы ў [[Бязважкасць|бязважкасці]]<ref>{{cite web|url=http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=213|title=2001: A Space Laptop|author=Keith Cowing|daеу=18 сентября 2000 года|publisher=spaceref|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdSrB0z?url=http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=213|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Са студзеня 2010 года на станцыі для амерыканскага<ref>{{cite web|url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=12646|title=Экипаж российского сегмента МКС получит доступ в интернет только через несколько лет|publisher=Сайт Роскосмоса|date=20 сентября 2010 года|archive-url=https://www.webcitation.org/617vwtpIV?url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2|archive-date=22 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref> сегмента арганізаваны прамы доступ у [[Інтэрнэт]]<ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/jan/HQ_M10-011_Hawaii221169.html|title=NASA Extends the World Wide Web Out Into Space|publisher=НАСА|date=22 января 2010 года|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/60qksgkLt?url=http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/jan/HQ_M10-011_Hawaii221169.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Камп’ютары на борце МКС злучаны з дапамогай [[Wi-Fi]] ў бесправадную сетку і звязаны з Зямлёй з хуткасцю 3 Мбіт/c на аддачу і 10 Мбіт/с на загрузку, што параўнальнае з хатнім [[ADSL]]-падключэннем<ref name=issit>{{cite news|title=First Tweet from Space|url=http://bits.blogs.nytimes.com/2010/01/22/first-tweet-from-space/|newspaper=New York Times|date=22 January 2010}}</ref>. === Санвузел для касманаўтаў === {{асноўны артыкул|Касмічны туалет}} Унітаз на {{comment|АС|Арбітальная станцыя}} прызначаны як для мужчын, так і для жанчын — выглядае гэтак жа, як на Зямлі, але мае шэраг канструктыўных асаблівасцей. Унітаз забяспечаны фіксатарамі для ног і трымальнікамі для [[Сцягно|сцёгнаў]], у яго ўманціраваны магутныя паветраныя помпы. Касманаўт прышпільваецца спецыяльным спружынным мацаваннем да сядзення ўнітаза, затым уключае магутны вентылятар і адкрывае адтуліну, куды паветраны струмень выносіць усё адкіды. На МКС [[паветра]] з туалетаў перад тым, як трапіць у жылыя памяшканні, абавязкова фільтруецца для ачысткі ад бактэрый і паху<ref>{{cite news|url=http://www.yugzone.ru/articles/1244|title=Как устроены туалеты для космонавтов?|publisher=yugZONE.ru}}</ref>. == Навуковыя даследаванні == [[Выява:MISSE STS-118.jpg|thumb|справа|Эксперыментальныя ўзоры, якія экспанаваліся ў адкрытым космасе. 13 жніўня 2007 г.]] Адной з асноўных мэт пры стварэнні МКС была магчымасць правядзення на станцыі эксперыментаў, якія патрабуюць наяўнасці ўнікальных умоў касмічнага палёту: [[мікрагравітацыя|мікрагравітацыі]], [[вакуум]]у, [[касмічнае выпраменьванне|касмічных выпраменьванняў]], не аслабленых [[Атмасфера Зямлі|зямной атмасферай]]. Галоўныя галіны даследаванняў уключаюць у сябе [[Біялогія|біялогію]] (у тым ліку [[біямедыцына|біямедыцынскія]] даследаванні і [[Біятэхналогія|біятэхналогію]]), [[Фізіка|фізіку]] (уключаючы фізіку вадкасцей, [[матэрыялазнаўства]] і [[Квантавая фізіка|квантавую фізіку]]), [[Астраномія|астраномію]], [[Касмалогія|касмалогію]] і [[Метэаралогія|метэаралогію]]. Даследаванні праводзяцца з дапамогай навуковага абсталявання, якое ў асноўным размешчана ў спецыялізаваных навуковых модулях-лабараторыях. Частка абсталявання для эксперыментаў, якія патрабуюць вакууму, замацавана звонку станцыі, па-за яе гермааб’ёмам. === Навуковыя модулі МКС === На бягучы момант (студзень 2012 года) у складзе станцыі знаходзяцца тры спецыяльныя навуковыя модулі — амерыканская лабараторыя «Дэстыні», запушчаная ў лютым [[2001]] года, еўрапейскі даследчы модуль «Каламбус», дастаўлены на станцыю ў лютым 2008 года, і японскі даследчы модуль «Кібо». У еўрапейскім даследчым модулі абсталявана 10 стоек, у якіх устанаўліваюцца прыборы для даследаванняў у розных раздзелах навукі. Некаторыя стойкі спецыялізаваны і абсталяваны для даследаванняў у галіне біялогіі, біямедыцыны і фізікі вадкасцей. Астатнія стойкі — універсальныя, у іх абсталяванне можа мяняцца ў залежнасці ад эксперыментаў, якія праводзяцца. Японскі даследчы модуль «Кібо» складаецца з некалькіх частак, якія паслядоўна дастаўляліся і збіраліся на арбіце. Першы адсек модуля «Кібо» — герметычны эксперыментальна-транспартны адсек ({{lang-en|JEM Experiment Logistics Module — Pressurized Section}}) быў дастаўлены на станцыю ў сакавіку 2008 года, падчас палёту шатла «Індэвар» STS-123. Апошняя частка модуля «Кібо» была далучана да станцыі ў ліпені 2009 года, калі шатл даставіў на МКС негерметычны эксперыментальна-транспартны адсек ({{lang-en|Experiment Logistics Module, Unpressurized Section}})<ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/sts127/main/index.html|title=STS-127 Mission Information|language=en|publisher=НАСА|archive-url=https://www.webcitation.org/64sdU83uI?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/sts127/main/index.html|archive-date=22 студзеня 2012|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Расія мае на арбітальнай станцыі два «Малыя даследчыя модулі» (МДМ) — «Пошук» і «Світанне». Таксама плануецца даставіць на арбіту шматфункцыянальны лабараторны модуль «Навука» (ШЛМ). Паўнавартасныя навуковыя магчымасці будзе мець толькі апошні, колькасць навуковай апаратуры, размешчанай на двух МДМ, мінімальная. === Сумесныя эксперыменты === Міжнародная прырода праекта МКС спрыяе правядзенню сумесных навуковых эксперыментаў. Найбольш шырока падобнае супрацоўніцтва развіваюць еўрапейскія і расійскія навуковыя ўстановы пад эгідай ЕКА і Федэральнага касмічнага агенцтва Расіі. Вядомымі прыкладамі такога супрацоўніцтва сталі эксперымент «Плазменны крышталь», прысвечаны фізіцы пылавой плазмы. Ен праводзіцца [[Інстытут пазаземнай фізікі Таварыства Макса Планка|Інстытутам пазаземнай фізікі Таварыства Макса Планка]], [[Інстытут высокіх тэмператур|Інстытутам высокіх тэмператур]] і Інстытутам праблем хімічнай фізікі РАН, а таксама шэрагам іншых навуковых устаноў Расіі і Германіі<ref>[http://www.energia.ru/rus/iss/researches/techn-01.shtml «Эксперимент „Плазменный кристалл“», РКК «Энергия».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081016102440/http://www.energia.ru/rus/iss/researches/techn-01.shtml |date=16 кастрычніка 2008 }}</ref><ref>[http://www.rg.ru/2006/09/27/fortov.html «Одною плазмой связаны», интервью с академиком РАН В. Е. Фортовым, Российская Газета, 2006 г.]</ref>, медыка-біялагічны эксперымент «Матрошка-Р», у якім для вызначэння паглынутай дозы іанізуючых выпраменьванняў выкарыстоўваюцца манекены — эквіваленты біялагічных аб’ектаў, створаныя ў Інстытуце медыка-біялагічных праблем РАН і Кёльнскім інстытуце касмічнай медыцыны<ref>http://www.energia.ru/rus/iss/researches/medic-33.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081017164824/http://www.energia.ru/rus/iss/researches/medic-33.html |date=17 кастрычніка 2008 }} «Эксперимент „Матрёшка-Р“», РКК «Энергия».</ref>. Расійскі бок таксама з’яўляецца падрадчыкам пры правядзенні кантрактных эксперыментаў ЕКА і Японскага агенцтва аэракасмічных даследаванняў. Напрыклад, расійскія касманаўты праводзілі выпрабаванні робататэхнічнай эксперыментальнай сістэмы ROKVISS ({{lang-en|Robotic Components Verification on ISS}} — выпрабаванні робататэхнічных кампанентаў на МКС), распрацаванай у Інстытуце робататэхнікі і механатронікі, размешчаным у Веслінгу, непадалёк ад [[Мюнхен]]а, [[Германія]]<ref>[http://www.energia.ru/rus/iss/researches/works-10.html «Эксперимент „ROKVISS“», РКК «Энергия».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071221075754/http://www.energia.ru/rus/iss/researches/works-10.html |date=21 снежня 2007 }}</ref><ref>[http://195.208.220.238/cgi/space.cgi?id=6744 «В канун католического Рождества на орбиту отправится немецкий робот-манипулятор». Космические новости Александра Железнякова.]{{Недаступная спасылка}}</ref>. === Расійскія даследаванні === [[Выява:Space Fire.jpg|thumb|справа|Параўнанне паміж гарэннем свечкі на зямлі (злева) і ва ўмовах мікрагравітацыі на МКС (справа)]] У [[1995]] годзе быў аб’яўлены конкурс сярод расійскіх навуковых і адукацыйных устаноў, прамысловых арганізацый на правядзенне навуковых даследаванняў на расійскім сегменце МКС. Па адзінаццаці асноўных напрамках даследаванняў было атрымана 406 заявак ад васьмідзесяці арганізацый. Пасля ацэнкі спецыялістамі РКК «Энергія» тэхнічнай рэалізаванасці гэтых заявак, у [[1999]] годзе была прынята «Доўгатэрміновая праграма навукова-прыкладных даследаванняў і эксперыментаў, якія плануюцца на расійскім сегменце МКС». Праграму зацвердзілі прэзідэнт РАН Юрый Восіпаў і генеральны дырэктар Расійскага авіяцыйна-касмічнага агенцтва (цяпер ФКА) Ю. Н. Копцеў. Першыя даследаванні на расійскім сегменце МКС былі пачаты першай пілатаванай экспедыцыяй у [[2000]] годзе<ref>[http://www.energia.ru/rus/iss/iss-researches.html «Научные исследования на российском сегменте МКС», РКК «Энергия»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080607141547/http://www.energia.ru/rus/iss/iss-researches.html |date=7 чэрвеня 2008 }}</ref>. Паводле першапачатковага праекта МКС, меркавалася вывядзенне двух буйных расійскіх даследчых модуляў (ДМ). Электраэнергію, неабходную для правядзення навуковых эксперыментаў, павінна была прадастаўляць Навукова-энергетычная платформа (НЭП). Аднак з-за недафінансавання і затрымак пры будаўніцтве МКС усе гэтыя планы былі адменены на карысць пабудовы адзінага навуковага модуля, які не патрабаваў вялікіх выдаткаў і дадатковай арбітальнай інфраструктуры. Значная частка даследаванняў, якія праводзяцца Расіяй на МКС, з’яўляецца кантрактнай або сумеснай з замежнымі партнёрамі. === Даследаванні на амерыканскім сегменце === [[ЗША]] праводзяць шырокую праграму даследаванняў на МКС. Многія з гэтых эксперыментаў з’яўляюцца працягам даследаванняў, якія праводзіліся яшчэ ў палётах шатлаў з модулямі «Спейслаб» і ў сумеснай з Расіяй праграме «Свет — Шатл». У якасці прыкладу можна прывесці вывучэнне патагеннасці аднаго з узбуджальнікаў герпесу, [[вірус Эпштэйна — Бар|віруса Эпштэйна — Бар]]. Па дадзеных статыстыкі, 90 % дарослага насельніцтва ЗША з’яўляюцца носьбітамі латэнтнай формы гэтага віруса. Ва ўмовах касмічнага палёту праца [[Імунная сістэма|імуннай сістэмы]] слабее, вірус можа актывізавацца і стаць прычынай захворвання члена экіпажа. Эксперыменты па вывучэнню віруса былі пачаты ў палёце шатла STS-108<ref>«Space Flight Induced Reactivation of Latent Epstein-Barr Virus (Epstein-Barr)», ISS Program Scientist’s Office, NASA [http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/Epstein-Barr.html nasa.gov] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071130093654/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/Epstein-Barr.html |date=30 лістапада 2007 }} {{ref-en}}</ref>. === Еўрапейскія даследаванні === [[Выява:Columbus extern.jpg|thumb|справа|Сонечная абсерваторыя, усталяваная на модулі «Каламбус»]] На еўрапейскім навуковым модулі «Каламбус» прадугледжана 10 уніфікаваных стоек для размяшчэння карыснай нагрузкі (ISPR), праўда, частка з іх, па дамоўленасці, будзе выкарыстоўвацца ў эксперыментах [[НАСА]]. Для патрэб [[ЕКА]] ў стойках устаноўлена наступнае навуковае абсталяванне: лабараторыя Biolab для правядзення біялагічных эксперыментаў, лабараторыя Fluid Science Laboratory для даследаванняў у галіне фізікі вадкасці, ўстаноўка для эксперыментаў па фізіялогіі European Physiology Modules, а таксама ўніверсальная стойка European Drawer Rack, якая змяшчае абсталяванне для правядзення вопытаў па крышталізацыі бялкоў (PCDF). Падчас STS-122 былі ўсталяваны і знешнія эксперыментальныя ўстаноўкі для модуля «Каламбус»: вынасная платформа для тэхналагічных эксперыментаў EuTEF і сонечная абсерваторыя SOLAR. Плануецца дадаць знешнюю лабараторыю па праверцы [[Агульная тэорыя адноснасці|АТА]] і [[тэорыя струн|тэорыі струн]] Atomic Clock Ensemble in Space<ref>{{cite web |last = Giuseppe Reibaldi et al. |title = The ESA Payloads for Columbus - A bridge between the ISS and exploration |publisher = [[ЕКА]] |date = Май 2005 |url = http://www.esa.int/esapub/bulletin/bulletin122/bul122h_reibaldi.pdf |archive-url = https://www.webcitation.org/60qkbxw47?url=http://www.esa.int/esapub/bulletin/bulletin122/bul122h_reibaldi.pdf |archive-date = 11 жніўня 2011 |access-date = 8 верасня 2013 |url-status = live }}</ref><ref>{{cite web |last = Steve Feltham & Giacinto Gianfiglio |title = ESA’s ISS External Payloads |publisher = [[ЕКА]] |date = Март 2002 |url = http://www.esa.int/esapub/onstation/os8.pdf |archive-url = https://www.webcitation.org/60qkc4XXv?url=http://www.esa.int/esapub/onstation/os8.pdf |archive-date = 11 жніўня 2011 |access-date = 8 верасня 2013 |url-status = live }}</ref>. === Японскія даследаванні === У праграму даследаванняў, якія праводзяцца на модулі «Кібо», уваходзіць вывучэнне працэсаў [[Глабальнае пацяпленне|глабальнага пацяплення]] на Зямлі, [[азонавы слой|азонавага слоя]] і [[апустыньванне|апустыньвання]] паверхні, правядзенне астранамічных даследаванняў у рэнтгенаўскім дыяпазоне. Запланаваны эксперыменты па стварэнню буйных і ідэнтычных [[Бялкі|бялковых]] крышталёў, што павінна дапамагчы зразумець механізмы хвароб і распрацаваць новыя метады лячэння. Акрамя гэтага, будзе вывучацца дзеянне мікрагравітацыі і радыяцыі на расліны, жывёл і людзей, а таксама будуць праводзіцца вопыты па [[робататэхніка|робататэхніцы]], у галіне камунікацый і энергетыкі<ref name="Japan science">{{Cite web|url=http://science.compulenta.ru/297319/|title=JAXA представило первую секцию экспериментального модуля "Кибо"|access-date=1 декабря 2006|publisher=[[Компьютерра]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528203635/http://science.compulenta.ru/297319/|archive-date=28 мая 2008|url-status=dead}}</ref>. У красавіку 2009 года японскі астранаўт Каіты Ваката на МКС правёў серыю эксперыментаў, якія былі адабраны з ліку прапанаваных простымі грамадзянамі. Астранаўт паспрабаваў «паплаваць» у бязважкасці, выкарыстоўваючы розныя стылі, уключаючы кроль і батэрфляй. Аднак ні адзін з іх не дазволіў астранаўту нават зрушыць з месца. Астранаўт заўважыў пры гэтым, што выправіць сітуацыю «не змогуць нават вялікія аркушы паперы, калі іх узяць у рукі і выкарыстоўваць як ласты». Акрамя таго, астранаўт хацеў пажангліраваць футбольным мячом, але і гэтая спроба аказалася няўдалай. Між тым, японцу ўдалося паслаць мяч ударам назад над галавой. Скончыўшы гэтыя складаныя ва ўмовах бязважкасці практыкаванні, японскі астранаўт паспрабаваў адціскацца ад падлогі і зрабіць кручэнні на месцы<ref>[http://admin.dni.ru/society/2009/4/28/164994.html Японский астронавт сделал забавные открытия] Дни. Ру 28.04.2009</ref>. == Пытанні бяспекі == === Касмічнае смецце === [[Выява:STS-118 debris entry.jpg|thumb|справа|Адтуліна ў панэлі радыятара шатла Індэвар STS-118, якая ўтварылася ў выніку сутыкнення з касмічным смеццем]] МКС рухаецца на параўнальна невысокай [[Арбіта|арбіце]], таму існуе пэўная імавернасць сутыкнення станцыі або касманаўтаў, якія выходзяць у адкрыты космас, з так званым касмічным смеццем. Гэта могуць быць як буйныя аб’екты накшталт [[многаступеньчатая ракета|ракетных ступеней]] або рэштак старых спадарожнікаў, так і дробныя накшталт шлаку ад цвёрдапаліўных ракетных рухавікоў, холадагентаў з рэактарных установак спадарожнікаў серыі УС-А, іншых рэчываў і аб’ектаў. Акрамя таго, дадатковую пагрозу ўтойваюць у сабе прыродныя аб’екты накшталт мікраметэарытаў. Улічваючы касмічныя хуткасці на арбіце, нават малыя аб’екты могуць нанесці сур’ёзныя страты станцыі, а ў выпадку магчымага траплення ў [[скафандр]] касманаўта мікраметэарыты могуць прабіць абшыўку і выклікаць разгерметызацыю. Каб пазбегнуць падобных сутыкненняў, з Зямлі вядзецца аддаленае назіранне за рухам элементаў касмічнага смецця. Калі на пэўнай адлегласці ад МКС з’яўляецца такая пагроза, экіпаж станцыі атрымлівае адпаведнае папярэджанне. У касманаўтаў будзе дастаткова часу для актывацыі сістэмы DAM (па-англійску Debris Avoidance Manoeuvre), якая ўяўляе сабой групу рухальных установак з расійскага сегмента станцыі. Уключаныя рухавікі могуць вывесці станцыю на больш высокую арбіту і такім чынам пазбегнуць сутыкнення. У выпадку позняга выяўлення небяспекі экіпаж эвакуюецца з МКС на касмічныя караблі «Саюз». Частковая эвакуацыя адбывалася на МКС: 6 красавіка 2003, 13 сакавіка 2009 г., 29 чэрвеня 2011 і 24 сакавіка 2012. === Радыяцыя === Пры адсутнасці масіўнага [[Атмасфера Зямлі|атмасфернага пласта]], які акружае людзей на Зямлі, касманаўты на МКС падвяргаюцца больш інтэнсіўнаму апрамяненню пастаяннымі патокамі [[Касмічныя прамяні|касмічных прамянёў]]. У дзень члены экіпажа атрымліваюць дозу радыяцыі ў памеры каля 1 мілізіверта, што прыкладна раўназначна апрамяненню чалавека на Зямлі за год. Гэта павышае рызыку развіцця злаякасных пухлін у касманаўтаў, а таксама аслабляе імунную сістэму. Слабы імунітэт касманаўтаў можа спрыяць распаўсюджванню інфекцыйных захворванняў сярод членаў экіпажа, асабліва ў замкнёнай прасторы станцыі. Нягледзячы на прынятыя спробы па паляпшэнню механізмаў [[радыяцыйная абарона|радыяцыйнай абароны]], узровень пранікнення радыяцыі змяніўся нязначна ў параўнанні з паказчыкамі папярэдніх даследаванняў, якія праводзіліся, напрыклад, на станцыі «Мір». == Юрыдычны бок == === Прававыя ўзроўні === [[Выява:ISS Agreements.jpg|right|thumb|Вокладка Міжурадавага пагаднення аб касмічнай станцыі, падпісанага Дэніэлам Голдынам (былым дырэктарам [[НАСА]])|279x279px]] Прававая структура, якая рэгулюе юрыдычныя аспекты касмічнай станцыі, з’яўляецца разнапланавай і складаецца з чатырох узроўняў: * '''Першым''' узроўнем, які ўстанаўлівае правы і абавязкі бакоў, з’яўляецца «Міжурадавае пагадненне аб касмічнай станцыі» ({{lang-en|Space Station Intergovernmental Agreement — '''IGA'''}}), падпісанае [[29 студзеня]] [[1998]] года пятнаццаццю ўрадамі<ref>Шаснаццатая краіна праекту — Бразілія. [[Бразільскае касмічнае агенцтва]] ({{lang-en|[[:en:Brazilian Space Agency|Brazilian Space Agency]] — '''AEB'''}})</ref> краін, якія ўдзельнічаюць у праекце — Канадай, Расіяй, ЗША, Японіяй, і адзінаццаццю дзяржавамі — членамі [[ЕКА|Еўрапейскага касмічнага агенцтва]] (Бельгіяй, Вялікабрытаніяй, Германіяй, Даніяй, Іспаніяй, Італіяй<ref>[[Італьянскае касмічнае агенцтва]] ({{lang-en|[[:en:Italian Space Agency|Italian Space Agency]] — '''ISA'''}}) мае таксама дадатковы кантракт з НАСА, незалежна ад ЕКА.</ref>, Нідэрландамі, Нарвегіяй, Францыяй, Швейцарыяй і Швецыяй). У артыкуле № 1 гэтага дакумента адлюстраваны асноўныя прынцыпы праекта: *: ''Гэта пагадненне — доўгатэрміновая міжнародная структура на аснове шчырага партнёрства, для ўсебаковага праектавання, стварэння, развіцця і доўгачасовага выкарыстання заселенай грамадзянскай касмічнай станцыі ў мірных мэтах, у адпаведнасці з міжнародным правам.<ref>Законодательная основа МКС. [http://www.esa.int/esaHS/ESAH7O0VMOC_iss_0.html Европейское космическое агентство] {{ref-en}}</ref> Пры напісанні гэтага пагаднення за аснову быў узяты «[[Дагавор аб космасе]]» ад 1967<ref>{{З|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00024/22000.htm|title=«Договор о космосе 1967».}}</ref>, ратыфікаваны 98 краінамі і створаны на аснове традыцый міжнароднага марскога і паветранага права''<ref>С. Лесков. В невесомости жёсткие законы. [https://web.archive.org/web/20080904112035/http://www.izvestia.ru/science/article3110090/ izvestia.ru]</ref>. * Першы ўзровень партнёрства стаў асновай '''другога''' ўзроўню, які называецца «мемарандум аб узаемаразуменні» ({{lang-en|Memoranda of Understanding — '''MOU'''s}}). Гэтыя мемарандумы ўяўляюць сабой пагадненне паміж НАСА і чатырма нацыянальнымі касмічнымі агенцтвамі: ФКА, ЕКА, ККА і JAXA. Мемарандумы выкарыстоўваюцца для больш падрабязнага апісання роляў і абавязкаў партнёраў. Прычым, паколькі НАСА з’яўляецца прызначаным кіраўніком МКС, непасрэдна паміж гэтымі арганізацыямі асобных пагадненняў няма, толькі з НАСА. * Да '''трэцяга''' ўзроўню адносяцца бартэрныя пагадненні або дамоўленасці аб правах і абавязках бакоў — напрыклад, камерцыйнае пагадненне [[2005]] года паміж НАСА і Раскосмасам, ва ўмовы якога ўваходзілі адно гарантаванае месца для амерыканскага астранаўта ў складзе экіпажаў караблёў «Саюз» і частка карыснага аб’ёму для амерыканскіх грузаў на беспілотных «Прагрэсах» * '''Чацвёрты''' прававы ўзровень дапаўняе другі («мемарандум») і ўводзіць у дзеянне асобныя палажэнні з яго. Прыкладам яго з’яўляецца «Кодэкс паводзін на МКС», які быў распрацаваны ў мэтах выканання пункта 2 артыкула 11 Мемарандума аб узаемаразуменні — прававыя аспекты забеспячэння субардынацыі, дысцыпліны, фізічнай і інфармацыйнай бяспекі, і іншыя правілы паводзін для членаў экіпажа<ref>Кодекс поведения экипажа МКС. [http://www.akts.ru/content/view/1045/89/ akts.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120114033221/http://www.akts.ru/content/view/1045/89/ |date=14 студзеня 2012 }} {{ref-ru}}</ref>. === Структура ўласнасці === Структура ўласнасці праекта не прадугледжвае для яе членаў выразна ўстаноўленага працэнта на выкарыстанне касмічнай станцыі ў цэлым. Згодна з артыкулам № 5 (IGA), [[юрысдыкцыя]] кожнага з партнёраў распаўсюджваецца толькі на той кампанент станцыі, які за ім зарэгістраваны, а парушэнні прававых норм персаналам, унутры або па-за станцыяй, падлягаюць разбору згодна з законам той краіны, грамадзянамі якой тыя з’яўляюцца. [[Выява:Interior of Zarya ISS module.jpg|thumb|Інтэр’ер модуля «[[Зара, модуль МКС)|Зара]]»]] [[Файл:Tracy Caldwell Dyson in Cupola ISS.jpg|thumb|Трэйсі Колдвэл у [[Купал, модуль МКС|«Купале»]]]] Пагадненні аб выкарыстанні рэсурсаў МКС больш складаныя. Расійскія модулі «Звязда», «Пірс», «Пошук» і «Свтанне» вырабленыя і належаць Расіі, якая захоўвае права на іх выкарыстанне. Запланаваны модуль «Навука» таксама будзе выраблены ў Расіі і будзе ўключаны ў расійскі сегмент станцыі. Модуль «Зара» быў пабудаваны і дастаўлены на арбіту расійскім бокам, але зроблена гэта было на сродкі ЗША, таму ўласнікам дадзенага модуля на сённяшні дзень афіцыйна з’яўляецца НАСА. Для выкарыстання расійскіх модуляў і іншых кампанентаў станцыі краіны-партнёры выкарыстоўваюць дадатковыя двухбаковыя пагадненні (вышэйзгаданыя трэці і чацвёрты прававыя ўзроўні). Астатняя частка станцыі (модулі ЗША, еўрапейскія і японскія модулі, ферменныя канструкцыі, панэлі сонечных батарэй і два робаты-маніпулятары) па ўзгадненню бакоў выкарыстоўваюцца наступным чынам (у % ад агульнага часу выкарыстання): # «Каламбус» — 51 % для ЕКА, 49 % для НАСА # «Кібо» — 51 % для JAXA, 49 % для НАСА # «Дэстыні» — 100 % для НАСА У дадатак да гэтага: * НАСА можа выкарыстоўваць 100 % плошчу ферменных канструкцый; * Па дамоўленасці з НАСА, [[Канадскае касмічнае агенцтва|ККА]] можа выкарыстоўваць 2,3 % любых нерасійскіх кампанентаў<ref>{{cite web|url=http://www.asc-csa.gc.ca/eng/publications/er-0203-0201.asp|title=Evaluation of the Major Crown Project - The Canadian Space Station Program (MCP-CSSP)|archive-url=https://www.webcitation.org/60qki8GjG?url=http://www.asc-csa.gc.ca/eng/publications/er-0203-0201.asp|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>; * Працоўны час экіпажа, магутнасць ад сонечных батарэй, карыстанне дапаможнымі паслугамі (пагрузка/разгрузка, камунікацыйныя паслугі) — 76,6 % для НАСА, 12,8 % для JAXA, 8,3 % для ЕКА і 2,3 % для ККА. === Прававыя кур’ёзы === Да палёту першага касмічнага турыста не існавала нарматыўнай базы, якая рэгулюе палёты ў космас прыватных асоб. Але пасля палёту [[Дэніс Ціта|Дэніса Ціта]] краіны-ўдзельніцы праекта распрацавалі «Прынцыпы», якія вызначылі такое паняцце, як «Касмічны турыст», і ўсе неабходныя пытанні для яго ўдзелу ў экспедыцыі наведвання. У прыватнасці, такі палёт магчымы толькі пры наяўнасці спецыфічных медыцынскіх паказчыкаў, псіхалагічнай прыдатнасці, моўнай падрыхтоўкі, і, вядома, буйнога грашовага ўзносу. У той жа сітуацыі апынуліся і ўдзельнікі першага касмічнага вяселля ў 2003 годзе, бо падобная працэдура таксама не рэгулявалася ніякімі законамі<ref>[http://ria.ru/society/20080810/150249971.html Первая космическая свадьба едва не стоила космонавту карьеры], РИА Новости</ref>. У [[2000]] годзе рэспубліканская большасць у Кангрэсе ЗША прыняла заканадаўчы акт аб нераспаўсюджванні ракетных і ядзерных тэхналогій у Іране, згодна з якім, у прыватнасці, ЗША не маглі набываць у Расіі абсталяванне і караблі, неабходныя для будаўніцтва МКС. Аднак пасля катастрофы «Калумбіі», калі лёс праекта залежаў ад расійскіх «Саюзаў» і «Прагрэсаў», [[26 кастрычніка]] [[2005]] [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|кангрэс]] быў вымушаны прыняць папраўкі ў гэты законапраект, якія здымаюць усе абмежаванні для «любых пратаколаў, пагадненняў, мемарандумаў аб узаемаразуменні або кантрактаў» да [[1 студзеня]] [[2012]] г.<ref>Конгресс США разрешил использовать корабли «Союз» для полётов на МКС. [http://www.rian.ru/technology/cosmos/20051027/41906868.html rian.ru/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060528044759/http://www.rian.ru/technology/cosmos/20051027/41906868.html |date=28 мая 2006 }} {{ref-ru}}</ref><ref>НАСА взяла. [http://www.vremya.ru/2005/201/51/137767.html vremya.ru] {{ref-ru}}</ref> == Выдаткі == Выдаткі на будаўніцтва і эксплуатацыю МКС аказаліся значна большымі, чым гэта першапачаткова планавалася. У 2005 годзе, паводле ацэнкі ЕКА, з пачатку работ над праектам МКС з канца 1980-х гадоў да яго меркаванага тады заканчэння ў 2010 годзе было б выдаткавана каля 100 мільярдаў [[еўра]] (157 мільярдаў [[Долар ЗША|долараў]] або 65,3 мільярда [[Фунт стэрлінгаў|фунтаў стэрлінгаў]])<ref name = "costs">{{cite web|url=http://www.esa.int/esaHS/ESAQHA0VMOC_iss_0.html|title=How Much Does It Cost?|publisher=[[ЕКА]]|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkiQTrD?url=http://www.esa.int/esaHS/ESAQHA0VMOC_iss_0.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Аднак на сённяшні дзень плануецца, што эксплуатацыя станцыі закончыцца ў [[2020]] годзе, і сумарныя выдаткі ўсіх краін ацэньваюцца ў большую суму. Дакладна ацаніць кошт МКС вельмі няпроста. Да прыкладу, незразумела, як павінен разлічвацца ўзнос Расіі, бо Раскосмас выкарыстоўвае значна ніжэйшыя доларавыя расцэнкі, чым іншыя партнёры. === НАСА === Ацэньваючы праект у цэлым, большую частку выдаткаў НАСА складаюць комплекс мерапрыемстваў па забеспячэнні палётаў і выдаткі на кіраванне МКС. Іншымі словамі, бягучыя эксплуатацыйныя выдаткі складаюць значна большую частку з выдаткаваных сродкаў, чым выдаткі на будаўніцтва модуляў і іншых прылад станцыі, на падрыхтоўку экіпажаў, і на караблі дастаўкі. Выдаткі НАСА на МКС, без уліку выдаткаў на «Шатлы», з 1994 па 2005 год склалі 25,6 мільярда долараў<ref>Бюджет НАСА. [http://www.nasa.gov/about/budget/index.html nasa.gov] {{ref-en}}</ref>. На [[2005]] і [[2006]] гады прыйшлося прыкладна 1,8 мільярда долараў. Мяркуецца, што штогадовыя выдаткі будуць павялічвацца, і да 2010 года складуць 2,3 мільярда долараў. Затым, да завяршэння праекта ў [[2016]] годзе павелічэнне не плануецца, толькі [[Інфляцыя|інфляцыйныя]] карэкціроўкі. ==== Размеркаванне бюджэтных сродкаў ==== Ацаніць паартыкульны пералік затрат НАСА можна, напрыклад, па апублікаванаму касмічным агенцтвам дакументу<ref>МКС: Галоўныя падзеі фінансавага года. [http://www.nasa.gov/pdf/55411main_28%20ISS.pdf nasa.gov] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041101162122/http://www.nasa.gov/pdf/55411main_28%20ISS.pdf |date=1 лістапада 2004 }} {{ref-en}}</ref>, з якога відаць, як размеркаваліся 1,8 мільярда долараў, выдаткаваных НАСА на МКС у 2005 годзе: * ''Даследаванне і распрацоўка новага абсталявання'' — 70 мільёнаў долараў. Гэта сума была, у прыватнасці, пушчана на распрацоўкі навігацыйных сістэм, на інфармацыйнае забеспячэнне, на тэхналогіі па зніжэнню забруджвання навакольнага асяроддзя. * ''Забеспячэнне палётаў'' — 800 мільёнаў долараў. У гэту суму ўвайшлі: з разліку на кожны карабель, 125 млн долараў на праграмнае забеспячэнне, выхады ў адкрыты космас, забеспячэнне і тэхнічнае абслугоўванне чаўноў; дадаткова 150 млн долараў былі выдаткаваны на самі палёты, бартавое радыёэлектроннае абсталяванне і на сістэмы ўзаемадзеяння экіпажа і карабля; тыя 250 млн долараў, што засталіся, пайшлі на агульнае кіраванне МКС. * ''Запускі караблёў і правядзенне экспедыцый'' — 125 млн долараў на перадстартавыя аперацыі на касмадроме; 25 млн долараў на медыцынскае абслугоўванне; 300 млн долараў выдаткавана на кіраванне экспедыцыямі; * ''Праграма палётаў'' — 350 мільёнаў долараў выдаткаваны на выпрацоўку праграмы палётаў, на абслугоўванне наземнага абсталявання і праграмнага забеспячэння, для гарантаванага і бесперабойнага доступу на МКС. * ''Грузы і экіпажы'' — 140 мільёнаў долараў былі выдаткаваны на набыццё расходных матэрыялаў, а таксама на магчымасць ажыццяўляць дастаўку грузаў і экіпажаў на расійскіх караблях «Прагрэс» і «Саюз». ==== Кошт «Шатлаў» як частка выдаткаў на МКС ==== [[Выява:Upgrading Hubble during SM1.jpg|thumb|З дзесяці запланаваных палётаў, якія заставаліся да 2010 года, толькі адзін STS-125 паляцеў не да станцыі, а да [[Тэлескоп Хабл|тэлескопа «Хабл»]]]] Як згадвалася вышэй, НАСА не ўключае выдаткі на праграму «Шатл» ў асноўны артыкул выдаткаў станцыі, паколькі пазіцыянуе яго ў якасці асобнага праекта, незалежна ад МКС. Аднак са снежня 1998 года па май 2008 года, толькі 5 з 31 палёту чаўноў не былі звязаныя з МКС, а з пакінутых да 2011 года адзінаццаці запланаваных палётаў толькі адзін STS-125 паляцеў не на станцыі, а да тэлескопу «Хабл». Прыблізныя выдаткі па праграме «Шатл» па дастаўцы грузаў і экіпажаў астранаўтаў на МКС склалі: * Без уліку першага палёту ў [[1998]] годзе, з [[1999]] па [[2005]] гады, выдаткі склалі 24 млрд долараў. З іх 20 % (5 млрд [[Долар ЗША|долараў]]) не адносіліся да МКС. Разам — 19 мільярдаў долараў. * З [[1996]] па [[2006]] гады на палёты па праграме «Шатл» было запланавана выдаткаваць 20,5 млрд долараў. Калі з гэтай сумы адняць палёт да «Хабла», то ў выніку атрымаем тыя ж 19 мільярдаў долараў. Гэта значыць, сумарныя выдаткі НАСА на палёты да МКС за ўвесь перыяд складуць прыкладна 38 мільярдаў долараў. ==== Усяго ==== Беручы да ўвагі планы НАСА на перыяд з [[2011]] па [[2017]], у першым набліжэнні можна атрымаць сярэднегадавы расход — 2,5 млрд долараў, што на наступны перыяд з [[2006]] па 2017 гады складзе 27,5 мільярдаў долараў. Ведаючы выдаткі на МКС з [[1994]] па [[2005]] год (25,6 мільярдаў долараў) і склаўшы гэтыя лічбы, атрымаем выніковы афіцыйны вынік — 53 мільярды долараў. Неабходна таксама адзначыць, што ў гэту лічбу не ўваходзяць значныя выдаткі на праектаванне касмічнай станцыі «Свабода» ў 1980-х і пачатку 1990-х гадоў, і ўдзел у сумеснай праграме з Расіяй па выкарыстанні станцыі [[Мір (арбітальная станцыя)|«Мір»]], у 1990-х гадах. Напрацоўкі гэтых двух праектаў шматкроць выкарыстоўваліся пры будаўніцтве МКС. Улічваючы гэту акалічнасць, і беручы да ўвагі сітуацыю з «Шатламі», можна казаць пра больш чым двухразовае павелічэнне сумы выдаткаў, у параўнанні з афіцыйным — больш за 100 мільярдаў долараў толькі для ЗША. === ЕКА === [[ЕКА]] вылічыла, што яго ўклад за 15 гадоў існавання праекта складзе 9 мільярдаў [[еўра]]<ref>[http://www.space.com/news/0712050-sts122-esa-columbus.html European Hopes Ride on New Space Lab, Cargo Ship]</ref>. Выдаткі на модуль «Каламбус» перавышаюць 1,4 мільярда еўра (прыблізна 2,1 мільярда долараў), у тым ліку выдаткі на наземныя сістэмы кантролю і кіравання. Поўныя выдаткі на распрацоўку ATV складаюць прыблізна 1,35 мільярда еўра<ref>{{Cite web |url=http://www.dlr.de/iss/en/desktopdefault.aspx/tabid-4609//7588_read-11385/ |title=Europe sets a course for the ISS |access-date=8 верасня 2013 |archive-date=7 мая 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130507155428/http://www.dlr.de/iss/en/desktopdefault.aspx/tabid-4609/7588_read-11385/ |url-status=dead }}</ref>, пры гэтым кожны запуск «[[Арыян-5]]» каштуе прыблізна 150 мільёнаў еўра. === JAXA === Распрацоўка японскага эксперыментальнага модуля, галоўнага ўкладу [[JAXA]] ў МКС, каштавала прыблізна 325 мільярдаў [[Іена|іен]] (прыкладна 2,8 мільярда долараў)<ref>[http://www.cnes-tv.net/cnes_fr/cnesmag/cnesmag24_etranger.pdf Etranger World: Major Changes for Japan’s space sector] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080413225640/http://www.cnes-tv.net/cnes_fr/cnesmag/cnesmag24_etranger.pdf |date=13 красавіка 2008 }}</ref>. У 2005 годзе JAXA асігнавалася прыблізна 40 мільярдаў іен (350 мільёнаў USD) у праграму МКС<ref>[https://web.archive.org/web/20081206183659/http://www.space.com/spacenews/archive04/budgetarch_090704.html Space News: Japan Seeking 13 Percent Budget Hike for Space Activities]</ref>. Штогадовыя эксплуатацыйныя выдаткі японскага эксперыментальнага модуля складаюць 350—400 мільёнаў долараў. Акрамя таго, JAXA абавязалася распрацаваць і запусціць транспартны карабель H-II, поўны кошт распрацоўкі якога — 1 мільярд долараў. Выдаткі JAXA за 24 гады ўдзелу ў праграме МКС перавысяць 10 мільярдаў долараў. === Раскосмас === Значная частка бюджэту Расійскага касмічнага агенцтва выдаткоўваецца на МКС. З [[1998]] года было здзейснена больш за тры дзесяткі палётаў караблёў «Саюз» і «Прагрэс», якія з [[2003]] года сталі асноўнымі сродкамі дастаўкі грузаў і экіпажаў. Аднак пытанне, колькі [[Расія]] траціць на станцыю (у доларах ЗША), не простае. Існуючыя на сённяшні дзень 2 модулі на арбіце — вытворныя праграмы [[Мір (арбітальная станцыя)|«Мір»]], і таму выдаткі на іх распрацоўку нашмат ніжэйшыя, чым для іншых модуляў, аднак у такім выпадку, па аналогіі з Амерыканскімі праграмамі, варта гэтак жа ўлічыць выдаткі на распрацоўку адпаведных модуляў станцыі «Мір». Акрамя таго, абменны курс паміж рублём і доларам не дае адэкватна ацаніць сапраўдныя выдаткі Раскосмаса. Прыкладнае ўяўленне аб выдатках расійскага касмічнага агенцтва на МКС можна атрымаць зыходзячы з яго агульнага бюджэту, які на [[2005]] год склаў 25,156 мільярдаў рублёў, на [[2006]] — 31,806, на [[2007]] — 32,985 і на [[2008]] — 37,044 мільярдаў рублёў<ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=881635 Бюджет Роскосмоса в 2005—2010 годах]</ref>. Такім чынам, на станцыю ідзе менш за паўтара мільярда долараў ЗША ў год. == Крытыка == За ўсю гісторыю [[касманаўтыка|касманаўтыкі]], МКС — самы дарагі і, мабыць, самы крытыкуемы касмічны праект. Крытыку можна лічыць канструктыўнай або недальнабачнай, можна з ёй згаджацца ці аспрэчваць яе, але адно застаецца нязменным: станцыя існуе, сваім існаваннем яна даказвае магчымасць міжнароднага супрацоўніцтва ў космасе і павялічвае вопыт чалавецтва ў [[Касмічны палёт|касмічных палётах]], выдаткоўваючы на гэта велізарныя фінансавыя рэсурсы. === Крытыка ў ЗША === Крытыка амерыканскага боку ў асноўным накіравана на кошт праекта, якая ўжо перавышае 100 мільярдаў долараў. Гэтыя грошы, на думку крытыкаў, можна было б з большай карысцю выдаткаваць на аўтаматычныя (беспілотныя) палёты для даследавання [[Касмічная прастора|блізкага космасу]] або на навуковыя праекты, якія праводзяцца на Зямлі. У адказ на некаторыя з гэтых крытычных заўваг абаронцы пілатуемых касмічных палётаў кажуць, што крытыка праекта МКС з’яўляецца блізарукай і што аддача ад пілатуемай касманаўтыкі і даследаванняў у космасе ў матэрыяльным плане вымяраецца мільярдамі долараў. Як лічыць Джэром Шні ({{lang-en|Jerome Schnee}}), ускосны эканамічны складнік ад дадатковых даходаў, звязаных з даследаваннем космасу, у шмат разоў перавышае пачатковыя дзяржаўныя інвестыцыі<ref>[http://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=587696&id=1&qs=Ntt%3DGinzburg%2C+%252BE.%253B%252BKuhn%2C+%252BJ.%252BW.%253B%252BSchnee%26Ntk%3Dall%26Ntx%3Dmode%2520matchall%26N%3D0%26Ns%3DHarvestDate%257c1 Отчёт о экономической составляющей крупных проектов НАСА (1976 год)] ntrs.nasa.gov {{ref-en}}</ref>. Аднак у заяве [[:en:Federation of American Scientists|Федэрацыі амерыканскіх вучоных]] сцвярджаецца, што [[норма прыбытку]] [[НАСА]] ад дадатковых даходаў фактычна вельмі нізкая, за выключэннем распрацовак у аэранаўтыцы, якія паляпшаюць продаж [[самалёт]]аў<ref>[http://www.fas.org/spp/eprint/jp_950525.htm Рассказы о «дополнительных технологических доходах» НАСА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080515220234/http://www.fas.org/spp/eprint/jp_950525.htm |date=15 мая 2008 }} Федерация американских учёных {{ref-en}}</ref>. Крытыкі таксама кажуць, што НАСА часта прылічае да сваіх дасягненняў распрацоўкі іншых кампаній, ідэі і распрацоўкі якіх, магчыма, былі выкарыстаны НАСА, але мелі іншыя перадумовы, незалежныя ад касманаўтыкі. На самай справе, на думку крытыкаў, карыснымі і даходнымі з’яўляюцца беспілотныя [[Спадарожнікавыя сістэмы навігацыі|навігацыйныя]], метэаралагічныя і ваенныя спадарожнікі<ref>Robert Park, «The Virtual Astronaut». [http://www.thenewatlantis.com/archive/4/park.htm The New Atlantis] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070310200606/http://www.thenewatlantis.com/archive/4/park.htm |date=10 сакавіка 2007 }} {{ref-en}}</ref>. НАСА шырока асвятляе дадатковыя даходы ад будаўніцтва МКС і ад работ, выкананых на ёй, тады як афіцыйны спіс выдаткаў НАСА намнога карацейшы і сакрэтны<ref>[http://www.sti.nasa.gov/tto/ Дадатковыя даходы НАСА.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120404110711/http://www.sti.nasa.gov/tto/ |date=4 красавіка 2012 }} sti.nasa.gov {{ref-en}}</ref>. === Крытыка навуковых аспектаў === На думку прафесара Роберта Парка ({{lang-en|[[:en:Robert L. Park|Robert Park]]}}), большасць з запланаваных навуковых даследаванняў не маюць першачарговай важнасці. Ён адзначае, што [[мэта]] большасці навуковых даследаванняў у касмічнай лабараторыі — правесці іх ва ўмовах мікрагравітацыі, што можна зрабіць значна танней ва ўмовах штучнай [[Бязважкасць|бязважкасці]] (у спецыяльным самалёце, які ляціць па парабалічнай траекторыі ({{lang-en|[[:en:Reduced gravity aircraft|reduced gravity aircraft]]}})<ref>Роберт Парк, [http://bobpark.physics.umd.edu/WN06/wn091506.html «Космическая станция разворачивает солнечные батареи»] bobpark.physics.umd.edu {{ref-en}}</ref>. У планы будаўніцтва МКС уваходзілі два навукаёмістыя кампаненты — магнітны альфа-спектрометр і модуль цэнтрыфуг ({{lang-en|[[:en:Centrifuge Accommodations Module|Centrifuge Accommodations Module]])}}. Першы працуе на станцыі з мая 2011 года. Ад стварэння другога адмовіліся ў 2005 годзе ў выніку карэкцыі планаў завяршэння будаўніцтва станцыі. Вузкаспецыялізаваныя эксперыменты, якія праводзяцца на МКС, абмежаваны адсутнасцю адпаведнай апаратуры. Напрыклад, у 2007 годзе праводзіліся даследаванні ўплыву фактараў касмічнага палёту на арганізм чалавека, якія закранаюць такія аспекты, як нырачныя камяні, цыркадны рытм (цыклічнасць біялагічных працэсаў у арганізме чалавека), уплыў касмічнага выпраменьвання на [[Нервовая сістэма|нервовую сістэму]] чалавека<ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/Renal-Stone.html Исследования НАСА в 2007 году: «Почечные камни»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080916102157/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/Renal-Stone.html |date=16 верасня 2008 }} Сайт НАСА {{ref-en}}</ref><ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/Sleep-Long.html Исследования НАСА в 2007 году: «Спячка»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080916102107/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/Sleep-Long.html |date=16 верасня 2008 }} Сайт НАСА {{ref-en}}</ref><ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/ALTEA.html Исследования НАСА в 2007 году: «Аномалии [[ЦНС]] во время длительного пребывания в космосе»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071130072708/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/science/experiments/ALTEA.html |date=30 лістапада 2007 }} Сайт НАСА {{ref-en}}</ref>. Крытыкі сцвярджаюць, што практычная каштоўнасць гэтых даследаванняў невялікая, бо рэаліі сённяшняга даследаванні блізкага космасу — беспілотныя аўтаматычныя караблі. === Крытыка тэхнічных аспектаў === Амерыканскі журналіст Джэф Фуст ({{lang-en|[[:en:Jeff Foust|Jeff Foust]]}}) сцвярджаў, што для тэхнічнага абслугоўвання МКС патрабуецца занадта шмат дарагіх і небяспечных выхадаў у адкрыты космас<ref>Джэф Фуст. [http://www.thespacereview.com/article/453/1 «Проблемы на космической станции» (2005 год)] The Space Review {{ref-en}}</ref>. Ціхаакіянскае Астранамічнае Таварыства ({{lang-en|[[:en:Astronomical Society of the Pacific|The Astronomical Society of the Pacific]])}} у пачатку праектавання МКС звяртала ўвагу на занадта высокае нахіленне арбіты станцыі. Калі для расійскага боку гэта робіць запускі таннейшымі, то для амерыканскага гэта нявыгадна. Уступка, якую НАСА зрабіла для РФ з-за геаграфічнага становішча [[Байканур]]а, у канчатковым выніку, магчыма, павялічыць сумарныя выдаткі на будаўніцтва МКС<ref>Джэймс Секоскі, Джордж Масер. [http://www.astrosociety.org/education/publications/tnl/34/space2.html «Уперад і вышэй» (1996 год)] Ціхаакіянскае Астранамічнае Грамадства {{ref-en}}</ref>. У цэлым дэбаты ў амерыканскім грамадстве зводзяцца да абмеркавання мэтазгоднасці МКС, у аспекце касманаўтыкі ў больш шырокім сэнсе. Некаторыя абаронцы сцвярджаюць, што акрамя яе навуковай каштоўнасці, гэта — важны прыклад міжнароднага супрацоўніцтва. Іншыя сцвярджаюць, што МКС патэнцыяльна, пры належных намаганнях і ўдасканаленнях, магла б зрабіць палёты да [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] і [[Марс]]а больш эканамічнымі. Так ці інакш, асноўная сутнасць выказванняў адказаў на крытыку заключаецца ў тым, што цяжка чакаць сур’ёзнай фінансавай аддачы ад МКС, хутчэй, яе галоўнае прызначэнне — стаць часткай агульнасусветнага пашырэння магчымасцей [[Касмічны палёт|касмічных палётаў]]. === Крытыка ў Расіі === У [[Расія|Расіі]] крытыка праекта МКС у асноўным нацэлена на неактыўную пазіцыю кіраўніцтва [[Федэральнае касмічнае агенцтва|Федэральнага касмічнага агенцтва (ФКА)]] па адстойванні расійскіх інтарэсаў у параўнанні з амерыканскім бокам, які заўсёды ўважліва сочыць за захаваннем сваіх нацыянальных прыярытэтаў. Напрыклад, журналісты задаюць пытанні аб тым, чаму ў Расіі няма ўласнага праекта арбітальнай станцыі, і чаму Расія траціць грошы на праект, уласнікам якога з’яўляюцца ЗША, у той час як гэтыя сродкі можна было б пусціць на цалкам расійскую распрацоўку. На думку кіраўніка РКК «Энергія» Віталя Лапаты, прычынай гэтага з’яўляюцца кантрактныя абавязацельствы і недахоп фінансавання<ref name="Spacenews1">[http://www.spacenews.ru/live/akt_int.asp?id=23146 РКК «Энергия»: откат назад] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080422020039/http://www.spacenews.ru/live/akt_int.asp?id=23146 |date=22 красавіка 2008 }} spacenews.ru {{ref-ru}}</ref>. У свой час станцыя [[Мір (арбітальная станцыя)|«Мір»]] стала для [[ЗША]] крыніцай вопыту ў будаўніцтве і даследаваннях на МКС, а пасля аварыі «Калумбіі» расійскі бок, дзейнічаючы згодна з партнёрскім пагадненнем з [[НАСА]] і даставіўшы на станцыю абсталяванне і касманаўтаў, практычна ў адзіночку выратаваў праект. Гэтыя абставіны спарадзілі крытычныя выказванні ў адрас ФКА аб недаацэнцы ролі Расіі ў праекце. Так, напрыклад, касманаўт Святлана Савіцкая адзначала, што навукова-тэхнічны ўклад Расіі ў праект недаацэнены, і што партнёрскае пагадненне з НАСА не адказвае расійскім нацыянальным інтарэсам у фінансавым плане. Да гэтага можна таксама дадаць, што амерыканскі бок пярэчыў супраць пераносу навуковага абсталявання са станцыі «Мір» на МКС<ref>[http://www.novosti-kosmonavtiki.ru/content/numbers/218/16.shtml В. Лындин. «Начало конца»] «Новости космонавтики» {{ref-ru}}</ref>. Аднак пры гэтым варта ўлічыць, што ў пачатку будаўніцтва МКС расійскі сегмент станцыі аплачвалі ЗША, даючы крэдыты, пагашэнне якіх прадугледжана толькі да заканчэнню будаўніцтва<ref name="tvoygolos">Телепередача Светланы Сорокиной «Основной инстинкт»: Зачем нам космос? (2003.06.10) [http://tvoygolos.narod.ru/oi/2003.06.10.htm tvoygolos.narod.ru] {{ref-ru}}</ref>. Гаворачы аб навукова-тэхнічным складніку, журналісты адзначаюць малую колькасць новых навуковых эксперыментаў, якія праводзяцца на станцыі, тлумачачы гэта тым, што Расія не можа вырабіць і паставіць на станцыю патрэбнае абсталяванне па прычыне адсутнасці сродкаў<ref>[http://www.pereplet.ru/news/index.cgi?id=10285 «Что бы сказал Королёв?» (2002 год)] pereplet.ru {{ref-ru}}</ref>. На думку Віталя Лапаты, сітуацыя зменіцца, калі адначасовая прысутнасць касманаўтаў на МКС павялічыцца да 6 чалавек<ref name="Spacenews1"/>. Акрамя гэтага, падымаюцца пытанні аб мерах бяспекі ў [[форс-мажор]]ных сітуацыях, звязаных з магчымай стратай кіравання станцыі. Так, на думку касманаўта Валерыя Руміна, небяспека заключаецца ў тым, што калі МКС стане некірумай, яе нельга будзе затапіць як станцыю «Мір»<ref name="tvoygolos"/>. На думку крытыкаў, міжнароднае супрацоўніцтва, якое з’яўляецца адным з асноўных аргументаў на карысць станцыі, таксама з’яўляецца спрэчным. Як вядома, па ўмове міжнароднага пагаднення, краіны не абавязаны дзяліцца сваімі навуковымі распрацоўкамі на станцыі. За [[2006]]—[[2007]] гады ў касмічнай сферы паміж Расіяй і ЗША не было новых вялікіх ініцыятыў і буйных праектаў<ref>[http://www.ras.ru/digest/showdnews.aspx?id=feee1333-7703-4a2e-a882-4f6865a11075&_Language=ru «Судьба МКС пока не ясна»] Российская Академия Наук {{ref-ru}}</ref>. Акрамя таго, многія мяркуюць, што краіна, якая ўкладвае ў свой ​​праект 75 % сродкаў, наўрад ці захоча мець паўнапраўнага партнёра, які да таго ж з’яўляецца яе асноўным канкурэнтам у барацьбе за першае месца ў асваенні касмічнай прасторы<ref>[http://www.inauka.ru/space/article53396.html «Россия и Америка в космосе: вместе или порознь?»] Известия науки {{ref-ru}}</ref>. Таксама крытыкуецца, што значныя сродкі былі накіраваны на пілатуемыя праграмы, а шэраг праграм па распрацоўцы спадарожнікаў праваліўся<ref name="на земле"/>. У 2003 годзе Юрый Копцеў у інтэрв’ю «Известиям» заявіў, што ва ўгоду МКС касмічная навука зноў засталася на Зямлі<ref name="на земле">{{cite web|url=http://nvo.ng.ru/concepts/2011-05-27/10_orbita.html|title=С высокой орбиты – на контроль за микроспутниками|last=Кисляков|first=Андрей|date=2011-05-27|publisher=НВО|access-date=2011-05-30|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkiYVzg?url=http://nvo.ng.ru/concepts/2011-05-27/10_orbita.html|archive-date=11 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. == Доўгачасовыя экіпажы МКС == Усе доўгачасовыя экіпажы называюцца «МКС-N», дзе N гэта нумар, які павялічваецца на адзінку пасля кожнай экспедыцыі. Працягласць экспедыцыі звычайна складае паўгода. Пачаткам экспедыцыі лічыцца адбыццё папярэдняга экіпажа на касмічным караблі «Саюз». Да [[17 студзеня]] [[2012]] года на станцыі пабывала 30 доўгачасовых экспедыцый, у складзе якіх працавалі 30 расійскіх [[касманаўт]]аў, 35 амерыканскіх астранаўтаў, 5 еўрапейскіх, 3 японскіх і адзін астранаўт з Канады. Усяго ж на станцыі пабывалі 37 расійскіх касманаўтаў, 133 амерыканскіх астранаўтаў, 24 касманаўта ад Еўропы, Канады і Японіі, а таксама 7 [[касмічны турыст|касмічных турыстаў]], прычым адзін турыст наведаў станцыю двойчы. Па дамоўленасці бакоў, расійскі экіпаж з трох чалавек павінен быў пастаянна працаваць у сваім сегменце, чатыры астранаўты ў амерыканскім сегменце дзеляць час прапарцыянальна ўкладам у будаўніцтва станцыі: ЗША — каля 76 %, Японія — 13 %, ЕКА — 8 % і Канада — 3 %. МКС — гэта самы наведваны арбітальны касмічны комплекс у гісторыі касманаўтыкі. На 17 студзеня 2012 года колькасць наведванняў склала 328 (на станцыі [[Мір (арбітальная станцыя)|«Мір»]] за час яе існавання — 137). Калі не лічыць паўторных наведванняў, то на МКС пабывала 204 касманаўты (на станцыі «Мір» — 104)<ref>Статыстыку наведванняў можна атрымаць, прааналізаваўшы дадзеныя на сайце НАСА: {{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/expeditions/index.html|title=Space Station Crew|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkpzRMK?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/expeditions/index.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=6 верасня 2013|url-status=live}} і {{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/list_main.html|title=Shuttle Missions|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkqP9rG?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/list_main.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. 22 лістапада 2010 г. працягласць бесперапыннага знаходжання чалавека на борце МКС перавысіла 3641 дзень, тым самым быў пабіты рэкорд, які належыць станцыі «Мір»<ref>{{cite news|url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=13308|title=МКС побила рекорд станции "Мир" по непрерывному нахождению космонавтов на ней|date=26 октября 2010|publisher=Сайт [[Роскосмос]]а|access-date=2010-11-01}} {{Cite web |url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=13308 |title=Архіўная копія |access-date=8 верасня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618182854/http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=13308 |archive-date=18 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=13308 |title=Архіўная копія |access-date=8 верасня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618182854/http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=13308 |archive-date=18 чэрвеня 2013 }}</ref>. == Рознае == === Вышыня арбіты === Вышыня арбіты МКС пастаянна змяняецца. За кошт трэння аб разрэджаную атмасферу адбываецца паступовае тармажэнне і страта вышыні. Усе караблі, якія прыходзяць, дапамагаюць набраць вышыню за кошт сваіх рухавікоў. Некаторы час абмяжоўваліся кампенсацыяй зніжэння. У апошні час вышыня арбіты няўхільна расце. [[10 лютага]] [[2011]] вышыня палёту Міжнароднай Касмічнай Станцыі склала каля 353 кіламетраў над узроўнем мора<ref>{{cite web|url=http://www.km.ru/news/vysota-orbity-mks-vyrosla-na-900-metrov|title=Высота орбиты ўвеличена|publisher=km|date=10 февраля 2011 года|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/60qksragB?url=http://www.km.ru/news/vysota-orbity-mks-vyrosla-na-900-metrov|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. [[15 чэрвеня]] 2011 павялічылася на 10,2 кіламетра і склала 374,7 кіламетра. [[29 чэрвеня]] 2011 г. вышыня арбіты склала 384,7 кіламетра<ref>{{cite web|url=http://pda.rg.ru/2011/06/20/mks-anons.html|title=Высота ўвеличена|publisher=РГ|date=28 июня 2011 года|language=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/60qktgwUd?url=http://pda.rg.ru/2011/06/20/mks-anons.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=live}}</ref>. Для таго, каб знізіць да мінімуму ўплыў атмасферы, станцыю трэба было падняць да 390—400 км, але на такую ​​вышыню не маглі падымацца амерыканскія шатлы. Таму станцыя ўтрымлівалася на вышынях 330—350 км шляхам перыядычнай карэкцыі рухавікамі. У сувязі з заканчэннем праграмы палёту шатлаў, гэта абмежаванне знята<ref name="autogenerated2">У красавіку 2013 арбіту МКС паднялі до 435 кіламетраў [http://www.polit.ru/news/2013/04/04/space_mks_up_1/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130626204553/http://polit.ru/news/2013/04/04/space_mks_up_1/|date=26 чэрвеня 2013}} {{ref-en}}</ref><ref name="Stat1">Амплітуда палёту МКС за апошн. 365 дзён. [http://www.heavens-above.com/issheight.aspx?lat=0&lng=0&alt=0&loc=Unspecified&TZ=CET heavens-above.com] {{ref-en}}</ref>. === Часавы пояс === На МКС выкарыстоўваецца [[сусветны каардынаваны час]] (UTC), ён практычна аднолькава адрозніваецца ад часоў двух цэнтраў кіравання ў [[Х’юстан]]е і [[Каралёў (горад)|Каралёве]]. Праз кожныя 16 узыходаў/заходаў зачыняюцца ілюмінатары станцыі, каб стварыць ілюзію начнога зацямнення. Каманда звычайна прачынаецца ў 7:00 раніцы (UTC), экіпаж звычайна працуе каля 10 гадзін кожны будні дзень і каля пяці гадзін кожную суботу<ref>[http://spaceflight.nasa.gov/station/crew/exp7/luletters/lu_letter9.html Ed’s Musings from Space] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120901183936/http://spaceflight.nasa.gov/station/crew/exp7/luletters/lu_letter9.html |date=1 верасня 2012 }}. Expedition 7 astronaut Ed Lu, Updated: 09/08/2003 Accessed August 2007</ref>. Падчас візітаў шатлаў экіпаж МКС звычайна прытрымліваецца Mission Elapsed Time (MET) — агульнаму палётнаму часу шатла, які не прывязаны да канкрэтнага [[Часавы пояс|часавага пояса]], а лічыцца выключна ад часу старту касмічнага чоўна<ref name="MET">{{cite web|url=http://science.nasa.gov/Realtime/Rocket_Sci/clocks/time-met.html|title=Mission Elapsed Time explained|date=1995-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20030820193632/http://science.nasa.gov/Realtime/Rocket_Sci/clocks/time-met.html|archive-date=20 жніўня 2003|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="STS-113-interview">{{cite web|url=http://spaceflight.nasa.gov/feedback/expert/answer/crew/sts-113/index_2.html|title=Ask the STS-113 crew: Question 14|date=2002-12-07|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkrU75R?url=http://spaceflight.nasa.gov/feedback/expert/answer/crew/sts-113/index_2.html|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. Экіпаж МКС загадзя зрушвае час свайго сну перад прыбыццём чоўна і вяртаецца да ранейшага рэжыму пасля яго адбыцця. === Атмасфера === На станцыі падтрымліваецца атмасфера, блізкая да [[Атмасфера Зямлі|зямной]]<ref>[http://science.howstuffworks.com/space-station2.htm How Space Stations Work] by Craig Freudenrich, Ph.D. at Howstuffworks. Accessed January 2008</ref>. Нармальны атмасферны ціск на МКС — 101,3 [[Паскаль (адзінка вымярэння)|кілапаскаля]], такі ж, як на [[Узровень мора|ўзроўні мора]] на Зямлі. Атмасфера на МКС не супадае з атмасферай, якая падтрымліваецца ў шатле, таму пасля прыстыкоўкі касмічнага чоўна адбываецца выраўноўванне ціскаў і складу газавай сумесі па абодва бакі [[Атмасферны шлюз|шлюза]]<ref>[http://nasaexplores.com/show2_5_8a.php?id=04-032&gl=58 The Air Up There]. NASAexplores: April 29, 2004. Accessed January 2008.</ref>. Прыкладна з [[1999]] па [[2004]] гады ў [[NASA]] існаваў і распрацоўваўся праект IHM (Inflatable Habitation Module), у якім планавалася выкарыстанне ціску атмасферы на станцыі для разгортвання і стварэння працоўнага аб’ёму дадатковага заселенага модуля. Корпус гэтага модуля меркавалася вырабіць з [[кеўлар]]авай тканіны з герметычнай унутранай абалонкай з газанепранікальнага сінтэтычнага [[каўчук]]у. Аднак, у [[2005]] годзе па прычыне нявырашанасці большасці праблем, пастаўленых у праекце (у прыватнасці, праблемы абароны ад часціц [[касмічнае смецце|касмічнага смецця]]), праграма IHM была зачынена. === Мікрагравітацыя === Прыцягненне Зямлі на вышыні арбіты станцыі складае 90 % ад прыцягнення на ўзроўні мора<ref>Па [[Закон сусветнага прыцягнення|закону сусветнага прыцягнення]] прыцягненне паміж целамі падае прапарцыянальна квадрату адлегласці паміж імі. Значыць, сіла цяжару на станцыі меншая ў (R/R+r)² раз, дзе R — радыус [[Планета Зямля|Зямлі]], а r — вышыня арбіты МКС. Узяўшы R=6371,3 км і r=340,5 км, атрымаем 0,901</ref>. Стан бязважкасці абумоўлены пастаянным свабодным падзеннем МКС, якое, згодна з [[Прынцып эквівалентнасці сіл гравітацыі і інерцыі|прынцыпам эквівалентнасці]], раўназначна адсутнасці прыцягнення. Асяроддзе на станцыі часцяком апісваецца як мікрагравітацыя, з-за чатырох эфектаў: * Тармозячы ціск рэшткавай атмасферы. * Вібрацыйныя паскарэнні з-за працы механізмаў і перамяшчэння экіпажа станцыі. * Карэкцыя арбіты. * Неаднароднасць гравітацыйнага поля Зямлі прыводзіць да таго, што розныя часткі МКС прыцягваюцца да Зямлі з рознай сілай. Усе гэтыя фактары ствараюць паскарэнні, якія дасягаюць значэнняў 10⁻³…10⁻¹ [[Паскарэнне свабоднага падзення|g]]<ref>{{cite web|url=http://www.spaceflight.esa.int/users/downloads/userguides/physenv.pdf|title=European Users Guide to Low Gravity Platforms|format=PDF|publisher=European Space Agency|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20060624182459/http://www.spaceflight.esa.int/users/downloads/userguides/physenv.pdf|archive-date=24 чэрвеня 2006|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.federalspace.ru/Doc1Show.asp?DocID=14|title=Весомый фактор невесомости.|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20060212225120/http://www.federalspace.ru/Doc1Show.asp?DocID=14|archive-date=12 лютага 2006|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. === Касмічны турызм і завочнае вяселле === Па стане на пачатак 2013 МКС наведала 8 [[касмічны турызм|касмічных турыстаў]]<ref>{{cite web|url=http://www.spaceadventures.com/index.cfm?fuseaction=orbital.Clients|title=Space Adventures : Our Clients|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkqWAIy?url=http://www.spaceadventures.com/index.cfm?fuseaction=orbital.Clients|archive-date=11 жніўня 2011|access-date=8 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>, кожны з іх заплаціў ад 20 да 30 мільёнаў долараў, усе турысты былі дастаўлены на станцыю расійскімі караблямі «Саюз». Таксама на станцыі адбылося завочнае вяселле: касманаўт Юрый Маленчанка, які знаходзіўся на станцыі, ажаніўся з Кацярынай Дзмітрыевай з [[Тэхас]]а, якая знаходзілася на Зямлі. Па законах штата Тэхас жаніх ці нявеста могуць адсутнічаць на вяселлі (юр. ''Proxy Marriage Ceremony''), калі ён ці яна прадстаўлены даверанай асобай<ref>[http://ria.ru/society/20080810/150249971.html Космическая свадьба — РИА Новости]</ref>. === Рэклама падрыхтоўкі для гольфа === ''Golf Shot Around The World'' — так называлася рэкламнае мерапрыемства, выкананае падчас выхаду ў адкрыты космас. Спецыяльны мячык для [[гольф]]а са сплаву [[Скандый|скандыю]], абсталяваны прыладай адсочвання каардынат, быў выбіты касманаўтам і адпраўлены на нізкую калязямную арбіту. Гэта рэкламная акцыя была праплачана канадскай кампаніяй — вытворцам спартыўнага абсталявання Element 21 Golf, грошы пайшлі Раскосмасу. Меркавалася, што гэта мерапрыемства будзе выканана падчас МКС-13, але падзея адбылася 23 лістапада 2006 г. падчас экспедыцыі МКС-14<ref name="golf">{{Cite web|url=http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=1093|title=Golf or Science: What is NASA’s Plan for the Space Station?|access-date=13 ноября|publisher=Space Ref.com|datepublished=2006|author=Keith Cowing|archive-url=https://www.webcitation.org/60qkqmbS3?url=http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=1093|archive-date=11 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. === Назіранне за МКС === Памеры станцыі дастатковыя для яе назірання няўзброеным вокам з паверхні Зямлі. МКС назіраецца як досыць яркая зорка, якая даволі хутка ідзе па небе прыблізна з захаду на ўсход ([[вуглавая хуткасць]] каля 1 градуса ў секунду). У залежнасці ад пункта назірання, максімальнае значэнне яе [[Зорная велічыня|зорнай велічыні]] можа прымаць значэнне ад −4{{sup|m}} да 0{{sup|m}}. Еўрапейскае касмічнае агенцтва, сумесна з сайтам «[http://www.heavens-above.com www.heavens-above.com]», дае магчымасць усім жадаючым даведацца расклад пралётаў МКС над пэўным населеным пунктам планеты. Зайшоўшы на старонку сайта, прысвечаную МКС, і ўвёўшы лацінкай назву горада, які цікавіць, можна атрымаць дакладны час і графічны малюнак траекторыі палёту станцыі над ім, на бліжэйшыя дні. Таксама расклад пралётаў можна паглядзець на [http://www.amsat.org www.amsat.org]. Траекторыю палёту МКС у рэальным часе можна ўбачыць на сайце Федэральнага Касмічнага Агенцтва. Таксама можна выкарыстоўваць праграму «Heavensat» (або «Orbitron»). На сайце [http://www.iss.stormway.ru www.iss.stormway.ru] транслюецца відэа з камер, усталяваных на борце МКС, у рэжыме рэальнага часу, а таксама адлюстроўваецца інфармацыя аб бягучым становішчы станцыі. Выявы Міжнароднай касмічнай станцыі, атрыманыя з дапамогай адаптыўнай аптычнай сістэмы: * [http://www.npk-spp.ru/images/stories/adapt_optika/a_opt_2.jpg Адлегласць 416,344 км] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131118184217/http://www.npk-spp.ru/images/stories/adapt_optika/a_opt_2.jpg |date=18 лістапада 2013 }} * [http://www.npk-spp.ru/images/stories/adapt_optika/a_opt_3.jpg Адлегласць 426,555 км] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131118184218/http://www.npk-spp.ru/images/stories/adapt_optika/a_opt_3.jpg |date=18 лістапада 2013 }} == Гл. таксама == * [[Мір (арбітальная станцыя)|Мір, арбітальная станцыя]] * [[Скайлэб]] == Заўвагі == <references group="кам." /> == Зноскі == {{reflist|2}} == Спасылкі == ;На рускай мове * [http://iss.stormway.ru Прямая трансляция с вэб-камеры на Международной космической станции и слежение за орбитой] * [http://www.astronomy.domachevo.com/satellites-iss001.htm Международная космическая станция в любительские телескопы] * [http://www.energia.ru/rus/iss/iss.html РКК «Энергия». Международная космическая станция] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130822084919/http://www.energia.ru/rus/iss/iss.html |date=22 жніўня 2013 }} * [http://www.mcc.rsa.ru/mks.htm ЦУП Федерального космического агентства: МКС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180220031112/http://www.mcc.rsa.ru/mks.htm |date=20 лютага 2018 }} * [http://www.mcc.rsa.ru/arh_vid.htm ЦУП Федерального космического агентства: Архив полётов к МКС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140913200058/http://www.mcc.rsa.ru/arh_vid.htm |date=13 верасня 2014 }} * [http://www.federalspace.ru/main.php?id=48 Дневник космонавта Максима Сураева] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130830133541/http://www.federalspace.ru/main.php?id=48 |date=30 жніўня 2013 }} * [http://offline.computerra.ru/2007/701/332437/ Компьютеры особого назначения: статья об используемых на МКС ЭВМ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090205213548/http://offline.computerra.ru/2007/701/332437/ |date=5 лютага 2009 }} * [http://www.starmission.ru/blog/supervisions/90.html Список онлайн сервисов для мониторинга передвижения и расчета координат МКС] * [http://195.230.87.100/ru/iss/researches/iss_rs_guide.pdf ОАО «РКК „Энергия“ им. С. П. Королева», 2004 Российский сегмент МКС. Справочник пользователя]{{Недаступная спасылка}} * [http://polit.ru/news/2013/05/29/space_mks_speed/ Установлен мировой рекорд минимального времени полета от Байконура до МКС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130608003509/http://www.polit.ru/news/2013/05/29/space_mks_speed |date=8 чэрвеня 2013 }} ;На іншых мовах * [http://www.nasa.gov/multimedia/3d_resources/station_spacewalk_game.html Station Spacewalk Game] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130924060751/http://www.nasa.gov/multimedia/3d_resources/station_spacewalk_game.html |date=24 верасня 2013 }} {{ref-en}} * [http://www.tietronix.com/anim/pao/s1A1.html ISS build-up simulation] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080725005018/http://www.tietronix.com/anim/pao/s1A1.html |date=25 ліпеня 2008 }} {{ref-en}} * [http://www.nasa.gov/multimedia/nasatv/index.html?param=station Вэб-камера и переговоры с МКС] {{ref-en}} ;Відэа * [http://tvroscosmos.ru/?page=mks Вести с орбиты. Видео с борта МКС.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130922185156/http://tvroscosmos.ru/?page=mks |date=22 верасня 2013 }} * {{youtube|FG0fTKAqZ5g|Начная Зямля з борта МКС}} * {{youtube|i_Yp64ZaAJs|25-хвілінная відэа-экскурсія па МКС ад астранаўта Суніты Уільямс}} {{Добры артыкул|Тэхніка|Астраномія}} {{Нарматыўны кантроль}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1998 годзе]] [[Катэгорыя:Міжнародныя касмічныя праекты]] [[Катэгорыя:Арбітальныя станцыі]] 5bbomcbpeg2r7treppy219adyf0oqug 0 171115 5163154 5152712 2026-07-09T08:28:14Z ~2026-38915-77 170915 /* Біяграфія */ 5163154 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Стаброўскі}} {{мастак}} [[Файл:Kazimierz Stabrowski grób.JPG|thumb|Магіла Казіміра Стаброўскага]] '''Казімір Стабро́ўскі'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-pl|Kazimierz Stabrowski}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[жывапіс]]ец, [[педагог]]. == Біяграфія == Паходзіў з сям’і землеўладальнікаў. У 1880—1887 гадах навучаўся ў Беластоцкай рэальнай вучэльні, а пасля, у 1887—1897 гадах, вучыўся ў [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Імператарскай акадэміі прыгожых мастацтваў у Санкт-Пецярбургу]] пад кіраўніцтвам [[Пвал Чысцякоў|Паўла Чысцякова]], пазней (з 1895 г.) у майстэрні [[Ілья Рэпін|Ільі Рэпіна]]. У Акадэміі ён падтрымліваў кантакты з іншымі студэнтамі з [[Літва|Літвы]], сярод якіх былі: [[Фердынанд Рушчыц]], [[Генрык Вейсенгоф]] i [[Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч (мастак)|Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч]], а таксама з рускімі, асабліва з сябрамі Таварыства А. Куінджы<ref>Sławomir Bołdok. Modernista czy mistyk?. «Gazeta Antykwaryczna». Nr 25, 04/1998.</ref>. У 1893 годзе ён здзейсніў азнаямленчую паездку на Усход, у [[Бейрут]] і Палесціну, па дарозе наведаўшы [[Адэса|Адэсу]], [[Канстанцінопаль]], [[Грэцыя|Грэцыю]] і [[Егіпет]]. У адпаведнасці з практыкай акадэмічных жывапісцаў ён сабраў там вялікі матэрыял, які пазней выкарыстаў, між іншым, для стварэння гістарычнай кампазіцыі, што стала яго дыпломным праектам, карцінай пад назвай «''Магамет у пустыні (Уцёкі з Меккі)''»<ref name="autonazwa1">S. Bołdok.</ref>. Сваё майстэрства Стаброўскі ўдасканальваў у [[Акадэмія Жуліяна|Акадэміі Жуліяна]] ў [[Парыж]]ы (1897—1898), дзе пазнаёміўся з творчасцю [[акадэмізм|акадэмічных]] мастакоў [[Жан-Жазеф Бенжамен-Канстант|Бенжамена-Канстанта]] i [[Жан-Поль Ларан|Жана-Поля Ларана]]<ref>[https://culture.pl/pl/tworca/kazimierz-stabrowski Kazimierz Stabrowski]</ref>, таксама з новымі тэндэнцыямі ў мастацтве: [[імпрэсіянізм]]ам і [[фавізм]]ам. Пасля вяртання ў Санкт-Пецярбург браў актыўны ўдзел у мастацкім жыцці гораду, але выстаўляўся таксама ў Парыжы (Святовая выстаўка, 1900), [[Мюнхен]] ([[1901]]), [[Венецыя]] (1903). У 1902 годзе ажаніўся са скульптаркай Юліяй Янішэўскай, з якой пазнаёміўся ў Пецярбургскай Акадэміі. У тым жа годзе стаў сябрам {{нп3|Таварыства польскім мастакоў "Sztuka"||pl|Towarzystwo Artystów Polskich „Sztuka”}}. У 1903 г. пасяліўся ў Варшаве, займаўся арганізатарскай і выкладчыцкай дзейнасцю. Разам з [[Конрад Кшыжаноўскі|Конрадам Кшыжаноўскім]] ён спачатку кіраваў прыватнай мастацкай школай, на базе якой удалося аднавіць зачыненую па [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|студзеньскім паўстанні]] варшаўскую [[Школа прыгожых мастацтваў у Варшаве|Школу прыгожых мастацтваў у Варшаве]]. Яе адкрыццё адбылося 19 сакавіка 1904 г. Першым дырэктарам Школы стаў Стаброўскі — на гэтай пасадзе ён працаваў да 1909 г. У выніку канфлікту з педагагічнай радай і Камітэтам апекі на фоне грамадскай дзейнасці Стаброўскага ў галіне [[эзатэрыка|эзатэрыкі]] звольніўся<ref>Materiały ''Słownika artystów polskich'' ISPAN i E. Charazińska (praca mgr.) za Radosław Okulicz-Kozaryn, ''Litwin wśród spadkobierców Króla-Ducha'', Poznań 2007, s. 177, przyp. 15.</ref>. У 1909—1913 гадах шмат падарожнічаў, у тым ліку: у [[Францыя|Францыю]], [[Германія|Германію]], [[Швецыя|Швецыю]], [[Іспанія|Іспанію]], [[Італія|Італію]] і [[Канарскі архіпелаг|Канарскія астравы]]. Летнія месяцы праводзіў з сям’ёй у {{нп3|Лужнава|Длужневе|lv|Lūznava}} (у [[шляхецкая сядзіба|сядзібе]] ''{{нп3|Сядзіба ў Лужнава|Длужнава|lv|Lūznavas muiža}}'') на тэрыторыі сучаснай [[Латвія|Латвіі]]. Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], якую Стаброўскі правёў у Пецярбургу, у 1918 годзе вярнуўся ў Варшаву. У Расіі новая эстэтыка яго твораў была раскрытыкавана кансерватыўнымі сіламі, але была падтрымана часопісам «[[Свет мастацтва (часопіс)|Мир искусства]]» ({{lang-be|Свет мастацтва}})<ref name="autonazwa1" />. У 1920-я гады Стаброўскі зноў шмат падарожнічаў у пошуках матываў жывапісу ў Грэцыю, Турцыю, Марока, Боснію, Швецыю і Нарвегію. У 1922 годзе стаў адным з заснавальнікаў мастацкай групы «''Sursum Corda''»<ref>I. Kossowska.</ref>. У красавіку 1927 г. адбылася яго выстаўка з нагоды 40-годдзя мастацкай дзейнасці ў Гарадской мастацкай галерэі ў Лодзі<ref>«Łódź w Ilustracji», [[24]] IV 1927, nr 17, s. 6</ref>. Памёр у 1929, пахаваны [[Старыя Павонзкі|Старых Павонзках]] (магіла 205-2-8)<ref>{{Cite web |url=https://cmentarze.um.warszawa.pl/pomnik.aspx?pom_id=37589 |title=Cmentarz Stare Powązki: Kazimierz Stabrowski |access-date=30 мая 2024 |archive-date=20 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120223129/https://cmentarze.um.warszawa.pl/pomnik.aspx?pom_id=37589 |url-status=dead }}</ref>. == Творчасць == Пісаў фігурныя кампазіцыі па матывах казак, легенд і гісторыі (напрыклад, ''«Эгле, каралева вужоў»'', 1900). Ён спалучаў сімвалічныя, фантастычныя і нават містычныя кампазіцыі (цікавіўся [[тэасофія]]й) з дэкаратыўнасцю і стылістыкай мадэрн. Ствараў таксама падарожныя пейзажы і партрэты, займаўся мастацкім рамяством. Сярод яго прац: «Магамет у пустыні» ([[1894]]), «Цішыня ў вёсцы» (паміж 1894—1900), серыя з 11 карцін «Шэсце навальніцы», «Белая ноч у Петраградзе каля раз’езда», «Змярканне ў Лазенкаўскім парку ў Варшаве», «Белыя ночы», партрэты [[С. Дамброўскі|С. Дамброўскага]], [[Ф. Радашэўскі|Ф. Радашэўскага]], [[Л. Рытлінская|Л. Рытлінскай]], [[В. Семяшкова]]й і інш. == Galeria == <gallery mode="packed" heights="140"> Stabrowski-Śnieżynka.jpg|''Сняжынка'', 1891 Eglė žalčių karalienė.jpg|''Эгле, каралева вужоў'', 1900 Kazimierz Stabrowski, Paw - portret Zofii z Jakimowiczów Borucińskiej.jpg|''Паўлін — Партрэт Соф'я з Якімовічаў Баруцінскай'', 1908, [[Нацыянальны музей у Варшаве]] Kazimierz Stabrowski - Portrait of Bronisław Brykner in fanciful costume - MP 474 - National Museum in Warsaw.jpg|''Партрэт Браніслава Брыкнера ў фантастычным строі'', 1908, Нацыянальны музей у Варшаве Stabrowski Krolewna.jpg|''Каралева'', 1909-1910 Kazimierz Stabrowski - Consoler of monsters - MP 4622 MNW - National Museum in Warsaw.jpg|''Суцяшыцель пачвар'', 1920, Нацыянальны музей у Варшаве Kazimierz Stabrowski - Portrait of Laura Pytlińska - MP 464 MNW - National Museum in Warsaw.jpg|''Партрэт Лаўры Пытлінскай'', 1922, Нацыянальны музей у Варшаве Kazimierz Stabrowski - Fairy tale jewels - MP 465 MNW - National Museum in Warsaw.jpg|''Каштоўнасці з казкі'', 1923, Нацыянальны музей у Варшаве Kazimierz Stabrowski - Lotosy w parku w Palermo.jpg|''Лотасы ў парку ў Палерма'', 1924, Нацыянальны музей у Варшаве Kazimierz Stabrowski - Faun – Villa Borghese - MP 3375 MNW - National Museum in Warsaw.jpg|''Фаўн – віла Баргезэ'', 1924, Нацыянальны музей у Варшаве Portret Eugenii Kierbedziowej - fundatorki Biblioteki Publicznej.jpg| "Партрэт Яўгеніі Кербедзь", паміж 1909 і 1913 </gallery> {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Стаброўскі Казімір||126}} * L. Skalska, ''Kazimierz Stabrowski — lata studiów i początki działalności artystycznej'', Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie 1975, t. 19, s. 613nn. * S. Bołdok, ''Modernista czy mistyk?'', Gazeta Antykwaryczna nr (025) 04/1998 [https://web.archive.org/web/20160307232402/http://sztuka.pl/index.php?chash=e84936f8f0&id=111&tx_ttnews&#91;backpid&#93;=764&tx_ttnews&#91;cat&#93;=150&tx_ttnews&#91;tt_news&#93;=1613 online] * E. Charazińska, ''Kazimierz Stabrowski — malarz i pedagog'' (niepubl. praca magisterska) Uniw. Warszawski 1974 * ''Od starożytności do współczesności — Malarstwo i rzeźba'', Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., Warszawa 2006 == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|129281|Стаброўскі Казімір}} * [https://www.limis.lt/personalities/3970642 Kazimieras Stabrauskas] — галерэя * [http://artyzm.com/artysta.php?id=616 Kazimierz Stabrowski] — галерэя * [https://polona.pl/search/?filters=contributor:%22Stabrowski,_Kazimierz_(1869--1929)_Autor_wzoru%22,public:1,hasTextContent:0 Паштоўкі з рэпрадукцыямі прац] у бібліятэцы Polona {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Стаброўскі Казімір}} [[Катэгорыя:Мастакі Польшчы]] [[Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Мастакі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавіцкім раёне]] m2nykcw6jhhegqj7uvajz6crdt95x0r 5163181 5163154 2026-07-09T09:07:31Z M.L.Bot 261 афармленне 5163181 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Стаброўскі}} {{мастак}} [[Файл:Kazimierz Stabrowski grób.JPG|thumb|Магіла Казіміра Стаброўскага]] '''Казімір Стабро́ўскі'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-pl|Kazimierz Stabrowski}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[жывапіс]]ец, [[педагог]]. == Біяграфія == Паходзіў з сям’і землеўладальнікаў. У 1880—1887 гадах навучаўся ў [[Беластоцкае рэальнае вучылішча|Беластоцкім рэальным вучылішчы]], у 1887—1897 — у [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Імператарскай акадэміі прыгожых мастацтваў у Санкт-Пецярбургу]] пад кіраўніцтвам [[Пвал Чысцякоў|Паўла Чысцякова]], з 1895 — у майстэрні [[Ілья Рэпін|Ільі Рэпіна]]. У Акадэміі падтрымліваў кантакты з іншымі студэнтамі з абшараў былога [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], сярод іх [[Фердынанд Рушчыц|Фердынандам Рушчыцам]], [[Генрык Вейсенгоф|Генрыкам Вейсенгофам]] i [[Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч (мастак)|Станіславам Богуш-Сестранцэвічам]], а таксама з рускімі, асабліва з сябрамі {{Не перакладзена 5|Таварыства мастакоў імя А. І. Куінджы|Тварыства Архіпа Куінджы|ru|Общество художников имени А. И. Куинджи}}<ref>Sławomir Bołdok. Modernista czy mistyk?. «Gazeta Antykwaryczna». Nr 25, 04/1998.</ref>. У 1893 годзе здзейсніў азнаямленчую паездку на Усход, у [[Бейрут]] і Палесціну, па дарозе наведаў [[Адэса|Адэсу]], [[Канстанцінопаль]], [[Грэцыя|Грэцыю]] і [[Егіпет]]. У адпаведнасці з практыкай акадэмічных жывапісцаў сабраў там вялікі матэрыял, які пазней выкарыстаў, між іншым, для стварэння гістарычнай кампазіцыі, што стала яго дыпломным праектам, карцінай пад назвай «''Магамет у пустыні (Уцёкі з Меккі)''»<ref name="autonazwa1">S. Bołdok.</ref>. Сваё майстэрства Стаброўскі ўдасканальваў у [[Акадэмія Жуліяна|Акадэміі Жуліяна]] ў [[Парыж]]ы (1897—1898), дзе пазнаёміўся з творчасцю [[акадэмізм|акадэмічных]] мастакоў [[Жан-Жазеф Бенжамен-Канстант|Бенжамена-Канстанта]] i [[Жан-Поль Ларан|Жана-Поля Ларана]]<ref>[https://culture.pl/pl/tworca/kazimierz-stabrowski Kazimierz Stabrowski]</ref>, таксама з новымі тэндэнцыямі ў мастацтве: [[імпрэсіянізм]]ам і [[фавізм]]ам. Пасля вяртання ў Санкт-Пецярбург браў актыўны ўдзел у мастацкім жыцці гораду, але выстаўляўся таксама ў Парыжы (Святовая выстаўка, 1900), [[Мюнхен]] ([[1901]]), [[Венецыя]] (1903). У 1902 годзе ажаніўся са скульптаркай Юліяй Янішэўскай, з якой пазнаёміўся ў Пецярбургскай Акадэміі. У тым жа годзе стаў сябрам {{нп3|Таварыства польскім мастакоў "Sztuka"||pl|Towarzystwo Artystów Polskich „Sztuka”}}. У 1903 г. пасяліўся ў Варшаве, займаўся арганізатарскай і выкладчыцкай дзейнасцю. Разам з [[Конрад Кшыжаноўскі|Конрадам Кшыжаноўскім]] ён спачатку кіраваў прыватнай мастацкай школай, на базе якой удалося аднавіць зачыненую па [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|студзеньскім паўстанні]] варшаўскую [[Школа прыгожых мастацтваў у Варшаве|Школу прыгожых мастацтваў у Варшаве]]. Яе адкрыццё адбылося 19 сакавіка 1904 г. Першым дырэктарам Школы стаў Стаброўскі — на гэтай пасадзе ён працаваў да 1909 г. У выніку канфлікту з педагагічнай радай і Камітэтам апекі на фоне грамадскай дзейнасці Стаброўскага ў галіне [[эзатэрыка|эзатэрыкі]] звольніўся<ref>Materiały ''Słownika artystów polskich'' ISPAN i E. Charazińska (praca mgr.) za Radosław Okulicz-Kozaryn, ''Litwin wśród spadkobierców Króla-Ducha'', Poznań 2007, s. 177, przyp. 15.</ref>. У 1909—1913 гадах шмат падарожнічаў, у тым ліку: у [[Францыя|Францыю]], [[Германія|Германію]], [[Швецыя|Швецыю]], [[Іспанія|Іспанію]], [[Італія|Італію]] і [[Канарскі архіпелаг|Канарскія астравы]]. Летнія месяцы праводзіў з сям’ёй у {{нп3|Лужнава|Длужневе|lv|Lūznava}} (у [[шляхецкая сядзіба|сядзібе]] ''{{нп3|Сядзіба ў Лужнава|Длужнава|lv|Lūznavas muiža}}'') на тэрыторыі сучаснай [[Латвія|Латвіі]]. Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], якую Стаброўскі правёў у Пецярбургу, у 1918 годзе вярнуўся ў Варшаву. У Расіі новая эстэтыка яго твораў была раскрытыкавана кансерватыўнымі сіламі, але была падтрымана часопісам «[[Свет мастацтва (часопіс)|Мир искусства]]» ({{lang-be|Свет мастацтва}})<ref name="autonazwa1" />. У 1920-я гады Стаброўскі зноў шмат падарожнічаў у пошуках матываў жывапісу ў Грэцыю, Турцыю, Марока, Боснію, Швецыю і Нарвегію. У 1922 годзе стаў адным з заснавальнікаў мастацкай групы «''Sursum Corda''»<ref>I. Kossowska.</ref>. У красавіку 1927 г. адбылася яго выстаўка з нагоды 40-годдзя мастацкай дзейнасці ў Гарадской мастацкай галерэі ў Лодзі<ref>«Łódź w Ilustracji», [[24]] IV 1927, nr 17, s. 6</ref>. Памёр у 1929, пахаваны [[Старыя Павонзкі|Старых Павонзках]] (магіла 205-2-8)<ref>{{Cite web |url=https://cmentarze.um.warszawa.pl/pomnik.aspx?pom_id=37589 |title=Cmentarz Stare Powązki: Kazimierz Stabrowski |access-date=30 мая 2024 |archive-date=20 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120223129/https://cmentarze.um.warszawa.pl/pomnik.aspx?pom_id=37589 |url-status=dead }}</ref>. == Творчасць == Пісаў фігурныя кампазіцыі па матывах казак, легенд і гісторыі (напрыклад, ''«Эгле, каралева вужоў»'', 1900). Ён спалучаў сімвалічныя, фантастычныя і нават містычныя кампазіцыі (цікавіўся [[тэасофія]]й) з дэкаратыўнасцю і стылістыкай мадэрн. Ствараў таксама падарожныя пейзажы і партрэты, займаўся мастацкім рамяством. Сярод яго прац: «Магамет у пустыні» ([[1894]]), «Цішыня ў вёсцы» (паміж 1894—1900), серыя з 11 карцін «Шэсце навальніцы», «Белая ноч у Петраградзе каля раз’езда», «Змярканне ў Лазенкаўскім парку ў Варшаве», «Белыя ночы», партрэты [[С. Дамброўскі|С. Дамброўскага]], [[Ф. Радашэўскі|Ф. Радашэўскага]], [[Л. Рытлінская|Л. Рытлінскай]], [[В. Семяшкова]]й і інш. == Galeria == <gallery mode="packed" heights="140"> Stabrowski-Śnieżynka.jpg|''Сняжынка'', 1891 Eglė žalčių karalienė.jpg|''Эгле, каралева вужоў'', 1900 Kazimierz Stabrowski, Paw - portret Zofii z Jakimowiczów Borucińskiej.jpg|''Паўлін — Партрэт Соф'я з Якімовічаў Баруцінскай'', 1908, [[Нацыянальны музей у Варшаве]] Kazimierz Stabrowski - Portrait of Bronisław Brykner in fanciful costume - MP 474 - National Museum in Warsaw.jpg|''Партрэт Браніслава Брыкнера ў фантастычным строі'', 1908, Нацыянальны музей у Варшаве Stabrowski Krolewna.jpg|''Каралева'', 1909-1910 Kazimierz Stabrowski - Consoler of monsters - MP 4622 MNW - National Museum in Warsaw.jpg|''Суцяшыцель пачвар'', 1920, Нацыянальны музей у Варшаве Kazimierz Stabrowski - Portrait of Laura Pytlińska - MP 464 MNW - National Museum in Warsaw.jpg|''Партрэт Лаўры Пытлінскай'', 1922, Нацыянальны музей у Варшаве Kazimierz Stabrowski - Fairy tale jewels - MP 465 MNW - National Museum in Warsaw.jpg|''Каштоўнасці з казкі'', 1923, Нацыянальны музей у Варшаве Kazimierz Stabrowski - Lotosy w parku w Palermo.jpg|''Лотасы ў парку ў Палерма'', 1924, Нацыянальны музей у Варшаве Kazimierz Stabrowski - Faun – Villa Borghese - MP 3375 MNW - National Museum in Warsaw.jpg|''Фаўн – віла Баргезэ'', 1924, Нацыянальны музей у Варшаве Portret Eugenii Kierbedziowej - fundatorki Biblioteki Publicznej.jpg| "Партрэт Яўгеніі Кербедзь", паміж 1909 і 1913 </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Стаброўскі Казімір||126}} * L. Skalska, ''Kazimierz Stabrowski — lata studiów i początki działalności artystycznej'', Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie 1975, t. 19, s. 613nn. * S. Bołdok, ''Modernista czy mistyk?'', Gazeta Antykwaryczna nr (025) 04/1998 [https://web.archive.org/web/20160307232402/http://sztuka.pl/index.php?chash=e84936f8f0&id=111&tx_ttnews&#91;backpid&#93;=764&tx_ttnews&#91;cat&#93;=150&tx_ttnews&#91;tt_news&#93;=1613 online] * E. Charazińska, ''Kazimierz Stabrowski — malarz i pedagog'' (niepubl. praca magisterska) Uniw. Warszawski 1974 * ''Od starożytności do współczesności — Malarstwo i rzeźba'', Wydawnictwo Naukowe PWN S.A., Warszawa 2006 == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|129281|Стаброўскі Казімір}} * [https://www.limis.lt/personalities/3970642 Kazimieras Stabrauskas] — галерэя * [http://artyzm.com/artysta.php?id=616 Kazimierz Stabrowski] — галерэя * [https://polona.pl/search/?filters=contributor:%22Stabrowski,_Kazimierz_(1869--1929)_Autor_wzoru%22,public:1,hasTextContent:0 Паштоўкі з рэпрадукцыямі прац] у бібліятэцы Polona {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Стаброўскі Казімір}} [[Катэгорыя:Мастакі Польшчы]] [[Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Мастакі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Баранавіцкім раёне]] 58zfndcfqdrrlrbma5h7v64au42jsxc 0 172340 5162941 5016070 2026-07-08T12:35:58Z Ueschar 151377 5162941 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Хакайда}} {{Прэфектура Японіі| Назва = Хакайда | Японская назва = {{lang-ja|北海道}} | Выява сцяга = Flag of Hokkaido Prefecture.svg | Выява сімвала = Emblem of Hokkaido Prefecture.svg | Сталіца = Сапара | Рэгіён = Хакайда | Востраў = Хакайда | Плошча = 83 456,64 | Рэйтынг па плошчы = 1-я | Працэнт вады = 6,4 | Дата перапісу = [[31 сакавіка]] [[2010]] | Насельніцтва = 5 520 883 | Рэйтынг па насельніцтве = 7-я | Шчыльнасць = 66,2 | Паветаў = 68 | Муніцыпалітэтаў = 180 | ISO = JP-01 | Кветка = {{bt-bellat|Ружа маршчыністая|Rosa rugosa}} | Дрэва = [[Елка аянская|Аянская елка]] | Птушка = [[Японскі журавель]] | Карта = Map of Japan with highlight on 02edit Hokkaido prefecture.svg | Карта прэфектуры = Large map of Hokkaido within Japan.png | Сайт = http://www.pref.hokkaido.lg.jp/ | Губернатар = {{nl|Харумі|Такахасі}} | Каардынаты = {{coord|43|4|N|141|54|E|type:adm1st_region:JP_scale:500000}} }} {{nihongo|'''Хакайда'''<ref>Напісанне '''Хакайда''' паводле БЭ у 18 т. Т.18, кн.1. — С. 282.</ref>|北海道|Хокайдо|«край паўночнага мора»}} — [[Прэфектуры Японіі|прэфектура]] [[Японія|Японіі]], размешчаная на аднайменным востраве [[Хакайда]], другім па велічыні востраве Японіі, і бліжэйшых малых астравах. Самая паўночная з 47 прэфектур. [[Сангарскі праліў|Праліў Цугару]] аддзяляе Хакайда ад [[Хонсю]], хоць гэтыя два вострава звязаны чыгуначным [[Сэйкан|тунэлем Сэйкан]]. Адміністрацыйны цэнтр прэфектуры — горад [[Сапара]]. == Кароткія звесткі == Хакайда — найбуйнейшая і самая паўночная прэфектура Японіі. Плошча гэтай адміністрацыйнай адзінкі займае 22 % ад плошчы краіны. Гэта адзіная адміністрацыйная адзінка Японіі найвышэйшага ўзроўню, якая мае выхад да [[Ахоцкае мора|Ахоцкага мора]]. Яна размешчана ў стратэгічна важным рэгіёне. Праз Хакайда пралягае карацейшы шлях з Японіі ў [[Расія|Расію]] і [[ЗША]]. У адрозненне ад астатняй часткі [[Японскі архіпелаг|Японскага архіпелага]], клімат прэфектуры ўмерана халодны, падобны на клімат [[Цэнтральная і Усходняя Еўропа|Цэнтральнай і Усходняй Еўропы]]. Кліматычныя асаблівасці Хакайда абумовілі адрозненні яе [[фаўна|фаўны]] і [[флора|флоры]] ад астатняй краіны. Дзякуючы таму, што працэс асваення тэрыторыі прэфектуры пачаўся адносна позна, яна захавала першародныя ландшафты. Некаторыя з іх, такія як [[Сірэтока]], адносяцца да [[Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Японіі|Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]. У параўнанні з іншымі рэгіёнамі Японіі Хакайда слаба заселены. Каля 33 % усяго насельніцтва прэфектуры прыпадае на прэфектурны цэнтр [[Сапара]]. Хакайда — радзіма народа [[айны|айнаў]]. З часоў [[Японскі палеаліт|палеаліту]] яны вялі традыцыйны паляўніча-збіральніцкі лад жыцця. [[Японцы]] з’явіліся на востраве ў [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]]. Яны звалі гэты туземны народ «[[эдзо]]», а іх краіну — {{ніханго|«Зямлёй эдзо»|蝦夷地, えぞち||}}. На працягу [[перыяд Эда|перыяду Эда]] ([[1603]]—[[1868]]) японскія перасяленцы пражывалі толькі на поўдні Хакайда і наведвалі паўночныя раёны пераважна для гандлю з айнамі. Паселішча каланістаў кантралявала аўтаномнае [[княства Мацумаэ]]. З пачатку 19 стагоддзя востраў перайшоў пад прамую ўладу цэнтральнага японскага ўрада з-за небяспекі каланізацыі рэгіёна [[рускія|рускімі]]. [[Урад Японіі|Урад]] арганізаваў мноства экспедыцый для вывучэння Хакайда і прылеглых тэрыторый. У [[1869]] годзе, па прапанове Мацууры Такэсіра, востраў Мацумаэ пераназвалі ў «Шлях у паўночныя моры» — Хакайда<ref>[http://www.libsakh.ru/?div=indigen&subdiv=indigenhistain Гісторыя народа айну і іх сучаснае становішча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304094228/http://www.libsakh.ru/?div=indigen&subdiv=indigenhistain |date=4 сакавіка 2016 }} — Сахалінская абласная ўніверсальная навуковая бібліятэка</ref>. З другой паловы 19 стагоддзя пачалося актыўнае асваенне поўначы, і японскае насельніцтва перавысіла туземнае айнскае. На востраве было створана ''Ведамства асваення'', якое пасля пераназвалі ў губернатарства. == Гісторыя == Гісторыя прэфектуры Хакайда адрозніваецца ад [[Гісторыя Японіі|гісторыі астатняй Японіі]], гэтак жа як гісторыя [[прэфектура Акінава|прэфектуры Акінавы]]. У адрозненне ад [[Хонсю]], [[Сікоку]] і [[Кюсю]], на Хакайда і прылеглых астравах на працягу 6 тысячагоддзя да н.э. — 13 стагоддзя існавала пераемнасць культур. Аўтахтонная культура [[дзёмон]] знайшла сваё развіццё ў пост-дзёмонскай культуры. Напачатку нашай эры яна трансфармавалася ў [[Археалагічная культура Сацумон|культуру Сацумон]], носьбітамі якой былі прота-айны. У 13 стагоддзі на аснове гэтай культуры ўзнікла культура айнаў. Першыя японцы з’явіліся на Хакайда ў 12 стагоддзі. Яны прыбылі з паўднёвага вострава Хонсю. Падчас канфрантацыі з айнамі японцы ўсталявалі ўладу на поўдні вострава. У 17 стагоддзі яны аформілі свае ўладанні ў аўтаномнае [[княства Мацумаэ]], якое залежала ад цэнтральнага японскага ўрада — [[сёгунат Такугава|сёгуната Такугава]]. Гэты хан вёў гандаль з айнамі. Пасля [[рэстаўрацыя Мэйдзі|рэстаўрацыі Мэйдзі]] 1869 года ўся тэрыторыя Хакайда і прылеглыя астравы сталі аб’ектамі каланізацыі японцаў. Раёны, размешчаныя бліжэй да асноўных японскіх астравоў, асвойваліся сялянамі, рамеснікамі і збяднелымі самураямі. Аддаленыя землі служылі месцам ссылкі на ўзор расійскай [[Сібір]]ы ці брытанскай [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Япанізацыя Хакайда была завершана ў сярэдзіне 20 стагоддзя. == Геаграфія == Востраў Хакайда размешчаны ў паўночнай частцы Японіі, побач з [[Расія]]й, абмываецца водамі [[Японскае мора|Японскага мора]], [[Ахоцкае мора|Ахоцкага мора]] і [[Ціхі акіян|Ціхім акіянам]]. У цэнтры вострава шмат гор і [[Лававае плато|вулканічных плато]], з усіх бакоў вострава маюцца прыбярэжныя раўніны. Урадавая юрысдыкцыя Хакайда складаецца з некалькі меншых астравоў, у тым ліку [[Востраў Рысіры|Рысіры]], [[Востраў Акусіры|Акусіры]] і [[Рэбун]]. === Сейсмічная актыўнасць === Як і астатняя частка Японіі, Хакайда з’яўляецца сейсмічна актыўным. Акрамя шматлікіх землетрасенняў, наступныя вулканы ўсё яшчэ лічаць актыўнымі (прынамсі адно вывяржэнне з 1850 года): * [[Вулкан Кома]] * [[Усу (вулкан)|Вулкан Усу]] і [[Севасіндзан]] * [[Вулкан Тарумаэ]] * [[Вулкан Токаты]] * [[Вулкан Мэакан]] === Нацыянальныя паркі === На востраве Хакайда захавалася яшчэ шмат некранутых лясоў, у тым ліку: {| class="wikitable" !colspan="2" align="center"| Нацыянальныя паркі |- | [[Нацыянальны парк Сірэтока]] || 知床 |- | [[Нацыянальны парк Акан]] || 阿寒 |- | [[Нацыянальны парк Кусіра Сіцугэн]] || 釧路湿原 |- | [[Нацыянальны парк Дайсэцузан]] || 大雪山 |- | Нацыянальны парк [[Сікоцу-Тоя]] || 支笏洞爺 |- | [[Нацыянальны парк Рысіры-Рэбун-Сарабэцу]] || 利尻礼文サロベツ |} == Акруга == {{main|Акругі Хакайда}} Прэфектура Хакайда падзелена на 14 акруг: {| |style="padding-right:1em; vertical-align:top;"| * [[акруга Абасіры|Абасіры]]; * [[Ібуры]]; * [[акруга Ісікары|Ісікары]]; * [[акруга Камікава|Камікава]]; * [[акруга Кусіра|Кусіра]]; |style="padding-right:1em; vertical-align:top;"| * [[акруга Немура|Немура]]; * [[акруга Осіма, Хакайда|Осіма]]; * [[акруга Румоі|Румоі]]; * [[Сірыбэсі]]; * [[акруга Сараты|Сараты]]; |style="padding-right:1em; vertical-align:top;"| * [[акруга Соя|Соя]]; * [[акруга Токаты|Токаты]]; * [[акруга Хідака|Хідака]]; * [[акруга Хіяма|Хіяма]]. |} == Буйныя гарады == Самы вялікі горад Хакайда — сталіца, [[Сапара]]. Буйныя гарады [[Хакадатэ]] на поўдні і [[Асахікава]] ў цэнтральным рэгіёне. Іншыя буйныя населеныя пункты ўключаюць [[Кусіра]], [[Абіхіра]], [[Івамідзава]], [[Кітамі]], [[Абасіры (горад)|Абасіры]] і [[Немура (горад)|Немура]]. == Насельніцтва == Даныя [[Перапіс насельніцтва Японіі|перапісаў насельніцтва Японіі]] на працягу 1920—2005 гг<ref>[http://www.e-stat.go.jp/SG1/estat/GL08020103.do?_toGL08020103_&tclassID=000001025191&cycleCode=0&requestSender=search Даныя Службы статыстыкі Японіі]</ref>. {| class=wikitable ![[1920]] | align="right"|2359183 |- ![[1925]] | align="right"|2498679 |- ![[1930]] | align="right" |2812335 |- ![[1935]] | align="right" |3068282 |- ![[1940]] | align="right" |3272718 |- ![[1945]] | align="right" |3518389 |- ![[1947]] | align="right" |3852821 |- ![[1950]] | align="right" |4295567 |- ![[1955]] | align="right" |4773087 |- ![[1960]] | align="right" |5039206 |- ![[1965]] | align="right" |5171800 |- ![[1970]] | align="right" |5184287 |- ![[1975]] | align="right" |5338206 |- ![[1980]] | align="right" |5575989 |- ![[1985]] | align="right" |5679439 |- ![[1990]] | align="right" |5643647 |- ![[1995]] | align="right" |5692321 |- ![[2000]] | align="right" |5683062 |- ![[Перапіс насельніцтва Японіі, 2005|2005]] | align="right" |5627737 |} == Транспарт == Адзіная сувязь Хакайда з астатняй часткай Японіі — [[Сэйкан|тунэль Сэйкан]]. Большасць падарожнікаў на востраў прыбывае паветраным транспартам: галоўны аэрапорт — [[Новы Тытасэ, аэрапорт|Новы Тытасэ]] ў [[Тытасэ]], на поўдні ад Сапара. Да Хакайда можна дабрацца таксама і на пароме з [[Сэндай|Сэндая]], [[Ніігата (горад)|Ніігаты]] і некаторых іншых гарадоў, паромы з Токіа перавозяць толькі грузы. У Хакайда даволі развітая чыгуначная сетка (гл. [[Hokkaido Railway Company]]), але да шматлікіх гарадоў можна дабрацца толькі па аўтадарозе. == Адукацыя == У Хакайда маецца 37 універсітэтаў (7 нацыянальных, 5 мясцовых і 25 прыватных), 34 каледжа і 5 тэхналагічных каледжаў (4 нацыянальных і 1 мясцовы). == Гл. таксама == * [[Сірэтока]] — адзіны помнік Сусветнай спадчыны на Хакайда {{зноскі}} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Hokkaido prefecture|Хакайда}} * [http://www.pref.hokkaido.lg.jp/foreign/russian.htm Афіцыйны сайт] * [http://www.pref-hokkaido.ru/ Прадстаўніцтва губернатарства Хакайда на Сахаліне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170516091847/http://pref-hokkaido.ru/ |date=16 мая 2017 }} * {{японія-ая|h56|ХОККАЙДО|18-11-2009}} {{Рэгіёны і адміністрацыйны падзел Японіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Хакайда (прэфектура)| ]] [[Катэгорыя:Рэгіёны Японіі|Хакайда]] [[Катэгорыя:Праблема прыналежнасці паўднёвых Курыльскіх астравоў]] 292s00j3ecl5v8pivgzb7b4emmg67yd 0 178945 5163004 5106267 2026-07-08T17:28:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163004 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=прозвішча|Астроўскі}} {{пісьменнік}} '''Мікала́й Аляксе́евіч Астро́ўскі''' ({{ДН|29|9|1904|16}}, [[Вілія (Ровенская вобласць)|с. Вілія]], [[Астрожскі павет]], [[Валынская губерня]] — {{ДС|22|12|1936}}, [[Масква]]) — рускі [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] [[пісьменнік]], аўтар рамана «[[Як гартавалася сталь (раман)|Як гартавалася сталь]]». Як галоўны раман Астроўскага, які паказвае станаўленне рэвалюцыянера, так і асоба аўтара (які пісаў, нягледзячы на цяжкае захворванне, нерухомасць і слепату) выклікалі да сябе любоў і павагу ў мноства чытачоў у Савецкім Саюзе і за мяжой. == Біяграфія == === Дзяцінства і юнацтва === Нарадзіўся 16 верасня 1904 г ў сяле [[Вілія (Астрожскі раён)|Вілія]] [[Астрожскі павет|Астрожскага павета]] [[Валынская губерня|Валынскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (цяпер [[Астрожскі раён]] [[Ровенская вобласць|Ровенскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] ў сям’і [[унтэр-афіцэр]]а і акцызнага чыноўніка Аляксея Іванавіча Астроўскага. Датэрмінова быў прыняты ў [[Царкоўна-прыходская школа|царкоўна-прыходскую школу]] «з-за выдатных здольнасцяў»; школу скончыў у 9 гадоў, у [[1913]] годзе, з лістом падзякі. Неўзабаве пасля гэтага сям’я пераехала ў [[Шапятоўка|Шапятоўку]]. Там Астроўскі з [[1916]] года працаваў па найму: спачатку на кухні вакзальнага рэстарана, затым кубовщиком, рабочым матэрыяльных складоў, падручным качагара на электрастанцыі. Адначасова вучыўся ў двухкласным (з 1915 па 1917 год), а затым вышэйшым пачатковым вучылішчы (1917—1919). Зблізіўся з мясцовымі бальшавікамі, падчас нямецкай акупацыі ўдзельнічаў у падпольнай дзейнасці, у сакавіку 1918 — ліпені 1919 быў сувязным шэпетоўскі [[рэўком]]а. === Ваенная служба і партыйная праца === 20 ліпеня [[1919]] г. уступіў у [[камсамол]]. «Разам з камсамольскім білетам мы атрымлівалі стрэльбу і дзвесце патронаў» — успамінаў Астроўскі<ref name=volkov>С. В. Волков [http://pravoslavnyi.ru/knijnaya_polka_redakcii/volkov_chernaya_kniga_imen.htm «Чёрная книга имён, которым не место на карте России»] {{ref-ru}}</ref>. 9 жніўня [[1919]] года пайшоў на фронт добраахвотнікам. Ваяваў у кавалерыйскай брыгадзе [[Рыгор Катоўскі|Р. І. Катоўскага]] і ў 1-й [[1-я Конная армія|Коннай арміі]]. У жніўні [[1920]] г. быў цяжка паранены ў спіну пад [[Львоў|Львовам]] ([[шрапнель|шрапнеллю]]) і дэмабілізаваны. Удзельнічаў у барацьбе з паўстанцкім рухам у частках асаблівага прызначэння ({{нп3|Часткі адмысловага прызначэння (1917—1925)|ЧАН|ru|ЧОН}}). Па некаторых дадзеных, у 1920—1921 гадах быў супрацоўнікам [[Усерасійская надзвычайная камісія па барацьбе з контррэвалюцыяй і сабатажам|ЧК]] у [[Ізяслаў (горад)|Ізяслаў]]. У [[1921]] годзе працаваў памочнікам электраманцёра ў [[Кіеў]]скіх галоўных майстэрнях, вучыўся ў электратэхнікуме, адначасова быў сакратаром камсамольскай арганізацыі. У [[1922]] годзе ўдзельнічаў у будаўніцтве чыгуначнай галіны для падвозу дроў у [[Кіеў]], пры гэтым моцна прастудзіўся, затым захварэў [[Сыпны тыф|тыфам]]. Пасля выздараўлення — камісар батальёна {{нп3|Усеагульная ваенная адукацыя|"Всевобуча"|ru|Всевобуч}} ў {{нп3|Бярэздаў|Бярэздаве|ru|Берездов}} (у памежным з [[Польшча]]й раёне. Быў сакратаром райкама камсамола ў {{нп3|Бярэздаў|Бярэздаве|ru|Берездов}} і [[Ізяслаў (горад)|Ізяславе]], затым сакратаром акружкама камсамола ў [[Шапятоўка|Шапятоўцы]] ([[1924]] год). У тым жа годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]. === Хвароба і літаратурная творчасць === З [[1927]] года і да канца жыцця Астроўскі быў прыкаваны да ложка невылечнай хваробай. Паводле афіцыйнай версіі, на стане здароўя Астроўскага адбіліся раненне і цяжкія ўмовы працы. Канчатковы дыягназ — «прагрэсуючы анкілазуючы [[поліартрыт]], паступовае акасцяненне суставаў». Сучасныя лекары на падставе захаваных дадзеных аб стане здароўя пісьменніка і плыні яго хваробы вылучаюць гіпотэзу, што Астроўскі быў хворы {{нп3|Анкілазуючы спандзілаартрыт|анкілазуючы спандзілаартрыт|ru|Анкилозирующий спондилоартрит}}, вядомым таксама як хвароба Бехцерава, які мог насіць спадчынны характар. Увосень [[1927]] года пачынае пісаць аўтабіяграфічны раман «Аповесць пра „катоўцаў“», але праз паўгода рукапіс быў страчаны пры перасылцы. Пасля няўдалага лячэння ў санаторыі Астроўскі вырашыў пасяліцца ў [[Сочы]]. У лісце да знаёмай старой камуністкі ў лістападзе [[1928]] ён апісаў сваю «палітычную арганізацыйную лінію»: «Я з галавой сышоў у класавую барацьбу тут. Вакол нас тут рэшткі белых і буржуазіі. Наша домакіраўніцтва было ў руках ворага — сына папа…» . Нягледзячы на пратэсты большасці жыхароў, Астроўскі праз мясцовых камуністаў дамогся таго, каб «сына папа» прыбралі. «У доме застаўся толькі адзін вораг, буржуйскі недагрызак, мой сусед… Потым пайшла барацьба за наступны дом… Ён пасля „бою“ таксама намі заваяваны… Тут барацьба класавая — за выбіванне чужых і ворагаў з асабнякоў…»<ref name=volkov />. З канца [[1930]] года ён з дапамогай вынайдзенага ім трафарэта пачынае пісаць раман «[[Як гартавалася сталь (раман)|Як гартавалася сталь]]». Дасланы ў часопіс «[[Маладая гвардыя]]» рукапіс атрымаў разгромную рэцэнзію: «выведзеныя тыпы нерэальныя». Аднак Астроўскі дамогся другаснага рэцэнзавання рукапісу. Пасля гэтага рукапіс рэдагавалі намеснік галоўнага рэдактара «Маладой гвардыі» Марк Коласаў і адказны рэдактар Ганна Караваева. Астроўскі прызнаваў вялікі ўдзел Караваева ў працы з тэкстам рамана; таксама ён адзначаў ўдзел Аляксандра Серафімавіча, які «аддаваў мне цэлыя дні свайго адпачынку»<ref>[http://stampsportal.ru/topic-philately/literature/1772-ostrovsky-1974-9 «Россия и Мир» Информационный Центр филателистов — Рожденный бурей (Н. А. Островский)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130127213229/http://www.stampsportal.ru/topic-philately/literature/1772-ostrovsky-1974-9 |date=27 студзеня 2013 }}</ref>. У {{нп3|Расійскі дзяржаўны архіў літаратуры і мастацтва|ЦДАЛІ|ru|Российский государственный архив литературы и искусства}} ёсць фотакопіі рукапісу рамана, якія зафіксавалі почыркі 19 чалавек. Афіцыйна лічыцца, што Астроўскі дыктаваў тэкст кнігі «добраахвотным сакратарам». У карысць гэтага пункту гледжання сведчыць тое, што Мікалай Астроўскі ў сваіх лістах падрабязна распавядае аб сваёй працы над раманам, існуюць ўспаміны сучаснікаў — сведкаў працы пісьменніка над кнігай. Тэксталагічны даследаванні пацвярджаюць аўтарства Астроўскага. У красавіку [[1932]] года часопіс «Маладая гвардыя» пачаў публікаваць раман Астроўскага; ў лістападзе таго ж года першая частка выйшла асобнай кнігай, за ёй выйшла і другая частка. Раман адразу ж набыў вялікую папулярнасць у СССР. У [[1935]] годзе Астроўскі быў узнагароджаны [[Ордэн Леніна|ордэнам Леніна]], яму былі падораны дом у Сочы і кватэра ў Маскве на вуліцы Горкага (цяпер яго дом-музей). У [[1936]] годзе Астроўскі быў залічаны в [[Палітычнае ўпраўленне Чырвонай арміі|Палітупраўленне Чырвонай арміі]] са званнем [[Брыгадны камісар|брыгаднага камісара]], чаму нямала радаваўся і па святах апранаў камісарскія мундзір: «Зараз я вярнуўся ў строй і па гэтай, вельмі важнай для грамадзяніна Рэспублікі лініі».<ref name=volkov/> Апошнія некалькі месяцаў ён быў акружаны ўсеагульнай пашанай, прымаючы на хаце чытачоў і пісьменнікаў. Маскоўскі Мёртвы завулак (цяпер Прачысценская), у якім ён жыў у 1930—1932 гадах, быў перайменаваны ў яго гонар. Мікалай Астроўскі ўзяў на сябе абавязацельства напісаць новы раман «[[Народжаныя бурай, раман|Народжаныя бурай]]» (пад той жа назвай, што і згублены ранні раман, але на іншы сюжэт) у трох частках і паспеў напісаць першую частку, але раман быў прызнаны слабейшым за папярэдні, у тым ліку самім Астроўскім. Рукапіс рамана быў ў рэкордныя тэрміны набраны, надрукаваны, і асобнікі кнігі дарылі блізкім на пахаванні пісьменніка. [[Андрэ Жыд]], які наведаў Астроўскага, захоплена адгукаўся пра яго ў сваёй кнізе «Вяртанне з СССР», у цэлым вытрыманай у крытычных танах ў адносінах да [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. == Творы == Усе творы былі напісаны на рускай мове: * 1927 — «Аповесць пра „катоўцаў“» (раман, рукапіс страчаны пры перасылцы) * 1930—1934 — «[[Як гартавалася сталь (раман)|Як гартавалася сталь]]». У 1937 годзе паводле рамана ў Маскоўскім тэатры рабочай моладзі пастаўлены спектакль (рэжысёр [[І. Я. Судакоў]])<ref name="КТ">[https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/27387/bio/ Илья Судаков // КИНО-ТЕАТР.Ру]{{ref-ru}}</ref>. * 1936 — «[[Народжаныя бурай, раман|Народжаныя бурай]]» == Ушанаванне == * Імем Мікалая Астроўскага названы вуліцы ў дзясятках населеных пунктаў былога [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. * У [[Сочы]] ёсць літаратурна-мемарыяльны музей М. А. Астроўскага<ref>[http://kulturasochi.ru/museums?m=76 Літаратурна-мемарыяльны музей М. Астроўскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222232625/http://kulturasochi.ru/museums?m=76 |date=22 лютага 2014 }}</ref>, у [[Масква|Маскве]] і [[Новарасійск]]у<ref>[http://novomuseum.ru/ekspozitsii/dom-muzey-ostrovskogo.html Дом-музей М. А. Астроўскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120201125601/http://novomuseum.ru/ekspozitsii/dom-muzey-ostrovskogo.html |date=1 лютага 2012 }}</ref> — дом-музей М. А. Астроўскага, у Шапятоўцы — музей<ref>[http://www.museum-ukraine.org.ua/index.php?go=News&in=view&id=3548 Музей Астроўскага ў Шапятоўцы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110926194717/http://www.museum-ukraine.org.ua/index.php?go=News&in=view&id=3548 |date=26 верасня 2011 }}</ref>, у Карасцені — парк імя М. А. Астроўскага<ref>{{Cite web |title=Парк імя Астроўскага |url=http://www.doroga.ua/poi/Zhitomirskaya/Korostenj/Park_im_Ostrovskogo/767 |accessdate=28 кастрычніка 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191216071023/http://www.doroga.ua/poi/Zhitomirskaya/Korostenj/Park_im_Ostrovskogo/767 |archivedate=16 снежня 2019 |url-status=dead }}</ref>. * У [[Растоў-на-Доне|Растове-на-Доне]] ёсць [[Парк культуры і адпачынку імя Мікалая Астроўскага|парк культуры і адпачынку імя М. Астроўскага]]. * Яго імя носяць гарадскія бібліятэкі ў [[Камсамольск-на-Амуры|Камсамольску-на-Амуры]]<ref>[http://www.kmslib.ru/ Цэнтральная гарадская бібліятэка імя М. Астроўскага]</ref> і ў [[Кастанай|Кастанаі]]<ref>[http://kostanay1879.ru/index.php?option=com_datsogallery&Itemid=31&func=detail&catid=88&id=690 Кастанайская гарадская бібліятэка імя М. Астроўскага]</ref>, а таксама [[Дзіцячая бібліятэка імя М. Астроўскага|Цэнтральная дзіцячая бібліятэка імя М.Астроўскага]] ў [[Мінск]]у. * У СССР існаваў Усесаюзны літаратурны конкурс імя Мікалая Астроўскага. * З [[1937]] па [[1998]] год [[Вінніцкі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт]] насіў імя Астроўскага. * У [[Хмяльніцкі (горад)|Хмяльніцкім]] імем Астроўскага названая абласная навуковая бібліятэка<ref>[http://ualibs.org.ua/rus/hmelnycka/1/ Бібліятэка Хмяльніцкай вобласці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210518181306/http://ualibs.org.ua/rus/hmelnycka/1/ |date=18 мая 2021 }}</ref>. * Адзін з цеплаходаў [[Масква (тып рачных судоў)|тыпу «Масква»]] носіць назву «М. Астроўскі», ён прыпісаны да [[Рачны вакзал (Кіеў)|Кіеўскага рачнога порта]]. === Помнікі === Мікалаю Астроўскаму ўстаноўлены помнікі ў некалькіх гарадах Украіны, Расіі і свету: * [[Масква]] * [[Саратаў]] * [[Камсамольск-на-Амуры]] * [[Сочы]] * [[Растоў-на-Доне]] * [[Туапсэ]] * [[Добруш]] * [[Кіеў]] * [[Краматорск]] * [[Харкаў]] * [[Шапятоўка]] * [[Шостка]] * [[Ромны]] * [[Экартсбург]] * [[Хмяльніцкі (горад)|Хмяльніцкі]]: перад уваходам у Ліцэй № 17 == Гл. таксама == * [[Як гартавалася сталь (раман)|Як гартавалася сталь]] — раман. * [[Як гартавалася сталь (фільм, 1942)|Як гартавалася сталь]] — фільм-экранізацыя рамана, [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], [[1942]]. * [[Павел Карчагін (фільм)|Павел Карчагін]] — фільм-экранізацыя рамана, [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], [[1956]] * [[Як гартавалася сталь (фільм, 1975)|Як гартавалася сталь]] — фільм-экранізацыя рамана, [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], [[1975]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|||58}} == Спасылкі == * [http://www.lib.ru/RUSSLIT/OSTROWSKIJ/ Поўны тэкст] у {{нп3|Бібліятэка Максіма Машкова|Бібліятэцы Максіма Машкова|ru|Библиотека Максима Мошкова}} * [http://www.ostrovskiy-memory.info/ Сайт памяці Мікалая Аляксеевіча Астроўскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120904045146/http://www.ostrovskiy-memory.info/ |date=4 верасня 2012 }} * [http://www.peoples.ru/art/literature/prose/roman/ostrovskiy/ Інфармацыя на peoples.ru] * [http://biographer.ru/biographies/7.html Інфармацыя на biographer.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150402162541/http://biographer.ru/biographies/7.html |date=2 красавіка 2015 }} * [http://ukrlife.org/main/prosvita/m_ostrov.htm ''Юры Міцык.'' Ці ваяваў у «грамадзянскую» творца Паўкі Карчагіна?] {{ref-uk}} * [http://www.umoloda.kiev.ua/number/1008/163/36510/ ''Багдан Дзем’янчук.'' Як гартаваўся Астроўскі] {{ref-uk}} * [http://www.day.kiev.ua/124732/ ''Пятро Кралюк.'' «Сталёвы» чалавек з Шапятоўкі] {{ref-uk}} * [http://www.zn.kiev.ua/nn/show/333/30248/ ''Святлана Кабачынская.'' Жыццё, за якое не сорамна…] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070310181716/http://www.zn.kiev.ua/nn/show/333/30248/ |date=10 сакавіка 2007 }} * [http://www.tektonika.ru/almanah_liter_09.shtml Інтэрв’ю М. Астроўскага амерыканскаму журналісту] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120114072056/http://www.tektonika.ru/almanah_liter_09.shtml |date=14 студзеня 2012 }} * [http://www.ostrovskymuseum.at.ua Афіцыйны сайт музея Мікалая Астроўскага ў Шапятоўцы] * [http://www.pseudology.org/people/Ostrovsky_Nikolay_bio.htm Інфармацыя на pseudology.org]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Астроўскі Мікалай Аляксеевіч}} [[Катэгорыя:Мікалай Астроўскі| ]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ровенскай вобласці]] 2fhevublvtx9yqu4t8cr9zdp48cxhec 0 185019 5163206 4406093 2026-07-09T09:37:57Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Снукерныя турніры ва Уэльсе]]; +[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5163206 wikitext text/x-wiki {{Снукерны турнір |Назва турніру = Адкрыты чэмпіянат Уэльса |Лагатып = Лагатып адкрытага чэмпіянату Уэльса па снукеры.jpg |Шырыня = |Подпіс = |Год заснавання = [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1992|1992]] |Арэна = «[[Newport Centre]]» (1992–1998, 2005–2014)<br />«[[Міжнародная арэна, Кардыф|Міжнародная арэна]]» (1999–2003)<br />«[[Валійскі інстытут спорта]]» (2004)<br />«[[Матарпойнт Арэна]]» (2015–...) |Горад = [[Ньюпарт]] (1992–1998, 2005–2014)<br />[[Кардыф]] (1999–2004, 2015–...) |Краіна = [[Уэльс]] |Аганізацыя = [[Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярда і снукера|WBPSA]] |Спонсар = «[[Regal]]» (1992–2003)<br />[[totesport.com]] (2010)<br />«[[Wyldecrest]]» (2011)<br />«[[888真人]]» (2012)<br />«[[BetVictor]]» (2013–2016)<br />«[[Coral]]» (2017)<br />«[[ManBetX]]» (2018) |Фармат = Рэйтынгавы турнір |Прызавы фонд = £366,000 (2017–...) |Колькасць удзельнікаў = 129 (2018) |Дзеючы чэмпіён = {{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]]<br />(пяты тытул) |Рэкордная колькасць тытулаў = '''5:''' {{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]] |Найвышэйшая серыя = <big>'''147'''</big>: <br /> {{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]] ([[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1999|1999]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2014|2014]])<br />{{Сцяг Англіі}} [[Бары Пінчэс]] ([[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2000|2000 (квал.)]])<br />{{Сцяг Англіі}} [[Эндру Хігінсан]] ([[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2007|2007]])<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Хендры]] ([[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2011|2011]])<br />{{Сцяг Кітая}} [[Дзін Цзюньхуэй]] ([[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2016|2016]]) |Апошні турнір = '''''[[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2018|Адкрыты чэмпіянат Уэльса 2018]]''''' }} '''Адкрыты чэмпіянат Уэльса''' ({{lang-en|Welsh Open}}) — прафесійны рэйтынгавы турнір па [[снукер]]ы. З'явіўся ў календары [[Сусветны снукерны тур|мэйн-тура]] ў [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1992|1992 годзе]]. Папярэднікам гэтага турніру быў [[Welsh Professional Championship, снукер|Welsh Professional Championship]], які праводзіўся з 1980 года і быў адкрыты толькі для [[валійцы|валійскіх]] гульцоў. З 2015 года праходзіць у горадзе [[Кардыф]]. З 2017 года турнір праходзіць у рамках «Серыі хатніх нацый», а яго прызавы фонд складае £366,000. Рэкардсменам па колькасці тытулаў турніру з'яўляецца дзеючы чэмпіён [[Джон Хігінс]] з пяцю тытуламі ([[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2000|2000]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2010|2010]] і [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2011|2011]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2015|2015]] і [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2018|2018]]). [[Роні О’Саліван]] выйграваў турнір чатыры разы ([[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2004|2004]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2005|2005]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2014|2014]] і [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2016|2016]]), а [[Стывен Хендры]] — тры ([[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1992|1992]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1997|1997]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2003|2003]]). == Вынікі == {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" class="table" style="font-size:90%; text-align:left" width=100% |- style="background:#00AF00; text-align: center" ! Год !! Месца !!Пераможца !! Фіналіст !! Фінальны лік !! Паўфіналісты !! Чвэрцьфіналісты !! Прызавы фонд !! К-ць удзельнікаў |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1992|1992]] || [[Ньюпарт]], [[Уэльс]]<br />«[[Newport Centre]]» ||{{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Хендры]] || {{Сцяг Уэльса}} [[Дарэн Морган]] || style="text-align: center" | 9:3 || {{Сцяг Англіі}} [[Джон Пэрат]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Найджэл Бонд]] || {{Сцяг Тайланда}} [[Джэймс Уатана]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Стыў Джэймс]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Гэры Уілкінсан]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Вілі Торн]] || Агульны: £120,000<br />Пераможца: £25,000<br />Найвышэйшы брэйк: £4,000 || Увогуле: 470<br />Асноўная стадыя: 32 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1993|1993]] || [[Ньюпарт]], [[Уэльс]]<br />«[[Newport Centre]]» ||{{Сцяг Ірландыі}} [[Кен Доэрці]] || {{Сцяг Шатландыі}} [[Алан Мак-Манус]] || style="text-align: center" | 9:7 || {{Сцяг Тайланда}} [[Джэймс Уатана]]<br />{{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Джо Свэйл]] || {{Сцяг Англіі}} [[Джымі Уайт]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Найджэл Бонд]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Джон Пэрат]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Майк Халет]] || Агульны: £140,000<br />Пераможца: £27,500<br />Найвышэйшы брэйк: £4,000 || Увогуле: 560<br />Асноўная стадыя: 32 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1994|1994]] || [[Ньюпарт]], [[Уэльс]]<br />«[[Newport Centre]]» ||{{Сцяг Англіі}} [[Стыў Дэвіс]] || {{Сцяг Шатландыі}} [[Алан Мак-Манус]] || style="text-align: center" | 9:6 || {{Сцяг Англіі}} [[Пітэр Эбдан]]<br />{{Сцяг Тайланда}} [[Джэймс Уатана]] || {{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Хендры]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Дэйв Харальд]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Джымі Уайт]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Дэвід Ро]] || Агульны: £138,285<br />Пераможца: £27,000<br />Найвышэйшы брэйк: £1,200 || Увогуле: 523<br />Асноўная стадыя: 32 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1995|1995]] || [[Ньюпарт]], [[Уэльс]]<br />«[[Newport Centre]]» ||{{Сцяг Англіі}} [[Стыў Дэвіс]] || {{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]] || style="text-align: center" | 9:3 || {{Сцяг Шатландыі}} [[Крыс Смол]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Пітэр Эбдан]] || {{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Хендры]]<br />{{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Джо Свэйл]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Марк Флоўэрд'ю]] || Агульны: £196,400<br />Пераможца: £32,500<br />Найвышэйшы брэйк: £1,350 || Увогуле: 492<br />Асноўная стадыя: 64 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1996|1996]] || [[Ньюпарт]], [[Уэльс]]<br />«[[Newport Centre]]» ||{{Сцяг Уэльса}} [[Марк Уільямс]] || {{Сцяг Англіі}} [[Джон Пэрат]] || style="text-align: center" | 9:3 || {{Сцяг Англіі}} [[Пол Хантэр]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Дэйв Харальд]] || {{Сцяг Уэльса}} [[Дарэн Морган]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Дру Генры]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Пітэр Эбдан]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]] || Агульны: £205,000<br />Пераможца: £36,000<br />Найвышэйшы брэйк: £5,000 || Увогуле: 443<br />Асноўная стадыя: 64 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1997|1997]] || [[Ньюпарт]], [[Уэльс]]<br />«[[Newport Centre]]» ||{{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Хендры]] || {{Сцяг Англіі}} [[Марк Кінг]] || style="text-align: center" | 9:2 || {{Сцяг Уэльса}} [[Марк Уільямс]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Джон Пэрат]] || {{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Тэры Мёрфі]]<br />{{Сцяг Уэльса}} [[Пол Дэйвіс]]<br />{{Сцяг Ірландыі}} [[Фергал О’Браен]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]] || Агульны: £215,080<br />Пераможца: £37,500<br />Найвышэйшы брэйк: £5,000 || Увогуле: 412<br />Асноўная стадыя: 64 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1998|1998]] || [[Ньюпарт]], [[Уэльс]]<br />«[[Newport Centre]]» ||{{Сцяг Англіі}} [[Пол Хантэр]] || {{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]] || style="text-align: center" | 9:5 || {{Сцяг Англіі}} [[Марк Кінг]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Пітэр Эбдан]] || {{Сцяг Шатландыі}} [[Алан Мак-Манус]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Джон Пэрат]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Энтані Хэмілтан]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Джэймі Бёрнэт]] || Агульны: £347,600<br />Пераможца: £60,000<br />Найвышэйшы брэйк: £5,000 || 96 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1999|1999]] || [[Кардыф]], [[Уэльс]]<br />«[[Міжнародная арэна, Кардыф|Міжнародная арэна]]» ||{{Сцяг Уэльса}} [[Марк Уільямс]] || {{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Хендры]] || style="text-align: center" | 9:8 || {{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Джо Свэйл]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]] || {{Сцяг Англіі}} [[Стыў Дэвіс]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Энтані Хэмілтан]]<br />{{Сцяг Тайланда}} [[Джэймс Уатана]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Сцюарт Бінэм]] || Агульны: £362,900<br />Пераможца: £60,000<br />Найвышэйшы брэйк: £5,000 || Увогуле: 198<br />Асноўная стадыя: 64 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2000|2000]] || [[Кардыф]], [[Уэльс]]<br />«[[Міжнародная арэна, Кардыф|Міжнародная арэна]]» ||{{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]] || {{Сцяг Англіі}} [[Стывен Лі]] || style="text-align: center" | 9:8 || {{Сцяг Англіі}} [[Джымі Уайт]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Пітэр Эбдан]] || {{Сцяг Англіі}} [[Брэдлі Джонс]]<br />{{Сцяг Ірландыі}} [[Фергал О’Браен]]<br />{{Сцяг Уэльса}} [[Мэцью Стывенс]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Ян Мак-Калах]] || Агульны: £401,250<br />Пераможца: £62,000<br />Найвышэйшы брэйк: £5,000 || Увогуле: 128<br />Асноўная стадыя: 64 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2001|2001]] || [[Кардыф]], [[Уэльс]]<br />«[[Міжнародная арэна, Кардыф|Міжнародная арэна]]» ||{{Сцяг Ірландыі}} [[Кен Доэрці]] || {{Сцяг Англіі}} [[Пол Хантэр]] || style="text-align: center" | 9:2 || {{Сцяг Англіі}} [[Стывен Лі]]<br />{{Сцяг Уэльса}} [[Марк Уільямс]] || {{Сцяг Шатландыі}} [[Алан Мак-Манус]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Хендры]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]]<br />{{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Джо Свэйл]] || Агульны: £440,200<br />Пераможца: £62,000<br />Найвышэйшы брэйк: £5,000 || Увогуле: 160<br />Асноўная стадыя: 32 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2002|2002]] || [[Кардыф]], [[Уэльс]]<br />«[[Міжнародная арэна, Кардыф|Міжнародная арэна]]» ||{{Сцяг Англіі}} [[Пол Хантэр]] || {{Сцяг Ірландыі}} [[Кен Доэрці]] || style="text-align: center" | 9:7 || {{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Хендры]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Грэм Дот]] || {{Сцяг Англіі}} [[Пітэр Эбдан]]<br />{{Сцяг Ірландыі}} [[Фергал О’Браен]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]]<br />{{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Джо Свэйл]] || Агульны: £597,200<br />Пераможца: £82,500<br />Найвышэйшы брэйк: £7,500 || Увогуле: 128<br />Асноўная стадыя: 32 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2003|2003]] || [[Кардыф]], [[Уэльс]]<br />«[[Міжнародная арэна, Кардыф|Міжнародная арэна]]» ||{{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Хендры]] || {{Сцяг Уэльса}} [[Марк Уільямс]] || style="text-align: center" | 9:5 || {{Сцяг Ганконга}} [[Марка Фу]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Пол Хантэр]] || {{Сцяг Фінляндыі}} [[Робін Хал]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Род Лоўлер]]<br />{{Сцяг Ірландыі}} [[Кен Доэрці]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]] || Агульны: £597,200<br />Пераможца: £82,500<br />Найвышэйшы брэйк: £7,500 || Увогуле: 128<br />Асноўная стадыя: 32 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2004|2004]] || [[Кардыф]], [[Уэльс]]<br />«[[Валійскі інстытут спорта]]» ||{{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]] || {{Сцяг Англіі}} [[Стыў Дэвіс]] || style="text-align: center" | 9:8 || {{Сцяг Ганконга}} [[Марка Фу]]<br />{{Сцяг Уэльса}} [[Дамінік Дэйл]] || {{Сцяг Англіі}} [[Роберт Мілкінс]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Пол Хантэр]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Хендры]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Алан Мак-Манус]] || Агульны: £450,000<br />Пераможца: £52,000<br />Найвышэйшы брэйк: £5,000 || Увогуле: 128<br />Асноўная стадыя: 48 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2005|2005]] || [[Ньюпарт]], [[Уэльс]]<br />«[[Newport Centre]]» ||{{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]] || {{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Хендры]] || style="text-align: center" | 9:8 || {{Сцяг Англіі}} [[Бары Хокінс]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Марк Кінг]] || {{Сцяг Уэльса}} [[Раян Дэй]]<br />{{Сцяг Ірландыі}} [[Кен Доэрці]]<br />{{Сцяг Аўстраліі}} [[Ніл Робертсан]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Пітэр Эбдан]] || Агульны: £225,000<br />Пераможца: £35,000<br />Найвышэйшы брэйк: £2,000 || Увогуле: 96<br />Асноўная стадыя: 48 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2006|2006]] || [[Ньюпарт]], [[Уэльс]]<br />«[[Newport Centre]]» ||{{Сцяг Англіі}} [[Стывен Лі]] || {{Сцяг Англіі}} [[Шон Мёрфі]] || style="text-align: center" | 9:4 || {{Сцяг Англіі}} [[Энтані Хэмілтан]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Бары Хокінс]] || {{Сцяг Англіі}} [[Ян Мак-Калах]]<br />{{Сцяг Уэльса}} [[Марк Уільямс]]<br />{{Сцяг Тайланда}} [[Джэймс Уатана]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Грэм Дот]] || Агульны: £225,000<br />Пераможца: £35,000<br />Найвышэйшы брэйк: £2,000 || Увогуле: 96<br />Асноўная стадыя: 48 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2007|2007]] || [[Ньюпарт]], [[Уэльс]]<br />«[[Newport Centre]]» ||{{Сцяг Аўстраліі}} [[Ніл Робертсан]] || {{Сцяг Англіі}} [[Эндру Хігінсан]] || style="text-align: center" | 9:8 || {{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Магуайр]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Стыў Дэвіс]] || {{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Шон Мёрфі]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Энтані Хэмілтан]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Алістэр Картэр]] || Агульны: £225,500<br />Пераможца: £35,000<br />Найвышэйшы брэйк: £2,000 || Увогуле: 96<br />Асноўная стадыя: 48 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2008|2008]] || [[Ньюпарт]], [[Уэльс]]<br />«[[Newport Centre]]» ||{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]] || {{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]] || style="text-align: center" | 9:8 || {{Сцяг Англіі}} [[Шон Мёрфі]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Хендры]] || {{Сцяг Англіі}} [[Алістэр Картэр]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Стывен Лі]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Джо Пэры]] || Агульны: £225,500<br />Пераможца: £35,000<br />Найвышэйшы брэйк: £2,000 || Увогуле: 96<br />Асноўная стадыя: 48 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2009|2009]] || [[Ньюпарт]], [[Уэльс]]<br />«[[Newport Centre]]» ||{{Сцяг Англіі}} [[Алістэр Картэр]] || {{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Джо Свэйл]] || style="text-align: center" | 9:5 || {{Сцяг Англіі}} [[Энтані Хэмілтан]]<br />{{Сцяг Аўстраліі}} [[Ніл Робертсан]] || {{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Магуайр]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Шон Мёрфі]]<br />{{Сцяг Ганконга}} [[Марка Фу]] || Агульны: £225,500<br />Пераможца: £35,000<br />Найвышэйшы брэйк: £2,000 || Увогуле: 96<br />Асноўная стадыя: 32 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2010|2010]] || [[Ньюпарт]], [[Уэльс]]<br />«[[Newport Centre]]» ||{{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]] || {{Сцяг Англіі}} [[Алістэр Картэр]] || style="text-align: center" | 9:4 || {{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Магуайр]] || {{Сцяг Уэльса}} [[Марк Уільямс]]<br />{{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Марк Ален]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]<br />{{Сцяг Уэльса}} [[Раян Дэй]] || Агульны: £224,700<br />Пераможца: £35,000<br />Найвышэйшы брэйк: £2,000 || Увогуле: 96<br />Асноўная стадыя: 32 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2011|2011]] || [[Ньюпарт]], [[Уэльс]]<br />«[[Newport Centre]]» ||{{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]] || {{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Магуайр]] || style="text-align: center" | 9:6 || {{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Алістэр Картэр]] || {{Сцяг Уэльса}} [[Марк Уільямс]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Грэм Дот]]<br />{{Сцяг Уэльса}} [[Мэцью Стывенс]]<br />{{Сцяг Кітая}} [[Дзін Цзюньхуэй]] || Агульны: £201,500<br />Пераможца: £30,000<br />Найвышэйшы брэйк: £1,000 || Увогуле: 96<br />Асноўная стадыя: 32 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2012|2012]] || [[Ньюпарт]], [[Уэльс]]<br />«[[Newport Centre]]» ||{{Сцяг Кітая}} [[Дзін Цзюньхуэй]] || {{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]] || style="text-align: center" | 9:6 || {{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Шон Мёрфі]] || {{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Марк Ален]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Стывен Лі]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Джад Трамп]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Магуайр]] || Агульны: £201,500<br />Пераможца: £30,000<br />Найвышэйшы брэйк: £1,000 || Увогуле: 96<br />Асноўная стадыя: 32 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2013|2013]] || [[Ньюпарт]], [[Уэльс]]<br />«[[Newport Centre]]» ||{{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Магуайр]] || {{Сцяг Англіі}} [[Сцюарт Бінэм]] || style="text-align: center" | 9:8 || {{Сцяг Кітая}} [[Дзін Цзюньхуэй]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Джад Трамп]] || {{Сцяг Ірландыі}} [[Кен Доэрці]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Алан Мак-Манус]]<br />{{Сцяг Індыі}} [[Панкаж Адвані]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Роберт Мілкінс]] || Агульны: £250,000<br />Пераможца: £50,000<br />Найвышэйшы брэйк: £1,500 || Увогуле: 96<br />Асноўная стадыя: 32 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2014|2014]] || [[Ньюпарт]], [[Уэльс]]<br />«[[Newport Centre]]» ||{{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]] || {{Сцяг Кітая}} [[Дзін Цзюньхуэй]] || style="text-align: center" | 9:3 || {{Сцяг Англіі}} [[Джо Пэры]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Бары Хокінс]] || {{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Джоэль Уолкер]]<br />{{Сцяг Ганконга}} [[Марка Фу]] || Агульны: £300,000<br />Пераможца: £60,000<br />Найвышэйшы брэйк: £2,000 || 128 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2015|2015]] || [[Кардыф]], [[Уэльс]]<br />«[[Матарпойнт Арэна]]» ||{{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]] || {{Сцяг Англіі}} [[Бэн Вуластан]] || style="text-align: center" | 9:3 || {{Сцяг Уэльса}} [[Марк Уільямс]]<br />{{Сцяг Бельгіі}} [[Лука Брэсэль]] || {{Сцяг Англіі}} [[Рыкі Уолдэн]]<br />{{Сцяг Шатландыі}} [[Стывен Магуайр]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Гэры Уілсан]]<br />{{Сцяг Ганконга}} [[Марка Фу]] || Агульны: £300,000<br />Пераможца: £60,000<br />Найвышэйшы брэйк: £1,500 || 128 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2016|2016]] || [[Кардыф]], [[Уэльс]]<br />«[[Матарпойнт Арэна]]» ||{{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]] || {{Сцяг Аўстраліі}} [[Ніл Робертсан]] || style="text-align: center" | 9:5 || {{Сцяг Паўночнай Ірландыі}} [[Марк Ален]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Джо Пэры]] || {{Сцяг Англіі}} [[Бэн Вуластан]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Марк Сэлбі]]<br />{{Сцяг Уэльса}} [[Майкл Уайт]]<br />{{Сцяг Кітая}} [[Дзін Цзюньхуэй]] || Агульны: £324,000<br />Пераможца: £60,000<br />Найвышэйшы брэйк: £2,000 || 128 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2017|2017]] || [[Кардыф]], [[Уэльс]]<br />«[[Матарпойнт Арэна]]» ||{{Сцяг Англіі}} [[Сцюарт Бінэм]] || {{Сцяг Англіі}} [[Джад Трамп]] || style="text-align: center" | 9:8 || {{Сцяг Шатландыі}} [[Скот Дональдсан]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Роберт Мілкінс]] || {{Сцяг Англіі}} [[Бары Хокінс]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Сцюарт Кэрынгтан]]<br />{{Сцяг Нарвегіі}} [[Курт Мэфлін]]<br />{{Сцяг Кітая}} [[Чжоу Юэлун]] || Агульны: £366,000<br />Пераможца: £70,000<br />Найвышэйшы брэйк: £2,000 || 128 |- |style="text-align: center" | [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2018|2018]] || [[Кардыф]], [[Уэльс]]<br />«[[Матарпойнт Арэна]]» ||{{Сцяг Шатландыі}} [[Джон Хігінс]] || {{Сцяг Англіі}} [[Бары Хокінс]] || style="text-align: center" | 9:7 || {{Сцяг Тайланда}} [[Напон Саенхам]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Гэры Уілсан]] || {{Сцяг Англіі}} [[Роні О’Саліван]]<br />{{Сцяг Кітая}} [[Юй Дэлу]]<br />{{Сцяг Англіі}} [[Ян Бэрнс]]<br />{{Сцяг Кітая}} [[Янь Бінтаа]] || Агульны: £366,000<br />Пераможца: £70,000<br />Найвышэйшы брэйк: £2,000 || 129 |} === Фіналісты турніру === {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" class="sortable" style="font-size:90%; text-align:center" |- style="background:#00AF00" !width="21%"| Гулец !width="13%"| {{Abbr|П|Перамогі|0}} !width="13%"| {{Abbr|Ф|Паразы ў фіналах|0}} !width="13%"| {{Abbr|КФ|Агульная колькасць выхадаў у фінал|0}} ! class="unsortable" width="20%"|{{Abbr|ВТ|Выйграныя турніры|0}} ! class="unsortable" width="20%"|{{Abbr|Фіналы|Турніры, на якіх гулец прайграў у фінале|0}} |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Шатландыі}}|[[Джон Хігінс]]||Хйгйнс Джон|nolink=1}} || 5 || 2 || 7 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2000|2000]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2010|2010]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2011|2011]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2015|2015]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2018|2018]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1995|1995]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1998|1998]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Англіі}}|[[Роні О’Саліван]]||ОСалйван Ронй|nolink=1}} || 4 || 1 || 5 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2004|2004]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2005|2005]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2014|2014]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2016|2016]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2008|2008]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Шатландыі}}|[[Стывен Хендры]]||Хендры Стывен|nolink=1}} || 3 || 2 || 5 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1992|1992]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1997|1997]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2003|2003]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1999|1999]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2005|2005]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Англіі}}|[[Пол Хантэр]]||Хантэр Пол|nolink=1}} || 2 || 1 || 3 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1998|1998]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2002|2002]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2001|2001]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Ірландыі}}|[[Кен Доэрці]]||Доэрцй Кен|nolink=1}} || 2 || 1 || 3 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1993|1993]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2001|2001]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2002|2002]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Уэльса}}|[[Марк Уільямс]]||Уйльямс Марк|nolink=1}} || 2 || 1 || 3 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1996|1996]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1999|1999]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2003|2003]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Англіі}}|[[Стыў Дэвіс]]||Дэвйс Стыу|nolink=1}} || 2 || 1 || 3 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1994|1994]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1995|1995]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2004|2004]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Англіі}}|[[Сцюарт Бінэм]]||Бйнэм Сцюарт|nolink=1}} || 1 || 1 || 2 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2017|2017]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2013|2013]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Шатландыі}}|[[Стывен Магуайр]]||Магуайр Стывен|nolink=1}} || 1 || 1 || 2 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2013|2013]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2011|2011]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Кітая}}|[[Дзін Цзюньхуэй]]||Дзйн Цзюньхуэй|nolink=1}} || 1 || 1 || 2 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2012|2012]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2014|2014]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Англіі}}|[[Алістэр Картэр]]||Картэр Алйстэр|nolink=1}} || 1 || 1 || 2 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2009|2009]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2010|2010]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Англіі}}|[[Марк Сэлбі]]||Сэлбй Марк|nolink=1}} || 1 || 1 || 2 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2008|2008]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2012|2012]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Аўстраліі}}|[[Ніл Робертсан]]||Робертсан Нйл|nolink=1}} || 1 || 1 || 2 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2007|2007]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2016|2016]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Англіі}}|[[Стывен Лі]]||Лй Стывен|nolink=1}} || 1 || 1 || 2 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2006|2006]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2000|2000]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Шатландыі}}|[[Алан Мак-Манус]]||МакМанус Алан|nolink=1}} || 0 || 2 || 2 || — || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1993|1993]], [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1994|1994]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Англіі}}|[[Бары Хокінс]]||Хокйнс Бары|nolink=1}} || 0 || 1 || 1 || — || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2018|2018]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Англіі}}|[[Джад Трамп]]||Трамп Джад|nolink=1}} || 0 || 1 || 1 || — || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2017|2017]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Англіі}}|[[Бэн Вуластан]]||Вуластан Бэн|nolink=1}} || 0 || 1 || 1 || — || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2015|2015]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Паўночнай Ірландыі}}|[[Джо Свэйл]]||Свэйл Джо|nolink=1}} || 0 || 1 || 1 || — || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2009|2009]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Англіі}}|[[Эндру Хігінсан]]||Хйгйнсан Эндру|nolink=1}} || 0 || 1 || 1 || — || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2007|2007]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Англіі}}|[[Шон Мёрфі]]||Меярфй Шон|nolink=1}} || 0 || 1 || 1 || — || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2006|2006]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Англіі}}|[[Марк Кінг]]||Кйнг Марк|nolink=1}} || 0 || 1 || 1 || — || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1997|1997]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Англіі}}|[[Джон Пэрат]]||Пэрат Джон|nolink=1}} || 0 || 1 || 1 || — || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1996|1996]] |- |style="text-align:left"| {{sortname|{{Сцяг Уэльса}}|[[Дарэн Морган]]||Морган Дарэн|nolink=1}} || 0 || 1 || 1 || — || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1992|1992]] |} === Статыстыка паводле краін === {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" class="sortable" style="font-size:90%; text-align:center" |- style="background:#00AF00" !width="28%"| Краіна !width="18%"| {{Abbr|КП|Колькасць пераможцаў турніру ад краіны|0}} !width="18%"| {{Abbr|АКП|Агульная колькасць перамог прадстаўнікоў краіны|0}} !width="18%"| Першы тытул !width="18%"|Апошні тытул |- |style="text-align:left"| {{Сцяг Англіі}} [[Англія]] || 7 || 12 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1994|1994]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2017|2017]] |- |style="text-align:left"| {{Сцяг Шатландыі}} [[Шатландыя]] || 3 || 9 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1992|1992]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2018|2018]] |- |style="text-align:left"| {{Сцяг Ірландыі}} [[Ірландыя]] || 1 || 2 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1993|1993]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2001|2001]] |- |style="text-align:left"| {{Сцяг Уэльса}} [[Уэльс]] || 1 || 2 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1996|1996]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 1999|1999]] |- |style="text-align:left"| {{Сцяг Кітая}} [[Кітай]] || 1 || 1 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2012|2012]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2012|2012]] |- |style="text-align:left"| {{Сцяг Аўстраліі}} [[Аўстралія]] || 1 || 1 || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2007|2007]] || [[Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2007|2007]] |} == Спасылкі == {{Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры}} [[Катэгорыя:Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры| ]] [[Катэгорыя:Снукерныя турніры ва Уэльсе]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе]] 5ggi58urzqyoxsv30apuqdgb16kc267 0 188683 5162966 4480810 2026-07-08T13:28:00Z Autumndancer 168015 5162966 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дэвісан}} {{Ігрок у снукер | Імя = Пол Дэвісан | Арыгінал імя = {{lang-en|Paul Davison}} | Фота = Paul Davison at Snooker German Masters (Martin Rulsch) 2014-01-29 02.jpg | Шырыня = 300 px | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = {{сцягафікацыя|Англія}} | Прафесійная кар'ера = 1992—2005, 2006/2007, 2008/2009, 2010—2014, 2015–... | Найвышэйшы рэйтынг = 70 <small>([[Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2012/2013|15.11.2012]]–[[Сусветны снукерны рэйтынг у сезоне 2012/2013|09.12.2012]])</small> | Цяперашні рэйтынг = 116 <small>(4 красавіка 2016)</small> | Прызавыя грошы = > £100,000 | Найвышэйшая серыя = {{nowrap|144 <small>([[Чэмпіянат свету па снукеры 2001|Чэмпіянат свету 2001 (квал.)]])</small>}} | Колькасць соценных серый = 69 | Лепшы рэйтынгавы вынік = {{nowrap|1/16 фіналу<br /><small>([[German Masters 2012 (снукер)|German Masters 2012]],<br />[[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па снукеры 2013|Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі 2013]],<br />[[German Masters 2014 (снукер)|German Masters 2014]])</small>}} | Рэйтынгавыя турніры = | Нізкарэйтынгавыя турніры = | Нярэйтынгавыя турніры = | Чэмпіянат свету = 1/32 фіналу (кв.) <small>([[Чэмпіянат свету па снукеры 2011|2011]])</small> | Чэмпіён свету = | Сайт = | Рука = правая }} '''Пол Дэвісан''' ({{lang-en|Paul Davison}}; нар. {{ДН|1|10|1971}}, [[Пікерынг (Паўночны Ёркшыр)|Пікерынг]], графства [[Паўночны Ёркшыр]], [[Англія]]) — [[Англія|англійскі]] прафесійны гулец у [[снукер]]. Удзельнік 1/16 фіналу [[German Masters 2012 (снукер)|German Masters 2012 года]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па снукеры 2013|адкрытага чэмпіянату Аўстраліі 2013 года]] і [[German Masters 2014 (снукер)|German Masters 2014 года]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.worldsnooker.com/players/paul-davison/ Профіль на World Snooker] {{ref-en}} * [http://cuetracker.net/Players/Paul-Davison Статыстыка Пола Дэвісана на CueTracker.net] {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дэвісан Пол}} [[Катэгорыя:Снукерысты Англіі]] cf47968ekspiy0o7cxoko0y9aatlvft 0 206801 5162963 5157469 2026-07-08T13:24:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162963 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Картка ЛА | назва = МіГ-21 | тып = знішчальнік | вытворца = {{сцяг СССР}} [[Сокал, авіябудаўнічы завод|Горкаўскі авіязавод]]<br />{{сцяг СССР}} [[Дукс, завод|ММЗ «Знамя труда»]]<br />{{сцяг СССР}} [[Тбіліскі авіязавод]]<br />{{сцяг Чэхаславакіі}} [[Aero Vodochody]]<ref>[http://www.aero.cz/en/history.html Aero Vodochody: History] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110606150014/http://www.aero.cz/en/history.html |date=6 чэрвеня 2011 }}</ref><br />{{сцяг Індыі}} [[Hindustan Aeronautics]]<br />{{сцяг Кітая}}[[Chengdu Aircraft Industry Group]] | выява = MiG-21 Lancer C cropped.jpg | подпіс = <center>МіГ-21 LanceR 'C' ВПС Румыніі<center> | распрацоўшчык = {{сцяг СССР}} [[МіГ, кампанія|ДКБ Мікаяна і Гурэвіча]] | канструктар = [[Арцём Іванавіч Мікаян]] | першы палёт = 16 чэрвеня [[1956]] | пачатак эксплуатацыі = [[1959]] | канец эксплуатацыі = | статус = выкарыстоўваецца | асноўны эксплуатант = {{сцяг Індыі}} [[ВПС Індыі]]<br /> {{сцяг Кітая}} [[ВПС Кітая]]<br /> {{сцяг Сірыі}} [[ВПС Сірыі]] | гады вытворчасці = МіГ-21: 1959 — 1985<br /> J-7/F-7: з [[1967]]<ref name=autogenerated4>[http://www.airwar.ru/enc/fighter/j7.html J-7 (J-7I)]</ref><ref name=autogenerated3>[http://www.airforce-technology.com/projects/j7f7fighteraircraft/ J-7 / F-7, China]</ref><ref name=autogenerated7>[http://bmpd.livejournal.com/361506.html Первые F-7BGI для Бангладеш]</ref> | выпушчана адзінак = 11 496<ref name=autogenerated5>Gordon, Yefim. MiG-21 (Russian Fighters). Earl Shilton, Leicester, UK: Midland Publishing Ltd., 2008. ISBN 978-1-85780-257-3.</ref> (без уліку пабудаваных у [[КНР]])<br />{{сцяг СССР}} [[СССР]]: 10 645 <br />{{сцяг Чэхаславакіі}} [[Чэхаславакія]]: 194<br />{{сцяг Індыі}} [[Індыя]]: 657<br />{{сцяг Кітая}} [[КНР]]: ~2500 J-7/F-7 | кошт распрацоўкі = | кошт адзінкі = | базавая мадэль = | варыянты з асобнымі артыкуламі = [[Chengdu J-7]] | катэгорыя на Вікісховішчы = Mikoyan-Gurevich MiG-21 }} '''МіГ-21''' (аб’ект Е-5, самалёт І-500, па [[Кодавыя пазначэнні НАТА|кадыфікацыі НАТА]]: Fishbed — ''«Пласт, багаты скамянелымі рэшткамі рыб»''<ref>Военная авиация. Книга 2. — Мн.: Попурри, 2000. — С. 380.</ref>) — савецкі шматмэтавы [[знішчальнік]], распрацаваны [[МіГ, кампанія|ВКБ Мікаяна і Гурэвіча]] у сярэдзіне [[1950-я|1950-х]] гадоў. МіГ-21 стаў першым самалётам КБ МіГ з трохвугольным крылом. Самы распаўсюджаны звышгукавы баявы самалёт у свеце<ref>{{Cite web |url=http://army-news.ru/2012/02/istrebitel-mig-21-letayushhij-kalashnikov/ |title=Истребитель МиГ-21 — «летающий Калашников» |access-date=9 верасня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140715022410/http://army-news.ru/2012/02/istrebitel-mig-21-letayushhij-kalashnikov/ |archivedate=15 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref>. Выпускаўся серыйна ў [[СССР]] з 1959 па 1985 год, а таксама ў [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]], [[Індыя|Індыі]] і [[Кітай|Кітаі]]. Ужываўся ў многіх узброеных канфліктах. Дзякуючы масавасці вытворчасці, адрозніваўся вельмі нізкім сабекоштам: МіГ-21МФ, прыкладам, каштаваў танней, чым [[БМП-1]]<ref name=autogenerated4 />. Усяго ў СССР, Чэхаславакіі і Індыі было выпушчана 11 496 МІГ-21<ref name=autogenerated5 />. Чэхаславацкая копія МІГ-21 выраблялася пад назвай S-106. Кітайская копія МІГ-21 выпускалася пад назвай J-7 (для [[Народна-вызваленчая Армія Кітая|НВАК]]), а яе экспартная версія F7 працягвае выпускацца і ў наш час<ref name=autogenerated7 /><ref>[http://www.airwar.ru/enc/fighter/j7-2.html J-7II]</ref>.Па стане на 2012 год у Кітаі было выпушчана каля 2500 J-7/F-7<ref name=autogenerated3 /><ref>[http://www.armstrade.org/includes/periodics/mainnews/2012/0227/085511790/detail.shtml «Ченгду», «Локхид Мартин» и «Сухой» идут вровень по количеству прогнозируемого экспорта истребителей в 2012—2015 гг.]</ref><ref>[http://www.armstrade.org/includes/periodics/news/2011/0513/11158160/detail.shtml ВВС Нигерии в результате аварии потеряли первый из поставленных Китаем в 2010 году истребитель FT-7NI]</ref>. == Распрацоўка == [[Файл:MiG-21 cockpit.jpg|thumb|left|Кабіна МіГ-21]] МІГ-21 з’яўляецца першым савецкім рэактыўным [[Пакаленні рэактыўных знішчальнікаў|знішчальнікам другога пакалення]]<ref>[https://web.archive.org/web/20070422051528/http://www.profile.ru/items/?item=23335 Что такое «поколения» истребителей? Журнал «Профиль».]</ref>, што мае на ўвазе выкарыстанне ракет як асноўнага ўзбраення і хуткасці каля M=2. Цяга рухавіка першых МіГ-21 была нават менш сумарнай цягі дзвюх [[РД-9]] на [[МІГ-19]], але за кошт ужывання шмат рэжымнага паветразаборніка змяняльнага ўваходнага перасеку з цэнтральным целам атрымалася падняць максімальную хуткасць самалёта больш чым на 700 км/г. На першай мадыфікацыі (МіГ-21Ф), як і на МіГ-19, асноўнай зброяй былі 2 гарматы калібру 30 мм і някіраваныя ракеты, але ўжо наступныя мадыфікацыі маглі несці кіраваныя ракеты класа «паветра-паветра». МІГ-21 быў лёгкім, манеўраным самалётам, што вельмі дапамагло яму ў змаганні з амерыканскім [[F-4|F-4 «Фантом» II]] у [[Вайна ў В’етнаме|В’етнамскай вайне]]. Бо амерыканскія ракеты «[[AIM-9 Sidewinder]]» і «[[AIM-7 Sparrow]]» былі яшчэ недасканалыя, савецкаму знішчальніку было няцяжка здзейсніць манеўр ухілення і ашукаць ракету. Вынік гэтых бітваў паўплываў на далейшыя пагляды амерыканскіх ВПС на знішчальнікі: стала ясна, што гібрыд штурмавіка і знішчальніка не з’яўляецца ідэальным развязкам, і што блізкія манеўраныя баі зусім не зыйшлі ў мінулае. У СССР, у сваю чаргу, зрабілі выснову, што дзве ракеты — нікчэмна мала, і наступныя мадыфікацыі МІГ-21 былі здольныя ўжо несці чатыры ракеты паветра-паветра. Апроч таго, ужо выпушчаныя самалёты дапрацоўваліся (а на новых самалётах гэта выраблялася на заводзе-вытворцы) пад гарматнае ўзбраенне і неслі пад фюзеляжам 23-мм гармату [[ГШ-23Л]]. Далейшым развіццём самалёта МІГ-21 сталі мадыфікацыі з усталёўкай спачатку [[Р-13-300]] з цягай 63 кН, потам рухавіка [[Р-13Ф-300]] з цягай 65 кН надалей рухавіка [[Р-25-300]] з цягай 71 кН, што ў выніку на тону павялічыла падрыхтаваную вагу самалёта. Мадыфікацыя з рухавіком Р-25-300, прынятая на ўзбраенне ў 1972 годзе, звалася МІГ-21біс і магла цалкам канкураваць па ЛТХ са сваім тагачасным амерыканскім канкурэнтам — [[F-16|F-16A]] (прынятым на ўзбраенне ў 1979 годзе), моцна саступаючы яму па масе карыснай нагрузкі і авіёніцы. У 1977 годзе са з’яўленнем [[МіГ-29]] самалёт канчаткова састарэў і пачаў паступова выцясняцца новымі. Распрацаваная ў 1993 годзе апошняя мадыфікацыя МіГ-21 была абсталявана магутнай БРЛС «Дзіда», новай электрычнай сістэмай і прыстасавана для нясення сучаснай зброі. Гэта мадыфікацыя прызначалася для продажу на экспарт, а таксама мадэрнізацыі старых МіГ-21, якія стаяць на ўзбраенні ў замежных краін. == Характарыстыкі самалёта агульныя для ўсіх мадыфікацый == * '''Колькасць рухавікоў:''' 1 * '''[[Экіпаж]]:''' 1 чалавек (апроч двухмесных навучальных мадыфікацый) * '''[[Даўжыня]]:''' 14,10 метраў * '''[[Вышыня]]:''' 4,71 метра * '''Размах крыла:''' 7,15 метров * '''Плошча крыла:''' 22,95 м² Характарыстыка чэхаславацкага S-106 (МіГ 21Ф-13) Aero S-106: * Экіпаж: 1 чалавек * Даўжыня: 15,76 м * Размах крыла: 7,154 м * Вышыня: 4,1 м * Плошча крыла: 23,0 м? * Маса пустога: 4871 кг * Нармальная ўзлётная маса: 7100 кг * Сілкавальная ўсталёўка: 1 × Туманскі Р11Ф-300 * Максімальная хуткасць: 2125 км/г * Далёкасць: 1580 км * Практычная столь: 19000 м * Узбраенне: 1×30 мм НР-30 гармата, 2x 500 кг бомбаў, 2x КР K-13 == Мадыфікацыі == === Першае пакаленне === * '''МіГ-21Ф''' (тып 72) (1959) — франтавы знішчальнік. Узбраенне: дзве ўбудаваныя 30-мм гарматы [[НР-30]] і два падкрылавых [[Пілон (авіяцыя)|пілона]] для падвескі блокаў некіраваных ракет [[С-5 (НАР)|С-5]] (па 16 ракет у кожным блоку), ракет [[С-24 (НАР)|С-24]], бомбаў ці запальных бакаў. Рухавік Р-11Ф-300, цяга без фарсажу — 3880 кгс, на фарсажы — 5740 кгс. Радыёлакатара не было. Выпускаўся ў 1959—1960 гадах на горкаўскім авіязаводзе. Усяго пабудавана 83 асобніка. [[Файл:Mig21F13web.jpg|thumb|right|МіГ-21Ф-13.]] [[Файл:Mig21PFfamilyweb.jpg|thumb|right|Mig 21 Fishbed D.]] [[Файл:Mig21fishbedHfamilyweb.jpg|thumb|right|Mig 21 fishbed H/J S, R, SMT, MF]] * '''МіГ-21Ф-13''' (тып 74) (1960) — франтавы знішчальнік. З’явілася магчымасць падвешваць на падкрылавых пілонах кіраваныя ракеты «паветра-паветра» К-13 (Р-3С). Знята адна з гармат, што дазволіла павялічыць запас паліва на 140 літраў. Апроч гэтага, пад фюзеляжам на цэнтральным пілоне самалёт мог несці падвесны паліўны бак. Рухавік Р-11Ф2-300, цяга без фарсажу — 3950 кгс, на фарсажы — 6120 кгс. Радыёлакатара не было. Выпускаўся з 1960 па 1965 год на горкаўскім і маскоўскім авіязаводах. На палегчанай мадэлі гэтай мадыфікацыі пад назвай Е-66 у 1960 годзе ўсталяваны рэкорд хуткасці на замкнёным 100 км маршруце; дасягнута сярэдняя хуткасць 2149 км/г, а на асобных пляцоўках 2499 км/г. А 28 красавіка 1961 г. пастаўлены абсалютны рэкорд вышыні 34714 м. === Другое пакаленне === * '''МіГ-21П''' (1960) — вопытны ўсепагодны знішчальнік-перахопнік; абсталяваны радыёлакатарам ЦД-30Т і апаратурай каманднага навядзення «Блакіт», якая дазваляе самалёту ўзаемадзейнічаць з сістэмай аўтаматызаванага кіравання вынішчальнай авіяцыяй «Паветра-1». Рухавік Р-11Ф-300 (як на МІГ-21Ф), прыцэл АСП-5НДН. На гэтай мадыфікацыі была знята і другая гармата. Узбраенне складалася толькі з дзвюх кіраваных ракет К-13 (Р-3С). У той час узяло верх меркаванне што ракеты могуць цалкам замяніць гарматы (амерыканскі [[F-4 Phantom II|Фантом]] таксама атрымаў гармату толькі ў 1967). [[В’етнамская вайна]] дашчэнту разбіла гэту аблуду. Заміж ракет К-13 на пілоны можна было падвешваць бомбы і некіраваныя ракеты. Да чэрвеня 1960 г. была выраблена невялікая ўсталявальная серыя перахопнікаў МІГ-21П. Аднак на гэтым яго будаванне скончылася, а ў масавую вытворчасць пайшла наступная мадыфікацыя — ПФ. * '''МіГ-21ПФ''' (тып 76) (1961) — усепагодны перахопнік; абсталяваны апаратурай каманднага навядзення «Блакіт», якая дазваляе самалёту ўзаемадзейнічаць з сістэмай аўтаматызаванага кіравання вынішчальнай авіяцыяй «Паветра-1». Ад папярэдняй мадыфікацыі адрозніваўся магутнейшым рухавіком Р-11Ф2-300 (як на МІГ-21Ф-13), новым радыёлакатарам ЦД-30ТП (РП-21), і прыцэлам ГЖ-1. Серыйна выпускаўся з 1961 года на горкаўскім і маскоўскім авіязаводах. * '''МіГ-21ПФС''' (выраб 94)(МіГ-21ПФ(СПС)) (1963) — падварыянт МіГ-21ПФ. Літара «С» азначае «садзьмуванне памежнага слоя» (СПС). Вайскоўцы хацелі, каб МІГ-21 можна было лёгка эксплуатаваць з грунтовых аэрадромаў. Для гэтага была распрацавана сістэма сдзьмування памежнага слоя з закрылкаў. Пад гэту сістэму былі дапрацаваны рухавікі, што атрымалі назву Р-11-Ф2С-300, з адборам паветра ад кампрэсара. У выпушчаным становішчы да ніжніх паверхняў закрылкаў падавалася адабранае ад кампрэсара паветра, што рэзка палепшыла ўзлётна-пасадкавыя характарыстыкі самалёта. Ужыванне СПС дазволіла скараціць даўжыню прабегу ў сярэднім да 480 м, а пасадкавую хуткасць да 240 км/г. На самалёце маглі ўсталёўвацца два стартавых паскаральніка СПРД-99 для скарачэння даўжыні разбегу. Усе гэтыя новаўвядзенні ўсталёўваліся і на ўсіх наступных мадыфікацыях. Самалёты «ПФ» і «ПФС» выпускаліся ў 1961—1965 гадах. * '''МіГ-21ФЛ''' (тып 77) (1964) — экспартная мадыфікацыя МіГ-21ПФ для [[Індыя|Індыі]]. Спрошчана радыёэлектроннае абсталяванне; замест радыёлакатара РП-21 пастаўлены Р-2Л. Замест рухавіка Р-11Ф2-300 пастаўлены Р-11Ф-300, як на ранняй версіі МІГ-21П. Выпускаўся ў 1964—1968 гадах на горкаўскім і маскоўскім авіязаводах. Пастаўляўся ў Індыю з 1964 года, у разабраным выглядзе. Некаторая колькасць МІГ-21ФЛ трапіла і ў савецкія ВПС. Таксама выпускаўся ў Індыі па ліцэнзіі. * '''МіГ-21ПФМ''' (выраб 94) (1964) — Нястачай мадыфікацый ПФ/ПФС была адсутнасць гарматнага ўзбраення (хоць у той час яно памылкова і лічылася састарэлым). Таму ў новай мадыфікацыі была прадугледжана магчымасць падвескі гарматнага кантэйнера ГП-9 з дубальтовай 23-мм гарматай ГШ-23Л на цэнтральным пілоне. Пад мантаж кантэйнераў ГП-9 былі дапрацаваны і індыйскія МіГ-21ФЛ. Таксама высветлілася, што ў некаторых сітуацыях ракеты з радыёлакацыйным навядзеннем пераважней, чым з цеплавым, напрыклад, ва ўмовах хмарнасці ці туману. Таму нараду з ракетамі Р-3С (Да-13), самалёт ПФМ атрымаў магчымасць несці ракеты РС-2УС (Да-5МС) з радыёлакацыйнай сістэмай навядзення; для гэтага некалькі дапрацавалі бартавую РЛС, што атрымала ў гэтай мадыфікацыі пазначэнне РП-21М. Пазней да РП-21М былі дапрацаваны радыёлакацыйныя прыцэлы на МІГ-21ПФС. Сярод іншых удасканаленняў: усталяваны запытнік-адказнік СРЗО-2М «Хром-Нікель» (выд.023М), люстэрка для агляду задняй паўсферы (перыскоп), новае катапультавае крэсла КМ-1М, інфрачырвоны візір «Самацвет», новы прыцэл АСП-ПФ спалучаны з РЛС і ІЧ-візірам, і г.д. Серыйная вытворчасць МІГ-21ПФМ для ВПС Савецкага Саюзу вялося на заводзе № 21 у Горкім з 1964 па 1965. На маскоўскім заводзе «Сцяг Працы» дадзеная мадыфікацыя будавалася на экспарт з 1966 па 1968. * '''МіГ-21Р''' (1965) — выведвальны варыянт МіГ-21. Пад фюзеляжам на адмысловым абцякальным трымальніку ўсталёўваліся зменныя кантэйнеры з выведвальным абсталяваннем. Самалёты таксама камплектаваліся апаратурай радыёэлектроннай барацьбы на заканцоўках крыла. Апроч выведвальнага абсталявання, на МІГ-21Р прадугледжвалася размяшчэнне такога ж узбраення, як і на знішчальніку ПФМ, за выключэннем гарматнай гандолы ГП-9 і падвеснага паліўнага бака на падфюзеляжным пілоне. Усе папярэднія мадыфікацыі мелі толькі 2 падкрылавых пілона. МІГ-21Р і ўсе наступныя мадыфікацыі мелі ўжо 4. Мабыць, спрадвечна гэта было выклікана патрэбай павялічыць далёкасць лёту ў выведніка: бо на падфюзеляжны пілон ужо няможна было падвесіць дадатковы паліўны бак — на яго месцы размешчана выведвальная апаратура; калі ж заняць падвеснымі паліўнымі бакамі падкрылавыя пілоны, тое няма куды будзе падвесіць ракеты, і самалёт стане зусім бяззбройным. У змаганні за павышэнне далёкасці лёту запас паліва ва ўнутраных баках быў павялічаны і дасягнуў 2800 літраў, але гэтага было недастаткова. Затое са з’яўленнем двух дадатковых падкрылавых пілонаў праблема была вырашана. Зараз самалёт нёс выведвальную апаратуру пад фюзеляжам, два падвесных паліўных бака па 490 літраў на падкрылавых пілонах, і яшчэ два падкрылавых пілона маглі несці ўсю наменклатуру ўзбраення, як і папярэдняя мадыфікацыя «ПФМ». МІГ-21Р выпускаўся на Горкаўскім авіязаводзе № 21 у 1965—1971 гадах. === Трэцяе пакаленне === * '''МіГ-21С''' (выраб 95) (1965) — новым этапным крокам развіцця МіГ-21 стала з’яўленне новай бартавой радыёлакацыйнай станцыі РП-22, якая атрымала назву «Сапфір-21» ці скарочана С-21 (адсюль і літара «С» у назве мадыфікацыі). Станцыя мела больш высокія характарыстыкі, чым РП-21: пры тых жа кутах сканавання далёкасць выяўлення цэлі тыпу «бамбардзіроўшчык» дасягнула 30 км, а далёкасць суправаджэння павялічылася з 10 да 15 км. Але галоўнае — яна дазваляла ўжываць новыя ракеты Р-3Р (К-13Р) з паўактыўнай радыёлакацыйнай галоўкай саманавядзення і павялічанай далёкасцю пуску. Гэта змяняла тактыку ўжывання самалёта: калі раней, пусціўшы радыёракету РС-2-УС, лётчык быў змушаны паўтараць усе манеўры цэлі, каб весці яе праменем станцыі РП-21 аж да моманту паразы, тое зараз ад яго патрабавалася толькі «падсвятляць» цэль з дапамогай «Сапфіра», падаючы ракеце самой ганяцца за супернікам. Тыповым узбраеннем МіГ-21С сталі 4 кіраваныя ракеты: 2 з інфрачырвонай галоўкай саманавядзення Р-3С, і 2 з радыёлакацыйнай ГСН Р-3Р. Ды яшчэ пад фюзеляжам на цэнтральным пілоне гандола ГП-9 з гарматай ГШ-23. Новы [[аўтапілот]] АП-155 дазваляў не толькі захоўваць становішча машыны адносна трох восяў, але і прыводзіць яе да гарызантальнага лёту з кожнага становішча з наступнай стабілізацыяй вышыні і курса. У склад бартавога абсталявання ўвялі ўдасканаленую апаратуру навядзення на цэль «Блакіт-М» і новую станцыю папярэджання пра апрамяненне СПЗ-10. МІГ-21С выпускаўся серыйна ў Горкім у 1965-68 гг толькі для савецкіх ВПС. : Характарыстыкі МІГ-21С: :: Тып рухавіка: Р-11Ф2С-300 :: Цяга: :::: без фарсажу 3900 кгс :::: на фарсажы 6175 кгс :: Максімальная хуткасць: :::: на вышыні 2230 км/г :::: ля зямлі 1300 км/г :: Практычная столь 18000 метраў :: Макс. эксплуатацыйная перагрузка 8 :: Далёкасць лёту МІГ-21С на вышыні 10 км: :::: без падвесных паліўных бакаў — 1240 км :::: з адным падфюзеляжным ПТБ на 490 л — 1490 км :::: з трыма ПТБ на 490 л — 2100 км. * '''МіГ-21СН''' (1965) — падварыянт МіГ-21С, здольны несці на цэнтральным (падфюзяляжным) пілоне атамную бомбу РН-25 (пазней — і іншых тыпаў). Літара «Н» — ад слова «носьбіт». Выпускаўся серыйна з 1965 года. * '''МіГ-21СМ''' (тып 15) (1968) — МІГ-21СМ быў далейшым развіццём МІГ-21С. На ім быў пастаўлены магутнейшы рухавік Р-13-300, які валодаў да таго ж павялічаным запасам газадынамічнай устойлівасці і шырокім дыяпазонам рэжымаў фарсажу з плаўнай зменай цягі. Цяга без фарсажу — 4070 кгс, на фарсажы — 6490 кгс. У параўнанні з самалётамі папярэдніх мадыфікацый мае лепшыя разгонныя характарыстыкі і хуткаўздымнасць. Максімальная эксплуатацыйная перагрузка павялічана да 8,5 g. <br />Папярэднія мадыфікацыі маглі несці дубальтовую гармату ГШ-23 у падвесным кантэйнеры ГП-9, які мацаваўся на цэнтральным пілоне. Аднак такім чынам кантэйнер займаў цэнтральны пілон, на якім мог бы быць падвесны паліўны бак, бомба, ці кантэйнер з выведвальнай апаратурай. Апроч таго В’етнамская вайна ясна паказала, што гармата патрэбна знішчальніку не часам у адменных выпадках, а заўсёды — пры кожным баявым вылеце. Улічваючы ўсё гэта, МІГ-21СМ атрымаў убудаваную ў фюзеляж гармату ГШ-23Л з боекамплектам у 200 снарадаў. С укараненнем убудаванай гарматы аптычны прыцэл АСП-ПФ быў заменены прыцэлам АСП-ПФД.<br />З-за ўбудаванай гарматы давялося крыху зменшыць запас паліва — да 2650 літраў. Каб кампенсаваць гэта, быў распрацаваны новы падвесны бак аб’ёмам 800 літраў, прытым адлегласць ад яго да зямлі засталася ранейшай. Гэты бак можна было падвешваць толькі на цэнтральным пілоне, падкрылавыя маглі несці толькі 490-літровыя бакі.<br />На чатырох падкрылавых пілонах у розных спалучэннях маглі падвешвацца ракеты Р-3С, Р-3Р, блокі УБ-16-57 ці УБ-32-57 (першыя нясуць 16, другія — 32 некіраваныя ракеты С-5), некіраваныя ракеты С-24, бомбы і запальныя бакі калібрам да 500 кг. Максімальная маса баявой нагрузкі — 1300 кг. Самалёт таксама можа абсталёўвацца аэрафотаапаратам АФА-39. Апроч таго, у 1968 на ўзбраенне МІГ-21 паступіла кіраваная ракета «паветра-зямля» Х-66.<br />Знішчальнікі МІГ-21СМ будаваліся ў 1968—1971 гадах толькі для ВПС Савецкага Саюзу заводам № 21 у Горкім. * '''МіГ-21М''' (тып 96) (1968) — МІГ-21М уяўляе сабою экспартную мадыфікацыю знішчальніка МІГ-21С. Ён гэтак жа меў 4 падкрылавых пілона і такі ж рухавік Р-11Ф2С-300, але ў яго быў менш дасканалы чым РП-22С радыёпрыцэл — РП-21М, і адпаведна замест ракет Р-3Р на самалёт падвешваліся больш старыя РС-2УС. Аднак у адным аспекце МІГ-21М перасягаў мадыфікацыю «С»: на ім была ўсталявана ўбудаваная ў фюзеляж гармата ГШ-23Л, гэтак жа як і на пабудаваным для савецкіх ВПС навейшым МІГ-21СМ. Самалёт будаваўся на маскоўскім заводзе «Сцяг Працы» з 1968 па 1971 гады. У 1971 г. ліцэнзія на яго вытворчасць была перададзена Індыі. * '''МіГ-21МФ''' (1969) — мадыфікацыя МІГ-21СМ для паставак на экспарт. Самалёт меў такі ж рухавік Р-13-300, тую ж радыёлакацыйную станцыю РП-22 «Сапфір-21» і такі ж комплекс узбраення, як «СМ». Фактычна «МФ» амаль не адрозніваўся ад «СМ». Упершыню экспартная мадыфікацыя МІГ-21 ні ў чым не саступала свайму прататыпу прызначанаму для СССР (праўда з’явілася на год пазней). Некаторыя самалёты мадыфікацыі «МФ» трапілі і ў савецкія ўзброеныя сілы. МІГ-21МФ выпускаўся серыйна на маскоўскім заводзе «Сцяг Працы» ў 1969—1974 гадах. Апроч таго, ужо пасля гэтага, у 1975—1976 гадах, 231 знішчальнік гэтай мадыфікацыі выпусціў горкаўскі авіязавод. МІГ-21МФ пастаўляўся ў многія краіны. У ходзе [[Ірана-іракская вайна|Ірана-Іракскай]] вайны ён збіў іранскі [[F-14]]<ref>[http://wunderwaffe.narod.ru/Magazine/AirWar/114/02.htm МиГ-21. Часть 2]</ref> (ЗША пастаўлялі гэты найноўшы самалёт Ірану ў апошнія гады кіравання Шаха). МІГ-21МФ выпускаўся ў Індыі і ў Кітаі ;Мадыфікацыі СМТ и МТ (1971) Уяўлялі сабою мадыфікацыі знішчальнікаў «ГЛ» і «МФ» з павялічаным запасам паліва і магутнейшым рухавіком Р-13Ф-300. [[Файл:MiG 21 SMT - Altenburg-Nobitz.jpg|thumb|right|МІГ-21СМТ. Звернеце ўвагу на разадзьмуты «карак» самалёта. Там знаходзіцца паліўны бак № 7. За кошт павелічэння яго памераў і была падвышана агульная ёмістасць паліўных бакаў.]] * '''МіГ-21СМТ''' (тып 50) (1971)- машына прызначалася для Савецкіх ВПС. На ёй быў усталяваны магутнейшы рухавік Р-13Ф-300, які мае апроч звычайнага фарсажу, «надзвычайны фарсаж». Гэта дазволіла ў лёце ля зямлі з хуткасцю гуку павялічыць цягу на 1900 кгс у параўнанні з рухавіком Р13-300. : Агульны запас паліва ва ўнутраных баках быў павялічаны да 3250 л. Аднак з-за павелічэлай вагі і аб’ёму кіравальнасць самалёта пагоршылася. І хоць у некаторых сітуацыях большы запас паліва перакрываў гэту нястачу<ref>[http://army.lv/ru/mig-21/844/471 «Чебурашка»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120406015706/http://army.lv/ru/mig-21/844/471 |date=6 красавіка 2012 }}</ref>, усё ж падчас вытворчасці ёмістасць паліўных бакаў зменшылі да 2880 літраў — гэтулькі ж, колькі і на наступнай мадыфікацыі МІГ-21біс. У літаратуры самалёты МІГ-21СМТ са зменшанымі да ўзроўню МІГ-21біс паліўнымі бакамі часам хібна завуць «МІГ-21СТ». : МІГ-21СМТ выпускаўся ў 1971—1973 гадах на Горкаўскім авіязаводзе. Усяго быў выпушчаны 281 знішчальнік. У ВПС СССР яны выкарыстоўваліся не толькі ў якасці знішчальнікаў, але і як носьбіты тактычнай ядзернай зброі. У НАТА МІГ-21СМТ атрымаў кодавае пазначэнне Fishbed-K. * '''МіГ-21МТ''' (1971) — экспартны варыянт знішчальніка «СМТ» (ці можна сказаць што гэта мадыфікацыя «МФ» з павялічаным запасам паліва і рухавіком Р-13Ф-300). Самалёт пачалі выпускаць на Маскоўскам заводзе «Сцяг Працы» ў 1971 г., аднак было пабудавана ўсяго 15 асобнікаў, дый тыя ўрэшце трапілі ў савецкія ВПС. ;Мадыфікацыя МиГ-21біс (1972) [[Файл:Mig21bisweb.jpg|thumb|right|МіГ-21біс.]] [[Файл:MiG-21bis Cápeti 02.jpg|thumb|right|МіГ-21біс у вугорскім музеі. На вонкавым падкрылавым і падфюзеляжным пілонах бачны падвесныя паліўныя бакі. На ўнутраным падкрылавым — блок некіраваных ракет С-5.]] * '''МІГ-21біс''' — апошняя і найболей дасканалая мадыфікацыя з усяго велізарнага сямейства «дваццаць першых», выпусканых у СССР. Галоўнай новаўвядзеннем стаў рухавік Р-25-300, які развіваў цягу без фарсажу 4100 кгс, на фарсажы — 6850 кгс, а на надзвычайным фарсажы — 7100 кгс (па некаторых крыніцах — нават 9900 кгс). Фарсаж зараз распальваўся за карацейшы час. Хуткаўздымнасць машыны павялічылася амаль у 1,6 разу.<br /> Паколькі высветлілася, што занадта вялікі запас паліва на МІГ-21СМТ (3250 літраў) пагаршае лётныя характарыстыкі, на МІГ-21бис аб’ём унутраных бакаў зменшылі да 2880 л. Такім чынам, пасля доўгіх пошукаў было дасягнута аптымальнае спалучэнне аэрадынамікі самалёта і аб’ёму яго паліўнай сістэмы.<br /> На самалёце таксама ўсталёўваліся: больш дасканалая РЛС «Сапфір-21М» (С-21М ці РП-22М), дапрацаваны аптычны прыцэл, што дазволіў зняць абмежаванні пры стральбе з гарматы пры вялікіх перагрузках, і новая сістэма аўтаматызаванага кантролю стану самалёта і рухавіка, што скараціла час тэхнічнага абслугоўвання. Рэсурс МІГ-21біс дасягнуў 2100 гадзін.<br /> На самалёце захаваліся перашкодаабароненая лінія сувязі «Блакіт-М», якая забяспечвае ўзаемадзеянне з наземнай аўтаматызаванай сістэмай кіравання «Паветра-1»; катапультавае крэсла КМ-1М, прымальнік паветранага ціску ПВД-18. У НАТА гэтыя знішчальнікі атрымалі кодавую назву Fishbed L.<br /> Падчас вытворчасці самалёты МІГ-21біс сталі абсталёўваць пілатажна-навігацыйным комплексам (ПНК) «Палёт-ОІ», прызначаным для выканання заданняў блізкай навігацыі і заходу на пасадку пры аўтаматычным і дырэктарным кіраванні. У склад комплексу ўваходзяць: * сістэма аўтаматычнага кіравання САУ-23ЕСН, што ўяўляе сабой спалучэнне электроннай вылічальнай прылады з індыкатарамі камандаў і аўтапілотам, што адпрацоўвае гэтыя каманды * сістэма блізкай навігацыі і пасадкі РСБСН-5С * антэна-фідарная сістэма Піён-Н Апроч таго, комплекс выкарыстоўвае сігналы гідрадатчыка АГД-1, курсавыя сістэмы КСІ, датчыка паветранай хуткасці ДВС-10 і датчыка вышыні ДВ-30. Звонку МІГ-21біс з сістэмай «Палёт-ОІ» адрозніваўся дзвюма невялікімі антэнамі, размешчанымі пад паветразаборнікам і над кілем. Ва Ўсходняй Еўропе такія знішчальнікі атрымала толькі [[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]]. Там яны атрымалі лакальнае пазначэнне МІГ-21біс-САК(САУ), што азначала «МІГ-21біс з сістэмай аўтаматычнага кіравання». У НАТА МІГ-21біс з сістэмай «Палёт-ОІ» атрымалі кодавае пазначэнне Fishbed-N. МІГ-21біс выпускаўся з 1972 па 1985 год на Горкаўскім авіязаводзе № 21; усяго было выпушчана 2013 асобнікаў. Адной з першых гэтыя знішчальнікі закупіла Фінляндыя. Першыя самалёты былі дастаўлены туды ў 1977, дзе яны замянілі МІГ-21Ф-13. У Індыі «бісы» па ліцэнзіі не выпускаліся, але заводам HAL у Насіцэ было сабрана прыкладна 220 знішчальнікаў з камплектаў, пастаўленых з Савецкага Саюзу. Зборка апошняга індыйскага МІГ-21біс завяршылася ў 1987 г. Апроч удасканальвання самага самалёта, працягвалі з’яўляцца новыя ракеты. У 1973 годзе з’явіліся '''Р-13М''' з цеплавой галоўкай саманавядзення, што ўяўляе сабой глыбокую мадэрнізацыю Р-3С; і лёгкая манеўраная ракета блізкага бою '''[[Р-60]]'''. Прытым 2 з 4 падкрылавых пілонаў МіГ-21 маглі несці спараную падвеску з дзвюма ракетамі Р-60. Такім чынам агульны лік кіраваных ракет дасягаў 6. У цэлым лік магчымых камбінацый узбраення склаў 68 (на знішчальніках ранніх мадыфікацый яно было роўнае 20). Частка самалётаў МІГ-21біс аснашчалася абсталяваннем для падвескі ядзернай бомбы. === Двухмесныя навучальна-трэнавальныя мадыфікацыі === * '''МіГ-21У''' (1962) — навучальна-трэнавальны знішчальнік. * '''МіГ-21УС''' (1966) — навучальны фронтовый знішчальнік, абсталяваны рухавіком Р-11Ф2С-300. * '''МіГ-21УМ''' (1971) — навучальны франтавы знішчальнік з мадэрнізаваным БРЭО. === Іншыя === * '''М-21''' (М-21М) (1967) — высокаманеўраны радыёкіраваны самалёт-мішэнь. * '''МіГ-21І''' (1968) — самалёт-аналог звышгукавога пасажырскага самалёта [[Ту-144]]. Прызначаўся для даследавання паводзін самалётаў схемы «бясхвостка». Было пабудавана 2 асобніка. Першы быў страчаны 26 ліпеня 1970 года (лётчык В. Канстанцінаў загінуў), другі цяпер з’яўляецца экспанатам Цэнтральнага музея ВПС у Моніна. === Мадэрнізацыі === * '''МіГ-21-93''' (1994) — мадэрнізацыя серыйных МіГ-21біс для [[ВПС Індыі]] (пасля атрымаў назву MiG-21UPG Bison). РСК «МіГ» супольна з Ніжагародскім авіяцыйным заводам «Сокал» у кааперацыі з іншымі расійскімі прадпрыемствамі (НІІР «Фазатрон») распрацавала праграму мадэрнізацыі самалётаў сямейства МіГ-21, якая накіравана на пашырэнне наменклатуры і рэжымаў ужывання ўзбраення, што дазволіць ім паспяхова эксплуатавацца ў ВПС розных краін на працягу яшчэ шэрага гадоў. Па баявых магчымасцях мадэрнізаваныя самалёты МіГ-21 не саступаюць сучасным знішчальнікам чацвёртага пакалення. ВПС Індыі ў 1998—2005 гадах правялі глыбокую мадэрнізацыю 125 знішчальнікаў МІГ-21 на базе распрацаванага РСК «МІГ» праекта МІГ-21-93. Пры мадэрнізацыі знішчальнік МІГ-21біс атрымаў новую сістэму кіравання ўзбраеннем са шматфункцыйнай БРЛС «Дзіда», нашлемнай сістэмай цэлеўказання, апаратурай адлюстравання інфармацыі на аснове сучаснага індыкатара на лобавым шкле і шматфункцыйнага дысплея. БРЛС «Дзіда», распрацаваная Карпарацыяй «НІІР „Фазатрон“», мае павышаную далёкасць дзеяння. БРЛС забяспечвае выяўленне і атаку цэляў (у тым ліку, ракетамі сярэдняй далёкасці) у вольнай прасторы і на фоне зямлі, а таксама выяўленне радыёлакацыйна-кантрасных надводных і наземных цэляў. БРЛС «Дзіда» здольная суправаджаць да 8 цэляў і забяспечвае адначасную атаку дзвюх найболей небяспечных з іх. Ва ўзбраенне знішчальніка дадаткова ўлучаюцца кіраваныя ракеты «паветра-паветра» РВВ-АЕ, Р-27Р1, Р-27Т1 і Р-73Э і бомбы КАБ-500Кр што карэктуюцца. Паралельна з мадэрнізацыяй падоўжаны рэсурс і тэрміны службы самалёта. * у 1993 годзе на выставе авіятэхнікі ў Ле-Буржэ Ізраіль прэзентаваў мадэрнізаваны варыянт знішчальніка МІГ-21, пераабсталяванае ў штурмавік для нанясення ўдараў па марскіх і наземных цэлях. На самалёт было ўсталявана новае радыёэлектроннае, навігацыйнае і прыцэльнае абсталяванне, а таксама сістэма катапультавання лётчыка, спрадвечна распрацаваная для тактычнага знішчальніка «[[IAI Lavi|Лаві]]». Ліхтар кабіны, што складаўся з трох частак, замяняўся на суцэльнае шкленне. Кошт праграмы мадэрнізацыі аднаго самалёта складаў 1-4 млн даляраў, у залежнасці ад усталяванага абсталявання<ref>Израиль // «Зарубежное военное обозрение», № 7, 1993. — с. 61</ref>. * '''MIG-21-2000''' (1998) — праект мадэрнізацыі серыйных МіГ-21біс і МіГ-21МФ, распрацаваны ізраільскім канцэрнам «Таасія авіріт» і карпарацыяй IAI<ref>[http://www.iai.co.il/16730-25350-EN/MediaRoom_NewsArchives_1998.aspx IAI’s MIG-21-2000 Completes Series of Test Flights]</ref><ref>[http://www.airwar.ru/enc/fighter/mig212.html MIG-21 2000]</ref>. Прадугледжваў пераабсталяванне кабіны і ўсталёўку новага радыёэлектроннага абсталявання<ref>Израиль // «Зарубежное военное обозрение», № 5, 1998. — с. 59-60</ref>. == Баявое ўжыванне == === [[Вайна ў В’етнаме]] === [[Файл:Mig 21MF.jpg|thumb|300px|В’етнамскі МіГ-21]] Баявая дзейнасць МіГ-21 у В’етнаме пачалася ў красавіку 1966 года, калі ён прыйшоў на дапамогу [[МіГ-17]], што ваяваўу цяжкіх умовах. Маленькі, хуткі і досыць манеўраны, Міг-21 зрабіўся сур’ёзным супернікам для [[F-4 Phantom II|McDonnell Douglas F-4 Phantom II]]. ЗША былі змушаны нават пачаць праграму па адпрацоўцы тактыкі паветранага бою з МіГ-21. Ролю МіГ-21 пры адпрацоўцы выконваў [[Northrop F-5]].<br /> <br /> У В’етнаме пілоты МІГ-21 прытрымваліся савецкай дактрыны паветранага бою, выкарыстоўваючы навядзенне са станцыі наземнага кантролю. Упадабанай тактыкай стала следаванне за амерыканскім баявым звяном знізу і ззаду. Набраўшы хуткасць Мігі выпускалі ракеты К-13 і сыходзілі на базу. Такая тактыка прымушала таксама заўчасна скідаць бомбы.<br /> <br /> Галоўнай перавагай МІГ-21 з’яўляецца вельмі высокая манеўранасць на віражах. Галоўнай заганай была нястача убудаванай гарматы на першых мадыфікацыях. Менавіта В’етнамская вайна паказала памылковасць думкі, што ракеты могуць цалкам замяніць гарматы (ахвярай гэтай памылкі быў і асноўны супернік Мігу — амерыканскі «Фантом»).<br /> <br /> Па савецкіх дадзеных у агульнай суме в’етнамскія знішчальнікі (усіх тыпаў) у паветраных баях збілі 350 самалётаў суперніка, пры страце 131 свайго. Па амерыканскіх дадзеных, было збіта 195 в’етнамскіх самалётаў (усіх тыпаў), пры страце 77. Па дадзеных ACIG Team в’етнамскія МІГ-21 атрымалі 78-80 паветраных перамог, пры страце 91-95 самалётаў<ref>{{Cite web |url=http://www.airforce.ru/history/localwars/lokalwar3.htm |title=МиГ-21 против «Фантома» и «Миража» |access-date=2 кастрычніка 2014 |archive-date=10 снежня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141210140339/http://www.airforce.ru/history/localwars/lokalwar3.htm |url-status=dead }}</ref><ref>Air Warfare: an International Encyclopedia: A-L (2002 ed.). Вальтер Бойн. 2002.</ref><ref name=autogenerated8>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=243&Itemid=47 Vietnamese Air-to-Air Victories, Part 1]</ref><ref name=autogenerated9>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=244&Itemid=47 Vietnamese Air-to-Air Victories, Part 2]</ref><ref>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=241&Itemid=47 U.S. Air-to-Air Victories during the Vietnam War, Part 1]</ref><ref>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=242&Itemid=47 U.S. Air-to-Air Victories during the Vietnam War, Part 2]</ref>. 2 студзеня 1967 амерыканскай авіяцыяй збіты 5-7 МІГ-21. 23 жніўня 1967 года ў паветраным бою паміж 10-ю Мігамі і 50-ю амерыканскімі знішчальнікамі, в’етнамскія лётчыкі збілі два «Фантома» і адзін «Тандерчыф», не панесячы страт (адзін самалёт быў пашкоджаны). В’етнамскія знішчальнікі неслі страты і ад «сяброўскага агню»: толькі за перыяд 1966—1968 гадоў в’етнамскай сістэмай СПА было збіта шэсць МІГ-21<ref>[http://vpk-news.ru/articles/16645 В. Барвиненко. Взаимодействия как не было, так и нет — часть I] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130715045401/http://vpk-news.ru/articles/16645 |date=15 ліпеня 2013 }}</ref>. === [[Араба-ізраільскі канфлікт]] === 16 жніўня 1966 года іракскі лётчык Мунир Радфа сагнаў МІГ −21 з Ірака ў Ізраіль. У 1967 годзе шэсць алжырскіх МІГ-21 былі захоплены Ізраілем<ref>[http://vadimvswar.narod.ru/ALL_OUT/AiKOut06/Su-7B/Su-7B104.htm Игорь Приходченко. Истребитель-бомбардировщик Су-7] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140528010512/http://vadimvswar.narod.ru/ALL_OUT/AiKOut06/Su-7B/Su-7B104.htm |date=28 мая 2014 }}</ref>. Пасля знішчэння ізраільскай авіяцыяй металургічнага завода ў Абу-Забале (люты 1970, загінула каля 70 працоўных<ref>Shlomo Aloni. Arab-Israeli Air Wars 1947-82. — Osprey Publishing/Combat Aircraft, выпуск № 23, 2001. — С. 69.</ref>), пабудаванага пры ўдзеле савецкіх спецыялістаў, прэзідэнт Егіпта Насер змушаны быў звярнуцца да Масквы з просьбай пра стварэнне «эфектыўнага ракетнага шчыта» супраць ізраільскай авіяцыі і пасылкі ў Егіпет рэгулярных савецкіх частак супрацьпаветранай абароны і авіяцыі.<br /> Да канца года колькасць асабовага складу савецкага вайсковага кантынгенту ў Егіпце склала 15 — 20 тысяч чалавек. Усяго ў раёнах Каіра, Александрыі, Асуана, у зоне канала і іншых месцах быў разгорнуты 21 савецкі зенітна-ракетны дывізіён. На вайсковых аэрадромах блізу Каіра, Александрыі і Асуана базаваліся два палкі савецкіх знішчальнікаў МІГ-21. Савецкія войскі склалі галоўную сілу ў адбіцці ізраільскіх авіяналётаў на Егіпет, якія аднавіліся летам 1970 года. 14 траўня 1970 года два сірыйскіх МІГ-21 былі збіты ізраільскімі знішчальнікамі «[[Mirage III|Міраж III]]». Яшчэ адзін МІГ-21 быў збіты «Міражом» на наступны дзень. 3 чэрвеня 1970 года тры егіпецкіх МІГ-21 былі збіты ізраільскімі знішчальнікамі «Міраж III». 22 чэрвеня 1970 года савецкі МІГ-21 ракетай пашкодзіў ізраільскі штурмавік [[A-4 Skyhawk|A-4 «Скайхок»]]. 23 ліпеня 1970 года савецкі МІГ-21 ракетай пашкодзіў ізраільскі штурмавік [[A-4 Skyhawk|A-4 «Скайхок»]]. 25 ліпеня 1970 года савецкі МІГ-21 збіў ізраільскі штурмавік A-4 «Скайхок». 30 ліпеня савецкія МІГ-21 былі злоўлены ў пастку, у паветраным бою было збіта чатыры «МіГа» і пашкоджаны адзін ізраільскі «Міраж III». 7 жніўня 1970 года савецкі МІГ-21 ракетай пашкодзіў ізраільскі знішчальнік «Міраж III»<ref>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=53&Itemid=47 Soviet Air-to-Air Victories of the Cold War]</ref><ref>[http://www.skywar.ru/rvi.html Russia vs Israel]</ref>. Гэты бой з’яўляецца апошнім сутыкненнем савецкіх і ізраільскіх самалётаў на той момант. У гэты ж дзень было складзена перамір’е. === [[Інда-пакістанскі канфлікт]] === [[Файл:Sheeju mig21.JPG|thumb|right|Індыйскі MiG-21 Bison]] Адной з самых удалых старонак баявога ўжывання МІГ-21 з’яўляецца яго служба ў [[ВПС Індыі]]. Набыццё ёю знішчальнікаў МІГ-21 адкрыла новую эпоху для яе ВПС. Гэта быў першы баявы самалёт незаходняга паходжання ў арсенале Індыі. Першая яго сустрэча с пакістанскімі знішчальнікамі адбылася 4 снежня 1965 года. Тады індыйскі пілот ракетамі здолеў пашкодзіць пакістанскі «[[F-86 Sabre|Сэйбр]]». У снежні 1971 года зноў пачаліся [[Трэцяя інда-пакістанская вайна|ваенныя дзеянні паміж Індыяй і Пакістанам]]. 4 снежня, у першы дзень вайны, індыйскае МІГ-21 збіў пакістанскі «Сэйбр»<ref name=autogenerated20130702-2>MiG-21 (Russian Fighters). Ефим Гордон. 2008.</ref>. Таксама ў гэты дзень на пакістанскім аэрадроме індыйскімі МІГ-21 быў знішчаны самалёт [[DHC-3]]. 5 снежня індыйскія Мігі на аэрадроме знішчылі яшчэ тры самалёта [[Pilatus P-3]]<ref name=autogenerated11>[http://www.bharat-rakshak.com/IAF/History/1971War/Appendix3.html AIRCRAFT LOSSES IN PAKISTAN −1971 WAR] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090501082102/http://www.bharat-rakshak.com/IAF/History/1971War/Appendix3.html |date=1 мая 2009 }}</ref>. 6 снежня перад поўднем МІГ-21ФЛ эскартавалі самалёты [[HF-24 Marut|HF-24 «Марут»]] на нізкай вышыні. Пасля штурмоўкі камандзір «Марутаў» вырашыў адхіліцца да захаду ў пошуках магчымай цэлі. У той момант, калі «Маруты» пайшлі ў атаку пілот аднаго з МІГ-21 капітан Самар Бмкрам Шах убачыў самалёт, які ён прыняў за [[Cessna O-1]]. Зрабіўшы рэзкі разварот уніз, каб вызначыць тып машыны, Шах адначасна паглядзеў інстынктыўна назад каб пераканацца што на хвасце нікога няма. Ён убачыў два [[F-6]] на адлегласці прыкладна 1500 метраў, а трэці F-6 — вышэй, Шах, што знаходзіўся на вышыні каля 200 метраў неадкладна ўключыў фарсаж і падняў нос самалёта. Абодва F-6, якія набліжаліся да самалёта не распачалі спробы рушыць услед за МІГ-21. Шах вырашыў атакаваць пакістанскі самалёт, імкнучыся не праскочыць міма яго. Першы F-6 накіраваўся ўбок куды пайшлі «Маруты». Шах прыладзіўся за пакістанскім знішчальнікам і даў залп са сваіх 23-мм гармат с адлегласці каля 600 метраў. F-6 перавярнуўся і зваліўся на зямлю. Таксама ў гэты дзень, па заявах індыйцаў, МІГ-21 збіў пакістанскі [[C-130]] (пакістанскім бокам гэта не пацверджана).<br /> У 14 гадзін 12 снежня з авіябазы ў Джамнагаре два МІГ-21ФЛ, якія знаходзіліся на баявым дзяжурстве, былі падняты ў паветра: два пакістанскіх знішчальніка [[F-104 Starfighter|F-104 «Старфайтер»]] перасеклі берагавую лінію на нізкай вышыні. Пакістанцы атакавалі стаячыя самалёты на аэрадроме. Адзін з Мігаў сеў на хвост «Старфайтеру». Індыйскі пілот с адлегласці 900 метраў даў доўгі залп са спаранай гарматы. «Старфайтер» загарэўся і зваліўся ў мора, пілот ледзь паспеў катапультавацца. 16 снежня Шах збіў свой другі F-6. 17 снежня дыспетчар папярэдзіў Мігі, якія патрулявалі паветра, што нізкалётны самалёт на вялікай хуткасці набліжаецца да аэрадрома. «Старфайтер» па незразумелых прычынах не стаў атакаваць аэрадром і індыец сеў яму на хвост. Індыец выпусціў дзве ракеты К-13А, другая ракета паразіла цэль, але пакістанец змог працягнуць лёт. Тады індыец дапоўніў ракетную атаку залпам з гармат. Пасля гэтага ён стаў вяртацца на аэрадром, а пашкоджаны F-104 выбухнуў сярод пясчаных узгоркаў. Пазней у гэты дзень індыйскія МІГ-21 збілі яшчэ два «Старфайтера» ужо над пакістанскай тэрыторыяй, а індыйскі пілот Шах змог падбіць адзін F-104. Па дадзеных пакістанцаў, 17 снежня быў страчаны толькі адзін «Старфайтер». Апроч ужывання ў якасці перахопніка, індыйскія ВПС таксама выкарыстоўвалі МІГ-21 на ўсходняй мяжы для заваёвы панавання ў паветры і штурмавых дзеянняў. Найболей уражальным быў налёт 14 снежня на рэзідэнцыю губернатара Ўсходняга Пакістану. Шэсць МІГ-21ФЛ, далі па рэзідэнцыі некалькі залпаў 57-мм ракет, пасля чаго губернатар кінуўся ў найблізкую траншэю і на кавалачку паперы напісаў заяву пра адстаўку. Наступнай сустрэчай індыйскіх Мігаў с пакістанскімі самалётамі сталі 90-ыя. У 1997 годзе індыйскі МІГ-21біс, ракетай R.550 Magic, падбіў пакістанскі самалёт [[AV]]. 10 жніўня 1999 года, пасля сканчэння [[Каргільская вайна|Каргільскай вайны]], МІГ-21біс збіў пакістанскі выведвальны самалёт [[Br.1150 Atlantique]]<ref name=autogenerated11 /><ref>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=162&Itemid=47 Indian Air-to-Air Victories since 1948]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.acig.org/artman/publish/article_324.shtml |title=Pakistani Air-to-Air Victories |access-date=7 кастрычніка 2014 |archive-date=21 снежня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221231409/http://www.acig.org/artman/publish/article_324.shtml |url-status=dead }}</ref>. === [[Егіпецка-лівійская вайна]] === [[Файл:MiG-21PFM-Egypt-1982.jpg|thumb|250px|Егіпецкі МіГ-21]] За час кароткачасовага ваеннага канфлікту паміж Егіптам і Лівіяй адбылося зусім няшмат паветраных баёў. 22 ліпеня, на другі дзень вайны, лівійскі Mirage 5 збіў егіпецкі МІГ-21. На наступны дзень поспех спадарожнічаў егіпцянам, у паветраных баях «дваццацьпершыя» збілі 3-4 «Міраж 5» і 1 МІГ-23, не панесячы страт. У 1979 годзе, пасля сканчэння вайны, адбыўся паветраны бой паміж двума егіпецкімі МІГ-21 і двума лівійскімі МІГ-23. Егіпцяне збілі адзін «дваццацьтрэці», не панесячы страт<ref name=autogenerated20130702-2 />. === [[ВПС Кубы]] === [[Файл:4034204611 0c8ff691df o Cuban MIG over Florida.jpg|thumb|left|Кубінскі МіГ-21 пралятае над [[Фларыда (паўвостраў)|Фларыдай]]. 1970 год]] 10 траўня 1980 года патрульны катэр HMBS «Flamingo» Багамскай берагавой аховы заўважыў чужыя рыбацкія судны ў раёне выспы Кай Санта Дамінга. Імі сталіся два кубінскіх рыбацкіх судна. Пасля працяглай пагоні патрульны катэр адкрыў стральбу. Экіпаж патрульнага катэра арыштаваў і ўзяў на буксір абодва рыбацкіх судна. Кубінскія маракі паспелі паведаміць пра абстрэл сваім уладам, зазначыўшы што іх атакуе невядомы карабель. На дапамогу выляцела пара МІГ-21, якія здзейснілі некалькі праходаў над ім і выканалі папераджальную стральбу. Абодва знішчальніка вярнуліся на аэрадром і падрыхтаваліся да паўторнага вылету, падрыхтаваўшы блокі НУРС. МіГі пайшлі ў атаку і знішчылі патрульны катэр, забіўшы чатырох чальцоў экіпажа, астатнія перабеглі на арыштаваныя судны. Цягам наступных трох дзён Кубінскія ВПС учынялі паказальныя лёты над выспамі Багамскага архіпелага. Улічваючы тое, што HMBS «Flamingo» быў патоплены ў Багамскіх тэрытарыяльных водах, Кубе давялося выплаціць кампенсацыю за карабель і сем’ям загінулых маракоў<ref>[http://www.skywar.ru/caribsea.html Кубинские МиГ-и в морских инцидентах]</ref>. Не менш за 26 кубінскіх МІГ-21 былі страчаны пад час [[Грамадзянская вайна ў Анголе|вайны ў Анголе]]<ref>[http://www.airwar.ru/history/locwar/africa/cuba_angola/cubaangola.html Кубинские летчики, погибшие в Анголе]</ref>. === [[Эфіёпа-самалійская вайна]] === Падчас канфлікту МІГ-21 знаходзіўся на ўзбраенні [[ВПС Самалі]], а таксама на ім лёталі кубінскія лётчыкі, якія ваявалі на боку [[Эфіёпія|Эфіёпіі]]. Самалійскія лётчыкі збілі на ім 4 эфіёпскіх МІГ-21, 3 [[F-5]], 3 [[DC-3]] і 1 [[Canberra]]<ref>Mikoyan Mig-21 (Famous Russian Aircraft). Ефим Гордон и Кейт Декстер. 2008.</ref><ref>[http://aces.safarikovi.org/victories/somalia-1977-1978.html SOMALIA. Ogaden War (Ethiopian-Somalia Conflict) 1977—1978]</ref>. Разам з тым самалійцы страцілі не менш за 7 МІГ-21 у баях с эфіёпскімі F-5<ref>[http://aces.safarikovi.org/victories/ethiopia-1977-1978.html ETHIOPIA. Ogaden War (Ethiopian-Somalia Conflict) 1977—1978]</ref>. === [[ВПС КНДР]] === 19 студзеня 1967 года ў водах паўночней 38-й паралелі знішчальнікамі МІГ-21 быў патоплены вартавы карабель [[ВМС Паўднёвай Карэі]] «Танг По». 23 студзеня 1968 года ў Японскім моры караблі ВМФ КНА пры падтрымцы знішчальнікаў МІГ-21 вымусілі ўвайсці ў паўночнакарэйскія тэрытарыяльныя воды і адбуксіравалі ў порт Вонсан выведвальны карабель «Пуэбла» ВМС ЗША (частка сакрэтнага абсталявання была перададзена СССР). Карабель вернуты не быў. 14 ліпеня 1977 года знішчальнік МІГ-21 [[ВПС КНДР]] збіў амерыканскі шрубалёт [[CH-47 Chinook|CH-47D «Чынук»]]<ref>Последняя крепость Сталина. Военные секреты Северной Кореи/Война после войны, Чуприн Константин, 2012</ref>. === [[Афганістан]] === Большую частку самалётаў, перакінутых савецкай арміяй пад час [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайны (1979—1989)]], складалі знішчальнікі, у т.л. і МІГ-21. Нягледзячы на малую баявую нагрузку (звычайна 2-4 [[РБК-250]], [[ФАБ-250]] ці [[ОФАБ-250]]), істотная частка баявых вылетаў давялася менавіта на іх; прытым, з лепшага боку паказала сябе «знішчальная» мадыфікацыя МІГ-21біс. За малы час рэагавання ім далі мянушку «вясёлыя». У 1985 годзе на аэрадроме Шынданд у выніку дыверсіі былі знішчаны 13 афганскіх МІГ-21. На МІГ-21 быў збіты і загінуў савецкі генерал Мікалай Уласаў. Пасля вываду савецкіх войскаў некалькі самалётаў захапілі муджахеды. <br /> Ранняй раніцай 12 студзеня 1994 два МІГ-21 Паўночнага альянсу збілі над Кабулам два МІГ-21 муджахедаў, адзін пілот трапіў у палон. <br /> 30 студзеня «дваццацьпершыя» [[Паўночны альянс|Паўночнага альянсу]] збілі два [[Су-22]] муджахедаў. Да канца года альянскія МІГ-21 і Су-22 збілі яшчэ тры самалёты (у тым ліку адзін Су-22 і адзін МІГ-21) муджахедскай арганізацыі Дастума і Гульбудзінна. У 1995 годзе знішчальнікі Альянсу збілі адзін Су-22 і адзін [[Су-20]] [[Талібан]]скіх і Дастума-Гульбудзінскіх паветраных сіл. <br /> 15 чэрвеня 1995 года талібанскія знішчальнікі збілі два шрубалёта [[Мі-8]] Паўночнага альянсу<ref>[http://topwar.ru/21514-mig-21-v-afganistane.html МиГ-21 в Афганистане]</ref><ref>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=54&Itemid=47 Afghan Air-to-Air Victories]</ref><ref>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=158&Itemid=47 Afghanistan, 1979—2001; Part 2]</ref><ref>[http://www.airwar.ru/history/locwar/afgan/su17/su17.html Су-17 в афганской войне]</ref>. === [[Ірана-іракская вайна]] === Асноўным выпрабаваннем іракскіх МІГ-21 стала вайна з Іранам (22 верасня 1980 — 20 жніўня 1988). Да пачатку войны Ірак меў 90-115 самалётаў гэтага тыпу. Першыя паветраныя баі адбыліся яшчэ да пачатку вайны: * 8 верасня 1980 года іракскі МІГ-21 збіў іранскі «[[F-4 Phantom II|Фантом]]»<ref name=autogenerated13>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=37&Itemid=47 Iraqi Air-to-Air Victories since 1967]</ref>. * 15 верасня 1980 іранскі «[[F-14 Tomcat|Томкэт]]» збіў іракскі МІГ-21. Агулам за перыяд 1980—1988 гадоў лётчыкі МІГ-21 атрымалі 30—55 паветраных перамог (у тым ліку 12-23 F-5, 11-16 F-4, 3 верталёты [[AH-1 Super Cobra|AH-1J]], 2 [[CH-47 Chinook|CH-47]], 1 МІГ-21 і 1-5 F-14), пры страце 34—58 самалётаў у паветраных баях. Іракскія лётчыкі прызналі гэты самалёт найболей эфектыўным з усіх вядомых ім знішчальнікаў; у той жа час пілотам МІГ-21 рэкамендавалася па магчымасці ўнікаць паветраных баёў з F-4E і F-14, калі на іх боку не было элементу нечаканасці. На знішчальніку МІГ-21 пачынаў сваю кар’еру іракскі ас Махамед Райян. 23 кастрычніка 1980 года ён на ім збіў два іранскія F-5 «Тыгр II». Таксама іракцам даводзілася змагацца с сірыйскімі разведвальнымі самалётамі. У красавіку 1981 года іракскі МІГ-21МФ збіў сірыйскага разведчыка МІГ-21Р. Ірак выкарыстоўваў свае МІГ-21 і як знішчальнікі-бамбардзіроўшчыкі, у тым ліку супраць іранскага суднаходства ў Персідскім заліве. Вядомы ўдалы налёт «Мігаў» на канвой 1 кастрычніка 1980 года, калі бомбамі былі выведзены са строю судны «Іран Бадр» і «Таха»<ref name=autogenerated13 /><ref>[http://www.airwar.ru/history/locwar/persg/iraniraq/iraniraq.html ВВС в первой Ирано-Иракской войне]</ref><ref>[http://army.lv/ru/mig-21/primenenie/502/80#info Боевое применение МиГ-21]</ref><ref>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=35&Itemid=47 Iranian Air-to-Air Victories 1976—1981]</ref><ref>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=47 Iranian Air-to-Air Victories, 1982-Today]</ref><ref>[http://www.hubara-rus.ru/aiv0607.html Оправдавший предназначение. А.Котлобовский, Р.Мараев] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131015005012/http://www.hubara-rus.ru/aiv0607.html |date=15 кастрычніка 2013 }}</ref><ref>[http://www.ejection-history.org.uk/country-by-country/iranian_f_5_losses_any_ejections.htm Chronological Listing of Iranian Air Force Northrop F-5 Losses & Ejections] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131103092616/http://www.ejection-history.org.uk/Country-By-Country/iranian_f_5_losses_any_ejections.htm |date=3 лістапада 2013 }}</ref><ref>[http://www.skywar.ru/IRIAF8088.html Потери ВВС Ирана]</ref><ref>Tom Cooper, Farzad Bishop. Iranian F-14 Tomcat Units in Combat. Osprey Publishing, 2004. P. 85—88.</ref><ref>Tom Cooper, Farzad Bishop. Iranian F-4 Phantom II Units in Combat. — Osprey Publishing, 2003. P. 87—88.</ref><ref>David Nicolle, Tom Cooper. Arab MiG-19 & MiG-21 Units in Combat. — Osprey Publishing, 2004, p. 79.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.airvectors.net/avcobra_2.html |title=Greg Goebel. Second-Generation Cobras |access-date=17 кастрычніка 2014 |archive-date=10 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110012919/http://www.airvectors.net/avcobra_2.html |url-status=dead }}</ref>. === [[Распад Югаславіі]] === [[Файл:Yugoslav Air Force MiG-21bis wreckage.jpg|thumb|250px|Абломкі МіГ-21біс ВПС Югаславіі, збітага харвацкім СПА падчас налёту на вёску Саборска. Музей Вайны за незалежнасць Харватыі]] Пасля пачатку распаду [[Югаславія|Югаславіі]], знішчальнікі МІГ-21 перайшлі ў рукі да новаўтвораных дзяржаў на яе тэрыторыі. Сербскія "Міг"і ўжываліся для змагання с парушальнікамі меж, а таксама для ўдараў па наземных цэлях у [[Харватыя|Харватыі]] і [[Боснія (гістарычная вобласць)|Босніі]]. Некалькіх парушальнікаў «Мігі» прымусілі прызямліцца. 7 студзеня 1992 года сербскія МІГ-21 атакавалі верталёты [[Bell 204/205|AB.205]] [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага саюзу]], у выніку адзін верталёт быў збіты; гэты інцыдэнт прывёў да адстаўкі сербскага міністра абароны. 6 жніўня 1995 года адбыўся паветраны бой паміж сербскім МІГ-21 і харвацкім [[J-22 Орао|J-22]], абодва самалёты прамахнуліся і разышліся. Падчас вайны было страчана прынамсі 5 сербскіх МІГ-21 (3 збіты агнём з зямлі, 2 меркавана збіты). Югаславія скарыстала свае МІГ-21 падчас [[Аперацыя «Саюзная сіла»|вайны з НАТА]]. На іх рахунку прынамсі адна збітая крылатая ракета «[[BGM-109 Tomahawk|Тамагаўк]]»<ref name=autogenerated20130717-1>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=46&Itemid=47 European Air-to-Air Victories]</ref>. На перахоп самалётаў НАТА вылеты не здзяйсняліся. У выніку ўдараў авіяцыі Альянса, на зямлі было знішчана 33 югаслаўскія МІГ-21. Узброены імі 83-і авіяполк пасля вайны быў расфарміраваны з-за высокіх страт матчасткі<ref>[http://vadimvswar.narod.ru/ALL_OUT/AiKOut06/VVSSerbi/VVSSerbi010.htm М. Никольский. ВВС Сербии]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[http://www.airwar.ru/history/locwar/europe/yuairwar/yuairwar01.html Воздушная война в Югославии. Часть 1]</ref>. === Кітай === Кітай выкарыстоўваў МІГ-21 савецкай вытворчасці і ўласнай ([[J-7]]) для абароны паветраных меж Паводле дадзеных ACIG, 5 кастрычніка 1965 года кітайскі МІГ-21 збіў амерыканскага разведчыка [[A-3 Skywarrior|RA-3B]] (паводле дадзеных гісторыка ВПС ЗША Ставерэна, амерыканскі бок аспрэчыў страту самалёта, а кітайцы не прадэманстравалі ні абломкаў, ні пілотаў<ref>Jacob van Staaveren. Gradual Failure. The Air War Over North Vietnam 1965—1966. United States Air Force, Washington, D.C., 2002, p. 200.</ref>, але паводле дадзеных ACIG страта пацверджана і вядомы лётчык, які збіў самалёт). 3 студзеня 1966 кітайскі МІГ агнём [[С-5 (НАР)|57мм НУРС]] збіў амерыканскі БПЛА «[[AQM-34|Файрбі]]». Незвычайны выбар узбраення звязаны з адсутнасцю ў Кітая ўласных кіраваных ракет «паветра-паветра»<ref>[http://www.acig.info/CMS/index.php?option=com_content&task=view&id=51&Itemid=47 PRC/Chinese Air-to-Air Victories since 1950]</ref>. Самымі напружанымі для кітайскіх МіГаў перыядам стаў канец 1960-х — пачатак 1970-х. У гэтыя гады колькасць парушальнікаў лічылася сотнямі. З 1969 да 1971 года знішчальнікі J-7I над паўднёвымі раёнамі краіны атрымалі больш 300 паветраных перамог (шэсць пілатаваных самалётаў-парушальнікаў, а таксама больш 300 разведвальных і агітацыйных аэрастатаў). === Іншыя канфлікты === 15 ліпеня 1970 года польскі МІГ-21 збіў чэхаславацкі [[Су-7|Су-7БКЛ]]<ref name=autogenerated20130717-1 />. 21 кастрычніка 1989 года сірыйскі знішчальнік МІГ-21біс па памылцы ўварваўся ў паветраную прастору Турцыі. Там ён перахапіў турэцкі самалёт [[BN-2 Islander]], які ён прыняў за «парушальніка сірыйскай мяжы». Чаргой з гарматы ён збіў турэцкі самалёт<ref>[http://www.skywar.ru/lebsyr.html Другие инциденты над Ливаном и Сирией]</ref>. [[ВПС Ірака]] ўжывалі Мігі падчас [[Вайна ў Персідскім заліве|вайны ў Персідскім заліве (1991)]]. Іх дзеянні супраць авіяцыі Шматнацыянальных сіл сталіся безвыніковымі — імі не быў збіты ніводны самалёт Шматнацыянальных сіл, а даследчыкі, якія займаліся дзеяннямі ВПС Ірака ў гэтай вайне, не адзначаюць ніякіх заяў на паветраныя перамогі з боку іракскіх пілотаў. Актыўны ўдзел Мігаў у вайне скончыўся ў першы ж дзень пасля няўдалай спробы перахопу самалётаў [[ВМС ЗША]]. Падчас вайны 56 іракскіх МІГ-21 было знішчана (з іх 4 у паветры — два амерыканскімі [[F-15]] і два амерыканскімі [[F/A-18]]) і 32 пашкоджана<ref name=autogenerated13 /><ref>[http://www.airwar.ru/history/locwar/persg/poteriiraq/poteri_iraq.html Потери ВВС Ирака за 1988 — 91 гг.]</ref><ref>[http://www.dstorm.eu/pages/en/other/losses.html Damaged and lost allied planes and helos<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>David Nicolle, Tom Cooper. Arab MiG-19 & MiG-21 Units in Combat. — Osprey Publishing, 2004, p. 85.</ref>. Эфіопскія МіГ-21 удзельнічалі ў вайне з Эрытрэяй 1998—2000 гадоў. У гэтым канфлікце абодва бока ўжывалі савецкую авіятэхніку. Тры МіГ-21 былі збіты эрытрэйскімі [[МіГ-29]] у паветраных баях<ref>[http://aces.safarikovi.org/victories/eritrea-1999-2000.html Ethiopian-Eritrea Conflict 1999—2000]</ref>. 9 верасня 2008 года J-7 (кітайскі МІГ-21) [[ВПС Шры-Ланкі]] збіў перароблены пад штурмавік самалёт [[Zlin-143]] [[Тыгры вызвалення Таміл-Илама|Тамільскіх Тыграў]]<ref>[http://aces.safarikovi.org/victories/sri.lanka-2008.html Sri Lanka / Tamil Tigers Skirmishes]</ref>. ВПС Сірыі ўжываюць свае МІГ-21 у грамадзянскай вайне. Станам на сярэдзіну 2014 года ў баявых дзеяннях збіта ці разбіліся прынамсі 8 самалётаў гэтага тыпу<ref>[http://skywar.ru/syrianrevolt.html Сирийская революция]</ref>. == Цікавыя факты == [[Файл:MIG-21F-hatzerim-2.jpg|thumb|самалёт МІГ-21, сагнаны ў Ізраіль іракскім лётчыкам Мунірам Рэдфа]] * МІГ-21 знаходзіўся на ўзбраенні і выкарыстоўваўся ў ВПС больш за 65 краін. Савецкімі лётчыкамі за характэрны выгляд быў празваны «Балалайкай»<ref>[http://www.militaryparitet.com/vp/24/ СВЕРХЗВУКОВЫЕ МОЛНИИ. «Балалайка» и «Звёздный боец»]</ref>. * 15 жніўня 1966 года МіГ-21 ВПС Ірака быў сагнаны ў Ізраіль іракскім лётчыкам, завербаваным ізраільскай выведкай [[Масад]] ([[Аперацыя «Пеніцылін»]]). * Вядомы адзін МІГ-21, што знаходзіцца ў прыватным валоданні. Самалёт належыць Рэджынальду «Рэджу» Фінчу — былому пілоту авіякампаніі Амерыкан Эйрлайнс, які раней служыў у Канадскіх Каралеўскіх ВПС. Фінч набыў гэты МІГ ў канцы 1990-х гг. і патраціў тры гады, каб прывесці самалёт у лётны стан. Гэта МІГ-21УС 1967 гады выпуску быў імпартаваны ў ЗША з Венгрыі ў сярэдзіне 1980-х гадоў. Да таго, як Фінч стаў яго ўладальнікам, машына працяглы час лётала і выпрабоўвалася ў школе пілотаў-выпрабавальнікаў авіяцыі ВМС у Patuxent River, штат Мэрыленд у канцы 1980-х — пачатку 1990-х гадоў. * У цалкам прыдатным і лётным стане ёсць самалёты на Адэскім авіярамонтным заводзе, дзе МІГ-21 рамантуецца і мадэрнізуецца для краін «трэцяга свету» с 1970 года. == Тактыка-тэхнічныя характарыстыкі == [[Файл:Mikoyan-Gurevich MiG-21 3-view line drawing.png|thumb|350px|Тры праекцыі МіГ-21]] Прыведзеныя ніжэй характарыстыкі адпавядаюць мадыфікацыі '''МіГ-21біс'''<ref>[http://www.airwar.ru/enc/fighter/mig21b.html МиГ-21бис]</ref><ref>[http://www.mig-21.de/english/technicaldata.htm Technical data and flying characteristics of the MiG-21]</ref> === Тэхнічныя характарыстыкі === * '''[[Маса]] пустога:''' 5 460 кг * '''Нармальная ўзлетная маса:''' 8 726 кг * '''Максімальная ўзлётная маса:''' 10 100 кг * '''Маса паліва:''' 2750 * '''[[Рухавік|Рухавік:]]''' [[ТРДДФ]] [[Р-25-300]] ** '''[[Цяга (самалёт)|Цяга]] максімальная без фарсажу:''' 4 100 кгс ** '''Цяга на [[фарсаж]]ы:''' 6 850 кгс ** '''Цяга на празвычайным [[фарсаж]]ы:''' 7 100 кгс<ref>[http://www.brazd.ru/p25300.html Р-25-300]</ref> === Лётныя характарыстыкі === * '''Максімальная [[хуткасць]] на вышыні:''' 2230 км/г * '''Максімальная хуткасць каля зямлі:''' 1300 км/г * '''Крэйсерская хуткасць:''' 1000 км/г * '''Далёкасць лёту:''' ** '''без ППБ:''' 1225 км ** '''з ППБ:''' 1470 км * '''[[Практычная столь]]:''' 19 000 м * '''[[Хуткаўздымнасць|Хуткаўздымнасць:]]''' 235 м/с * '''Максімальная эксплуатацыйная [[Паскарэнне вольнага падання|перагрузка]]:''' + 8,5 g<ref>{{cite web|url=http://www.aviation.ru/Leonid.Mehanikov/MiG-17_Flight_Manual/chapt03.htm|title=Самолёт МиГ-17. Инструкция летчику. Глава III|accessdate=2011-06-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/65dglJwei?url=http://www.aviation.ru/Leonid.Mehanikov/MiG-17_Flight_Manual/chapt03.htm|archivedate=22 лютага 2012|url-status=live}}</ref> === Узбраенне === * '''Гарматнае:''' 23-мм убудаваная гармата [[ГШ-23|ГШ-23Л]] (боезапас — 200 снарадаў) * '''Пункты падвескі:''' 5 * '''Маса падвесных элементаў:''' 1300 кг * '''Кіраваныя ракеты:''' ** «[[Ракета «паветра-паветра»|паветра-паветра]]»: [[К-13 (авіяцыйная ракета)|Р-3]], [[Р-60]], [[Р-60|Р-60М]] ** «[[Ракета «паветра-паверхня»|паветра-паверхня]]»: [[Х-66]], [[Х-31|Х-31А]] * '''[[Некіраваная авіяцыйная ракета|НАР]]:''' калібрам 57 і 240 мм * '''Свабоднападаючыя бомбы:''' розных тыпаў і вагой да 1000 кг == Помнікі і экспанаты == === Беларусь === * [[Мінск]] - МіГ-21біс у [[Музей авіяцыйнай тэхнікі|Музеі авіяцыі і касманаўтыкі]] == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == ;Артыкулы * [http://www.airwar.ru/fighter.html Артыкулы пра пасляваенныя знішчальнікі, у тым ліку розныя мадыфікацыі МІГ-21, на сайце Куток неба] * [http://www.mig-21.de/english/default.htm Сайт прысвечаны Міг-21] * [http://www.wunderwaffe.narod.ru/Magazine/AirWar/114 МіГ-21 на сайце «Гісторыя сусветных войн»] * [http://army.lv/ru/mig-21/502/80 МіГ-21 на сайце «Army.lv»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150316145541/http://army.lv/ru/mig-21/502/80 |date=16 сакавіка 2015 }} ;Фотаздымкі * [http://crimso.msk.ru/Images6/IA/IA01-2/52-1.jpg Фотакінакулямёт егіпецкага МІГ-21 фіксуе апошнія імгненні ізраільскага знішчальніка «Міраж III»] * [http://scalemodels.ru/modules/photo/viewcat_cid_145.html 15 фота МіГ-21УМ, усталяванага ў горадзе Авангард] * [http://www.airliners.net/search/photo.search?aircraft_genericsearch=%3D%22mikoyan-gurevich+mig-21%22&airlinesearch=bulgaria+-+air+force&countrysearch=&specialsearch=&daterange=&keywords=foxbat+bis&range=&sort_order=photo_id+desc&page_limit=15&thumbnails= Фота лётаючых МіГ-21біс ВПС Балгарыі (2011 год)] * [http://www.geolocation.ws/v/F/%7Cen%7Cmikoyan-gurevich_mig-21/mikoyan-gurevich-mig-21/ru Фотаздымкі МіГ-21 з ліцэнзіяй Creative Commons на geolocation.ws] ;Відэа * {{YouTube|afC6L2TFWtc|logo=1|title=Відэа пра мадэрнізаваны МіГ-21-93}} * {{YouTube|T6d4rPb9PZY|logo=1|title=МіГ-21 у перадачы «Крылы Расіі»}} * {{YouTube|WdlHyg4YPTY|logo=1|title=Тэлеперадача «Вайсковая справа»: Развітанне з МіГ-21}} * {{YouTube|4w5p-KNlvS0|logo=1|title=Кінахроніка палётаў на МіГ-21}} * {{YouTube|bZE0ln4Q_Qw|logo=1|title=Канал Дыскаверы пра МіГ-21}} * {{YouTube|uoRg_nLQRtM|logo=1|title=Эпізод пра МІГ-21 у Амерыцы}} * {{YouTube|WkqsWQQMGZM|logo=1|title=02.09.2014 Лівія, г. Табрук. Катастрофа Міг-21}} {{Самалёты МіГ}} [[Катэгорыя:Узбраенне арміі Індыі]] [[Катэгорыя:Узбраенне арміі Сірыі]] [[Катэгорыя:Узбраенне арміі Кітая]] [[Катэгорыя:ДКБ Мікаяна і Гурэвіча]] [[Катэгорыя:Самалёты СССР]] [[Катэгорыя:Рэактыўныя знішчальнікі]] d06pkf58mp9k9igchc2z41evq6te144 0 209858 5163060 5136111 2026-07-08T22:36:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163060 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч |пасада = Першы сакратар Харкаўскага гаркама КП(б)У |перыядпачатак = [[5 лютага]] [[1937]] |перыядканец = [[кастрычнік]] [[1937]] |папярэднік = {{нп5|Сяргей Аляксандравіч Кудраўцаў||uk|Кудрявцев Сергій Олександрович}} |пераемнік = {{нп5|Осіпаў Аляксандр Васільевіч||uk|Осипов Олександр Васильович}} |пасада_2 = Першы сакратар ЦК [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|Кампартыі Беларусі]] |перыядпачатак_2 = [[29 студзеня]] [[1932]] |перыядканец_2 = [[18 сакавіка]] [[1937]] |папярэднік_2 = [[Канстанцін Веньямінавіч Гей]] |пераемнік_2 = [[Васіль Фаміч Шаранговіч]] |пасада_3 = Першы сакратар ЦК Кампартыі Азербайджана |сцяг_3 = |перыядпачатак_3 = [[5 жніўня]] [[1929]] |перыядканец_3 = [[1930]] |папярэднік_3 = {{нп5|Лявон Ісаевіч Мірзаян||ru|Мирзоян, Левон Исаевич}} |пераемнік_3 = {{нп5|Уладзімір Іванавіч Палонскі||ru|Полонский, Владимир Иванович}} |пасада_4 = Першы сакратар ЦК Кампартыі Узбекістана |сцяг_4 = |перыядпачатак_4 = [[1929]] |перыядканец_4 = [[1929]] |папярэднік_4 = {{нп5|Купрыян Восіпавіч Кіркіж||ru|Киркиж, Куприян Осипович}} |пераемнік_4 = {{нп5|Ісак Абрамавіч Зяленскі||ru|Зеленский, Исаак Абрамович}} }} '''Мікала́й Фё́даравіч Гіка́ла''' [[20 сакавіка|(8 (20) сакавіка]] [[1897]], [[Адэса]] — [[25 красавіка]] [[1938]], [[Масква]]<ref name="hrono">{{Cite web|url=http://hrono.info/biograf/bio_g/gikalo_nf.php|title=Гикало Николай Федорович|website=hrono.info}}</ref>) — савецкі палітычны і вайсковы дзеяч. Першы сакратар ЦК Кампартыі Узбекістана ў 1929 годзе, Азербайджана ў 1929—1930 гадах, [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|Беларусі]] ў 1932—1937 гадах<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Гикало Николай Фёдорович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 146 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Адзін з арганізатараў [[Чырвоны тэрор|Чырвонага тэрору]] на Каўказе, палітычных [[Рэпрэсіі ў БССР|рэпрэсій 1930-х гадоў]] у БССР<ref>Касцюк М. Гікала Мікалай Фёдаравіч // {{Крыніцы/ЭГБ|2|}} С. 529</ref> i [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]] у ліпені — кастрычніку 1937. Уваходзіў у склад «[[Тройка НКУС|троек]]» [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]]. == Біяграфія == У 1915 годзе Мікалай Гікала скончыў [[Тбілісі|Тыфліскую]] вайскова-фельчарскую школу, пасля якой быў прызваны на вайсковую службу ў Расійскую армію. Удзельнік [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. У 1917 годзе ўступіў у [[Расійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя|РСДРП]]. Прымаў удзел ва ўстанаўленні савецкай улады на [[Паўночны Каўказ|Паўночным]] [[Каўказ]]е. З сакавіка 1918 года прызначаны старшынёй Савета ў [[Грозны]]м<ref name="БС"/>, а з траўня стаў галоўнакамандуючым узброенымі сіламі Грознага. Са жніўня да лістапада ўзначальваў абарону Грознага ад казачых фарміраванняў [[Белы рух|Белага Руху]]<ref>Министерство обороны Российской Федерации - [http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/dictionary/details.htm?id=5738@morfDictionary ГРОЗНОГО ОБОРОНА 1918]</ref><ref>{{Cite web|url=https://terskiykazak.livejournal.com/899229.html|title=100 дневные бои за Грозный во время Терского казачьего восстания август-ноябрь 1918 года. Часть 1|date=19.05.2016|website=terskiykazak.livejournal.com}}</ref>. У 1919 годзе стаў сябрам Каўказскага краявога камітэта [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП(б)]], ваенным камісарам [[Церская вобласць|Церскай вобласці]] і [[Дагестан]]а<ref name="БС"/>. Прымаў удзел у карных акцыях супраць мясцовага насельніцтва на Паўночным Каўказе<ref name="hrono"/>. У пачатку 1920-х гадах быў пераведзены ў [[Цэнтральная Азія|Сярэднюю Азію]]: у 1921—1923 гадах быў сакратаром Горскага абкама РКП(б); у 1923—1925 гадах — член Паўднёва-Усходняга бюро ЦК і адначасова загадчык агітацыі і прапаганды Паўночна-Каўказскага крайкама. У 1925 годзе вярнуўся на Каўказ і быў прызначаны сакратаром Паўночна-Каўказскага крайкама [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|УКП(б)]]<ref name="sight">{{Cite web|url=http://www.knowbysight.info/GGG/02041.asp|title=02041|website=www.knowbysight.info}}</ref>. У 1929 годзе пераехаў у Маскву, дзе быў слухачом курсаў марксізму-ленінізму пры Камуністычнай Акадэміі. Пасля гэтага Гікала прызначаўся сакратаром ЦК КП(б) [[Узбекская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Узбекістана]] і [[Азербайджанская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Азербайджана]]<ref name="БС"/> і адначасова быў намеснікам кіраўніка арганізацыйна-размеркавальным аддзелам ЦК УКП(б), але хутка вярнуўся ў Маскву. У 1930—1934 гадах быў сябрам Цэнтральнай Рэвізійнай камісіі ВКП(б). З 1931 года сакратар Маскоўскага абкама і гаркама УКП(б)<ref name="sight"/>. У студзені 1932 года Мікалай Гікала быў накіраваны ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусь]] на пасаду 1-а сакратара ЦК КП(б)Б і [[Мінск|Менскага]] гаркама партыі<ref name="БС"/>. Адначасова быў сябрам Бюро [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|ЦК КП(б)Б]], Прэзідыума [[Цэнтральны выканаўчы камітэт БССР|ЦВК БССР]], Рэўваенсавета [[Беларуская ваенная акруга|Беларускай ваеннай акругі]]. Стаў кандыдатам у сябры ЦК УКП(б) з 1934 года. Сябра Цэнтральнай выбарчай камісіі [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. Працуючы ў Беларусі, шмат увагі надаваў развіццю гаспадаркі, у 1932 годзе абвясціў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] рэспублікай усеагульнай пісьменнасці. Паводле сведчанняў, многія пытанні вырашаў адміністрацыйна-каманднымі метадамі. Спрыяў прымусовай [[Калектывізацыя|калектывізацыі]], удзельнічаў у разгортванні масавых [[Рэпрэсіі ў БССР|рэпрэсій у БССР]]. === Арганізатар і ўдзельнік масавых рэпрэсій у БССР === У Беларусі першыя асуджэння «змоўшчыкаў» з дапамогай тройкі паўпрадства АДПУ прайшлі ў снежні 1932 года<ref>ЦА ФСБ. Ф. 2. Оп. 11. Д. 657. Л. 4, 6.</ref>. Менскія чэкісты на чале з [[Леанід Міхайлавіч Закоўскі|Леанідам Закоўскім]] адразу зрабілі справаздачу аб выкрыцці змовы «кулацкіх» і «белагвардзейскіх» элементаў у сістэме Трактарацэнтра, і ўжо ў лютым 1933 года сакратар ЦК КП(б)Б Гікала запытаў у [[Палітбюро ЦК КПСС|Палітбюро ЦК]] права разгледзець гэтую справу на тройцы з вынясеннем расстрэльных прысудаў<ref>[https://imwerden.de/pdf/lubyanka_i_stalin_dokumenty_1922-1936_2003_text.pdf Лубянка. Сталин и ВЧК-ГПУ-ОГПУ-НКВД. Январь 1922 - декабрь 1936. С. 409]</ref>. Пры кіраўніцтве Гікалы былі сфабрыкаваныя органамі АДПУ як мінімум 3 групавыя справы: [[Беларуская народная грамада (1933)|справа «Беларускай народнай грамады»]] (1933)<ref name=":5">История имперских отношений. Беларусы и русские, 1772-1991 гг. / сост. А. Е. Тарас. - Изд. 2-е, испр. - Минск : А.Н. Вараксин, 2008. - 606</ref>, справа «[[Беларускі нацыянальны цэнтр (справа)|Беларускага нацыянальнага цэнтра]]» (1933)<ref name=":5" /> і справа «Нямецкай нацыяналістычнай арганізацыі» (1934)<ref>[http://istmat.info/node/43661 Докладная записка Полномочного Представительства ОГПУ по БССР секретарю ЦК КП(б)Б Н.Ф. Гикало о ликвидации немецкой националистической организации.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210618065622/https://istmat.info/node/43661 |date=18 чэрвеня 2021 }} 11 мая 1934 г. НА Республики Беларусь. Ф. 4п. On. 1. Д. 7155. Л. 146—148.</ref>. У лютым 1937 годзе Мікалай Гікала быў пераведзены ва Украіну на пасаду 1-га сакратара [[Харкаў]]скага гаркама КП(б)У<ref name="БС" />. [[Кааптацыя|Кааптаваны]] ў члены ЦК КП(б) Украіны 3 лютага 1937. === Удзельнік вялікага тэрору === 30 ліпеня 1937 года быў прызначаны ў склад [[Тройка НКУС|асобай тройкі]] НКУС па Харкаўскай вобласці<ref>'''[http://nkvd.memo.ru/index.php/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82:%D0%A1%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%8B_%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%BA_%D0%B2_1937%E2%88%921938_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%85 СПИСОК ЛИЦ,входивших в состав троек, созданных по приказу НКВД СССР от 30.07.1937 № 00447] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200704050528/https://nkvd.memo.ru/index.php/%D0%94%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82:%D0%A1%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%8B_%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%BA_%D0%B2_1937%E2%88%921938_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%85 |date=4 ліпеня 2020 }}'''</ref>, якая ў рамках загаду 00447 асудзіла 1500 па першай катэгорыі (расстрэл) і па другой 4000 (зняволенне ў лагеры на 8—10 гадоў)<ref>{{Cite web|url=http://old.memo.ru/history/document/0447.htm|title=Документы о репрессиях|website=old.memo.ru|access-date=30 кастрычніка 2019|archive-date=7 красавіка 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407084339/http://old.memo.ru/history/document/0447.htm|url-status=dead}}</ref>. Вядома, што колькасць асуджаных асобай тройкай НКУС спачатку аперацыі 30 ліпеня па 1 кастрычніка 1937 года ў Харкаўскай вобласці, пакуль у яе склад уваходзіў Гікала, склала: 1 катэгорыя (расстрэл) — 1 871 чалавек, 2 катэгорыя (лагеры) — 2 141 чалавек<ref name=":1">[http://history.org.ua/LiberUA/978-5-8243-1407-6/978-5-8243-1407-6.pdf «Через трупы врага на благо народа». «Кулацкая операция» в Украинской ССР 1937—1941 гг. : в 2 т. Т. 1: 1937 г. Подготовка приказа № 00447, первый этап «кулацкой операции». — Москва: "Германский исторический институт в Москве Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН) Фонд «Президентский центр Б. Н. Ельцина» — T.1. — C.307]</ref>. Асобая тройка НКУС УССР па Харкаўскай вобласці цалкам прытрымлівалася дырэктыў маскоўскага цэнтра, у выніку чаго выносіліся амаль выключна смяротныя прысуды. Тры пасяджэнні, на якіх пераважна выносіліся смяротныя прысуды, адбыліся ў першы перыяд дзейнасці тройкі — з 25 жніўня па 11 верасня 1937 года. Што ж тычыцца вынесеных прысудаў у дачыненні да асуджаных па другой катэгорыі (зняволенне ў папраўча-працоўныя лагеры), то з 25 жніўня іх колькасць пастаянна ўзрастала да канца 1937 года<ref name=":1" />. === Арышт і смерць === Арыштаваны 11 кастрычніка 1937 года ў Маскве па адрасе: Стараканюшанны завулак, д. 19/17, кв. 4. 12 лістапада 1937 выведзены са складу кандыдатаў у сябры ЦК ВКП(б). Пастановай пленума ЦК ВКП(б) 11—12 лістапада 1937 года. 27 студзеня 1938 года выведзены са складу Палітычнага бюро і сябраў ЦК КП(б) Украіны Пастановай пленума ЦК КП(б) Украіны<ref name="sight" />. 25 красавіка 1938 быў асуджаны Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР у складзе Матулевіча, Заранава і Ждана да расстрэлу за ўдзел у «контррэвалюцыйнай трацкісцкай тэрарыстычнай арганізацыі». Расстраляны і пахаваны на {{нп5|растрэльным палігоне Камунарка||ru|Коммунарка (расстрельный полигон)}} (Масква)<ref name="marakou">[[Леанід Маракоў|Л. Маракоў]]. [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i?id=20484 Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794—1991.]</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sakharov-center.ru/asfcd/martirolog/?t=page&id=5353|title=Гикало Николай Федорович ::: Мартиролог: Жертвы политических репрессий, расстрелянные и захороненные в Москве и Московской области в период с 1918 по 1953 год|website=www.sakharov-center.ru}}</ref>. Пасля смерці [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]] Гікала быў рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 10 жніўня 1955 года. Асабовая справа Гікалы № 3626 захоўваецца ў архіве УКДБ [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. == Узнагароды і памяць == Узнагароджаны [[Ордэн Леніна|ордэнам Леніна]] (1920) і [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнам Чырвонага Сцяга]] (1935). * У горадзе [[Грозны]]м на {{нп5|Плошча Дружбы Народаў, Грозны|плошчы Дружбы Народаў|ru|Площадь Дружбы Народов (Грозный)}} была ўстаноўлена скульптурная кампазіцыя — Мікалаю Гікалу, {{нп5|Гапур Саідавіч Ахрыеў|Гапуру Ахрыеву|ru|Ахриев, Гапур Саидович}}, [[Асламбек Шарыпаў|Асламбеку Шарыпаву]]. * У гонар Мікалая Гікалы названы пасёлак у [[Грозненскі раён|Грозненскім раёне]] — {{нп5|Пасёлак Гікалы|Гікалы|ru|Гикало (посёлок)}} (Гікалаўскі). * Вуліцы імя Гікалы ёсць [[Грозны]]м, ва [[Уладзікаўказ]]е. У 1967 годзе ў [[Мінск]]у была перайменаваная вуліца Бондараўская ў гонар Мікалая Фёдаравіча Гікалы<ref>{{Cite web|url=https://eminsk.fandom.com/ru/wiki/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86_%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0|title=Переименования улиц Минска|website=Minsk вики}}</ref>. == Сям’я == Жонка — Наталля Яўгенаўна Чыжова (1897—1968), у БССР была дырэктаркай [[Камуністычны інстытут журналістыкі імя С. М. Кірава|Камуністычнага інстытута журналістыкі]] і старшынёй камісіі па чыстцы ва ўстановах культуры, адукацыі і навукі. Арыштаваная 16 траўня 1938 года, на той час старшая навуковая супрацоўніца Украінскага музея рэвалюцыі. Асуджаная як член сям’і здрадніка Радзімы да 8 гадоў лагераў, адбывала пакаранне ў [[Акмалінскі лагер жонак здраднікаў Радзімы|Акмалінскім лагеры жонак здраднікаў Радзімы]], вызваленая ў 1945 годзе, рэабілітаваная ў 1955 годзе<ref name=":0">{{cite web|url = https://history.wikireading.ru/276488|title = № 22 ЗАПИСКА Р.А. РУДЕНКО И В. В.ЛУКЬЯНОВА В ЦК КПСС О РЕАБИЛИТАЦИИ Н.Ф. ГИКАЛО|author = |authorlink = |date = |publisher = history.wikireading.ru|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20190918162854/https://history.wikireading.ru/276488|archivedate = 18.9.2019|accessdate = 18.9.2019}}</ref><ref>{{cite web|url = https://ru.openlist.wiki/%D0%A7%D0%B8%D0%B6%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%8F_%D0%95%D0%B2%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_(1897)|title = Чижова Наталья Евгеньевна|author = |authorlink = |date = |publisher = ru.openlist.wiki|language = ru|archiveurl = |archivedate = |accessdate = 18-9-2019}}</ref>. {{зноскі|2}} == Літаратура == {{commonscat}} * {{Кніга|аўтар = Кандыбовіч С.|загаловак = Разгром нацыянальнага руху ў Беларусі|месца = Мн.|выдавецтва = БГА|год = 2000|старонак = 160|серыя = |isbn = 985-6374-15-4}} * [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|Касцюк М]]. Гікала Мікалай Фёдаравіч // {{Крыніцы/ЭГБ|2|}} С. 529 * {{Кніга|аўтар = Касцюк М.|загаловак = Бальшавіцкая сістэма ўлады на Беларусі|месца = Мн.|выдавецтва = |год = 2000}} * {{Кніга|аўтар = Платонаў Р.|загаловак = Беларусь у міжваенны перыяд. Старонкі палітычнай гісторыі ў святле архіўных крыніц|месца = Мн.|год = 2001}} * {{Кніга|аўтар = Протько Т.|загаловак = Становление советской тоталитарной системы в Беларуси (1917—1941 гг.).|месца = Мн.|выдавецтва = ЭГБ|год = 2002|том = 2}} {{start box}} {{succession box |before = [[Канстанцін Веньямінавіч Гей|Канстанцін Гей]] |title = [[Кіраўнікі ЦК КПБ БССР|Першы сакратар ЦК КП(б)Б]] |years = [[18 студзеня]] [[1932]]—[[18 сакавіка]] [[1937]] |after = [[Васіль Фаміч Шаранговіч|Васіль Шаранговіч]] }} {{end box}} {{Лідары беларускай кампартыі, 1919—1991}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гікала Мікалай Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Медыкі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Палітыкі Чачні]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў члены ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Члены Прэзідыума ЦВК БССР]] [[Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Першыя сакратары Мінскага гаркама КП Беларусі]] [[Катэгорыя:Справа Беларускага нацыянальнага цэнтра]] [[Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК КП Азербайджана]] kvvdjckcc9n2juuzet1zz047pj21uwa 0 210421 5162958 5138284 2026-07-08T13:11:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162958 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Мізія}}{{Гістарычная вобласць}}[[Файл:Thracia Outcut from Roman provinces of Illyricum, Macedonia, Dacia, Moesia, Pannonia and Thracia.jpg|thumb|міні|Мёзія 87 г.]] '''Мёзія''' ({{lang-la|Moesia}}, {{lang-el|Μοισία}}, {{lang-bg|Мизия}}, {{lang-sr|Мезија}}) — [[гістарычная вобласць]] паміж ніжнім [[Дунай|Дунаем]] і [[Балканскія горы|паміж Балканскімі гарамі]]. Сваю назву гэтая вобласць атрымала ад [[фракійцы|фракійскага]] племя мёзаў<ref name="крыніца1">[https://rus-geo-enc.slovaronline.com/5743-%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F МЕЗИЯ]{{ref-ru}}</ref>. Мяжуе з гістарычнымі абласцямі: [[Дакія]] на поўначы, [[Фракія]] і [[Македонія (зямля)|Македонія]] на поўдні, [[Далмацыя]] на захадзе. З усходу — [[Чорнае мора]] == Геаграфія == У наш час тэрыторыя гістарычнай Мёзіі належыць галоўным чынам [[Балгарыя|Балгарыі]], некаторыя яе часткі — [[Сербія|Сербіі]] і [[Румынія|Румыніі]]. Гэта шырокае плато, якое знаходзіцца на вышыні 150 м над узроўнем мора, рассечана мноствам рэк<ref name="крыніца1" />. == Гісторыя == === Першыя дзяржаўныя ўтварэнні === [[Файл:Tracian state.png|thumb|міні|Рэгіён у V — III ст.ст. да н.э.]] У VII—VI ст.ст. да н.э. на ўзбярэжжы Чорнага мора ўзніклі [[Старажытнагрэчаская каланізацыя|грэчаскія калоніі]]: Адэсас ([[Варна]]), Калатыс ([[Мангалія]]), Томы ([[Канстанца]]) і інш. У V ст. да н.э. чарнаморскае ўзбярэжжа Мёзіі захапілі персы і ўключылі яго ў склад [[Дзяржава Ахеменідаў|сваёй Імперыі]]. Плямёны, якія жылі вышэй па плыні Дуная, захавалі сваю незалежнасць. Пасля сыходу персаў фракійцы ўтварылі [[Адрыскае царства]], а ў [[Прычарнаморская нізіна|Прычарнамор’і]] [[Скіфія|скіфы]] захапілі тэрыторыю дэльты Дуная, дзе жылі плямёны [[Геты|гетаў]]. У кровапралітным супрацьстаянні [[Старажытная Македонія|Македонскае царства]] разграміла і скіфскі саюз і Адрыскае царства, распаўсюдзіла свой уплыў на поўнач — мясцовыя плямёны сталі служыць царам Македоніі і, відаць, зведалі на сабе некаторы грэчаскі ўплыў<ref>{{Cite web |url=http://www.sno.pro1.ru/lib/kuzishchin/liberXVIII.htm |title=Узвышэнне Македоніі і ўсталяванне яе гегемоніі ў Грэцыі |access-date=6 кастрычніка 2014 |archive-date=23 чэрвеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160623011903/http://www.sno.pro1.ru/lib/kuzishchin/liberXVIII.htm |url-status=dead }}</ref>. === У складзе Старажытнарымскай дзяржавы === [[Файл:Provinciaromana-Mesia-pt.svg|thumb|Мёзія ў складзе Рымскай імперыі, каля 117 г. н.э.]] Канчатковы захоп тэрыторыі Мёзіі рымлянамі адбыўся ў 27 годзе да н.э. Першапачаткова гэтыя землі ўваходзілі ў склад Рымскай Македоніі, пасля прыходу да ўлады [[Тыберый|Тыберыя]] (14—37 гг. н.э.) атрымалі статус самастойнай правінцыі. Пры [[Даміцыян]]е (прыкладна 85 г.) Мёзія падзелена на дзве правінцыі: Верхняя Мезія (прыкладна тэрыторыя сучаснай Сербіі) і ніжняя Мезія (тэрыторыя паміж Дунаем і Балканамі). Пры [[Траян]]е ў склад Мёзіі часова ўваходзілі таксама землі паўночней Дуная. Пасля эвакуацыі рымскіх войскаў пры [[Аўрэліян]]е (270-275 гг.) з [[Рымская Дакія|Дакіі]], часткова з верхняй і ніжняй Мёзіі разам з Фракіяй былі створаны дзве правінцыі са сталіцамі Ratiaria (каля [[Відзін]]а) і Serdica ([[Сафія]]). Пасля канчатковага падзелу Рымскай імперыі гэтыя тэрыторыі былі ўключаны ва Усходнюю Рымскую імперыю і знаходзіліся пад уладай [[Візантыя|Візантыі]] аж да стварэння [[Першае Балгарскае царства|Першага Балгарскага царства]] (681 г.). З сярэдзіны III ст. у Мёзію амаль бесперапынна ўрываюцца спачатку плямёны [[Германцы|германцаў]] ([[готы]]) і [[Гуны|гунаў]], а затым [[авары]] і [[булгары]]. Эканоміка: земляробства, жывёлагадоўля, распрацоўка рудных радовішчаў. Гарады: Singidunum ([[Бялград]]), Viminacium ({{lang-sr|Костолац}}), Ratiaria, Durostorum ([[Сілістра]]), Naissus ([[Ніш]])<ref>[https://ancientrome.ru/dictio/article.htm?a=308659711 Сло­варь антич­но­сти. МЁЗИЯ]{{ref-ru}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Лінія Ірэчэка]] * [[Малая Скіфія]] * [[Бітва пры Абрыце]] {{зноскі}} == Літаратура == * Рубцов С. М., ''Легионы Рима на Нижнем Дунае: Военная история римско-дакийских войн''. «Филоматис». Москва, 2003. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{fr icon}} [http://www.moesia-superior.rs/ Inscriptions of Moesia Superior] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090725092947/http://www.moesia-superior.rs/ |date=25 ліпеня 2009 }}, University of Belgrade {{ЭСБЕ}} {{Рымскія правінцыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мёзія]] [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Еўропы]] [[Катэгорыя:Рымская Сербія]] fah31l0femmcvhroycb17r20xchihh4 0 216610 5163211 5129395 2026-07-09T09:45:43Z MocnyDuham 99818 афармленне 5163211 wikitext text/x-wiki {{Сайт}} '''TED''' ([[абрэвіятура]] ад {{lang-en|'''T'''echnology '''E'''ntertainment '''D'''esign}}; Тэхналогіі, забавы, дызайн) — прыватны некамерцыйны фонд у [[ЗША]], вядомы першым чынам сваімі штогадовымі [[канферэнцыя]]мі, якія праводзяцца з [[1984]] года ў [[Мантэрэй (Каліфорнія)|Мантэрэі]] ([[Каліфорнія]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]). З [[2009]] года праходзіць у [[Лонг-Бізун, Каліфорнія|Лонг-Бізун]] ([[Каліфорнія]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]). [[Файл:Chris Anderson 2007.jpg|thumb|200px|Куратар TED [[Крыс Андэрсан]]]] [[Файл:Samantha Power 2008.jpg|thumb|200px|[[Саманта Паўэр]] выступае на канферэнцыі 2008 года]] Місія канферэнцыі складаецца ў распаўсюдзе ўнікальных ідэй («''ideas worth spreading''»), абраныя лекцыі даступныя на вэб-сайце канферэнцыі. Тэмы лекцый разнастайныя: [[навука]], [[мастацтва]], [[дызайн]], [[палітыка]], [[культура]], [[бізнес]], глабальныя праблемы, тэхналогіі і забавы. У спіс выступоўцаў<ref>{{Cite web |url=http://www.ted.com/index.php/speakers |title=Speakers |access-date=16 снежня 2014 |archive-date=11 красавіка 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110411033225/http://www.ted.com/index.php/speakers |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.ted.com/index.php/speakers/atoz Speakers A-Z list] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080808140546/http://www.ted.com/index.php/speakers/atoz |date=8 жніўня 2008 }}</ref> патрапілі такія вядомыя асобы, як былы [[прэзідэнт ЗША]] [[Біл Клінтан]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ted.com/index.php/speakers/view/id/82 |title=TED {{!}} Speakers {{!}} Bill Clinton |access-date=16 снежня 2014 |archive-date=26 чэрвеня 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080626175611/http://www.ted.com/index.php/speakers/view/id/82 |url-status=dead }}</ref>, [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскія лаўрэаты]] [[Джэймс Уотсан]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ted.com/index.php/speakers/view/id/36 |title=TED Speakers James Watson: Biologist, Nobel laureate |access-date=16 снежня 2014 |archive-date=12 чэрвеня 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612095734/http://www.ted.com/index.php/speakers/view/id/36 |url-status=dead }}</ref>, [[Мюрэй Гел-Ман]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ted.com/index.php/talks/view/id/194 |title=TED Speakers Murray Gell-Mann: Physicist, Nobel laureate |access-date=16 снежня 2014 |archive-date=7 чэрвеня 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607002045/http://www.ted.com/index.php/talks/view/id/194 |url-status=dead }}</ref>, а таксама заснавальнік [[Вікіпедыя|Вікіпедыі]] [[Джымі Вэйлз]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ted.com/index.php/speakers/view/id/37 |title=TED Speakers Jimmy Wales: Founder of Wikipedia |access-date=16 снежня 2014 |archive-date=26 красавіка 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070426203301/http://www.ted.com/index.php/speakers/view/id/37 |url-status=dead }}</ref>. Куратар канферэнцыі і яе сталы вядучы — [[Крыс Андэрсан]]. == Гісторыя == [[Файл:TedxParis.jpg|thumb|200px|TEDxParis, 2009 год — адно з мерапрыемстваў, якія праводзяцца па праграме TEDx]] [[Файл:Bill Clinton talking at TED 2007.jpg|thumb|200px|Выступае лаўрэат прэміі TED 2007 года [[Біл Клінтан]]]] Упершыню канферэнцыя TED прайшла ў [[1984]] годзе. Яе арганізатарамі сталі [[Рычард Сол Вурмен]] і [[Гары Маркс]]. На ёй былі прадстаўлены толькі што выпушчаны камп’ютар [[Macintosh]], створаны кампаніяй [[Sony]] [[кампакт-дыск]]. [[Матэматык]] [[Бенуа Мандэльброт]] прадэманстраваў практычнае ўжыванне створанай ім тэорыі [[фрактал]]аў, спецыяліст па [[штучны інтэлект|штучнаму інтэлекту]] [[Марвін Мінскі]] растлумачыў новую мадэль [[розум]]а. З 1990 года канферэнцыя праводзіцца штогод. З 2001 года правы на правядзенне TED належаць [[Sapling Foundation]] і стваральніку гэтага фонду Крысу Андэрсану. == TED Talks == Кожны выступ (лекцыя) на канферэнцыі TED завецца TED Talk. Відэазапісы выступаў публікуюцца на сайце [http://TED.com TED.com]. Іх можна бясплатна прагледзець на сайце, запампаваць на свой камп’ютар у HD-якасці ці падпісацца на відэа-[[падкаст]]. Таксама відэазапісы даступныя і праз [[YouTube]]. Для iPhone і Android-прылад даступныя як афіцыйныя, так і неафіцыйныя натыўныя [[Мабільная праграма|праграмы]]. Хоць праграма пакуль не мае беларускай лакалізацыі, у яе простая навігацыя, дазваляе праглядаць запісы выступаў з субтытрамі на розных мовах і слухаць інтэрнэт радыё TED. З 2009 года TED-відэападкасты даступныя для бясплатнага спампоўвання ў інтэрнэт-краме [http://www.store.ovi.com Ovi/Ovi Store] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150308124735/http://store.ovi.com/ |date=8 сакавіка 2015 }} (інтэрнэт-сэрвіс [[Nokia]]). На даны момант у [[анлайн]]-рэжыме даступна больш за 400 відэазапісаў, якія былі прагледжаны больш за 100 млн раз аўдыторыяй звыш за 15 млн чалавек (паводле даных на красавік 2009 года). У рамках [http://www.ted.com/OpenTranslationProject TED Open Translation Project] больш за 8000 валанцёраў перакладаюць выступы на некалькі дзясяткаў моў. На кастрычнік 2012 года перакладзена каля 32 тысяч выступаў. Пераклады даступныя ў фармаце субтытраў. === TED Prize === TED Prize — прэмія TED, якая прысуджаецца з 2005 года. У першыя часы штогод прысуджаліся тры прэміі па $100 000 за «жаданне змяніць свет» (''wish to change the world'').<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/bruno-giussani/ted-2008-day-2-dave-egger_b_89106.html|title=TED 2008 / Day 2: Dave Eggers and Tutoring, Neil Turok and the next African Einstein, Karen Armstrong and the Charter for Compassion|date=28.02.2008|lang=en|accessdate=2012-08-10|archiveurl=https://www.webcitation.org/6A0HNt5ZH?url=http://www.huffingtonpost.com/bruno-giussani/ted-2008-day-2-dave-egger_b_89106.html|archivedate=18 жніўня 2012|url-status=live}}</ref> Пачынаючы ад 2010 года прысуджаецца толькі адна прэмія.<ref>[http://blog.ted.com/2009/12/ted_prize_winne_4.php TED Blog: TED Prize winner announced!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100726175208/http://blog.ted.com/2009/12/ted_prize_winne_4.php |date=26 ліпеня 2010 }}</ref> * 2005 год<ref>{{cite web|url=http://www.tedprize.org/2005-winners/|title=TED Prize 2005|accessdate=2008-11-30|publisher=TEDPrize.org|archiveurl=https://www.webcitation.org/66C8kj4wr?url=http://www.tedprize.org/2005-winners/|archivedate=16 сакавіка 2012|url-status=dead}}</ref> — [[Бона (спявак)|Бона]], [[Эдвард Буртынскі]], [[Robert Fischell]] * 2006 год<ref>{{cite web|url=http://www.tedprize.org/2006-winners/|title=TED Prize 2006|accessdate=2008-11-30|publisher=TEDPrize.org|archiveurl=https://www.webcitation.org/66C8loWJv?url=http://www.tedprize.org/2006-winners/|archivedate=16 сакавіка 2012|url-status=dead}}</ref> — [[Larry Brilliant]], [[Jehane Noujaim]], [[Cameron Sinclair]] * 2007 год<ref>{{cite web|url=http://www.tedprize.org/2007-winners/|title=TED Prize 2007|accessdate=2008-11-30|publisher=TEDPrize.org|archiveurl=https://www.webcitation.org/66C8mivPt?url=http://www.tedprize.org/2007-winners/|archivedate=16 сакавіка 2012|url-status=dead}}</ref> — [[Біл Клінтан]], Эдвард Уілсан, [[Джэймс Нахтвей]] * 2008 год<ref>{{cite web|url=http://www.tedprize.org|title=TED Prize 2008|accessdate=2008-11-30|publisher=TEDPrize.org|archiveurl=https://www.webcitation.org/66C8oAYGU?url=http://www.tedprize.org/|archivedate=16 сакавіка 2012|url-status=live}}</ref> — [[Neil Turok]], [[Dave Eggers]], [[Карэн Армстранг]] * 2009 год<ref>{{cite web|url=http://www.tedprize.org/2009-winners/|title=TED Prize 2009|accessdate=2008-11-30|publisher=TEDPrize.org|archiveurl=https://www.webcitation.org/66C8ocMeF?url=http://www.tedprize.org/2009-winners/|archivedate=16 сакавіка 2012|url-status=dead}}</ref> — [[Sylvia Earle]], [[Jill Tarter]], [[José Antonio Abreu]] * 2010 год<ref>{{cite web|url=http://www.tedprize.org/jamie-oliver/|title=TED Prize 2010|accessdate=2009-12-21|publisher=TEDPrize.org|archiveurl=https://www.webcitation.org/66C8pTg7i?url=http://www.tedprize.org/jamie-oliver/|archivedate=16 сакавіка 2012|url-status=dead}}</ref> — [[Джэймс Трэвар Олівер]] * 2011 год<ref>{{cite web|url=http://www.tedprize.org/announcing-the-2011-ted-prize-winner-jr/|title=TED Prize 2011|accessdate=2012-08-10|archiveurl=https://www.webcitation.org/6A0HPcwiV?url=http://www.tedprize.org/announcing-the-2011-ted-prize-winner-jr/|archivedate=18 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref> — [[JR (мастак)|JR]] * 2012 год<ref>{{cite web|url=http://www.thecity2.org/|title=TED Prize 2012|accessdate=2012-08-10|archiveurl=https://www.webcitation.org/6A0HQboRf?url=http://www.thecity2.org/|archivedate=18 жніўня 2012|url-status=live}}</ref> — [[City 2.0]] === TEDx === [[Спіс падзей TEDx|TEDx]] з’яўляецца праектам TED, якія дазваляюць асобным людзям ці групам людзей у розных краінах, гарадах, універсітэтах, супольнасцях арганізаваць незалежныя канферэнцыі ў стылі TED. Канферэнцыя TEDx з’яўляецца незалежным мерапрыемствам, якія праводзяцца па ліцэнзіі TED. ==== Спіс канферэнцый TEDx у Беларусі ==== Гісторыя TEDx у Беларусі пачынаецца ў 2009 годзе. Тым часам была атрымана ліцэнзія на правядзенне TEDxMinsk. За 5 гадоў было праведзена 7 лакальных падзей TEDx. У снежні 2013 года прайшоў першы «жывы» TEDxMinsk з беларускімі спікерамі. Мерапрыемства наведала 100 чалавек, відэа-выступу прагледзела больш за 10 тысяч чалавек. Некалькі TEDxYouth былі праведзены ў Гродна. У верасні 2016 у [[Магілёў|Магілёве]] прайшла канферэнцыя TEDxMahilyow<ref>https://www.ted.com/tedx/events/19592</ref>. '''Спіс канферэнцый TEDx у Беларусі''' * 2013, 14 снежня — [http://www.ted.com/tedx/events/9872 TEDxMinsk], [[Мінск]] * 2014, 4 кастрычніка — [http://www.ted.com/tedx/events/12851 TEDxNiamiha], [[Мінск]] * 2014, 1 лістапада — [http://www.ted.com/tedx/events/12358 TEDxYouth@Hrodna], [[Гродна]] * 2015, 21 лістапада — [http://www.ted.com/tedx/events/17071 TEDxNiamiha], [[Мінск]] * 2015, 12 снежня — [http://www.ted.com/tedx/events/16108 TEDxYouth@Hrodna], [[Гродна]] * 2016, 25 чэрвеня — [https://www.ted.com/tedx/events/19408 TEDxNiamiha], [[Мінск]] '''Спіс канферэнцый TEDx па-за межамі Беларусі''' * 2026, 18 красавіка — [[TEDxUlicaMinska]], [[Варшава]] == Цікавыя факты == * Пры стварэнні фільма Праметэй быў зроблены [http://www.youtube.com/watch?v=v2BxH-xwc9M ролік] пра выступ Пітара Вейланда (кіраўніка кампаніі «Вейланд-Ютані») на гэтай канферэнцыі ў 2023 годзе. Гэтая сцэна з арыгінальнага фільма была выдалена і прадстаўлена пазней у якасці дадатковага матэрыялу. == Гл. таксама == * [[TEDMED]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар= Кармін Гала|загаловак= Прэзентацыі ў стылі TED: 9 прыёмаў лепшых у свеце выступаў|арыгінал= Talk Like TED. The 9 Public-Speaking Secrets Of The World’s Top Minds|выдавецтва= [[Альпіна Паблішэр]]|год= 2015|месца = М.|серыя= |старонак= 253|isbn= 978-5-9614-4899-3|ref= Кармін Гала }} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.ted.com TED.com: Афіцыйны сайт] * [http://blog.ted.com TEDBlog: Афіцыйны блог] * [https://www.youtube.com/user/TEDtalksDirector Канал TED на YouTube] * [http://www.ted.com/talks/rss TEDTalks відэа-падкаст] * [http://www.fedoristed.com/ FEDORisTED: Пераклады лепшых выступаў госцяў TED.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121002212904/http://www.fedoristed.com/ |date=2 кастрычніка 2012 }} * [http://tedtalksubtitledownload.appspot.com/ Сэрвіс для спампоўкі субтытраў з TED.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120530043653/http://tedtalksubtitledownload.appspot.com/ |date=30 мая 2012 }} * [http://www.youtube.com/user/FEDORrussianTED Канал FEDORisTED на YouTube] * [http://www.tedxskolkovo.com TEDxSkolkovo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150320023928/http://tedxskolkovo.com/ |date=20 сакавіка 2015 }} * [http://www.facebook.com/TEDxSkolkovo TEDxSkolkovo Facebook] * [http://www.tedxvorobyovy-gory.ru/index.htm Супольнасць TEDxVorobyovy-Gory і спадарожных TEDx падзей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120815044519/http://www.tedxvorobyovy-gory.ru/index.htm |date=15 жніўня 2012 }} * [http://tedx.ru/ Супольнасць TEDxRU] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141218073144/http://tedx.ru/ |date=18 снежня 2014 }} * [http://tedxperm.ru/ Супольнасць TEDxPerm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141218085216/http://tedxperm.ru/ |date=18 снежня 2014 }} * [http://vertdider.com/?tag=ted-2 VERT DIDER (руская агучка відэа TED)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140407075535/http://vertdider.com/?tag=ted-2 |date=7 красавіка 2014 }} * [http://voicefabric.ru/ted/ Руская агучка TED (агучана робатамі)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110612162946/http://voicefabric.ru/ted/ |date=12 чэрвеня 2011 }} * [http://tedxtomsk.ru/ Супольнасць TEDxTomsk] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141218070948/http://tedxtomsk.ru/ |date=18 снежня 2014 }} * [http://tedxnevariver.com Супольнасць TEDxNevaRiver] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210512082318/http://www.tedxnevariver.com/ |date=12 мая 2021 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Канферэнцыя TED]] [[Катэгорыя:Адкрытыя навучальныя курсы]] 6dr67k6ctxyeesg9y0kuomricug3ftn 0 218420 5163102 5042970 2026-07-09T05:43:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163102 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва=Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь |арыгінальная назва= |арыгінальнае название1 = |арыгінальнае название2 = |скарачэнне=МНС |краіна=Беларусь |эмблема= Emblem of the Ministry of Emergency Situations of Belarus.svg |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы= |друк= |шырыня друку = |подпіс друку= |выява =МЧС РБ.jpg |шырыня малюнка = |подпіс выявы =Будынак МНС РБ |дата стварэння= |предшественник1= |предшественник2= |предшественник3 = |предшественник4= |предшественник5= |дата скасавання = |пераемнік = |падначаленне= |штаб-кватэра= 220030, г. [[Мінск]], [[Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)|вул. Рэвалюцыйная]], д.5 |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min= |lat_sec= |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min =|lon_sec= |region_code=BY |супрацоўнікаў= |бюджэт = |імя главы1=[[Вадзім Іванавіч Сіняўскі|Вадзім Сіняўскі]] |пасада главы1=Міністр |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = |падведамны орган1= |документ1= |документ2= |сайт=http://mchs.gov.by |частка нататак = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь''' — рэспубліканскі орган дзяржаўнага кіравання [[Беларусь|Беларусі]]. == Прызначэнне == * Рэгуляванне і кіраванне ў сферы папярэджання і ліквідацыі надзвычайных сітуацый прыроднага і тэхнагеннага характару і грамадзянскай абароны; * Забеспячэнне пажарнай, прамысловай, ядзернай і радыяцыйнай бяспекі; * Ліквідацыя наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС; * Стварэнне і забеспячэнне захаванасці дзяржаўнага і мабілізацыйнага матэрыяльных рэзерваў; * Рэгуляванне ў сферы бяспекі суднаходства маламерных судоў на ўнутраных водных шляхах Рэспублікі Беларусь<ref>[http://rescue01.gov.by/rus/main/ministry/objectives Прызначэнне МНС Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100912220504/http://rescue01.gov.by/rus/main/ministry/objectives/ |date=12 верасня 2010 }}</ref>. == Апарат == * Міністр — [[Вадзім Іванавіч Сіняўскі]] * Першы намеснік Міністра — [[генерал-маёр]] унутранай службы [[Аляксандр Фёдаравіч Худалееў]] * Намеснікі Міністра: ** Намеснік Міністра — генерал-маёр унутранай службы [[Анатоль Уладзіміравіч Далгалёвец]] ** Намеснік Міністра — генерал-маёр унутранай службы [[Ігар Уладзіміравіч Балотаў]] ** Намеснік Міністра — [[палкоўнік]] унутранай службы Андрэй Міхайлавіч Юржыц * Памочнік Міністра — прэс-сакратар * Галоўнае ўпраўленне дзяржаўнай сістэмы папярэджання і ліквідацыі надзвычайных сітуацый і грамадзянскай абароны * Упраўленне аварыйна-выратавальных службаў і ліквідацыі надзвычайных сітуацый * Упраўленне справаводства і кантролю выканання * Упраўленне кадраў * Упраўленне матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння * Упраўленне міжнароднага супрацоўніцтва * Упраўленне нагляду і прафілактыкі * Упраўленне прававога забеспячэння * Упраўленне фінансавай і эканамічнай працы * Аддзел навукі і інавацыйнага развіцця * Аддзел аператыўнага кіравання * Аддзел арганізацыі навучання насельніцтва і прафесійнай падрыхтоўкі * Аддзел рэжымна-сакрэтнай працы * Аддзел сувязі і абвесткі * Аддзел будаўніцтва * Сектар ідэалагічнай працы * Сектар мабілізацыйнага забеспячэння * Сектар уласнай бяспекі == Навучальныя, навуковыя і іншыя падраздзяленні == * Установа «[[НДІ ПБ і НС МНС Беларусі|Навукова-даследчы інстытут пажарнай бяспекі і праблем надзвычайных сітуацый]]» Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь * Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Камандна-інжынерны інстытут» Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь * Установа адукацыі «Гомельскі інжынерны інстытут» Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь * Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Інстытут перападрыхтоўкі і падвышэння кваліфікацыі» Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь * Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Ліцэй пры Гомельскім інжынерным інстытуце» Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь * Дзяржаўная авіяцыйная аварыйна-выратавальная ўстанова «Авіяцыя» Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь * Дзяржаўная пажарная аварыйна-выратавальная ўстанова «Рэспубліканскі атрад спецыяльнага прызначэння» Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь * Дзяржаўная ўстанова «Рэспубліканскі цэнтр упраўлення і рэагавання на надзвычайныя сітуацыі» Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь * Установа «Рэспубліканскі цэнтр сертыфікацыі і экспертызы якія ліцэнзуюцца выглядаў дзейнасці» Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь * Установа «Рэспубліканскі цэнтр тылавога забеспячэння» Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь * Рэспубліканская кантрольна-рэвізійная інспекцыя пры Міністэрстве па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь * Цэнтралізаваная бухгалтэрыя пры Міністэрстве па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь == Падпарадкаваныя дзяржаўныя арганізацыі == * Адміністрацыя зон адчужэння і адсялення * Навукова-вытворчае рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Бяспека надзвычайных сітуацый» * Навукова-вытворчае рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Белінвесткамплект» * Навукова-тэхнічнае рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Диэкос» * Рэспубліканскае навукова-даследчае ўнітарнае прадпрыемства «Інстытут радыялогіі» * Рэспубліканскае вытворчае ўнітарнае прадпрыемства «Униформ» * Рэспубліканскае спецыялізаванае ўнітарнае прадпрыемства «Палессе» * Рэспубліканскае спецыялізаванае ўнітарнае прадпрыемства «Радон» * Рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства авіяцыйнай аховы лясоў «Беллесавиа» * Рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства "Дзіцячы рэабілітацыйна-аздараўленчы цэнтр «Ждановічы» * Рэспубліканскае ўнітарнае будаўніча-мантажнае прадпрыемства «Госрезерв» * Дзяржаўная прыродаахоўная навукова-даследчая ўстанова «Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік» * Установа па захоўванні матэрыяльных каштоўнасцей «Беларускамбінат» * Установа па захоўванні матэрыяльных каштоўнасцей «Вясна» * Установа па захоўванні матэрыяльных каштоўнасцецй «Заходні» * Установа па захоўванні матэрыяльных каштоўнасцей «Сцяг» * Установа па захоўванні матэрыяльных каштоўнасцей «Космас» * Установа па захоўванні матэрыяльных каштоўнасцей «Маяк» * Установа па захоўванні матэрыяльных каштоўнасцей «Парэчча» == Гл. таксама == * [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь]] * [[РАСП «Зубр»]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.belarus.by/rel_image/1437 Адзіная дзяжурна-дыспетчарская служба Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141116180019/http://www.belarus.by/rel_image/1437 |date=16 лістапада 2014 }} * [http://arc.pravoby.info/documenta/part3/akta3431.htm Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 студзеня 2006 г. № 39 «Аб узнагароджанні работнікаў органаў і падраздзяленняў па надзвычайных сітуацыях медалем „За бездакорную службу“ II і III ступені»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171216091121/http://arc.pravoby.info/documenta/part3/akta3431.htm |date=16 снежня 2017 }} {{Міністры па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь}} {{Выканаўчая ўлада Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міністэрствы Беларусі|Надзвычайных сітуацыях]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)]] [[Катэгорыя:Пажарная_справа]] [[Катэгорыя:Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь| ]] 9f5lgqk8zkds93crlmbrolwkyc8fznw 0 219490 5163052 4891636 2026-07-08T21:42:50Z Bk1949 50943 /* Спасылкі */ 5163052 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Маланка (значэнні)}} {{Часопіс |назва = |арыгінал назвы = |лагатып = |выява = Małanka, vokładka.png |шырыня = |подпіс = Вокладка № 6 часопіса «Маланка» |спецыялізацыя = |перыядычнасць = |скарачэнне = |мова = |адрас рэдакцыі = |галоўны рэдактар = |заснавальнікі = |выдавец = |краіна = |гісторыя = |заснаванне = |апошні выпуск = |аб'ём = |камплектацыя = |тыраж = |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''Мала́нка''' — [[Заходняя Беларусь|заходнебеларускі]] ілюстраваны сатырычны [[часопіс]]. Выдаваўся ў [[Вільнюс|Вільні]] з [[15 студзеня]] [[1926]] года раз на два тыдні. Агулам выйшла 43 нумары. Рэдактарамі-выдаўцамі ў розны час былі [[Іван Касяк]], М. Луцэвіч, [[Іван Маразовіч|Янка Маразовіч]] (псеўданім Янка Маланка). Асобныя нумары «Маланкі» былі канфіскаваныя польскімі ўладамі, замест іх выйшлі аднадзёнкі «Пякучая маланка», «Новая маланка» (абедзве 1928 год). Выданне спынена праз рэпрэсіі польскіх уладаў. Апошні нумар выйшаў 26 снежня 1928 года. [[Файл:Malanka. Маланка (1926—1928).jpg|міні|злева|Рэдакцыя часопіса, 1926—1928 гг.]] Выступаў у абарону інтарэсаў народа Заходняй Беларусі, садзейнічаў фарміраванню яго нацыянальнай і палітычнай свядомасці, асуджаў палітыку сацыяльнага і нацыянальнага прыгнёту польскіх улад. Публікаваў мастацкія творы (вершы, байкі, апавяданні, фельетоны, эпіграмы, [[гумарэска (літаратура)|гумарэскі]], жарты), публіцыстычныя артыкулы, допісы. Часопіс сярод іншага публікаваў творы [[Міхась Васілёк|Міхася Касцевіча]] (Міхася Васілька), [[Іван Маразовіч|Івана Маразовіча]] (Янкі Маланкі), [[Мікола Засім|Міколы Засіма]], [[Уладзіслаў Паўлюкоўскі|Уладзіслава Паўлюкоўскага]] (У. Ініцкага), [[Гальяш Леўчык|Гальяша Леўчыка]], [[Макар Краўцоў|Макара Касцевіча]] (Звончыка), [[Янка Пачопка|Янкі Пачопкі]] (Башкіра), [[Ігнат Сымонавіч Дварчанін|Ігната Дварчаніна]], [[Язэп Нарцызавіч Драздовіч|Язэпа Драздовіча]] (Народніка), сатырычныя вершы [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Кандрат Крапіва|Кандрата Крапівы]] і іншых. Карыкатуры і гумарыстычныя малюнкі [[Язэп Міхайлавіч Горыд|Язэпа Горыда]], Язэпа Драздовіча, Івана Маразовіча, [[Васіль Лукіч Сідаровіч|Васіля Сідаровіча]], [[Мікалай Пятровіч Васілеўскі|Мікалая Васілеўскага]] вылучаліся прафесіяналізмам, вастрынёй і надзённасцю, палітычным падтэкстам. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:}} * [http://elibrary.mab.lt/handle/1/2393 Архіў нумароў на сайце Літоўскай акадэміі навук] [[Катэгорыя:1926 год у Вільні]] [[Катэгорыя:Часопісы Вільні на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Часопісы Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Сатырычныя часопісы]] td8znh7uhlnm1460k7btov0swaredry 0 222239 5162938 4952610 2026-07-08T12:06:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162938 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Маёнтак |Беларуская назва = Мядзведка |Арыгінальная назва = | Выява = Miadźviadka, Damiejka. Мядзьвядка, Дамейка (N. Orda, 1864-76).jpg | Подпіс выявы = Маёнтак Мядзведка на малюнку [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]] | Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Вялікая Мядзвядка]] |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 22|lat_sec = 32.92 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 21|lon_sec = 40.66 |region = |CoordScale = 1000 |На карце = Беларусь Гродзенская вобласць |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[барока]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты|1939|страчаны|||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||}} |Вядомыя жыхары = [[Iгнат Іпалітавіч Дамейка|Iгнат Дамейка]] |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = не захаваўся |Сайт = |Commons = }} '''Мядзвядка''' — былы маёнтак [[Дамейкі (род)|Дамейкаў]] у 2-й палове XVIII—XIX ст., каля цяперашніх вёсак [[Вялікая Мядзвядка|Вялікая]] і [[Малая Мядзвядка]] ў [[Карэліцкі раён|Карэліцкім раёне]]. === Гісторыя маёнтка === ==== Першыя вядомыя ўладальнікі (XVII–XVIII ст.) ==== Першая згадка пра маёнтак у Вялікай Мядзвядцы падчас падзелу ў 1636 годзе маёнткаў Мядзвядка і [[Астроўкі (Нясвіжскі раён)|Астраўкі]] паміж братамі Марцінам і Адамам Пратасовічамі. Відавочна, вёска існавала значна раней. Пазней сядзіба змяняла ўладальнікаў: * 1679 – перадача маёнтка Яну і Соф’і [[Пратасовічы|Пратасовічам]]. * 1692 – маёнтак прададзены Тэафілу Рымшу за 14 000 злотых. * XVIII ст. – пераход у валоданне родаў Корсакаў, Бачынскіх, Вольскіх і Яблонскіх. * 1769 – апошнім значным уладальнікам перад Дамейкамі стаў Францішак Яблонскі. ==== Перыяд валодання Дамейкаў (канец XVIII – 1831) ==== У канцы XVIII стагоддзя маёнтак перайшоў да роду Дамейкаў. Дакладная дата невядома, але Дамейкі валодалі ім ужо да 1802 года. У доме нарадзіўся [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнацы Дамейка]] (1802—1889) — вядомы геолаг, даследчык [[Чылі]]. У гэты перыяд маёнтак уключаў панскую сядзібу з вялікім домам, гаспадарчымі будынкамі і садам. Архітэктура маёнтка спалучала традыцыі народнага дойлідства і рысы [[барока]]. П-падобны ў плане аднапавярховы (з двухпавярховым левым крылом, накрытым чатырохсхільным дахам) драўляны будынак завершаны [[вальмавы дах|вальмавым дахам]]. Крылы дому ўтваралі [[курданёр]] перад галоўным уваходам. Сцены прарэзаны прамавугольнымі вокнамі, цэнтральная частка мела слупавую [[галерэя|галерэйку]] тыпу «падчэняў». Планіроўка [[анфілада|анфіладная]]. Таксама ў маёнтку быў млын, карчма, фальварак. У 1784 годзе 29 сялянскіх двароў, 70 мужчын, у 1793 годзе -- 40 дамоў. У вёсцы была ўніяцкая капліца. ==== Канфіскацыя маёнтка пасля паўстання 1830-1831 гадоў ==== Пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830-1831 гадоў]] як яго ўдзельнік [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнат Дамейка]] вымушаны пакінуць Радзіму. Расійскія ўлады канфіскавалі сядзібу Дамейкаў, што стала прычынай яе паступовага заняпаду. Сядзіба і гаспадарчыя пабудовы былі разбураныя або перапланаваны. Уніяцкі храм быў закрыты, мясцовае насельніцтва гвалтоўна пераведзена ў праваслаўе. Калі ў 1884 годзе [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнат Дамейка]] вярнуўся ў Беларусь, ён не змог пазнаць ні двара, ні ганка, што сведчыць пра поўнае знішчэнне слядоў радавой сядзібы. ==== XX стагоддзе і заняпад маёнтка ==== У міжваенны перыяд (1919–1939) [[Вялікая Мядзвядка]] была ў складзе Польшчы, але маёнтак ужо не належаў Дамейкам. Пасля 1945 года, калі тэрыторыя ўвайшла ў склад БССР, ад былой шляхецкай сядзібы нічога не засталося. У 1997 годзе ў вёсцы ўсталяваны памятны знак [[Ігнат Іпалітавіч Дамейка|Ігнату Дамейку]]. == Галерэя == <gallery> Файл:Сядзібны дом Обух-Вашчатыньскіx 1.jpg|Захаваны флігель былога маёнтка. 2024 Файл:Сядзібны дом Обух-Вашчатыньскіx.jpg|Захаваны флігель былога маёнтка. 2024 Файл:Медзвядка флігель.jpg|Захаваны флігель былога маёнтка. 2021 Файл:Вялікая Мядзвядка. Меркавана падмурак дома, дзе нарадзіўся Ігнат Дамейка.jpg|Вялікая Мядзвядка. Меркавана падмурак дома, дзе нарадзіўся Ігнат Дамейка Файл:2021-04 Vialikaja Miadzviadka.jpg|Від з дрона на фальварак і дзялку Файл:Вялікая Мядзвядка.png|Від з дрона на фальварак, дзялку, Вялікую Мядзвядку Файл:Былы фальварак Мядзвядка.png|Від з дрона на фальварак, дзялку, царкву Файл:Miadźviadka, Damiejka. Мядзьвядка, Дамейка (T. Boretti, 1900) (2).jpg|Miadźviadka, Damiejka. Мядзьвядка, Дамейка (T. Boretti, 1900) Файл:Miadźviadka, Damiejka. Мядзьвядка, Дамейка (T. Boretti, 1900) (4).jpg|Miadźviadka, Damiejka. Мядзьвядка, Дамейка (T. Boretti, 1900) Файл:Miadźviadka, Damiejka. Мядзьвядка, Дамейка (1905).jpg|Miadźviadka, Damiejka. Мядзьвядка, Дамейка (1905) Файл:Miadźviadka, Damiejka. Мядзьвядка, Дамейка (1905) (2).jpg|Miadźviadka, Damiejka. Мядзьвядка, Дамейка (1905) Файл:Miadźviadka, Vuša. Мядзьвядка, Вуша (T. Boretti, 1900) (2).jpg|Miadźviadka, Vuša. Мядзьвядка, Вуша (T. Boretti, 1900) </gallery> == Літаратура == * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Мядзвядкаўскі сядзібны дом}} * {{Кніга|ref=Яцкевіч|спасылка=https://kamunikat.org/ignat-dameyka-svetach-susvetnay-tsyvilizatsyi|аўтар=[[Зміцер Яцкевіч]]|загаловак=Ігнат Дамейка – светач сусветнай цывілізацыі: Матэрыялы VI Карэліцкіх чытанняў. Мір, верасень 2002 г.|адказны=Рэдкал.: Л. Уладыкоўская-Канаплянік (гал. рэд.) і інш|год=2002|частка=Дакументы XVII-XVIII стст. па гісторыі радзімы І. Дамейкі Мядзвядкі ў НГАБ|месца=Мінск|выдавецтва=Энцыклапедыкс|старонкі=73-78|старонак=136|isbn=985-6599-64-4|archive-date=20 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250420201819/https://kamunikat.org/ignat-dameyka-svetach-susvetnay-tsyvilizatsyi}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{radzima|6679}} * {{ГБ|http://globustut.by/bol_medvya/index.htm#manor_main}} [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока]] [[Катэгорыя:Славутасці Карэліцкага раёна]] [[Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Беларусі]] [[Катэгорыя:Вялікая Мядзвядка]] [[Катэгорыя:Сядзібы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дамейкі]] 4mg56vu2nv8n10onerd4g2l6mofxn6h 0 222626 5163144 4998127 2026-07-09T07:41:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163144 wikitext text/x-wiki {{Мастак | імя = Міхаіл Уладзіміравіч Анемпадыстаў | арыгінальнае імя = | імя пры нараджэнні = | партрэт =Aniempadystau Michal 2012.jpg | шырыня = | загаловак = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | паходжанне = | падданства = | грамадзянства = | жанр = | вучоба = | стыль = | працы = | заступнікі = | уплыў =[[Васіль Сумараў]] | уплыў на = | узнагароды = | сайт =http://mihail-anempodistov.arxip.com | вікісховішча = }} '''Міхаіл Уладзіміравіч Анемпадыстаў''' ({{ДН|16|3|1964}}, {{МН|Мінск||}}, [[Беларуская ССР]], [[СССР]] — {{ДС|24|1|2018}}, {{МС|Мінск||}}, [[Беларусь]]<ref>{{cite web |url= https://www.svaboda.org/a/pamior-aniempadystau/28993184.html |title= Памёр паэт і мастак Міхал Анемпадыстаў|author= |date=2018-01-24 |website= [[Радыё Свабода]]|publisher= |accessdate=2018-01-24 |lang=}}</ref>) — беларускі [[мастак]], [[дызайнер]], [[паэт]], [[культуролаг]], [[мастацтвазнавец]]. == Сям’я == Нарадзіўся 16 сакавіка 1964 года ў Мінску ў [[рускія|рускай]] сям’і. Спачатку Міхал з бацькамі жыў у [[Мінск]]у на [[Бульвар Шаўчэнкі (Мінск)|бульвары Шаўчэнкі]], а пасля сям’я пераехала ў раён Камароўкі. Міхал лічыў Мінск сваім горадам: ''«Я мянчук. Жылі мы на бульвары Шаўчэнкі, а пасля пераехалі на Камароўку. Так што для мяне [[Менск]], безумоўна, родны горад, які я люблю і нават ведаю»''<ref name=":0">''Дубавец, С.'' Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду… С. 94-99</ref>. Маці Міхала нарадзілася ў [[Львоў|Львове]], але сваімі каранямі паходзіць з-пад [[Варонеж]]а, дзе яе дзеда і бабулю раскулачылі пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкага перавароту ў Расіі ў 1917 г.]]: Міхалавага прадзеда саслалі на [[Салавецкая турма ГУДБ НКУС|Салаўкі]], а прабабулю і пяць яе дачок (у тым ліку і бабулю Міхала) выселілі ў найбліжэйшы населены пункт каля Варонежа. Бабуля Міхала выйшла замуж за чыгуначніка, з якім у 1945 годзе пераехала на сталае жыхарства ў далучаны да [[СССР|Савецкага Саюза]] [[Львоў|горад Львоў]]. Маці Міхала працавала на геаграфічным факультэце [[БДУ]] ў Мінску<ref name=":0" />. Бацька Міхала нарадзіўся ў [[Рагачоў|Рагачове]], куды сям’я бацькі патрапіла ў час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], пераехаўшы з [[Падмаскоўе|Падмаскоўя]]. 6 верасня 1937 года ў Рагачове дзед Міхала быў арыштаваны супрацоўнікамі ГПУ і расстраляны ў кастрычніку 1937 г., калі бацька Міхала (Уладзімір) быў першакласнікам. Бацька Уладзімір у часы [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] знаходзіўся ў Баранавічах, а пасля вайны паступіў у Маскоўскі горны інстытут. Частка Міхалавых рускіх сваякоў (стрыечная бабуля) пераехала ў Польшчу<ref name=":0" />. Прозвішча «Анемпадыстаў» утворана ад мужчынскага імя «Анемпадыст», якое маецца ў праваслаўных [[святцы|святцах]]. Па выказванні Міхала, яго ''«досыць экзатычнае»'' прозвішча ''«цяжка кладзецца на вуха»'', а таму Міхалу прыходзілася чуць ад прачытання іншымі людзьмі нават такія версіі яго прозвішча як «Антыфашыстаў» ці «Апладысмэнтаў», да чаго сам Міхал адносіўся з [[гумар]]ам і разуменнем<ref name=":0" />. Яго сапраўднае імя «Міхаіл», але яшчэ ў часы навучання ў мастацкім вучылішчы з падачы сяброў за ім замацаваўся неафіцыйны «польскі» варыянт імя «Міхал» (з націскам на першы склад), бо Міхаіл Аменпадыстаў часта выязджаў за мяжу ў [[Польшча|Польшчу]] да сваякоў (па стрыечнай бабулі), што для савецкага часу было вялікім прэстыжам і «дэфіцытам». З таго часу ён пачаў публічна карыстацца варыянтам «Міхал» (з націскам на другі склад), а не «Міхаіл», хоць не меў этнічна польскіх каранёў<ref name=":0" />. Жонкай Міхала Анемпадыстава была Алена Георгіеўна Дашкевіч<ref>[https://citydog.by/afisha/event/anempadystav/ Памяці Міхала Анемпадыстава]</ref><ref name="gazetaby.com">[https://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=134808 Беларусь развітваецца з Міхалам Анемпадыставым. «Класік! Асоба! Грамадзянін!»]</ref><ref name=":1">[http://generation.by/news1168.html КУЛЬТурныя людзі: Міхал Анемпадыстаў]</ref>. == Выхаванне і адукацыя == У дзяцінстве Міхал марыў стаць заолагам альбо біёлагам, вандроўнікам і шукальнікам скарбаў. Добра маляваць пачаў у дзяцінстве — свае першыя малюнкі Міхал размяшчаў у самаробных «[[энцыклапедыя]]х» пра жывёл: рабіў старонкі з уласна намаляванымі малюскамі, іншымі рознымі жывёламі і асабіста падпісваў<ref name=":1" />. Рос у рускамоўным асяроддзі, але яшчэ ў школьныя часы захапіўся [[беларуская мова|беларускай мовай]] і беларускай культурай, чаму ён пачаў надаваць вялікую ўвагу і што пачаў даследваць і пазней развіваць ужо сам<ref name=":2">''Дубавец, С.'' Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду… С. 98—99.</ref>. Глебай гэтага была спрыяльная атмасфера ў коле яго знаёмых: адным з лепшых сяброў Міхала быў Андрэй Занеўскі, чый [[Анатоль Нарцысавіч Занеўскі|бацька]] працаваў на факультэце архітэктуры ў [[Беларускі політэхнічны інстытут|Беларускім політэхнічным інстытуце]] і запрашаў да сябе дамоў беларускіх мастакоў, якія ўжывалі беларускую мову ў гасцях. Спрыялі таксама і падарожжы па беларускай правінцыі, дзе Міхал непасрэдна пазнаёміўся з багатай і цікавай беларускай народнай культурай<ref name=":0" />. Вучыўся ў дзіцячай народнай студыі выяўленчага мастацтва пры Палацы культуры тэкстыльшчыкаў (1965—1985) у Мінску, якой кіраваў беларускі жывапісец [[Васіль Сумараў]]<ref>''Харэўскі, С. В.'' Сто твораў XX стагоддзя… С. 324.</ref>. У 1979—1983 гг. вучыўся і скончыў [[Мінскае мастацкае вучылішча]], дзе панавала пэўная свабода і плюралізм, а само вучылішча стала прыкметнай кузняй творчых асоб<ref name=":0" />. На першым курсе яшчэ не вельмі добра ведаў беларускую мову і здаў іспыт па беларускай мове на 3 балы з 5 мажлівых, але на трэцім курсе ўжо чытаў з захапленнем [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]], а на чацвёртым курсе спецыяльна папрасіў настаўніцу пераздаць іспыт па беларускай мове і пераздаў яго на «пяцёрку». Дыпломная работа ў вучылішчы была па [[плакат]]у<ref name=":1" />. Непрацяглы час уваходзіў у склад мінскай нефармальнай маладзёжнай суполкі, якая мела назву «пацыфісты» (неа[[хіпі]]), і пачаў з таго часу насіць звычайна доўгія валасы. Усе нефармальныя маладзёжныя суполкі аж да распаду [[СССР]] знаходзіліся пад пільнай увагай [[КДБ СССР|КДБ]] ці міліцыі, таму за доўгія валасы быў аднойчы схоплены міліцыяй і меў непрыемнасці. Па ўласным прызнанні, Міхал своечасова перастаў цікавіцца «пацыфістамі» (неахіпі), бо там прысутнічалі [[наркотык]]і, і многія юнакі, хто своечасова не выйшаў з суполкі, на жаль, загінулі ад наркотыкаў. У вучылішчы бачыў, які робіцца пераслед з боку міліцыі і дырэктара вучылішча юнакам, што размаўлялі без аніякіх крамольных думак на беларускай мове ў вучылішчы і па-за яго межамі<ref name=":0" />. Удзельнічаў у маладзёжным грамадскім аб’яднанні [[Беларуская спеўна-драматычная майстроўня|«Беларуская Майстроўня» (1979—1984)]], уступіўшы ў суполку ў 1982 г. Прывёў Міхала ў суполку [[Тодар Кашкурэвіч]]<ref name=":0" />. Пазней Міхал сам прывёў у «Беларускую Майстроўню» сваіх сяброў — [[Сяргей Васілевіч Харэўскі|Сяргея Харэўскага]] і Андрэя Лапцёнка (апошнія два з’яўляюцца адзін аднаму стрыечнымі братамі і ім было па 15 год)<ref>''Дубавец, С.'' Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду… С. 207.</ref>, Юлію Лыскову<ref>''Дубавец, С.'' Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду… С. 239.</ref>. Міхал Анемпадыстаў вельмі цаніў свой досвед і сувязі, атрыманыя ў «Беларускай Майстроўні». У «Майстроўні» ён, паводле ўласнага сведчання, знайшоў для сябе тое, што цікавіла — магчымасць свабодна дакрануцца да беларускай мовы, гісторыі і культуры і жыць імі. Яму асабліва падабалася слухаць у суполцы даклады і мець мажлівасць размаўляць па-беларуску. Анемпадыстаў адзначае, што ў [[Беларуская спеўна-драматычная майстроўня|«Беларускую Майстроўню» (1979—1984)]] людзей вяла цікавасць моладзі да нацыянальнай культуры, а не нейкі пратэст супраць афіцыйнай улады<ref name=":0" />. У 1983—1985 гг. праходзіў тэрміновую службу ва Узброеных сілах СССР. У час службы ў войску ліставаўся са сваімі сябрамі з «Беларускай Майстроўні», асабліва з [[Сяргей Васілевіч Харэўскі|Сяргеем Харэўскім]] і [[Вінцук Вячорка|Вінцуком Вячоркам]]: Харэўскі з радасцю паведамляў Міхалу, што ў Мінску партыйныя ўлады зацвердзілі план рэстаўрацыі гістарычнай забудовы цэнтра Мінска — абнавіць і аднавіць усе каталіцкія і ўніяцкія кляштары мінскага [[Верхні горад|Верхняга горада]], у [[Траецкае прадмесце|Траецкім прадмесці]] адкрыць музей, цалкам рэстаўраваць [[Татарская Слабада|Татарскае прадмесце]]<ref name=":0" /><ref>Нічога з плана рэстаўрацыі гістарычнага цэнтру Мінска не было зроблена.</ref>. Аб сваіх густах Міхал выказаўся: ''«У мяне няма любімага колеру, любімай песні, любімай стравы, таму што мне болей падабаецца разнастайнасць і спалучэнне»''<ref name=":1" />. == Творчая дзейнасць == === Жывапіс і дызайн === У першую чаргу Міхал лічыў сябе [[мастак]]ом, але стаў таксама вядомы як паэт, фатограф, культуролаг і публіцыст<ref name=":3">{{Cite web |url=http://eurobelarus.info/news/society/2014/03/16/m-hal-anempadysta-adznachae-yub-ley.html |title=Міхал Анемпадыстаў адзначае юбілей |access-date=23 лютага 2015 |archive-date=18 сакавіка 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180318055322/https://eurobelarus.info/news/society/2014/03/16/m-hal-anempadysta-adznachae-yub-ley.html |url-status=dead }}</ref>. Працаваў у жанрах ужытковай графікі, ілюстрацыі, плаката, фатаграфіі: пачынаў з плаката, пасля зацікавіўся графікай, а пазней і фатаграфіяй. Удзельнічаў у калектыўных і персанальных выстаўках у Беларусі і за мяжой. З сакавіка 1987 г. быў членам арт-лабараторыі «Галіна» (нефармальнай мастацкай суполкі) у [[Мінск]]у, якая сваёй платформай абвясціла ''«неакрытычны рэалізм як метад, скіраваны на бічаванне застойных з’яў у нашым грамадскім жыцці»''<ref>[http://belavangard.by/?p=4914 Мастацкая суполка «Галіна»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161126103324/http://belavangard.by/?p=4914 |date=26 лістапада 2016 }}</ref>. З 1989 па 1994 г. працаваў мастацкім рэдактарам у беларускім часопісе «[[Бярозка (1924)|Бярозка]]», дзе рэалізоўваў сябе супольна з такімі талентамі як [[Адам Глобус]], [[Уладзімір Мікалаевіч Сіўчыкаў|Уладзімір Сіўчыкаў]], [[Ігар Міхайлавіч Бабкоў|Ігар Бабкоў]], [[Максім Аляксандравіч Клімковіч|Максім Клімковіч]], [[Алесь Бадак]] і інш.<ref name=":1" /> З 1997 г. быў членам [[Беларускі саюз дызайнераў|Беларускага саюза дызайнераў]], а з 2011 г. членам яго праўлення. Быў дызайнерам вядомых лагатыпаў — у тым ліку, лагатыпа беларускай грамадска-культурнай кампаніі «[[Будзьма беларусамі!]]», беларускага рок-фестывалю «[[Басовішча]]-2007» і «[[Басовішча]]-2008»<ref>[http://generation.by/news2397.html «Бясконцы рух і васьмёрка як лічба году» — Міхал Анемпадыстаў распрацаваў лягатып Басовішча-2008]</ref> і інш. Стварыў серыю анімаваных паштовак «Будзьма з беларускімі святамі», а таксама іншыя серыі<ref>[http://mogilove.com/mixal-anempadystaў.html Міхал Анемпадыстаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210616142801/http://mogilove.com/mixal-anempadysta%D1%9E.html |date=16 чэрвеня 2021 }} // mogilove.com</ref>. Стаў аўтарам ілюстрацый для кнігі [[Сяржук Вітушка|Сяржука Вітушкі]] «Дзінь-дзілінь: пара гуляць у казкі» (2011) і інш. Аўтар альбомных вокладак для CD-дыскаў гурта «[[N.R.M.]]», гурта «[[Партызанская школа]]», спевака [[Зміцер Вайцюшкевіч|Зміцера Вайцюшкевіча]] і інш.<ref name=":1" /> Зрабіў беларускамоўны дызайн этыкеткі для маркі гарэлкі і вокладкі для кружэлак<ref name=":1" />. У 2011 г. дэбютаваў як фатограф, прэзентаваўшы фотавыстаўку «Under Ground»: у фотапрацах засяродзіўся на беларускай гародніны, каб такім спосабам адкрыць глыбейшае вымярэнне беларускай культуры. Выбар сваёй тэматыкі патлумачыў тым, што [[беларусы]], на думку Анемпадыстава, як гародніна, хаваюць цікавыя рэчы ў сабе, не паказваюць іх навонкі — нацыя заглыбленых у сябе людзей: выглядаюць звычайна, а ўнутры фантастычныя — пад запэцканай (ад глебы) кажурой [[бульба|бульбы]] схавана «залатое сонца»<ref name=":4">[http://www.radyjo.net/4/91/Artykul/147179,Край-у-колеры-Зямлі Край у колеры Зямлі. Размова з Міхаілам Анемпадыставым пра сучасную Беларусь ды беларусаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190214121913/http://www.radyjo.net/4/91/Artykul/147179,%D0%9A%D1%80%D0%B0%D0%B9-%D1%83-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8B-%D0%97%D1%8F%D0%BC%D0%BB%D1%96 |date=14 лютага 2019 }}</ref>. ==== Групавыя выстаўкі ==== * [[1987]]: ** выстаўка аб’яднання «Галіна» на Рэспубліканскай выстаўцы плаката (г. Мінск, Беларусь). ** 15-31 ліпеня — выстаўка аб’яднання «Галіна» у Палацы культуры чыгуначнікаў (г. Мінск, Беларусь)<ref>[http://belavangard.by/?p=574 1987 — выстава аб’яднання «Галіна»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305124521/http://belavangard.by/?p=574 |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. Удзельнікі ад аб’яднання «Галіна»: Аляксандр Тарановіч, Андрэй Бялоў, Дзмітрый Ярмілаў, Міхал Анемпадыстаў, Уладзімір Акулаў. ** 5-20 кастрычніка — выстаўка аб’яднання «Галіна» у Рэспубліканскім Доме работнікаў мастацтва Беларускага тэатральнага аб’яднання (г. Мінск; праспект Леніна, 26)<ref>[http://belavangard.by/?p=593 1987 — выстава групы «Галіна»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161126120847/http://belavangard.by/?p=593 |date=26 лістапада 2016 }}</ref>. Удзельнікі ад аб’яднання «Галіна»: Уладзімір Акулаў, Міхал Анемпадыстаў, Андрэй Бялоў, Аляксандр Пашкевіч, Аляксандр Тарановіч, Дзмітрый Ярмілаў. * 1988: выстаўка «Мы» (г. Мінск, Беларусь). * 1990: выстаўка «Грюнвальд» (г. Мінск, Беларусь). * 1992: выстаўка «Калядная Выстава» (г. Мінск, Беларусь). * 2008—2011: выстаўка «Беларускі плакат» (г. Варшава; г. Берлін; г. Дрэздэн; г. Брусель; г. Тулуза; г. Бон). * 2010: выстаўка «Рэканструкцыя Перабудовы» (г. [[Вільнюс]], [[Літва]]). * 2011: выстаўка «Перабудова. Афіша на свабодзе» (г. [[горад Морж|Морж]], [[Швейцарыя]]). * 2011: выстаўка «Тыдзень Дызайна» (г. [[Вільнюс]], [[Літва]]). * 2011: выстаўка «Дызайн Дыялог» (г. Мінск, Беларусь; г. Торунь, [[Польшча]]). * 2011: выстаўка «Беларускі плакат 1961—2011» (г. Мінск, Беларусь). ==== Персанальныя выстаўкі ==== * 1993: выстаўка ў «Pilango Gallery» (г. [[Берлін]], [[Германія]]) * 1994: выстаўка ў «Teatr NN». (г. [[Люблін]], [[Польшча]]) * 1994: выстаўка ў «Pilango Gallery» (г. Берлін, Германія). * 1994: выстаўка ў «Ratz Fatz Gallery» (г. Берлін, Германія). * 1995: выстаўка ў «Horshol» (г. [[Капенгаген]], [[Данія]]). * 2010: выстаўка ў галерэі «Dzyga» (г. [[Львоў]], [[Украіна]]). * 2011: 14 кастрычніка — 10 лістапада — выстаўка ў Галерэі Беларускага саюза дызайнераў (г. Мінск, Беларусь)<ref>[http://znyata.com/vystavki/under-ground.html «Under Ground» / фотавыстава Міхала Анемпадыстава]</ref>. * 2012: студзень-люты — фотавыстаўка «Under Ground» у Café Galerie (г. [[Леверкузен]], Германія)<ref>[http://znyata.com/novosti/exhib-de.html В немецком Леверкузене открылась выставка Андрея Щукина и Михаила Анемподистова]</ref>. * 2013: фотавыстаўка «Under Ground» (г. [[Торунь]], [[Польшча]])<ref name=":4" /> === Літаратурная творчасць === [[Файл:Aniempadystaŭ and Volski (Lviv 2009).JPG|thumb|Міхал Анемпадыстаў (злева) і [[Лявон Вольскі]] ў [[Львоў|Львове]], фота 2009 г.]] Пачынаючы з 1990-х гг. Міхал Анемпадыстаў быў адным з актыўных стваральнікаў беларускай рок-паэзіі. Пісаў на [[беларуская мова|беларускай мове]]. Аўтар ідэі і тэкстаў (апроч двух народных) культавага беларускамоўнага музычнага праекту — рок-мюзікла «[[Народны Альбом|Народны альбом]]», які выйшаў у 1997 г. і быў абраны «альбомам году» (паводле музычнай прэміі «[[Рок-каранацыя]]»). Менавіта стварэнне «Народнага альбому» Міхал лічыў сваім галоўным дасягненнем у жыцці, бо гэты праект паўплываў на цэлае пакаленне беларускай моладзі: ''"«Народны альбом» — гэта любоў. Не проста ж так на вокладцы сэрца. Гэта любоў да свайго і тых цудаў, якое нясе ў сабе жыццё. Гэта альтэрнатыва нянавісці і жыццёвай пазіцыі, пабудаванай на адмаўленні. Мы хацелі вывесці людзей з дэпрэсіі і прапанаваць эмацыйную альтэрнатыву."Народны альбом" аптымістычны і вітальны. Любоў да чагосьці болей стваральная матывацыя, чым нянавісць. Асабліва, калі нам патрэбная матывацыя на працяглы перыяд"''<ref name=":5">[http://budzma.org/country/mikhalu-anyempadystavu-50-pra-90-yya-2014-ty-lyubimy-kolyer-byelarusaw-i-pryhazhosc.html Міхалу Анемпадыставу — 50! Пра 90-ыя, 2014-ты, любімы колер беларусаў і прыгажосць (+відэа!)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160307010750/http://budzma.org/country/mikhalu-anyempadystavu-50-pra-90-yya-2014-ty-lyubimy-kolyer-byelarusaw-i-pryhazhosc.html |date=7 сакавіка 2016 }}</ref>. Песні на беларускамоўныя вершы Міхала Анемпадыстава выконваюцца беларускімі музычнымі гуртамі «[[Новае Неба]]», «[[N.R.M.]]», «[[IQ48]]», спявачкай [[Кася Камоцкая|Касяй Камоцкай]]<ref>{{Cite journal|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/1998/34/mg83426.html|title=Анемпадыстау, Мiхал :: Атэкстацыi (вершы для песень, книга)|last=О’К|journal=[[Музыкальная газета]]|authorlink=Алег Клімаў|language=ru|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200422160720/http://www.nestor.minsk.by/mg/1998/34/mg83426.html|archivedate=2020-04-22|accessdate=2020-04-22|issue=34|year=1998}}</ref>. Аўтар перакладаў тэкстаў польскіх музычных гуртоў «[[Brygada Kryzys]]», «Republika», «{{нп3|Chłopcy z Placu Broni|Chłopcy z Placu Broni|pl|Chłopcy z Placu Broni (zespół muzyczny)}}», «Perfekt», а таксама, Марка Грэхуты. Член [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтру]] з 2009 г.<ref name=":6">[http://kamunikat.org/Aniempadystau_Michal.html Міхал Анемпадыстаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180318032447/http://kamunikat.org/Aniempadystau_Michal.html |date=18 сакавіка 2018 }} // kamunikat.org</ref> Выступаў з паэтычнымі чытаннямі сваіх вершаў<ref name=":6" />: * [[1994]]: уласная праграма «Спатканне культур» у «Teatr NN» (г. [[Люблін]], [[Польшча]]) * [[1997]]: уласная праграма «Karaleǔstva Biełaruś» (г. [[Падкова Лесьна|Падкова-Лесна]], Польшча) * [[1999]]: уласная праграма «У канцы стагоддзя на канцы света» (г. [[Беласток]], Польшча) * [[1999]]: на фестывалі «Festival des Arts de la Rue» і канцэре «Narodny Albom» (г. [[горад Лярош-сюр-Ён|Ля-Рош-сюр-Ён]], [[Францыя]]) * [[2008]]: уласная праграма «Inny Wymiar» і канцэрт «Narodny Albom» (г. Беласток, Польшча) * [[2011]]: на форуме выдаўцоў (г. [[Львоў]], [[Украіна]]) У 2013 г. выдаў зборнік сваіх вершаў «Глыбока, глыбока, на дне філіжанкі кавы». === Культаралагічная і асветніцкая дзейнасць === [[Файл:Юрацішкі. Драўляны дом (02).jpg|thumb|Драўляны дом у Юрацішках. Фота 2013 г.]] У 2004—2011 гг. быў членам журы фестываля «Бардаўская Восень» (г. [[Бельск Падляскі|Бельск]], Польшча). У 2007 г. быў членам журы рок-фестываля «Basowiszcza» (г. Гродак, Польша)<ref name=":6" />. У 2009 г. паэты Міхал Анемпадыстаў і [[Леанід Дранько-Майсюк]] уручалі ўзнагароды беларускай музычнай прэміі «[[Рок-каранацыя]]» (акрамя Галоўнай Рок-кароны, якую ўручыў бізнесмэн і шоўмен [[Алесь Мухін]]). Быў удзельнікам (лектарам і выкладчыкам) беларускай грамадскай адукацыйнай праграмы «Лятучы ўніверсітэт», якой кіруе [[Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч|Уладзімір Мацкевіч]]: у 2011 г. Міхал Анемпадыстаў чытаў у рамках праграмы ў [[Мінск]]у лекцыю «Беларусь: вобраз і стыль», у 2012 г. у Мінску і [[Магілёў|Магілёве]] — лекцыю «Колер Беларусі», у 2012 г. у Магілёве — лекцыю «Беларускі стыль», а ў 2014 г. — лекцыю «Межы памежжа». У рамках той жа праграмы вёў у 2012—2013 гг. дызайнерскую майстэрню «Дэзань!», у 2014 г. — майстэрню «D2», а ў 2015 г. вёў майстэрню «DIII: Дызайн як сродак камунікацыі»<ref>[http://fly-uni.org/content/mihal-anempadystau Міхал Анемпадыстаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170709141536/http://fly-uni.org/content/mihal-anempadystau |date=9 ліпеня 2017 }}</ref>. Быў удзельнікам грамадскай кампаніі «[[Будзьма беларусамі!]]»<ref name=":3" />. З 30 студзеня 2013 г. вёў аўтарскую калонку «Простыя рэчы» на сайце грамадскай кампаніі «[[Будзьма беларусамі!]]», дзе разважаў пра штодзённыя і адначасова элітарныя праявы беларускай культуры і культуры ўвогуле<ref>[http://budzma.by/column/kalonka-mixala-anempadystava-prostyya-rechy.html Калонка Міхала Анемпадыстава — «Простыя рэчы»]</ref>. З 2006 г. мэтанакіравана рабіў шмат фотаздымкаў Мінска, бо хацеў зафіксаваць у фатаграфіях сучасны [[Мінск]], архітэктура і дызайн якога, на думку Міхала, з вялікай хуткасцю змяняюцца ў горшы бок. Хацеў зрабіць выстаўку сваіх фатаграфій Мінска і напісаць кнігу пра Мінск, якая, як плануецца, будзе працягам кнігі [[Артур Аляксандравіч Клінаў|Артура Клінава]] «Мінск. Горад сонца» (2006) і аўтарскай ацэнкай і адлюстраваннем гораду з розных бакоў, каб асэнсаваць гісторыю, асяроддзе і жыццё горада і дапамагчы стварэнню агульнагарадскога «міфа»<ref name=":1" />. [[Файл:В. Азярцо - Пакроўская царква PICT1084.jpg|thumb|[[Пакроўская царква з Логнавічаў|Пакроўская царква з вёскі Логнавічы]] — у [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускім дзяржаўным музеі народнай архітэктуры і побыту]]]] Даўно цікавіўся колерам у гісторыі і культуры Беларусі і пісаў кнігу «Колер Беларусі» — аб тым, як выкарыстоўваўся той ці іншы колер у традыцыйнай культуры Беларусі. Міхал Анемпадыстаў лічыў, што менавіта [[шэры колер]] займаў значнае месца ў традыцыйнай сялянскай і шляхецкай культуры Беларусі і мае дызайнерскія вартасці з-за сваіх адценняў і мажлівасцей выкарыстання: ''«З пункту гледжання прафесіяналаў — архітэктараў, дызайнераў — ён адзін з лепшых. Ён нейтральны, ён не раздражняе, ён ідэальна пасуе да любой драўніны, да металу, да керамікі, да фарфору»''<ref name=":5" /><ref name=":7">[http://www.arche.by/by/page/talks/12729 Ахраматычныя беларусы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121110005300/http://www.arche.by/by/page/talks/12729 |date=10 лістапада 2012 }}</ref>. Міхал адзначае, шэры колер (традыцыйны колер [[інтэлект]]а) мае пазітыўную канатацыю і прысутнічае паўсюль у [[Беларусь|Беларусі]]: шэры колер — гэта беларускае неба і азёры, беларускі лён і ільняное адзенне, шэрыя беларускія палі ранняй вясной і позняй восенню, шэрыя беларускія старажытныя драўляныя хаты і шляхецкія двары, героі народных казак для дзетак (шэры кот, шэры воўк, шэрая мышка, шэры зайчык, шэрая галка і інш.), [[шэрань]], шэрыя вочы і г.д.<ref name=":7" /> === Выказванні пра жыццё і мастацтва === [[Файл:Косаўскі замак.jpg|thumb|[[Музей-сядзіба Тадэвуша Касцюшкі]] ва ўрочышчы [[Мерачоўшчына]] каля [[Косаўскі замак|Косаўскага палаца]]]] [[Файл:Hrunvald.JPG|thumb|[[Бела-чырвона-белы сцяг|Бела-чырвона-белыя сцягі]] на святкаванні 600-годдзя [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітвы]] на Грунвальдскім полі, фота 2010 г.]] * ''(аб асаблівасцях беларускай народнай культуры)'': «Наша традыцыйная культура перастала быць традыцыйнай пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], як, зрэшты, і традыцыйная культура па ўсёй [[Еўропа|Еўропе]]. Беларуская народная традыцыя была вельмі стрыманай у дачыненнях з колерамі. Перавага аддавалася натуральным матэрыялам і іх натуральным колерам<ref name=":5" /> <…> Нашая традыцыя — гэта адсутнасць яркіх фарбаў у штодзённым жыцці. Гэта — натуральнасць матэрыялаў. Інтэграванасць жытла ў прыроднае асяроддзе»<ref name=":8">[http://news.tut.by/culture/270261.html Які колер з’яўляецца колерам Беларусі?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317232351/http://news.tut.by/culture/270261.html |date=17 сакавіка 2018 }}</ref> (2012/2014 г.) * ''(аб часавай пераемнасці старой традыцыі)'': «Сэнс захавання традыцыі не ў тым, каб карыстацца рэчамі гэтак сама, як імі карысталіся ў традыцыйным грамадстве. А проста каб ведаць іх каштоўнасць, іх унутраныя эстэтычныя законы. Каб гэтыя ўнутраныя законы можна было, асэнсаваўшы, выкарыстоўваць. Каб умець стылізаваць іншыя прадукты — візуальныя, архітэктурныя, рэкламныя — стылізаваць паводле нацыянальных каштоўнасцяў. Традыцыйныя рэчы, якія прайшлі выпрабаванне часам, — яны „адшліфаваныя“, там няма нічога лішняга»<ref name=":8" /> (2012 г.) * ''(аб дасканаласці беларускага народнага дызайна)'': «Напрыклад, возьмем традыцыйную беларускую кераміку — гэта абсалютна геніяльныя формы! Я параўноўваў у варшаўскім этнаграфічным музеі, дзе выстаўленая кераміка з усяе [[Польшча|Польшчы]] — у тым ліку з беларускіх земляў, Беласточчыны і [[Падляшша]]. Сапраўды, беларуская кераміка адрозніваецца і вылучаецца — найперш прыгажосцю сваіх формаў <…> Кераміка ўразіла гарманічнымі, прапарцыйнымі формамі. Уразіў яе [[чорны колер]], які падкрэсліваў гэтую чысціню формы. А чорны колер прыгожы»<ref name=":8" /> (2012 г.) * ''(аб чырвоным колеры ў беларускім дызайне)'': «Я не ўпэўнены, што [[чырвоны колер]] — гэта колер агрэсіі. Кожны час надае колерам свае сэнсы, сваё прачытанне. Чырвоны колер у многіх культурах заўсёды быў пазітыўны і боскі. Беларуская традыцыйная культура ў гэтым сэнсе не выключэнне. І выяўлялася гэта якраз у народным арнаменце — на рушніках, кашулях <…> Для мяне згарманізаванае — гэта, напрыклад, спалучэнне колераў [[Мірскі замак|Мірскага замка]]: [чырвоная] цэгла і белая тынкоўка»<ref name=":8" /> (2012 г.) * ''(аб уласным выбару ў якасці сімвала [[Беларусь|Беларусі]])'': «[[Бела-чырвона-белы сцяг]], адзін з найпрыгажэйшых сцягоў у свеце і [[Пагоня|Пагоню]]. Навошта прыдумваць нешта новае, калі яно ўжо нашымі папярэднікамі прыдумана?<ref name=":5"/> <…> Наш сцяг падаецца мне адным з самых прыгожых у [[свет|свеце]]. Я разумею, што не магу быць незаангажаваным, але гэтае спалучэнне колераў аб’ектыўна пасуе для акцэнтацыі аб’екта з пункту гледжання [[каларыстыка|каларыстыкі]], [[оптыка|оптыкі]], [[псіхалогія|псіхалогіі]] і [[фізіялогія|фізіялогіі]] зроку. Узнікае такі аптычны эфект, быццам сцяг сам выпраменьвае святло. Ён урачысты, пазітыўны, вітальны. Чырвоны і белы — колеры [[Хрыстос|Хрыстовы]], таму гэта боль і пакута, перамога над смерцю і [[Любоў]]. Аднак не толькі і не столькі [[эстэтыка|эстэтычнымі катэгорыямі]] вымяраецца вартасць сцяга, перадусім яна вымяраецца нашымі перамогамі і годнымі учынкамі. Вымяраецца нашымі краявідамі, паданнямі і міфамі, нашым мінулым і той будучыняй, якую мы ствараем цяпер<ref>[http://budzma.by/news/prostyya-rechy-mikhala-anyempadystava-scyah.html „Простыя рэчы“ Міхала Анемпадыстава: Сцяг]</ref>» (2014 г.) * ''(аб каштоўнасці часу ў жыцці)'': «Час ідзе вельмі хутка, і кожны момант непаўторны. І кожны момант трэба не толькі пражыць, а пражыць і асэнсаваць яго каштоўнасць» (2006 г.)<ref name=":1" /> == Адзнакі і ўзнагароды == * 1996 — перамога ў намінацыі «За асабісты ўклад у беларускую рок-музыку» — беларуская музычная прэмія «[[Рок-каранацыя]]». * 1997 — перамога ў намінацыі «Лепшыя тэксты года» — беларуская музычная прэмія «Рок-каранацыя». * 1997 — перамога ў намінацыі «Лепшы альбом года» («Narodny Album») — беларуская музычная прэмія «Рок-каранацыя». * 1997 — спецыяльная ўзнагарода Беларускай асацыяцыі журналістаў — беларуская музычная прэмія «Рок-каранацыя». * 1999 — канцэрт «Narodny Album» адзначаны сярод найважнейшых культурных падзеяў 1998 года — паводле рэйтынгу журналістаў рэгіянальных аддзелаў газеты «Gazeta Wyborcza» ([[Польшча]]). * 2006 — Міхал Анемпадыстаў быў абраны «Чалавекам году» па версіі музычнага інтэрнэт-парталу «[[Тузін Гітоў]]»<ref>{{Cite web|url=http://tuzin.fm/article/316/|title=Два тэксты - адна перамога|last=Скарабагатава|first=Алена|date=2006-08-16|publisher=[[Тузін Гітоў]]|language=be|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120523032423/http://tuzin.fm/article/316/|archivedate=2012-05-23|url-status=dead|accessdate=2020-07-13}}</ref>. == Калумністыка ў Сеціве == * культуралагічная калонка [http://budzma.by/category/column/prostyjarecy «Простыя рэчы»] // budzma.by == Смерць і пахаванне == Памёр 24 студзеня 2018 года ў Мінску ад [[інсульт]]у<ref>[https://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=134804 Памёр стваральнік «Народнага альбому» Міхал Анемпадыстаў]</ref>. Развітанне з Міхалам адбылося 25 студзеня ў Мінску ў культурнай прасторы «ОК-16» (вуліца Кастрычніцкая, 16). Цела было крэміравана на мінскіх Паўночных могілках, а пасля рэшткі былі пахаваны на [[Чыжоўскія могілкі|Чыжоўскіх могілках]] Мінска<ref name="gazetaby.com"/> (сектар 8/1, рад 8, уч. 68)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/nekropal/ablazhej-bryl.html|title=Аблажэй — Брыль – Белліт|date=2023-07-14|access-date=2024-07-18}}</ref>. У 2020 годзе на магіле быў пастаўлены помнік<ref>[https:///?c=ar&i=263733 «Простыя словы, простыя рэчы». Глядзіце, які помнік паставілі на магіле Міхала Анемпадыстава] // nashaniva.by 26 лістапада 2020</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Narodny albom [Гуказапіс] : Супольны музычны праект / Ідэя, канцэпцыя і ўклад. альбому М. Анемпадыстаў; Выкан.: [[Лявон Вольскі|Л. Вольскі]], спеў; [[Кася Камоцкая|К. Камоцкая]], спеў, і інш. — Мінск : Ковчег, 1997. — 1 компакт-диск ([62.20 мин]). * ''Анемпадыстаў, М.'' Атэкстацыі : Вершы для песень / Міхал Анемпадыстаў. — Мінск : Ковчег, 1998. — 49 с. * «Za niebokresem Europy». Antologia nowej poezii bialoruskiej 1987—1997. — Białystok : Niwa, 1998. * [http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=2063-1.pdf ''Анемпадыстаў, М.'' «Narodny Album»: scenariusz / М. Анемпадыстаў, Л. Вольскі]. — Białystok : Kartki, 2000. — 136 s. * ''Анемпадыстаў, М.'' «Narodny Album»: п’еса / М. Анемпадыстаў, Л. Вольскі; ілюстрацыі М. Анемпадыстава. — Мінск : Medisont, 2008. — 91 с. * {{кніга |аўтар = [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Д.П.]], Дарашкевіч Ю. |частка = АНЕМПАДЫСТАЎ МІХАЛ (Анемподистов Михаил, Anempadystau Michal) |загаловак = Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі |арыгінал = |спасылка = |адказны = уклад. [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Дз. Падбярэзскі]] і інш |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = [[Зміцер Колас]] |год = 2008 |том = |старонкі = 17–18 |старонак = 368 |серыя = |isbn = 978-985-6783-42-8 |тыраж = 2000 |мова=be |ref = }} * ''Анемпадыстаў, М.'' Глыбока, глыбока, на дне філіжанкі кавы / Міхал Анемпадыстаў. — Мінск : Логвінаў, 2013. — 112 с. * ''[[Сяржук Вітушка|Вітушка, С.]]'' Дзінь-дзілінь: пара гуляць у казкі / Сяржук Вітушка; ілюстрацыі М. Анемпадыстава. — Мінск:Зміцер Колас, 2011. — 113 с. * Колер Беларусі. Мінск: Логвінаў, 2017. — 196 с., іл. ISBN 978-609-8147-89-6. (1-е выд.); Вільна: Логвінаў, 2018. — 196 с., іл. ISBN 978-609-8213-37-9 (2-е выд.) Наклад 1700 асобнікаў. (Эсэістыка ды здымкі) * ''[[Сяргей Іванавіч Дубавец|Дубавец, С.]]'' Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду / Сяргей Дубавец; фота А. Канцавога. — [Б. м.] : Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2012, — 457 с. * ''[[Максім Расціслававіч Жбанкоў|Жбанков, М.]]'' NO STYLE. Белкульт между Вудстоком и «Дажынкамі» / М. Жбанков. — Вильнюс : ЕГУ, 2013. — 268 с. * ''[[Сяргей Васілевіч Харэўскі|Харэўскі, С. В.]]'' Сто твораў XX стагоддзя: нарысы па гісторыі мастацтва і архітэктуры Беларусі найноўшага часу / аўт.-укл. С. В. Харэўскі. — Вільня: ЕГУ, 2011. — 432 с. — ISBN 978-9955-773-51-1. == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [http://kamunikat.org/Aniempadystau_Michal.html Міхал Анемпадыстаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180318032447/http://kamunikat.org/Aniempadystau_Michal.html |date=18 сакавіка 2018 }} // kamunikat.org * [http://mogilove.com/mixal-anempadystaў.html Міхал Анемпадыстаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210616142801/http://mogilove.com/mixal-anempadysta%D1%9E.html |date=16 чэрвеня 2021 }} // mogilove.com * [http://budzma.by/?asoba=mixal-anempadystau Міхал Анемпадыстаў] // budzma.org * [http://budzma.org/budzma/budzma-z-byelaruskimi-svyatami-kalyady.html Паштоўкі дызайна Міхала Анемпадыстава] // budzma.org * [http://znak.unid.by/avtory/anempodistov.htm Лагатыпы Міхала Анемпадыстава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150515105717/http://znak.unid.by/avtory/anempodistov.htm |date=15 мая 2015 }} // znak.unid.by * [http://kamunikat.org/download.php?item=3830-2.html&pubref=3830 Вершы Міхала Анемпадыстава (у перакладзе на польскую мову] // kamunikat.org * [http://belavangard.by/?p=4914 Мастацкая суполка «Галіна»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161126103324/http://belavangard.by/?p=4914 |date=26 лістапада 2016 }} // belavangard.by * [http://belavangard.by/?p=574 1987 — выстава аб’яднання «Галіна»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305124521/http://belavangard.by/?p=574 |date=5 сакавіка 2016 }} // belavangard.by * [http://belavangard.by/?p=593 1987 — выстава групы «Галіна»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161126120847/http://belavangard.by/?p=593 |date=26 лістапада 2016 }} // belavangard.by * [http://vershy.ru/category/mikhal-anempadysta%D1%9E Вершы Міхала Анемпадыстава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170702115502/http://vershy.ru/category/mikhal-anempadysta%D1%9E |date=2 ліпеня 2017 }} // vershy.ru * [http://www.radyjo.net/4/91/Artykul/147179,Край-у-колеры-Зямлі Край у колеры Зямлі. Размова з Міхаілам Анемпадыставым пра сучасную Беларусь ды беларусаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190214121913/http://www.radyjo.net/4/91/Artykul/147179,%D0%9A%D1%80%D0%B0%D0%B9-%D1%83-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8B-%D0%97%D1%8F%D0%BC%D0%BB%D1%96 |date=14 лютага 2019 }} // radyjo.net * [http://euroradio.fm/report/mastak-pra-patern-dlya-minska-geta-mozha-byc-znakam-lyuboga-gorada-125442 Мастак — пра патэрн для Мінска: Гэта можа быць знакам любога горада] // euroradio.fm * [http://generation.by/news1168.html КУЛЬТурныя людзі: Міхал Анемпадыстаў] // generation.by * [http://generation.by/news2397.html «Бясконцы рух і васьмёрка як лічба году» — Міхал Анемпадыстаў распрацаваў лагатып Басовішча-2008] // generation.by * [http://generation.by/news2046.html «Народны альбом» адсвяткаваў юбілей] // generation.by * [http://znyata.com/vystavki/under-ground.html «Under Ground» / фотавыстава Міхала Анемпадыстава] // znyata.com * [http://znyata.com/novosti/exhib-de.html В немецком Леверкузене открылась выставка Андрея Щукина и Михаила Анемподистова] // znyata.com * [http://naviny.by/rubrics/society/2012/11/18/ic_news_116_405669/ Дизайнер Анемподистов: в разработке национального стиля — поле незаполненно] // naviny.by * [http://naviny.by/rubrics/culture/2006/12/05/ic_news_117_263274/ «Тузін гітоў» прадстаўляе «Беніфэст Анемпадыстава»] // naviny.by * ''[[Сяргей Іванавіч Дубавец|Сяргей Дубавец]]'' [http://www.svaboda.org/content/transcript/1988787.html Гісторыя аднаго цуду: Міхал Анемпадыстаў] // svaboda.org * [http://eurobelarus.info/news/society/2014/03/16/m-hal-anempadysta-adznachae-yub-ley.html Міхал Анемпадыстаў адзначае юбілей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180318055322/https://eurobelarus.info/news/society/2014/03/16/m-hal-anempadysta-adznachae-yub-ley.html |date=18 сакавіка 2018 }} // eurobelarus.info * [http://news.tut.by/culture/270261.html Які колер з’яўляецца колерам Беларусі?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180317232351/http://news.tut.by/culture/270261.html |date=17 сакавіка 2018 }} // tut.by * [http://budzma.org/country/mikhalu-anyempadystavu-50-pra-90-yya-2014-ty-lyubimy-kolyer-byelarusaw-i-pryhazhosc.html Міхалу Анемпадыставу — 50! Пра 90-ыя, 2014-ты, любімы колер беларусаў і прыгажосць (+відэа!)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160307010750/http://budzma.org/country/mikhalu-anyempadystavu-50-pra-90-yya-2014-ty-lyubimy-kolyer-byelarusaw-i-pryhazhosc.html |date=7 сакавіка 2016 }} // budzma.org * [http://budzma.by/news/prostyya-rechy-mikhala-anyempadystava-scyah.html «Простыя рэчы» Міхала Анемпадыстава: Сцяг] // budzma.org * [http://www.arche.by/by/page/talks/12729 Ахраматычныя беларусы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121110005300/http://www.arche.by/by/page/talks/12729 |date=10 лістапада 2012 }} // arche.by {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Анемпадыстаў, Міхал}} [[Катэгорыя:Постаці Мінска]] [[Катэгорыя:Фатографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Фатографы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дызайнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай спеўна-драматычнай майстроўні]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Чыжоўскіх могілках]] 7hdzw6s3fnybuqq2rzztmfanqglmnzf 0 224293 5163081 5136218 2026-07-09T01:09:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163081 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст | імя = Міле Едынак | выява = | поўнае імя = Майкл Джон Едынак | рост = | вага = | мянушка = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} | цяперашні клуб = | нумар = | пазіцыя = цэнтральны [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] | маладзёжныя клубы = {{футбольная кар’ера ||{{Сцяг|Аўстралія||20px}} Сідней Юнайтэд|}} | клубы = {{футбольная кар’ера |2001—2006|{{Сцяг|Аўстралія||20px}} [[Сідней Юнайтэд]]|82 (12) |2003—2004|{{Арэнда}} {{Сцяг|Харватыя||20px}} [[ФК Вартэкс|Вартэкс]]|0 (0) |2005|{{Арэнда}} {{Сцяг|Аўстралія||20px}} [[Саўт Кост Юнайтэд]]|18 (7) |2006—2009|{{nobr|{{Сцяг|Аўстралія||20px}} [[Сентрал Кост Марынерс]]}}|45 (8) |2009—2011|{{Сцяг|Турцыя||20px}} [[Генчлербірлігі]]|38 (4) |2009—2010|{{Арэнда}} {{Сцяг|Турцыя||20px}} [[Антальяспор]]|28 (5) |2011—2016|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Крыстал Пэлас|Крыстал Пэлас]]|165 (10) |2016—2019|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Астан Віла|Астан Віла]]|70 (2) }} | нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2003|{{Сцяг|Аўстралія||20px}} Аўстралія (да 20)|9 (0) |2008—2018|{{Сцяг|Аўстралія||20px}} [[Зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]]|79 (21) }} |медалі = {{турнір|[[Кубак Азіі па футболе|Кубкі Азіі]]}} {{медаль|Срэбра|[[Кубак Азіі па футболе 2011|Катар 2011]]}} {{медаль|Золата|[[Кубак Азіі па футболе 2015|Аўстралія 2015]]}} | абнаўленне даных пра клуб = 19 верасня 2019 | абнаўленне даных пра зборную = 19 верасня 2019 }} '''Міле Едынак''' ({{lang-en|Mile Jedinak}}; нар. {{ДН|3|8|1984}}, {{МН|Сідней||}}, [[Аўстралія]]) — [[Аўстралія|аўстралійскі]] футбаліст, паўабаронца. Ігрок [[зборная Аўстраліі па футболе|нацыянальнай зборнай Аўстраліі]] (2008—2018). == Кар’ера == === Клубная === Кар’еру пачаў у Аўстраліі, затым праз сваё харвацкае паходжанне з'ехаў гуляць у харвацкі клуб [[ФК Вараждзін|«Вартэкс»]], з якім узяў удзел у еўракубках. Пасля гэтага вярнуўся на радзіму, дзе гуляў за мясцовыя клубы, аднойчы стаўшы [[чэмпіянат Аўстраліі па футболе|чэмпіёнам Аўстраліі]] ў складзе [[ФК Сентрал Кост Марынерс|«Сентрал Кост Марынерс»]]. [[25 снежня]] [[2008]] года Міле падпісаў кантракт з турэцкім клубам [[ФК Генчлербірлігі|«Генчлербірлігі»]] на два з паловай гады<ref>[http://theworldgame.sbs.com.au/news/256815/jedinak-confirms-turkey-move Jedinak confirms Turkey move]. The World Game</ref>. За год да сканчэння кантракту Едынак абвясціў, што сыходзіць з клуба ў чэрвені [[2011]] года, з надзеяй знайсці новы клуб у іншай краіне<ref>[http://theworldgame.sbs.com.au/news/1060009/Club-search-for-Jedinak Club search for Jedinak]. The World Game.</ref>. Праз месяц ён падпісаў кантракт з англійскім клубам [[ФК Крыстал Пэлас|«Крыстал Пэлас»]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110911222443/http://www.cpfc.co.uk/page/News/0,,10323~2390328,00.html Australian International Jedinak Joins Palace]. Crystal Palace F.C.</ref>. У жніўні 2016 года стаў іграком [[ФК Астан Віла|«Астан Вілы»]]<ref>[http://by.tribuna.com/football/1043092584.html «Астон Вилла» приобрела Единака у «Кристал Пэлас»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190523201801/https://by.tribuna.com/football/1043092584.html |date=23 мая 2019 }}. by.tribuna.com.</ref>. Пасля выхаду каманду ў Прэм’ер-лігу па выніках сезона 2018/19 пакінуў яе склад у якасці свабоднага агента і завяршыў кар’еру. === Міжнародная === У [[2008]] годзе дэбютаваў у афіцыйных матчах у складзе [[Зборная Аўстраліі па футболе|нацыянальнай зборнай Аўстраліі]] ў таварыскім матчы супраць [[Зборная Сінгапура па футболе|зборнай Сінгапура]]. == Дасягненні == === Клубныя === '''«Сентрал Кост Марынерс»''' * [[Чэмпіянат Аўстраліі па футболе|Чэмпіён Аўстраліі]]: 2008 === Міжнародныя === '''Аўстралія''': * Пераможца [[Кубак Азіі па футболе|Кубка Азіі]]: [[Кубак Азіі па футболе 2015 года|2015]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{спасылкі-футбаліст}} {{Навігацыйны блок2 |стыль_загалоўка = {{колеры зборнай/Аўстралія|1}} |state = collapsed |загаловак = Склады зборнай Аўстраліі |Склад зборнай Аўстраліі па футболе на чэмпіянаце свету 2010 |Склад зборнай Аўстраліі па футболе на чэмпіянаце свету 2014 |Склад зборнай Аўстраліі па футболе на Кубку Азіі 2015 |Склад зборнай Аўстраліі па футболе на чэмпіянаце свету 2018 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Едынак Міле}} [[Катэгорыя:Футбалісты Аўстраліі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Аўстраліі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Астан Віла]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Крыстал Пэлас]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Антальяспор]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Генчлербірлігі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Сентрал Кост Марынерс]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Сідней Юнайтэд]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Вараждзін]] a8z5r19jzzyt0sv767ap2262b2unx7r 0 232543 5163130 3874062 2026-07-09T07:14:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163130 wikitext text/x-wiki {{Іерарх | імя = Мітрафан | імя пры нараджэнні = Міхаіл Пятровіч Гутоўскі | выява = Mitrofan (Gutowski).JPG | апісанне выявы = | тытул = | царква = | абранне = | інтранізацыя = | перыядпачатак = | перыядканец = | папярэднік = | пераемнік = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | прыняцце манаства = | сан = | хіратонія = | узнагароды = }} '''Мітрафан''' (свецкае імя '''Міхаіл Пятровіч Гутоўскі'''; {{ДН|||1897}}, [[Валынь]] — [[12 верасня]] [[1959]], [[Самара|Куйбышаў]]) — праваслаўны царкоўны дзеяч. == Біяграфія == Паходзіць з сям’і святара. У [[1919]] скончыў [[Валынская духоўная семінарыя|Валынскую духоўную семінарыю]], у [[1931]] Праваслаўны багаслоўскі факультэт [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] са званнем магістра багаслоўя. Прыняў манаства ([[1930]]). Быў паслушнікам у [[Пачаеўская Лаўра|Пачаеўскай Лаўры]]. З [[1945]] — рэктар Багаслоўска-пастырскіх курсаў пры [[Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкім манастыры]]. Рэктар [[Мінская духоўная семінарыя|Мінскай духоўнай семінарыі]] і намеснік Жыровіцкага манастыра ў сане архімандрыта ([[1947]]). [[Бабруйская і Быхаўская епархія|Епіскап Бабруйскі]], вікарый [[Мінская епархія|Мінскай епархіі]] ([[1953]]—[[1955]]), [[Арол (горад)|Арлоўскі]] і [[Бранск]]і ([[1955]]), [[Самарская епархія|Куйбышаўскі]] (цяпер [[Самара]]) ([[1956]]—[[1959]]). Пры ім у Пакроўскім саборы Куйбышава замест часовага быў усталяваны пастаянны мармуровы іканастас у візантыйскім стылі. Сабору ўлады перадалі мноства канфіскаваных раней з іншых храмаў абразоў і бронзавага начыння. Пахаваны ў левай частцы створкі [[Пакроўскі кафедральны сабор, Самара|Пакроўскага кафедральнага сабора]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://bobruisk.hram.by/history/mitrofan.html Інфармацыя на сайце Бабруйскай епархіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110410173808/http://bobruisk.hram.by/history/mitrofan.html |date=10 красавіка 2011 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ва Украіне]] [[Катэгорыя:Епіскапы бабруйскія]] [[Катэгорыя:Епіскапы самарскія]] [[Катэгорыя:Рэктары Мінскай духоўнай семінарыі]] 620na6jpzqdbwpobwbfyr49ycvukq1h 0 237428 5163168 5161655 2026-07-09T08:55:12Z D.L.M.I. Bel 33064 5163168 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Алашкаўшчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 17|lat_sec = 41 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 05|lon_sec = 26 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Пастаўскі |сельсавет = Курапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243008624 }} '''Ала́шкаўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Alaškaŭščyna}}, {{lang-ru|Алашковщина}}) — былая<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926v0147020|title=Решение Поставского районного Совета депутатов от 23 июня 2026 года № 161 «Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района Витебской области»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}</ref> [[вёска]] ў [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Курапольскі сельсавет|Курапольскага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Паставы [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. Да 28 мая 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Жукоўшчынскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)|Жукоўшчынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 мая 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 25 (984).</ref>, да 18 снежня 2009 года — у склад [[Белькаўскі сельсавет|Белькаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-37/2010-37(003-017).pdf&oldDocPage=4 Решение Витебского областного Совета депутатов от 18 декабря 2009 г. № 202 Об упразднении Бельковского сельсовета и изменении границ Воропаевского поссовета и Куропольского сельсовета Поставского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210518203414/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-37%2F2010-37%28003-017%29.pdf&oldDocPage=4|date=18 мая 2021}}</ref>. 8 ліпеня 2026 года вёска скасавана<ref name=":0" />. == Насельніцтва == * 1921 год — 140 жыхароў, 30 двароў<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 34.</ref>. * 1931 год — 187 жыхароў, 32 двары<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 43</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|V|607|Łaszkowszczyzna, wieś, powiat dzisieński}} {{Заліўка НП-Беларусь}} 0jf6f9rq7gxsklxahvgs4za5akkrbfn 5163169 5163168 2026-07-09T08:55:30Z D.L.M.I. Bel 33064 5163169 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Алашкаўшчына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 17|lat_sec = 41 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 05|lon_sec = 26 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Пастаўскі |сельсавет = Курапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243008624 }} '''Ала́шкаўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Alaškaŭščyna}}, {{lang-ru|Алашковщина}}) — былая<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926v0147020|title=Решение Поставского районного Совета депутатов от 23 июня 2026 года № 161 «Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района Витебской области»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}</ref> [[вёска]] ў [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Курапольскі сельсавет|Курапольскага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1921—1939 гадах вёска ў складзе гміны Паставы [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. Да 28 мая 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Жукоўшчынскі сельсавет (Шаркаўшчынскі раён)|Жукоўшчынскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 мая 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 25 (984).</ref>, да 18 снежня 2009 года — у склад [[Белькаўскі сельсавет|Белькаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-37/2010-37(003-017).pdf&oldDocPage=4 Решение Витебского областного Совета депутатов от 18 декабря 2009 г. № 202 Об упразднении Бельковского сельсовета и изменении границ Воропаевского поссовета и Куропольского сельсовета Поставского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210518203414/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-37%2F2010-37%28003-017%29.pdf&oldDocPage=4|date=18 мая 2021}}</ref>. 8 ліпеня 2026 года вёска скасавана<ref name=":0" />. == Насельніцтва == * 1921 год — 140 жыхароў, 30 двароў<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 34.</ref>. * 1931 год — 187 жыхароў, 32 двары<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 43</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Літаратура/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|V|607|Łaszkowszczyzna, wieś, powiat dzisieński}} {{Заліўка НП-Беларусь}} 3y780uy63nn0xrpt3w3kvdx143zm7rd 0 237644 5163174 5161649 2026-07-09T08:59:26Z D.L.M.I. Bel 33064 5163174 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = хутар |беларуская назва = Ерынова |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Пастаўскі |сельсавет = Камайскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Ерыно́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jerynova}}, {{lang-ru|Ериново}}) — былы<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926v0147020|title=Решение Поставского районного Совета депутатов от 23 июня 2026 года № 161 «Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района Витебской области»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}</ref> [[хутар]] у [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Камайскі сельсавет|Камайскага сельсавета]]. == Цікавы факт == Фіксавалася падвіленскае прозвішча Ярын<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-L3JZ-1?i=316&cat=1566392&lang=ru</ref>. З Відзаў было Ярыноўскі<ref>https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-63ZH-Y?mode=g&i=623</ref>. Ёсць паўночналітоўскае ''Jarinius''<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. A-K. Vilnius, 1985. С. 809.</ref>. == Гісторыя == 8 ліпеня 2026 года хутар скасаваны<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Заліўка НП-Беларусь}} evya4mcubgsrqk8afxavzd92w0fg4lk 0 237663 5163177 5161648 2026-07-09T09:00:23Z D.L.M.I. Bel 33064 5163177 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Мацковічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 04|lat_sec = 39 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 33|lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Пастаўскі |сельсавет = Камайскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243003210 }} '''Мацко́вічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Mackovičy}}, {{lang-ru|Мацковичи}}) — былая<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926v0147020|title=Решение Поставского районного Совета депутатов от 23 июня 2026 года № 161 «Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района Витебской области»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}</ref> [[вёска]] ў [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Камайскі сельсавет|Камайскага сельсавета]]. == Гісторыя == [[Файл:Mackovičy. Мацковічы (13.04-19.05.1916).jpg|міні|злева|1916]] Да [[2004]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Мягунскі сельсавет|Мягунскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>. 8 ліпеня 2026 года вёска скасавана<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Заліўка НП-Беларусь}} 7w4pz223567t0sawcm1c7dtedkv48t2 0 237674 5163175 5161651 2026-07-09T08:59:46Z D.L.M.I. Bel 33064 5163175 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Падсосна}} {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = хутар |беларуская назва = Падсосна |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 01|lat_sec = 42 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 36|lon_sec = 55 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Пастаўскі |сельсавет = Камайскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 1627744072 }} '''Падсо́сна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Padsosna}}, {{lang-ru|Подсосна}}) — былы<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926v0147020|title=Решение Поставского районного Совета депутатов от 23 июня 2026 года № 161 «Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района Витебской области»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}</ref> [[хутар]] у [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Камайскі сельсавет|Камайскага сельсавета]]. == Гісторыя == 8 ліпеня 2026 года хутар скасаваны<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Заліўка НП-Беларусь}} rhckryv0suxb4100qjccvqv6r0dp906 0 240524 5163006 4834469 2026-07-08T17:35:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163006 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч | Імя = Мікалай Аляксеевіч Козенка | Арыгінал імя = | Выява = | Шырыня = | Апісанне выявы = | Імя пры нараджэнні = | Дата нараджэння = 9.3.1951 | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Прафесія = {{харэограф|СССР|Беларусі|}}, рэжысёр-пастаноўшчык, фалькларыст | Грамадзянства = | Гады актыўнасці = | Псеўданімы = | Амплуа = | Тэатр = | Ролі = | Спектаклі = | Узнагароды = | Сайт = | imdb_id = }} '''Мікалай Аляксеевіч Козенка''' (нар. {{ДН|9|3|1951}}; в. [[Целепуны]] (цяпер у складзе г. [[Мазыр]]), [[Беларусь]]) — збіральнік, даследчык і папулярызатар беларускай народнай танцавальнай культуры, [[этнахарэограф]], этнапедагог, арганізатар фальклорных фестываляў «Беларуская полька», «[[Берагіня]]», «Мяцеліца». Сёння Мікалай Козенка з'яўляецца лідарам <ref>Вячаслаў Калацэй. Хто, калі не я…: Да 60-годдзя Міколы Козенкі. — Мн.: Чатыры чвэрці, 2011. — С.152, 200-201</ref> у даследаванні і папулярызацыі беларускай народнай танцавальнай культуры.<ref>гл. «Традыцыйная мастацкая культура беларусаў». У 6 т. Т. І. Магілёўскае Падняпроўе, т. 2. Віцебскае Падзвінне, т. 3. Гродзенскае Панямонне. У 2 кн., т. 4. Брэсцкае Палессе. У 2 кн., т. 5. Цэнтральная Беларусь. У 2 кн., т. 6. Гомельскае Палессе і Падняпроўе. У 2 кн. (раздзелы «Інструментальная музыка», «Танцавальны фальклор», «Народныя гульні») (Мн.: Беларуская навука, Вышэйшая школа. 2001—2013)</ref> == Біяграфія == === Дзяцінства === Мікалай Козенка нарадзіўся 9 сакавіка 1951 года у в. Целепуны (якая ўвайшла ў склад г. [[Мазыр]]а) Гомельскай вобласці Беларускай ССР у сям'і рабочага. Бацька Козенка Аляксей Мікітавіч (1908 — 07.09.1957). Маці Козенка Еўдакія Ісакаўна (14.03.1917 — 25.09.1988), у дзявоцтве Сіраш, кіраўніца паляводчай брыгады калгаса «Радзіма». Хата, дзе нарадзіўся Мікалай Козенка ўжо не існуе. Дзяцінства правёў у доме на вул. Матросава, 19. У 1966 скончыў васьмігадовую школу-інтэрнат г. Мазыра, дзе сярод іншых быў абраны ў танцавальны гурток. Ужо праз год заняткаў прадстаўляў установу і г. Мазыр на абласным аглядзе харэаграфічнага мастацтва ў г. Гомелі. Танцавалі «Беларускую польку», «Лявоніху» ў пастаноўцы А. А. Рыбальчанкі і «Матроскае яблычка» ў пастаноўцы кіраўніка калектыву Уладзіміра Мікалаевіча Авер'янава. Акампанаваў на баяне Мікалай Аляксеевіч Ляўковіч. Але калектыў праіснаваў усяго год. Па запрашэнню Мікалай Козенка пераходзіць у танцавальны калектыў Дома піянераў. Яго кіраўніком была Ніна Вячаславаўна Глінкіна. Школьную адукацыю працягнуў у 9-м класе Мазырскай сярэдняй агульнаадукацыйнай школы № 1. Яшчэ будучы вучнем распачаў працоўную дзейнасць у калгасе «Радзіма» (на Мазыршчыне). На цягу чатырох год баранаваў, абганяў бульбу, касіў, ставагаў сена і салому.<ref>Вячаслаў Калацэй. Хто, калі не я…: Да 60-годдзя Міколы Козенкі. — Мн.: Чатыры чвэрці, 2011. — С.329</ref> === Адукацыя і праца === З 1967 па 1970 гады вучыўся ў [[Магілёўскае культасветвучылішча|Магілёўскім культасветвучылішч]]ы на аддзяленні харэаграфіі. Пасля заканчэння быў запрошаны на працу ў [[Дом культуры Магілёўскага аўтамабільнага завода імя С. М. Кірава]] на пасаду кіраўніка дзіцячага харэаграфічнага калектыву. Адначасова па сумяшчальніцтву працуе выкладчыкам харэаграфічных дысцыплін у [[Магілёўскае культасветвучылішча|культасветвучылішчы]] (1971—1972). З 1972 па 1974 гады служыць артыстам балета ў [[Ансамбль песні і танца Беларускай ваеннай акругі|ансамблі песні і танца Беларускай ваеннай акругі]] (г. Мінск). У 1974 годзе Мікалай Козенка паступае на харэаграфічнае аддзяленне [[Маскоўскі дзяржаўны інстытута культуры|Маскоўскага дзяржаўнага інстытута культуры]]. Паспяхова яго сканчае ў 1978 годзе, атрымаўшы дыплом па спецыяльнасці «культасветработа», спецыялізацыя «выкладчык харэаграфічных дысцыплін» <ref name="ReferenceA">Беларускі фальклор: Энцыклапедыя: У 2 т. Т.1: А капэла - Куцця / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2005. — 768 с.: іл.; С.699-700</ref>. Па заканчэнні інстытута працуе выкладчыкам кафедры харэаграфіі ў [[Мінскі інстытут культуры|Мінскім інстытуце культуры]] (сёння Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў): на асноўнай рабоце (1978—1979), па сумяшчальніцтву (да 1988) <ref name="ReferenceA"/>. З 1979 па 1992 гады працуе ў [[Рэспубліканскі навукова-метадычны цэнтр культуры|Рэспубліканскім навукова-метадычным цэнтры культуры]] на пасадах загадчыка аддзела харэаграфічнага мастацтва, намесніка дырэктара, вядучага навуковага супрацоўніка. У 1992 годзе у сувязі з рэарганізацыяй РНМЦК у [[Беларускі дзяржаўны інстытут праблем культуры]] (БелДІПК), запрошаны ў новаўтвораную ўстанову на пасаду старшага навуковага супрацоўніка лабараторыі традыцыйнага мастацтва. У 1995—1996 гады паралельна працуе загадчыкам [[Чачэрскі раённы цэнтр рамёстваў, этнаграфіі і фальклору|Чачэрскага раённага цэнтра рамёстваў, этнаграфіі і фальклору]], выкладчыкам танца ў Чачэрскай дзіцячай музычнай школе Гомельскай вобласці. У 1996—1997 гадах выкладчыкам [[Вялікая Ухалода|Вялікаўхалодскай]] школы мастацтваў. З 1996 года настаўнікам рытмікі і танца, кіраўніком узорнага (2001) і Заслужанага (2012) аматарскага калектыву Рэспублікі Беларусь фальклорнага гурту «[[Берагіня]]» ў [[Новая Мётча|Мётча]]нскай адукацыйна-выхаваўчай установе «Школа-садок» Барысаўскага раёна Мінскай вобласці <ref name="ReferenceA"/>. З 1997 па 1998 гады працуе вядучым спецыялістам [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]]. У 1998 годзе працягвае адукацыю ў аспірантуры [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]. З 1998 па 1999 гады займае пасаду мастацкага кіраўніка [[Нацыянальны цэнтр творчасці дзяцей і моладзі Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага цэнтра творчасці дзяцей і моладзі Рэспублікі Беларусь]]. З 1999 на асноўнай працы ў БелДІПК. З 2006 года працуе ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў]] на кафедры этналогіі і фальклору на пагадзіннай аснове. З рэарганізацыяй БелДІПК у [[Інстытут павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў]] (ІПКПК) Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў (БДУКМ) з 2008 па 2010 гады працуе на пасадзе метадыста аддзела інавацыйных тэхналогій у сацыякультурнай дзейнасці. У сувязі з ліквідацыяй ІПКПК перайшоў працаваць у [[Інстытут культуры Беларусі]], дзе працуе і сёння.<ref>Вячаслаў Калацэй. Хто, калі не я…: Да 60-годдзя Міколы Козенкі. — Мн.: Чатыры чвэрці, 2011. — С.329-330</ref> === Сям'я === 8 ліпеня 1978 узяў шлюб з Алай Мікалаеўнай Сёмінай (нар. 5 чэрвеня 1947, г. Масква). [[2 верасня]] [[1982]] года ў іх нарадзілася дачка Алеся. У 2006 г.яна закочыла [[Міжнародны гуманітарна-эканамічны інстытут]] (Мінск), абраўшы прафесію эканаміста; у 2012 г. – [[Маскоўкі дзяржаўны будаўнічы ўніверсітэт]] па спецыяльнасці інжэнер-будаўнік. З 27 ліпеня 2002 г. знаходзіцца ў шлюбе з Аляксандрам Аляксандравічам Каваленкам (22.03.1979 г.н.). У іх сям’і нарадзіліся дзеці: Каваленка Кацярына Аляксандраўна (27.09.2013), Глеб Аляксандравіч (10.09.2014). Мікалай Козенка за другім разам узяў шлюб (10 сакавіка 2007) з [[Тамара Барысаўна Варфаламеева|Тамарай Барысаўнай Варфаламеевай]] (23.06.1947 г.н.), знакамітым беларускім этнамузыколагам. == На ніве фальклору == У 1980-90-х гг. Мікалай Козенка даследуе традыцыйную культуру [[Чачэрскі раён|Чачэрскага раёна]]. На аснове даследчых матэрыялаў падрыхтаваў рукапіс «Чачэрскі фальклор (пераважна харэаграфічны) у сучасных запісах» з фотаздымкамі, малюнкамі, нотнымі дадаткамі. Гэта ўнікальны матэрыял аб’ёмам каля адной тысячы старонак, які дагэтуль не надрукаваны.<ref>Вячаслаў Калацэй. Хто, калі не я…: Да 60-годдзя Міколы Козенкі. — Мн.: Чатыры чвэрці, 2011. — С.330</ref> Мікалай Козенка аўтар і суаўтар каля 30 відэафільмаў і тэлесюжэтаў, кінастужкі «У Святыя вечары на Каляды» (Беларусьфільм, 1996), тэлецыкла «Чачэрскі альбом» (1995-96) і інш. З’яўляецца аўтарам больш за 170 публікацый, прысвечаных аўтэнтычнаму і аматарскаму танцавальнаму фальклору. Сярод якіх манаграфія «Лексіка беларускага народна-сцэнічнага танца. Ч. І. Паставы рук» (1993), зборнікі «Танцавальная музыка Беларусі» (15 выпускаў), «Беларускія народныя танцавальныя песні» (4 выпускі), «Беларускі народны танец: традыцыі і сучаснасць. Магілёўшчына», раздзелы «Танцавальны фальклор», « Народная інструментальная музыка», «Народныя гульні» ў грунтоўным шасцітомным (10 кн.) навуковым выданні «Традыцыйная мастацкая культура Беларусаў», брашуры і артыкулы ў навуковых, навукова-папулярных і даведачных выданнях Беларусі і Расіі, вучэбныя праграмы і метадычныя дапаможнікі. Арганізатар і кіраўнік рэспубліканскіх семінараў, круглых сталоў, дыскусій па праблемах беларускай народнай харэаграфіі <ref name="ReferenceA"/>. Пад канец ХХ ст. Мікалаем Козенкам падрыхтавана праграма адраджэння беларускай харэаграфічнай аўтэнтыкі. Мэтай праекту з’яўляецца далучэнне дзяцей і моладзі да каштоўнасцей традыцыйнай культуры, фарміраванне самадастатковай творчай асобы. Створана стратэгія іх вяртання ў сучасны побыт і культуру традыцыя народнай харэаграфіі, спеўнага і музычнага інструментальнага мастацтва. Крокам у рэалізацыі праграмы становіцца заснаванне Мікалаем Козенкам і яго калегамі фальклорнага гурта «Берагіня» пры Мётчанскай школе-садку Барысаўскага раёна (кіраўнікі М.Козенка і А.Абрамовіч). Таксама ствараюцца цэнтры традыцыйнай творчасці ў Чачэрскім раёнё Гомельскай вобласці (вёскі [[Бабічы (Чачэрскі раён)|Бабічы]], [[Нісімкавічы]], [[Меркулавічы]], [[Бяляеўка (вёска)|Бяляеўка]], [[Палессе (Чачэрскі раён)|Палессе]] і інш.), Акцябрскім (г.п. [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], вёскі [[Валосавічы (Акцябрскі раён)|Валосавічы]], [[Рассвет (Акцябрскі раён)|Рассвет]], [[Красная Слабада (Акцябрскі раён)|Чырвоная Слабада]] і інш.) раёнах Гомельскай вобласці, Барысаўскім раёне (в. [[Новая Мётча|Мётча]]) Мінскай вобласці. Разам з установамі культуры і адукацыі, аматарамі фальклору Мікалаем Козенкам арганізоўваецца шэраг міжнародных і рэспубліканскіх фестывалей фальклору на Беларусі<ref name="ReferenceA"/> : * Рэспубліканскія фестывалі беларускага народнага танца (Гродна, Мінск, 1990) * «Палескі карагод» (Пінск, 1991) * «Пярэзвы» (Бабруйск, 1992) * «Беларуская полька» (Чачэрск, Гомельская вобласць, 1993, 1994, 1996, 1999, 2000) * Фестываль народнага мастацтва "Мядоцкі край і яго таленты " (в. Метча, Барысаўскі р-н, Мінская вобласць, 1997) * Рэспубліканскі фестываль фальклорнага мастацтва «Берагіня» (г.п. Акцябарскі, Гомельская вобласць, 1999, 2001, 2004, 2006, 2008, 2010, 2012) * «Першы Міжнародны фестываль фальклору на Беларусі» (Пінск-Мінск, 1994) * Другі Міжнароднага фестываль харэаграфічнага мастацтва «Сожскі карагод» (Гомель, 1999) * Рэспубліканскі эксперыментальны праект «Танцавальны фальклор і дзеці» (2001—2003) * Рэспубліканскі конкурс беларускіх народных танцаў «Мяцеліца» пры «Школе традыцыйнага мастацтва» (Арганізатары: Мінскі фальклорны гурт «[[Guda|GUDA]]», культурніцкая кампанія «[[Будзьма беларусамі]]» і Рэспубліканскі Палац мастацтваў (14 снежня, 2013); Мінскі фальклорны гурт «GUDA», Беларускі фонд культуры і Мінскі дзяржаўны Палац моладзі (люты, 2015)<ref>гл. перыядычныя выданні ў раздзеле «Бібліяграфія»</ref> == Узнагароды == * Ганаровая грамата Магілёўскага аўтазавода імя Кірава (1972) * Ганаровая грамата штаба Беларускай ваеннай акругі (1973) * Ганаровая грамата ЦК ЛКСМ Беларусі (1980) * Нагрудны знак Міністэрства культуры СССР і ЦК прафсаюзаў работнікаў культуры «За дасягненні ў самадзейнай мастацкай творчасці» (1989); * Ганаровая грамата Чачэрскага раённага выканаўчага камітэта Гомельскай вобласці (2001) * Ганаровая грамата Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь (2001, 2003, 2008) * Ганаровая грамата упраўлення адукацыі Мінскага аблвыканкама (2001, 2009) * Дыплом Нацыянальнай камісіі па справах ЮНЭСКА ў Рэспубліцы Беларусь «За вялікі ўклад у захаванне нематэрыяльнай культурнай спадчыны Беларусі» (2008)<ref>Вячаслаў Калацэй. Хто, калі не я…: Да 60-годдзя Міколы Козенкі. — Мн.: Чатыры чвэрці, 2011. — С.332</ref> * Нагрудны знак Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь «За ўклад у развіццё культуры Беларусі». Загад Міністра культуры П. П. Латушкі ад 29.03.2011 № 29-у * Грамата Беларускага фонду культуры. Старшыня Рады Ул. Гілеп. 24 чэрвеня 2012 * Пасведчанне Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь «Заслужаны аматарскі калектыў Рэспублікі Беларусь» фальклорны гурт «Берагіня» ДУА «Мётчанскі вучэбна-педагагічны комплекс дзіцячы сад — сярэдняя школа Барысаўскага раёна» Мінскай вобласці. Кіраўнік — Мікалай Козенка. Рашэнне калегіі ад 10.07.2012 № 45 * Дыплом лаўрэата спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва (2014)<ref>[http://www.zhodinonews.by/?p=37818 Указ «Аб прысуджэнні спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва 2014 года» № 650 ад 30 снежня 2014 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>. * [[Медаль Францыска Скарыны]] (29 красавіка 2019)<ref>[https://www.pravo.by/upload/docs/op/P31900163_1556658000.pdf Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 29 красавіка 2019 года № 163 «Аб узнагароджанні»]</ref>. == Бібліяграфія == * публікацыі ў часопісах «Інфармацыйны веснік БелІПК» ( (Мн., БелІПК, 1993, вып. 1.); «Тэатральная Беларусь» (Мінск, 1995 г., №№ 1, 2, 3, 4, 6); «Мастацтва Беларусі» (1990, №№ 6,9,10,11); Мастацтва (Мінск, № 8, 1995; № 9, 1996; №№ 2, 4, 1997;. № 6, 1998); “Беларусь” (Мінск, 1994 г., № 12); «Народное творчество» (Москва: ВЦСПС, МК СССР, “Клуб”, 1990, № 2;. 1991, № 3); «Молодежная эстрада» (Москва, 1991, № 4); «Живая старина» (Москва, 2001, №2(30) і інш. * укладанне зборнікаў серый: «Танцавальная музыка Беларусі» (15 вып.; Мн.:БелІПК, 1984—2002); «Беларускія народныя танцавальныя песні» (4 вып., Мн.: БелІПК, 1986—1992) * вучэбныя праграмы «Танец у народным хоры» для студэнтаў ІІІ-ІV курсаў факультэта культасветработы Мінскага інстытута культуры (Мн.:МІК,1986) * «Пачатковае харэаграфічнае навучанне. Праграма для гурткоў, студый, школ і пазашкольных устаноў» (Мн.: Нацыянальны цэнтр творчасці дзяцей і моладзі, 1998) * «Апытальнік для збору матэрыялаў па беларускаму танцавальнаму фальклору» (Мн.: БелІПК, 1998) * шэраг артыкулаў у даведніку «Беларускія народныя танцы, карагоды, гульні» (Мн.: БелСЭ, 1989) * артыкулы ў энцыклапедыі «Этнаграфія Беларусі» (Мн.: БелСЭ, 1989) * Руска-беларускі слоўнік : Музыка, харэаграфія (Беларус. ін-т праблем культуры ; [Уклад.: Т.В.Даніловіч, М.А.Козенка]; 1992) * «Лексіка беларускага народнага танца. Ч. І. Паставы рук» (Мн: Полымя, 1993) * «Рэспубліканскі фестываль народнага танца «Беларуская полька» (4 вып., 1996—2000) * «Пачатковае харэаграфічнае навучанне» для гурткоў, студый, школ і пазашкольных устаноў» (1998) * «Рэспубліканскі фестываль фальклорнага мастацтва «Берагіня» (6 вып., 1999—2010) * «Чацвёрты рэспубліканскі фестываль народнага танца «Беларуская полька» (Мн.: Чатыры чвэрці, 2000) * «Мы — «Берагіня» (Мн.: Чатыры чвэрці, 2001) * «Народная спадчына Бацькаўшчыны: Вывучэнне спадчыны і выхаванне дзяцей сродкамі аўтэнтычнага народнага мастацтва» (Мн.: Чатыры чвэрці, 2002) * «Другі рэгіянальны фестываль фальклорнага мастацтва «Берагіня» (Мн.: Чатыры чвэрці, 2001) * «Традыцыйная культура і дзеці: Праблемы захавання і пераемнасці» (Мазыр, 2001) * «Матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі» (Мазыр, 2001) * «Традыцыйная культура і дзеці»: Вып.1. Рэспубліканскі эксперыментальны праект «Танцавальны фальклор і дзеці» (2001—2003) (Мн.: БелДІПК, 2004) * «Традыцыйная мастацкая культура беларусаў». У 6 т. Т. І. Магілёўскае Падняпроўе, т. 2. Віцебскае Падзвінне, т. 3. Гродзенскае Панямонне. У 2 кн., т. 4. Брэсцкае Палессе. У 2 кн., т. 5. Цэнтральная Беларусь. У 2 кн., т. 6. Гомельскае Палессе і Падняпроўе. У 2 кн. (раздзелы «Інструментальная музыка», «Танцавальны фальклор», «Народныя гульні») (Мн.: Беларуская навука, Вышэйшая школа. 2001—2013) * «Традыцыйнае вяселле Мядоцкага краю» (у сааўтарстве з А. А. Абрамовіч, Мн.: Чатыры чвэрці, 2004) * шэраг артыкулаў у энцыклапедыі «Беларускі фальклор» у 2(Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005—2006) * «Аўтэнтычны фальклор. Праблемы бытавання, вывучэння, пераймання: Матэрыялы навукова-метадычнай канферэнцыі» (Мн.: БДУКіМ, 2007) * Укладальнік серыі «Выдатныя постаці Беларусі» (аўтар ідэі і кіраўнік праектаў): «Уладзімір Конан. Выбранае» (Мн: Смэлтак, 2009), ”Погляд у вечнасць. Зборнік артыкулаў да 75-годззя Ул. Конана” (Мн.: Беларускі фонд культуры, 2009), «У тэзаўрусе Беларусі. Да 80-годдзя Энгельса Дарашэвіча» (Мн.: Чатыры чвэрці, 2011), «Жыццё і лёс [[Адам Сідаравіч Чопчыц|Адама Чопчыца]]» (Мн.: Чатыры чвэрці, 2012), «Антаніна Абрамовіч. DUM SPIRO SPERO – Пакуль жыву, спадзяюся» (Мн.: БелДІПК, 2007), “Зроднены з культурай” (Да 70-годдзя Уладзіміра Гілепа). Пад рэд. Генрыха Далідовіча, Міколы Козенкі (Мн.:БелДІПК, 208); “Культура” – прафесія не для слабых”. Да 70-годдзя Валерыя Будняцкага (Мн.:Беларускі фонд культуры, 2014); “Неўтаймаваны: да 70-годдзя Мікалая Дудчанкі (Мн.: Беларускі фонд культуры, 2015) * шэраг артыкулаў ў тыднёвіку “Культура” (2012, №32; №№ 6, 32, 34, 52) * «Беларускі народны танец: традыцыі і сучаснасць. Магілёўшчына» (Мн.: БДУКіМ, 2014) == Фільмаграфія == * «Столінскія карагоды, гульні, скокі» (1991, МВТА “Артфільматэхніка”) * «Чачэрскі куфэрак» (1991, МВТА Артфільматэхніка) * «Танцы і карагоды на вёсцы» (1995, праграма “Радавод” Белтэлерадыёкампаніі ) * «Паміж небам і зямлёй» (1995, праграма “Радавод” Белтэлерадыёкампаніі) * тэлецыкл «Чачэрскі альбом» у праграме «Радавод» Белтэлерадыёкампаніі (1995-96) * «У святыя вечары на Каляды» (1996, Летапіс , Беларусфільм) і інш.<ref name="ReferenceA"/> {{Зноскі}} == Літаратура == * Вячаслаў Калацэй. Хто, калі не я…: Да 60-годдзя Міколы Козенкі. — Мн.: Чатыры чвэрці, 2011. — 370 с. * Беларускі фальклор: Энцыклапедыя: У 2 т. Т.1: А капэла - Куцця / Рэдкал.: Г.П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2005. — 768 с.: іл. * Кацярына Шэйка. “Мяцеліца” запрашае // Краязнаўчая газета. № 45 (494), снежань 2014 г. – С. 4 * Яўген Пясецкі. Полечка “па-мясцоваму”. Фота аўтара // Звязда. 17 снежня 2013 г. С. 8 * Анастасія Капцава. У госці да “Мяцеліцы” // Літаратура і мастацтва. № 50. 20 снежня 2013 г. С. 14 * Ніна Казленя. Снежань з “Мяцеліцай” // Краязнаўчая газета. № 47 (496), снежань 2013 года. С. 7 * Рукапіс кніжкі «Чачэрскі фальклор (пераважна харэаграфічны) у сучасных запісах» знаходзіцца ва ўласным архіве М.Козенкі * Танцы ўсходняга Палесся. Мн., 1987; * Танцуюць дзеці // Мастацтва Беларусі. 1990. №10, 11 * Акцэнт як сродак мастацкай выразнасці беларускага народнага танца // Весці АН БССР. 1991. №2 == Спасылкі == * [http://tradart.by/miatsielica.html Школа традыцыйнага мастацтва GUDA, конкурс традыцыйных танцаў «Мяцеліца» ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150224173341/http://tradart.by/miatsielica.html |date=24 лютага 2015 }} * [http://almanah-dzmuhavec.narod.ru/archive/n6/sjabry_kozenka.html Альманах «Дзьмухавец» ] * [http://beraginya.gomel.by/ Рэспубліканскі фестываль фальклорнага мастацтва «Берагіня» ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305083154/http://beraginya.gomel.by/ |date=5 сакавіка 2016 }} * [http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=7503&mode=print «Берагіня» са… «сцішаным гучаннем», або У адказ мы чуем: «Ініцыятыву праяўляць не будзем» ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160310042706/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=7503&mode=print |date=10 сакавіка 2016 }} * [http://mpravda.by/materialy/item/2963-myadotskaya-%E2%80%9Cberaginya%E2%80%9D.html Мядоцкая «Берагіня» ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305101955/http://mpravda.by/materialy/item/2963-myadotskaya-%E2%80%9Cberaginya%E2%80%9D.html |date=5 сакавіка 2016 }} * [http://tbm-mova.by/news_1060.html Конкурс выканаўцаў беларускіх народных танцаў «Мяцеліца» становіцца традыцыяй! ]{{Недаступная спасылка}} * [http://nastgaz.by/%D0%BF%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C-%D1%91%D1%81%D1%86%D1%8C-%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%8F-%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%86%D1%8B%D1%8F-%D0%BD/ Пакуль ёсць «Берагіня» — традыцыя не загіне! ]{{Недаступная спасылка}} * [https://www.youtube.com/watch?v=lmpp9UqfSxc Мікола Козенка пра беларускую польку ] * [https://www.youtube.com/watch?v=z1Tnn1tfJMM Узор полькі ад Міколы Козенкі ] * [https://www.youtube.com/watch?v=rNNKcPceweQ Мікола Козенка паказвае абэрак ] * [https://www.youtube.com/watch?v=Ve1avOoS-vU Мікола Козенка пра Аляксея Крукоўскага ] * [https://www.youtube.com/watch?v=J_LfRQRDFB0 Майстар-клас М.Козенкі ў Гомелі ] {{DEFAULTSORT:Козенка Мікалай Аляксеевіч}} [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] mqr7283prvkkyonyn4u8l6wa3kgxg0k 10 265595 5163178 4654838 2026-07-09T09:01:12Z D.L.M.I. Bel 33064 - вёска Мацковічы, хутары Ерынова і Падсосна (скасаваны https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926v0147020) 5163178 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя па сельсавеце |Назва шаблона = Камайскі сельсавет |Назва = [[Камайскі сельсавет]] |Краіна = Беларусь |Вобласць = Віцебская |Раён = Пастаўскі |Герб = |Цэнтр = * [[Камаі]] |Пасёлкі = |Аграгарадкі = |Вёскі = * [[Аляхнішкі]] * [[Андрушышкі]] * [[Багдзюны (Пастаўскі раён)|Багдзюны]] * [[Барадзіно (Пастаўскі раён)|Барадзіно]] * [[Бацвінавічы]] * [[Буцавічы]] * [[Бянапаль]] * [[Вараноўшчына]] * [[Відлы]] * [[Вязаўшчына (Пастаўскі раён)|Вязаўшчына]] * [[Вярэнькі (Пастаўскі раён)|Вярэнькі]] * [[Гадуцішкі (Пастаўскі раён)|Гадуцішкі]] * [[Гвоздавічы]] * [[Гражулі]] * [[Гродзі (Пастаўскі раён)|Гродзі]] * [[Гуменнікі (Пастаўскі раён)|Гуменнікі]] * [[Гэйбавічы]] * [[Дашкі (Камайскі сельсавет)|Дашкі]] * [[Дашкі Вялікія]] * [[Дварчаны (Камайскі сельсавет)|Дварчаны]] * [[Дзяўгуны (Пастаўскі раён)|Дзяўгуны]] * [[Драбышы (Пастаўскі раён)|Драбышы]] * [[Ёдаўцы]] * [[Жардэлі]] * [[Жарскія (Пастаўскі раён)|Жарскія]] * [[Жары (Пастаўскі раён)|Жары]] * [[Загачча]] * [[Ідаліна]] * [[Камайка (вёска)|Камайка]] * [[Канябічы]] * [[Каралінова (Пастаўскі раён)|Каралінова]] * [[Койры (Камайскі сельсавет)|Койры]] * [[Краскі (Пастаўскі раён)|Краскі]] * [[Крукі 1]] * [[Крукі 2]] * [[Кукляны]] * [[Лапінцы (Пастаўскі раён)|Лапінцы]] * [[Лодасі (вёска)|Лодасі]] * [[Лявонавічы (Пастаўскі раён)|Лявонавічы]] * [[Лявонкі]] * [[Мацуты]] * [[Мірклішкі (Пастаўскі раён)|Мірклішкі]] * [[Муляры (Пастаўскі раён)|Муляры]] * [[Мумішкі]] * [[Мунцавічы (Пастаўскі раён)|Мунцавічы]] * [[Мягуны]] * [[Оцкавічы]] * [[Падаляны (Пастаўскі раён)|Падаляны]] * [[Падлявонавічы]] * [[Параскі]] * [[Пуцяцішкі]] * [[Пятровічы (Камайскі сельсавет)|Пятровічы]] * [[Пятроўшчына (Пастаўскі раён)|Пятроўшчына]] * [[Рагалі (Камайскі сельсавет)|Рагалі]] * [[Рамашкавічы]] * [[Рубеж (Пастаўскі раён)|Рубеж]] * [[Рудзі (Пастаўскі раён)|Рудзі]] * [[Сакуны (Пастаўскі раён)|Сакуны]] * [[Свіраны (Пастаўскі раён)|Свіраны]] * [[Скураты (Пастаўскі раён)|Скураты]] * [[Старчуны]] * [[Сурвілішкі (Пастаўскі раён)|Сурвілішкі]] * [[Трапшавічы]] * [[Труханкі]] * [[Фалевічы (Пастаўскі раён)|Фалевічы]] * [[Філіпоўцы]] * [[Цябуты (Пастаўскі раён)|Цябуты]] * [[Чычэлі]] * [[Шабаны (Пастаўскі раён)|Шабаны]] * [[Шкіралі]] * [[Шусціцкія]] * [[Юшкаўшчына]] * [[Якавічы (Пастаўскі раён)|Якавічы]] * [[Янкішкі (вёска)|Янкішкі]] * [[Янковічы]] * [[Ясева]] * [[Яськавічы (Пастаўскі раён)|Яськавічы]] |Хутары = * [[Акелы]] * [[Нохаўшчына]] * [[Фаворкі (хутар)|Фаворкі]] }} 4i926keyfa9n7iuf7kg1w8hjfxvzlta 10 265596 5163171 4535645 2026-07-09T08:56:21Z D.L.M.I. Bel 33064 - вёска Алашкаўшчына (скасавана https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926v0147020) 5163171 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя па сельсавеце |Назва шаблона = Курапольскі сельсавет |Назва = [[Курапольскі сельсавет]] |Краіна = Беларусь |Вобласць = Віцебская |Раён = Пастаўскі |Герб = |Цэнтр = * [[Кураполле]] |Пасёлкі = |Аграгарадкі = * [[Андроны]] * [[Хацілы]] |Вёскі = * [[Азёркі (Пастаўскі раён)|Азёркі]] * [[Асіннікі (Пастаўскі раён)|Асіннікі]] * [[Балаі (Пастаўскі раён)|Балаі]] * [[Бараўкі]] * [[Бірвіта]] * [[Валодзькі (Пастаўскі раён)|Валодзькі]] * [[Валожына 1]] * [[Валожына 2]] * [[Васіліны]] * [[Вілейты]] * [[Волахі]] * [[Волься Вялікая]] * [[Дзеткава]] * [[Дубрава (Пастаўскі раён)|Дубрава]] * [[Дукі]] * [[Заброддзе (Пастаўскі раён)|Заброддзе]] * [[Задзеўе]] * [[Кадукі]] * [[Казімерцы]] * [[Койры (Курапольскі сельсавет)|Койры]] * [[Кундры]] * [[Курты]] * [[Лапосі (Пастаўскі раён)|Лапосі]] * [[Лескава]] * [[Ліцвінкі]] * [[Мажэйкі (Пастаўскі раён)|Мажэйкі]] * [[Маскалішкі]] * [[Мацейкі (Курапольскі сельсавет)|Мацейкі]] * [[Мольдзевічы]] * [[Муляры Лясныя]] * [[Навасёлкі (Курапольскі сельсавет)|Навасёлкі]] * [[Норкавічы]] * [[Пашкава (Пастаўскі раён)|Пашкава]] * [[Пушкары (Пастаўскі раён)|Пушкары]] * [[Рабекі]] * [[Родзі (Пастаўскі раён)|Родзі]] * [[Русакі (Курапольскі сельсавет)|Русакі]] * [[Рыбчаны]] * [[Свілэлі]] * [[Сіўцы (Пастаўскі раён)|Сіўцы]] * [[Тузбіца]] * [[Турлы]] * [[Цаліно]] * [[Целякі (Пастаўскі раён)|Целякі]] * [[Цёплыя]] * [[Чарты (Пастаўскі раён)|Чарты]] * [[Чарэмушнікі Пагарныя]] * [[Чарэмушнікі Падзісенныя]] * [[Чашуны]] * [[Чыгуначная Казарма (Курапольскі сельсавет)|Чыгуначная Казарма]] * [[Шымукоўшчына]] * [[Ярэва]] |Хутары = * [[Загатскот]] * [[Кавалёва (Пастаўскі раён)|Кавалёва]] * [[Мамулі]] }} ipqg1gyp11ywjtaxokbz76it8e7sysj 0 277632 5163026 5118183 2026-07-08T19:00:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5163026 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Беларускі нацыянальны камітэт}} {{Грамадская арганізацыя |назва = |абрэвіятура = |назва на мове арыгінала = |лагатып = |выява = |арыгінал = |дата заснавання = |дата роспуску = |колькасць удзельнікаў = |тып = |назва пасады кіраўніка = |кіраўнік = * І. І. Рэут (красавік—кастрычнік 1917) * [[Міхаіл Кахановіч|М. С. Кахановіч]] (кастрычнік 1917—лістапад 1918) |назва цэнтра = |цэнтр = |узнагароды = |афіцыйны сайт = |місія = |сфера дзейнасці = |месца знаходжання = }} '''Белару́скі нацыяна́льны камітэ́т''' ('''БНК''') у [[Магілёў|Магілёве]] (таксама вядомы як — ''Магілёўскі беларускі камітэт, Магілёўскі беларускі арганізацыйны камітэт, Магілёўская беларуская рада'') — беларуская грамадска-палітычная, культурна-асветная арганізацыя ў 1917—1918 гадоў. Створаны 17 красавіка 1917 года<ref name=":0">{{Крыніцы/БелЭн|2|||453}}</ref>. == Мэта і задачы == Меў на мэце стварэнне дзяржаўна-прававых, культурна-асветных і эканамічных умоў для [[беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага адраджэння]], пашырэнне нацыянальнай свядомасці сярод беларускага насельніцтва. На пачатку дзейнасці выступаў за [[аўтаномія|аўтаномію]] Беларусі ў складзе Расійскай дэмакратычнай рэспублікі, з 1918 года за дзяржаўную незалежнасць Беларусі<ref name=":0" />. == Дзейнасць == [[Файл:Адозва і статуты (Воззвания и уставы) Магілёўскага беларускага камітэта 1917.pdf|міні|Адозва і статуты Магілёўскага беларускага камітэта, 1917 года (7 старонак).]] Заснавальнікі: выкладчыкі навучальных устаноў горада, работнікі суда, архіва, бібліятэк, чыгункі, земскіх і гарадскіх устаноў. Камітэт узначальваў [[І. І. Рэут]], з кастрычніка 1917 г. — [[Міхаіл Кахановіч|М. С. Кахановіч]]. У яго ўваходзілі [[Я. Аляхновіч|Я.]] і [[Д. Аляхновіч|Д. Аляхновічы]], [[Дзмітрый Даўгяла|Дз. І. Даўгяла]] (намеснік старшыні), [[В. Я. Какошынскі]], ксёндз [[Д. Лапошка]], [[А. Ф. Пігулеўскі]], [[А. М. Раждзественскі]], [[Ісак Сербаў|І. А. Сербаў]], [[М. А. Судзілоўскі]], [[Шчансновіч]] і іншыя. Пры камітэце працавалі палітычная, арганізацыйная, фінансавая, школьная, культурна-асветная і этнаграфічная камісіі<ref name=":0" />. Членамі камітэта праводзіліся сходы і мерапрыемствы, ладзіліся гарадскія святы, прымаліся адозвы, ствараліся структуры БНК, рабіліся захады па заснаванню філіялаў у павятовых гарадах губерні<ref name=":0" />. Прадстаўнікі камітэту ўдзельнічалі ў рабоце [[З’езд беларускіх арганізацый і партый (1917)|з’ездаў беларускіх арганізацый і партый]] у [[Мінск]]у ў ліпені 1917 годзе, [[Першы Усебеларускі кангрэс|Усебеларускім з’ездзе 1917 годзе]]. Разам з іншымі беларускімі арганізацыямі выставіў кандыдатуры ва Устаноўчы сход па Магілёўскай выбарчай акрузе. Спробы пераўтварыць камітэт у губернскі цэнтр беларускіх нацыянальных арганізацый не мелі поспеху. Спыніў дзейнасць у лістападзе 1918 годзе з прыходам у горад [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]]<ref name=":0" />. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|||453}} [[Катэгорыя:Беларускія грамадскія арганізацыі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:1917 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:Беларускі нацыяналізм]] qhgzvo1tn62nngtjsa2xxlt8fd097ki 5163033 5163026 2026-07-08T19:19:34Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5163033 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Беларускі нацыянальны камітэт у Магілёве |абрэвіятура = БНК / МБК |назва на мове арыгінала = Магілёўскі Беларускі Камітэт |лагатып = |выява = |арыгінал = |дата заснавання = 23 сакавіка 1917 |дата роспуску = лістапад 1918 |колькасць удзельнікаў = некалькі соцень (1917) |тып = грамадска-палітычная і культурна-асветная арганізацыя |назва пасады кіраўніка = Старшыня |кіраўнік = * [[Іван Іванавіч Рэут|І. І. Рэут]] (красавік — кастрычнік 1917) * [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|М. С. Кахановіч]] (кастрычнік 1917 — лістапад 1918) |назва цэнтра = |цэнтр = |узнагароды = |афіцыйны сайт = |місія = |сфера дзейнасці = [[Палітыка]], [[асвета]], [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|нацыянальнае адраджэнне]] |месца знаходжання = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}, [[Магілёў]] }} '''Белару́скі нацыяна́льны камітэ́т''' ('''БНК'''), таксама вядомы як '''Магілёўскі беларускі камітэт (МБК)''', '''Магілёўскі беларускі арганізацыйны камітэт''', '''Магілёўская беларуская рада''' — беларуская грамадска-палітычная і культурна-асветная арганізацыя, якая дзейнічала ў [[Магілёў|Магілёве]] ў 1917—1918 гадах. З’яўлялася першай нацыянальнай дэмакратычнай палітычнай арганізацыяй беларусаў на ўсходзе краіны{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=112}}. Створаны 17 красавіка 1917 года{{sfn|БелЭн|1996|с=453}} (паводле іншых звестак, устаноўчы сход адбыўся яшчэ 23 сакавіка{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=57}}). == Гісторыя стварэння і структура == Пачатак арганізацыі быў пакладзены 23 сакавіка 1917 года на сходзе «асоб, што прызнаюць сябе беларусамі», які адбыўся на кватэры адваката [[Іван Іванавіч Рэут|Івана Рэута]]. На гэтым пасяджэнні быў створаны Магілёўскі Беларускі гурток, які першапачаткова налічваў 12 асоб. Яго першымі членамі сталі ксёндз [[Данат Лапошка]], [[Вікенцій Раум]], [[Іван Аляксееў]], [[Афанасій Галаўнёў]], [[Уладзіслаў Пучынскі]], [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|Міхаіл Кахановіч]], [[Валерыян Какашынскі]], [[Вікенцій Кміта]], ксёндз [[Пётр Краўяліс]], [[Антон Куніцкі]], [[Антон Жабінскі]] і Іван Рэут{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=57}}. 31 сакавіка 1917 года на пасяджэнні ў будынку Магілёўскага павятовага з’езда пад старшынствам [[Мікалай Пахомаў|Мікалая Пахомава]] быў выбраны арганізацыйны камітэт. 4 красавіка адбыўся сход, на якім было абрана кіраўніцтва арганізацыі. Старшынёй стаў прысяжны павераны Іван Рэут, яго намеснікам — беларускі гісторык і археограф [[Дзмітрый Іванавіч Даўгяла|Дзмітрый Даўгяла]], сакратаром — студэнт [[М. Кажамяка]], скарбнікам — член акруговага суда [[І. Раманкевіч]]. Усяго ў камітэт увайшлі 24 асобы, а ва ўправу — 12 чалавек. Для працы былі створаны спецыяльныя секцыі: палітычная, этнаграфічная, школьная, культурна-асветніцкая, арганізацыйная і фінансавая. 15 красавіка была пададзена заява з просьбай зарэгістраваць арганізацыю, і ўжо 24 красавіка 1917 года яна атрымала афіцыйнае пасведчанне аб рэгістрацыі пад нумарам 247{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=60-61}}. У складзе арганізацыі дзейнічалі выкладчыкі навучальных устаноў горада, работнікі суда, архіва, бібліятэк, чыгункі, земскіх і гарадскіх устаноў{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. == Палітычная дзейнасць == Мэтай камітэта першапачаткова з’яўлялася аб’яднанне беларускага насельніцтва Магілёўскай губерні для падтрымкі [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]], арганізацыі выбараў ва [[Устаноўчы сход (Расія)|Усерасійскі Устаноўчы сход]], а таксама эканамічнага і культурнага ўладкавання Беларусі. На пачатку дзейнасці камітэт выступаў за аўтаномію ў складзе Федэратыўнай Расійскай Рэспублікі і за ўтварэнне Краёвай Беларускай Рады, а з 1918 года — за [[Незалежнасць Беларусі|дзяржаўную незалежнасць Беларусі]]{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=81}}. Прадстаўнікі камітэта [[Міхаіл Кахановіч]] і [[Данат Лапошка]] бралі актыўны ўдзел у [[З’езд беларускіх нацыянальных арганізацый (Мінск, сакавік 1917)|З’ездзе беларускіх нацыянальных арганізацый]], які адбыўся ў [[Мінск]]у 25—27 сакавіка 1917 года. Міхаіл Кахановіч быў абраны сакратаром этнаграфічнай камісіі з’езда, якая вызначала межы Беларусі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=58-59}}. У жніўні 1917 года камітэт прыняў удзел у дэмакратычных выбарах у Магілёўскую гарадскую думу. Была распрацавана «Муніцыпальная праграма», якая ўключала харчовае, жыллёвае і школьнае пытанні. За беларускі спіс прагаласавалі каля 2,1 тысячы гараджан, што дазволіла камітэту атрымаць 6 месцаў з 64 і стварыць Беларускі Камітэт гласных Гарадской Думы{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=69-71}}. Восенню 1917 года члены камітэта ўвайшлі ў адзіны выбарчы спіс беларускіх арганізацый Магілёўскай губерні на выбарах ва Усерасійскі Устаноўчы сход{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=75}}. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкага перавароту]] ў Петраградзе, прадстаўнікі камітэта не прызналі ўладу [[Бальшавікі|бальшавікоў]] і 28 кастрычніка 1917 года ўвайшлі ў склад антыбальшавіцкага Магілёўскага губернскага камітэта грамадскай бяспекі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=77}}. Спробы пераўтварыць камітэт у губернскі цэнтр беларускіх нацыянальных арганізацый не мелі поспеху{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. У снежні 1917 года члены камітэта ўдзельнічалі ў працы [[Першы Усебеларускі з’езд|Першага Усебеларускага з’езда]] ў Мінску{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=81}}. == Культурна-асветніцкая дзейнасць == Камітэт надаваў вялікую ўвагу пытанням беларускай мовы і нацыянальнай адукацыі. У чэрвені 1917 года ў Магілёве былі арганізаваны «Дні вольнай Беларусі», прымеркаваныя да свята [[Купалле|Купалля]]. Вуліцы горада былі ўпрыгожаны плакатамі і нацыянальнымі беларускімі сцягамі, праводзіўся збор сродкаў на патрэбы беларускага руху. У выніку было сабрана больш за дзве тысячы рублёў{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=64}}. Восенню 1917 года члены камітэта распрацавалі і выдалі «Праграму па гісторыі Беларускага народа», якая прызначалася для сярэдніх навучальных устаноў, настаўніцкіх інстытутаў і самаадукацыі. У лістападзе 1917 года камітэт разаслаў гэтую праграму ў 78 навучальных устаноў розных гарадоў Беларусі. Гэта быў адзін з першых дакументаў у краіне, у якім сістэматычна і метадычна прапаноўвалася выкладанне гісторыі беларускага народа{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=73-75}}. == Падтрымка Беларускай Народнай Рэспублікі == З цягам часу погляды кіраўніцтва камітэта эвалюцыянавалі ад ідэі дзяржаўнай аўтаноміі да поўнай незалежнасці Беларусі. 31 сакавіка 1918 года ў [[Будынак Марыінскай гімназіі (Магілёў)|будынку Марыінскай гімназіі]] ў Магілёве адбыўся агульны сход гараджан пад старшынствам Міхаіла Кахановіча. На сходзе прысутнічала каля 400 дэлегатаў ад розных прафесійных, нацыянальных і культурных арганізацый. Удзельнікі сходу амаль аднагалосна прынялі рашэнне аб падтрымцы стварэння [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] і прызнанні ўлады Цэнтральнай Беларускай Рады. Пасля гэтага Магілёўскі Беларускі Камітэт быў пераўтвораны ў Магілёўскую Беларускую Раду{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=97-98}}. У верасні 1918 года кіраўніцтва Магілёўскай Беларускай Рады накіравала афіцыйныя пратэсты ўрадам РСФСР і [[Украінская дзяржава|Украінскай дзяржавы]] супраць дадатковай дамовы паміж Савецкай Расіяй і Германіяй, паводле якой германскія войскі павінны былі пакінуць тэрыторыі на ўсход ад [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У дакументах падкрэслівалася, што гэты дагавор парушае правы беларускага народа на незалежнасць і непадзельнасць Беларусі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=110}}. У кастрычніку-лістападзе 1918 года, у сувязі з хуткім набліжэннем войскаў [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], дзейнасць камітэта ў Магілёве была згорнута{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. Ратуючыся ад магчымых рэпрэсій з боку бальшавікоў, частка кіраўніцтва, у тым ліку Міхаіл Кахановіч, эвакуіравалася ў Мінск, а пазней перабралася ў [[Вільня|Вільню]]{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=111}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|артыкул=Беларускі нацыянальны камітэт (БНК)|старонкі=453|аўтар=[[У.​ В.​ Ляхоўскі|Ляхоўскі У.​ В.​]]|ref=БелЭн}} * {{кніга |аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Пушкін|Пушкін І. А.]], Агееў А. Р. |загаловак=Грамадзянская супольнасць і дзяржава. Станаўленне беларускага самакіравання |месца=Магілёў |выдавецтва=МДУХ |год=2017 |старонак=182 |isbn=978-985-6985-90-7 |ref=Пушкін, Агееў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Беларускі нацыянальны камітэт у Магілёве}} [[Катэгорыя:Беларускія грамадскія арганізацыі]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе]] [[Катэгорыя:1917 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:Беларускі нацыяналізм]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] hm4dr3ssg49k4dke50st2dkfh1xte1e 5163034 5163033 2026-07-08T19:23:20Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5163034 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Беларускі нацыянальны камітэт у Магілёве |абрэвіятура = БНК / МБК |назва на мове арыгінала = Магілёўскі Беларускі Камітэт |лагатып = |выява = |арыгінал = |дата заснавання = 23 сакавіка 1917 |дата роспуску = лістапад 1918 |колькасць удзельнікаў = некалькі соцень (1917) |тып = грамадска-палітычная і культурна-асветная арганізацыя |назва пасады кіраўніка = Старшыня |кіраўнік = * [[І. І. Рэут]] (красавік — кастрычнік 1917) * [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|М. С. Кахановіч]] (кастрычнік 1917 — лістапад 1918) |назва цэнтра = |цэнтр = |узнагароды = |афіцыйны сайт = |місія = |сфера дзейнасці = [[Палітыка]], [[асвета]], [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|нацыянальнае адраджэнне]] |месца знаходжання = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}, [[Магілёў]] }} '''Белару́скі нацыяна́льны камітэ́т''' ('''БНК'''), таксама вядомы як '''Магілёўскі беларускі камітэт (МБК)''', '''Магілёўскі беларускі арганізацыйны камітэт''', '''Магілёўская беларуская рада''' — беларуская грамадска-палітычная і культурна-асветная арганізацыя, якая дзейнічала ў [[Магілёў|Магілёве]] ў 1917—1918 гадах. З’яўлялася першай нацыянальнай дэмакратычнай палітычнай арганізацыяй беларусаў на ўсходзе краіны{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=112}}. Створаны 17 красавіка 1917 года{{sfn|БелЭн|1996|с=453}} (паводле іншых звестак, устаноўчы сход адбыўся яшчэ 23 сакавіка{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=57}}). == Гісторыя стварэння і структура == Пачатак арганізацыі быў пакладзены 23 сакавіка 1917 года на сходзе «асоб, што прызнаюць сябе беларусамі», які адбыўся на кватэры адваката [[І. І. Рэут|Івана Рэута]]. На гэтым пасяджэнні быў створаны Магілёўскі Беларускі гурток, які першапачаткова налічваў 12 асоб. Яго першымі членамі сталі ксёндз [[Данат Лапошка]], [[Вікенцій Раум]], [[Іван Аляксееў]], [[Афанасій Галаўнёў]], [[Уладзіслаў Пучынскі]], [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|Міхаіл Кахановіч]], [[Валерыян Какашынскі]], [[Вікенцій Кміта]], ксёндз [[Пётр Краўяліс]], [[Антон Куніцкі]], [[Антон Жабінскі]] і Іван Рэут{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=57}}. 31 сакавіка 1917 года на пасяджэнні ў будынку Магілёўскага павятовага з’езда пад старшынствам [[Мікалай Пахомаў|Мікалая Пахомава]] быў выбраны арганізацыйны камітэт. 4 красавіка адбыўся сход, на якім было абрана кіраўніцтва арганізацыі. Старшынёй стаў прысяжны павераны Іван Рэут, яго намеснікам — беларускі гісторык і археограф [[Дзмітрый Іванавіч Даўгяла|Дзмітрый Даўгяла]], сакратаром — студэнт [[М. Кажамяка]], скарбнікам — член акруговага суда [[І. Раманкевіч]]. Усяго ў камітэт увайшлі 24 асобы, а ва ўправу — 12 чалавек. Для працы былі створаны спецыяльныя секцыі: палітычная, этнаграфічная, школьная, культурна-асветніцкая, арганізацыйная і фінансавая. 15 красавіка была пададзена заява з просьбай зарэгістраваць арганізацыю, і ўжо 24 красавіка 1917 года яна атрымала афіцыйнае пасведчанне аб рэгістрацыі пад нумарам 247{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=60-61}}. У складзе арганізацыі дзейнічалі выкладчыкі навучальных устаноў горада, работнікі суда, архіва, бібліятэк, чыгункі, земскіх і гарадскіх устаноў{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. == Палітычная дзейнасць == Мэтай камітэта першапачаткова з’яўлялася аб’яднанне беларускага насельніцтва Магілёўскай губерні для падтрымкі [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]], арганізацыі выбараў ва [[Устаноўчы сход (Расія)|Усерасійскі Устаноўчы сход]], а таксама эканамічнага і культурнага ўладкавання Беларусі. На пачатку дзейнасці камітэт выступаў за аўтаномію ў складзе Федэратыўнай Расійскай Рэспублікі і за ўтварэнне Краёвай Беларускай Рады, а з 1918 года — за [[Незалежнасць Беларусі|дзяржаўную незалежнасць Беларусі]]{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=81}}. Прадстаўнікі камітэта [[Міхаіл Кахановіч]] і [[Данат Лапошка]] бралі актыўны ўдзел у [[З’езд беларускіх нацыянальных арганізацый (Мінск, сакавік 1917)|З’ездзе беларускіх нацыянальных арганізацый]], які адбыўся ў [[Мінск]]у 25—27 сакавіка 1917 года. Міхаіл Кахановіч быў абраны сакратаром этнаграфічнай камісіі з’езда, якая вызначала межы Беларусі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=58-59}}. У жніўні 1917 года камітэт прыняў удзел у дэмакратычных выбарах у Магілёўскую гарадскую думу. Была распрацавана «Муніцыпальная праграма», якая ўключала харчовае, жыллёвае і школьнае пытанні. За беларускі спіс прагаласавалі каля 2,1 тысячы гараджан, што дазволіла камітэту атрымаць 6 месцаў з 64 і стварыць Беларускі Камітэт гласных Гарадской Думы{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=69-71}}. Восенню 1917 года члены камітэта ўвайшлі ў адзіны выбарчы спіс беларускіх арганізацый Магілёўскай губерні на выбарах ва Усерасійскі Устаноўчы сход{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=75}}. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкага перавароту]] ў Петраградзе, прадстаўнікі камітэта не прызналі ўладу [[Бальшавікі|бальшавікоў]] і 28 кастрычніка 1917 года ўвайшлі ў склад антыбальшавіцкага Магілёўскага губернскага камітэта грамадскай бяспекі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=77}}. Спробы пераўтварыць камітэт у губернскі цэнтр беларускіх нацыянальных арганізацый не мелі поспеху{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. У снежні 1917 года члены камітэта ўдзельнічалі ў працы [[Першы Усебеларускі з’езд|Першага Усебеларускага з’езда]] ў Мінску{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=81}}. == Культурна-асветніцкая дзейнасць == Камітэт надаваў вялікую ўвагу пытанням беларускай мовы і нацыянальнай адукацыі. У чэрвені 1917 года ў Магілёве былі арганізаваны «Дні вольнай Беларусі», прымеркаваныя да свята [[Купалле|Купалля]]. Вуліцы горада былі ўпрыгожаны плакатамі і нацыянальнымі беларускімі сцягамі, праводзіўся збор сродкаў на патрэбы беларускага руху. У выніку было сабрана больш за дзве тысячы рублёў{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=64}}. Восенню 1917 года члены камітэта распрацавалі і выдалі «Праграму па гісторыі Беларускага народа», якая прызначалася для сярэдніх навучальных устаноў, настаўніцкіх інстытутаў і самаадукацыі. У лістападзе 1917 года камітэт разаслаў гэтую праграму ў 78 навучальных устаноў розных гарадоў Беларусі. Гэта быў адзін з першых дакументаў у краіне, у якім сістэматычна і метадычна прапаноўвалася выкладанне гісторыі беларускага народа{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=73-75}}. == Падтрымка Беларускай Народнай Рэспублікі == З цягам часу погляды кіраўніцтва камітэта эвалюцыянавалі ад ідэі дзяржаўнай аўтаноміі да поўнай незалежнасці Беларусі. 31 сакавіка 1918 года ў [[Будынак Марыінскай гімназіі (Магілёў)|будынку Марыінскай гімназіі]] ў Магілёве адбыўся агульны сход гараджан пад старшынствам Міхаіла Кахановіча. На сходзе прысутнічала каля 400 дэлегатаў ад розных прафесійных, нацыянальных і культурных арганізацый. Удзельнікі сходу амаль аднагалосна прынялі рашэнне аб падтрымцы стварэння [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] і прызнанні ўлады Цэнтральнай Беларускай Рады. Пасля гэтага Магілёўскі Беларускі Камітэт быў пераўтвораны ў Магілёўскую Беларускую Раду{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=97-98}}. У верасні 1918 года кіраўніцтва Магілёўскай Беларускай Рады накіравала афіцыйныя пратэсты ўрадам РСФСР і [[Украінская дзяржава|Украінскай дзяржавы]] супраць дадатковай дамовы паміж Савецкай Расіяй і Германіяй, паводле якой германскія войскі павінны былі пакінуць тэрыторыі на ўсход ад [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У дакументах падкрэслівалася, што гэты дагавор парушае правы беларускага народа на незалежнасць і непадзельнасць Беларусі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=110}}. У кастрычніку-лістападзе 1918 года, у сувязі з хуткім набліжэннем войскаў [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], дзейнасць камітэта ў Магілёве была згорнута{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. Ратуючыся ад магчымых рэпрэсій з боку бальшавікоў, частка кіраўніцтва, у тым ліку Міхаіл Кахановіч, эвакуіравалася ў Мінск, а пазней перабралася ў [[Вільня|Вільню]]{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=111}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|артыкул=Беларускі нацыянальны камітэт (БНК)|старонкі=453|аўтар=[[У.​ В.​ Ляхоўскі|Ляхоўскі У.​ В.​]]|ref=БелЭн}} * {{кніга |аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Пушкін|Пушкін І. А.]], Агееў А. Р. |загаловак=Грамадзянская супольнасць і дзяржава. Станаўленне беларускага самакіравання |месца=Магілёў |выдавецтва=МДУХ |год=2017 |старонак=182 |isbn=978-985-6985-90-7 |ref=Пушкін, Агееў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Беларускі нацыянальны камітэт у Магілёве}} [[Катэгорыя:Беларускія грамадскія арганізацыі]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе]] [[Катэгорыя:1917 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:Беларускі нацыяналізм]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] sb17wv133zre0rf41xnrdswufgurwii 5163035 5163034 2026-07-08T19:30:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5163035 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Беларускі нацыянальны камітэт у Магілёве |абрэвіятура = БНК / МБК |назва на мове арыгінала = Магілёўскі Беларускі Камітэт |лагатып = |выява = |арыгінал = |дата заснавання = 23 сакавіка 1917 |дата роспуску = лістапад 1918 |колькасць удзельнікаў = некалькі соцень (1917) |тып = грамадска-палітычная і культурна-асветная арганізацыя |назва пасады кіраўніка = Старшыня |кіраўнік = * [[І. І. Рэут]] (красавік — кастрычнік 1917) * [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|М. С. Кахановіч]] (кастрычнік 1917 — лістапад 1918) |назва цэнтра = |цэнтр = |узнагароды = |афіцыйны сайт = |місія = |сфера дзейнасці = [[Палітыка]], [[асвета]], [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|нацыянальнае адраджэнне]] |месца знаходжання = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}, [[Магілёў]] }} '''Белару́скі нацыяна́льны камітэ́т''' ('''БНК'''), таксама вядомы як '''Магілёўскі беларускі камітэт (МБК)''', '''Магілёўскі беларускі арганізацыйны камітэт''', '''Магілёўская беларуская рада''' — беларуская грамадска-палітычная і культурна-асветная арганізацыя, якая дзейнічала ў [[Магілёў|Магілёве]] ў 1917—1918 гадах. З’яўлялася першай нацыянальнай дэмакратычнай палітычнай арганізацыяй беларусаў на ўсходзе краіны{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=112}}. Створаны 17 красавіка 1917 года{{sfn|БелЭн|1996|с=453}} (паводле іншых звестак, устаноўчы сход адбыўся яшчэ 23 сакавіка{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=57}}). == Гісторыя стварэння і структура == Пачатак арганізацыі быў пакладзены 23 сакавіка 1917 года на сходзе «асоб, што прызнаюць сябе беларусамі», які адбыўся на кватэры адваката [[І. І. Рэут|Івана Рэута]]. На гэтым пасяджэнні быў створаны Магілёўскі Беларускі гурток, які першапачаткова налічваў 12 асоб. Яго першымі членамі сталі ксёндз [[Данат Лапошка]], [[Вікенцій Раум]], [[Іван Аляксееў]], [[Афанасій Галаўнёў]], [[Уладзіслаў Пучынскі]], [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|Міхаіл Кахановіч]], [[Валерыян Какашынскі]], [[Вікенцій Кміта]], ксёндз [[Пётр Краўяліс]], [[Антон Куніцкі]], [[Антон Жабінскі]] і Іван Рэут{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=57}}. 31 сакавіка 1917 года на пасяджэнні ў будынку Магілёўскага павятовага з’езда пад старшынствам [[Мікалай Пахомаў|Мікалая Пахомава]] быў выбраны арганізацыйны камітэт. 4 красавіка адбыўся сход, на якім было абрана кіраўніцтва арганізацыі. Старшынёй стаў прысяжны павераны Іван Рэут, яго намеснікам — беларускі гісторык і археограф [[Дзмітрый Іванавіч Даўгяла|Дзмітрый Даўгяла]], сакратаром — студэнт [[М. Кажамяка]], скарбнікам — член акруговага суда [[І. Раманкевіч]]. Усяго ў камітэт увайшлі 24 асобы, а ва ўправу — 12 чалавек. Для працы былі створаны спецыяльныя секцыі: палітычная, этнаграфічная, школьная, культурна-асветніцкая, арганізацыйная і фінансавая. 15 красавіка была пададзена заява з просьбай зарэгістраваць арганізацыю, і ўжо 24 красавіка 1917 года яна атрымала афіцыйнае пасведчанне аб рэгістрацыі пад нумарам 247{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=60-61}}. У складзе арганізацыі дзейнічалі выкладчыкі навучальных устаноў горада, работнікі суда, архіва, бібліятэк, чыгункі, земскіх і гарадскіх устаноў{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. == Палітычная дзейнасць == Мэтай камітэта першапачаткова з’яўлялася аб’яднанне беларускага насельніцтва Магілёўскай губерні для падтрымкі [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]], арганізацыі выбараў ва [[Устаноўчы сход (Расія)|Усерасійскі Устаноўчы сход]], а таксама эканамічнага і культурнага ўладкавання Беларусі. На пачатку дзейнасці камітэт выступаў за аўтаномію ў складзе Федэратыўнай Расійскай Рэспублікі і за ўтварэнне Краёвай Беларускай Рады, а з 1918 года — за [[Незалежнасць Беларусі|дзяржаўную незалежнасць Беларусі]]{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=81}}. Прадстаўнікі камітэта [[Міхаіл Кахановіч]] і [[Данат Лапошка]] бралі актыўны ўдзел у [[З’езд беларускіх нацыянальных арганізацый (Мінск, сакавік 1917)|З’ездзе беларускіх нацыянальных арганізацый]], які адбыўся ў [[Мінск]]у 25—27 сакавіка 1917 года. Міхаіл Кахановіч быў абраны сакратаром этнаграфічнай камісіі з’езда, якая вызначала межы Беларусі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=58-59}}. У жніўні 1917 года камітэт прыняў удзел у дэмакратычных выбарах у Магілёўскую гарадскую думу. Была распрацавана «Муніцыпальная праграма», якая ўключала харчовае, жыллёвае і школьнае пытанні. За беларускі спіс прагаласавалі каля 2,1 тысячы гараджан, што дазволіла камітэту атрымаць 6 месцаў з 64 і стварыць Беларускі Камітэт гласных Гарадской Думы{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=69-71}}. Восенню 1917 года члены камітэта ўвайшлі ў адзіны выбарчы спіс беларускіх арганізацый Магілёўскай губерні на выбарах ва Усерасійскі Устаноўчы сход{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=75}}. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкага перавароту]] ў Петраградзе, прадстаўнікі камітэта не прызналі ўладу [[Бальшавікі|бальшавікоў]] і 28 кастрычніка 1917 года ўвайшлі ў склад антыбальшавіцкага Магілёўскага губернскага камітэта грамадскай бяспекі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=77}}. Спробы пераўтварыць камітэт у губернскі цэнтр беларускіх нацыянальных арганізацый не мелі поспеху{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. У снежні 1917 года члены камітэта ўдзельнічалі ў працы [[Першы Усебеларускі з’езд|Першага Усебеларускага з’езда]] ў Мінску{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=81}}. == Культурна-асветніцкая дзейнасць == Камітэт надаваў вялікую ўвагу пытанням беларускай мовы і нацыянальнай адукацыі. У чэрвені 1917 года ў Магілёве былі арганізаваны «Дні вольнай Беларусі», прымеркаваныя да свята [[Купалле|Купалля]]. Вуліцы горада былі ўпрыгожаны плакатамі і нацыянальнымі беларускімі сцягамі, праводзіўся збор сродкаў на патрэбы беларускага руху. У выніку было сабрана больш за дзве тысячы рублёў{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=64}}. Восенню 1917 года члены камітэта распрацавалі і выдалі «Праграму па гісторыі Беларускага народа», якая прызначалася для сярэдніх навучальных устаноў, настаўніцкіх інстытутаў і самаадукацыі. У лістападзе 1917 года камітэт разаслаў гэтую праграму ў 78 навучальных устаноў розных гарадоў Беларусі. Гэта быў адзін з першых дакументаў у краіне, у якім сістэматычна і метадычна прапаноўвалася выкладанне гісторыі беларускага народа{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=73-75}}. == Падтрымка Беларускай Народнай Рэспублікі == З цягам часу погляды кіраўніцтва камітэта эвалюцыянавалі ад ідэі дзяржаўнай аўтаноміі да поўнай незалежнасці Беларусі. 31 сакавіка 1918 года ў [[Будынак Марыінскай гімназіі (Магілёў)|будынку Марыінскай гімназіі]] ў Магілёве адбыўся агульны сход гараджан пад старшынствам Міхаіла Кахановіча. На сходзе прысутнічала каля 400 дэлегатаў ад розных прафесійных, нацыянальных і культурных арганізацый. Удзельнікі сходу амаль аднагалосна прынялі рашэнне аб падтрымцы стварэння [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] і прызнанні ўлады Цэнтральнай Беларускай Рады. Пасля гэтага Магілёўскі Беларускі Камітэт быў пераўтвораны ў Магілёўскую Беларускую Раду{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=97-98}}. У верасні 1918 года кіраўніцтва Магілёўскай Беларускай Рады накіравала афіцыйныя пратэсты ўрадам РСФСР і [[Украінская дзяржава|Украінскай дзяржавы]] супраць дадатковай дамовы паміж Савецкай Расіяй і Германіяй, паводле якой германскія войскі павінны былі пакінуць тэрыторыі на ўсход ад [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У дакументах падкрэслівалася, што гэты дагавор парушае правы беларускага народа на незалежнасць і непадзельнасць Беларусі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=110}}. У кастрычніку-лістападзе 1918 года, у сувязі з хуткім набліжэннем войскаў [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], дзейнасць камітэта ў Магілёве была згорнута{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. Ратуючыся ад магчымых рэпрэсій з боку бальшавікоў, частка кіраўніцтва, у тым ліку Міхаіл Кахановіч, эвакуіравалася ў Мінск, а пазней перабралася ў [[Вільня|Вільню]]{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=111}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|артыкул=Беларускі нацыянальны камітэт (БНК)|старонкі=453|аўтар=[[У.​ В.​ Ляхоўскі|Ляхоўскі У.​ В.​]]|ref=БелЭн}} * {{кніга|ref=Пушкін, Агееў|спасылка=https://www.bgut.by/sites/default/files/userfiles/EF/GD/files/85-2017_ageeu_a_r_pushkin_i_a_gram_supolnasc_2017_03.pdf|аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Пушкін|Пушкін І. А.]], [[Аляксандр Рыгоравіч Агееў|Агееў А. Р.]]|загаловак=Грамадзянская супольнасць і дзяржава. Станаўленне беларускага самакіравання|год=2017|месца=Магілёў|выдавецтва=МДУХ|старонак=182|isbn=978-985-6985-90-7}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Беларускі нацыянальны камітэт у Магілёве}} [[Катэгорыя:Беларускія грамадскія арганізацыі]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1917 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе]] [[Катэгорыя:1917 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:Беларускі нацыяналізм]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] 3mf8wjxlaiynyvt8weiywd1gjzj4t8d 5163036 5163035 2026-07-08T19:32:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:З'явіліся ў 1917 годзе]]; −[[Катэгорыя:Зніклі ў 1918 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5163036 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Беларускі нацыянальны камітэт у Магілёве |абрэвіятура = БНК / МБК |назва на мове арыгінала = Магілёўскі Беларускі Камітэт |лагатып = |выява = |арыгінал = |дата заснавання = 23 сакавіка 1917 |дата роспуску = лістапад 1918 |колькасць удзельнікаў = некалькі соцень (1917) |тып = грамадска-палітычная і культурна-асветная арганізацыя |назва пасады кіраўніка = Старшыня |кіраўнік = * [[І. І. Рэут]] (красавік — кастрычнік 1917) * [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|М. С. Кахановіч]] (кастрычнік 1917 — лістапад 1918) |назва цэнтра = |цэнтр = |узнагароды = |афіцыйны сайт = |місія = |сфера дзейнасці = [[Палітыка]], [[асвета]], [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|нацыянальнае адраджэнне]] |месца знаходжання = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}, [[Магілёў]] }} '''Белару́скі нацыяна́льны камітэ́т''' ('''БНК'''), таксама вядомы як '''Магілёўскі беларускі камітэт (МБК)''', '''Магілёўскі беларускі арганізацыйны камітэт''', '''Магілёўская беларуская рада''' — беларуская грамадска-палітычная і культурна-асветная арганізацыя, якая дзейнічала ў [[Магілёў|Магілёве]] ў 1917—1918 гадах. З’яўлялася першай нацыянальнай дэмакратычнай палітычнай арганізацыяй беларусаў на ўсходзе краіны{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=112}}. Створаны 17 красавіка 1917 года{{sfn|БелЭн|1996|с=453}} (паводле іншых звестак, устаноўчы сход адбыўся яшчэ 23 сакавіка{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=57}}). == Гісторыя стварэння і структура == Пачатак арганізацыі быў пакладзены 23 сакавіка 1917 года на сходзе «асоб, што прызнаюць сябе беларусамі», які адбыўся на кватэры адваката [[І. І. Рэут|Івана Рэута]]. На гэтым пасяджэнні быў створаны Магілёўскі Беларускі гурток, які першапачаткова налічваў 12 асоб. Яго першымі членамі сталі ксёндз [[Данат Лапошка]], [[Вікенцій Раум]], [[Іван Аляксееў]], [[Афанасій Галаўнёў]], [[Уладзіслаў Пучынскі]], [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|Міхаіл Кахановіч]], [[Валерыян Какашынскі]], [[Вікенцій Кміта]], ксёндз [[Пётр Краўяліс]], [[Антон Куніцкі]], [[Антон Жабінскі]] і Іван Рэут{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=57}}. 31 сакавіка 1917 года на пасяджэнні ў будынку Магілёўскага павятовага з’езда пад старшынствам [[Мікалай Пахомаў|Мікалая Пахомава]] быў выбраны арганізацыйны камітэт. 4 красавіка адбыўся сход, на якім было абрана кіраўніцтва арганізацыі. Старшынёй стаў прысяжны павераны Іван Рэут, яго намеснікам — беларускі гісторык і археограф [[Дзмітрый Іванавіч Даўгяла|Дзмітрый Даўгяла]], сакратаром — студэнт [[М. Кажамяка]], скарбнікам — член акруговага суда [[І. Раманкевіч]]. Усяго ў камітэт увайшлі 24 асобы, а ва ўправу — 12 чалавек. Для працы былі створаны спецыяльныя секцыі: палітычная, этнаграфічная, школьная, культурна-асветніцкая, арганізацыйная і фінансавая. 15 красавіка была пададзена заява з просьбай зарэгістраваць арганізацыю, і ўжо 24 красавіка 1917 года яна атрымала афіцыйнае пасведчанне аб рэгістрацыі пад нумарам 247{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=60-61}}. У складзе арганізацыі дзейнічалі выкладчыкі навучальных устаноў горада, работнікі суда, архіва, бібліятэк, чыгункі, земскіх і гарадскіх устаноў{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. == Палітычная дзейнасць == Мэтай камітэта першапачаткова з’яўлялася аб’яднанне беларускага насельніцтва Магілёўскай губерні для падтрымкі [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]], арганізацыі выбараў ва [[Устаноўчы сход (Расія)|Усерасійскі Устаноўчы сход]], а таксама эканамічнага і культурнага ўладкавання Беларусі. На пачатку дзейнасці камітэт выступаў за аўтаномію ў складзе Федэратыўнай Расійскай Рэспублікі і за ўтварэнне Краёвай Беларускай Рады, а з 1918 года — за [[Незалежнасць Беларусі|дзяржаўную незалежнасць Беларусі]]{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=81}}. Прадстаўнікі камітэта [[Міхаіл Кахановіч]] і [[Данат Лапошка]] бралі актыўны ўдзел у [[З’езд беларускіх нацыянальных арганізацый (Мінск, сакавік 1917)|З’ездзе беларускіх нацыянальных арганізацый]], які адбыўся ў [[Мінск]]у 25—27 сакавіка 1917 года. Міхаіл Кахановіч быў абраны сакратаром этнаграфічнай камісіі з’езда, якая вызначала межы Беларусі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=58-59}}. У жніўні 1917 года камітэт прыняў удзел у дэмакратычных выбарах у Магілёўскую гарадскую думу. Была распрацавана «Муніцыпальная праграма», якая ўключала харчовае, жыллёвае і школьнае пытанні. За беларускі спіс прагаласавалі каля 2,1 тысячы гараджан, што дазволіла камітэту атрымаць 6 месцаў з 64 і стварыць Беларускі Камітэт гласных Гарадской Думы{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=69-71}}. Восенню 1917 года члены камітэта ўвайшлі ў адзіны выбарчы спіс беларускіх арганізацый Магілёўскай губерні на выбарах ва Усерасійскі Устаноўчы сход{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=75}}. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкага перавароту]] ў Петраградзе, прадстаўнікі камітэта не прызналі ўладу [[Бальшавікі|бальшавікоў]] і 28 кастрычніка 1917 года ўвайшлі ў склад антыбальшавіцкага Магілёўскага губернскага камітэта грамадскай бяспекі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=77}}. Спробы пераўтварыць камітэт у губернскі цэнтр беларускіх нацыянальных арганізацый не мелі поспеху{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. У снежні 1917 года члены камітэта ўдзельнічалі ў працы [[Першы Усебеларускі з’езд|Першага Усебеларускага з’езда]] ў Мінску{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=81}}. == Культурна-асветніцкая дзейнасць == Камітэт надаваў вялікую ўвагу пытанням беларускай мовы і нацыянальнай адукацыі. У чэрвені 1917 года ў Магілёве былі арганізаваны «Дні вольнай Беларусі», прымеркаваныя да свята [[Купалле|Купалля]]. Вуліцы горада былі ўпрыгожаны плакатамі і нацыянальнымі беларускімі сцягамі, праводзіўся збор сродкаў на патрэбы беларускага руху. У выніку было сабрана больш за дзве тысячы рублёў{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=64}}. Восенню 1917 года члены камітэта распрацавалі і выдалі «Праграму па гісторыі Беларускага народа», якая прызначалася для сярэдніх навучальных устаноў, настаўніцкіх інстытутаў і самаадукацыі. У лістападзе 1917 года камітэт разаслаў гэтую праграму ў 78 навучальных устаноў розных гарадоў Беларусі. Гэта быў адзін з першых дакументаў у краіне, у якім сістэматычна і метадычна прапаноўвалася выкладанне гісторыі беларускага народа{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=73-75}}. == Падтрымка Беларускай Народнай Рэспублікі == З цягам часу погляды кіраўніцтва камітэта эвалюцыянавалі ад ідэі дзяржаўнай аўтаноміі да поўнай незалежнасці Беларусі. 31 сакавіка 1918 года ў [[Будынак Марыінскай гімназіі (Магілёў)|будынку Марыінскай гімназіі]] ў Магілёве адбыўся агульны сход гараджан пад старшынствам Міхаіла Кахановіча. На сходзе прысутнічала каля 400 дэлегатаў ад розных прафесійных, нацыянальных і культурных арганізацый. Удзельнікі сходу амаль аднагалосна прынялі рашэнне аб падтрымцы стварэння [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] і прызнанні ўлады Цэнтральнай Беларускай Рады. Пасля гэтага Магілёўскі Беларускі Камітэт быў пераўтвораны ў Магілёўскую Беларускую Раду{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=97-98}}. У верасні 1918 года кіраўніцтва Магілёўскай Беларускай Рады накіравала афіцыйныя пратэсты ўрадам РСФСР і [[Украінская дзяржава|Украінскай дзяржавы]] супраць дадатковай дамовы паміж Савецкай Расіяй і Германіяй, паводле якой германскія войскі павінны былі пакінуць тэрыторыі на ўсход ад [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У дакументах падкрэслівалася, што гэты дагавор парушае правы беларускага народа на незалежнасць і непадзельнасць Беларусі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=110}}. У кастрычніку-лістападзе 1918 года, у сувязі з хуткім набліжэннем войскаў [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], дзейнасць камітэта ў Магілёве была згорнута{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. Ратуючыся ад магчымых рэпрэсій з боку бальшавікоў, частка кіраўніцтва, у тым ліку Міхаіл Кахановіч, эвакуіравалася ў Мінск, а пазней перабралася ў [[Вільня|Вільню]]{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=111}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|артыкул=Беларускі нацыянальны камітэт (БНК)|старонкі=453|аўтар=[[У.​ В.​ Ляхоўскі|Ляхоўскі У.​ В.​]]|ref=БелЭн}} * {{кніга|ref=Пушкін, Агееў|спасылка=https://www.bgut.by/sites/default/files/userfiles/EF/GD/files/85-2017_ageeu_a_r_pushkin_i_a_gram_supolnasc_2017_03.pdf|аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Пушкін|Пушкін І. А.]], [[Аляксандр Рыгоравіч Агееў|Агееў А. Р.]]|загаловак=Грамадзянская супольнасць і дзяржава. Станаўленне беларускага самакіравання|год=2017|месца=Магілёў|выдавецтва=МДУХ|старонак=182|isbn=978-985-6985-90-7}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Беларускі нацыянальны камітэт у Магілёве}} [[Катэгорыя:Беларускія грамадскія арганізацыі]] [[Катэгорыя:1917 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:Беларускі нацыяналізм]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] 1o04j0jpwwynsg91bbk3o0bo777gc32 5163037 5163036 2026-07-08T19:37:52Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Беларускі нацыяналізм]]; дададзена [[Катэгорыя:Беларускі нацыянальны рух]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5163037 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Беларускі нацыянальны камітэт у Магілёве |абрэвіятура = БНК / МБК |назва на мове арыгінала = Магілёўскі Беларускі Камітэт |лагатып = |выява = |арыгінал = |дата заснавання = 23 сакавіка 1917 |дата роспуску = лістапад 1918 |колькасць удзельнікаў = некалькі соцень (1917) |тып = грамадска-палітычная і культурна-асветная арганізацыя |назва пасады кіраўніка = Старшыня |кіраўнік = * [[І. І. Рэут]] (красавік — кастрычнік 1917) * [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|М. С. Кахановіч]] (кастрычнік 1917 — лістапад 1918) |назва цэнтра = |цэнтр = |узнагароды = |афіцыйны сайт = |місія = |сфера дзейнасці = [[Палітыка]], [[асвета]], [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|нацыянальнае адраджэнне]] |месца знаходжання = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}, [[Магілёў]] }} '''Белару́скі нацыяна́льны камітэ́т''' ('''БНК'''), таксама вядомы як '''Магілёўскі беларускі камітэт (МБК)''', '''Магілёўскі беларускі арганізацыйны камітэт''', '''Магілёўская беларуская рада''' — беларуская грамадска-палітычная і культурна-асветная арганізацыя, якая дзейнічала ў [[Магілёў|Магілёве]] ў 1917—1918 гадах. З’яўлялася першай нацыянальнай дэмакратычнай палітычнай арганізацыяй беларусаў на ўсходзе краіны{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=112}}. Створаны 17 красавіка 1917 года{{sfn|БелЭн|1996|с=453}} (паводле іншых звестак, устаноўчы сход адбыўся яшчэ 23 сакавіка{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=57}}). == Гісторыя стварэння і структура == Пачатак арганізацыі быў пакладзены 23 сакавіка 1917 года на сходзе «асоб, што прызнаюць сябе беларусамі», які адбыўся на кватэры адваката [[І. І. Рэут|Івана Рэута]]. На гэтым пасяджэнні быў створаны Магілёўскі Беларускі гурток, які першапачаткова налічваў 12 асоб. Яго першымі членамі сталі ксёндз [[Данат Лапошка]], [[Вікенцій Раум]], [[Іван Аляксееў]], [[Афанасій Галаўнёў]], [[Уладзіслаў Пучынскі]], [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|Міхаіл Кахановіч]], [[Валерыян Какашынскі]], [[Вікенцій Кміта]], ксёндз [[Пётр Краўяліс]], [[Антон Куніцкі]], [[Антон Жабінскі]] і Іван Рэут{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=57}}. 31 сакавіка 1917 года на пасяджэнні ў будынку Магілёўскага павятовага з’езда пад старшынствам [[Мікалай Пахомаў|Мікалая Пахомава]] быў выбраны арганізацыйны камітэт. 4 красавіка адбыўся сход, на якім было абрана кіраўніцтва арганізацыі. Старшынёй стаў прысяжны павераны Іван Рэут, яго намеснікам — беларускі гісторык і археограф [[Дзмітрый Іванавіч Даўгяла|Дзмітрый Даўгяла]], сакратаром — студэнт [[М. Кажамяка]], скарбнікам — член акруговага суда [[І. Раманкевіч]]. Усяго ў камітэт увайшлі 24 асобы, а ва ўправу — 12 чалавек. Для працы былі створаны спецыяльныя секцыі: палітычная, этнаграфічная, школьная, культурна-асветніцкая, арганізацыйная і фінансавая. 15 красавіка была пададзена заява з просьбай зарэгістраваць арганізацыю, і ўжо 24 красавіка 1917 года яна атрымала афіцыйнае пасведчанне аб рэгістрацыі пад нумарам 247{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=60-61}}. У складзе арганізацыі дзейнічалі выкладчыкі навучальных устаноў горада, работнікі суда, архіва, бібліятэк, чыгункі, земскіх і гарадскіх устаноў{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. == Палітычная дзейнасць == Мэтай камітэта першапачаткова з’яўлялася аб’яднанне беларускага насельніцтва Магілёўскай губерні для падтрымкі [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]], арганізацыі выбараў ва [[Устаноўчы сход (Расія)|Усерасійскі Устаноўчы сход]], а таксама эканамічнага і культурнага ўладкавання Беларусі. На пачатку дзейнасці камітэт выступаў за аўтаномію ў складзе Федэратыўнай Расійскай Рэспублікі і за ўтварэнне Краёвай Беларускай Рады, а з 1918 года — за [[Незалежнасць Беларусі|дзяржаўную незалежнасць Беларусі]]{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=81}}. Прадстаўнікі камітэта [[Міхаіл Кахановіч]] і [[Данат Лапошка]] бралі актыўны ўдзел у [[З’езд беларускіх нацыянальных арганізацый (Мінск, сакавік 1917)|З’ездзе беларускіх нацыянальных арганізацый]], які адбыўся ў [[Мінск]]у 25—27 сакавіка 1917 года. Міхаіл Кахановіч быў абраны сакратаром этнаграфічнай камісіі з’езда, якая вызначала межы Беларусі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=58-59}}. У жніўні 1917 года камітэт прыняў удзел у дэмакратычных выбарах у Магілёўскую гарадскую думу. Была распрацавана «Муніцыпальная праграма», якая ўключала харчовае, жыллёвае і школьнае пытанні. За беларускі спіс прагаласавалі каля 2,1 тысячы гараджан, што дазволіла камітэту атрымаць 6 месцаў з 64 і стварыць Беларускі Камітэт гласных Гарадской Думы{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=69-71}}. Восенню 1917 года члены камітэта ўвайшлі ў адзіны выбарчы спіс беларускіх арганізацый Магілёўскай губерні на выбарах ва Усерасійскі Устаноўчы сход{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=75}}. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкага перавароту]] ў Петраградзе, прадстаўнікі камітэта не прызналі ўладу [[Бальшавікі|бальшавікоў]] і 28 кастрычніка 1917 года ўвайшлі ў склад антыбальшавіцкага Магілёўскага губернскага камітэта грамадскай бяспекі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=77}}. Спробы пераўтварыць камітэт у губернскі цэнтр беларускіх нацыянальных арганізацый не мелі поспеху{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. У снежні 1917 года члены камітэта ўдзельнічалі ў працы [[Першы Усебеларускі з’езд|Першага Усебеларускага з’езда]] ў Мінску{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=81}}. == Культурна-асветніцкая дзейнасць == Камітэт надаваў вялікую ўвагу пытанням беларускай мовы і нацыянальнай адукацыі. У чэрвені 1917 года ў Магілёве былі арганізаваны «Дні вольнай Беларусі», прымеркаваныя да свята [[Купалле|Купалля]]. Вуліцы горада былі ўпрыгожаны плакатамі і нацыянальнымі беларускімі сцягамі, праводзіўся збор сродкаў на патрэбы беларускага руху. У выніку было сабрана больш за дзве тысячы рублёў{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=64}}. Восенню 1917 года члены камітэта распрацавалі і выдалі «Праграму па гісторыі Беларускага народа», якая прызначалася для сярэдніх навучальных устаноў, настаўніцкіх інстытутаў і самаадукацыі. У лістападзе 1917 года камітэт разаслаў гэтую праграму ў 78 навучальных устаноў розных гарадоў Беларусі. Гэта быў адзін з першых дакументаў у краіне, у якім сістэматычна і метадычна прапаноўвалася выкладанне гісторыі беларускага народа{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=73-75}}. == Падтрымка Беларускай Народнай Рэспублікі == З цягам часу погляды кіраўніцтва камітэта эвалюцыянавалі ад ідэі дзяржаўнай аўтаноміі да поўнай незалежнасці Беларусі. 31 сакавіка 1918 года ў [[Будынак Марыінскай гімназіі (Магілёў)|будынку Марыінскай гімназіі]] ў Магілёве адбыўся агульны сход гараджан пад старшынствам Міхаіла Кахановіча. На сходзе прысутнічала каля 400 дэлегатаў ад розных прафесійных, нацыянальных і культурных арганізацый. Удзельнікі сходу амаль аднагалосна прынялі рашэнне аб падтрымцы стварэння [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] і прызнанні ўлады Цэнтральнай Беларускай Рады. Пасля гэтага Магілёўскі Беларускі Камітэт быў пераўтвораны ў Магілёўскую Беларускую Раду{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=97-98}}. У верасні 1918 года кіраўніцтва Магілёўскай Беларускай Рады накіравала афіцыйныя пратэсты ўрадам РСФСР і [[Украінская дзяржава|Украінскай дзяржавы]] супраць дадатковай дамовы паміж Савецкай Расіяй і Германіяй, паводле якой германскія войскі павінны былі пакінуць тэрыторыі на ўсход ад [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У дакументах падкрэслівалася, што гэты дагавор парушае правы беларускага народа на незалежнасць і непадзельнасць Беларусі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=110}}. У кастрычніку-лістападзе 1918 года, у сувязі з хуткім набліжэннем войскаў [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], дзейнасць камітэта ў Магілёве была згорнута{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. Ратуючыся ад магчымых рэпрэсій з боку бальшавікоў, частка кіраўніцтва, у тым ліку Міхаіл Кахановіч, эвакуіравалася ў Мінск, а пазней перабралася ў [[Вільня|Вільню]]{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=111}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|артыкул=Беларускі нацыянальны камітэт (БНК)|старонкі=453|аўтар=[[У.​ В.​ Ляхоўскі|Ляхоўскі У.​ В.​]]|ref=БелЭн}} * {{кніга|ref=Пушкін, Агееў|спасылка=https://www.bgut.by/sites/default/files/userfiles/EF/GD/files/85-2017_ageeu_a_r_pushkin_i_a_gram_supolnasc_2017_03.pdf|аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Пушкін|Пушкін І. А.]], [[Аляксандр Рыгоравіч Агееў|Агееў А. Р.]]|загаловак=Грамадзянская супольнасць і дзяржава. Станаўленне беларускага самакіравання|год=2017|месца=Магілёў|выдавецтва=МДУХ|старонак=182|isbn=978-985-6985-90-7}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Беларускі нацыянальны камітэт у Магілёве}} [[Катэгорыя:Беларускія грамадскія арганізацыі]] [[Катэгорыя:1917 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:Беларускі нацыянальны рух]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] 9tte3botvbv1q7709cw54lm3gukf6bi 5163137 5163037 2026-07-09T07:31:27Z JerzyKundrat 174 /* Палітычная дзейнасць */ 5163137 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Беларускі нацыянальны камітэт у Магілёве |абрэвіятура = БНК / МБК |назва на мове арыгінала = Магілёўскі Беларускі Камітэт |лагатып = |выява = |арыгінал = |дата заснавання = 23 сакавіка 1917 |дата роспуску = лістапад 1918 |колькасць удзельнікаў = некалькі соцень (1917) |тып = грамадска-палітычная і культурна-асветная арганізацыя |назва пасады кіраўніка = Старшыня |кіраўнік = * [[І. І. Рэут]] (красавік — кастрычнік 1917) * [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|М. С. Кахановіч]] (кастрычнік 1917 — лістапад 1918) |назва цэнтра = |цэнтр = |узнагароды = |афіцыйны сайт = |місія = |сфера дзейнасці = [[Палітыка]], [[асвета]], [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|нацыянальнае адраджэнне]] |месца знаходжання = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}, [[Магілёў]] }} '''Белару́скі нацыяна́льны камітэ́т''' ('''БНК'''), таксама вядомы як '''Магілёўскі беларускі камітэт (МБК)''', '''Магілёўскі беларускі арганізацыйны камітэт''', '''Магілёўская беларуская рада''' — беларуская грамадска-палітычная і культурна-асветная арганізацыя, якая дзейнічала ў [[Магілёў|Магілёве]] ў 1917—1918 гадах. З’яўлялася першай нацыянальнай дэмакратычнай палітычнай арганізацыяй беларусаў на ўсходзе краіны{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=112}}. Створаны 17 красавіка 1917 года{{sfn|БелЭн|1996|с=453}} (паводле іншых звестак, устаноўчы сход адбыўся яшчэ 23 сакавіка{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=57}}). == Гісторыя стварэння і структура == Пачатак арганізацыі быў пакладзены 23 сакавіка 1917 года на сходзе «асоб, што прызнаюць сябе беларусамі», які адбыўся на кватэры адваката [[І. І. Рэут|Івана Рэута]]. На гэтым пасяджэнні быў створаны Магілёўскі Беларускі гурток, які першапачаткова налічваў 12 асоб. Яго першымі членамі сталі ксёндз [[Данат Лапошка]], [[Вікенцій Раум]], [[Іван Аляксееў]], [[Афанасій Галаўнёў]], [[Уладзіслаў Пучынскі]], [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|Міхаіл Кахановіч]], [[Валерыян Какашынскі]], [[Вікенцій Кміта]], ксёндз [[Пётр Краўяліс]], [[Антон Куніцкі]], [[Антон Жабінскі]] і Іван Рэут{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=57}}. 31 сакавіка 1917 года на пасяджэнні ў будынку Магілёўскага павятовага з’езда пад старшынствам [[Мікалай Пахомаў|Мікалая Пахомава]] быў выбраны арганізацыйны камітэт. 4 красавіка адбыўся сход, на якім было абрана кіраўніцтва арганізацыі. Старшынёй стаў прысяжны павераны Іван Рэут, яго намеснікам — беларускі гісторык і археограф [[Дзмітрый Іванавіч Даўгяла|Дзмітрый Даўгяла]], сакратаром — студэнт [[М. Кажамяка]], скарбнікам — член акруговага суда [[І. Раманкевіч]]. Усяго ў камітэт увайшлі 24 асобы, а ва ўправу — 12 чалавек. Для працы былі створаны спецыяльныя секцыі: палітычная, этнаграфічная, школьная, культурна-асветніцкая, арганізацыйная і фінансавая. 15 красавіка была пададзена заява з просьбай зарэгістраваць арганізацыю, і ўжо 24 красавіка 1917 года яна атрымала афіцыйнае пасведчанне аб рэгістрацыі пад нумарам 247{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=60-61}}. У складзе арганізацыі дзейнічалі выкладчыкі навучальных устаноў горада, работнікі суда, архіва, бібліятэк, чыгункі, земскіх і гарадскіх устаноў{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. == Палітычная дзейнасць == Мэтай камітэта першапачаткова з’яўлялася аб’яднанне беларускага насельніцтва Магілёўскай губерні для падтрымкі [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]], арганізацыі выбараў ва [[Устаноўчы сход (Расія)|Усерасійскі Устаноўчы сход]], а таксама эканамічнага і культурнага ўладкавання Беларусі. На пачатку дзейнасці камітэт выступаў за аўтаномію ў складзе Федэратыўнай Расійскай Рэспублікі і за ўтварэнне Краёвай Беларускай Рады, а з 1918 года — за [[Незалежнасць Беларусі|дзяржаўную незалежнасць Беларусі]]{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=81}}. Прадстаўнікі камітэта [[Міхаіл Кахановіч]] і [[Данат Лапошка]] бралі актыўны ўдзел у [[З’езд беларускіх нацыянальных арганізацый (1917)|З’ездзе беларускіх нацыянальных арганізацый]], які адбыўся ў [[Мінск]]у 25—27 сакавіка 1917 года. Міхаіл Кахановіч быў абраны сакратаром этнаграфічнай камісіі з’езда, якая вызначала межы Беларусі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=58-59}}. У жніўні 1917 года камітэт прыняў удзел у дэмакратычных выбарах у Магілёўскую гарадскую думу. Была распрацавана «Муніцыпальная праграма», якая ўключала харчовае, жыллёвае і школьнае пытанні. За беларускі спіс прагаласавалі каля 2,1 тысячы гараджан, што дазволіла камітэту атрымаць 6 месцаў з 64 і стварыць Беларускі Камітэт гласных Гарадской Думы{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=69-71}}. Восенню 1917 года члены камітэта ўвайшлі ў адзіны выбарчы спіс беларускіх арганізацый Магілёўскай губерні на выбарах ва Усерасійскі Устаноўчы сход{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=75}}. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкага перавароту]] ў Петраградзе, прадстаўнікі камітэта не прызналі ўладу [[Бальшавікі|бальшавікоў]] і 28 кастрычніка 1917 года ўвайшлі ў склад антыбальшавіцкага Магілёўскага губернскага камітэта грамадскай бяспекі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=77}}. Спробы пераўтварыць камітэт у губернскі цэнтр беларускіх нацыянальных арганізацый не мелі поспеху{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. У снежні 1917 года члены камітэта ўдзельнічалі ў працы [[Першы Усебеларускі з’езд|Першага Усебеларускага з’езда]] ў Мінску{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=81}}. == Культурна-асветніцкая дзейнасць == Камітэт надаваў вялікую ўвагу пытанням беларускай мовы і нацыянальнай адукацыі. У чэрвені 1917 года ў Магілёве былі арганізаваны «Дні вольнай Беларусі», прымеркаваныя да свята [[Купалле|Купалля]]. Вуліцы горада былі ўпрыгожаны плакатамі і нацыянальнымі беларускімі сцягамі, праводзіўся збор сродкаў на патрэбы беларускага руху. У выніку было сабрана больш за дзве тысячы рублёў{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=64}}. Восенню 1917 года члены камітэта распрацавалі і выдалі «Праграму па гісторыі Беларускага народа», якая прызначалася для сярэдніх навучальных устаноў, настаўніцкіх інстытутаў і самаадукацыі. У лістападзе 1917 года камітэт разаслаў гэтую праграму ў 78 навучальных устаноў розных гарадоў Беларусі. Гэта быў адзін з першых дакументаў у краіне, у якім сістэматычна і метадычна прапаноўвалася выкладанне гісторыі беларускага народа{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=73-75}}. == Падтрымка Беларускай Народнай Рэспублікі == З цягам часу погляды кіраўніцтва камітэта эвалюцыянавалі ад ідэі дзяржаўнай аўтаноміі да поўнай незалежнасці Беларусі. 31 сакавіка 1918 года ў [[Будынак Марыінскай гімназіі (Магілёў)|будынку Марыінскай гімназіі]] ў Магілёве адбыўся агульны сход гараджан пад старшынствам Міхаіла Кахановіча. На сходзе прысутнічала каля 400 дэлегатаў ад розных прафесійных, нацыянальных і культурных арганізацый. Удзельнікі сходу амаль аднагалосна прынялі рашэнне аб падтрымцы стварэння [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] і прызнанні ўлады Цэнтральнай Беларускай Рады. Пасля гэтага Магілёўскі Беларускі Камітэт быў пераўтвораны ў Магілёўскую Беларускую Раду{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=97-98}}. У верасні 1918 года кіраўніцтва Магілёўскай Беларускай Рады накіравала афіцыйныя пратэсты ўрадам РСФСР і [[Украінская дзяржава|Украінскай дзяржавы]] супраць дадатковай дамовы паміж Савецкай Расіяй і Германіяй, паводле якой германскія войскі павінны былі пакінуць тэрыторыі на ўсход ад [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У дакументах падкрэслівалася, што гэты дагавор парушае правы беларускага народа на незалежнасць і непадзельнасць Беларусі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=110}}. У кастрычніку-лістападзе 1918 года, у сувязі з хуткім набліжэннем войскаў [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], дзейнасць камітэта ў Магілёве была згорнута{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. Ратуючыся ад магчымых рэпрэсій з боку бальшавікоў, частка кіраўніцтва, у тым ліку Міхаіл Кахановіч, эвакуіравалася ў Мінск, а пазней перабралася ў [[Вільня|Вільню]]{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=111}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|артыкул=Беларускі нацыянальны камітэт (БНК)|старонкі=453|аўтар=[[У.​ В.​ Ляхоўскі|Ляхоўскі У.​ В.​]]|ref=БелЭн}} * {{кніга|ref=Пушкін, Агееў|спасылка=https://www.bgut.by/sites/default/files/userfiles/EF/GD/files/85-2017_ageeu_a_r_pushkin_i_a_gram_supolnasc_2017_03.pdf|аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Пушкін|Пушкін І. А.]], [[Аляксандр Рыгоравіч Агееў|Агееў А. Р.]]|загаловак=Грамадзянская супольнасць і дзяржава. Станаўленне беларускага самакіравання|год=2017|месца=Магілёў|выдавецтва=МДУХ|старонак=182|isbn=978-985-6985-90-7}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Беларускі нацыянальны камітэт у Магілёве}} [[Катэгорыя:Беларускія грамадскія арганізацыі]] [[Катэгорыя:1917 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:Беларускі нацыянальны рух]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] hvw6363skdm88akl7p0qwx4cea5pp2j 5163198 5163137 2026-07-09T09:27:32Z M.L.Bot 261 вярнуў выяву 5163198 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Беларускі нацыянальны камітэт у Магілёве |абрэвіятура = БНК / МБК |назва на мове арыгінала = Магілёўскі Беларускі Камітэт |лагатып = |выява = |арыгінал = |дата заснавання = 23 сакавіка 1917 |дата роспуску = лістапад 1918 |колькасць удзельнікаў = некалькі соцень (1917) |тып = грамадска-палітычная і культурна-асветная арганізацыя |назва пасады кіраўніка = Старшыня |кіраўнік = * [[І. І. Рэут]] (красавік — кастрычнік 1917) * [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|М. С. Кахановіч]] (кастрычнік 1917 — лістапад 1918) |назва цэнтра = |цэнтр = |узнагароды = |афіцыйны сайт = |місія = |сфера дзейнасці = [[Палітыка]], [[асвета]], [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|нацыянальнае адраджэнне]] |месца знаходжання = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}, [[Магілёў]] }} '''Белару́скі нацыяна́льны камітэ́т''' ('''БНК'''), таксама вядомы як '''Магілёўскі беларускі камітэт (МБК)''', '''Магілёўскі беларускі арганізацыйны камітэт''', '''Магілёўская беларуская рада''' — беларуская грамадска-палітычная і культурна-асветная арганізацыя, якая дзейнічала ў [[Магілёў|Магілёве]] ў 1917—1918 гадах. З’яўлялася першай нацыянальнай дэмакратычнай палітычнай арганізацыяй беларусаў на ўсходзе краіны{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=112}}. Створаны 17 красавіка 1917 года{{sfn|БелЭн|1996|с=453}} (паводле іншых звестак, устаноўчы сход адбыўся яшчэ 23 сакавіка{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=57}}). == Гісторыя стварэння і структура == Пачатак арганізацыі быў пакладзены 23 сакавіка 1917 года на сходзе «асоб, што прызнаюць сябе беларусамі», які адбыўся на кватэры адваката [[І. І. Рэут|Івана Рэута]]. На гэтым пасяджэнні быў створаны Магілёўскі Беларускі гурток, які першапачаткова налічваў 12 асоб. Яго першымі членамі сталі ксёндз [[Данат Лапошка]], [[Вікенцій Раум]], [[Іван Аляксееў]], [[Афанасій Галаўнёў]], [[Уладзіслаў Пучынскі]], [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|Міхаіл Кахановіч]], [[Валерыян Какашынскі]], [[Вікенцій Кміта]], ксёндз [[Пётр Краўяліс]], [[Антон Куніцкі]], [[Антон Жабінскі]] і Іван Рэут{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=57}}. [[Файл:Адозва і статуты (Воззвания и уставы) Магілёўскага беларускага камітэта 1917.pdf|міні|злева|Адозва і статуты Магілёўскага беларускага камітэта, 1917 года (7 старонак).]] 31 сакавіка 1917 года на пасяджэнні ў будынку Магілёўскага павятовага з’езда пад старшынствам [[Мікалай Пахомаў|Мікалая Пахомава]] быў выбраны арганізацыйны камітэт. 4 красавіка адбыўся сход, на якім было абрана кіраўніцтва арганізацыі. Старшынёй стаў прысяжны павераны Іван Рэут, яго намеснікам — беларускі гісторык і археограф [[Дзмітрый Іванавіч Даўгяла|Дзмітрый Даўгяла]], сакратаром — студэнт [[М. Кажамяка]], скарбнікам — член акруговага суда [[І. Раманкевіч]]. Усяго ў камітэт увайшлі 24 асобы, а ва ўправу — 12 чалавек. Для працы былі створаны спецыяльныя секцыі: палітычная, этнаграфічная, школьная, культурна-асветніцкая, арганізацыйная і фінансавая. 15 красавіка была пададзена заява з просьбай зарэгістраваць арганізацыю, і ўжо 24 красавіка 1917 года яна атрымала афіцыйнае пасведчанне аб рэгістрацыі пад нумарам 247{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=60-61}}. У складзе арганізацыі дзейнічалі выкладчыкі навучальных устаноў горада, работнікі суда, архіва, бібліятэк, чыгункі, земскіх і гарадскіх устаноў{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. == Палітычная дзейнасць == Мэтай камітэта першапачаткова з’яўлялася аб’яднанне беларускага насельніцтва Магілёўскай губерні для падтрымкі [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]], арганізацыі выбараў ва [[Устаноўчы сход (Расія)|Усерасійскі Устаноўчы сход]], а таксама эканамічнага і культурнага ўладкавання Беларусі. На пачатку дзейнасці камітэт выступаў за аўтаномію ў складзе Федэратыўнай Расійскай Рэспублікі і за ўтварэнне Краёвай Беларускай Рады, а з 1918 года — за [[Незалежнасць Беларусі|дзяржаўную незалежнасць Беларусі]]{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=81}}. Прадстаўнікі камітэта [[Міхаіл Кахановіч]] і [[Данат Лапошка]] бралі актыўны ўдзел у [[З’езд беларускіх нацыянальных арганізацый (1917)|З’ездзе беларускіх нацыянальных арганізацый]], які адбыўся ў [[Мінск]]у 25—27 сакавіка 1917 года. Міхаіл Кахановіч быў абраны сакратаром этнаграфічнай камісіі з’езда, якая вызначала межы Беларусі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=58-59}}. У жніўні 1917 года камітэт прыняў удзел у дэмакратычных выбарах у Магілёўскую гарадскую думу. Была распрацавана «Муніцыпальная праграма», якая ўключала харчовае, жыллёвае і школьнае пытанні. За беларускі спіс прагаласавалі каля 2,1 тысячы гараджан, што дазволіла камітэту атрымаць 6 месцаў з 64 і стварыць Беларускі Камітэт гласных Гарадской Думы{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=69-71}}. Восенню 1917 года члены камітэта ўвайшлі ў адзіны выбарчы спіс беларускіх арганізацый Магілёўскай губерні на выбарах ва Усерасійскі Устаноўчы сход{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=75}}. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкага перавароту]] ў Петраградзе, прадстаўнікі камітэта не прызналі ўладу [[Бальшавікі|бальшавікоў]] і 28 кастрычніка 1917 года ўвайшлі ў склад антыбальшавіцкага Магілёўскага губернскага камітэта грамадскай бяспекі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=77}}. Спробы пераўтварыць камітэт у губернскі цэнтр беларускіх нацыянальных арганізацый не мелі поспеху{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. У снежні 1917 года члены камітэта ўдзельнічалі ў працы [[Першы Усебеларускі з’езд|Першага Усебеларускага з’езда]] ў Мінску{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=81}}. == Культурна-асветніцкая дзейнасць == Камітэт надаваў вялікую ўвагу пытанням беларускай мовы і нацыянальнай адукацыі. У чэрвені 1917 года ў Магілёве былі арганізаваны «Дні вольнай Беларусі», прымеркаваныя да свята [[Купалле|Купалля]]. Вуліцы горада былі ўпрыгожаны плакатамі і нацыянальнымі беларускімі сцягамі, праводзіўся збор сродкаў на патрэбы беларускага руху. У выніку было сабрана больш за дзве тысячы рублёў{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=64}}. Восенню 1917 года члены камітэта распрацавалі і выдалі «Праграму па гісторыі Беларускага народа», якая прызначалася для сярэдніх навучальных устаноў, настаўніцкіх інстытутаў і самаадукацыі. У лістападзе 1917 года камітэт разаслаў гэтую праграму ў 78 навучальных устаноў розных гарадоў Беларусі. Гэта быў адзін з першых дакументаў у краіне, у якім сістэматычна і метадычна прапаноўвалася выкладанне гісторыі беларускага народа{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=73-75}}. == Падтрымка Беларускай Народнай Рэспублікі == З цягам часу погляды кіраўніцтва камітэта эвалюцыянавалі ад ідэі дзяржаўнай аўтаноміі да поўнай незалежнасці Беларусі. 31 сакавіка 1918 года ў [[Будынак Марыінскай гімназіі (Магілёў)|будынку Марыінскай гімназіі]] ў Магілёве адбыўся агульны сход гараджан пад старшынствам Міхаіла Кахановіча. На сходзе прысутнічала каля 400 дэлегатаў ад розных прафесійных, нацыянальных і культурных арганізацый. Удзельнікі сходу амаль аднагалосна прынялі рашэнне аб падтрымцы стварэння [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] і прызнанні ўлады Цэнтральнай Беларускай Рады. Пасля гэтага Магілёўскі Беларускі Камітэт быў пераўтвораны ў Магілёўскую Беларускую Раду{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=97-98}}. У верасні 1918 года кіраўніцтва Магілёўскай Беларускай Рады накіравала афіцыйныя пратэсты ўрадам РСФСР і [[Украінская дзяржава|Украінскай дзяржавы]] супраць дадатковай дамовы паміж Савецкай Расіяй і Германіяй, паводле якой германскія войскі павінны былі пакінуць тэрыторыі на ўсход ад [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У дакументах падкрэслівалася, што гэты дагавор парушае правы беларускага народа на незалежнасць і непадзельнасць Беларусі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=110}}. У кастрычніку-лістападзе 1918 года, у сувязі з хуткім набліжэннем войскаў [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], дзейнасць камітэта ў Магілёве была згорнута{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. Ратуючыся ад магчымых рэпрэсій з боку бальшавікоў, частка кіраўніцтва, у тым ліку Міхаіл Кахановіч, эвакуіравалася ў Мінск, а пазней перабралася ў [[Вільня|Вільню]]{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=111}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|артыкул=Беларускі нацыянальны камітэт (БНК)|старонкі=453|аўтар=[[У.​ В.​ Ляхоўскі|Ляхоўскі У.​ В.​]]|ref=БелЭн}} * {{кніга|ref=Пушкін, Агееў|спасылка=https://www.bgut.by/sites/default/files/userfiles/EF/GD/files/85-2017_ageeu_a_r_pushkin_i_a_gram_supolnasc_2017_03.pdf|аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Пушкін|Пушкін І. А.]], [[Аляксандр Рыгоравіч Агееў|Агееў А. Р.]]|загаловак=Грамадзянская супольнасць і дзяржава. Станаўленне беларускага самакіравання|год=2017|месца=Магілёў|выдавецтва=МДУХ|старонак=182|isbn=978-985-6985-90-7}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Беларускі нацыянальны камітэт у Магілёве}} [[Катэгорыя:Беларускія грамадскія арганізацыі]] [[Катэгорыя:1917 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:Беларускі нацыянальны рух]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] rgr528h31ka4psr79jx4o1ckzld50fk 5163199 5163198 2026-07-09T09:28:15Z M.L.Bot 261 5163199 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Беларускі нацыянальны камітэт у Магілёве |абрэвіятура = БНК / МБК |назва на мове арыгінала = Магілёўскі Беларускі Камітэт |лагатып = |выява = |арыгінал = |дата заснавання = 23 сакавіка 1917 |дата роспуску = лістапад 1918 |колькасць удзельнікаў = некалькі соцень (1917) |тып = грамадска-палітычная і культурна-асветная арганізацыя |назва пасады кіраўніка = Старшыня |кіраўнік = * [[І. І. Рэут]] (красавік — кастрычнік 1917) * [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|М. С. Кахановіч]] (кастрычнік 1917 — лістапад 1918) |назва цэнтра = |цэнтр = |узнагароды = |афіцыйны сайт = |місія = |сфера дзейнасці = [[палітыка]], [[асвета]], [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|нацыянальнае адраджэнне]] |месца знаходжання = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}, [[Магілёў]] }} '''Белару́скі нацыяна́льны камітэ́т''' ('''БНК'''), таксама вядомы як '''Магілёўскі беларускі камітэт (МБК)''', '''Магілёўскі беларускі арганізацыйны камітэт''', '''Магілёўская беларуская рада''' — беларуская грамадска-палітычная і культурна-асветная арганізацыя, якая дзейнічала ў [[Магілёў|Магілёве]] ў 1917—1918 гадах. З’яўлялася першай нацыянальнай дэмакратычнай палітычнай арганізацыяй беларусаў на ўсходзе краіны{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=112}}. Створаны 17 красавіка 1917 года{{sfn|БелЭн|1996|с=453}} (паводле іншых звестак, устаноўчы сход адбыўся яшчэ 23 сакавіка{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=57}}). == Гісторыя стварэння і структура == Пачатак арганізацыі быў пакладзены 23 сакавіка 1917 года на сходзе «асоб, што прызнаюць сябе беларусамі», які адбыўся на кватэры адваката [[І. І. Рэут|Івана Рэута]]. На гэтым пасяджэнні быў створаны Магілёўскі Беларускі гурток, які першапачаткова налічваў 12 асоб. Яго першымі членамі сталі ксёндз [[Данат Лапошка]], [[Вікенцій Раум]], [[Іван Аляксееў]], [[Афанасій Галаўнёў]], [[Уладзіслаў Пучынскі]], [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|Міхаіл Кахановіч]], [[Валерыян Какашынскі]], [[Вікенцій Кміта]], ксёндз [[Пётр Краўяліс]], [[Антон Куніцкі]], [[Антон Жабінскі]] і Іван Рэут{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=57}}. [[Файл:Адозва і статуты (Воззвания и уставы) Магілёўскага беларускага камітэта 1917.pdf|міні|злева|Адозва і статуты Магілёўскага беларускага камітэта, 1917 года (7 старонак).]] 31 сакавіка 1917 года на пасяджэнні ў будынку Магілёўскага павятовага з’езда пад старшынствам [[Мікалай Пахомаў|Мікалая Пахомава]] быў выбраны арганізацыйны камітэт. 4 красавіка адбыўся сход, на якім было абрана кіраўніцтва арганізацыі. Старшынёй стаў прысяжны павераны Іван Рэут, яго намеснікам — беларускі гісторык і археограф [[Дзмітрый Іванавіч Даўгяла|Дзмітрый Даўгяла]], сакратаром — студэнт [[М. Кажамяка]], скарбнікам — член акруговага суда [[І. Раманкевіч]]. Усяго ў камітэт увайшлі 24 асобы, а ва ўправу — 12 чалавек. Для працы былі створаны спецыяльныя секцыі: палітычная, этнаграфічная, школьная, культурна-асветніцкая, арганізацыйная і фінансавая. 15 красавіка была пададзена заява з просьбай зарэгістраваць арганізацыю, і ўжо 24 красавіка 1917 года яна атрымала афіцыйнае пасведчанне аб рэгістрацыі пад нумарам 247{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=60-61}}. У складзе арганізацыі дзейнічалі выкладчыкі навучальных устаноў горада, работнікі суда, архіва, бібліятэк, чыгункі, земскіх і гарадскіх устаноў{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. == Палітычная дзейнасць == Мэтай камітэта першапачаткова з’яўлялася аб’яднанне беларускага насельніцтва Магілёўскай губерні для падтрымкі [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада]], арганізацыі выбараў ва [[Устаноўчы сход (Расія)|Усерасійскі Устаноўчы сход]], а таксама эканамічнага і культурнага ўладкавання Беларусі. На пачатку дзейнасці камітэт выступаў за аўтаномію ў складзе Федэратыўнай Расійскай Рэспублікі і за ўтварэнне Краёвай Беларускай Рады, а з 1918 года — за [[Незалежнасць Беларусі|дзяржаўную незалежнасць Беларусі]]{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=81}}. Прадстаўнікі камітэта [[Міхаіл Кахановіч]] і [[Данат Лапошка]] бралі актыўны ўдзел у [[З’езд беларускіх нацыянальных арганізацый (1917)|З’ездзе беларускіх нацыянальных арганізацый]], які адбыўся ў [[Мінск]]у 25—27 сакавіка 1917 года. Міхаіл Кахановіч быў абраны сакратаром этнаграфічнай камісіі з’езда, якая вызначала межы Беларусі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=58-59}}. У жніўні 1917 года камітэт прыняў удзел у дэмакратычных выбарах у Магілёўскую гарадскую думу. Была распрацавана «Муніцыпальная праграма», якая ўключала харчовае, жыллёвае і школьнае пытанні. За беларускі спіс прагаласавалі каля 2,1 тысячы гараджан, што дазволіла камітэту атрымаць 6 месцаў з 64 і стварыць Беларускі Камітэт гласных Гарадской Думы{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=69-71}}. Восенню 1917 года члены камітэта ўвайшлі ў адзіны выбарчы спіс беларускіх арганізацый Магілёўскай губерні на выбарах ва Усерасійскі Устаноўчы сход{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=75}}. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкага перавароту]] ў Петраградзе, прадстаўнікі камітэта не прызналі ўладу [[Бальшавікі|бальшавікоў]] і 28 кастрычніка 1917 года ўвайшлі ў склад антыбальшавіцкага Магілёўскага губернскага камітэта грамадскай бяспекі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=77}}. Спробы пераўтварыць камітэт у губернскі цэнтр беларускіх нацыянальных арганізацый не мелі поспеху{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. У снежні 1917 года члены камітэта ўдзельнічалі ў працы [[Першы Усебеларускі з’езд|Першага Усебеларускага з’езда]] ў Мінску{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=81}}. == Культурна-асветніцкая дзейнасць == Камітэт надаваў вялікую ўвагу пытанням беларускай мовы і нацыянальнай адукацыі. У чэрвені 1917 года ў Магілёве былі арганізаваны «Дні вольнай Беларусі», прымеркаваныя да свята [[Купалле|Купалля]]. Вуліцы горада былі ўпрыгожаны плакатамі і нацыянальнымі беларускімі сцягамі, праводзіўся збор сродкаў на патрэбы беларускага руху. У выніку было сабрана больш за дзве тысячы рублёў{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=64}}. Восенню 1917 года члены камітэта распрацавалі і выдалі «Праграму па гісторыі Беларускага народа», якая прызначалася для сярэдніх навучальных устаноў, настаўніцкіх інстытутаў і самаадукацыі. У лістападзе 1917 года камітэт разаслаў гэтую праграму ў 78 навучальных устаноў розных гарадоў Беларусі. Гэта быў адзін з першых дакументаў у краіне, у якім сістэматычна і метадычна прапаноўвалася выкладанне гісторыі беларускага народа{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=73-75}}. == Падтрымка Беларускай Народнай Рэспублікі == З цягам часу погляды кіраўніцтва камітэта эвалюцыянавалі ад ідэі дзяржаўнай аўтаноміі да поўнай незалежнасці Беларусі. 31 сакавіка 1918 года ў [[Будынак Марыінскай гімназіі (Магілёў)|будынку Марыінскай гімназіі]] ў Магілёве адбыўся агульны сход гараджан пад старшынствам Міхаіла Кахановіча. На сходзе прысутнічала каля 400 дэлегатаў ад розных прафесійных, нацыянальных і культурных арганізацый. Удзельнікі сходу амаль аднагалосна прынялі рашэнне аб падтрымцы стварэння [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] і прызнанні ўлады Цэнтральнай Беларускай Рады. Пасля гэтага Магілёўскі Беларускі Камітэт быў пераўтвораны ў Магілёўскую Беларускую Раду{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=97-98}}. У верасні 1918 года кіраўніцтва Магілёўскай Беларускай Рады накіравала афіцыйныя пратэсты ўрадам РСФСР і [[Украінская дзяржава|Украінскай дзяржавы]] супраць дадатковай дамовы паміж Савецкай Расіяй і Германіяй, паводле якой германскія войскі павінны былі пакінуць тэрыторыі на ўсход ад [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У дакументах падкрэслівалася, што гэты дагавор парушае правы беларускага народа на незалежнасць і непадзельнасць Беларусі{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=110}}. У кастрычніку-лістападзе 1918 года, у сувязі з хуткім набліжэннем войскаў [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], дзейнасць камітэта ў Магілёве была згорнута{{sfn|БелЭн|1996|с=453}}. Ратуючыся ад магчымых рэпрэсій з боку бальшавікоў, частка кіраўніцтва, у тым ліку Міхаіл Кахановіч, эвакуіравалася ў Мінск, а пазней перабралася ў [[Вільня|Вільню]]{{sfn|Пушкін, Агееў|2017|с=111}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|артыкул=Беларускі нацыянальны камітэт (БНК)|старонкі=453|аўтар=[[У.​ В.​ Ляхоўскі|Ляхоўскі У.​ В.​]]|ref=БелЭн}} * {{кніга|ref=Пушкін, Агееў|спасылка=https://www.bgut.by/sites/default/files/userfiles/EF/GD/files/85-2017_ageeu_a_r_pushkin_i_a_gram_supolnasc_2017_03.pdf|аўтар=[[Ігар Аляксандравіч Пушкін|Пушкін І. А.]], [[Аляксандр Рыгоравіч Агееў|Агееў А. Р.]]|загаловак=Грамадзянская супольнасць і дзяржава. Станаўленне беларускага самакіравання|год=2017|месца=Магілёў|выдавецтва=МДУХ|старонак=182|isbn=978-985-6985-90-7}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Беларускі нацыянальны камітэт у Магілёве}} [[Катэгорыя:Беларускія грамадскія арганізацыі]] [[Катэгорыя:1917 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:Беларускі нацыянальны рух]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёва]] 8cvnqfr6yfpjr488h4dmh2c5cfm4whi 0 282563 5163002 5128455 2026-07-08T17:14:48Z Антон 740 76022 удакладненне, вікіфікацыя 5163002 wikitext text/x-wiki '''Бенефі́с''' (ад {{lang-fr|bénéfice}} — прыбытак, карысць) — [[спектакль]], які ладзілі ў гонар аднаго ці некалькіх выступоўцаў-акцёраў (напрыклад, як выраз прызнання майстэрства бенефіцыянта<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Бенефициант}}</ref>) ці работнікаў [[тэатр]]а. Увесь збор ад мерапрыемства (поўны бенефіс) ці частка яго (паўбенефіс) цалкам паступаў у карысць гэтага чалавека — за вылікам расходаў па спектаклі. Спачатку гэта былі прадстаўленні ў кошт аднаразовай матэрыяльнай дапамогі якому-небудзь акцёру, але з часам ператварыліся ў род неафіцыйнай надбаўкі да жалавання. == Гісторыя == Першы бенефіс адбыўся ў [[Францыя|Францыі]] ў [[1735]] годзе. У [[Расійская імперыя|Расіі]] ўвайшлі ў практыку з 1783 года (да 1809 года дазваляліся таксама драматургам і кампазітарам). У далейшым, калі ўсе тэатры ў [[Савецкі Саюз|Савецкім Саюзе]] былі нацыяналізаваны, форма бенефісаў, якая прадугледжвае персанальнае матэрыяльнае ўзнагароджанне, была скасаваная ў 1925 годзе пастановай V Усесаюзнага з’езда прафсаюза работнікаў мастацтваў<ref>Советская Театральная Энциклопедия, с. 69</ref>. На тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] вядомыя з сярэдзіны XIX стагоддзя. 3 другой паловы 1980-х гадоў пачалі аднаўляцца<ref>{{Крыніцы/БелЭн|3к|Бенефіс||97}}</ref>. У цяперашні час тэатральныя бенефісы адраджаюцца. Паступова з’явіўся другі, пераносны сэнс слова. Так сталі называць любы ўдалы выступ — не толькі акцёрскі, а, скажам, спартыўнай каманды, а часам удалы ўдзел у якой-небудзь справе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Бенефіс||97}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Тэатр]] igupmskprwh7a6zz3bhqwgfy1tryh4d 0 282748 5163028 4767473 2026-07-08T19:12:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163028 wikitext text/x-wiki {{ДД | імя = Мікалай Канстанцінавіч Ананьеў | жанчына = | выява = | памер = | подпіс = | тытул = [[Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь|Міністр спорту і турызму Рэспублікі Беларусь]] | сцяг = Flag of Belarus.svg | сцяг2 = Ministry of sport and tourism in Belarus.jpg | перыядпачатак = [[16 сакавіка]] [[1998]] | перыядканец = [[16 красавіка]] [[1999]] | прэзідэнт = [[Аляксандр Лукашэнка]] | прэм'ер = [[Сяргей Лінг]] | папярэднік = [[Уладзімір Іосіфавіч Макейчык|Уладзімір Макейчык]] | пераемнік = [[Яўген Мікалаевіч Ворсін|Яўген Ворсін]] | дата нараджэння = 12.4.1949 | месца нараджэння = г. [[Асіповічы]], [[Магілёўская вобласць]] | дата смерці = | месца смерці = | нацыянальнасць = | назва_палітычнай_арганізацыі = <!-- Рух, Аб'яднанне, і пад. Неабавязковы. Па змоўчанні — «Партыя» --> | партыя = | муж = | жонка = | сужэнец = | дзеці = | бацька = | маці = | род = | адукацыя = [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры]] ([[1975]])<br/>[[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія]] ([[1989]]) | рэлігія = | аўтограф = | узнагароды = }} {{Цёзкі2|Ананьеў}} '''Мікала́й Канстанці́навіч Ана́ньеў''' (нар. {{ДН|12|4|1949}}, {{МН|Асіповічы|ў Асіповічах|}}) — беларускі дзяржаўны дзеяч, былы [[Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь|міністр спорту і турызму Рэспублікі Беларусь]] ([[1998]]—[[1999]]). == Біяграфія == У [[1975]] скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|Беларускі дзяржаўны ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга інстытут фізічнай культуры]], у [[1989]] — [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію]]. Працоўную дзейнасць пачаў у [[1965]] годзе рабочым вагоннага дэпо, пасля службы ў Савецкай арміі працаваў на чыгуначнай станцыі Асіповічы. [[1970]]—[[1971]] — узначальваў камітэт па фізкультуры і спорце пры Асіповіцкім райвыканкаме. 1971-[[1979]] — Завуч, старшы трэнер па баскетболе Асіповіцкай ДЮСШ. 1979-[[1986]] — Працаваў на розных пасадах у Асіповіцкім гаркаме КПБ і райвыканкаме. 1986-[[1987]] — Намеснік старшыні Асіповіцкага райвыканкама. 1987-[[1997]] — Старшыня камітэта па фізічнай культуры і спорце [[Магілёўскі аблвыканкам|Магілёўскага аблвыканкама]]. 1997-[[1998]] — Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па пытаннях фізічнай культуры, спорту і развіцця турызму. У 1998-[[1999]] — Міністр спорту і турызму Рэспублікі Беларусь<ref>[https://archive.today/20151011162453/http://pravo.newsby.org/belarus/ukaz4/uk037.htm Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 16 сакавіка 1998 № 117 «Аб прызначэнні М. К. Ананьева Міністрам спорту і турызму Рэспублікі Беларусь»]</ref><ref>{{Cite web |url=http://laws.newsby.org/documents/ukazp/pos05/ukaz05308.htm |title=Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 16 красавіка 1999 г. № 224 «Аб вызваленні М. К. Ананьева ад пасады Міністра спорту і турызму Рэспублікі Беларусь» |access-date=11 кастрычніка 2015 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305075003/http://laws.newsby.org/documents/ukazp/pos05/ukaz05308.htm |url-status=dead }}</ref>. У [[2000]]—[[2001]] — Намеснік начальніка Апарату Прадстаўніцтва Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі. 3 кастрычніка 2001 года распараджэннем прэзідэнта прызначаны памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па пытаннях фізічнай культуры, спорту і развіцця турызму, [[9 ліпеня]] [[2004]] г. вызвалены ад пасады памочніка. Быў прызначаны дырэктарам [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскага вучылішча алімпійскага рэзерву]]. [[22 студзеня]] [[2010]] года прэзідэнт даў згоду на прызначэнне генеральным дырэктарам дзяржаўнай установы «[[Мінск-Арэна|Шматпрофільны культурна-спартыўны комплекс Мінск-Арэна]]». [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]]. Старшыня Беларускага саюза канькабежцаў. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20170509064939/http://www.noc.by/about/guide/ananjev Старонка на сайце НАКа] {{Міністры спорту і турызму Рэспублікі Беларусь}} {{DEFAULTSORT:Ананьеў Мікалай}} [[Катэгорыя:Міністры спорту і турызму Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДУФК]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі]] [[Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Беларусі]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Асіповічаў]] rch9r3efr6y6kf2bzp73oezlof9t36q 0 285709 5163176 4442979 2026-07-09T08:59:55Z D.L.M.I. Bel 33064 /* Беларусь */ 5163176 wikitext text/x-wiki Назву '''Падсо́сна''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Віцебская вобласць]] ** [[Падсосна (Пастаўскі раён)|Падсосна]] — былы хутар у [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] * [[Мінская вобласць]] ** [[Падсосна (Чэрвеньскі раён)|Падсосна]] — вёска ў [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскім раёне]] == Азёры == * [[Падсосна (возера)|Падсосна]] — возера ў [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкім раёне]] {{Неадназначнасць}} 7shwpgxmakuwzyuw626dq8jmh457ola 0 289774 5162997 4064697 2026-07-08T16:47:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162997 wikitext text/x-wiki {{ДД | імя = Мікалай Азаматаў | жанчына = | выява = | подпіс = | тытул = Старшыня [[Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь]] | сцяг = Flag of Belarus.svg | сцяг2 = Bel_vpk.gif | перыядпачатак = [[30 снежня]] [[2003]] | перыядканец = [[4 снежня]] [[2009]] | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = [[Аляксандр Лукашэнка]] | прэм'ер = [[Сяргей Сідорскі]] | папярэднік = ''пасада заснаваная'' | пераемнік = [[Сяргей Гурулёў]] | тытул_2 = | сцяг_2 = | сцяг2_2 = | перыядпачатак_2 = | перыядканец_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | прэзідэнт_2 = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | выбарчая_акруга = | нацыянальнасць = | партыя = | муж = | бацька = | жонка = | прафесія = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | каментар = }} {{цёзкі2|Азаматаў}} '''Мікала́й Ілья́савіч Азама́таў''' (нар. {{ДН|||1938}} у ауле Адамій Чырвонагвардзейскага раёна, [[Краснадарскі край]]) — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы старшыня [[Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь]] ([[2003]]—[[2009]]). == Біяграфія == У [[1967]] годзе скончыў [[Беларускі дзяржаўны універсітэт]]. [[Член-карэспандэнт]] Міжнароднай акадэміі інфарматызацыі і Беларускай інжынерна-тэхнічнай акадэміі. [[Ганаровы радыст СССР]]. У 1967—[[1976]] — начальнік тэхнічнага бюро, вядучы інжынер, начальнік лабараторыі, намеснік начальніка, начальнік аддзела на Мінскім электрамеханічным заводзе. У 1976—[[1987]] — намеснік начальніка аддзялення, начальнік комплекснага тэматычнага аддзялення, першы намеснік дырэктара па навуковай рабоце — галоўны інжынер [[НДІ СА|Навукова-даследчага інстытута сродкаў аўтаматызацыі]]. У 1987—[[1998]] гадах — першы намеснік генеральнага дырэктара па навуковай рабоце — галоўны інжынер НВА (з [[1996]] года ДНВА) «Агат» — першы намеснік дырэктара па навуковай рабоце — галоўны інжынер НДІ СА (з 1996 года ДП «НДІ СА»). У 1998—[[2003]] гадах — генеральны дырэктар ДНВА «Агат» — дырэктар ДП «НДІ СА», генеральны канструктар па аўтаматызаваным сістэмам кіравання і інфармацыйных тэхналогіях [[Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь]] — генеральны дырэктар ДНВА «Агат» — дырэктар УП «НДІ СА». [[30 снежня]] [[2003]] года прызначаны старшынёй утвораннага Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь.<ref>{{Cite web |url=http://arc.pravoby.info/documentb/part4/aktb4252.htm |title=Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 30 снежня 2003 года № 600 «Аб прызначэнні М. І. Азаматава Старшынёй Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь»{{ref-ru}} |access-date=1 лістапада 2015 |archive-date=27 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127201450/http://arc.pravoby.info/documentb/part4/aktb4252.htm |url-status=dead }}</ref> [[4 снежня]] [[2009]] вызвалены ад пасады старшыні Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта ў сувязі з выхадам у адстаўку.<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-292/2009-292(006-023).pdf Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 4снежня 2009 года № 574 «Аб вызваленні М. І. Азаматава ад пасады Старшыні Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь»{{ref-ru}}]</ref> == Навуковая дзейнасць == Аўтар 69 навуковых прац, у тым ліку 12 вынаходак. == Узнагароды == Узнагароджаны ордэнам [[Ордэн «Знак Пашаны»|«Знак Пашаны»]], [[Ордэн Айчыны|ордэнам Айчыны III ступені]], двума медалямі. [[Заслужаны работнік прамысловасці Рэспублікі Беларусь]]. Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] у галіне навукі і тэхнікі (2002, у аўтарскім калектыве) — ''за працу «Распрацоўка, асваенне ў вытворчасці і экспартная пастаўка новага пакалення палявой аўтаматызаванай сістэмы кіравання групоўкай ракетных войск»''. {{зноскі}} == Спасылкі == * http://who.bdg.by/obj.php?kod=412{{Недаступная спасылка}} {{DEFAULTSORT:Азаматаў Мікалай Ільясавіч}} [[Катэгорыя:Старшыні Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Заслужаныя работнікі прамысловасці Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі]] {{Старшыні Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь}} {{Бібліяінфармацыя}} 1vhkt506y8f2zra67e5xhrbzsl8eot1 0 293735 5163094 5002715 2026-07-09T03:51:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163094 wikitext text/x-wiki '''Мінскі крэматорый''' — адзіны ў Беларусі [[крэматорый]], які знаходзіцца на тэрыторыі Паўночных могілак па-за межамі [[Мінск]]а. Заснаваны [[1 жніўня]] [[1986]] года. На пачатак 2011 года ў ім праведзена больш 76 тыс. [[крэмацыя|крэмацый]]<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=http://ritorg.by/minskiy-krematoriy.html|title=Минский крематорий|website=ritorg.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927204655/http://ritorg.by/minskiy-krematoriy.html|archive-date=2023-09-27|access-date=2025-06-03}}</ref>. == Структура крэматорыя<ref>[http://ritorg.by/minskiy-krematoriy.html Минский крематорий] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230927204655/http://ritorg.by/minskiy-krematoriy.html |date=27 верасня 2023 }} // Ritorg.by</ref> == Мінскі крэматорый складаецца з рытуальнай часткі, у якую ўваходзяць 3 рытуальныя залы, адміністрацыйна-пабытовы цэх і цэх крэмацыі з 4 пячамі. Вакол асноўнага будынка знаходзяцца калумбарныя сцены і сектар з 19 склепаў. У рытуальным корпусе таксама знаходзіцца магазін рытуальных прыналежнасцяў. Уласна рытуальныя залы не маюць пэўнай рэлігійнай ці сімвалічнай атрыбутыкі, акрамя упрыгожання пастамента для труны [http://nn.by/?c=ar&i=101656&lang=ru]. == Цікавыя факты пра мінскі крэматорый<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=101656&lang=ru Минский крематорий: круглосуточно, с одним выходным в год] // Наша Ніва 17 снежня 2012 г.</ref> == * Акрамя жыхароў Беларусі платна крэміруюць жыхароў Расіі і краін Балтыі. * У крэматорыі захоўваецца 75 кінутых урн. * Каштоўныя металы, якія застаюцца пасля крэмацыі, здаюцца ў лабараторыю БДУ на пераапрацоўку. {{зноскі}} {{Могілкі Мінска}} [[Катэгорыя:Могілкі Мінска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1986 годзе]] [[Катэгорыя:1986 год у Мінску]] engnbus9g3llrsq7u4k2yzrbbcbfbzn 0 344356 5162947 3708044 2026-07-08T12:59:22Z Ueschar 151377 арфаграфія, вычытка 5162947 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч|маці=Мэры Уінгейт Пікерынг|бацька=Тымаці Пікерынг|жонка=Рэбэка Уайт Пікерынг}} '''Тымаці Пі́керынг''' ({{lang-en|Timothy Pickering}}; [[17 ліпеня]] [[1745]] — [[29 студзеня]] [[1829]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] палітык, 3-і [[дзяржаўны сакратар ЗША]] ў 1795—1800 гадах. == Біяграфія == === Раннія гады === Пікерынг нарадзіўся ў [[Сейлем (Масачусетс)|Сейлеме]], штат [[Масачусетс]], у сям’і дыякана Тымаці Пікерынга і Мэры Уінгейт Пікерынг. Ён быў адным з дзевяці дзяцей. Яго малодшы брат [[Джон Пікерынг]] пазней стаў спікерам Палаты прадстаўнікоў Масачусетса. Тымаці вучыўся ў гімназіі Сейлема, а ў 1763 годзе скончыў [[Гарвардскі ўніверсітэт]]. Сейлемскі ўнітарыянскі святар [[Уільям Бэнтлі]] пісаў пра Пікерынга, што той «з юнацтва быў прамым, уважлівым і ўпартым». Пасля заканчэння Гарвардскага ўніверсітэта Пікерынг вярнуўся ў Сейлем, дзе працаваў гарадскім [[Пісар|пісарам]]. У [[1768]] годзе яго прынялі ў калегію адвакатаў Масачусетса, а ў [[1774]] годзе прызначылі суддзёй. 8 красавіка [[1776]] года Тымаці Пікерынг ажаніўся з Рэбэкай Уайт. У студзені 1766 года Пікерынг стаў лейтэнантам корпуса апалчэння акругі Эсэкс у Масачусетсе. Праз тры гады ён атрымаў званне капітана. У 1769 годзе Пікерынг апублікаваў свае прапановы ў газеце ''Essex Gazette''. === Вайна за незалежнасць === У снежні 1776 года Пікерынг узначальваў корпус апалчэння Эсэкса, калі [[генерал]] [[Джордж Вашынгтан]] прапанаваў яму пасаду генерал-ад’ютанта ў Кантынентальнай арміі. На гэтай пасадзе ён курыраваў устаноўку «Вялікага ланцуга», выкаванага на Стырлінгскім металургічным заводзе. У жніўні 1780 года Кантынентальны кангрэс абраў Пікерынга [[Генерал-кватэрмайстр|генерал-кватэрмайстрам]]. === Пасля вайны === Пасля заканчэння вайны Пікерынг заснаваў некалькі прадпрыемстваў, якія не мелі поспеху. У 1783 годзе разам з Сэмюэлем Ходжданам ён стварыў камерцыйнае таварыства, якое праз два гады спыніла дзейнасць. У 1786 годзе Пікерынг пераехаў у Ваёмінгскую даліну ў [[Пенсільванія|Пенсільваніі]], дзе займаў шэраг пасад у акрузе Лузерн. Калі ён паспрабаваў выселіць пасяленцаў з [[Канектыкут|Канектыкута]], яго ўзялі ў закладнікі і ўтрымлівалі дзевятнаццаць дзён. У 1787 годзе Пікерынг удзельнічаў у Пенсільванскім канвенце па пытанні ратыфікацыі [[Канстытуцыя ЗША|Канстытуцыі ЗША]]. У 1794 годзе ён удзельнічаў у падпісанні Канандэйгуанскага дагавора. === Член кабінета === У 1791 годзе Вашынгтон прызначыў Тымаці Пікерынга генеральным паштмайстрам ЗША. На гэтай пасадзе ён заставаўся да 1795 года. У 1795—1800 гадах Пікерынг займаў пасаду дзяржаўнага сакратара ЗША. У 1799 годзе ён наняў асабістага сакратара Джозефа Дэні. Пасля канфлікту з прэзідэнтам [[Джон Адамс|Джонам Адамсам]] праз план мірнага ўрэгулявання адносін з [[Францыя|Францыяй]] Пікерынг быў адхілены ад пасады. У 1803 годзе яго прызначылі сенатарам ЗША ад штата Масачусетс; ён прадстаўляў Федэралісцкую партыю. У 1812 годзе Пікерынга абралі ў Палату прадстаўнікоў ЗША, дзе ён працаваў да 1817 года.{{зноскі}} {{Дзяржаўныя сакратары ЗША}} {{Ваенныя міністры ЗША}} {{Кабінет Джорджа Вашынгтона}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША]] [[Катэгорыя:Ваенныя міністры ЗША]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда]] {{DEFAULTSORT:Пікерынг Цімаці}} par0efdrhpv2ilp1kw1thhpvdrbc7xe 5162949 5162947 2026-07-08T12:59:59Z Ueschar 151377 5162949 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч|маці=Мэры Уінгейт Пікерынг|бацька=Тымаці Пікерынг|жонка=Рэбэка Уайт Пікерынг}} '''Тымаці Пі́керынг''' ({{lang-en|Timothy Pickering}}; [[17 ліпеня]] [[1745]] — [[29 студзеня]] [[1829]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] палітык, 3-і [[дзяржаўны сакратар ЗША]] ў 1795—1800 гадах. == Біяграфія == === Раннія гады === Пікерынг нарадзіўся ў [[Сейлем (Масачусетс)|Сейлеме]], штат [[Масачусетс]], у сям’і дыякана Тымаці Пікерынга і Мэры Уінгейт Пікерынг. Ён быў адным з дзевяці дзяцей. Яго малодшы брат [[Джон Пікерынг]] пазней стаў спікерам Палаты прадстаўнікоў Масачусетса. Тымаці вучыўся ў гімназіі Сейлема, а ў 1763 годзе скончыў [[Гарвардскі ўніверсітэт]]. Сейлемскі ўнітарыянскі святар [[Уільям Бэнтлі]] пісаў пра Пікерынга, што той «з юнацтва быў прамым, уважлівым і ўпартым». Пасля заканчэння Гарвардскага ўніверсітэта Пікерынг вярнуўся ў Сейлем, дзе працаваў гарадскім пісарам. У [[1768]] годзе яго прынялі ў калегію адвакатаў Масачусетса, а ў [[1774]] годзе прызначылі суддзёй. 8 красавіка [[1776]] года Тымаці Пікерынг ажаніўся з Рэбэкай Уайт. У студзені 1766 года Пікерынг стаў лейтэнантам корпуса апалчэння акругі Эсэкс у Масачусетсе. Праз тры гады ён атрымаў званне капітана. У 1769 годзе Пікерынг апублікаваў свае прапановы ў газеце ''Essex Gazette''. === Вайна за незалежнасць === У снежні 1776 года Пікерынг узначальваў корпус апалчэння Эсэкса, калі [[генерал]] [[Джордж Вашынгтан]] прапанаваў яму пасаду генерал-ад’ютанта ў Кантынентальнай арміі. На гэтай пасадзе ён курыраваў устаноўку «Вялікага ланцуга», выкаванага на Стырлінгскім металургічным заводзе. У жніўні 1780 года Кантынентальны кангрэс абраў Пікерынга [[Генерал-кватэрмайстр|генерал-кватэрмайстрам]]. === Пасля вайны === Пасля заканчэння вайны Пікерынг заснаваў некалькі прадпрыемстваў, якія не мелі поспеху. У 1783 годзе разам з Сэмюэлем Ходжданам ён стварыў камерцыйнае таварыства, якое праз два гады спыніла дзейнасць. У 1786 годзе Пікерынг пераехаў у Ваёмінгскую даліну ў [[Пенсільванія|Пенсільваніі]], дзе займаў шэраг пасад у акрузе Лузерн. Калі ён паспрабаваў выселіць пасяленцаў з [[Канектыкут|Канектыкута]], яго ўзялі ў закладнікі і ўтрымлівалі дзевятнаццаць дзён. У 1787 годзе Пікерынг удзельнічаў у Пенсільванскім канвенце па пытанні ратыфікацыі [[Канстытуцыя ЗША|Канстытуцыі ЗША]]. У 1794 годзе ён удзельнічаў у падпісанні Канандэйгуанскага дагавора. === Член кабінета === У 1791 годзе Вашынгтон прызначыў Тымаці Пікерынга генеральным паштмайстрам ЗША. На гэтай пасадзе ён заставаўся да 1795 года. У 1795—1800 гадах Пікерынг займаў пасаду дзяржаўнага сакратара ЗША. У 1799 годзе ён наняў асабістага сакратара Джозефа Дэні. Пасля канфлікту з прэзідэнтам [[Джон Адамс|Джонам Адамсам]] праз план мірнага ўрэгулявання адносін з [[Францыя|Францыяй]] Пікерынг быў адхілены ад пасады. У 1803 годзе яго прызначылі сенатарам ЗША ад штата Масачусетс; ён прадстаўляў Федэралісцкую партыю. У 1812 годзе Пікерынга абралі ў Палату прадстаўнікоў ЗША, дзе ён працаваў да 1817 года.{{зноскі}} {{Дзяржаўныя сакратары ЗША}} {{Ваенныя міністры ЗША}} {{Кабінет Джорджа Вашынгтона}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША]] [[Катэгорыя:Ваенныя міністры ЗША]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда]] {{DEFAULTSORT:Пікерынг Цімаці}} 7c21fmlcpho3wpj1kwn6348u0kx120h 5162950 5162949 2026-07-08T13:02:52Z Ueschar 151377 вычытка 5162950 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч|маці=Мэры Уінгейт Пікерынг|бацька=Тымаці Пікерынг|жонка=Рэбэка Уайт Пікерынг|дзеці=Джон Пікерынг, Мэры Пікерынг, Генры Пікерынг, Элізабэт Пікерынг Дорсі, Актавій Пікерынг і Тымаці Пікерынг}} '''Тымаці Пі́керынг''' ({{lang-en|Timothy Pickering}}; [[17 ліпеня]] [[1745]] — [[29 студзеня]] [[1829]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] палітык, 3-і [[дзяржаўны сакратар ЗША]] ў 1795—1800 гадах. == Біяграфія == === Раннія гады === Пікерынг нарадзіўся ў [[Сейлем (Масачусетс)|Сейлеме]], штат [[Масачусетс]], у сям’і дыякана Тымаці Пікерынга і Мэры Уінгейт Пікерынг. Ён быў адным з дзевяці дзяцей. Яго малодшы брат [[Джон Пікерынг]] пазней стаў спікерам Палаты прадстаўнікоў Масачусетса. Тымаці вучыўся ў гімназіі Сейлема, а ў 1763 годзе скончыў [[Гарвардскі ўніверсітэт]]. Сейлемскі ўнітарыянскі святар [[Уільям Бэнтлі]] пісаў пра Пікерынга, што той «з юнацтва быў прамым, уважлівым і ўпартым». Пасля заканчэння Гарвардскага ўніверсітэта Пікерынг вярнуўся ў Сейлем, дзе працаваў гарадскім пісарам. У [[1768]] годзе яго прынялі ў калегію адвакатаў Масачусетса, а ў [[1774]] годзе прызначылі суддзёй. 8 красавіка [[1776]] года Тымаці Пікерынг ажаніўся з Рэбэкай Уайт. У студзені 1766 года Пікерынг стаў лейтэнантам корпуса апалчэння акругі Эсэкс у Масачусетсе. Праз тры гады ён атрымаў званне капітана. У 1769 годзе Пікерынг апублікаваў свае прапановы ў газеце ''Essex Gazette''. === Вайна за незалежнасць === У снежні 1776 года Пікерынг узначальваў корпус апалчэння Эсэкса, калі [[генерал]] [[Джордж Вашынгтан]] прапанаваў яму пасаду генерал-ад’ютанта ў Кантынентальнай арміі. На гэтай пасадзе ён курыраваў устаноўку «Вялікага ланцуга», выкаванага на Стырлінгскім металургічным заводзе. У жніўні 1780 года Кантынентальны кангрэс абраў Пікерынга [[Генерал-кватэрмайстр|генерал-кватэрмайстрам]]. === Пасля вайны === Пасля заканчэння вайны Пікерынг заснаваў некалькі прадпрыемстваў, якія не мелі поспеху. У 1783 годзе разам з Сэмюэлем Ходжданам ён стварыў камерцыйнае таварыства, якое праз два гады спыніла дзейнасць. У 1786 годзе Пікерынг пераехаў у Ваёмінгскую даліну ў [[Пенсільванія|Пенсільваніі]], дзе займаў шэраг пасад у акрузе Лузерн. Калі ён паспрабаваў выселіць пасяленцаў з [[Канектыкут|Канектыкута]], яго ўзялі ў закладнікі і ўтрымлівалі дзевятнаццаць дзён. У 1787 годзе Пікерынг удзельнічаў у Пенсільванскім канвенце па пытанні ратыфікацыі [[Канстытуцыя ЗША|Канстытуцыі ЗША]]. У 1794 годзе ён удзельнічаў у падпісанні Канандэйгуанскага дагавора. === Член кабінета === У 1791 годзе Вашынгтон прызначыў Тымаці Пікерынга генеральным паштмайстрам ЗША. На гэтай пасадзе ён заставаўся да 1795 года. У 1795—1800 гадах Пікерынг займаў пасаду дзяржаўнага сакратара ЗША. У 1799 годзе ён наняў асабістага сакратара Джозефа Дэні. Пасля канфлікту з прэзідэнтам [[Джон Адамс|Джонам Адамсам]] праз план мірнага ўрэгулявання адносін з [[Францыя|Францыяй]] Пікерынг быў адхілены ад пасады. У 1803 годзе яго прызначылі сенатарам ЗША ад штата Масачусетс; ён прадстаўляў Федэралісцкую партыю. У 1812 годзе Пікерынга абралі ў Палату прадстаўнікоў ЗША, дзе ён працаваў да 1817 года.{{зноскі}} {{Дзяржаўныя сакратары ЗША}} {{Ваенныя міністры ЗША}} {{Кабінет Джорджа Вашынгтона}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША]] [[Катэгорыя:Ваенныя міністры ЗША]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда]] {{DEFAULTSORT:Пікерынг Цімаці}} fugciri0et12n7yeuwxybbc4d7cz20e 5162951 5162950 2026-07-08T13:03:06Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Цімаці Пікерынг]] у [[Тымаці Пікерынг]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5162950 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч|маці=Мэры Уінгейт Пікерынг|бацька=Тымаці Пікерынг|жонка=Рэбэка Уайт Пікерынг|дзеці=Джон Пікерынг, Мэры Пікерынг, Генры Пікерынг, Элізабэт Пікерынг Дорсі, Актавій Пікерынг і Тымаці Пікерынг}} '''Тымаці Пі́керынг''' ({{lang-en|Timothy Pickering}}; [[17 ліпеня]] [[1745]] — [[29 студзеня]] [[1829]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] палітык, 3-і [[дзяржаўны сакратар ЗША]] ў 1795—1800 гадах. == Біяграфія == === Раннія гады === Пікерынг нарадзіўся ў [[Сейлем (Масачусетс)|Сейлеме]], штат [[Масачусетс]], у сям’і дыякана Тымаці Пікерынга і Мэры Уінгейт Пікерынг. Ён быў адным з дзевяці дзяцей. Яго малодшы брат [[Джон Пікерынг]] пазней стаў спікерам Палаты прадстаўнікоў Масачусетса. Тымаці вучыўся ў гімназіі Сейлема, а ў 1763 годзе скончыў [[Гарвардскі ўніверсітэт]]. Сейлемскі ўнітарыянскі святар [[Уільям Бэнтлі]] пісаў пра Пікерынга, што той «з юнацтва быў прамым, уважлівым і ўпартым». Пасля заканчэння Гарвардскага ўніверсітэта Пікерынг вярнуўся ў Сейлем, дзе працаваў гарадскім пісарам. У [[1768]] годзе яго прынялі ў калегію адвакатаў Масачусетса, а ў [[1774]] годзе прызначылі суддзёй. 8 красавіка [[1776]] года Тымаці Пікерынг ажаніўся з Рэбэкай Уайт. У студзені 1766 года Пікерынг стаў лейтэнантам корпуса апалчэння акругі Эсэкс у Масачусетсе. Праз тры гады ён атрымаў званне капітана. У 1769 годзе Пікерынг апублікаваў свае прапановы ў газеце ''Essex Gazette''. === Вайна за незалежнасць === У снежні 1776 года Пікерынг узначальваў корпус апалчэння Эсэкса, калі [[генерал]] [[Джордж Вашынгтан]] прапанаваў яму пасаду генерал-ад’ютанта ў Кантынентальнай арміі. На гэтай пасадзе ён курыраваў устаноўку «Вялікага ланцуга», выкаванага на Стырлінгскім металургічным заводзе. У жніўні 1780 года Кантынентальны кангрэс абраў Пікерынга [[Генерал-кватэрмайстр|генерал-кватэрмайстрам]]. === Пасля вайны === Пасля заканчэння вайны Пікерынг заснаваў некалькі прадпрыемстваў, якія не мелі поспеху. У 1783 годзе разам з Сэмюэлем Ходжданам ён стварыў камерцыйнае таварыства, якое праз два гады спыніла дзейнасць. У 1786 годзе Пікерынг пераехаў у Ваёмінгскую даліну ў [[Пенсільванія|Пенсільваніі]], дзе займаў шэраг пасад у акрузе Лузерн. Калі ён паспрабаваў выселіць пасяленцаў з [[Канектыкут|Канектыкута]], яго ўзялі ў закладнікі і ўтрымлівалі дзевятнаццаць дзён. У 1787 годзе Пікерынг удзельнічаў у Пенсільванскім канвенце па пытанні ратыфікацыі [[Канстытуцыя ЗША|Канстытуцыі ЗША]]. У 1794 годзе ён удзельнічаў у падпісанні Канандэйгуанскага дагавора. === Член кабінета === У 1791 годзе Вашынгтон прызначыў Тымаці Пікерынга генеральным паштмайстрам ЗША. На гэтай пасадзе ён заставаўся да 1795 года. У 1795—1800 гадах Пікерынг займаў пасаду дзяржаўнага сакратара ЗША. У 1799 годзе ён наняў асабістага сакратара Джозефа Дэні. Пасля канфлікту з прэзідэнтам [[Джон Адамс|Джонам Адамсам]] праз план мірнага ўрэгулявання адносін з [[Францыя|Францыяй]] Пікерынг быў адхілены ад пасады. У 1803 годзе яго прызначылі сенатарам ЗША ад штата Масачусетс; ён прадстаўляў Федэралісцкую партыю. У 1812 годзе Пікерынга абралі ў Палату прадстаўнікоў ЗША, дзе ён працаваў да 1817 года.{{зноскі}} {{Дзяржаўныя сакратары ЗША}} {{Ваенныя міністры ЗША}} {{Кабінет Джорджа Вашынгтона}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША]] [[Катэгорыя:Ваенныя міністры ЗША]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда]] {{DEFAULTSORT:Пікерынг Цімаці}} fugciri0et12n7yeuwxybbc4d7cz20e 5162956 5162951 2026-07-08T13:05:28Z Autumndancer 168015 5162956 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пікерынг}} {{Дзяржаўны дзеяч|маці=Мэры Уінгейт Пікерынг|бацька=Тымаці Пікерынг|жонка=Рэбэка Уайт Пікерынг|дзеці=Джон Пікерынг, Мэры Пікерынг, Генры Пікерынг, Элізабэт Пікерынг Дорсі, Актавій Пікерынг і Тымаці Пікерынг}} '''Тымаці Пі́керынг''' ({{lang-en|Timothy Pickering}}; [[17 ліпеня]] [[1745]] — [[29 студзеня]] [[1829]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] палітык, 3-і [[дзяржаўны сакратар ЗША]] ў 1795—1800 гадах. == Біяграфія == === Раннія гады === Пікерынг нарадзіўся ў [[Сейлем (Масачусетс)|Сейлеме]], штат [[Масачусетс]], у сям’і дыякана Тымаці Пікерынга і Мэры Уінгейт Пікерынг. Ён быў адным з дзевяці дзяцей. Яго малодшы брат [[Джон Пікерынг]] пазней стаў спікерам Палаты прадстаўнікоў Масачусетса. Тымаці вучыўся ў гімназіі Сейлема, а ў 1763 годзе скончыў [[Гарвардскі ўніверсітэт]]. Сейлемскі ўнітарыянскі святар [[Уільям Бэнтлі]] пісаў пра Пікерынга, што той «з юнацтва быў прамым, уважлівым і ўпартым». Пасля заканчэння Гарвардскага ўніверсітэта Пікерынг вярнуўся ў Сейлем, дзе працаваў гарадскім пісарам. У [[1768]] годзе яго прынялі ў калегію адвакатаў Масачусетса, а ў [[1774]] годзе прызначылі суддзёй. 8 красавіка [[1776]] года Тымаці Пікерынг ажаніўся з Рэбэкай Уайт. У студзені 1766 года Пікерынг стаў лейтэнантам корпуса апалчэння акругі Эсэкс у Масачусетсе. Праз тры гады ён атрымаў званне капітана. У 1769 годзе Пікерынг апублікаваў свае прапановы ў газеце ''Essex Gazette''. === Вайна за незалежнасць === У снежні 1776 года Пікерынг узначальваў корпус апалчэння Эсэкса, калі [[генерал]] [[Джордж Вашынгтан]] прапанаваў яму пасаду генерал-ад’ютанта ў Кантынентальнай арміі. На гэтай пасадзе ён курыраваў устаноўку «Вялікага ланцуга», выкаванага на Стырлінгскім металургічным заводзе. У жніўні 1780 года Кантынентальны кангрэс абраў Пікерынга [[Генерал-кватэрмайстр|генерал-кватэрмайстрам]]. === Пасля вайны === Пасля заканчэння вайны Пікерынг заснаваў некалькі прадпрыемстваў, якія не мелі поспеху. У 1783 годзе разам з Сэмюэлем Ходжданам ён стварыў камерцыйнае таварыства, якое праз два гады спыніла дзейнасць. У 1786 годзе Пікерынг пераехаў у Ваёмінгскую даліну ў [[Пенсільванія|Пенсільваніі]], дзе займаў шэраг пасад у акрузе Лузерн. Калі ён паспрабаваў выселіць пасяленцаў з [[Канектыкут|Канектыкута]], яго ўзялі ў закладнікі і ўтрымлівалі дзевятнаццаць дзён. У 1787 годзе Пікерынг удзельнічаў у Пенсільванскім канвенце па пытанні ратыфікацыі [[Канстытуцыя ЗША|Канстытуцыі ЗША]]. У 1794 годзе ён удзельнічаў у падпісанні Канандэйгуанскага дагавора. === Член кабінета === У 1791 годзе Вашынгтон прызначыў Тымаці Пікерынга генеральным паштмайстрам ЗША. На гэтай пасадзе ён заставаўся да 1795 года. У 1795—1800 гадах Пікерынг займаў пасаду дзяржаўнага сакратара ЗША. У 1799 годзе ён наняў асабістага сакратара Джозефа Дэні. Пасля канфлікту з прэзідэнтам [[Джон Адамс|Джонам Адамсам]] праз план мірнага ўрэгулявання адносін з [[Францыя|Францыяй]] Пікерынг быў адхілены ад пасады. У 1803 годзе яго прызначылі сенатарам ЗША ад штата Масачусетс; ён прадстаўляў Федэралісцкую партыю. У 1812 годзе Пікерынга абралі ў Палату прадстаўнікоў ЗША, дзе ён працаваў да 1817 года.{{зноскі}} {{Дзяржаўныя сакратары ЗША}} {{Ваенныя міністры ЗША}} {{Кабінет Джорджа Вашынгтона}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сакратары ЗША]] [[Катэгорыя:Ваенныя міністры ЗША]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда]] {{DEFAULTSORT:Пікерынг Цімаці}} 2v0wswb93z1mchb7s9jja9kl8pqierl 0 346274 5163048 5096944 2026-07-08T21:19:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163048 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |імя = Мікалай Пятровіч Сінюцін |дата нараджэння = 26.10.1911 |месца нараджэння = [[Рэчыца]] |дата смерці = 5.11.1941 |месца смерці = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |мянушка = |прыналежнасць = {{сцягафікацыя|СССР}} |гады службы = 1930-1941 |званне = {{РСЧА, Старшы лейтэнант}} |род войскаў = |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = {{{!}} style=background:"transparent" {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!}}{{!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!}}} |сувязі = |у адстаўке = |вікісклад = |аўтограф = }} '''Мікалай Пятровіч Сінюцін''' (1911—1944) — [[СССР|савецкі]] вайсковец, удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]], камандзір батальёна 469-га стралковага палка 150-й стралковай дывізіі 13-й арміі Паўночна-заходняга фронту, старэйшы лейтэнант. == Біяграфія == Нарадзіўся 26 кастрычніка 1911 года ў горадзе Рэчыца, цяпер [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] Беларусі у сям'і рабочага. Рускі. Скончыў 6 класаў. Быў рабочым на Рэчыцкім хлебазаводзе. У [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміі]] з 1930 года. У 1936 годзе скончыў пяхотнае вучылішча. Удзельнік савецка-фінскай вайны 1939—1940 гадоў. Камандзір батальёна 469-га стралковага палка старэйшы лейтэнант Мікалай Сінюцін праславіўся ў перыяд з 8-га па 27 студзеня 1940 года падчас утрымання тактычна важных вышынь на Карэльскім перашыйкі, дзе даручаны яму батальён адбіў некалькі кантратак ворага, нанёсшы яму вялікія страты ў жывой сіле. Указам Прэзідыума [[Вярхоўны савет СССР|Вярхоўнага савета СССР]] ад 7 красавіка 1940 года «за узорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з фінскай белагвардзейшчынай і паказаныя пры гэтым адвагу і геройства» старшаму лейтэнанту Сінюціну Мікалаю Пятровічу нададзена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і медаля [[Медаль «Залатая Зорка»|«Залатая Зорка»]]. З пачаткам [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], герой «Зімняй вайны» на фронце. Камандзір 469-га стралковага палка Сінюцін Н. П. прапаў без вестак 5 лістапада 1941 года. Узнагароджаны ордэнам [[Ордэн Леніна|Леніна]], ордэнам [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Чырвонага Сцяга]]. == Памяць == * Вуліца М. П. Сінюціна носіць вуліца ў горадзе [[Рэчыца]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]<ref>{{Cite web|url=https://dneprovec.by/history/2025/01/10/45582|title=Их именами названы улицы Речицы. Синютин Николай Петрович|website=Дняпровец|url-status=dead}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга:Героі Савецкага Саюза|2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{Warheroes|id=5516|name=Николай Петрович Синютин|accesdate=2014-06-14}}. * [https://dneprovec.by/history/2021/10/27/32960 110 лет назад в Речице родился Николай Петрович Синютин]. ''Дняпровец''. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сінюцін Мікалай Пятровіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны]] [[Катэгорыя:Камандзіры палкоў у Вялікай Айчыннай вайне]] [[Катэгорыя:Прапаўшыя без вестак падчас Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Старшыя лейтэнанты СССР]] 1m7qf6yfoazbergf6unsgv3u4hkta98 0 350102 5163135 4763009 2026-07-09T07:25:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163135 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Фаркаш}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Міхай Фаркаш''' ({{lang-hu|Farkas Mihály}}; 18 ліпеня 1904, [[Абауйсанта]] — 6 снежня 1965, [[Будапешт]]), ён жа '''Герман Лёві''' — [[Венгрыя|венгерскі]] камуніст [[яўрэй]]скага паходжання, міністр абароны [[ВНР]] у [[1948]]—[[1953]] гадах. Адзін з арганізатараў масавых рэпрэсій. Лічыўся трэцяй асобай партыйна-дзяржаўнай іерархіі пасля [[Мацьяш Ракашы|Мацьяша Ракашы]] і [[Эрнё Герэ]]. Пасля падання рэжыму Ракашы быў прыцягнуты да судовай адказнасці, адбываў турэмнае зняволенне. == У камуністычных арганізацыях == Паходжанне Міхая Фаркаша не цалкам яснае, яго бацька невядомы. Маці — [[яўрэй]]ка Янка Лёві — працавала пакаёўкай. Пры нараджэнні ён атрымаў імя '''Герман Лёві'''. У [[1919]] годзе перабраўся ў [[Першая Чэхаславацкая рэспубліка|Чэхаславакію]]. Працаваў друкаром у друкарні, узначальваў арганізацыю працоўнай моладзі. Прасякнуў ідэямі [[камунізм]]у, уступіў у [[Камуністычная партыя Чэхаславакіі|чэхаславацкую кампартыю]]. Адрозніваўся радыкалізмам, быў пахілены да падпольнай дзейнасці і палітычнага гвалту. У [[1925]]—[[1929]] знаходзіўся ў турме. Пасля вызвалення эміграваў у [[СССР]], служыў у апараце [[Камінтэрн]]у. Браў удзел у [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|іспанскай грамадзянскай вайне]] на боку камуністаў<ref>{{Cite web |url=http://mult-kor.hu/cikk.php?id=5834 |title=Farkas Mihály, Rákosiék bűnbakja |access-date=29 кастрычніка 2016 |archive-date=30 кастрычніка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161030141651/http://mult-kor.hu/cikk.php?id=5834 |url-status=dead }}</ref>. У час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] знаходзіўся ў СССР. Разам з [[Мацьяш Ракашы|Мацьяшам Ракашы]] і [[Эрнё Герэ]] быў у замежным бюро ЦК [[Камуністычная партыя Венгрыі|Кампартыі Венгрыі]] (КПВ). У лістападзе [[1944]] года прыбыў у Венгрыю, на тэрыторыю, што кантралявалася савецкімі войскамі. Браў удзел у дзейнасці часовага ўрада ў [[Дэбрэцэн]]е. Змяніў імя на венгерскае — '''Міхай Фаркаш'''. == У партыйна-дзяржаўным кіраўніцтве == У маі [[1945]] года Міхай Фаркаш быў кааптаваны ў ЦК рэарганізаванай КПВ. На наступны год стаў намеснікам генеральнага сакратара Сіваграка. Курыраваў партыйныя аддзелы па сілавых структурах, кадравай палітыцы, фінансах і інфармацыі. У якасці партыйнага куратара арміі і паліцыі Міхай Фар каш актыўна браў удзел у стварэнні Упраўлення па абароне дзяржавы (паліцэйскае падраздзяленне ''AVO''), з [[1948]] — [[Упраўленне дзяржаўнай бяспекі (Венгрыя)|Упраўленні дзяржбяспекі]] (''AVH'') і масавых рэпрэсіях. Займаў пост дзяржсакратара МУС, што ўзначальвалася камуністам [[Ласла Райк]]ам. У 1948 годзе Фаркаш увайшоў у кіраўніцтва [[Венгерская партыя працоўных|Венгерскай партыі працоўных]] (ВПП), створанай пасля паглынання камуністамі [[Сацыял-дэмакратычная партыя Венгрыі|Сацыял-дэмакратычнай партыі]]. 9 верасня 1948 Міхай Фаркаш быў прызначаны міністрам абароны. Атрымаў ваярскае званне генерал-палкоўніка, а з 1950 — генерала арміі. Арганізоўваў палітычныя рэпрэсіі ў арміі, праводзіў цвёрдае чышчанне каманднага складу. Прыняў актыўны ўдзел у адхіленні, арышце, асуджэнні і пакаранні смерцю Ласла Райка. Пасля гэтага высунуўся на трэцюю пазіцыю ў партыйна-дзяржаўнай іерархіі, пасля Ракашы і Герэ. Выступаў актыўным правадыром сталінісцкага курса. == Паданне. Суд і турма == Пазіцыі Міхая Фаркаша аказаліся адчувальна падарваны пасля смерці [[Сталін]]а. Ужо ў [[1953]] годзе Фар каш пакінуў пост міністра абароны, на наступны год быў выведзены са складу палітбюро ЦК ВПП. Аднак ён заставаўся членам партыйнага кіраўніцтва — узначальваў аддзел ЦК па агітацыі і прапагандзе. Выступаў з пазіцый сталінізму і ракашызму, супраць рэфарматарскай палітыкі [[Імрэ Надзь|Імрэ Надзя]]. У красавіку [[1955]] Фаркаш быў выведзены з сакратарыята ЦК і скіраваны на навуку ў [[Агульнавайсковая акадэмія Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|савецкай ваеннай акадэміі]]. У сакавіку [[1956]] года адмысловая камісія ЦК прыступіла да расследавання «парушэнняў сацыялістычнай законнасці» з боку Міхая Фаркаша. Праз тры месяцы камісія выключыла Фаркаша з ВПП і пазбавіла генеральскага звання<ref>[http://www.rev.hu/history_of_56/szerviz/kislex/biograf/farkas_uk.htm Mihály Farkas, 1904—1965]</ref>. 12 кастрычніка 1956 года Фаркаш быў арыштаваны. Судовы працэс меркавалася праводзіць у зачыненым рэжыме, што выклікала абурэнне грамадскасці, асабліва студэнтаў. Вымога адкрытага працэсу стала адным з лозунгаў студэнцкай дэманстрацыі [[23 кастрычніка]] [[1956]], якая паклала пачало [[антыкамуніст]]ычнаму [[Венгерскае паўстанне 1956 года|Венгерскаму паўстанню]]<ref>{{Cite web |url=http://www.sensusnovus.ru/featured/2016/10/23/24189.html |title=Будапешт 1956: восстание свободного ватника |access-date=29 кастрычніка 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161026212513/http://www.sensusnovus.ru/featured/2016/10/23/24189.html |archivedate=26 кастрычніка 2016 |url-status=dead }}</ref>. [[23 сакавіка]] [[1957]], ужо пры кіраванні [[Янаш Кадар|Янаша Кадара]], суд прызнаў Міхая Фаркаша вінаватым у масавых рэпрэсіях і прысудзіў да 6 гадоў турмы. 19 красавіка тэрмін зняволення быў падоўжаны да 16 гадоў. == Апошнія гады. Смерць == Міхай Фаркаш адбыў у зняволенні менш за пяць гадоў і быў вызвалены ўжо ў [[1961]]. У апошнія гады жыцця працаваў у выдавецтве, займаўся перакладамі, чытаў лекцыі. Падкрэсліваў нязменнасць сваіх камуністычных паглядаў, апраўдваў рэжым Ракашы, адмаўляў уласную вінаватасць. Кіраўніцтва кіруючай [[Венгерская сацыялістычная рабочая партыя|ВСРП]] ставілася да Фаркаша негатыўна, не дапушчала да палітыкі, абмяжоўвала ў заахвочаннях за прадукцыйную працу ў выдавецтве. Гэта спрыяла развітай дэпрэсіі. Існуе версія пра самагубства Фаркаша<ref>[http://blikkruzs.blikk.hu/kikapcsolodas/szines-hirek/ongyilkos-politikusokat-gyujtottunk/y79m54g Öngyilkos politikusokat gyűjtöttünk]</ref>, але афіцыйна яна не пацвярджалася. Сканаў Міхай Фаркаш ва ўзросце 61 года. == Сям'я == Жонка Міхая Фаркаша — Рэгіна Лёві — была славацкай камуністычнай актывісткай. У [[1929]] годзе пад цяжкім уражаннем ад палітычных няшчасцяў і разводу з мужам яна здзейсніла няўдалую спробу суіцыду. Пасля перабралася ў Францыю, была членам [[Французская камуністычная партыя|ФКП]]. [[Уладзімір Фаркаш]], сын Міхая Фар каша, быў палкоўнікам дзяржбяспекі, блізкім паплечнікам [[Габар Петар|Габара Петара]]. Падобна свайму бацьку і свайму начальніку, Уладзімір Фаркаш быў асуджаны за ўдзел у рэпрэсіях. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Фаркаш Міхай}} [[Катэгорыя:Камуністы Венгрыі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Венгрыі]] aht9oa7pk3jp0nbycixop1z325d327c 0 359785 5163064 5084981 2026-07-08T23:16:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163064 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст |імя = Мікель Хансен |выява = |арыгінал імя = |дата нараджэння = 23.10.1987 |месца нараджэння = |грамадзянства = |рост = 196 см |вага = |пазіцыя = [[Паўсярэдні (гандбол)|левы паўсярэдні]] |клуб = [[ГК Пары Сен-Жэрмен Парыж|Пары Сен-Жэрмен]] |нумар = 24 |клубы = {{гандбольная кар'ера }} |нацыянальная зборная = {{гандбольная кар'ера |2007—|{{ГандболМ|Данія}}|172 (811) }} |абнаўленне дадзеных аб клубе = |абнаўленне дадзеных аб зборнай = }} '''Мі́кель Ха́нсен''' ({{lang-da|Mikkel Hansen}}; {{ДН|23|10|1987}}, [[Хельсінгёр]], [[Данія]]) — дацкі [[гандбаліст]] французскага клуба «[[ГК Пары Сен-Жэрмен Парыж|Пары Сен-Жэрмен]]» і ігрок [[Мужчынская зборная Даніі па гандболе|нацыянальнай зборнай Даніі]]. У 2011 годзе дзякуючы выдатнай гульні ў складзе дацкага клуба «[[ГК Капенгаген|Капенгаген]]» быў абраны [[Ігрок года ІГФ|найлепшым іграком свету]]. Таксама вядомы выступамі ў складзе іспанскай «[[ГК Барселона|Барселоны]]». Алімпійскі чэмпіён [[Гандбол на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года|2016]] года. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.mikkelhansen24.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150415073054/http://mikkelhansen24.com/ |date=15 красавіка 2015 }} * [http://www.fcbarcelona.com/web/english/handbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/mikkel.html Профіль на афіцыйным сайце «Барселоны»]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100812202040/http://www.fcbarcelona.com/web/english/handbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/mikkel.html |date=12 жніўня 2010 }} * {{SportsReference|ha/mikkel-hansen-1|NAME=Мікель Хансен}} {{DEFAULTSORT:Хансен, Мікель}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хельсінгёры]] [[Катэгорыя:Гандбалісты Даніі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Даніі па гандболе]] [[Катэгорыя:Гандбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года]] [[Катэгорыя:Гандбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года]] [[Катэгорыя:Гандбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2016 года]] [[Катэгорыя:Гандбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года]] [[Катэгорыя:Гандбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2024 года]] [[Катэгорыя:Прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года]] [[Катэгорыя:Прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года]] [[Катэгорыя:Прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2024 года]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года]] [[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Даніі]] [[Катэгорыя:Ігракі ГК Ольбарг]] [[Катэгорыя:Ігракі ГК Вірум-Соргенфры]] 6aecwqe6pwfo39m2tvoacxu9cmeej8z 0 420141 5163045 5133665 2026-07-08T20:40:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163045 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Дзеніскевіч}} {{ДД | імя = | жанчына = | выява = Мікалай Міхайлавіч Дзеніскевіч.png | шырыня партрэта = 120пкс | подпіс = | тытул_5 = [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|Другі сакратар]] [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КПБ]] | парадак_5 = 5 | сцяг_5 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | перыядпачатак_5 = [[20 чэрвеня]] [[1937]] | перыядканец_5 = [[29 ліпеня]] [[1937]] | папярэднік_5 = [[Даніла Іванавіч Валковіч|Даніла Валковіч]] | пераемнік_5 = в. а. [[Аляксей Міхайлавіч Лявіцкі|Аляксей Лявіцкі]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | нацыянальнасць = | назва_палітычнай_арганізацыі = | партыя = УКП(Б) (з [[1921]]) | муж = | жонка = | сужэнец = | дзеці = | бацька = | маці = | род = | адукацыя = | рэлігія = | аўтограф = | узнагароды = }} '''Мікала́й Міха́йлавіч Дзеніске́віч''' ({{ДН|9|5|1904|26|4}}, в. [[Закаблукі]], цяпер [[Мінскі раён|Мінскага раёна]] — [[29 кастрычніка]] [[1937]], [[Менск]]) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] беларускі партыйны дзеяч, [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|другі сакратар]] [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК]] [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КПБ]] (1937). == Біяграфія == З сям’і рабочага. Атрымаў сярэднюю адукацыю, працаваў слесарам на Менскай чыгунцы. З 1921 года — на камсамоль­скай рабоце ў Менску, [[Барысаў|Нова-Барысаве]], [[Чэрвень (горад)|Чэрвені]], [[Талачын]]е. З 1925 года — сакратар [[Орша|Аршанскага]] камітэта [[ЛКСМБ]], потым на партыйнай рабоце ў Оршы, [[Асвея|Асвеі]], [[Лепель|Лепелі]], [[Глуск]]у і Менску. У 1930 годзе скончыў курсы партыйных работнікаў у Маскве. З 1933 года — загадчык аддзела [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КП(б)Б]], першы сакратар [[Лёзненскі раён|Лёзненскага]] райкама, 2-гі сакратар [[Віцебск]]ага [[Гарадскі камітэт КПСС|гаркама]] КП(б)Б (1937). [[20 чэрвеня]] 1937 года быў абраны [[Сакратарыят Цэнтральнага камітэта КПБ|другім сакратаром]] [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК]] [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП Беларусі]] і членам [[Бюро Цэнтральнага камітэта КПБ|бюро ЦК КПБ]]. Арыштаваны з жонкай [[26 ліпеня]] [[1937]] на дачы ЦК КП(б)Б «Гарадзішча». 28 лістапада 1937 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага Суда СССР асуджаны за «ўдзел у контррэвалюцыйнай арганізацыі правых» да ВМП. Расстраляны. Рэабілітаваны ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР 25 лютага 1956 года. Асабістая справа Д. № 5900-с захоўваецца ў архіве [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|3}} == Спасылкі == * [http://www.marakou.by/by/davedniki/ahvyary-i-karniki/ahvyary?id=25710 Дзеніскевіч Мікалай Міхайлавіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160329130226/http://www.marakou.by/by/davedniki/ahvyary-i-karniki/ahvyary?id=25710 |date=29 сакавіка 2016 }} * [http://www.knowbysight.info/DDD/02384.asp Біяграфія ў Даведніку па гісторыі КПСС] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзеніскевіч Мікалай Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Другія сакратары ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскім раёне]] cyedkunfajclj0ehwdw0ritkqia07ff 0 463462 5162995 4830603 2026-07-08T16:29:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162995 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Рыжкоў}} {{ДД | тытул = Старшыня [[Савет Міністраў СССР|Савета Міністраў СССР]] | парадак = 7 | пад імем = | сцяг = State Emblem of the Soviet Union.svg | перыядпачатак = [[27 верасня]] [[1985]] | перыядканец = [[14 студзеня]] [[1991]] | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Мікалай Аляксандравіч Ціханаў|Мікалай Ціханаў]] | пераемнік = ''пасада скасаваная''<br/>[[Валянцін Сяргеевіч Паўлаў|Валянцін Паўлаў]], як Прэм'ер-міністр СССР | прэм'ер = | каментар = | узнагароды = {{{!}} {{!}} {{Ордэн «За заслугі перад Айчынай» I ступені}} {{!!}} {{Ордэн За заслугі перад Айчынай 4 ступені}} {{!}}} {{{!}} {{!}} {{Ордэн Пашаны}} {{!!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{медаль У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна}} {{!}}- {{!}} {{Медаль У памяць 850-годдзя Масквы}} {{!!}} {{Медаль У памяць 1000-годдзя Казані}} {{!!}} {{Медаль Сталыпіна П. А. 1 ступені}} {{!}}} {{{!}} {{!}} {{Ордэн Князя Яраслава Мудрага V ступені}} {{!!}} {{Ордэн Данакер}} {{!}}} {{{!}} {{!}} {{Нацыянальны Герой Арменіі|2008}} {{!}}} {{{!}} {{!}} {{Дзяржаўная прэмія СССР|1969}} {{!!}} {{Дзяржаўная прэмія СССР|1979}} {{!}} {{Ганаровая грамата Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі}} {{!!}} {{Ордэн святога дабравернага князя Данііла Маскоўскага II ступені}} {{!}}} {{{!}} {{!}} {{Ганаровы грамадзянін Свярдлоўскай вобласці | 2014}} {{!}}} }} '''Мікала́й Іва́навіч Рыжко́ў''' ({{lang-ru|Николай Иванович Рыжков}}, {{ДН|28|9|1929}}, [[Дылееўка, Тарэцкі гарадскі савет|Дылееўка]], [[Тарэцкі гарадскі савет|Дзяржынскі гарсавет]], [[Данецкая вобласць]], [[УССР]] — {{ДС|27|2|2024}}) — савецкі і расійскі дзяржаўны і партыйны дзеяч. Большую частку кіравання [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|М. С. Гарбачова]] займаў пасаду [[Савет Міністраў СССР|Старшыні СМ СССР]] (1985—1991). Член [[КПСС]] з [[1956]] па [[1991]] годы. Дэпутат [[Савет Саюза Вярхоўнага Савета СССР|Савета Саюза]] [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] (1974—89 гг.) ад [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]<ref>[http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp Список депутатов Верховного Совета СССР 11 созыва]</ref>. Член [[Савет Федэрацыі Федэральнага Сходу Расіі|Савета Федэрацыі]] (з 2003 года), да 2011 года прэзідэнт Расійскага саюза таваравытворцаў. [[Нацыянальны Герой Арменіі]] (2008). == Біяграфія == Нарадзіўся 28 верасня 1929 года ў сям’і працоўнага шахцёра Івана Фёдаравіча Рыжкова ў сяле [[Дылееўка, Тарэцкі гарадскі савет|Дылееўка]] ([[Арцёмаўская акруга]] [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]], цяпер мястэчка Піўнічнага пасялковага савета [[Тарэцкі гарадскі савет|Тарэцкага гарадскога савета]] [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]). У савецкі час у графе нацыянальнасць пісалася — украінец. Скончыў [[Краматорск]]і [[Машынабудаўнічы коледж Данбаскай дзяржаўнай машынабудаўнічай акадэміі|машынабудаўнічы тэхнікум]], дзе вучыўся ў 1946—1950 гг. і [[Уральскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт — УПІ|УПІ імя С. М. Кірава]], дзе вучыўся ў 1953—1959 гг. === Уралмаш і Дзяржплан === З 1950 года па 1975 год працаваў на інжынерна-тэхнічных пасадах на Уральскам заводзе цяжкага машынабудавання імя Сярго Арджанікідзэ (ПА «[[Уральскі завод цяжкага машынабудавання|Уралмаш]]»): у 1955—1959 гг. начальнікам цэха, 1959—1965 гг. галоўным тэхнолагам па зварцы, у 1965—1970 гг. галоўны інжынер, у 1970—1971 гг. дырэктар, у 1971—1975 гг. генеральны дырэктар. У 1975—1979 гг. — першы намеснік міністра цяжкага і транспартнага машынабудавання СССР [[Уладзімір Фёдаравіч Жыгалін|У. Ф. Жыгаліна]]. У 1979—1982 гг. — першы намеснік старшыні [[Дзяржплан СССР|Дзяржплана СССР]]<ref>«Известия». 1 стр. Суббота, 10 июня 1989 года. Николай Иванович Рыжков.</ref>. === Вышэйшае партыйнае кіраўніцтва === Член ЦК КПСС (1981—1991). З [[22 лістапада]] [[1982]] года па [[15 кастрычніка]] [[1985]] года — [[Сакратар ЦК КПСС]], адначасна — загаднік Эканамічным аддзелам [[ЦК КПСС]]. У інтэрв’ю [[Леанід Аляксандравіч Радзіхоўскі|Л. Радзіхоўскаму]] (у газеце «[[Новый взгляд, газета|Новый Взгляд]]», 1992) Рыжкоў успамінаў<ref name="nv">[http://www.newlookmedia.ru/?p=1144 Н.РЫЖКОВ: «Я ХОТЕЛ ИЗБЕЖАТЬ ПОТРЯСЕНИЙ»] // Издательский Дом «Новый Взгляд»</ref>: <blockquote>У лістападзе 82-га года мяне — зусім нечакана — абралі сакратаром ЦК і [[Юрый Андропаў|Андропаў]] увёў мяне ў каманду, што рыхтавала рэформы. Туды ўваходзілі і Гарбачоў, [[Уладзімір Іванавіч Даўгіх|Даўгіх]]… Пра гэту працу па падрыхтоўцы рэформаў я не шкадую. Сітуацыя была цяжкай, крызіс спеў. Мы сталі разбірацца з эканомікай, а з гэтага пачалася перабудова ў 85 годзе, дзе практычна былі выкарыстаны вынікі таго, што зрабілі ў 83-84 гадах. Не пайшлі б на гэта — было б яшчэ горш.</blockquote> («Андропаў даручыў члену ПБ Гарбачову, кандыдату ў члены ПБ Доўгіх і сакратару ЦК па эканоміцы Рыжкову старанна вывучыць становішча, якое склалася ў эканоміцы, і падрыхтаваць прапановы па яе рэфармаванні», — пісаў Рыжкоў у сваіх мемуарах<ref>Рыжков Н. И. Главный свидетель. М., 2009. С. 12.</ref>.) З [[23 красавіка]] [[1985]] года па [[13 ліпеня]] [[1990]] года — член [[Палітбюро ЦК КПСС]]. === Старшыня Савета Міністраў СССР === [[Файл:(41) 1990 Hawke with Chairman of USSR Ryzhkov.jpg|thumb|Мікалай Рыжкоў і [[Боб Хоўк]], люты 1990 г.]] З [[27 верасня]] [[1985]] года па [[14 студзеня]] [[1991]] года — [[Савет Міністраў СССР|Старшыня Савета Міністраў СССР]]<ref>[http://www.praviteli.org/records/ussr/ussr2/ryzhkov.php Биография: Рыжков Николай Иванович — Правители России и Советского Союза]</ref>. М. Рыжкоў знаходзіўся на пасады Старшыні Савета міністраў СССР з пачатку [[Перабудова|перабудовы]], калі былі закладзены асновы змен у гаспадарчым і эканамічным жыцці краіны. Заўважна скарацілася абнаўленне асноўных фондаў, вытворчасць сродкаў вытворчасці і выразна ўзрасла дыферэнцыяцыя прыбыткаў груп насельніцтва, што прывяла да змены маштабу цэн ужо ў 1988 годзе<ref name="whitebook" />. Такім чынам, у перыяд яго кіраўніцтва былі створаны перадумовы для сістэмнага крызісу эканомікі ў 1991-98 гг. Аднак, не варта лічыць, што М. Рыжкоў меў злы намер на развал [[Эканоміка СССР|эканомікі СССР]]. Па ўспамінах калег, прычына ляжыць у яго недастатковай кампетэнтнасці і адсутнасці патрэбнай кваліфікацыі, што рэгулярна прыводзіла да маніпулявання ім з боку яго памагатых. У кнізе «Чырвоны тузін. Крах СССР: яны былі супраць» прыводзіцца яго трактоўка адстаўкі з гэтага паста («не хацеў быць на капітанскім мастку тонучага карабля»)<ref>«Красная дюжина. Крах СССР: они были против» ISBN 978-5-470-00173-3, стр. 101—108</ref>. У 1987 годзе на верфі [[Вяртсіля]] ў Фінляндыі прыняў рэкордна вялікае судна «[[Трансшэльф]]»<ref name="korabli" />. Па словах акадэміка Легасава, М. І. Рыжкоў унёс значны ўнёсак у арганізацыю прац па ліквідацыі наступстваў [[Аварыя на Чарнобыльскай АЭС|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] у 1986 годзе<ref>{{Cite web |url=http://www.pseudology.org/razbory/Legasov/00.htm |title=PowWeb |access-date=4 красавіка 2017 |archive-date=26 красавіка 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426145312/http://www.pseudology.org/razbory/Legasov/00.htm |url-status=dead }}</ref>. Калі [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|Міхаіл Гарбачоў]] прыступіў да рэформаў, Мікалай Рыжкоў падтрымаў яго курс, бачачы сваё заданне ў стварэнні «рынкавага сацыялізму», да якога вынікала рухацца «эвалюцыйным шляхам». Акадэмік [[Алег Цімафеевіч Багамолаў|Алег Багамолаў]] адзначаў, што «Рыжкоў ухваляў ідэі [[Перабудова|перабудовы]], але ставіўся да іх з асцярожнасцю…»<ref>[http://2005.novayagazeta.ru/nomer/2005/45n/n45n-s41.shtml ЕЁ ЗВАЛИ НЕ «Китай»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060531004752/http://2005.novayagazeta.ru/nomer/2005/45n/n45n-s41.shtml |date=31 мая 2006 }} // НГ</ref>. Рыжкоў сцвярджае, што ўвёў у [[1988]] годзе ў айчынную эканоміку паняцці [[Манаполія|манапалізму]] і [[Канкурэнцыя|канкурэнцыі]]<ref name="nv" />. [[24 мая]] [[1990]] года на пасяджэнні сесіі [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]], які трансляваўся на ўсю краіну па [[тэлебачанне СССР|тэлебачанню]], заявіў, што цэны на хлеб і прадукты — неапраўдана нізкія і павінны павялічыцца. [[Анатоль Аляксандравіч Сабчак|Анатоль Сабчак]] вінаваціў Мікалая Рыжкова ў патуранні стварэнню кааператыва «АНТ», супрацоўнікі якога [[Справа АНТа|спрабавалі вывезці за мяжу 12 танкаў]]. Тым часам, пагаршэнню эканамічнай сітуацыі ў краіне ў канцы 80-х спрыяў і той факт, што ў запалу палітычнага змагання аказаліся забыты штодзённыя патрэбы — ураджай заставаўся непрыбраным, нягледзячы на штотыднёвыя выступы М. І. Рыжкова па тэлебачанні (асабліва негатыўна ў гэтым дачыненні выказвалася кіраўнікі сталіц — [[Гаўрыіл Харытонавіч Папоў|Гаўрыіл Папоў]], [[Сяргей Барысавіч Станкевіч|Сяргей Станкевіч]] і Анатоль Сабчак) і ўсё гэта — вінавачанні ў адрас саюзнага ўрада, палітычнае змаганне вакол канцэпцый эканамічнага аздараўлення краіны — «[[500 дзён, праграма|500 дзён]]» [[Станіслаў Сяргеевіч Шаталін|Станіслава Шаталіна]] і Рыгора Яўлінскага, на якой настойвалі радыкалы, з аднаго боку, і ўрадавай, распрацаванай Саветам Міністраў М. І. Рыжкова, з іншай — прывяло да таго, што [[26 снежня]] 1990 года Мікалай Рыжкоў перанёс шырокі [[інфаркт]]. Падчас лячэння быў адпраўлены М. С. Гарбачовым у адстаўку. «Рыжкоў быў Гарбачову саюзнік» (да яго спробы вылучэння кандыдатам у [[Прэзідэнт СССР|прэзідэнты СССР]]), — казаў пра той перыяд акадэмік [[Станіслаў Сяргеевіч Шаталін|Станіслаў Шаталін]]<ref>[http://www.yavlinsky.ru/said/documents/index.phtml?id=2422 Явлинский Григорий Алексеевич. Документы. Были люди…] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120215205415/http://yavlinsky.ru/said/documents/index.phtml?id=2422 |date=15 лютага 2012 }}</ref>. [[Ягор Кузьміч Лігачоў|Я. К. Лігачоў]] у 2010 годзе адзначаў, што «Рыжкоў супраць Гарбачова ніколі не выступаў публічна»<ref>[http://www.kp.ru/daily/24489.3/644089/ Егор Лигачев: «Мы хотели быстро избавить народ от пьянства. Но мы заблуждались!»] // KP.RU</ref>. На наступны дзень пасля адстаўкі Вярхоўны Савет СССР прызначыў Рыжкову за асаблівыя заслугі пажыццёвую персанальную пенсію ў памеры 1200 рублёў у месяц<ref>Постановление Верховного Совета СССР от 15 января 1991 г. N 1907-I «О пенсионном и материально-бытовом обеспечении тов. Рыжкова Н. И.»</ref>. [[Барыс Нямцоў]], крытыкуючы Рыжкова, адзначаў, што той быў «выдатным кіраўніком прадпрыемства, але жудасным прэм’ерам»<ref>Борис Немцов, Исповедь бунтаря, 2007, с. 12</ref>. === Пасля адстаўкі === У [[1991]] годзе, выйдучы на пенсію, [[Выбары прэзідэнта РСФСР, 1991|балатаваўся ў прэзідэнты РСФСР]] ад [[КПСС]] (набраў крыху больш 16 % галасоў, заняўшы другое месца пасля [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Ельцына]], абранага ў першым туры). У час [[Жнівеньскі путч|падзей 19-21 жніўня 1991 года]] знаходзіўся ўдома і па тэлевізары пазнаў пра выступ [[ДКНС]]. Лічыць выступ камітэта своеасаблівай спробай спыніць разбурэнне СССР<ref>[http://www.vestifinance.ru/articles/74193 Рыжков: реформы обсуждались еще до прихода Горбачева] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170331060115/http://www.vestifinance.ru/articles/74193 |date=31 сакавіка 2017 }}</ref>. У снежні 1991 года быў адным з тых, хто падпісаў зварот да Прэзідэнта СССР і Вярхоўнага Савета СССР з прапановай пра скліканне надзвычайнага З’езда народных дэпутатаў СССР<ref>Из истории создания Конституции Российской Федерации. Конституционная комиссия: стенограммы, материалы, документы (1990—1993 гг.) Т. 6: Дополнительные, мемуарные, справочные материалы, стр. 543—552. М., Фонд конституционных реформ. 2010. ISBN 978-5-9901889-2-1</ref>. Працаваў экспертам Ваенна-прамысловай інвестыцыйнай кампаніі, быў дарадцам, а потым старшынём савета дырэктараў [[Цверуніверсалбанк]]а. З 1998 па 2011 год узначальваў Каардынацыйны савет спрыяння айчынным таваравытворцам (у наш час [[Расійскі саюз таваравытворцаў]]), што яднаў больш 130 галіновых саюзаў і асацыяцый. === Дума і Савет Федэрацыі === <blockquote>У 1993-м пачаў займацца праблемамі Прохараўскага поля ў Белгарадскай вобласці… Потым мне прапанавалі стаць дэпутатам, і я двойчы балатаваўся ад Белгарадскай вобласці<ref>{{cite web|url=http://www.pressmon.com/cgi-bin/press_view.cgi?id=1423199|title=ЭКС-Премьер СССР Николай Рыжков: ИНИЦИАТОРОМ ПЕРЕСТРОЙКИ БЫЛ АНДРОПОВ|accessdate=2013-04-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325101506/http://www.pressmon.com/cgi-bin/press_view.cgi?id=1423199|archivedate=25 сакавіка 2014|url-status=dead}}</ref>.</blockquote> У снежні 1995 гады абраны дэпутатам [[Дзярждума|Дзяржаўнай думы]] [[Федэральны Сход Расіі|Федэральнага Сходу Расіі]] другога склікання па Белгарадскай аднамандатнай выбарчай акрузе № 62 ад блока «Улада — народу». У думе ўзначальваў дэпутацкую групу «[[Народаўладдзе, дэпутацкая група|Народаўладдзе]]». Старшыня выканкама Народна-патрыятычнага саюза Расіі (НПСР). У снежні 1999 года па гэтай жа акрузе абраны дэпутатам Дзяржаўнай думы трэцяга склікання. У верасні 2003 гады прызначаны прадстаўніком адміністрацыі Белгарадскай вобласці ў [[Савет Федэрацыі Федэральнага Сходу Расіі|Савету Федэрацыі Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі]]. У сувязі з гэтым склаў паўнамоцтвы дэпутата Дзяржаўнай думы. Старшыня Камісіі Савета Федэрацыі па натуральных манаполіях, член Камітэта па пытаннях мясцовага самакіравання, сустаршыня расійска-армянскай камісіі міжпарламенцкай супрацы. На пасяджэнні Савета Федэрацыі 1 сакавіка [[2014]] года прагаласаваў (гэтак жа, як і ўсе астатнія члены СФ) за выдачу дазволу Прэзідэнту Расіі [[Расійскае ўварванне ў Крым|выкарыстаць пры патрэбе Узброеныя сілы на тэрыторыі Украіны]]. Пры гэтым у сваім выступе так ацаніў падзеі: {{пачатак цытаты}}Падзеі ва Украіне — гэта сапраўдны бунт. [[Фашызм|Карычневая чума]] захапіла ўладу<ref>[http://www.novayagazeta.ru/news/1678826.html Совет Федерации единодушно проголосовал за введение войск в Украину, позволив Путину действовать «в легитимном поле»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140812031418/http://www.novayagazeta.ru/news/1678826.html |date=12 жніўня 2014 }} // Новая газета, март 2014</ref>{{канец цытаты}} 17 сакавіка таго ж года трапіў пад [[Санкцыі ў сувязі з украінскімі падзеямі 2014 года|санкцыі Еўрасаюза]]<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2014:078:0016:0021:EN:PDF COUNCIL DECISION 2014/145/CFSP] // Official Journal of the European Union, 17.3.2014</ref>. Памёр 27 лютага 2024 года. == Крыніцы == {{Крыніцы|refs= <ref name="whitebook">{{cite web | url = http://www.mysteriouscountry.ru/wiki/index.php/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0-%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0._%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%8B_%D0%B2_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8_1991%E2%80%942001 | title = Кара-Мурза Сергей Георгиевич/Белая книга. Экономические реформы в России | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170907084308/http://www.mysteriouscountry.ru/wiki/index.php/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0-%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0._%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D1%8B_%D0%B2_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8_1991%E2%80%942001 | archivedate = 7 верасня 2017 | accessdate = 4 красавіка 2017 | url-status = dead }}</ref> <ref name="korabli">{{cite web |url = http://korabli.qdg.ru/neft_flot/view/8/1/ |title = ТХ ТРАНСШЕЛЬФ |description = Карточка судна |accessdate = 2011-12-30 |archiveurl = https://www.webcitation.org/659xvVpAk?url=http://korabli.qdg.ru/neft_flot/view/8/1/ |archivedate = 2 лютага 2012 |url-status = dead }}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Рыжкоў Мікалай Іванавіч||493}} == Спасылкі == * [http://www.council.gov.ru/staff/members/functionary1647915.html Биография на сайте Совета Федерации]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121113030706/http://www.council.gov.ru/staff/members/functionary1647915.html |date=13 лістапада 2012 }} * [http://subscribe.ru/digest/economics/society/n134326367.html Россию развратило богатство] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091001142137/http://subscribe.ru/digest/economics/society/n134326367.html |date=1 кастрычніка 2009 }} * {{cite web|url=http://www.kp.ru/daily/24364/549130/|title=Николай Рыжков: «Государство в экономике не должно быть ночным сторожем с берданкой»|last=Гамов|first=Александр.|date=2009-09-22|publisher=Газета «Комсомольская правда»|description=Политика: в России|accessdate=2015-07-11}} * Д/ф [http://russia.tv/brand/show/brand_id/58449 Николай Рыжков. Последний Премьер Империи] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180926164851/http://russia.tv/brand/show/brand_id/58449 |date=26 верасня 2018 }} (РТР, 2014) * [http://lenta.ru/articles/2015/03/19/ryzhkov/ «При всем неуважении к Горбачеву — он не хотел разрушить страну» — интервью изданию lenta.ru 2015 года] * [http://www.dzerghinsk.org/publ/dzerzhinsk/pochetnie/8-1-0-90 Рыжков Николай Иванович почетный житель города Торецка — «Дзержинск — город шахтеров»] * https://ria.ru/politics/20161213/1483464103.html {{Прэм'ер-міністры Расіі}} {{Распад СССР}} {{Нацыянальныя Героі Арменіі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рыжкоў Мікалай Іванавіч}} [[Катэгорыя:Члены Палітбюро ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Выпускнікі УДТУ]] [[Катэгорыя:Сакратары ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі II склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі III склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай Федэрацыі ад аднамандатных акруг]] [[Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад КПСС]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Савета Саюза Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 9-га склікання]] [[Катэгорыя:Машынабудаўнікі]] [[Катэгорыя:Старшыні Савета Міністраў СССР]] ibp137gqvi0v6x6gmftyxo44qqji4yj 0 463794 5163091 4863045 2026-07-09T03:23:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163091 wikitext text/x-wiki {{Картка каледжа | назва = | скарачэнне = | арыгінал = | эмблема = | выява = | подпіс = | дэвіз = | заснаваны = | тып = | дырэктар = | размяшчэнне = | адрас = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY | сайт = }} '''Мінскі гарадскі педагагічны каледж''' ('''МГПК''') — сярэдне-спецыяльная ўстанова адукацыі ў [[Мінск]]у, якая рыхтуе спецыялістаў па выхаванні дзяцей дашкольнага і малодшага школьнага ўзросту. Размешчаны па адрасе [[Вуліца Макаёнка (Мінск)|вул. Макаёнка]], 29. == Гісторыя == '''Менскі беларускі педагагічны тэхнікум''' (МБПТ) створаны ў 1921 г. на базе 1 і 2-га аддзяленняў [[Мінскі інстытут народнай адукацыі|Менскага інстытута народнай адукацыі]]<ref name="unicat">[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar13461162&strq=l_siz=20 Минский белорусский педагогический техникум]</ref>. Яго першым дырэктарам стаў [[А. А. Сцепуржынскі]]<ref name="гіс"/>. З 1922 г. па 1931 г. Менскі Белпедтэхнікум насіў імя [[У. М. Ігнатоўскі|У. М. Ігнатоўскага]]<ref name="unicat"/>. Будынак тэхнікума размяшчаўся па [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|вуліцы Савецкай]], 107. Да 1925 года педтэхнікум рыхтаваў настаўнікаў пачатковых класаў, у 1925 годзе адкрылася дашкольнае аддзяленне<ref name="гіс"/>. У красавіку 1937 годзе педагагічныя тэхнікумы перайменаваны ў педагагічныя вучылішчы<ref name="unicat"/>, адпаведна Белпедтэхнікум перайменаваны ў '''Менскае дзяржаўнае педагагічнае вучылішча''' [[Народны камісарыят асветы БССР|Народнага камісарыята асветы БССР]]<ref name="гіс"/>. У 1939 г. Мінскаму педагагічнаму вучылішчу прысвоена імя [[Н. Крупская|Н. К. Крупскай]]<ref name="unicat"/>. З 1941 па 1944 гады ў сувязі з нямецкай [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыяй Мінска]] педвучылішча часова спыніла існаванне, а ў 1944 годзе аднавіла сваю дзейнасць<ref name="гіс"/>. У першыя паваенныя гады ажыццяўляла падрыхтоўку навучэнцаў на двух аддзяленнях — пачатковай адукацыі і дашкольнай адукацыі<ref name="unicat"/>. У той час вучылішча размяшчалася па [[Вуліца Захарава (Мінск)|вуліцы Захарава]], 59<ref name="гіс"/>. У 1956 годзе загадам [[Міністэрства асветы БССР]] МПВ імя Крупскай было закрыта. Ізноў адкрыта ў 1965 годзе ў адпаведнасці з распараджэннем [[Савет Міністраў БССР|Савета Міністраў БССР]] на базе [[Смалявіцкае педагагічнае вучылішча|Смалявіцкага педагагічнага вучылішча]]<ref name="гіс"/>. У 1982 годзе вучылішча было падзелена на 2 навучальных установы: педагагічнае вучылішча № 1 (дашкольнае) і [[Мінскае педагагічнае вучылішча № 2|№ 2]], якое рыхтавала настаўнікаў пачатковых класаў<ref name="гіс"/>. У 1995 г. Мінскае педвучылішча № 1 атрымала імя [[М. Танк]]а<ref name="unicat"/>. Пазней ім быў нададзены статус [[каледж]]аў. У 2004 годзе каледжы былі рэарганізаваны і далучаны да вышэйшых навучальных устаноў<ref>[http://belsmi.by/archive/article/53759 Когда уходят в детство] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210122134100/http://belsmi.by/archive/article/53759 |date=22 студзеня 2021 }}</ref>, дадзены каледж апынуўся структуры [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя М. Танка]]<ref name="unicat"/>. У 2016 годзе рашэннем [[Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт|Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта]] створана дзяржаўная ўстанова адукацыі Мінскі гарадскі педагагічны каледж, які здзяйсняе падрыхтоўку па спецыяльнасцях «Пачатковая адукацыя» і «Дашкольная адукацыя»<ref name="гіс">{{Cite web |url=http://pedkol.minsk.edu.by/be/main.aspx?guid=3351 |title=Мінскі гарадскі педагагічны каледж. Гісторыя |access-date=7 красавіка 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230531105922/http://pedkol.minsk.edu.by/be/main.aspx?guid=3351 |archivedate=31 мая 2023 |url-status=dead }}</ref>. == Вядомыя выпускнікі == * [[Антон Іванавіч Марэцкі]] (нар. 1936) — беларускі [[філосаф]]. * [[Кастусь Шавель]] (1912—1987) — беларускі [[паэт]] (вучыўся ў тэхнікуме з 1928 года)<ref>[http://uzdalib.by/уздзеншчына-літаратурная/ Уздзеншчына літаратурная. Пісьменнікі-землякі. Кастусь Шавель // ДУК «Уздзенская цэнтральная раённая бібліятэка імя П. Труса»]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|pedkol.minsk.edu.by|Мінскага гарадскога педагагічнага каледжа}} [[Катэгорыя:Каледжы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Каледжы Мінска]] [[Катэгорыя:Вуліца Макаёнка (Мінск)]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2016 годзе]] [[Катэгорыя:Мінскі гарадскі педагагічны каледж| ]] 4t5h86nttfso9u0ty0uqc2kmfkzxf8n 0 464501 5163258 4496048 2026-07-09T11:29:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163258 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч |беларускае імя = |арыгінал імя = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |тытул_4 = Першы сакратар [[Брэсцкі абласны камітэт КПБ|Брэсцкага абкама КП(б) Беларусі]] |сцяг_4 = Symbol-hammer-and-sickle.svg |перыядпачатак_4 = кастрычнік [[1940]] |перыядканец_4 = кастрычнік [[1946]] |папярэднік_4 = [[Мікалай Васілевіч Кісялёў|Мікалай Кісялёў]] |пераемнік_4 = [[Васіль Яфімавіч Чарнышоў|Васіль Чарнышоў]] |партрэт = Міхаіл Мікалаевіч Тупіцын.jpg |подпіс = |мянушка = |псеўданім = |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР}} |гады службы = |званне = {{СССР, Капітан дзяржбяспекі}} |род войскаў = |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!}}} |Commons = |Rodovid = |сувязі = |у адстаўцы = |роспіс = }} '''Міхаі́л Мікала́евіч Тупі́цын''' ({{ДН|6|11|1906}}, в. Суроўка, {{МН|Сімбірская губерня|ў Сімбірскай губерні|}} — {{ДС|18|6|1993}}, {{МС|Масква||горад Масква}}) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] палітык і афіцэр органаў бяспекі, 1-ы сакратар [[Брэсцкі абласны камітэт КПБ|Брэсцкага абласнога камітэта]] [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|Камуністычнай Партыі (бальшавікоў) Беларусі]] ([[1940]]—[[1946]]), 1-ы сакратар абкама [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|УКП(б)]] у [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарадзе Вялікім]] ([[1948]]—[[1951]]). == Біяграфія == У [[1925]]—[[1929|1929 гадах]] вучыўся ў педагагічным тэхнікуме ў [[Ульянаўск]]у, з верасня 1929 года па кастрычнік [[1930|1930 года]] служыў у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]], з 1930 — член [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|УКП(б)]]. У 1930—[[1932|1932 гадах]] — настаўнік і дырэктар тэхнікума ў [[Андыжан]]е, у [[1932]]—[[1933|1933 гадах]] — намеснік дырэктара маскоўскага тэхнікума, у [[1933]]—[[1936|1936 гадах]] — сакратар камітэта УКП(б) на фармацэўтычна-хімічным заводзе «8 Сакавіка» і кіраўнік бюро камітэта УКП(б) на заводзе «Парыжская камуна» ў Маскве, у [[1936]]—[[1937|1937 гадах]] — інструктар і начальнік аддзела раённага камітэта УКП(б) у Маскве, з кастрычніка 1937 па жнівень [[1938|1938 года]] — кіраўнік спецыяльнага сектара [[ЦК КП(б)Б]], з жніўня 1938 да сакавіка [[1939|1939 года]] — 1-ы сакратар [[Заводскі раён (Мінск)|Сталінскага]] раённага камітэта КП(б)Б у [[Мінск]]у. Затым уступіў у [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]], з красавіка 1939 па люты 1940 года — начальнік Упраўлення НКУС [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], 7 чэрвеня 1939 прызначаны капітанам дзяржбяспекі, з лютага па кастрычнік 1940 года — 2-гі сакратар гарадскога камітэта КП(б)Б у [[Беласток]]у, з кастрычніка 1940 года па кастрычнік 1946 — 1-ы сакратар абласнога камітэта КП(б)Б у [[Брэст|Брэсце]]. З ліпеня па кастрычнік [[1941|1941 года]] — начальнік аддзела па рабоце сярод войскаў, якія дзейнічаюць у тыле праціўніка штаба [[Заходні фронт, Другая сусветная вайна|Заходняга Фронту]] і [[Цэнтральны фронт|Цэнтральнага Фронту]]. З кастрычніка [[1940|1940 года]] па кастрычнік [[1943|1943 года]] — 2-гі сакратар абласнога камітэта УКП(б) у [[Кіраў (Кіраўская вобласць)|Кіраве]]. У [[1946]]—[[1948|1948 гадах]] — слухач Вышэйшай партыйнай школы пры ЦК УКП(б), са жніўня да лістапада 1948 года — 2-гі сакратар, з [[24 лістапада]] 1948 года па снежань [[1951|1951 года]] — 1-ы сакратар Наўгародскага абласнога камітэта ВКП(б). Пазней — намеснік начальніка сектара аддзела партыйных, прафсаюзных і камсамольскіх органаў ЦК УКП(б)/[[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]], з лютага [[1954]] года па студзень [[1963|1963 года]] — намеснік начальніка агульнага аддзела ЦК КПСС, са студзеня 1963 г. па красавік 1969 года — кіраўнік справамі Савета Міністраў [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]], затым у адстаўцы. Пахаваны на Кунцаўскіх могілках<ref>[http://moscow-tombs.ru/1993/tupitsyn_mn.htm Магіла М. М. Тупіцына]</ref>. == Узнагароды == Узнагароджаны двума [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга]], [[Ордэн Айчыннай вайны|Ордэнам Айчыннай Вайны]] II ступені і трыма медалямі. {{зноскі}} == Спасылкі == * http://www.knowbysight.info/TTT/07767.asp (рус.) * http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/biogr/gb493.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304194143/http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/biogr/gb493.htm |date=4 сакавіка 2016 }} (рус.) {{Першыя сакратары Брэсцкага абкама КПБ}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тупіцын, Міхаіл Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Другія сакратары Беластоцкага абкама КП Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ва Ульянаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання]] of7mru4umbfmostowf29oaeypvhr9ih 0 464529 5162954 4767583 2026-07-08T13:04:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162954 wikitext text/x-wiki {{славутасць}} '''Мячэць Укба''' ({{Lang-ar|جامع عقبة}}جامع عقبة) таксама вядомая як '''Вялікая мячэць Кайруана''' ({{Lang-ar|جامع القيروان الأكبر}}جامع القيروان الأكبر) — адна з найбуйнейшых [[Мячэць|мячэцяў]] у [[Туніс]]е, размешчаная ў горадзе Кайруане. Будучы гістарычна першай сталіца мусульманскага [[Магрыб]]а, Кайруан лічыцца духоўным і рэлігійным цэнтрам Туніса<ref>[http://books.google.com/books?id=YVYkrNhPMQkC&pg=PA301#v=onepage&q&f=false Linda Kay Davidson et David Martin Gitlitz, ''Pilgrimage from the Ganges to Graceland : an encyclopedia'', vol.]</ref> і часам — чацвёртым святым горадам ісламу<ref>Ray Harris et Khalid Koser, ''Continuity and change in the Tunisian sahel'', éd.</ref><ref name="afribone">[http://www.afribone.com/spip.php?article18022 Célébration de Kairouan, capitale de la culture islamique pour 2009 (Afribone)]</ref>. З'яўляючыся свайго роду сімвалічным будынкам горада, Вялікая мячэць лічыцца найстарэйшай святыняй і самай важнай мячэццю мусульманскага Захаду<ref>[http://books.google.com/books?id=UB4uSVt3ulUC&pg=PA264 Clifford Edmund Bosworth, ''Historic cities of the Islamic world'', ed.]</ref><ref>Jean-Claude Garcin, ''Grandes villes méditerranéennes du monde musulman médiéval'', éd. École française de Rome, Rome, 2000, p. 81</ref>. Занесеная з 13 сакавіка 1912 года ў спіс ахоўных гістарычных помнікаў у Тунісе<ref>[http://www.inp.rnrt.tn/Monuments_classees/monuments_classes.pdf Monuments historiques et archéologiques classés et protégés en Tunisie (Institut national du patrimoine)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160108221457/http://www.inp.rnrt.tn/Monuments_classees/monuments_classes.pdf |date=8 студзеня 2016 }}</ref><ref>[http://anneemaghreb.revues.org/433 Myriam Bacha, " La construction patrimoniale tunisienne à travers la législation et le journal officiel, 1881—2003 : de la complexité des rapports entre le politique et le scientifique ", ''L'Année du Maghreb'', n°4, 2008, pp. 99-122]</ref>, у 1988 годзе яна, як і ўвесь горад Кайруан, была ўнесена ў спіс Сусветнай спадчыны [[ЮНЕСКА]]<ref>[http://whc.unesco.org/fr/list/499 Site de Kairouan (Patrimoine mondial de l'Unesco)]</ref>. == Будаўніцтва == Пабудаваная арабскім ваеначальнікам Укбай ібн Нафі прыкладна ў 670 годзе н. э. (50 годзе па ісламскім календары) падчас будаўніцтва горада Кайруан<ref name="artmoyenage">Jean-Pierre Caillet, ''L'art du Moyen Âge : Occident, Byzance, Islam'', éd.</ref>. Мячэць займае плошчу ў 9000 квадратных метраў і з'яўляецца адным з самых старажытных месцаў набажэнства ў ісламскім свеце<ref>Néji Djelloul, ''Kairouan : la Grande Mosquée'', éd.</ref>; таксама яна стала правобразам для ўсіх пазнейшых па часе будаўніцтва мячэцяў у Магрыбе<ref>''[http://www.discoverislamicart.org/pc_item.php?id=monument%3BISL%3Btn%3BMon01%3B2%3Ben Great Mosque of Kairouan (discoverislamicart.org)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130407201059/http://www.discoverislamicart.org/pc_item.php?id=monument%3BISL%3Btn%3BMon01%3B2%3Ben |date=7 красавіка 2013 }}''</ref>. Вялікая мячэць у Кайруане лічыцца адным з самых уражлівых і найбуйнейшых помнікаў ісламскай архітэктуры ў Паўночнай Афрыцы<ref>[http://www.geotunis.org/page.php?id=15 || Géotunis 2009 :: Kairouan ||] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110726091156/http://www.geotunis.org/page.php?id=15 |date=26 ліпеня 2011 }}</ref>, яе перыметр складае амаль 405 метраў. Гэта велізарная прастора ўключае [[Гіпастыльная зала|гіпастыльную малельную залу]], велізарны мармуровы брукаваны двор і масіўны квадратны [[мінарэт]]. Акрамя свайго рэлігійнага значэння<ref>[http://www.sacred-destinations.com/tunisia/kairouan-great-mosque Great Mosque of Kairouan — Kairouan, Tunisia]</ref>, мячэць Укба лічыцца адным з шэдэўраў як ісламскай архітэктуры, як і ўсяго ісламскага мастацтва ў цэлым<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/499 Kairouan — UNESCO World Heritage Centre]</ref><ref>[http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/499.pdf Kairouan 499]</ref><ref>[http://www.kairouan-cci2009.nat.tn/index.php?option=com_content&view=article&id=64%3Ala-grande-mosquee&catid=3%3Amonuments&Itemid=76&lang=en The Great Mosque (kairouan-cci2009.nat.tn)]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.kairouan.org/fr/culture/unesco.htm |title=Inscription de Kairouan au patrimoine mondial (Kairouan.org) |access-date=17 красавіка 2017 |archive-date=9 чэрвеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609120016/http://www.kairouan.org/fr/culture/unesco.htm |url-status=dead }}</ref>. Мячэць фігуруе ў многіх кнігах і навучальных дапаможніках па ісламскім мастацтве<ref name="verite">[http://unesdoc.unesco.org/images/0004/000458/045852fb.pdf Jacques Vérité, ''Conservation de la Grande Mosquée de Kairouan'', éd.]</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Prière_de_Tarawih_dans_la_Grande_Mosquée_de_Kairouan._Ramadan_2012.jpg|міні|250x250пкс|Таравіх-[[намаз]] у мячэці Укба (2012 г.).]] Акрамя сваёй мастацкай і архітэктурнай значнасці, Вялікая мячэць у Кайруане згуляла, на думку туніскага ўніверсітэцкага выкладчыка і гісторыка ісламу Мухамеда Тальбі, «галоўную ролю ў ісламізацыі ўсяго мусульманскага Захаду, у тым ліку Іспаніі, і распаўсюджванні малікіцтва»<ref>Mohamed Talbi, ''L'Islam n'est pas voile, il est culte'', éd.</ref>. Падчас праўлення дынастыі [[Аглабіды|Аглабідаў]] (IX стагоддзе) мячэць атрымала свой захаваны дагэтуль статус дзякуючы значным работам, якія праводзіліся ў ёй<ref>M'hamed Hassine Fantar, ''De Carthage à Kairouan: 2000 ans d'art et d'histoire en Tunisie'', éd.</ref>. Слава мячэці Укбы і іншых святынь у Кайруане дапамагалі гораду развівацца і павялічваць насельніцтва больш і больш. Універсітэт, які складаўся з навукоўцаў, якія выкладалі ў мячэці, стаў цэнтрам адукацыі як у ісламскай думцы, так і ў свецкіх навуках<ref>Wilfrid Knapp et Nevill Barbour, North West Africa : a political and economic survey, Editions [//ru.wikipedia.org/wiki/Oxford_University_Press Oxford University Press], Oxford, 1977, page 404</ref><ref>[http://muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=1176 Kairouan Capital of Political Power and Learning in the Ifriqiya (MuslimHeritage.com)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121102061328/http://muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=1176 |date=2 лістапада 2012 }}</ref>. Яго ролю можна параўнаць з [[Парыжскі ўніверсітэт|Парыжскім універсітэтам]] у Сярэднія вякі. З заняпадам горада Кайруана, пачынаючы з сярэдзіны XI стагоддзя цэнтр інтэлектуальнай думкі перамясціўся ў універсітэт Эз-Зітуна ў Тунісе<ref>Mahmud Abd al-Mawla, L'université zaytounienne et la société tunisienne, éditions Maison Tiers-Monde, Tunis, 1984, page 33</ref>. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1972 годзе]] [[Катэгорыя:Мячэці Туніса]] [[Катэгорыя:Ісламская архітэктура]] 9uhuwjldzpnvktnoxr52bqigimrdu2v 0 467812 5163097 5057529 2026-07-09T04:48:36Z Emilia Noah 155537 5163097 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў|Назва=The Little Blues Band|Фота=|Подпіс=|Гады=[[1991 год у гісторыі музыкі|1991]]-па сённяшні дзень|Краіна=Беларусь|Горад=[[Мінск]]|Жанр=[[рытм-н-блюз]]|Лэйбл=|Іншыя праекты=|Афіцыйная старонка=|Склад=[[Іван Маркаў]]<br/>[[Яўген Сафоненка]]<br/>[[Руслан Праўда]]|Былыя ўдзельнікі=[[Аляксандр Ванькевіч]]<br/>[[Генадзь Дорфман]]}} '''The Little Blues Band''' — першы беларускі гурт, што пачаў граць класічны [[рытм-н-блюз]]. Гурт створаны ўдзельнікам калектыва «Студия 7» (пазней вядомым як [[Бонда (гурт)|Бонда]]) Іванам Маркавым у [[1991 год у гісторыі музыкі|1991]] годзе. Акрамя Маркава ля вытокаў новай каманды стаяў басіст Аляксандр Ванькевіч і барабаншчык Генадзь Дорфман. У [[90-я]] гурт меў плотны канцэртны графік, выступаючы як па [[Беларусь|Беларусі]], так і ў краінах [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]]. Арыгінальны склад пратрымаўся да [[2000 год у гісторыі музыкі|2000]] года. У [[2004 год у гісторыі музыкі|2004]] годзе калектыў аднавіў канцэртную дзейнасць разам з барабаншчыкам Яўгенам Сафоненка (гурт Flat) і бас-гітарыстам Русланам Праўдай.<ref>[http://www.interfax.by/event/27792 Ivan Markov & the Little Blues Band в гостях у "Гудвина"]{{Недаступная спасылка}} / [[Interfax.by]]</ref> {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1991 годзе]] 0u4lye1zid5ok3exn097sfutbzcknfu 0 471714 5163016 5136014 2026-07-08T18:25:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163016 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лагодзіч}} {{Асоба}} '''Мікалай Васільевіч Лагодзіч''' (6 снежня 1928, [[вёска Радаўня]] [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] — 1 красавіка 2009, [[Пінск|Пінск]]) — [[Іншадумства|іншадумца]], [[Палітычныя зняволеныя|палітычны вязень]] у БССР, удзельнік дэмакратычнага руху ў часы «[[Перабудова|перабудовы]]» і ў незалежнай Беларусі. == Біяграфія == У 1948 быў прызваны на ваенную службу, служыў у [[Кіраўская вобласць|Кіраўскай вобласці]]. Як адзначаў Лагодзіч, існавала практыка дыскрымінацыі прызыўнікоў з заходніх абласцей Беларусі, якія жылі да 1939 у складзе польскай дзяржавы і ў 1940-х гадах не былі яшчэ да канца саветызаваныя. Тых, хто нарадзіўся ў Заходняй Беларусі, пасылалі служыць як мага далей ад Беларусі, давалі самую цяжкую і брудную працу, часта накіроўвалі на працу ў шахты і на лесапавал. Лагодзіч даслаў скаргу міністру абароны СССР [[Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі|Аляксандру Васілеўскаму]] з выкладаннем сітуацыі і папрасіў перавесці яго для службы на тэрыторыю Беларусі. Ужо тады М. Лагодзіч адчуў на сабе ціск з-за сваіх поглядаў. Пасля заканчэння ваеннай службы вярнуўся на радзіму, у 1956 годзе пасяліўся ў Пінску. Працаваў на [[Пінскдрэў|Пінскім фанерна-запалкавым камбінаце]], адначасова завочна вучыўся ў тэхнікуме. Роздумы над рэчаіснасцю ў БССР прыводзілі М. Лагодзіча да нязгоды з многімі яе праявамі. Тады Лагодзіч яшчэ верыў у магчымасць зменаў у СССР праз адкрытую дыскусію, праз публікацыі ў савецкай прэсе. «…Практычная дзейнасць камуністычнага рэжыму, інфармацыйная хлусня партыйнай прэсы, уся дыктатарская атмасфера, парушэнні Усеагульнай Дэкларацыі Правоў Чалавека падштурхнулі мяне нагадаць рэжыму пра гэта сваімі артыкуламі. Я пачаў пісаць»<ref>Лагодзіч М. Мае ўспаміны // Маю права! Бюлетэнь Пінскага рэгіянальнага аддзялення Беларускага Хельсінкскага Камітэта. 1998, № 3.</ref>. На пачатку 1960-х гадоў Лагодзіч накіроўваў свае артыкулы ў маскоўскія газеты «Известия» і «Правда» (натуральна, артыкулы не публікавалі). Тады Лагодзіч выслаў яшчэ адзін рукапіс у мінскі карпункт газеты «Правда». Гэты артыкул быў падпісаны псеўданімам Пінчук Палескі. [[КДБ]] пачаў шукаць аўтара. 29 студзеня (паводле іншых дадзеных — 31 студзеня) 1963 М. Лагодзіч быў арыштаваны і дастаўлены ў Брэсцкі абласны аддзел КДБ. Справу Лагодзіча вёў падпалкоўнік Гаршкоў. Паводле дакументаў следства, Лагодзіч «выношваў пачуццё крыўды за рэпрэсію свайго бацькі — памагатага нямецкіх акупантаў» і з-за таго ў 1959—61 пісаў улёткі і лісты з заклікамі змагацца супраць камуністаў і савецкай улады, дасылаў іх у дзяржаўныя ўстановы Мінска і іншых гарадоў, раскідваў у грамадскіх месцах<ref>58-10. Надзорные производства Прокуратуры СССР по делам об антисоветской агитации и пропаганде. Март 1953—1991. Аннотированный каталог / Под ред. В. А. Козлова и С. В. Мироненко; сост. О. В. Эдельман. Москва, 1999. С. 630.</ref>. Асуджаны 11 красавіка 1963 Брэсцскім абласным судом паводле часткі першай артыкула 67 Крымінальнага кодэкса БССР («антысавецкая агітацыя і прапаганда») на 3 гады пазбаўлення волі. Тэрмін адбываў у Мардоўскіх лагерах. Калі Мікалая Лагодзіча арыштавалі, яго жонка Марыя была ў радзільні. Свайго другога сына Вячаслава ён упершыню ўбачыў толькі праз тры гады. Пасля вызвалення Лагодзіч цярпеў ад дыскрымінацыі, пастаянна сутыкаўся з праблемамі ў працаўладкаванні. Яго ліставанне доўгі час было пад наглядам карных органаў. Рэабілітаваны Вярхоўным судом Рэспублікі Беларусь 29 траўня 1992<ref>[http://lists.memo.ru/ База данных «Жертвы политического террора в СССР»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190331114659/http://lists.memo.ru/ |date=31 сакавіка 2019 }}.</ref>. У канцы 1980-х і ў 1990-я гады публікаваўся ў незалежнай прэсе, браў актыўны ўдзел у дэмакратычным руху — быў адным са стваральнікаў Беларускага дэмакратычнага аб’яднання «Ветэран» і кіраўніком яго пінскага аддзялення, сябрам [[Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада)|Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі («Грамада»)]]. Копія ўліковай карткі палітычнага зняволенага Дубраўлага М. Лагодзіча захоўваецца ў фондзе 167 архіву навукова-даследчага і праваабарончага цэнтру «Мемарыял» (Масква). {{зноскі}} == Творы == * Мае ўспаміны // Маю права! Бюлетэнь Пінскага рэгіянальнага аддзялення Беларускага Хельсінкскага Камітэта. 1998, № 3. == Літаратура == * Сьнітко, Тацяна. [http://slounik.org/153690.html Лагодзіч Мікалай] // Дэмакратычная апазыцыя Беларусі: 1956—1991. Пэрсанажы і кантэкст. Менск, 1999. * Снітко, Таццяна. Лагодзіч Мікалай Васільевіч // [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9487 Нонканфармізм у Беларусі: 1953—1985. Даведнік. Том 1 / Укладальнік Алег Дзярновіч. Мінск, 2004] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180627023344/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9487 |date=27 чэрвеня 2018 }}. С. 123—124. == Спасылкі == * [https://www.svaboda.org/a/1566122.html Аксак, Валянціна. Вянок памяці: Мікалай Лагодзіч. Радыё «Свабода». 1 красавіка 2009]. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лагодзіч Мікалай Васілевіч}} [[Катэгорыя:Палітвязні]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Дысідэнты]] kx9kwgjubvsoeniayycz4x30briztjw 10 564310 5162984 4798785 2026-07-08T15:31:54Z JerzyKundrat 174 5162984 wikitext text/x-wiki '''[[8 ліпеня]]''' * [[52 да н.э.]]: Прынятая дата заснавання [[Парыж]]а. * [[975]]: [[Эдуард Мучанік]] становіцца каралём [[Каралеўства Англія|Англіі]]. * [[1497]]: [[Васка да Гама]] адплыў з [[Лісабон]]а на чале марской экспедыцыі да берагоў [[Індыя|Індыі]]. * [[1573]]: Булонскім эдыктам пакладзены канец 4-гадовай вайне французскіх [[Каталіцтва|католікаў]] і [[Гугеноты|гугенотаў]]. * [[1709]]: Адбылася [[Палтаўская бітва]] ў час [[Паўночная вайна (1700—1721)|Паўночнай вайны]] (1700—1721), расійскае войска разбіла шведскую армію. * [[1796]]: Дзяржаўны дэпартамент ЗША выдаў першы пашпарт грамадзяніна [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. * [[1901]]: У [[Францыя|Францыі]] ўведзена абмежаванне хуткасці руху [[аўтамабіль|аўтамабіляў]] у гарадах — 10 км/гадз. * [[1926]]: Кароль Сауд стварыў [[Саудаўская Аравія|Саудаўскую Аравію]]. * [[1979]]: Адкрыты [[Спадарожнікі Юпітэра|спадарожнік]] [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]] [[Адрастэя (спадарожнік)|Адрастэя]]. * [[1993]]: У [[Мінск]]у пачаўся [[I з’езд беларусаў свету]]. * [[2008]]: Тэлеканал «[[Белсат]]» пачаў вяшчанне са спадарожніка «Sirius». <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|708]] </noinclude> 6y8l2auusmyjgcha1jq9m4rfysqpm3q 10 564311 5163105 4797876 2026-07-09T06:11:46Z JerzyKundrat 174 5163105 wikitext text/x-wiki '''[[9 ліпеня]]''' : {{Сцягафікацыя|Аргенціна}}: Дзень незалежнасці ([[1816]]) : {{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}: Дзень незалежнасці ([[2011]]) * [[1357]]: У [[Прага|Празе]] закладзены [[Карлаў мост]]. * [[1540]]: [[Генрых VIII]] ануляваў свой чацвёрты [[шлюб]] з [[Ганна Клеўская|Ганнай Клеўскай]]. * [[1762]]: Гвардыяй скінуты расійскі імператар [[Пётр III]], змову падтрымала яго жонка, будучая імператрыца [[Кацярына II]]. * [[1807]]: Тыльзіцкі мірны дагавор паміж [[Францыя]]й, [[Каралеўства Прусія|Прусіяй]] і [[Расійская імперыя|Расіяй]]. * [[1810]]: [[Напалеон I Банапарт]] анексіраваў [[Нідэрланды]]. * [[1815]]: [[Шарль Марыс дэ Талейран-Перыгор|Талейран]] стаў першым прэм’ер-міністрам [[Францыя|Францыі]]. * [[1829]]: Расійская армія на чале з [[Іван Фёдаравіч Паскевіч|Іванам Паскевічам]] ўзяла турэцкую крэпасць [[Эрзурум]]. * [[1868]]: 14-я папраўка ў [[Канстытуцыя ЗША|Кастытуцыю ЗША]], якая гарантавала негрыцянскаму насельніцтву поўныя грамадзянскія правы. * [[1877]]: Пачатак першага [[Уімблданскі турнір|Уімблданскага турніру]]. * [[1906]]: У вёсцы [[Мікалаеўшчына (Стаўбцоўскі раён)|Мікалаеўшчына]] адбыўся нелегальны настаўніцкі з’езд, разагнаны паліцыяй. * [[1944]]: Заканчэнне бітвы за [[Сайпан]] перамогай арміі і флоту [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] над ваеннымі фарміраваннямі [[Японія|Японіі]]. * [[1955]]: Адкрыта [[Мінская дзіцячая чыгунка імя К. С. Заслонава|Мінская дзіцячая чыгунка]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|709]] </noinclude> 8qq30gl3bdxnlgmyx2c0dxmdw302npj 0 568838 5163197 4377142 2026-07-09T09:24:20Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5163197 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} {{цёзкі2|Пігулеўскі}} '''Мікалай Мікалаевіч Пігулеўскі''' ({{ДН|15|10|1897}}, [[Вялікае Падлессе]], цяпер Ляхавіцкі раён, Брэсцкая вобласць — {{ДС|16|3|1967}}) — беларускі спявак (барытон), музычны дзеяч. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1957). == Біяграфія == У 1920—1924 гадах — артыст Беларускага дзяржаўнага тэатра. Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] (1925), Беларускі музычны тэхнікум (1928), Беларускую студыю оперы і балета (1933). У 1933—1935 гадах — саліст [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР]]. Артыст лірыка-драматычнага плана, выконваў галоўныя партыі ў класічных операх: Анегін, Ялецкі («Яўген Анегін», «[[Пікавая дама (опера)|Пікавая дама]]» [[Пётр Ільіч Чайкоўскі|П. Чайкоўскага]]), Гразны («Царская нявеста» [[Мікалай Андрэевіч Рымскі-Корсакаў|М. Рымскага-Корсакава]]), Валянцін («Фауст» [[Шарль Франсуа Гуно|Ш. Гуно]]) і інш. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] Мікалай Пігулеўскі з сям’ёй апынуўся ў г. Арджанікідзэ на Каўказе, дзе ўдзельнічаў у музычнай групе. У 1942—1944 гадах — саліст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР. Выступаў на Паўночна-Заходнім фронце ў складзе франтавых канцэртных брыгад (з [[Ларыса Пампееўна Александроўская|Л. Александроўскай]], [[Іосіф Іосіфавіч Жыновіч|І. Жыновічам]] і інш.). У Арджанікідзэ стаў шафёрам, удзельнічаў у перагонцы аўтамабіляў, што пастаўлялі амераканцы праз Іран; быў паранены пры авіяналёце, лячыўся ў [[Ташкент|Ташкенце]], дзе пасябраваў з [[Якуб Колас|Якубам Коласам]]; затым ваяваў на Украiнскiм фронце, прайшоў з баямі ад [[Роўна]] да Вены, узнагароджаны ордэнамі і медалямі. З 1950 года жыў у [[Пінск]]у, працаваў у будаўнічых арганізацыях. Спявак актыўна гастраляваў па Беларусі ў складзе [[Беларускі вакальны квартэт|Беларускага вакальнага квартэта]], што існаваў у 1927—1965 гадах. Калектыў вызначаўся роўнасцю гучання, зліццём галасоў, тонкай нюансіроўкай. Зрабіў шмат фондавых запісаў на радыё, выступаў у адкрытых канцэртах. Актыўна прапагандаваў беларускую вакальную музыку. Выконваў і папулярызаваў камерныя творы беларускіх кампазітараў ([[Міхаіл Васілевіч Анцаў|М. Анцава]], [[Мікалай Ільіч Аладаў|М. Аладава]], [[Мікалай Мікалаевіч Чуркін|М. Чуркіна]] і інш.). Працаваў адказным рэдактарам музычнага вяшчання на [[Беларускае радыё|Беларускім радыё]] ў 1948—1953 гадах. Мікалай Мікалаевіч займаўся грамадскай справай — у 1953—1959 гадах быў адказным сакратаром праўлення [[Беларускі саюз кампазітараў|Саюза кампазітараў БССР]]. У 1957 годзе ўдастоены звання «Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР». == Літаратура == * Пігулеўскі Мікалай Мікалаевіч / Г. П. Пашкоў // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. Мінск, 1996. Т. 12. С. 349. * Пигулевский Николай Николаевич / С. В. Русецкий // Большая энциклопедия Большого театра Беларуси. Минск, 2014. С. 461—462. * Пігулеўскі Мікалай Мікалаевіч / С. У. Русецкі // Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. Мінск, 2015. Т. 6. С. 170. * Пігулеўскі Мікалай Мікалаевіч // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. Минск, 2003. Т. 2. С. 255.{{DEFAULTSORT:Пігулеўскі Мікалай Мікалаевіч}} egw5w98505fmqftmx6k21z1ohenwc1n 5163207 5163197 2026-07-09T09:39:09Z JerzyKundrat 174 5163207 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} {{цёзкі2|Пігулеўскі}} '''Мікалай Мікалаевіч Пігулеўскі''' ({{ДН|15|10|1897}}, [[Вялікае Падлессе]], цяпер Ляхавіцкі раён, Брэсцкая вобласць — {{ДС|16|3|1967}}) — беларускі спявак (барытон), музычны дзеяч. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1957). == Біяграфія == У 1920—1924 гадах — артыст Беларускага дзяржаўнага тэатра. Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] (1925), Беларускі музычны тэхнікум (1928), Беларускую студыю оперы і балета (1933). У 1933—1935 гадах — саліст [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР]]. Артыст лірыка-драматычнага плана, выконваў галоўныя партыі ў класічных операх: Анегін, Ялецкі («Яўген Анегін», «[[Пікавая дама (опера)|Пікавая дама]]» [[Пётр Ільіч Чайкоўскі|П. Чайкоўскага]]), Гразны («Царская нявеста» [[Мікалай Андрэевіч Рымскі-Корсакаў|М. Рымскага-Корсакава]]), Валянцін («Фауст» [[Шарль Франсуа Гуно|Ш. Гуно]]) і інш. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] Мікалай Пігулеўскі з сям’ёй апынуўся ў г. Арджанікідзэ на Каўказе, дзе ўдзельнічаў у музычнай групе. У 1942—1944 гадах — саліст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР. Выступаў на Паўночна-Заходнім фронце ў складзе франтавых канцэртных брыгад (з [[Ларыса Пампееўна Александроўская|Л. Александроўскай]], [[Іосіф Іосіфавіч Жыновіч|І. Жыновічам]] і інш.). У Арджанікідзэ стаў шафёрам, удзельнічаў у перагонцы аўтамабіляў, што пастаўлялі амераканцы праз Іран; быў паранены пры авіяналёце, лячыўся ў [[Ташкент|Ташкенце]], дзе пасябраваў з [[Якуб Колас|Якубам Коласам]]; затым ваяваў на Украiнскiм фронце, прайшоў з баямі ад [[Роўна]] да Вены, узнагароджаны ордэнамі і медалямі. З 1950 года жыў у [[Пінск]]у, працаваў у будаўнічых арганізацыях. Спявак актыўна гастраляваў па Беларусі ў складзе [[Беларускі вакальны квартэт|Беларускага вакальнага квартэта]], што існаваў у 1927—1965 гадах. Калектыў вызначаўся роўнасцю гучання, зліццём галасоў, тонкай нюансіроўкай. Зрабіў шмат фондавых запісаў на радыё, выступаў у адкрытых канцэртах. Актыўна прапагандаваў беларускую вакальную музыку. Выконваў і папулярызаваў камерныя творы беларускіх кампазітараў ([[Міхаіл Васілевіч Анцаў|М. Анцава]], [[Мікалай Ільіч Аладаў|М. Аладава]], [[Мікалай Мікалаевіч Чуркін|М. Чуркіна]] і інш.). Працаваў адказным рэдактарам музычнага вяшчання на [[Беларускае радыё|Беларускім радыё]] ў 1948—1953 гадах. Мікалай Мікалаевіч займаўся грамадскай справай — у 1953—1959 гадах быў адказным сакратаром праўлення [[Беларускі саюз кампазітараў|Саюза кампазітараў БССР]]. У 1957 годзе ўдастоены звання «Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР». == Літаратура == * Пігулеўскі Мікалай Мікалаевіч / Г. П. Пашкоў // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. Мінск, 1996. Т. 12. С. 349. * Пигулевский Николай Николаевич / С. В. Русецкий // Большая энциклопедия Большого театра Беларуси. Минск, 2014. С. 461—462. * Пігулеўскі Мікалай Мікалаевіч / С. У. Русецкі // Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. Мінск, 2015. Т. 6. С. 170. * Пігулеўскі Мікалай Мікалаевіч // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. Минск, 2003. Т. 2. С. 255. {{DEFAULTSORT:Пігулеўскі Мікалай Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Барытоны]] cu40e4k95ar7fh6rzpo9ft12f5oa8an 5163208 5163207 2026-07-09T09:39:44Z JerzyKundrat 174 5163208 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} {{цёзкі2|Пігулеўскі}} '''Мікалай Мікалаевіч Пігулеўскі''' ({{ДН|15|10|1897}}, [[Вялікае Падлессе]], цяпер Ляхавіцкі раён, Брэсцкая вобласць — {{ДС|16|3|1967}}) — беларускі спявак ([[барытон]]), музычны дзеяч. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1957). == Біяграфія == У 1920—1924 гадах — артыст Беларускага дзяржаўнага тэатра. Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] (1925), Беларускі музычны тэхнікум (1928), Беларускую студыю оперы і балета (1933). У 1933—1935 гадах — саліст [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР]]. Артыст лірыка-драматычнага плана, выконваў галоўныя партыі ў класічных операх: Анегін, Ялецкі («Яўген Анегін», «[[Пікавая дама (опера)|Пікавая дама]]» [[Пётр Ільіч Чайкоўскі|П. Чайкоўскага]]), Гразны («Царская нявеста» [[Мікалай Андрэевіч Рымскі-Корсакаў|М. Рымскага-Корсакава]]), Валянцін («Фауст» [[Шарль Франсуа Гуно|Ш. Гуно]]) і інш. У час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] Мікалай Пігулеўскі з сям’ёй апынуўся ў г. Арджанікідзэ на Каўказе, дзе ўдзельнічаў у музычнай групе. У 1942—1944 гадах — саліст Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР. Выступаў на Паўночна-Заходнім фронце ў складзе франтавых канцэртных брыгад (з [[Ларыса Пампееўна Александроўская|Л. Александроўскай]], [[Іосіф Іосіфавіч Жыновіч|І. Жыновічам]] і інш.). У Арджанікідзэ стаў шафёрам, удзельнічаў у перагонцы аўтамабіляў, што пастаўлялі амераканцы праз Іран; быў паранены пры авіяналёце, лячыўся ў [[Ташкент|Ташкенце]], дзе пасябраваў з [[Якуб Колас|Якубам Коласам]]; затым ваяваў на Украiнскiм фронце, прайшоў з баямі ад [[Роўна]] да Вены, узнагароджаны ордэнамі і медалямі. З 1950 года жыў у [[Пінск]]у, працаваў у будаўнічых арганізацыях. Спявак актыўна гастраляваў па Беларусі ў складзе [[Беларускі вакальны квартэт|Беларускага вакальнага квартэта]], што існаваў у 1927—1965 гадах. Калектыў вызначаўся роўнасцю гучання, зліццём галасоў, тонкай нюансіроўкай. Зрабіў шмат фондавых запісаў на радыё, выступаў у адкрытых канцэртах. Актыўна прапагандаваў беларускую вакальную музыку. Выконваў і папулярызаваў камерныя творы беларускіх кампазітараў ([[Міхаіл Васілевіч Анцаў|М. Анцава]], [[Мікалай Ільіч Аладаў|М. Аладава]], [[Мікалай Мікалаевіч Чуркін|М. Чуркіна]] і інш.). Працаваў адказным рэдактарам музычнага вяшчання на [[Беларускае радыё|Беларускім радыё]] ў 1948—1953 гадах. Мікалай Мікалаевіч займаўся грамадскай справай — у 1953—1959 гадах быў адказным сакратаром праўлення [[Беларускі саюз кампазітараў|Саюза кампазітараў БССР]]. У 1957 годзе ўдастоены звання «Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР». == Літаратура == * Пігулеўскі Мікалай Мікалаевіч / Г. П. Пашкоў // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. Мінск, 1996. Т. 12. С. 349. * Пигулевский Николай Николаевич / С. В. Русецкий // Большая энциклопедия Большого театра Беларуси. Минск, 2014. С. 461—462. * Пігулеўскі Мікалай Мікалаевіч / С. У. Русецкі // Культура Беларусі : энцыклапедыя : [у 6 т.]. Мінск, 2015. Т. 6. С. 170. * Пігулеўскі Мікалай Мікалаевіч // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. Минск, 2003. Т. 2. С. 255. {{DEFAULTSORT:Пігулеўскі Мікалай Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Барытоны]] e9bpv1hwu5iz1iwoo8os2wysz5dgzxf 0 572893 5163046 5083886 2026-07-08T20:59:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163046 wikitext text/x-wiki {{архітэктар}} {{цёзкі2|Высоцкі}} '''Мікалай Паўлавіч Высоцкі''' — інжынер-архітэктар<ref name="БЮСС">[https://xn--90ax2c.xn--p1ai/catalog/005289_000028_4D34F934-46BA-4F3C-BF29-1201DEBDA0F9/viewer/?page=79 Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. с. 70] {{ref-ru}}</ref> ({{ДН|19|1|1831}}, {{МН|Невель||Невель (горад)}}<ref name="АГІ">[http://nevelikc.ru/arhitektor-grazhdanskij-inzhener-vy-sotskij-nikolaj-pavlovich/ Архитектор, гражданский инженер Высоцкий Николай Павлович] {{ref-ru}}</ref> (паводле іншых звестак у {{МН|Варонеж||}}<ref name="ВыНП">[https://vrnguide.ru/bio-dic/v/vysotskij-nikolaj-pavlovich.html ВЫСОЦКИЙ Николай Павлович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201128201035/https://vrnguide.ru/bio-dic/v/vysotskij-nikolaj-pavlovich.html |date=28 лістапада 2020 }} {{ref-ru}}</ref>) — ?). == Біяграфія == === Дзяцінства і адукацыя === Пачатковую адукацыю атрымаў у {{нп3|Варонежская мужчынская гімназія|Варонежскай мужчынскай гімназіі|ru|Воронежская мужская гимназия}}. У снежні 1845 года паступіў у [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны архітэктурна-будаўнічы ўніверсітэт|Пецярбургскае будаўнічае вучылішча]], выпусціўся ў чэрвені 1852 года з правам на чын XII класа<ref name="БЮСС"/>. === Прафесійная дзейнасць === Адразу пасля выпуску накіраваны на службу ў віцебскую губернскую будаўнічую і дарожную камісію архітэктарскім памочнікам для вытворчасці работ, а ў лістападзе 1855 года прызначаны архітэктарам гэтай камісіі<ref name="БЮСС"/>. Праз сем гадоў М. Высоцкі залічаны па {{нп3|Міністэрства шляхоў зносін Расійскай імперыі|галоўным кіраванні шляхоў зносін і грамадскіх будынкаў|ru|Министерство путей сообщения Российской империи}} і звольнены для заняткаў у {{нп3|галоўнае таварыства расійскіх чыгунак||ru|Главное общество российских железных дорог}}<ref name="БЮСС"/>. У сакавіку 1865 года ён быў камандзіраваны саветам таварыства ў [[Прусія|Прусію]], [[Бельгія|Бельгію]], [[Францыя|Францыю]] і [[Аўстрыя|Аўстрыю]] для вывучэння будовы майстэрняў, сістэм ацяплення, таварных і пасажырскіх будынкаў і іншых збудаванняў, якія маюць дачыненне да чыгуначнай справы<ref name="БЮСС"/>. Па вяртанні з-за мяжы М. Высоцкі выканаў па сваіх праектах пабудову пагранічнай станцыі «[[Вірбаліс|Вержбалава]]» і да 1868 года быў архітэктарам і начальнікам 13 дыстанцыі Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі, а потым пераведзены ў Пецярбург на пасаду начальніка 1-га аддзялення гэтай жа дарогі<ref name="БЮСС"/>. Адначасова з тым, як член {{нп3|Рускае тэхнічнае таварыства|Імператарскага рускага тэхнічнага таварыства|ru|Русское техническое общество}}, ён загадваў пецярбургскай элементарнай школай і выкладаў у ёй рысаванне і чарчэнне (1869-79)<ref name="БЮСС"/>. Па пераўтварэнні гэтай школы ў [[Санкт-Пецярбургскі тэхнікум чыгуначнага транспарту|чыгуначнае вучылішча]], быў прадстаўніком галоўнага таварыства расійскіх чыгунак пры савеце вучылішча (1879-85). У падзяку за яго 14-гадовую безвыплатную дзейнасць на гэтай пасадзе савет кіравання змясціў партрэт М. Высоцкага ў вучылішчнай зале<ref name="БЮСС"/>. У 1876-77 гадах М. Высоцкі склаў інструкцыі для дарожных майстроў і старэйшых рабочых, правілы пра сігналы і на карыстанне [[дрызіна]]мі і іншае<ref name="БЮСС"/>. == Творчасць == [[Файл:Stancija Veržbolovo1900.png|250px|міні|злева|Пасажырскі вакзал на станцыі {{нп3|Кібартай (станцыя)|Вержбалава|uk|Кібартай (станція)}}]] [[Файл:Mohovaya 11.JPG|250px|міні|злева|Дом Латкіна ў Санкт-Пецярбургу]] Як спецыяліст чыгуначнай архітэктуры, ён удзельнічаў у конкурсах па складанні праектаў пасажырскіх будынкаў для гарадоў {{нп3|Пецярбургска-Варшаўскі вакзал|Дынабурга|ru|Петербургско-Варшавский вокзал)}} і {{нп3|Адэскі чыгуначны вакзал|Адэсы|ru|Одесский железнодорожный вокзал}} і ў абодвух выпадках (1869-79) ушанаваны за прадстаўленыя праекты другой прэміі<ref name="БЮСС"/>. Акрамя таго ён склаў у розны час праекты будынкаў акруговых судоў у гарадах [[Будынак акруговага суда (Магілёў)|Магілёве]], [[Будынак акруговага суда (Гродна)|Гродне]], {{нп3|Апеляцыйны суд Літвы|Вільні|ru|Апелляционный суд Литвы}} і Коўне<ref name="БЮСС"/>. * 1852-62 гадах у [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]<ref name="БЮСС"/>: ** Будынкі турмаў у гарадах Невелі, Лепелі і Дынабургу ** Надбудова званіцы [[Свята-Троіцкі Маркаў манастыр|Маркава манастыра]] ** Абывацельскія дамы ў гарадах [[Віцебск]]у и [[Даўгаўпілс|Дынабургу]] ** Сядзібныя дамы ў маёнтках [[Задуброўе (Віцебскі раён)|Задуброўі]], [[Заронава (аграгарадок)|Заронаве]] і {{нп3|Вішкі (Латвія)|Вышках|ru|Вишки}}<ref>[http://www.visitdaugavpils.lv/ru/turisma-objekts/%D0%B7%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B9%D0%BA%D0%B0-%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%B4%D1%8C%D0%B1%D1%8B-%D0%B8-%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA-%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2-%D0%B2-%D0%B2%D0%B8%D1%88%D0%BA%D1%8F/ ЗАСТРОЙКА УСАДЬБЫ И ПАРК МОЛОВ В ВИШКЯХ] {{ref-ru}}</ref> ** Некалькі драўляных дамоў у Віцебскай губерні * 1862-72<ref name="БЮСС"/>: ** Вялікія мураваныя будынкі майстэрняў для вагонаў і паравозаў на станцыі {{нп3|Каўнас (станцыя)|Коўна|pl|Kaunas (stacja kolejowa)}} ** Дабудова станцыйных будынкаў, платформаў і шляхоў са стрэлкамі на станцыі Коўна ** [[Круглае дэпо|Ратонда]] для 18-ці паравозаў ** Эстакада на берагу р. [[Нёман]]а ** Мураваны пасажырскі будынак, газавы завод, навесы, пакгаузы, вадапад’ёмны будынак, жылыя дамы, аранжарэя і іншыя пабудовы на станцыі {{нп3|Кібартай (станцыя)|Вержбалава|uk|Кібартай (станція)}} ** Паравы лесапільны завод на р. Лузе, які належаў спадчыннаму ганароваму грамадзяніну Тамасаву (цяпер населены пункт, дзе змяшчаўся завод, называецца [[Талмачова (Ленінградская вобласць)|Талмачова]]<ref>[http://www.akra-city.ru/dvoryanskie-usadby-luzhskiy-rayon/zhelci--preobrazhenskaya.html Жельцы — Преображенская] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181015153653/http://www.akra-city.ru/dvoryanskie-usadby-luzhskiy-rayon/zhelci--preobrazhenskaya.html |date=15 кастрычніка 2018 }} {{ref-ru}}</ref>) ** Падвалы і склады пры дыстыляцыйным заводзе ў г. [[Луга (Расія)|Лузе]] ** Пасажырскі будынак, жылыя дамы і службы на станцыі {{нп3|Навалісіна|Лісіна|ru|Новолисино (станция)}} ** Паравозны сарай на станцыі {{нп3|Тосна (станцыя)|Тосна|ru|Тосно (станция)}} ** Чыгуначныя казармы і будкі са службамі паміж станцыямі Гатчына і {{нп3|Тосна (станцыя)|Тосна|ru|Тосно (станция)}} * 1872-82<ref name="БЮСС"/>: ** Перагрузачная станцыя<ref>[http://wiki.nashtransport.ru/wiki/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F Перегрузочная станция] {{ref-ru}}</ref> на 833 вярсце ад [[Санкт-Пецярбург]]а ** Драўляны чыгуначны мост на р. [[Шашупэ]] ** Майстэрні для рамонта паравозаў ** Мураваныя бані для служачых (па праекце інжынера-архітэктара {{нп3|Пётр Ануфрыевіч Сальмановіч|П. А. Сальмановіча|ru|Сальмонович, Пётр Онуфриевич}}) ** Перабудова часовага драўлянага пасажырскага будынка пад жыллё на станцыі {{нп3|Даўгаўпілс (станцыя)|Дынабург|ru|Даугавпилс (станция)}} ** {{нп3|Касцёл Святой Дзевы Марыі (Прэйлі)|Мураваная каталіцкая царква|lv|Preiļu katoļu baznīca}} ў м. [[Прэйлі|Прэлі]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]] ** {{нп3|Махавая вуліца (Санкт-Пецярбург)|Дом|ru|Моховая улица (Санкт-Петербург)}} {{нп3|Міхаіл Мікалаевіч Латкін|Латкіна|ru|Латкин, Михаил Николаевич}} ў [[Санкт-Пецярбург]]у<ref>[http://wikimapia.org/28084319/ru/%D0%94%D0%BE%D0%BC-%D0%9D-%D0%92-%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0 Дом Н. В. Латкина (Санкт-Петербург)] {{ref-ru}}</ref> ** [[Стара-Пецяргофскі праспект|Дом]] Часнакова ў Санкт-Пецярбургу<ref>[http://wikimapia.org/19206705/ru/%D0%94%D0%BE%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B4%D0%BE%D0%BC-%D0%9F-%D0%A7%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 Доходный дом П. Чеснокова (Санкт-Петербург)] {{ref-ru}}</ref> ** Дом Калумбава ў Санкт-Пецярбургу і іншыя дамы там жа<ref>[http://www.citywalls.ru/search-architect1332.html Архитектор Высоцкий Н. П., здания] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180823223829/http://www.citywalls.ru/search-architect1332.html |date=23 жніўня 2018 }} {{ref-ru}}</ref> ** Абывацельскія дамы: спадара Тамасава ў [[Пушкін (горад)|Царскім Сяле]], спадароў Ле-Данцю, [[Мікалай Іванавіч Мерклінг|Мерклінга]], Тарасава<ref>[http://history-gatchina.ru/town/ulica/olginska.htm Ольгинская улица старой Гатчины] {{ref-ru}}</ref>, Бок, Вінаградавай і лясная біржа сп. Тарасава ў [[Гатчына|Гатчыне]] ** Перабудова [[Вуліца Чайкоўскага (Санкт-Пецярбург)|лазарэта]] пры {{нп3|Імператарскае вучылішча правазнаўства|вучылішчы правазнаўства|ru|Императорское училище правоведения}} (па праекце архітэктара [[Уладзіслаў Паўлавіч Львоў|У. П. Львова]]) ** Будынкі акруговых судоў у [[Будынак акруговага суда (Магілёў)|Магілёве]] і [[Будынак акруговага суда (Гродна)|Гродне]] ** Прыстасаванне прыватных дамоў пад акруговыя суды ў гарадах {{нп3|Апеляцыйны суд Літвы|Вільні|ru|Апелляционный суд Литвы}} і Коўне * 1882-62<ref name="БЮСС"/>: ** Даходны {{нп3|Вуліца Дзекабрыстаў (Санкт-Пецярбург)|дом сп. Корвін-Крукоўскага|ru|Улица Декабристов (Санкт-Петербург)}} ў Санкт-Пецярбургу ** Некалькі надгробных помнікаў і капліц на могілках [[Аляксандра-Неўская лаўра|Аляксандра-Неўскай лаўры]] і [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочага манастыра]] ў Санкт-Пецярбургу ** Лецішчы са службамі і аранжарэямі сп. Мельнікава ў [[Санкт-Пецярбург]]у ** Сістэмы М. Высоцкага згортвальнай абароны ад снежных заносаў на лініі Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://nevelikc.ru/arhitektor-grazhdanskij-inzhener-vy-sotskij-nikolaj-pavlovich/ Архитектор, гражданский инженер Высоцкий Николай Павлович] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Высоцкі Мікалай Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Архітэктары Магілёва]] [[Катэгорыя:Архітэктары Невеля]] [[Катэгорыя:Архітэктары Расіі]] [[Катэгорыя:Архітэктары Санкт-Пецярбурга]] jjfopwifs9a1oxkizuv2gg2u94qc7n8 0 578405 5163093 4556624 2026-07-09T03:35:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163093 wikitext text/x-wiki {{Картка каледжа |заснаваны=1954 |тып=дзяржаўны |арыгінал= }} '''Мінскі дзяржаўны машынабудаўнічы каледж''' — [[сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова]] ў [[Мінск]]у. Размешчаны па адрасе [[Сацыялістычная вуліца (Мінск)|вул. Сацыялістычная]], 5. З’яўляецца філіялам [[БНТУ]]. == Гісторыя == Развіццё [[Машынабудаванне|машынабудавання]] ў [[1950-я]] гады, будаўніцтва новых і рэканструкцыя старых прадпрыемстваў аб’ектыўна патрабавалі падрыхтоўкі спецыялістаў сярэдняга звяна тэхнічнага профілю для прамысловасці БССР. Распараджэннем [[Савет Міністраў СССР|Савета Міністраў СССР]] ад [[7 жніўня]] [[1954]] года № 8634-Р і загадам [[Міністэрства аўтамабільнага, трактарнага і сельскагаспадарчага машынабудавання СССР]] ад [[16 жніўня]] [[1954]] года № 148 быў створаны '''Мінскі вячэрні аўтамеханічны тэхнікум'''. [[17 жніўня]] [[1957]] года тэхнікум быў перайменаваны ў '''Мінскі вячэрні машынабудаўнічы тэхнікум'''. А [[2 чэрвеня]] [[1960]] — у Мінскі машынабудаўнічы тэхнікум з прафесійна-тэхнічнай вучылішчам пры ім. Загадам Міністэрства вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі БССР ад [[8 жніўня]] [[1966]] года № 603 Мінскі машынабудаўнічы тэхнікум з прафесійна-тэхнічнай вучылішчам пры ім рэарганізаваны ў '''Мінскі машынабудаўнічы тэхнікум'''. Загадам Міністра аўтамабільнага і сельскагаспадарчага машынабудавання СССР ад [[2 чэрвеня]] [[1990]] года № 350 тэхнікум першым у [[БССР]] рэарганізаваны ў [[каледж]]. Пазней, [[16 кастрычніка]] [[2001]] года, '''Мінскі машынабудаўнічы каледж''' перайменаваны ва ўстанову адукацыі «Мінскі дзяржаўны машынабудаўнічы каледж». [[29 жніўня]] [[2002]] года МДМК быў рэарганізаваны шляхам далучэння да яго ўстановы адукацыi «[[Мінскае прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 94 машынабудавання]]». А [[30 снежня]] [[2015]] года ў сувязі з далучэннем каледжа да [[БНТУ|Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта]] ён быў перайменаваны ў Філіял [[БНТУ]] «Мінскі дзяржаўны машынабудаўнічы каледж».<ref>{{Cite web |url=http://mgmk.bntu.by/pages/abitur/histor.htm |title=Гісторыя каледжа |access-date=18 лістапада 2018 |archive-date=11 снежня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181211015024/http://mgmk.bntu.by/pages/abitur/histor.htm |url-status=dead }}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{БНТУ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт]] [[Катэгорыя:Каледжы Мінска]] [[Катэгорыя:1954 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Сацыялістычная вуліца (Мінск)]] mv73n6n3ul2uwhydpsfojxh139gpm58 0 579638 5163087 5136342 2026-07-09T02:47:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163087 wikitext text/x-wiki {{Грамадзянскі канфлікт | загаловак = Мінская вясна | частка = | выява = | апісанне = | дата = [[24 сакавіка]] [[1996]] года — [[26 красавіка]] [[1997]] года | месца = {{Сцягафікацыя|Беларусь|1995}}, [[Мінск]] | прычыны = стварэнне [[Саюзная дзяржава|Союзнай дзяржавы]], небяспека страты Беларуссю незалежнасці і суверэнітэту | мэты = адмена дагавора «Аб Супольнасці Беларусі і Расіі», адстаўка прэзідэнта | метады = [[мітынг]]і, мірныя шэсці | статус = | вынік = карэкціроўка дагавора аб Саюзнай дзяржаве, абвяржэнне аб’яднання Беларусі і Расіі ў адзіную дзяржаву | бок1 = [[Выява:Flag of the President of Belarus.svg|22px|border]] [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнт]] * [[Адміністрацыя прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыя прэзідэнта]] * [[Выява:Belarus militia logo.png|18пкс]] [[Міліцыя Беларусі|Міліцыя]] * [[Выява:МВД_РБ_герб_ОМОН_(Шеврон).jpg|20px]] [[АМАП (Беларусь)|АМАП]] * прыхільнікі Саюзнай дзяржавы | бок2 = {{Сцягафікацыя|Беларусь|1991}} * [[Партыя БНФ|БНФ]] * [[Выява:UNSO-flag.svg|22px|border]] [[УНА-УНСО]] | ключавыяфігуры1 = [[Выява:Flag of the President of Belarus.svg|22px|border]] [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] * {{Сцяг|Беларусь|1995}} [[Міхаіл Уладзіміравіч Мясніковіч|Міхаіл Мясніковіч]] * {{Сцяг|Беларусь|1995}} [[Усевалад Вячаслававіч Янчэўскі|Усевалад Янчэўскі]] * пры падтрымцы ** [[Выява:Standard of the President of the Russian Federation.svg|22px|border]] [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Барыс Ельцын]] | ключавыяфігуры2 = {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]] * {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Васіль Быкаў]] * {{Сцяг|Беларусь|1991}} [[Мікалай Віктаравіч Статкевіч|Мікалай Статкевіч]] | колькі1 = ''невядома'' | колькі2 = 50-70 тыс. }} '''«Мі́нская вясна́»''' — назва акцый пратэсту ў [[Беларусь|Беларусі]], якія прайшлі вясной 1996—1997 гадоў. У пратэстах удзельнічалі не толькі апазіцыйныя партыі, але і праўладныя камуністы. == Перадгісторыя == [[Палітычны крызіс у Беларусі (1996)|Супрацьстаянне]] паміж прэзідэнтам [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандрам Рыгоравічам Лукашэнкам]] і апазіцыяй пачалося яшчэ ў 1995 годзе, падчас [[рэферэндум у Беларусі (1995)|першага беларускага рэферэндуму]], правядзенне якога было незаконна па Канстытуцыі і Закону аб рэферэндумах. Тады Лукашэнка стаў аказваць ціск на [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь|Вярхоўны Савет]], які дапамог дасягнуць згоды Савета на правядзенне рэферэндуму<ref>{{артыкул|загаловак=Аб правядзенні рэспубліканскага рэферэндуму па пытанням, прапанаваным Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь, і мерах па яго забеспячэнні — Беларускі прававы Партал|спасылка=http://www.pravoby.info/docum09/part33/akt33605.htm|archive-date=13 сакавіка 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313220720/http://www.pravoby.info/docum09/part33/akt33605.htm}}</ref>. Лідары апазіцыі паспрабавалі арганізаваць галадоўку ў Доме ўрада, аднак іх выгналі адтуль байцы [[АМАП (Беларусь)|АМАПа]]<ref>{{артыкул|аўтар=|загаловак=Лявон Баршчэўскі, дэпутат Вярхоўнага Савета 12-га склікання — Крывавая ноч|спасылка=http://www.ucpb.org/index.php?lang=rus&open=6143}}</ref>, збіваючы пры гэтым<ref>{{артыкул|аўтар=|загаловак=Чатыры гады таму беларусы ступілі ў мінулае|спасылка=http://bdg.press.net.by/1999/1999_05_12.584/brolishs.shtml}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. У выніку рэферэндуму была зменена дзяржаўная сімволіка, [[руская мова]] атрымала статус [[Афіцыйная мова|дзяржаўнай]], [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|прэзідэнт]] атрымаў права распускаць парламент. [[Палітычны крызіс у Беларусі (1996)|Супрацьстаянне прэзідэнта і апазіцыі]] назіралася падчас [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (1995)|парламенцкіх выбараў 1995 года]]. Тады прапрэзідэнцкі [[друк]] усяляк абвінавачваў апазіцыю ў перашкодзе нармальнага правядзення выбараў. У сваю чаргу, апазіцыя сцвярджала, што супраць яе выкарыстоўваюцца незаконныя метады з мэтай паралізаваць дзейнасць апазіцыйных партый і пралабіраваць у парламент як мага большую колькасць прапрэзідэнцкіх стаўленікаў. Напярэдадні падпісання першых [[Саюзная Дзяржава|інтэграцыйных пагадненняў Беларусі і Расіі]] апазіцыя ладзіла акцыі пратэсту пад назвай «Мінская вясна». Прычынай пратэстаў з’яўлялася тое, што ўмовы пагадненняў да апошняга моманту не былі вядомыя ні дэпутатам Вярхоўнага Савета, ні простым грамадзянам Беларусі. Таму лідары апазіцыі заявілі, што гэтыя пагадненні могуць прывесці да таго, што Беларусь страціць незалежнасць і пачалі праводзіць акцыі пратэсту. == Ход падзей == === 1996 год === ==== 24 сакавіка ==== Першая акцыя адбылася 24 сакавіка. Гэту акцыю арганізаваў [[Партыя БНФ|Беларускі народны фронт (БНФ)]], а аргкамітэт асабіста ўзначаліў [[Васіль Быкаў]] (вядомы беларускі пісьменнік, дэпутат парламента). Потым удзельнікі акцыі сабраліся на [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчы Незалежнасці]] ў Мінску і выйшлі на [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|праспект Францыска Скарыны]]. Паліцэйская мяжа ім перагарадзіла шлях, але ўдзельнікі акцыі прарваліся праз яе і прайшлі шэсцем па праспекце Скарыны<ref name="tutby">Артем Шрайбман / Фото: Вадим Замировский / TUT.BY. [https://news.tut.by/politics/499241.html Вернуться после 20 лет политэмиграции. TUT.BY прогулялся по Минску с Сергеем Наумчиком.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201011001238/https://news.tut.by/politics/499241.html |date=11 кастрычніка 2020 }}</ref>. Паводле розных крыніц, у ім прынялі ўдзел ад 20 да 30 тысяч чалавек, якія скандавалі лозунгі: «[[Жыве Беларусь!|Жыве Беларусь]]!», «Незалежнасць!», «Далоў Лукаша!». Па прапанове дэпутата Сяргея Антончыка ўдзельнікі акцыі збіралі грошы «на білет Лукашэнкі ў Маскву». Апазіцыя спрабавала дабіцца тэлетрансляцыі каля будынка тэлерадыёкампаніі. Аднак сілы бяспекі адштурхнулі пратэстоўцаў ад будынка вяшчальніка. Потым удзельнікі акцыі прайшлі да будынка [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]]. Там мітынг скончыўся, і людзі пачалі разыходзіцца. У гэты час на іх напалі падраздзяленні міліцыі спецыяльнага прызначэння. Каля 17-й гадзіны на праспекце Скарыны, каля будынка КДБ, спецназ напаў на дэманстрантаў, збіўшы іх дубінкамі і нагамі. Гэта была першая падобная акцыя сіл бяспекі незалежнай Беларусі. Было арыштавана каля 30 чалавек. Шмат людзей было паранена<ref>Александр ЯРОШЕВИЧ, Захар ЩЕРБАКОВ, Евгений ЖУКОВ. [https://naviny.by/rubrics/society/2015/03/25/ic_articles_116_188536 День Воли. Как это было в 90-х, 2000-х и сейчас.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201028005246/https://naviny.by/rubrics/society/2015/03/25/ic_articles_116_188536 |date=28 кастрычніка 2020 }}</ref>. ==== Красавік—май ==== 2 красавіка прэзідэнты [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Ельцын]] і Лукашэнка падпісалі пагадненне аб Супольнасці Беларусі і Расіі. У Мінску прайшло новае шэсце да 30 000 чалавек. Газета «Свабода» пісала, што тры чвэрці прысутных складалі маладыя людзі ва ўзросце ад 16 да 25 гадоў<ref name="20гадоў">Артем Шрайбман.[https://news.tut.by/politics/489715.html «Минской весне» — 20 лет. История уличных протестов Беларуси в инфографике TUT.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200910110028/https://news.tut.by/politics/489715.html |date=10 верасня 2020 }}</ref>. Самай масавай і жорсткай акцыяй стаў «[[Чарнобыльскі шлях]]» 26 красавіка. Напярэдадні па сталіцы хадзілі чуткі, што расійскі спецназ можа быць выкарыстаны для падаўлення пратэстаў у Мінску. Гэта падагравала рашучасць апазіцыі. Падтрымаць беларускія пратэсты прыйшлі ўкраінскія нацыяналісты з УНА-УНСО. 26 красавіка адбыўся хросны ход па праспекце Скарыны. Ацэнка колькасці ўдзельнікаў вар’іруецца ад 30 да 60 тысяч чалавек. На мітынгу выступіў [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]]. Улады не дазволілі акцыю і кінулі спецназ, армейскі спецназ і расійскі АМАП для падаўлення пратэсту. Аднак пратэстоўцы аказалі супраціў. Яны перакулілі міліцэйскія машыны, уступілі ў бойку з праваахоўнікамі. Больш за 30 супрацоўнікаў АМАП і больш за 200 чалавек з унутраных войскаў былі дастаўлены ў бальніцу, а дзясяткі і сотні чалавек у форме выратаваліся падчас пераправы праз [[Свіслач (прыток Нёмана)|раку Свіслач]], куды іх кінулі ўдзельнікі акцый пратэсту. Пасля акцыі былі затрыманыя сотні людзей, і Аляксандр Лукашэнка раскрытыкаваў сілавікоў за іх пасіўнасць. Некалькі ўкраінскіх нацыяналістаў былі асуджаныя паводле крымінальнай справы і вызвалены з беларускай турмы напрыканцы 1996—1997 гадоў<ref>Гуштын А., Ярошевич А. [https://naviny.by/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200715225752/https://naviny.by/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 |date=15 ліпеня 2020 }}</ref>. 1 мая [[Мікалай Віктаравіч Статкевіч|Мікола Статкевіч]] арганізаваў мітынг, які быў жорстка разагнаны АМАПам<ref name="20гадоў"/>. === 1997 год === ==== 23 сакавіка ==== 23 сакавіка 1997 года БНФ правёў несанкцыянаванае шэсце па праспекце Скарыны ў Мінску, пасля чаго адбыўся мітынг на [[Плошча Якуба Коласа|плошчы Якуба Коласа]]. Сутыкненні з міліцыяй пачаліся, бо міліцыя спрабавала арыштаваць некалькіх актывістаў БНФ. Потым удзельнікі акцыі пачалі закідваць камянямі праваахоўнікаў. У выніку былі разбітыя шыбы міліцэйскіх аўтобусаў і службовых аўтамабіляў, а адзін міліцыянт атрымаў траўмы. У адказ міліцыя разагнала акцыю, выкарыстоўваючы гумовыя дубінкі і слезацечны газ. У акцыі пратэсту ўзялі ўдзел 10000 чалавек<ref>Павел Дмитриев. [https://web.archive.org/web/20171018012917/https://gazetaby.com/cont/print_rdn.php?sn_nid=71991 Камни в ОМОН, перевернутые авто и аплодисменты — как менялись акции протеста за 20 лет]</ref>. ==== 1 красавіка ==== 1 красавіка 1997 года прадстаўнікі апазіцыі выйшлі на вуліцы Мінска ў чаканні падпісання пагаднення аб стварэнні [[Саюзная Дзяржава|саюза паміж Беларуссю і Расіяй]]. Міліцыя заблакавала ўдзельнікаў акцыі пратэсту на [[Мінск-Пасажырскі|чыгуначным вакзале]]. Вось як карэспандэнт расійскага тэлеканала [[НТВ]] апісаў падзеі таго вечара: «Пастаяўшы адзін супраць аднаго, праціўнікі і прыхільнікі саюзнай дзяржавы затым мірна разышліся. Сённяшнія падзеі каля чыгуначнага вакзала ў Мінску не парушылі спакойнага патоку жыцця ў беларускай сталіцы напярэдадні падпісання шлюбнага кантракту паміж Рэспублікай Беларусь і Расійскай Федэрацыяй»<ref name="gazetaby"/>. ==== 2 красавіка ==== На наступны дзень, у дзень падпісання пагаднення, якое апазіцыя назвала «[[Аншлюс Аўстрыі|аншлюсам]]», адбылося некалькі мітынгаў. Праўладныя і апазіцыйныя камуністы сабралі тысячы сваіх прыхільнікаў у парку Горкага, а найбуйнейшы мітынг аб’яднанай апазіцыі адбыўся каля [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Опернага тэатра]]. Пасля яго завяршэння дэманстранты накіраваліся ў бок пасольства Расіі. У гэты момант пачаліся крывавыя сутычкі з супрацоўнікамі міліцыі. У сюжэце пра падзеі ў Мінску тыя ж карэспандэнты НТВ ацанілі дзеянні мінскага АМАПу як «асабліва жорсткія». Паводле інфармацыі журналістаў, міліцыя біла дубінкамі ўсіх, хто трапіў пад руку. У той вечар некалькі прадстаўнікоў прэсы, у тым ліку Ірына Халіп і яе бацька, былі жорстка збітыя<ref name="gazetaby"/>. ==== 26 красавіка ==== 26 красавіка ў Мінску прайшла акцыя «Чарнобыльскі шлях», у якой прынялі ўдзел каля 25 000 чалавек. Калону ўзначалілі два святары з абразом, а таксама «звон смутку». Акрамя [[Бела-чырвона-белы сцяг|бел-чырвона-белых сцягоў]] былі таксама [[Еўрапейскі Саюз|сімвалы ЕС]], чорныя транспаранты з пералікам месцаў, якія найбольш пацярпелі ў выніку [[Чарнобыльская катастрофа|ядзернай катастрофы 1986 года]], і прафсаюзныя сцягі. У пачатку руху калоны за гэтай акцыяй асабіста назіраў [[Міхаіл Уладзіміравіч Мясніковіч|Міхаіл Мясніковіч]], які ў той час быў кіраўніком Адміністрацыі прэзідэнта. Удзельнікі акцыі прайшлі да [[Палац спорту (Мінск)|Палаца спорту]]. Там мітынг скончыўся. Міліцыя затрымала восем чалавек<ref name="gazetaby">[https://web.archive.org/web/20181203010923/https://gazetaby.com/cont/print_rdn.php?sn_nid=72577 Массовые протесты в 90-х против союза с Россией]</ref>. == Вынікі == Пратэсты беларускай грамадскасці паўплывалі на тое, што апошняя версія Дагавора была скарэкціравана з мэтай захавання знешніх прыкмет суверэнітэту Беларусі<ref name="gazetaby"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|author=[[Андрэй Дынько]]|url=https://nashaniva.com/52932|title=Вясна, якая сарвала аншлюс|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2011-06-17|access-date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230110181110/https://nashaniva.com/52932|archive-date=2023-01-10}} * {{Cite web|author=|url=https://nashaniva.com/391055|title=«Калі б не «Вясна-1996, мы б былі Татарстанам». 30 гадоў таму беларусы ўжо пратэставалі супраць Лукашэнкі і Расіі — як гэта было|publisher=Наша Ніва|date=2026-03-25|access-date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20260325060135/https://nashaniva.com/391055|archive-date=2026-03-25}} * {{Cite web|author=Раман Стэфаненка|url=http://90s.by/years/1996/prahodzits-menskaya-vyasna.html|title=Праходзіць Менская вясна|publisher=90’s|access-date=2026-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180509184404/http://90s.by/years/1996/prahodzits-menskaya-vyasna.html|archive-date=9 мая 2018|url-status=bot: unknown}} == Гл. таксама == * [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|Пратэсты ў Беларусі 2020]] {{^}}{{Пратэсты ў Беларусі}} [[Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў Беларусі]] [[Катэгорыя:1996 год у Мінску]] [[Катэгорыя:1997 год у Мінску]] ctundcop55ebm473985k4jukxwl9brg 0 581152 5162975 5162468 2026-07-08T14:25:20Z Emilia Noah 155537 /* */ 5162975 wikitext text/x-wiki {{Нядаўна памерлы}}{{Музыкант}} '''Уладзіслаў Людвігавіч Місевіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі эстрадны [[музыкант]], [[Заслужаны артыст Беларускай ССР]] (1979), з 1968 года па 1992 год удзельнік ВІА «[[Песняры]]»; адзін з заснавальнікаў і ўдзельнікаў ВІА «[[Беларускія песняры]]» з 1998 года. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 мая 1945 года ў г. [[Арэнбург|Чкалаў]] [[Арэнбургская вобласць|Арэнбургскай вобласці]] [[РСФСР]]. Вучыўся ў [[Мінскі дзяржаўны музычны каледж імя М. І. Глінкі|Мінскім музычным вучылішчы імя М. І. Глінкі]] (1963—1966), скончыў [[Мінскі інстытут культуры]] (1988). У 1967 годзе працаваў у [[Беларуская філармонія|Беларускай дзяржаўнай філармоніі]], у ансамблі пад кіраўніцтвам [[Ізмаіл Львовіч Капланаў|І. Капланава]], дзе на гітары граў і [[Уладзімір Мулявін|У. Мулявін]]. З 1968 года працаваў у музычных калектывах пад кіраўніцтвам У. Мулявіна, «Лявоны», з 1970 года — «Песняры». Пасля расколу ансамбля «Песняры» ў 1998 годзе стварыў калектыў «Беларускія Песняры», у якім выступаў да 2021 года<ref>[https://people.onliner.by/2026/07/07/eshhe-vchera-katalsya-na-rolikax-umer-soosnovatel-legendarnyx-pesnyarov-vladislav-misevich «Еще вчера катался на роликах». Умер сооснователь легендарных «Песняров» Владислав Мисевич]</ref>. Памёр 6 ліпеня 2026 года ў [[Мінск]]у. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|||472}} == Спасылкі == {{Песняры}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Місевіч Уладзіслаў Людвігавіч}} [[Катэгорыя:Песняры]] [[Катэгорыя:Музыканты СССР]] [[Катэгорыя:Музыканты Беларусі]] tqdrgboqugq6ql9zazykyemkx11azmt 0 590398 5163202 4875918 2026-07-09T09:31:56Z DzBar 156353 афармленне 5163202 wikitext text/x-wiki {{Музычны альбом | Назва = Hravitacyja | Тып = Студыйны альбом | Аўтар = [[Лявон Вольскі|Лявона Вольскага]] | Год = | Выдадзены = 7 лютага 2019 | Запісаны = 2019 | Вокладка = Gravitacyja Volski.jpg | Працягласць = 30:41 | Жанр = [[альтэрнатыўны рок]] | Лэйбл = | Прадзюсар = Снорэ Бергеруд | Папярэдні альбом = [[Псіхасаматыка]] | Наступны альбом =[[Ameryka]] |Пап_год=2016|Наст_год=2020}} '''«Hravitacyja»''' ({{lang-be|Гравітацыя}}) — пяты сольны [[студыйны альбом]] [[Лявон Вольскі|Лявона Вольскага]], выдадзены 7 лютага 2019 года. Дыск быў запісаны на студыі «Ymir Audio» у [[Вільнюс]]е з [[Нарвегія|нарвежскім]] саўндпрадзюсарам Снорэ Бергерудам. Ён завяршае трылогію альбомаў «[[Hramadaznaūstva]]» (2014) і «[[Псіхасаматыка]]» (2016)<ref>[https://www.svaboda.org/a/29756321.html Выйшаў новы альбом Лявона Вольскага «Гравітацыя»], Радыё Свабода, 7-02-2019</ref>. Сродкі на запіс і выданне кружэлкі былі сабраны праз краўдфандынг<ref>[https://34mag.net/piarshak/post/lyavon-volski-gravitacyya Выйшаў новы альбом Лявона Вольскага «Гравітацыя»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190321054318/https://34mag.net/piarshak/post/lyavon-volski-gravitacyya |date=21 сакавіка 2019 }}, 34mag, 7-02-2019</ref>. Альбом мае [[Канцэптуальны альбом|канцэптуальны]] характар і распавядае пра гісторыю чалавечага жыцця: ад нараджэння да скону<ref>[https://budzma.by/news/volski-hravitacyja.html Лявон Вольскі выдаў канцэптуальны альбом (слухаць!)] [[Будзьма беларусамі!]] {{ref-be}}</ref>. == Спіс кампазіцый == {{tracklist | writing_credits = yes | collapsed = no |total_length = 30:41 | title1 = Adsiul pačynajecca śviet | writer1 = Лявон Вольскі | length1 = 2:18 | title2 = Aperacyja «Adukacyja» | writer2 = Лявон Вольскі | length2 = 1:59 | title3 = Niama za kim iści | writer3 = Лявон Вольскі | length3 = 2:34 | title4 = Vojska | writer4 = Лявон Вольскі | length4 = 2:18 | title5 = Lepšyja na śviecie (Horšyja na śviecie) | writer5 = Лявон Вольскі | length5 = 2:49 | title6 = Русская песня | writer6 = Лявон Вольскі | length6 = 2:45 | title7 = Zima | writer7 = Лявон Вольскі | length7 = 3:11 | title8 = Tyja, chto | writer8 = Лявон Вольскі | length8 = 2:02 | title9 = Źnikłyja ludzi | writer9 = Лявон Вольскі | length9 = 2:31 | title10 = Chaj | writer10 = Лявон Вольскі | length10 = 2:14 | title11 = Čovien | writer11 = Лявон Вольскі | length11 = 3:40 | title12 = Hod za hodam | writer12 = Лявон Вольскі | length12 = 1:58 }} == Удзельнікі == * [[Лявон Вольскі]] — [[вакал]], музыка, словы. * Снорэ Бергеруд — сола-[[гітара]], [[бас-гітара]], аранжыроўкі, прадзюсаванне. * Сіндрэ Скейе — [[барабаны]], перкусія. * Джэйм Арэлана — мастэрынг<ref>[https://www.discogs.com/Volski-Hravitacyja/release/13306229 Volski — Hravitacyja] на [[Discogs]] {{ref-en}}</ref>. == Крытыка == Альбом быў названы мацнейшым за «[[Псіхасаматыка|Псіхасаматыку]]» і «[[Грамадазнаўства (альбом)|Грамадазнаўства]]» з-за ўдалага прадзюсавання і аранжыровак. Таксама ў станоўчым плане было адзначана кампазіцыйнае вырашэнне дыска. Асабліва была вылучана песня «Знiклыя людзi», апісаная як ''«трэк неверагоднай сілы і таленту, неверагодная ўдача для любога музыкі»''<ref>[https://www.the-village.me/village/culture/muzyka/273269-volski-album «Первая работа, написанная без прямой оглядки на смерть жены»: О новом альбоме Лявона Вольского] {{ref-ru}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190816183337/https://www.the-village.me/village/culture/muzyka/273269-volski-album |date=16 жніўня 2019 }}</ref>. == Зноскі == {{reflist|2}} [[Катэгорыя:Альбомы Лявона Вольскага]] [[Катэгорыя:Альбомы 2019 года]] g8mwfa6wl3ipm0xjb3eqrjngzken66d 0 590811 5163029 3340332 2026-07-08T19:13:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163029 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Мікалай Канстанцінавіч Дэмух |арыгінал імя = | партрэт = [[Файл:Мікалай Дэмух.png|250px]] |апісанне = |род дзейнасці = |дата нараджэння = [[1920]] |месца нараджэння = вёска [[Квачы (Нясвіжскі раён)]], [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскі павет]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]] |дата смерці = ? |месца смерці = ? }} '''Мікалай Дэмух''' ([[1920]] — ?) — удзельнік узброенага антысавецкага падполля ў Беларусі, сябра [[Саюз змагання за незалежнасць Беларусі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[1920]] у в. [[Квачы (Нясвіжскі раён)]] [[Нясвіжскі павет (1920—1940)|Нясвіжскага павета]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]] (цяпер [[Нясвіжскі раён]]). У жніўні [[1944]] — ліпені [[1945]] г. служыў у Чырвонай арміі, удзельнічаў у баях, быў паранены. Пасля дэмабілізацыі вярнуўся ў Беларусь. У маі [[1946]] у Міколы Дэмуха быў знойдзены самагонны апарат, за што яго арыштавалі і 7 дзён пратрымалі ў КПЗ Нясвіжскага раённага аддзела НКУС, пасля чаго ён быў вызвалены рашэннем пракурора раёна. Пад пагрозай новага арышту [[17 кастрычніка]] [[1946]] г. перайшоў на нелегальнае становішча, хаваўся ў склепе каля свайго дома, потым у лясах Нясвіжскага раёна. Рабіў спробы вярнуцца да легальнага жыцця, але пасля арышту жонкі, якую асудзілі да 6 месяцаў пазбаўлення волі, канчаткова застаўся ў лесе. У маі [[1947]] далучыўся да [[Саюз змагання за незалежнасць Беларусі|Саюза змагання за незалежнасць Беларусі]] антысавецкай падпольнай арганізацыі [[Іван Раманчук|Івана Раманчука]]. На працягу [[1947]]—[[1949]] Мікалай Дэмух разам з іншымі сябрамі арганізацыі ўдзельнічаў у нападах на партыйна-савецкіх супрацоўнікаў, фінансавых агентаў і служачых унутраных сіл, у рэквізіцыях на поштах і ў крамах. Паводле аператыўных зводак МДБ, у сваіх акцыях Мікалай Дэмух вызначаўся незвычайнай адвагай. У маі [[1949]] з групай быў акружаны на хутары ў Нясвіжскім раёне, паранены ў баі і трапіў у палон. У ходзе следства яму інкрымінавалі ўдзел у падпольным «Саюзе змагання за вызваленне Беларусі», у анкеце арыштаванага, складзенай у турме МДБ у маі [[1949]] г., пазначана, што ён меў 5 класаў адукацыі, працаваў цесляром, быў беспартыйным. [[17 лістапада]] [[1949]] г. асуджаны трыбуналам унутраных войск БВА да 25 гадоў савецкіх канцлагераў. У ходзе перагляду справы [[10 снежня]] [[1955]] г. абвінавачанне ва ўдзеле ў падпольнай арганізацыі было знята. У Беларусь вярнуўся ў 1970-х г. Не рэабілітаваны. Далейшы лёс невядомы. == Літаратура == * Валаханович И. А. Антисоветское подполье на территории Беларуси в 1944—1953 гг. Мн., 2002. == Спасылкі == * [https://www.svaboda.org/a/769086.html Імёны Свабоды: Мікола Дэмух] * [http://www.marakou.by/ru/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i?id=20409 Л. Маракоў. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794—1991. Том III. Кніга I] * [http://belarus8.tripod.com/hazeta/supraciw.htm Сяргей Ёрш. Кніга пра пасляваенны супраціў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190914130904/http://belarus8.tripod.com/hazeta/supraciw.htm |date=14 верасня 2019 }} * [http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=17465-1.pdf Беларускі рэзыстанс. № 1(10)/2011] {{DEFAULTSORT:Дэмух Мікалай}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1920 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нясвіжскім раёне]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Саюза змагання за незалежнасць Беларусі]] 8zg9od1217ox2dgvzzsjl7zuszvylgm 0 594705 5163196 5136469 2026-07-09T09:23:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163196 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Каплінскі}} {{футбаліст | імя = Міхаіл Каплінскі | поўнае імя = Міхаіл Ігаравіч Каплінскі | выява = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = | нумар = | пазіцыя = [[Брамнік (футбол)|брамнік]] | клубы = {{футбольная кар’ера |2007—2008| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Мінск-2|Мінск-2]]|8 (-9) |2009| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Рудзенск|Рудзенск]]|8 (-1) |2010| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Белтрансгаз|Белтрансгаз (Слонім)]]|9 (-15) |2011| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ (Жодзіна)]]|0 (0) |2012| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Смаргонь|Смаргонь]]|1 (-0) |2013| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК СКВІЧ|СКВІЧ (Мінск)]]|0 (0) |2013| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Маладзечна-2013|Маладзечна-2013]]|7 (-10) |2014| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда (Мінск)]]|7 (-8) |2014| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Смалявічы-СТІ|Смалявічы-СТІ]]|0 (0) |2016| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Вікторыя Мар’іна Горка|Вікторыя (Мар’іна Горка)]]|10 (-16) |2017| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Ашмяны-БДУФК|Ашмяны-БДУФК]]|1 (-2) |2019| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Вікторыя Мар’іна Горка|Вікторыя (Мар’іна Горка)]]|2 (-4) }} }} '''Міхаіл Каплінскі''' (нар. {{ДН|21|11|1990}}) — беларускі [[футбол|футбаліст]], [[Брамнік (футбол)|брамнік]]. == Клубная кар’ера == Пачынаў кар’еру ў «[[ФК Мінск-2|Мінску-2]]», пазней гуляў у Другой лізе за «[[ФК Рудзенск|Рудзенск]]» і «[[ФК Белтрансгаз|Белтрансгаз]]». У лютым 2011 года пасля прагляду стаў іграком жодзінскага «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]»<ref>{{cite web |date = |url = https://by.tribuna.com/football/156288003.html |title = «Торпедо» заключило контракты с Арсением Тютюником и Михаилом Каплинским |website = by.tribuna.com |access-date = |language = ru |url-status = dead |archive-date = 4 снежня 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201204104448/https://by.tribuna.com/football/156288003.html }}</ref>, дзе выступаў за дубль. У 2012—2013 годзе гуляў у Першай лізе за «[[ФК Смаргонь|Смаргонь]]» і [[ФК СКВІЧ|СКВІЧ]], у гэтых клубах быў другіх брамнікам і амаль не выхадзіў на поле. У 2013 годзе зноў апынуўся ў Другой лізе, далучыўшыся да «[[ФК Маладзечна-2013|Маладзечна-2013]]», сезон 2014 пачаў у мінскім «[[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда]]». У жніўні 2014 года перабраўся ў першалігавыя «[[ФК Смалявічы-СТІ|Смалявічы-СТІ]]», дзе быў рэзервовым брамнікам. У 2016 годзе выступаў за мар’інагорскую «[[ФК Вікторыя Мар’іна Горка|Вікторыю]]», у 2017 годзе ў якасці рэзервовага брамніка гуляў за «[[ФК Ашмяны-БДУФК|Ашмяны-БДУФК]]». У 2019 годзе зноў выступаў за «Вікторыю», згуляў у двух матчах. == Дасягненні == * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Пераможца [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009]] == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каплінскі Міхаіл Ігаравіч}} [[Катэгорыя:Футбольныя варатары]] [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск-2]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Рудзенск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Слонім-2017]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Смаргонь]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК СКВІЧ]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Маладзечна]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Смалявічы]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Вікторыя Мар’іна Горка]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ашмяны-БДУФК]] 25ofj5zrj69c7wqo1mpjtzni2v2upto 0 597379 5163238 3976494 2026-07-09T10:36:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163238 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Імя = Міхаіл Васільевіч Караблёў |Арыгінал імя = {{lang-ru|Михаил Васльевич Кораблёв}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = [[фармакалогія]] |Месца працы = |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} '''Міхаіл Васільевіч Караблё́ў'''<ref name="БЭ8">{{крыніцы/БелЭн|8к}}</ref> ({{lang-ru|Михаил Васльевич Кораблёв}}; {{ДН|24|1|1923}} — {{ДС|10|6|1987}}) — [[вучоны]] ў галіне [[Фармакалогія|фармакалогіі]], [[доктар медыцынскіх навук]] (1966), [[прафесар]] (1967), [[Заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1983). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы Баркіна<ref name="БЭ8" /> Пашахонскага павета [[Яраслаўская губерня|Яраслаўскай губерні]] [[РСФСР]] (сучасны [[Пашахонскі раён]] {{МН|Яраслаўская вобласць|ў Яраслаўскай вобласці|Яраслаўскай вобласці}} [[Расія|Расіі]]). У 1941 годзе скончыў Рыбінскую фельчарска-акушэрскую школу і з пачаткам Вялікай Айчыннай вайны пайшоў добраахвотнікам на фронт. Удзельнічаў у баях на [[Дон]]е, [[Сталінградская бітва|Сталінградскай]] і [[Курская бітва|Курскай]] бітвах, вызваленні [[Беларусь|Беларусі]] і [[Польшча|Польшчы]]. Перамогу сустрэў на тэрыторыі [[Германія|Германіі]]<ref name="grsmu">[http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/kafedry_45/history/ Гісторыя кафедры фармакалогіі імя М. В. Караблёва Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190424032126/http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/kafedry_45/history/ |date=24 красавіка 2019 }}{{ref-ru}}</ref>. Пасля дэмабілізацыі паступіў вучыцца ў [[Яраслаўскі медыцынскі інстытут]], які скончыў у 1952 годзе. Паступіў у [[Аспірантура|аспірантуру]] пры кафедры фармакалогіі [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Мінскага медыцынскага інстытута]]. У 1955 годзе абараніў [[Кандыдат навук|кандыдацкую]] дысертацыю на тэму «К поискам препаратов, действующих на кровь и кроветворные органы»<ref name="grsmu" /> і пачаў працу асістэнтам кафедры Мінскага медыцынскага інстытута. Потым працаваў у [[Варонежскі медыцынскі інстытут|Варонежскім медыцынскім інстытуце]]. У 1960 годзе пад кіраўніцтвам М. В. Караблёва ў [[Гродзенскі медыцынскі інстытут|Гродзенскім медыцынскім інстытуце]] была створана кафедра фармакалогіі, загадчыкам якой ён працаваў да канца жыцця. == Навуковая дзейнасць == М. В. Караблёву належаць навуковыя працы па ўплыве дытыякарбамінавай кіслаты на арганізм жывёл, фармакалагічных і таксікалагічных ўласцівасцей яе і іншых біялагічна актыўных злучэнняў, вывучэнні і пошуку сродкаў барацьбы з [[гіпаксія]]й і інш. Аўтар больш за 130 навуковых прац і вынаходніцтваў<ref name="grsmu" />. Сярод апублікаванага: * Производные дитиокарбоминовой кислоты. — [[Мінск|Мн.]], 1971. * Противогипоксические средства. — Мн., 1976. (разам з [[Пётр Іванавіч Лукіенка|П. І. Лукіенкам]]) Пад кіраўніцтвам М. В. Караблёва абаронены 12 кандыдацкіх і 1 доктарская дысертацыі<ref name="grsmu" />. == Грамадская дзейнасць == М. В. Караблёў абіраўся вучоным сакратаром Вучонага савета Гродзенскага медыцынскага інстытута, членам праўлення Усесаюзнага навуковага таварыства фармаколагаў, членам прэзідыума Беларускага навуковага таварыства фармаколагаў<ref name="grsmu" />. Апошнія 13 гадоў жыцця быў старшынёй Гродзенскага абласнога [[Камітэт абароны міру|Камітэта абароны міру]]<ref name="grsmu" />. == Узнагароды і званні == * [[Ордэн Чырвонай Зоркі]] * [[Ордэн Айчыннай вайны]] 1-й ступені * 10 медалёў * Ганаровая грамата [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета Беларускай ССР]] * Значок «Выдатнік аховы здароўя» * Ганаровае званне «Заслужаны работнік навукі Беларускай ССР» == Памяць == З 1993 года кафедра фармакалогіі Гродзенскага медыцынскага інстытута носіць імя М. В. Караблёва<ref name="grsmu" />. На будынку інстытута, у якім ён працаваў, устаноўлена памятная дошка з [[барэльеф]]ам<ref name="grsmu" />. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|8}} — С. 40. == Спасылкі == * [http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar446266&strq=l_siz=10 Караблёў, Міхаіл Васільевіч (доктар медыцынскіх навук; фармакалогія ; 1923—1987)] // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] * [http://journal-grsmu.by/index.php/ojs/article/download/741/670 ''Бушма Н. И., Станкевич П. Б.'' Кораблёв Михаил Васильевич: ученый, педагог, человек // Журнал ГрГМУ 2009 № 3]{{ref-ru}} * [http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/kafedry_45/history/ Гісторыя кафедры фармакалогіі імя М. В. Караблёва Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190424032126/http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/kafedry_45/history/ |date=24 красавіка 2019 }}{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Караблёў Міхаіл Васільевіч}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Сталінградскай бітвы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Яраслаўскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Фармаколагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР]] iavea6akym0n2urxbtzf35jxppfa174 0 601751 5163000 4798049 2026-07-08T17:02:17Z Ne kolyuchiy yozhik 161139 /* Распаўсюджанне, апісанне */ выпраўленне памылкі друку 5163000 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = | regnum = Расліны | parent = Galium | rang = Від | latin = Galium rubioides | author = [[L.]], 1753 |syn = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Galium rubioides |commons = Category:Galium rubioides |grin = }} '''Маруна марэнападобная'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|57}}</ref><ref name="autogenerated2">{{Плантарыум|17062}}</ref> ({{Lang-la|Gālium rubioīdes}}) — [[Біялагічны від|від]] [[Кветкавыя|кветкавых раслін]] роду {{Bt-bellat|Маруна|Galium}} сямейства {{Bt-bellat|Марэнавыя|Rubiaceae}}<ref>[http://eol.org/pages/1109992/overview European Bedstraw (Galium rubioides) — Information on European Bedstraw — Encyclopedia of Life.]</ref><ref>http://www.gbif.org/species/2913315</ref><ref>[http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=34911 ITIS Standard Report Page: Galium rubioides.]</ref>. Расліна ўпершыню апісана ў 1753 годзе шведскім сістэматыкам [[Карл Ліней|Карлам Лінея]]<ref name="autogenerated3">[http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-87372 Galium rubioides L. — The Plant List.>]</ref><ref>[http://www.tropicos.org/Name/27902796 Tropicos | Name — Galium rubioides L.]</ref>. Некаторыя даследчыкі разглядаюць маруну марэнападобную як падвід {{bt-bellat||Galium boreale}}<ref>[http://apps.kew.org/wcsp/nonacceptedRef.do?name_id=87372 World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew.]</ref>. == Распаўсюджанне, апісанне == Шырока распаўсюджаны ад [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай Еўропы]] да [[Далёкі Усход|Далёкага Усходу]] [[Расія|Расіі]] і паўночна-ўсходу [[Турцыя|Турцыі]]<ref name="autogenerated1">[http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2012/details/species/id/9813914/synonym/10047357 Catalogue of Life — 2012 Annual Checklist :: Species details]</ref><ref>{{Cite web |url=http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=87372 |title=World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=29 мая 2019 |archive-date=17 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210817145340/https://wcsp.science.kew.org/namedetail.do?name_id=87372 |url-status=dead }}</ref>. [[Шматгадовыя расліны|Шматгадовая]] [[Трава|травяністая]] расліна. Ліст просты, з гладкім краем і вострай верхавінай. Лісце размешчана па даўжыні сцябла; лістаразмяшчэнне мутоўчатае, па 4 ліста на кожным узроўні. Суквецце — мяцёлка. Кветкі, як правіла, белага колеру, памерам да 1 см, з чатырма пялёсткамі<ref name="autogenerated2">{{Плантарыум|17062}}</ref>. == Экалогія, заўвагі па ахове == Расце па абочынах дарог, берагах рэк, у лясах, стэпах і на лугах. Мезатрофная, мезафітная, святлалюбная расліна<ref name="autogenerated2">{{Плантарыум|17062}}</ref>. Від занесены ў [[Чырвоная кніга|Чырвоную кнігу]] [[Літва|Літвы]] (з 2007 года), а таксама ў рэгіянальныя Чырвоныя кнігі Украіны ([[Закарпацкая вобласць|Закарпацкай]], [[Львоўская вобласць|Львоўскай]] і [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай]] абласцей)<ref name="autogenerated2">{{Плантарыум|17062}}</ref>. == Сінаніміка == Мае наступныя сінанімічныя назвы<ref name="autogenerated3"/><ref name="autogenerated1"/>: * ''Galium articulatum'' [[Жан-Батыст Ламарк|Lam.]] * ''Galium articulatum var. pygmaeum'' * ''Galium boreale subsp. exoletum'' * ''Galium boreale subsp. mugodsharicum'' * ''Galium boreale var. rubioides'' * ''Galium dasypodum'' Klokov * ''Galium exoletum'' Klokov * ''Galium geniculatum'' Roem. & [[Іозеф Аўгуст Шультэс|Schult.]] * ''Galium mugodsharicum'' Pobed. * ''Galium nervosum var. rubioides'' * ''Galium physocarpum'' Ledeb. * ''Galium praeboreale'' Klokov * ''Galium pseudorubioides'' Schur * ''Galium pygmaeum'' [[Агюстэн Пірам Дэкандоль|DC.]] * ''Galium rubioides var. articulatum'' * ''Galium rubioides subsp. dasypodum'' * ''Galium rubioides var. eriophyllum'' * ''Galium rubioides var. pseudorubioides'' * ''Galium salicifolium'' Klokov * ''Galium volgense'' Pobed. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Плантарыум|17062|Подмаренник мареновидный}} * [http://chalksteppe.org/ru/flora-and-fauna/species/galium-rubioides.html Фатаграфіі віду] {{ref-ru}} * [http://www.latvijasdaba.lv/augi/galium-rubioides-l/ Апісанне віду на сайце Latvijas Daba] {{ref-lv}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Маруна]] [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе]] et0nitcd7hnexxozh0ik9pk14omjp1s 10 605276 5163050 4703887 2026-07-08T21:39:55Z Naikii2015 134520 5163050 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Нэдрыгайліўскі раён | загаловак = [[Выява:Flag of Nedryhailiv.svg|25px|]] Населеныя пункты [[Нэдрыгайліўскі раён|Нэдрыгайліўскага раёна]] | выява = [[Выява:Coat of arms of Nedryhailiv, Sumy Oblast.svg|50px|]] | стыль_цела = | стыль_асноўнага_загалоўка = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = [[Пасёлак гарадскога тыпу|Пгт]] | спіс1 = * '''[[Нэдрыгайліў]]''' * [[Тэрны (Сумская вобласць)|Тэрны]] | загаловак2 = [[Вёска|Вёскі]] | спіс2 = * [[Авэча]] * [[Азэрнэ (Нэдрыгайліўскі раён)|Азэрнэ]] * [[Амэлькавэ (Нэдрыгайліўскі раён)|Амэлькавэ]] * [[Баба (Сумская вобласць)|Баба]] * [[Бабакавэ (Нэдрыгайліўскі раён)|Бабакавэ]] * [[Бэрэзнякы (Нэдрыгайліўскі раён)|Бэрэзнякы]] * [[Бэрызкы (Нэдрыгайліўскі раён)|Бэрызкы]] * [[Бэсэдзіўка]] * [[Біж (Сумская вобласць)|Біж]] * [[Білаярскэ (Украіна)|Білаярскэ]] * [[Бараданавэ]] * [[Брадок (Сумская вобласць)|Брадок]] * [[Вакулкы]] * [[Вэлыка Дзіброва (Нэдрыгайліўскі раён)|Вэлыка Дзіброва]] * [[Вэлыкі Будкы (Нэдрыгайліўскі раён)|Вэлыкі Будкы]] * [[Вэснагірскэ]] * [[Вільшана (Нэдрыгайліўскі раён)|Вільшана]] * [[Віхавэ]] * [[Валадымырыўка (Нэдрыгайліўскі раён)|Валадымырыўка]] * [[Гай (Нэдрыгайліўскі раён)|Гай]] * [[Галубці (Сумская вобласць)|Галубці]] * [[Гарадышчэ (Нэдрыгайліўскі раён)|Гарадышчэ]] * [[Гарьковэ]] * [[Гостры Шпыль]] * [[Грыніўка (Нэдрыгайліўскі раён)|Грыніўка]] * [[Дараганавэ]] * [[Дэркачыўка]] * [[Дзігцярыўка (Нэдрыгайліўскі раён)|Дзігцярыўка]] * [[Дзігцярка (Нэдрыгайліўскі раён)|Дзігцярка]] * [[Далына (Нэдрыгайліўскі раён)|Далына]] * [[Дрэмавэ]] * [[Закроіўшчына]] * [[Засулля (Нэдрыгайліўскі раён)|Засулля]] * [[Зэлэнэ (Нэдрыгайліўскі раён)|Зэлэнэ]] * [[Зэлэны Гай (Нэдрыгайліўскі раён)|Зэлэны Гай]] * [[Зэлэнкіўка (Раменскі раён)|Зэлэнкіўка]] * [[Іваныця (Нэдрыгайліўскі раён)|Іваныця]] * [[Кіўшык]] * [[Клын (Нэдрыгайліўскі раён)|Клын]] * [[Казэльнэ]] * [[Камышанка (Нэдрыгайліўскі раён)|Камышанка]] * [[Карэнэвэ]] * [[Каравынці]] * [[Карытышчэ (Нэдрыгайліўскі раён)|Карытышчэ]] * [[Касэнкы]] * [[Касцянтыніў (Нэдрыгайліўскі раён)|Касцянтыніў]] * [[Кулішыўка (Нэдрыгайліўскі раён)|Кулішыўка]] * [[Курманы]] * [[Кушніры]] * [[Лаўравэ (Нэдрыгайліўскі раён)|Лаўравэ]] * [[Лахніўшчына]] * [[Лікарыўшчына]] * [[Лукы (Нэдрыгайліўскі раён)|Лукы]] * [[Мазнэ (Нэдрыгайліўскі раён)|Мазнэ]] * [[Мала Чэрэпіўка]] * [[Малі Будкы]] * [[Маршалы]] * [[Мэлэшкіўка]] * [[Міркы]] * [[Мухуватэ]] * [[Нэлэны]] * [[Нэмудруі]] * [[Пэрэкір]] * [[Пэрэцічкы]] * [[Палёвэ (Нэдрыгайліўскі раён)|Палёвэ]] * [[Пушкаршчына]] * [[П’ятыдуб (Нэдрыгайліўскі раён)|П’ятыдуб]] * [[Ракава Січ]] * [[Рэвы]] * [[Рубанка (Нэдрыгайліўскі раён)|Рубанка]] * [[Саевэ]] * [[Сакуныха]] * [[Саракалітавэ]] * [[Сасніўка (Нэдрыгайліўскі раён)|Сасніўка]] * [[Спартак (Нэдрыгайліўскі раён)|Спартак]] * [[Тэрэшкы (Нэдрыгайліўскі раён)|Тэрэшкы]] * [[Тымошчэнкавэ]] * [[Тымчэнкы (Нэдрыгайліўскі раён)|Тымчэнкы]] * [[Тамашыўка (Нэдрыгайліўскі раён)|Тамашыўка]] * [[Цюцюнныкавэ]] * [[Фартушынэ]] * [[Філанавэ]] * [[Халоднэ (Нэдрыгайліўскі раён)|Халоднэ]] * [[Халодны Яр (Сумская вобласць)|Халодны Яр]] * [[Харол (Сумская вобласць)|Харол]] * [[Харужыўка (Нэдрыгайліўскі раён)|Харужыўка]] * [[Цыбулэнкы]] * [[Чэмаданіўка]] * [[Чэрвона Слабада (Нэдрыгайліўскі раён)|Чэрвона Слабада]] * [[Шапаваловэ]] * [[Шматавэ]] * [[Юхты]] * [[Якымэнкы]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Сумская вобласць|Нэдрыгайліўскі раён]] </noinclude> kdhnwcoeqzozh1k268ph9k7i41dv3r7 0 620936 5163161 4690099 2026-07-09T08:41:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163161 wikitext text/x-wiki {{мастак}} {{цёзкі2|Навумовіч}} {{цёзкі2|Наўмовіч}} '''Міхась Навумовіч''' або '''Наўмовіч''' (нар. {{ДН|3|10|1922}}, в. [[Кашалева]], цяпер [[Навагрудскі раён]], [[Гродзенская вобласць]] — {{ДС|8|03|2004}}, [[Парыж]], [[Францыя]]) — [[грамадскі дзеяч]] [[Беларуская эміграцыя|беларускай эміграцыі]], [[мастак]], [[фізіятэрапеўт]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і Івана і Ганны Навумовічаў. Меў старэйшага брата Валодзю і сястру Соню. Сям’я была сярэдняга дастатку. У бацькі мелася дзялянка зямлі ў 5 гектараў, акрамя таго, ён быў [[бондар]]ам, рабіў бочкі і прадаваў<ref name="kamunikat">Т. Наўмовіч (Навагрудок) [http://pawet.net/files/grunvald_n.pdf Міхась Наўмовіч – беларускі мастак і скульптар на эміграцыі] // Навагрудчына ў гістарычна-культурнай спадчыне Еўропы (да 600-годдзя Грунвальдскай бітвы), c. 158-161 </ref>. Першапачатковае навучанне атрымаў у весцы Кашалева, вучылі па-польску. Пасля бацькі аддалі яго ў школу у Навагрудку, дзе ён правучыўся да 7-га класа. Настаўнік геаграфіі [[Аляксандр Орса|Орса]] прапанаваў бацькам абавязкова паслаць Міхася ў гімназію. Пасля заканчэння сёмага класа Міхась пехатой хадзіў у Навагрудак здаваць агульны ўступны экзамен у гімназію. Для вучобы беларусам патрэбны былі немалыя грошы, таму ўсё лета сям’я працавала, каб можна было заплаціць за вучобу. Пасля [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР]] гімназію зрабілі рускамоўнай. У гэты час ён далучыўся да групы, якая малявала, афармляў насценную [[школьная газета|школьную газету]]. Вучыўся ў прафесара па малюнку [[Рамашкевіч]]а, які браў яго ў сваі вандроўкі па ваколіцах<ref name="kamunikat"/>. [[4 ліпеня]] [[1941]] года ў Навагрудак акупавалі нацысты. Гебітс-камісар дазволіў адкрыць беларускую школу, дзе Міхась працягнуў навучанне<ref name="kamunikat"/>. Пасля сканчэння ў [[1944]] годзе [[Навагрудская беларуская гімназія|Навагрудскай беларускай гімназіі]] мабілізаваны ў [[Беларуская краёвая абарона|Беларускую краёвую абарону]], накіравалі ў Мінск, у арганізаваную [[Афіцэрскія курсы БКА|афіцэрскую школу Краёвай абароны]], потым у [[дывізія СС «Беларусь»|дывізію СС «Беларусь»]]. Пасля пачатку наступлення савецкіх войскаў адступалі праз [[Вільня|Вільню]], дзе загінула вялікая колькасць вайскоўцаў дывізіі падчас савецкай бамбардзіроўкі чыгуначнай станцыі<ref name="kamunikat"/>. Міхась Наўмовіч, разам з некаторымі іншымі вайскоўцамі, вырашылі ўцячы ў лес. Яны апынуліся ў [[Безансон]]е<ref name="kamunikat"/>. Восенню [[1944]] года перайшоў да [[Рух Супраціўлення|французскіх партызан]]. 3 канца [[1944]] у [[Армія Андэрса|арміі Андэрса]].<ref name=":0">Міхась Наўмовіч. [https://kamunikat.org/?pubid=4769 Мае ўспаміны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220129200535/https://kamunikat.org/?pubid=4769 |date=29 студзеня 2022 }} // Месца выданьня – Парыж. Выбраныя старонкі часопіса моладзь "Моладзь" (1948-1954) – Менск: Згуртаванне Беларусаў Свету Бацькаўшчына, 2004, ISBN: 985-6730-39-2, с. 415-437</ref> 3 чэрвеня [[1945]] года жыў у [[Італія|Італіі]]. Займаўся рэгістрацыяй дакументаў з жандармерыі для суда сёмай дывізіі Андэрса ў [[Сан-Базіліа]], які працаваў на польскай мове. У [[1947]] годзе, пасля дэмабілізацыі пераехаў ў [[Парыж]]. Сустрэўшыся са знаёмым палякам-скульптарам Венгельскім, які, паглядзеўшы малюнкі, адразу запісаў яго ў мастацкую акадэмію. Скончыў факультэт скульптуры [[Нацыянальная вышэйшая школа мастацтва|Нацыянальнай вышэйшай школы мастацтва]] ў [[1953]] годзе. У школе ад прафесара скульптуры, кіраўніка майстэрні, атрымаў прапанову ўдзельнічаць у стварэнні помніка дзеду егіпецкага караля [[Фарук I|Фарука]], але са зменай улады праца над помнікам была спынена<ref name="kamunikat"/><ref name=":0"/>. Міхась шмат працаваў. Некаторы час Міхась Наўмовіч жыў у інтэрнаце для моладзі, атрымліваючы невялікую стыпендыю з [[Ватыкан]]а, якую для яго і сяброў даставаў айцец [[Леў Гарошка]]. У [[1948]] годзе са сваім сябрам [[Янка Філістовіч|Янкам Філістовічам]] стварылі «[[Беларуская незалежніцкая арганізацыя моладзі|Беларускую Незалежніцкую Арганізацыю Моладзі]]», а таксама пачалі выпускаць часопіс [[Моладзь (часопіс)|«Моладзь»]]<ref name="kamunikat"/><ref>Лукашук, А. [https://docs.rferl.org/be-BY/2016/01/13/56ab6628-d0de-44c6-bb0c-38bb8f1e7a80.pdf Вяртанне нацыяналіста : дакументальныя творы]. — Мінск : «Кнігазбор», 2013. — 774 с. іл. ISBN 978. С. 214</ref><ref>Аляксандар Лукашук. [https://www.svaboda.org/a/24852396.html Памяці Міхася Навумовіча.] - Радыё Свабода, 9 сакавіка 2004.</ref>. У [[1953]]—[[1955]] гадах прадаўжаў выдаваць гэты часопіс сумесна з [[Леў Юр’евіч Гарошка|Львом Гарошкам]], які таксама выпускаў яшчэ адзін часопіс для беларускай эміграцыі [[Божым шляхам|«Божым шляхам»]]<ref name="kamunikat"/>. У [[1955]] годзе школу фізіятэрапіі ў [[Парыж]]ы. У [[1956]] г. ажаніўся, узгадаваў чацвера дзяцей, шмат працаваў, пабудаваў сваімі рукамі дамы<ref name="kamunikat"/>. Выкладаў анатомію і марфалогію ў дзяржаўных і прыватных школах фізіятэрапіі і мастацтва. Памёр [[4 сакавіка]] [[2004]] года ў Вальпене, пад [[Парыж]]ам<ref name="kamunikat"/>. == Грамадская дзейнасць == Узначальваў з [[1946]] года [[Аб’яднанне беларускіх работнікаў у Францыі]], у [[1949]]—[[1952]] гадах [[Беларуская незалежніцкая арганізацыя моладзі|Беларускую незалежніцкую арганізацыю моладзі ў Францыі]], [[Аб'яднанне беларускіх студэнтаў]], [[Беларускае аб’яднанне камбатантаў]]. Рэдагаваў у [[1948]]—[[1954]] гадах часопіс [[Моладзь (часопіс)|«Моладзь»]]. Прадстаўнік у Францыі Беларускага камітэта дапамогі ахвярам радыяцыі, арганізаванага ў 1989 годзе пры Беларускай каталіцкай місіі ў Лондане з ініцыятывы айца [[Аляксандр Надсан|Аляксандра Надсана]].<ref>[https://zbsb.org/news/zbsb/aytsets-alyaksandr-nadsan-i-dapamoga-akhvyaram-charnobylya/ Айцец Аляксандр Надсан і дапамога ахвярам Чарнобыля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220129223956/https://zbsb.org/news/zbsb/aytsets-alyaksandr-nadsan-i-dapamoga-akhvyaram-charnobylya/ |date=29 студзеня 2022 }}, Згуртаванне беларусаў свету "Бацькаўшчына", 15.04.2020.</ref> 3 [[1991]] года старшыня [[Беларускі саюз|Беларускага саюзу]]. [[Рада БНР|Радны БНР]].<ref>Ганна Сурмач. [https://www.svaboda.org/a/24852414.html СЬВЕТЛАЙ ПАМЯЦІ СЯБРОЎ РАДЫ БНР ВІТАЛЯ КАЖАНА І МІХАСЯ НАВУМОВІЧА]. - Радыё Свабода, 10 сакавіка 2004.</ref> == Творчасць == Аўтар больш як 10 скульптурных твораў з каменю, у тым ліку помніка на магіле [[М. Равенскі|М. Равенскага]], скульптур для касцёлаў, [[Мост Аляксандра III|моста Аляксандра III]] і [[Новы мост (Парыж)|Новага моста]] ў Парыжы, працы «Вяселле ў Кане Галілейскай». Пераможца конкурсу на стварэнне статуі [[Жанна д’Арк|Жанны д’Арк]]. У [[1950-я|1950]]—[[1960-я]] гг. аформіў выдадзеныя ў замежжы кнігі «Спадчына» [[Я. Купала|Я. Купалы]], «Сымон-музыка» [[Я. Колас]]а, «Матчын дар» [[А. Гарун]]а, альманах «Ля чужых берагоў». Маляваў і [[Акварэль|акварэллю]]. Некаторыя свае мастацкія працы Навумовіч перадаў у [[Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны|Беларускую бібліятэку і музей імя Францішка Скарыны]].<ref>Гардзіенка, Н. С. [https://hist.bsu.by/images/stories/files/nauka/konf/ethnolog/Gardienka.pdf Музей беларускай бібліятэкі імя Ф. Скарыны ў Лондане як спроба захавання культурна-гістарычнай спадчыны беларусаў у замежжы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220517090403/https://hist.bsu.by/images/stories/files/nauka/konf/ethnolog/Gardienka.pdf |date=17 мая 2022 }} / Н. С. Гардзіенка / / Этнокультурное развитие Беларуси в XIX – начале ХXI в.: материалы междунар. науч.-практ. конф. / редкол. : Т. А. Новогродский (отв. ред.) [и др.]. — Минск: БГУ, 2011. — С. 236 – 239.</ref> == Узнагароды == Узнагарода па анатоміі Prix Hugier (1949). == Зноскі == <references /> == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|11|Навумовіч Міхась}} {{DEFAULTSORT:Навумовіч Міхась}} [[Катэгорыя:Скульптары Францыі]] [[Катэгорыя:Постаці французскай фізіятэрапіі]] c2i5xf17phmtfmsi5bczd0e43u40wqr 0 627057 5162982 5135939 2026-07-08T15:17:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162982 wikitext text/x-wiki [[Файл:Coalition of the willing.svg|thumb|300пкс|Члены кааліцыі на 2003 год.]] '''Кааліцыя згодных''' (у арыгінале з {{lang-en|«Coalition of the willing»}}) — створаны па ініцыятыве [[ЗША]] альянс дзяржаў, які падтрымаў [[Уварванне ў Ірак (2003)|уварванне ў Ірак]] у [[2003]] годзе ([[Іракская вайна]]) як палітычна, так і ўзброенай сілай. Назва кааліцыі з’яўляецца процілеглым тэрміну [[Джордж Уокер Буш|Д. Буша]] «[[«Вось зла»|вось зла]]», да якіх залічвалі [[Баасісцкі Ірак]]. == Гісторыя == === Уварванне === [[File:UStanks baghdad 2003.JPEG|250px|thumb|Два амерыканскіх танка [[M1 Abrams|M1A1 Abrams]] на фоне трыумфальнай аркі [[Мячы Кадысіі]] ў Багдадзе, лістапад 2003 года.]] Пасля [[Вайна ў Персідскім заліве|вайны ў Персідскім заліве 1991 года]] ў небе [[Ірак]]а былі створаны зоны, забароненыя для палётаў іракскай авіяцыі. Забеспячэннем гэтых зон займаліся [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|ВПС ЗША]]. З сярэдзіны [[2002]] года, фармальна ў адказ на спробы іракскіх СПА атакаваць амерыканскія патрульныя і разведвальныя самалёты, ЗША сталі наносіць ракетна-бомбавыя ўдары па аб’ектах на поўдні Ірака з мэтай задушыць СПА і парушыць аператыўную структуру іракскай арміі. [[20 сакавіка]] [[2003]] пачалося ўварванне заходняй кааліцыі ў Ірак. У аперацыі, акрамя ЗША, удзельнічалі ўзброеныя сілы [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]] і [[Польшча|Польшчы]], а таксама курдскія сепаратысты. Кааліцыя ставіла сваёй мэтай звяржэння рэжыму [[Садам Хусейн|Садама Хусейна]] і фарміраванне ў Іраку дзеяздольнага ўрада, які абапіраецца на падтрымку значнай часткі насельніцтва. Існавалі і яшчэ дзве заяўленыя мэты — выяўленне і знішчэнне [[Зброя масавага знішчэння|зброі масавага паражэння]] і выяўленне даных, якія будуць казаць аб падтрымцы Іракам міжнароднага [[тэрарызм]]у. Да пачатку ўварвання чакалася, што іракская армія акажа ўстойлівы супраціў замежным войскам. Гэтага, аднак, не адбылося — за выключэннем некаторых ачагоў барацьбы, якія былі задушаныя параўнальна лёгка, амерыканскія і брытанскія часці хутка ўсталявалі кантроль над тэрыторыяй Ірака. Да [[1 мая]] супраціў праўрадавых сіл быў задушаны. Пазней, [[13 снежня]] таго ж года, быў схоплены іракскі лідар [[Садам Хусейн]], над якім быў [[Трыбунал над Садамам Хусейнам|праведзены суд па абвінавачванні ў шматлікіх злачынствах]]. У [[2006]] годзе яго павесілі. З поўнай акупацыяй краіны пачаўся пошук зброі масавага паражэння. У выніку ўжо да пачатку [[2004]] года стала ясна, што ЗША і іх саюзнікам не ўдалося знайсці нават яе слядоў. Таксама Беламу дому наогул не ўдалося і даказаць абвінавачванні ў падтрымцы іракскім рэжымам тэрарызму. === Партызанская вайна === [[File:Polish patrol Babylon DF-SD-04-16537.jpg|250px|thumb|Польскія салдаты ў Іраку, сакавік 2004 года.]] [[Баас|Прыхільнільнікі Хусейна]], а таксама і ісламарадыкальныя рухі, якія набралі сілу ў краіне як раз пасля ўварвання, арганізавалі ўзброеную партызанскую барацьбу. Масіраваныя акцыі баевікоў пачаліся ў красавіку 2004 года. Акрамя адкрытых нападаў на воінскія часці з ужываннем стралковай зброі і мінамётных абстрэлаў, асноўны ўпор рабіўся на дзеянні тэрарыстаў-смяротнікаў (супраць замежных войскаў і новых уладаў) і захоп закладнікаў з ліку замежных грамадзян з вылучэннем патрабаванняў, накіраваных на вывад войскаў той ці іншай дзяржавы з Ірака. Патрабаванні вылучаліся вельмі жорсткія, а пры адмове ад іх выканання тэрарысты падвяргалі свае ахвяры жорсткай кары, здымаючы гэта для далейшага запалохвання на відэастужку. Да канца 2004 стала ясна, што супрацьстаянне паміж рухам супраціву і акупацыйнымі войскамі перайшло ў прынцыпова новую фазу. За паўтара года актыўнага супраціву іракскія баевікі паслядоўна выконвалі пастаўленыя задачы. Выкарыстоўваючы партызанскія метады вядзення вайны, яны здолелі спачатку выціснуць амерыканцаў з правінцый у буйныя населеныя пункты. Затым, падвяргаючыся рэгулярным нападам на патрулі і вайсковыя калоны ўнутры гарадоў, кааліцыйныя войскі паступова адступілі на новы рубеж абароны, схаваўшыся на ўласных ваенных базах. І нарэшце, амерыканцы перасталі адчуваць сябе ў бяспецы нават на ўласных базах. Так, напрыклад, трэці па велічыні іракскі горад [[Масул]], размешчаны за 360 км на поўнач ад [[Багдад]]а, падчас уварвання ў Ірак у сакавіку—красавіку 2003 года быў узяты практычна без бою, але за наступныя 20 месяцаў акупацыі ў тэрактах і сутычках з баевікамі [[Іракскія паўстанцы|іракскага супраціву]] тут загінулі больш за сотню амерыканскіх салдат, а 21 снежня 2004 у выніку выбуху на ваеннай базе Марэз у гэтым горадзе было забіта адразу 20 амерыканцаў, звыш 70 атрымалі раненні. [[File:Azerbaijani soldier in Iraq 13.jpg|250px|thumb|Італьянскі генерал Антоніа Сата абмяркоўвае сітуацыю з бяспекай у правінцыі Анбар з азербайджанскім маёрам Эльханам Шалбузавым, май 2005 года.]] На [[18 ліпеня]] [[2010]] года страты кааліцыйных сіл па гадах выглядалі наступным чынам: 2003 год — 580 чал.; 2004 год — 906 чал.; 2005 год — 897 чал.; 2006 год — 872 чал.; 2007 год — 961 чал.; 2008 год — 322 чал.; 2009 год — 150 чал.; 2010 год — 42 чал. У немалой ступені поспеху руху супраціву спрыялі новыя метады, прыўнесеных ісламскімі баевікамі з іншых частак свету. У прыватнасці, нябачаны размах прыняло паляванне на суайчыннікаў, якія запісваліся на службу ў [[Паліцыя|паліцыю]]. Акрамя таго, партызаны актыўна і вельмі паспяхова выкарыстоўвалі супраць рэгулярнай арміі мінную вайну. Штодня на фугасах падрываліся патрульныя машыны і бранятэхніка, а таксама аўтакалоны часцей тылавога забеспячэння. Самай эфектыўнай зброяй паўстанцаў аказаліся кумулятыўныя міны накіраванага дзеяння і інфрачырвоныя датчыкі, які спрацоўвалі пры перапыненні машынай светлавога прамяня. Яны ўсталёўваліся з выключаным датчыкам. Такім чынам, не было праблем у праходжанні па трасе грамадзянскіх машын. За некалькі секунд да набліжэння ваеннай аўтамашыны, інфрачырвоны датчык уключаўся пры дапамозе мабільнага тэлефона. З 2003 па 2006 ад рук баевікоў загінулі 150 тысяч чалавек (паводле Міністрэрства аховы здароўя Ірака). Колькасць іракцаў, якія атрымалі за гэты час раненні, ацэньваецца прыкладна ў 450 тысяч чалавек<ref>{{cite web|date=9 ноября 2006|url=http://lenta.ru/news/2006/11/09/bloodshed/|title=В Ираке с 2003 года боевики убили 150 тысяч человек|publisher=Lenta.ru|accessdate=2010-08-13|url-status=live}}</ref>. Афіцыйна абвяшчалася, што значную частку тэрарыстычных актаў у Іраку здзейснілі іншаземцы. === Вывад войскаў === Нягледзячы на ​​маштабы кровапраліцця, рух іракскага супраціву быў не ў стане (да снежня 2011) дамагчыся галоўнай мэты — прымусіць ЗША вывесці армію з Ірака. Улічваючы тое, што ваенная служба ў ЗША ажыццяўляецца па кантракце, амерыканская грамадская думка фактычна не ў стане была прымусіць ўрад пайсці на вывад войскаў — асабліва пасля таго, як перавыбранне Джорджа Буша азначала падтрымку яго палітыкі насельніцтвам. Значна большых вынікаў партызанам удалося дамагчыся нанясеннем удараў па саюзніках ЗША. * Першай свае войскі пасля [[Тэракты ў Мадрыдзе (2004)|тэрактаў]] у [[Мадрыд]]зе 11 сакавіка 2004 года і прыходу ўрада сацыялістаў вывела Іспанія. Прыкладна ў той жа час гэта зрабілі Дамініканская Рэспубліка, Нікарагуа, Гандурас і Сінгапур. * У ліпені 2004 года дзеля захавання жыцця свайго грамадзяніна, захопленага іракцамі, ваенных адклікалі Філіпіны. * Нарвегія пакінула ў Іраку толькі 15 вайскоўцаў, якія навучалі іракскія сілы бяспекі. * У верасні 2004 выведзены войскі Тайланда. * У верасні 2004 Новая Зеландыя таксама прыняла рашэнне эвакуіраваць з Ірака свой вайсковы кантынгент (60 ваеннаслужачых інжынерных падраздзяленняў, якія на працягу 12 месяцаў знаходзіліся на брытанскай ваеннай базе ў раёне [[Басра|Басры]]). * 3 лістапада 2004 урад Венгрыі аб’явіў, што выведзе свае войскі (300 вайскоўцаў) з Ірака да 31 сакавіка 2005. Венгерскі кантынгент пакінуў Ірак да 21 снежня 2004 года<ref>[http://newsru.com/world/21dec2004/irac.html Венгрия вывела свои войска из Ирака. Все 300 военнослужащих возвращаются домой] // NEWSru.com, 21 декабря 2004</ref>. * У лютым [[2005]] выведзены войскі Партугаліі. * Украінскі кантынгент у Іраку, які прыбыў у Ірак у пачатку жніўня 2003 года, пачаў эвакуацыю 15 сакавіка 2005 года, апошняе падраздзяленне пакінула Ірак 27 снежня 2005 года. Тым не менш, пасля вываду з Ірака ўкраінскага кантынгенту ў канцы снежня 2005, у Іраку засталіся каля 50 ўкраінскіх ваенных саветнікаў і інструктараў. * 12 красавіка 2005 міністр абароны Польшчы [[Ежы Шмайдзінскі]] заявіў, што польскі кантынгент у Іраку пакіне гэтую краіну да канца 2005 года, пасля заканчэння тэрміну дзеяння адпаведнай рэзалюцыі [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]]. Разам з тым, у выпадку прыняцця новай рэзалюцыі СБ ААН ці афіцыйнай просьбы ўрада Ірака падоўжыць польскую ваенную прысутнасць у гэтай краіне, урад Польшчы разгледзіць магчымасць «прысутнасці ў Іраку невялікай навучальнай групы». У пачатку 2005 года Польшча ўжо скараціла свае войскі ў Іраку з 2,4 да 1,7 тыс. чалавек. За паўтара года знаходжання польскага вайсковага кантынгенту ў Іраку, уведзенага сюды ў жніўні 2003 года, загінулі 17 палякаў — сярод іх 13 польскіх вайскоўцаў, два былыя спецназаўцы, якія працавалі на ахоўную фірму, і два журналісты. * Італія, нягледзячы на ​​неаднаразовыя захопы закладнікаў з ліку італьянскіх грамадзян, доўгі час працягвала прытрымлівацца саюзніцкіх абавязацельстваў. 15 сакавіка 2005 прэм’ер-міністр Італіі [[Сільвіё Берлусконі]] абвясціў аб поўным вывадзе да верасня 2005 італьянскага вайсковага кантынгенту з Іраку, але ўжо праз суткі пад ціскам партнёраў па кааліцыі — ЗША і Вялікабрытаніі — узяў назад сваю заяву. Аднак, пасля прыходу да ўлады левацэнтрыстаў, новы пьемьер-міністр Італіі [[Рамана Продзі]] зноў абвясціў аб вывадзе войскаў з Ірака. Апошні італьянскі ваенны пакінуў Ірак у лістападзе 2006 г. * Японія таксама адмовілася задаволіць патрабаванні партызан. * У той жа час Нідэрланды 8 сакавіка 2005 абвясціла аб пачатку працэдуры вываду свайго ваеннага кантынгенту. Рашэнне аб гэтым было прынята яшчэ ў студзені, нягледзячы на ​​ціск з боку ЗША і Вялікабрытаніі. * Пазней таксама Вялікабрытанія пачала выводзіць пакінутых вайскоўцаў з Ірака, а апошні кантраляваны імі горад Басра перадалі іракскім войскам. * У жніўні [[2008]] у сувязі з [[Вайна ў Паўднёвай Асеціі (2008)|канфліктам у Паўднёвай Асеціі]] Грузія вывела з Ірака палову свайго двухтысячнага кантынгенту. Перакідка грузінскіх вайскоўцаў ажыццяўлялася ВПС ЗША. * У снежні 2008 Каралеўства Тонга вывела з Ірака свой кантынгент у памеры 45 чалавек. Да 31 снежня 2008 года ў краіне, акрамя амерыканскіх і брытанскіх войскаў, заставаліся толькі падраздзяленні Аўстраліі, Румыніі, Сальвадора і Эстоніі<ref>[http://www.iimes.ru/rus/stat/2009/05-01-09a.htm В. П. Юрченко «Военно-политическая обстановка в Ираке (декабрь 2008 года)»]</ref>. З [[2009]] года паступова выводзіць свае сілы пачалі і ЗША. Да пачатку жніўня [[2010]] года асноўны кантынгент амерыканскіх войскаў быў выведзены з Ірака, і ў краіне засталося каля 50 тысяч вайскоўцаў з ЗША, пераважна для навучання і падтрымкі мясцовых сіл аховы правапарадку. [[1 верасня]] 2010 года віцэ-прэзідэнт ЗША [[Джозеф Рабінет Байдэн|Джозеф Байдэн]] абвясціў аб афіцыйным заканчэнні аперацыі «Іракская свабода» і аб пачатку новай небаявой аперацыі амерыканскай арміі пад кодавай назвай «Новы світанак» на чале з генералам Лойдам Осцінам. [[15 снежня]] [[2011]] года ЗША спусцілі сцяг Узброеных сіл над Багдадам, сімвалічна завяршыўшы ваенную кампанію ў Іраку, якая доўжылася амаль 9 гадоў, перадаўшы паўнамоцтвы па арганізацыі бяспекі мясцовым структурам. У краіне засталося толькі 200 ваенных кансультантаў<ref>{{cite news |url=http://russian.people.com.cn/31520/7126298.html |title=Вице-президент США провел в Багдаде церемонию смены миссии американских сил в Ираке |publisher=Жэньминь жибао |date=2010-09-02 |access-date=9 студзеня 2020 |archive-date=18 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118175225/http://russian.people.com.cn/31520/7126298.html |url-status=dead }} {{Cite web |url=http://russian.people.com.cn/31520/7126298.html |title=Архіўная копія |access-date=9 студзеня 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118175225/http://russian.people.com.cn/31520/7126298.html |archivedate=18 студзеня 2012 |url-status=dead }}{{Cite web |url=http://russian.people.com.cn/31520/7126298.html |title=Архіўная копія |access-date=9 студзеня 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118175225/http://russian.people.com.cn/31520/7126298.html |archivedate=18 студзеня 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.itar-tass.com/level2.html?NewsID=15452429|title=Вице-президент США официально объявил о начале в Ираке операции «Новый рассвет» |publisher=ИТАР-ТАСС |date=2010-09-01}}</ref>. Хоць апошнія вайскоўцы кааліцыі былі выведзены ў снежні 2011 года, на тэрыторыі Ірака засталіся супрацоўнікі прыватных ваенных і ахоўных кампаній (станам на сакавік 2013 году — 5500 чалавек)<ref>Anna Fifield. [http://www.ft.com/intl/cms/s/0/7f435f04-8c05-11e2-b001-00144feabdc0.html Contractors reap $138bn from Iraq war] // «The Financial Times» от 18 марта 2013</ref>. === Вяртанне замежных сіл === У снежні [[2014]] года на фоне ўзмацнення тэрарыстычнай арганізацыі «[[Ісламская дзяржава]]» ЗША зноў увялі войскі ў Ірак. Пры ўзаемадзеянні іракскай арміі, мясцовых апалчэнняў, заходняй кааліцыі і Ірана ўдалося разграміць баевікоў і сагнаць іх у падполле. З [[2017]] года терарысты вымушаныя [[Барацьба з тэрарызмам у Іраку пасля 2017 года|былі перайсці да партызанскай вайны]]<ref>[https://aif.ru/politics/world/voyna_iz_probirki_zachem_ssha_na_samom_dele_polezli_v_irak Война из пробирки. Зачем США на самом деле полезли в Ирак?]</ref>. == Члены кааліцыі == Падчас тэледэбатаў напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў [[2004]] года апанент Буша [[Джон Керы]] заявіў, што адміністрацыя Буша перад вайной у Іраку не змагла сфармаваць шырокую міжнародную кааліцыю, здолеўшы заручыцца падтрымкай толькі дзвюх краін — [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Аўстралія|Аўстраліі]]<ref>''…when we went in, there were three countries: Great Britain, Australia and the United States. That’s not a grand coalition. We can do better.''</ref>. У адказ на гэта Буш прамовіў фразу «Вы забыліся [[Польшча|Польшчу]]»<ref>''Well, actually, he forgot Poland.''</ref>, якая, замест таго, каб абвергнуць аргумент Керы, фактычна яго пацвярджала. Па даных ЗША на момант стварэння кааліцыі ў яе ўваходзіла 49 дзяржаў<ref name="Members">{{cite web |url = https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2003/03/20030327-10.html |title = Coalition Members |publisher = The White House |date = 2003-03-27 |accessdate = 2017-02-28 |description = Члены коалиции |lang = en }}</ref>: [[Аўстралія]], [[Азербайджан]], [[Албанія]], [[Ангола]], [[Афганістан]], [[Балгарыя]], [[Вялікабрытанія]], [[Венгрыя]], [[Гандурас]], [[Грузія]], [[Данія]], [[Дамініканская Рэспубліка]], [[Ісландыя]], [[Іспанія]], [[Італія]], [[Калумбія]], [[Коста-Рыка]], [[Паўднёвая Карэя]], [[Кувейт]], [[Латвія]], [[Літва]], [[Маршалавы Астравы]], [[Мікранезія]], [[Манголія]], [[Нідэрланды]], [[Нікарагуа]], [[Палаў]], [[Панама]], [[Польшча]], [[Партугалія]], [[Руанда]], [[Румынія]], [[Сальвадор]], [[Македонія]], [[Сінгапур]], [[Славакія]], [[Саламонавы Астравы]], [[ЗША]], [[Тонга]], [[Турцыя]], [[Уганда]], [[Узбекістан]], [[Украіна]], [[Філіпіны]], [[Чэхія]], [[Эрытрэя]], [[Эстонія]], [[Эфіопія]], [[Японія]]. У верасні 2004 года ўрад Коста-Рыкі папрасіў [[Белы дом]] выдаліць яе з спісу членаў кааліцыі<ref name="ABC-members">{{cite web |url = http://www.abc.net.au/news/2004-09-18/costa-rica-abandons-us-coalition-of-the-willing/553732 |title = Costa Rica abandons US 'coalition of the willing' |publisher = ABC |date = 2008-09-18 |accessdate = 2017-02-28 |lang = en }}</ref>. Коста-Рыка не падала ваенны персанал для акупацыі Ірака бо з [[1949]] года не мае сваёй арміі, але прапанавала ЗША палітычную падтрымку. У падобнай сітуацыі апынуліся Ісландыя і Панама, якія [[Узброеныя сілы|ўзброеных сіл]] як такіх не маюць. Аднак яны накіравалі ў Ірак свае спецпадраздзяленні<ref>{{Cite web |url=https://www.mfa.is/media/fridargaeslan/In_brief-_Balkan.PDF |title=Beitrag zum ICRU Einsatz im Kosovo |access-date=9 студзеня 2020 |archive-date=9 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309215325/https://www.mfa.is/media/fridargaeslan/In_brief-_Balkan.PDF |url-status=dead }}</ref>. == Удзел НАТА == [[22 верасня]] [[2004]] года пасля працяглых перамоваў было дасягнута пагадненне аб удзеле [[НАТА]] ва ўрэгуляванні сітуацыі ў Іраку. Аднак ЗША не ўдалося пераканаць альянс пагадзіцца на адпраўку ў падтрымку новаму іракскаму ўраду ваенныя сілы. Арганізацыя толькі паабяцала заняцца падрыхтоўкай кадраў для іракскай арміі. Для гэтага ў Багдадзе пад эгідай НАТА була створана спецыяльная ваенная акадэмія. Акадэмія была падсправаздачна кіраўніцтву альянса, ні пра які ўдзел у баявых аперацыях гаворкі не ішла, а забеспячэннем бяспекі навучальнай установы займаліся амерыканскія войскі. == Страты == Паводле дадзеных міністэрстваў абароны ЗША і Вялікабрытаніі, а таксама незалежнага інтэрнэт-сайта [[iCasualties.org]], баявыя і небаявыя страты кааліцыі склалі 4804 вайскоўцаў загінуўшымі, большасць з якіх (4 423 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://www.defenselink.mil/news/casualty.pdf |title=Официальная статистика Министерства обороны США от 31 марта 2014 (pdf-файл) |access-date=9 студзеня 2020 |archive-date=6 ліпеня 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090706234900/http://www.defenselink.mil/news/casualty.pdf |url-status=dead }}</ref>) з’яўляюцца амерыканцамі. У сваю чаргу, Вялікабрытанія страціла 179 байцоў, Італія — ​​33, Польшча — 23, Украіна — 18, Балгарыя — 13, Іспанія — 11, Данія — 7, Сальвадор і Грузія — па 5, Славакія — 4, Румынія і Латвія — па 3 , Аўстралія, Эстонія, Нідэрланды, Тайланд — па 2, Венгрыя, Казахстан, Чэхія, Азербайджан — па 1. Таксама 35 700 вайскоўцаў атрымалі раненні, з якіх 34 900 амерыканцы<ref>[http://www.icasualties.org/ iCasualties.org]</ref>. Згодга з інфармацыяй Упраўлення па справах ветэранаў ЗША<ref>[https://evrasiansk.livejournal.com/5583.html Рассекречены данные об количестве убитых в Ираке американцах. Потери оказались коллосальны.]</ref> і [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|КВІР Ірана]]<ref>[https://m.aftershock.news/?q=node/732657 КСИР Ирана рассказал о реальных потерях США в Ираке и Афганистане]</ref>, рэальныя амерыканскія ваенныя страты ў 2,5 разы больш заяўленых, гэта значыць крыху больш за 11 тыс. чалавек. == Гл. таксама == * [[Украінскія міратворцы ў Іраку]] * [[Брыгада Плюс-Ультра]] * [[Балгарскі ваенны кантынгент у Іраку]] * [[Венгерскі ваенны кантынгент у Іраку]] * [[Ваенны кантынгент Сальвадора ў Іраку]] * [[Галандскі ваенны кантынгент у Іраку]] * [[Грузінскі ваенны кантынгент у Іраку]] * [[Дацкі ваенны кантынгент у Іраку]] * [[Італьянскі вайсковы кантынгент у Іраку]] * [[Польскі вайсковы кантынгент у Іраку]] * [[Японскі ваенны кантынгент у Іраку]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.globalsecurity.org/military/facility/iraq-map-aor_040400.htm Распределение зон ответственности между национальными воинскими контингентами многонациональных сил в Ираке и американскими воинскими соединениями] * [http://www.globalsecurity.org/military/facility/iraq-map-bases_111103.htm Карта военных объектов в Ираке] {{Іракская вайна}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міжнародныя кааліцыйныя сілы ў Іраку| ]] [[Катэгорыя:Ваенная гісторыя Ірака]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе]] 856525o8qgnrs4bcsrsfihpcy1lhzmy 0 631707 5163163 5161653 2026-07-09T08:47:34Z D.L.M.I. Bel 33064 5163163 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Курапольскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Пастаўскі раён]] |Уключае = 58 населеных пунктаў |Сталіца = [[Кураполле]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 961 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Курапо́льскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Кураполле]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Пастаўскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. З 6 снежня 1944 года ў складзе [[Дунілавіцкі раён|Дунілавіцкага раёна]] [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]]. 9 жніўня 1946 года вернуты ў склад Пастаўскага раёна Маладзечанскай вобласці. 2 снежня 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Андронскі сельсавет|Андронскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 снежня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 17.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Курапольскага сельсавета 38 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|57}}</ref>. 16 кастрычніка 1989 года ў склад [[Юнкаўскі сельсавет|Юнкаўскага сельсавета]] перададзены 2 населеныя пункты ([[Васіліны|Васіліны-I]] і [[Чарэмушнікі Падзісенныя]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 16 кастрычніка 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 35 (1985).</ref>. 24 жніўня 1992 года 16 населеных пунктаў перададзены ў склад [[Юнкаўскі сельсавет|Юнкаўскага сельсавета]]. 26 верасня 2002 года ў склад сельсавета з Юнькаўскага сельсавета перададзены 17 населеных пунктаў. 20 чэрвеня 2008 года скасаваны вёскі [[Старыца (Пастаўскі раён)|Старыца]] і [[Шылаватае]]<ref>[https://pravo.by/pdf/2009-180/2009_180_9_24238.pdf Решение Поставского районного Совета депутатов от 20 июня 2008 г. № 80 Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района]</ref>. 18 снежня 2009 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Белькаўскі сельсавет|Белькаўскага сельсавета]] (10 вёсак: [[Алашкаўшчына]], [[Асіннікі (Пастаўскі раён)|Асіннікі]], [[Балаі (Пастаўскі раён)|Балаі]], [[Дубрава (Пастаўскі раён)|Дубрава]], [[Казімерцы]], [[Крашнева]], [[Мацейкі (Курапольскі сельсавет)|Мацейкі]], [[Навасёлкі (Курапольскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Тузбіца]] і [[Шымукоўшчына]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-37/2010-37(003-017).pdf&oldDocPage=4 Решение Витебского областного Совета депутатов от 18 декабря 2009 г. № 202 Об упразднении Бельковского сельсовета и изменении границ Воропаевского поссовета и Куропольского сельсовета Поставского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210518203414/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2010-37%2F2010-37%28003-017%29.pdf&oldDocPage=4|date=18 мая 2021}}</ref>. 27 снежня 2019 года скасавана вёска [[Крашнева]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D920v0100198&p1=1 Решение Поставского районного Совета депутатов от 27 декабря 2019 г. № 74 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Поставского района]</ref>. 21 чэрвеня 2023 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ярэўскі сельсавет|Ярэўскага сельсавета]] (21 населены пункт: аграгарадок [[Хацілы]], вёскі [[Азёркі (Пастаўскі раён)|Азёркі]], [[Вілейты]], [[Волахі]], [[Волься Вялікая]], [[Дукі]], [[Заброддзе (Пастаўскі раён)|Заброддзе]], [[Задзеўе]], [[Курты]], [[Ліцвінкі]], [[Мажэйкі (Пастаўскі раён)|Мажэйкі]], [[Мольдзевічы]], [[Муляры Лясныя]], [[Норкавічы]], [[Родзі (Пастаўскі раён)|Родзі]], [[Свілэлі]], [[Сіўцы (Пастаўскі раён)|Сіўцы]], [[Цаліно]], [[Чыгуначная Казарма (Курапольскі сельсавет)|Чыгуначная Казарма]], [[Ярэва]] і хутар [[Загатскот]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923v0124596 Решение Витебского областного Совета депутатов от 21 июня 2023 г. № 402 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Поставского района Витебской области]</ref>. 8 ліпеня 2026 года скасавана вёска [[Алашкаўшчына]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926v0147020|title=Решение Поставского районного Совета депутатов от 23 июня 2026 года № 161 «Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района Витебской области»|website=Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (29 населеных пунктаў) — 1082 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 83,7 % — [[беларусы]], 9,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 3,5 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=13 лютага 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (38 населеных пунктаў) — 961 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Курапольскі сельсавет}} {{Пастаўскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Курапольскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Пастаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Курапольскі сельсавет у [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] (1940—1944)}} |спіс2 = {{Дунілавіцкі раён|child|загаловак=Курапольскі сельсавет у [[Дунілавіцкі раён|Дунілавіцкім раёне]] (1944—1946)}} |спіс3 = {{Пастаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Курапольскі сельсавет у [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] (з 1946)}} }} [[Катэгорыя:Курапольскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дунілавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 2kr195b2f47v5lqm61agaimhspd7fqf 0 637609 5163085 5137156 2026-07-09T02:07:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163085 wikitext text/x-wiki {{Картка БК | назва = БК "Мінск-М"<br>(Мінск) | лога = | лігі = [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]], Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20), Адзіная моладзевая ліга ВТБ | заснаваны = 2006 | гісторыя = '''Мінск-2006-2-БДУ''' (2006)<br>'''Мінск-2006-2''' (2007—2012)<br>'''Цмокі-Мінск-2''' (2012—2019)<br>'''Цмокі-Мінск (маладзёжная)''' (2019—2022)<br>'''Мінск (маладзёжная)''' (2022—2024)<br>'''Мінск-М''' (2024—{{н.ч.}}) | колеры = {{color box|#142952}} {{color box|white}} | зала = Спарткомплекс БК «Мінск» | умяшчальнасць = 800 месцаў | прэзідэнт = {{Сцяг Беларусі}} [[Пётр Леанідавіч Івашкоў|Пётр Івашкоў]] | трэнер = {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Іванавіч Калтуноў|Дзмітрый Калтуноў]] | горад = {{Сцяг Мінска}} [[Мінск]] | званні = | вэбсайт = https://minskbasket.by/ | д_майка = 142952 | д_выява_майка = _vneckwhite | д_трусы = 142952 | д_выява_трусы = | г_майка = FFFFFF | г_выява_майка = _thinwhitesides | г_трусы = 142952 | г_выява_трусы =_sides_on_white }} '''«Мінск-М»''' — [[Беларусь|беларускі]] [[Баскетбол|баскетбольны клуб]] з [[Мінск]]а, які гуляе ў Вышэйшай лізе [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]]. Гэта фарм-клуб [[Мінск (баскетбольны клуб)|БК «Мінск»]] і асноўная каманда [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|маладзёжнай зборнай Беларусі]]. == Гісторыя == Баскетбольны клуб быў створаны ў 2006 годзе. Асноўнай задачай клуба была падрыхтоўка маладых баскетбалістаў да галоўнай каманды. Клуб з’яўляецца базай для [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|маладзёжнай (U-20) зборнай краіны]]<ref>[http://bc-tsmoki.by/istoriya Гісторыя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210725190343/http://bc-tsmoki.by/istoriya |date=25 ліпеня 2021 }}</ref>. З 2011 года выступае ў Вышэйшай лізе Беларусі<ref>{{Cite web |url=http://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/77074 |title=Золото плюс бронза («Прессбол» 14.05.2012 г.) |access-date=2 красавіка 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025120352/http://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/77074 |archivedate=25 кастрычніка 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Золото плюс бронза («Прессбол» 12.05.2014 г.) |url=https://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/86502 |accessdate=2 красавіка 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190617093442/https://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/86502 |archivedate=17 чэрвеня 2019 |url-status=dead }}</ref>. У 2007—2009 і 2012—2022 гадах удзельнічаў у Еўрапейскай юнацкай баскетбольнай лізе (EYBL) для гульцоў ва ўзросце да 20 гадоў, стаў пераможцам гэтага турніру ў сезоне 2014/2015 <ref>[https://www.tvr.by/news/sport/tsmok_m_nsk_pobeditel_yunosheskoy_evropeyskoy_ligi/ «Цмокі-Мінск» — победитель Юношеской европейской лиги]</ref>. == Назвы == * Мінск-2006-2-БДУ (2006) * Мінск-2006-2 (2007—2012) * Цмокі-Мінск-2 (2012—2019) * Цмокі-Мінск (маладзёжная) (2019—2022) * Мінск (маладзёжная) (2022—2024) * Мінск-М (з 2024) == Дасягненні == '''[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе]]''' * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (2)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2011/2012|2011/2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2013/2014|2013/2014]]. '''[[Кубак Беларусі па баскетболе]]''' * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (1)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе 2014|2014]] '''Першая ліга чэмпіяната Беларусі па баскетболе''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (2)''': 2007/2008, 2009/2010. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (2)''': 2006/2007, 2008/2009. '''Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20)''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (1)''': 2014/2015. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (2)''': 2016/2017, 2018/2019. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (2)''': 2015/2016, 2017/2018. == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 2006/2007 «Мінска-2006-2»|2006-07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|Першая ліга]] || 3 || н/у || |- | [[Сезон 2007/2008 «Мінска-2006-2»|2007-08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2007/2008|Першая ліга]] || 1 || н/у || Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20) — 11 месца<ref>[http://www.eybl.lv/new/archive/Juniors/07-08.htm ЕЮБЛ (U-20)-2007-2008]</ref> |- | [[Сезон 2008/2009 «Мінска-2006-2»|2008-09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2008/2009|Першая ліга]] || 3 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2008|Групавы этап]] || Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20) — 9 месца<ref>[http://www.eybl.lv/new/archive/Juniors/08-09.htm ЕЮБЛ (U-20)-2008-2009]</ref> |- | [[Сезон 2009/2010 «Мінска-2006-2»|2009-10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2009/2010|Першая ліга]] || 1 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2009|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2010/2011 «Мінска-2006-2»|2010-11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2010/2011|Першая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2010|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2011/2012 «Мінска-2006-2»|2011-12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр|| [[Кубак Беларусі па баскетболе 2011|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2012/2013 «Цмокі-Мінск-2»|2012-13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2012|Групавы этап]] || Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20) — 9 месца<ref>[http://www.eybl.lv/new/archive/Juniors/12-13.htm ЕЮБЛ (U-20)-2012-2013]</ref> |- | [[Сезон 2013/2014 «Цмокі-Мінск-2»|2013-14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] ||style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр|| [[Кубак Беларусі па баскетболе 2013|Групавы этап]] || Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20) — 7 месца<ref>[http://www.eybl.lv/new/archive/Juniors/13-14.htm ЕЮБЛ (U-20)-2013-2014]</ref> |- | [[Сезон 2014/2015 «Цмокі-Мінск-2»|2014-15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2014|Бронзавы прызёр]] || bgcolor=gold| Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20) — Чэмпіён<ref>[http://www.eybl.lv/new/archive/Juniors/14-15.htm ЕЮБЛ (U-20)-2014-2015]</ref> |- | [[Сезон 2015/2016 «Цмокі-Мінск-2»|2015-16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2015|4-е месца]] || style="background:#cc9966"| Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20) — бронзавы прызёр<ref>[http://www.eybl.lv/new/archive/Juniors/15-16.htm ЕЮБЛ (U-20)-2015-2016]</ref> |- | [[Сезон 2016/2017 «Цмокі-Мінск-2»|2016-17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2016|Групавы этап]] || bgcolor=Silver| Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20) — сярэбраны прызёр<ref>[http://www.eybl.lv/new/archive/Juniors/16-17.htm ЕЮБЛ (U-20)-2016-2017]</ref> |- | [[Сезон 2017/2018 «Цмокі-Мінск-2»|2017-18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 6 ||[[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|4-е месца]]|| style="background:#cc9966"| Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20) — бронзавы прызёр<ref>[http://www.eybl.lv/new/archive/Juniors/17-18.htm ЕЮБЛ (U-20)-2017-2018]</ref> |- | [[Сезон 2018/2019 «Цмокі-Мінск-2»|2018-19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || bgcolor=Silver| Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20) — сярэбраны прызёр<ref>[http://www.eybl.lv/new/archive/Juniors/18-19.htm ЕЮБЛ (U-20)-2018-2019]</ref> |- | [[Сезон 2019/2020 «Цмокі-Мінск-2»|2019-20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2020/2021 «Цмокі-Мінск-2»|2020-21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | [[Сезон 2021/2022 «Цмокі-Мінск-2»|2021-22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2022/2023 «Мінск-моладзевая»|2022-23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2023/2024 «Мінск-моладзевая»|2023-24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2024/2025 «Мінск-М»|2024-25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || н/у || н/у || Адзіная моладзевая ліга ВТБ — чвэрцьфінал |- | [[Сезон 2025/2026 «Мінск-М»|2025-26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || н/у || н/у || Адзіная моладзевая ліга ВТБ — чвэрцьфінал |} == Галоўныя трэнеры == {{Div col|3}} * {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Эдуардавіч Навіцкі|Дзмітрый Навіцкі]] (2006—2007) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксей Пятровіч Пынцікаў|Аляксей Пынцікаў]] (2009—2010) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Іванавіч Вярэніч|Аляксандр Вярэніч]] (2010—2012) * {{Сцяг Літвы}} [[Тадас Сточкус]] (2012—2013) * {{Сцяг Беларусі}} [[Георгій Паўлавіч Кандрусевіч|Георгій Кандрусевіч]] (2013—2019) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Аляксандравіч Падзерачоў|Аляксандр Падзерачоў]] (2019—2020) * {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Іванавіч Калтуноў|Дзмітрый Калтуноў]] (з 2020) {{Div col end}} == Вядомыя баскетбалісты == {{Div col|3}} * {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Валянцінавіч Ажго|Андрэй Ажго]] (2021—2022, 2024—2025) * {{Сцяг Беларусі}} [[Яўген Ігаравіч Белянкоў|Яўген Белянкоў]] (2012—2015) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Дзмітрыевіч Блізнюк|Уладзіслаў Блізнюк]] (2016—2018) * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Сяргеевіч Вабішчэвіч|Сяргей Вабішчэвіч]] (2006—2008) * {{Сцяг Беларусі}} [[Кірыл Валянцінавіч Васкаўцоў|Кірыл Васкаўцоў]] (2019—2020, 2021) * {{Сцяг Беларусі}} [[Антон Вітальевіч Вашкевіч|Антон Вашкевіч]] (2010—2014) * {{Сцяг Беларусі}} [[Расціслаў Мікалаевіч Вяргун|Расціслаў Вяргун]] (2010) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Галаўскі]] (2007—2008) * {{Сцяг Літвы}} [[Вітаўтас Камарунас]] (2013) * {{Сцяг Беларусі}} [[Данііл Ігаравіч Каско|Данііл Каско]] (2021—2022) * {{Сцяг Беларусі}} [[Вячаслаў Аляксандравіч Корж|Вячаслаў Корж]] (2018—2019) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Міхайлавіч Крысевіч|Уладзімір Крысевіч]] (2011—2013) * {{Сцяг Беларусі}} [[Яраслаў Дзмітрыевіч Курапаў|Яраслаў Курапаў]] (2011—2013) * {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Куратнік]] (2016—2017) * {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Іванавіч Лютыч|Максім Лютыч]] (2015—2017) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксей Андрэевіч Навойчык|Аляксей Навойчык]] (2017—2019) * {{Сцяг Беларусі}} [[Канстанцін Сяргеевіч Паско|Канстанцін Паско]] (2019—2022) * {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Анатолевіч Рагазенка|Андрэй Рагазенка]] (2015—2017) * {{Сцяг Беларусі}} [[Раман Юльевіч Рубінштэйн|Раман Рубінштэйн]] (2012—2016) * {{Сцяг Літвы}} [[Роналдас Руткаўскас]] (2011—2013) * {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Сяргеевіч Сазонаў|Максім Сазонаў]] (2013—2016) * {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Ігаравіч Салаш|Максім Салаш]] (2012—2013) * {{Сцяг Беларусі}} [[Ільяс Салсанаў]] (2007—2010, 2014—2015) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Сяргеевіч Семянюк|Аляксандр Семянюк]] (2012—2013) * {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Аляксандравіч Стаброўскі|Андрэй Стаброўскі]] (2014—2017) * {{Сцяг Беларусі}} [[Вадзім Дзмітрыевіч Стубеда|Вадзім Стубеда]] (2018—2019) * {{Сцяг Беларусі}} [[Вадзім Траццяк]] (2016—2019) * {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Валер’евіч Шустаў|Максім Шустаў]] (2012) * {{Сцяг Беларусі}} [[Раман Дзмітрыевіч Шчарбакоў|Раман Шчарбакоў]] (2019—2022) {{Div col end}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20190601163506/http://bc-tsmoki.by/czmoki-2 Цмокі-Мінск-2 на сайце БЦ Цмокі Мінск] * [https://belarus.russiabasket.ru/teams/25804 Мінск (маладзёжная) на сайце Беларускай федэрацыі баскетбола] * [http://www.eybl.lv/new/b_juniors_team.php?team_id=4677085&season_id=107549 Цмокі-Мінск-2 на пляцоўцы Еўрапейскай моладзевай баскетбольнай лігі] * [https://basketball.eurobasket.com/team/BC-Minsk-U20-team/17685 Мінск (маладзёжная) на eurobasket.com] * [https://russiabasket.ru/teams/25804 Профіль на сайце РФБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250125104658/https://russiabasket.ru/teams/25804 |date=25 студзеня 2025 }} * [https://vtbyouth-league.com/ru/team/25804/ Профіль на сайце Адзінай моладзевай лігі ВТБ] [[Катэгорыя:Баскетбольныя клубы, заснаваныя ў 2006 годзе]] [[Катэгорыя:Цмокі-Мінск]] [[Катэгорыя:2006 год у Мінску]] drhu3yhh0blgsjcjp0l978r3l2clb3e 0 640099 5163132 4859888 2026-07-09T07:18:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163132 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Мітрафан Кепель''' ({{ДН|4|6|1880}}, Лебедзеўская воласць [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]] — 1950, [[Вільня]]) — заходнебеларускі грамадска-палітычны дзеяч. == Біяграфія == Праваслаўны беларус. Бацькі — Тэадор і Еўдакія. Член [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]], сябра Галоўнай управы [[Таварыства беларускай школы]], падтрымліваў сувязь з беларускім пасольскім клубам «[[Змаганне]]» у [[Сейм Рэспублікі Польшча|Сейме Польскай Рэспублікі]]. У 1928 годзе сам балатаваўся ў Сейм. Прыхільнік вылучэння [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] з Польшчы і [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучэння да СССР]]. Быў сябрам назіральнай рады [[Беларускі кааператыўны банк (Вільня)|Беларускага кааператыўнага банка]] ў Вільні. Супрацоўнічаў з газетай «[[Наша воля (1935)|Наша воля]]». У 1944 годзе дапамог уратаваць [[Беларускі музей імя Луцкевіча]] ў касцёле св. Міхала ў [[Адам Станкевіч|Адама Станкевіча]], паводле [[Янка Шутовіч|Янкі Шутовіча]]<ref name=":0" />: <blockquote>Трэба было спешна адшукаць і даставіць будаўляны матар’ял — дошкі, цвікі, транспарт. На просьбу дырэкцыі музею зрабіў гэта незабыўны прафесійны спецыяліст ад цеслярскіх сталярных і іншых работ — дзядька Кепель. Стары беларус, быўшы доўгалетні старшыня бацькоўскага камітэту Віленскай беларускай гімназіі. Ён […] зрабіў да пятнаццаці скрыняў рознага размеру […] Хутка загрузілі і перавезлі ў падвалы памянёнага касцёла. Праца была натужная, нервозная, не хапала фізічнай сілы. Я званіў тэлефонам, паведамляў іншых беларусаў, каб памаглі ратаваць скарбы музею. Усюды адказ: хавай сваю галаву, глядзі што робіцца ў горадзе, якая суматоха, спалох. Немцы ўцякаюць, выязджаюць, грузяць сваю і награбленую маёмасць, вывозяць […] У такіх варунках мы, наш скромны музейны калектыў, высіляліся, каб перанесці ці перавезці на двуколках скрыні з музейнымі скарбамі ў падвалы касцёла.<ref>Цыт. паводле: Homo historicus 2022</ref></blockquote>Пахаваны на [[Антокальскія могілкі|Антокальскіх могілках]] у Вільні<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.facebook.com/100005214995890/posts/pfbid02xGynzFhVZ8dQVX7AbvqDMoMxNjbgypHn3qqonMwF1oNDCrnXSpxMNCtV55fQzqNol|title=Яшчэ адно пахаванне - цяпер на Антокальскіх|author=[[Ціхан Чарнякевіч]]|website=www.facebook.com|access-date=2024-10-20}}</ref>. З жонкай Верай (1885—1959) меў дачку Марыю, польскую акадэмічную вяслярку, і сына [[Юрый Кепель|Юрыя]], аднаго з самых вядомых польскіх акадэмічных весляроў 1930-х гадоў, бацьку польскага эканаміста і банкіра {{нп5|Ежы Кепель|Ежы Кепеля|pl|Jerzy Kepel (bankowiec)}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|ref=Адамковіч|спасылка=https://kamunikat.org/belarusy-w-litve-uchora-i-syonnya-adamkovich-alyaksandr|аўтар=[[Аляксандр Адамковіч]]|загаловак=Беларусы ў Літве: учора і сёння|адказны=Рэдактар Лілея Плыгаўка|год=2010|месца=Вільня|выдавецтва=Таварыства беларускай культуры ў Літве|старонак=200|isbn=978-9955-578-14-7, 978-609-95668-0-1, 978-9955-578-16-1|archive-date=18 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240918132717/https://kamunikat.org/belarusy-w-litve-uchora-i-syonnya-adamkovich-alyaksandr}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Кепель Мітрафан}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лідскім павеце (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Члены БСРГ]] [[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай школы]] 67wybap0fbfxc6yo2vkpy7m1zb2e89w 0 641716 5163058 4438878 2026-07-08T22:07:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163058 wikitext text/x-wiki {{шляхціч}} '''Мікалай Юзаф Тарла''' ({{lang-pl|Mikołaj Józef Tarło}}; [[1666]] — [[18 кастрычніка]] [[1702]]<ref name="sejm"/>) — [[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўскі]] дзяржаўны дзеяч. == Біяграфія == Паходзіў са шляхецкага [[род Тарлаў|роду Тарлаў]] герба [[Сякера (герб)|«Тапор»]]. [[Чашнік вялікі літоўскі]] з 25 верасня 1692 года. У 1689 годзе разам з жонкай Аленай з Агінскіх прадаў яе маёнтак [[Кайраны]] (Віленскае ваяводства), які запісаў ёй першы муж [[Станіслаў Далмат-Ісайкоўскі]]<!--у 1684 г.-->, за 25 000 злотых [[Ян Шрэтэр|Яну Шрэтэру]] і яго жонцы Кацярыне Дэскачоўне<ref name="kamunikat">[http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=41613-1.pdf Цудатворны абраз Маці Божай Студэнцкай і гарадзенская шляхта: ідэнтыфікацыя, радаводы, сувязі.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200415192944/http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=41613-1.pdf |date=15 красавіка 2020 }} «Герольд Litherland» № 18. 2011.</ref>. Памёр [[18 кастрычніка]] [[1702]] года. Пахаваны ў [[Касцёл Святога Крыжа (Варшава)|касцёле Святога Крыжа]] ў [[Варшава|Варшаве]]<ref name="sejm">[http://www.sejm-wielki.pl/b/8.121.78 TARŁO Mikołaj Józef (1666—1702), cześnik litewski] // [[Polski Słownik Biograficzny]] t. 52 s. 308</ref>. == Сям’я == У шлюбе з Аленай Яаннай з Агінскіх, дачкой [[Ян Агінскі|Яна Агінскага]] ад першага шлюбу з Ганнай з [[род Сямашкаў|Сямашкаў]], меў трох сыноў<ref name="kamunikat"/>: * Мікалай; * Рыгор; * Лявон. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.sejm-wielki.pl/b/8.121.78 TARŁO Mikołaj Józef (1666—1702), cześnik litewski] // [[Polski Słownik Biograficzny]] t. 52 s. 308 {{Wikidata/Ancestors}} {{DEFAULTSORT:Тарла Мікалай}} [[Катэгорыя:Тарлы|Мікалай]] [[Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія]] grt8dcxd8b9g3kg6u71t2tqhsez2gc1 0 642305 5163051 3665520 2026-07-08T21:40:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163051 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Мікалай Самоцік''' ({{ДН|6|5|1921}}, в. Ляшукі, Гайнаўскі павет — {{ДС|17|09|1983}}, [[Беласток]]) — беларускі грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям'і ў вёсцы Ляшукі, што на Гайнаўшчыне. З [[1946]] па [[1953]] настаўнічаў у вёсцы Семяноўка. У [[1954]]—[[1972]] працаваў у [[Гайнаўка|Гайнаўцы]], дзе ўзначальваў аддзел асветы і культуры Павятовай рады нарадовай, быў сакратаром у Павятовым камітэце [[Польская аб’яднаная рабочая партыя|Польскай аб’яднанай рабочай партыі]], старшынём прэзідыуму Павятовай рады нарадовай. Ад 1973 года да 1983 года быў старшынём [[Беларускае грамадска-культурнае таварыства|Беларускага грамадска-культурнага таварыства]]. Прадстаўляў БГКТ у Ваяводскай радзе нарадовай. Быў узнагароджаны Афіцэрскім і Кавалерскім крыжам адраджэння Польшчы, Крыжам заслугі, залатым знакам заслужаны для Беласточчыны. Пахаваны на гарадскіх могілках [[Беласток]]а. == Спасылкі == * [http://kamunikat.org/?pubid=9162 Беларускі каляндар 1985 / Мікалай Гайдук. — Беласток : Беларускае грамадска-культурнае таварыства, 1985. — 55 с. ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230715170703/https://kamunikat.org/?pubid=9162 |date=15 ліпеня 2023 }} * [https://bialystok.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=43346&inni=0&cinki=0|Cmentarz Miejski w Białymstoku.MIKOŁAJ SAMOCIK] {{DEFAULTSORT:Самоцік Мікалай}} [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы]] phvx175821kgc3e6thpgun4py8kwbeh 0 646236 5163090 5066964 2026-07-09T03:20:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163090 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1954 |Заканчэнне будаўніцтва = 1965 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''Мінскі гарадскі палац культуры''' — будынак у [[Мінск]]у, размешчаны па [[Вуліца Маякоўскага (Мінск)|вуліцы Маякоўскага]], 129, на плошчы паблізу [[Мінскі камвольны камбінат|камвольнага камбіната]]. == Гісторыя == Будаўніцтва вялося ў 1954—1956 гадах па паўторна выкарыстаным праекце, з 1960 года адноўлена па перагледжаным праекце архітэктараў-сужэнцаў [[С. Мусінскі|С. Мусінскага]] і [[Л. Каджар]], закончана ў 1965 годзе. == Назвы == * Палац культуры камвольнага камбіната (з 1965). * Палац культуры тэкстыльшчыкаў. * Палац культуры «Лошыцкі» (2007—2018). * Мінскі гарадскі палац культуры (з 2018)<ref>{{Cite web |url=https://minskpalac.by/by/pra-nas/gistoryya-palatsa.html |title=Гісторыя палаца |access-date=10 снежня 2025 |archive-date=17 верасня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917193922/http://minskpalac.by/by/pra-nas/gistoryya-palatsa.html |url-status=dead }}</ref>. == Архітэктура == Чатырохпавярховы прамавугольны ў плане будынак з [[цокаль]]ным паверхам накрыты пакатым [[Двухсхільны дах|двухсхільным дахам]]. Галоўны [[фасад]] вырашаны ў выглядзе своеасаблівага [[порцік]]а, падзеленага на 3 часткі. Цэнтральная частка мае [[суцэльнае зашкленне]], рытмічна [[Чляненне (архітэктура)|члянёна]] вертыкальнымі жалезабетоннымі [[рабро (архітэктура)|рэбрамі]]. Глухія бакавыя сцены аздоблены кампазіцыямі ў тэхніцы [[сграфіта]] на тэмы росквіту сацыялістычнай культуры. Матыў вертыкальнага члянення цэнтральнай часткі галоўнага фасада паўтораны ў сіметрычных бакавых прыбудовах, дзе размешчаны [[лесвіца|лесвіцы]]. Астатнія фасады вырашаны больш стрымана, падзелены міжпаверхавымі гарызантальнымі [[цяга (архітэктура)|цягамі]]. Уваход у выглядзе крывалінейнага ў плане [[тамбур]]а завершаны вялікім [[казырок|казырком]]. Палац уключае тэатральна-канцэртную залу (937 месцаў), танцавальную, [[балет]]ную і [[спартыўная зала|спартыўную залы]], памяшканні для работы гурткоў і [[студыя|студыі]], [[бібліятэка|бібліятэку]] з чытальнай залай, аўдыторыі, прасторныя [[фае]] і [[хол]]ы, адміністрацыйныя і службовыя памяшканні. [[Рэльеф (скульптура)|Рэльеф]] «Музы́ка» выканаў мастак [[Аляксандр Мікалаевіч Сурмач|А. Сурмач]] (1984)<ref name="БЭ1">{{крыніцы/БелЭн|15}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЗП|Мінск|236|Палац культуры тэкстыльшчыкаў|аўтар=[[Т. В. Габрусь]]}} == Спасылкі == {{Commons}} [[Катэгорыя:Вуліца Маякоўскага (Мінск)]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска]] [[Катэгорыя:1965 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Дамы культуры Беларусі]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Сяргея Мусінскага]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ліі Каджар]] 8dqdeq7thhkuw4h2vysmccp3hsn7oqi 0 652190 5163109 5130777 2026-07-09T06:45:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163109 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Міро́слаў Янко́вяк''' ({{lang-pl|Mirosław Jankowiak}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Польшча|польскі]] [[мовазнавец]], [[паланістыка|паланіст]] і [[беларусістыка|беларусіст]]. [[Доктар габілітаваны]] (dr hab.)<ref name="slu">{{Cite web|url=https://www.slu.cas.cz/en/zamestnanec/miroslaw-jankowiak|title=Dr hab. Mirosław Jankowiak|website=Institute of Slavonic Studies of the Czech Academy of Sciences|language=en|access-date=2026-01-14}}</ref><ref name="uwkb">{{Cite web|url=https://kb.uw.edu.pl/katedra/pracownicy/dr-hab-miroslaw-jankowiak/|title=Dr hab. Mirosław Jankowiak|website=Katedra Białorutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego|language=pl|access-date=2026-01-14}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 28 чэрвеня 1979<ref>http://www.wiez.pl/czasopismo/;s,czasopismo_szczegoly,id,565,art,15623 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141213132413/http://www.wiez.pl/czasopismo/;s,czasopismo_szczegoly,id,565,art,15623 |date=13 снежня 2014 }}</ref> года ў [[Варшава|Варшаве]]. У 1998—2003 гадах вучыўся на кафедры беларускай філалогіі [[факультэт прыкладной лінгвістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|факультэта прыкладной лінгвістыкі і ўсходнеславянскай філалогіі]] [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], дзе абараніў магістарскую працу па мовазнаўстве «Паланізмы ў рэлігійным творы канца XVIII ст. „Навукі парафіяльныя“». Адначасова вывучаў польскую філалогію на [[факультэт паланістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|факультэце паланістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]], у 2003 годзе абараніў ліцэнцыяцкую працу «Singularia і pluralia tantum у польскай і беларускай мовах». У 2002—2004 гадах вучыўся ў [[Цэнтр даследванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта|Цэнтры даследванняў Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта]]. У 2003—2008 гадах быў дактарантам [[Інстытут славістыкі Польскай акадэміі навук|Інстытута славістыкі]] [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]]. У студзені 2008 года атрымаў ступень доктара гуманітарных навук у галіне мовазнаўства (аналаг беларускай ступені [[кандыдат навук|кандыдата філалагічных навук]]) на падставе дысертацыі «Беларускія гаворкі ў Латвіі ў Краслаўскім раёне. Сацыялінгвістычнае даследаванне». У сакавіку 2023 года атрымаў ступень габілітаванага доктара (''dr hab.'') ва [[Універсітэт Мікалая Каперніка|Універсітэце Мікалая Каперніка]] ў [[Торунь|Торуні]] на падставе манаграфіі «Лексіка беларускіх гаворак у Літве. Моўная спадчына балцка-славянскага памежжа»<ref name="umk">{{Cite web|url=https://bip.umk.pl/artykul/miroslaw-jankowiak|title=Mirosław Jankowiak|publisher=Biuletyn Informacji Publicznej Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu|accessdate=2026-01-21|lang=pl}}</ref>. З 2008 па 2017 год працаваў [[ад’юнкт]]ам у Інстытуце славістыкі ПАН, уваходзіў у склад Лабараторыі даследаванняў паўночнакрэсовай польскай мовы пад кіраўніцтвам прафесара [[Ірыда Грэк-Пабісова|Ірыды Грэк-Пабісовай]]. У 2017 годзе працаваў у [[Гістарычны музей у Легіянове|Гістарычным музеі ў Легіянове]]. У 2018—2022 гадах быў стыпендыятам праграмы імя Я. Э. Пуркінэ ў Славянскім інстытуце [[Чэшская акадэмія навук|Чэшскай акадэміі навук]] (Прага), дзе рэалізоўваў праект «Беларускія гаворкі ў Латвіі як прыклад лексічнай спадчыны балцка-славянскага памежжа»<ref name="avcr">{{Cite web|url=https://www.avcr.cz/en/academic-public/support-of-research/the-j.-e.-purkyne-fellowship|title=Awarded Fellowships of J. E. Purkyně|publisher=avcr.cz|accessdate=2026-01-21|lang=en}}</ref>. З студзеня 2023 года працуе навуковым супрацоўнікам у гэтай установе<ref name="slu"/>. Супрацоўнічаў з [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|Кафедрай беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]], [[Інстытут літоўскай мовы|Інстытутам літоўскай мовы]] (Вільня), [[Інстытут латышскай мовы|Інстытутам латышскай мовы]] (Рыга), [[Інстытут мовазнаўства НАН Беларусі|Інстытутам мовазнаўства НАН Беларусі]] і [[Інстытут славістыкі Майнцкага ўніверсітэта|Інстытутам славістыкі]] [[Майнцкі ўніверсітэт|Майнцкага ўніверсітэта]]. З 2024 года выкладае [[беларуская мова|беларускую мову]] ў Варшаўскім універсітэце<ref name="uwkb"/>. == Навуковая дзейнасць == Аўтар 6 манаграфій і больш за 100 навуковых артыкулаў. Асноўныя навуковыя інтарэсы: [[беларуская мова]] (асабліва [[дыялекты беларускай мовы|дыялекталогія]] па-за межамі сучаснай Беларусі), моўныя памежжы (асабліва [[балтыйскія мовы|балта]]-[[славянскія мовы|славянскае]]), [[сацыялінгвістыка]], мова і культура беларусаў у краінах Балтыі ([[Латвія]], [[Літва]]) і [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]], а таксама [[польская мова ў Беларусі|польская мова]] зямель сённяшняй [[Беларусь|Беларусі]], [[Літва|Літвы]] і [[Латвія|Латвіі]] (так званая [[паўночнакрэсовыя гаворкі|паўночнакрэсовая]])<ref name="philology">{{Cite web|url=http://philology.by/page/jankowiak|title=Міраслаў Янковяк|publisher=philology.by|accessdate=2026-01-21}}</ref>. З’яўляецца сябрам Камісіі па моўных кантактах пры [[Міжнародны камітэт славістаў|Міжнародным камітэце славістаў]], [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]], [[Польскае беларусазнаўчае таварыства|Польскага беларусазнаўчага таварыства]], [[Ломжынскае навуковага таварыства|Ломжынскага навуковага таварыства]]. Сузаснавальнік [[Беларускі інстытут у Празе|Беларускага інстытута ў Празе]]. З 2016 года супрацоўнічае з часопісам «[[Przegląd Bałtycki]]» («Балтыйскі агляд»), уваходзіць у яго рэдакцыйную калегію<ref name="baltic">{{Cite web|url=https://przegladbaltycki.pl/redakcja|title=Redakcja|publisher=Przegląd Bałtycki|accessdate=2026-01-21|lang=pl}}</ref>. Мірослаў Янковяк таксама звязаны з выданнямі і навуковымі ініцыятывамі кафедры, у тым ліку з штогадовікам «[[Acta Albaruthenica]]»<ref name="uwkb" />. Таксама займаецца рэгіянальнай гісторыяй, з 2008 года з’яўляецца членам Таварыства сяброў Легіянова і рэдкалегіі выдання «Rocznik Legionowski», даследуе гісторыю горада [[Легіянова]] і [[Легіяноўскі павет|Легіяноўскага павета]]<ref name="legionowo">{{Cite web|url=https://www.przyjaciele-legionowa.org.pl/redakcja-rocznika-legionowskiego|title=Rocznik Legionowski – Informacja|publisher=Towarzystwo Przyjaciół Legionowa|accessdate=2026-01-21|lang=pl|archive-date=21 студзеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260121070821/https://www.przyjaciele-legionowa.org.pl/redakcja-rocznika-legionowskiego/|url-status=dead}}</ref>. У 2025 годзе ўдзельнічаў у публічных абмеркаваннях на «[[Польскае Радыё|Polskie Radio]]» пра стан польскіх гаворак і моўныя кантакты на тэрыторыях былой Рэчы Паспалітай (Літва, Латвія, Беларусь), а таксама пра сацыялінгвістычныя фактары захавання/знікнення рэгіянальных варыянтаў мовы<ref name="polradio">{{Cite web|url=https://www.polskieradio.pl/399/7978/Artykul/3533771,miroslaw-jankowiak-polskie-gwary-najszybciej-zanikaja-na-bialorusi-i-lotwie|title=Mirosław Jankowiak: polskie gwary najszybciej zanikają na Białorusi i Łotwie|website=[[Польскае Радыё]]|language=pl|date=2025-06-05|access-date=2026-01-14}}</ref>. == Узнагароды == * 2019 — юбілейны медаль да 90-годдзя [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] (за даследаванні беларускіх гаворак у Латвіі)<ref name="slu" />. * 2013 — юбілейны медаль да 80-годдзя НАН Беларусі (за папулярызацыю гісторыі і дыялекталогіі беларускай мовы)<ref name="slu" />. * 2023 — Лаўрэат конкурсу імя Мялеція Сматрыцкага на найлепшую навуковую манаграфію ў галіне беларускай і ўкраінскай культуры (пад патранатам рэктара Варшаўскага ўніверсітэта) за кнігу «Лексіка беларускіх гаворак у Літве»<ref name="award2023">{{Cite web|url=https://esw.uw.edu.pl/badania/konkurs-na-monografie/iv-edycja-konkursu-2023/|title=Konkurs na najlepszą monografię naukową... IV edycja|publisher=esw.uw.edu.pl|accessdate=2026-01-21|lang=pl}}</ref>. == Бібліяграфія == === Манаграфіі === * {{кніга |аўтар=N. Barszczewska, M. Jankowiak |загаловак=Dialektologia białoruska |месца=Warszawa |выдавецтва=Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy |год=2012 |старонак=308}} * {{кніга |аўтар=М. Янковяк |загаловак=Беларускія гаворкі ў Краслаўскім раёне Латвіі. Сацыялінгвістычнае дасьледаваньне [пераклад з польскай] |месца=Беласток—Вільня |год=2012 |старонак=288 |выданне= 2-е выданне |месца= Смаленск |год=2015}} * {{кніга |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Gwary białoruskie na Łotwie w rejonie krasławskim. Studium socjolingwistyczne |месца=Warszawa |выдавецтва=Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy |год=2009 |старонак=248}} * {{кніга |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Současná běloruská nářečí v Lotyšsku. Charakteristika. Výběr textů / Współczesne gwary białoruskie na Łotwie. Charakterystyka. Wybór tekstów |месца=Praha |выдавецтва=Slovanský ústav AV ČR |год=2018 |старонак=468 |ref=slu}} * {{кніга |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Lexikum běloruských nářečí v Litvě. Jazykové dědictví balto-slovanského pomezí |месца=Praha |выдавецтва=Slovanský ústav AV ČR |год=2022 |старонак=624 |ref=slu}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=In the Shadow of Others. Belarusian-Latvian Relations from the Past to Nowadays |адказны=eds. M. Jankowiak, K. Kascian |месца=Praha |выдавецтва=Slovanský ústav AV ČR |год=2022 |ref=slu}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Słownik Mówionej Polszczyzny Północnokresowej |адказны=I. Grek-Pabis (red.), M. Jankowiak, M. Ostrówka |месца=Warszawa |выдавецтва=Instytut Slawistyki PAN |год=2017 |старонак=1444 |ref=slu}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Беларуска-польскія культурна-моўныя ўзаемадачыненні: ад гісторыі да сучаснасці |адказны=рэд. В. Курцова, Н. Снігірова, M. Jankowiak, M. Ostrówka |месца=Мінск—Варшава |год=2016 |ref=slu}} * {{кніга |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Współczesne gwary białoruskie na Litwie. Tom pierwszy. Rejon orański / Šiuolaikinės baltarusių šnektos Lietuvoje. Pirmasis tomas. Varėnos rajonas |месца=Vilnius |выдавецтва=Lietuvių kalbos institutas |год=2023 |старонак=258}} === Артыкулы (выбраныя) === * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Belarusian dialects in Latvian Latgale — transitional or mixed |выданне=Contemporary approaches to dialectology: The area of North, Northwest Russian and Belarusian vernaculars (Slavica Bergensia 13) |месца=Bergen |год=2013}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Gwary białoruskie na zachodniej Smoleńszczyźnie — dzieje agonii |выданне=Slavia |год=2013 |нумар=3 (82) |старонкі=315—322 |месца=Praha}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Białorusini |выданне=Jak zwracają się do siebie Europejczycy |адказны=red. M. Marcjanik |месца=Warszawa |год=2013 |старонкі=59—69}} * {{артыкул |аўтар=М. Янковяк |загаловак=Беларуская мова ў Латвіі: статус, сферы выкарыстання, перспектывы |выданне=Беларусіка-Albaruthenica 32. Матэрыялы V Міжнароднага кангрэса беларусістаў |месца=Мінск |год=2012 |старонкі=353—364}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Belorussian Minority in the Krāslava Area in Latvia. Language in the Domain of Religion |выданне=Linguistica Lettica |год=2012 |нумар=20 |старонкі=18—38 |месца=Rīga}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak, Ł. Grajewski |загаловак=Szlakiem białoruskich Poleszuków (raport z badań terenowych) |выданне=Acta Baltico-Slavica |год=2011 |нумар=35 |старонкі=215—236 |месца=Warszawa}} * {{артыкул |аўтар=М. Янковяк |загаловак=Лексіка беларускамоўных жыхароў Латгаліі (на прыкладзе Краслаўскага раёна) |выданне=Polsko-białoruskie związki kulturowe, literackie i językowe |месца=Lublin |год=2010 |старонкі=397—406}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Wielonarodowość i wielokulturowość Łatgalii w aspekcie społecznym i historycznym |выданне=Językowe i kulturowe dziedzictwo WKL. Księga jubileuszowa na 1000-lecie Litwy |месца=Bydgoszcz |год=2010 |старонкі=46—53}} * {{артыкул |аўтар=М. Янковяк |загаловак=Прафесар Яўхім Карскі — рэктар Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта |выданне=[[Arche]] |год=2010 |нумар=4 |старонкі=298—308}} * {{артыкул |аўтар=М. Янковяк |загаловак=Беларуская мова ў Латвіі: статус, сферы выкарыстання, перспектывы |выданне=Acta Albaruthenica |год=2010 |нумар=10 |старонкі=301—310 |месца=Warszawa}} * {{артыкул |аўтар=М. Янковяк |загаловак=Образ национальностей проживающих на белорусско-латвийском пограничье в глазах жителей Латгалии |выданне=Балто-славянские культурные связи |месца=Рига |год=2009 |старонкі=569—580}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Białorusini Łatgalii — autochtoni czy imigranci? |выданне=Acta Albaruthenica |год=2008 |нумар=8 |старонкі=264—274 |месца=Warszawa}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Kilka uwag o czynnikach kształtujących tożsamość narodową mniejszości białoruskiej na Łotwie (na przykładzie rejonu krasławskiego) |выданне=Rodzina — Tożsamość — Język. Z badań na pograniczu słowiańsko-bałtyckim |месца=Warszawa |год=2008 |старонкі=69—93}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Zakres funkcjonowania języka białoruskiego i stan zachowania gwary na przykładzie wybranych miejscowości w okolicach Horek w obwodzie mohylewskim |выданне=Pogranicza Białorusi w perspektywie interdyscyplinarnej |месца=Warszawa |год=2007 |старонкі=293—315}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak, M. Ostrówka |загаловак=Język polski na Białorusi Wschodniej. Sytuacja socjolingwistyczna i uwagi o mowie wsi Stajsk i Wesełowo |выданне=Acta Baltico-Slavica |год=2007 |нумар=31 |старонкі=175—198 |месца=Warszawa}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Apdzīvojošu Krāslavas rajonu baltkrievu minoritāšu daudzvalodība. Valodu funkcionēšanas sfēras |выданне=Linguistica Lettica |год=2007 |нумар=16 |старонкі=193—211 |месца=Rīga}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Białorusini na Łotwie — współczesna sytuacja socjolingwistyczna na przykładzie rejonu krasławskiego |выданне=Acta Baltico-Slavica |год=2006 |нумар=30 |старонкі=542—556 |месца=Warszawa}} * {{артыкул |аўтар=М. Янковяк |загаловак=Социолингвистическая ситуация белорусов на белорусско-российском пограничье |выданне=Linguistica Lettica |год=2006 |нумар=15 |старонкі=193—210 |месца=Rīga}} * {{артыкул |аўтар=М. Янковяк |загаловак=Языковая характеристика деревень на белорусско-русском пограничье |выданне=Studia Slavica |год=2006 |нумар=6 |старонкі=264—278 |месца=Tallinn}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Belarusian language and dialects in Latvia: history, present day, perspectives |выданне=Linguistica Lettica |год=2020 |нумар=28 |старонкі=94—117 |месца=Rīga |ref=slu}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Współczesne gwary białoruskie na Litwie (rejon wileński) |выданне=Slavistica Vilnensis |год=2021 |нумар=66(1) |старонкі=85—101 |месца=Vilnius |ref=slu}} * {{артыкул |аўтар=M. Jankowiak |загаловак=Belarusian |выданне=Encyclopedia of Slavic Languages and Linguistics Online |адказны=ed. M. L. Greenberg |выдавецтва=BRILL |год=2020 |ref=slu}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://kb.uw.edu.pl/katedra/pracownicy/dr-hab-miroslaw-jankowiak/|title=Dr hab. Mirosław Jankowiak|website=Katedra Białorutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego|language=pl}} * {{Cite web|url=https://www.slu.cas.cz/en/zamestnanec/miroslaw-jankowiak|title=Dr hab. Mirosław Jankowiak|website=Institute of Slavonic Studies of the Czech Academy of Sciences|language=en}} * {{Cite web|url=https://orcid.org/0000-0001-6212-1463|title=ORCID — Mirosław Jankowiak|website=ORCID|language=en}} * {{Cite web|url=https://www.polskieradio.pl/399/7978/Artykul/3533771,miroslaw-jankowiak-polskie-gwary-najszybciej-zanikaja-na-bialorusi-i-lotwie|title=Mirosław Jankowiak: polskie gwary najszybciej zanikają na Białorusi i Łotwie|website=[[Польскае Радыё]]|language=pl}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул}} {{DEFAULTSORT:Янковяк Міраслаў}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1979 годзе]] [[Катэгорыя:Філолагі Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусісты]] [[Катэгорыя:Дыялектолагі]] [[Катэгорыя:Сацыялінгвісты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Беларусісты Польшчы]] axnw0bo9nfrzeizdwxikiy7m5ef3rtr 0 665815 5163266 4194619 2026-07-09T11:53:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163266 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{Цёзкі2|Пяткевіч}} '''Міхаіл Міхайлавіч Пятке́віч'''{{sfn|БелЭн|2001}} ({{ДН|2|8|1934}} — {{ДС|28|11|1999}}) — [[вучоны]] ў галіне [[Судовая медыцына|судовай медыцыны]], [[доктар медыцынскіх навук]] (1975), [[прафесар]] (1977). == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Юзафова (Барысаўскі раён)|Юзафова]] ([[Барысаўскі раён]], [[Мінская вобласць]], [[Беларусь]]). У 1960 годзе скончыў [[Віцебскі медыцынскі інстытут]] і працаваў у ім і з 1970 года займаў пасаду прарэктара. З 1977 года ў [[Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Гродзенскім медыцынскім інстытуце]]. Займаў пасаду загадчыка кафедры, у 1985—1996 гадах — дэкан [[Педыятрычны факультэт ГрДМУ|педыятрычнага факультэта]]. == Навуковая дзейнасць == Навуковыя працы М. М. Пяткевіча звязаныя з вызначэннем ступені цяжкасці цялесных пашкоджанняў, спосабамі выяўлення відавой прыналежнасці біялагічных тканак, пытаннямі ідэнтыфікацыі асобы. Сярод апублікаванага: * К методике идентификации личности по черепу методом фотосовмещения. (разам з М. У. Лісаковічам і Л. А. Яфімавым) // Судебно-медицинская экспертиза, 1984, № 4. * Судовая медыцына: Падручнік для студэнтаў мед. ВНУ / В. М. Крукаў, Л. М. Бедрын, М. М. Пяткевіч і інш. — Мн.: Універсітэцкае, 1997. — 496 с. * Арганізацыйна-працэсуальныя палажэнні судовай медыцыны: вучэбна-метадычны дапаможнік да практычных заняткаў па судовай медыцыне / Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут, Кафедра судовай медыцыны з курсам савецкага права. — [[Гродна]]: Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут, 1991 {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Пяткевіч Міхаіл Міхайлавіч||164}} == Спасылкі == * [http://www.grsmu.by/ru/university/structure/faculties/04/istoriya/ Медыка-псіхалагічны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта. Гісторыя.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201202185917/http://www.grsmu.by/ru/university/structure/faculties/04/istoriya/ |date=2 снежня 2020 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пяткевіч Міхаіл Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Судовыя медыкі СССР]] [[Катэгорыя:Судовыя медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Аўтары падручнікаў]] [[Катэгорыя:Дэканы педыятрычнага факультэта ГрДМУ]] [[Катэгорыя:Дэканы медыка-псіхалагічнага факультэта ГрДМУ]] [[Катэгорыя:Дэканы лячэбнага факультэта ВДМУ]] 97rvk3yej3gr6s50r35s0wgbeh17oyq 0 667176 5163112 5162923 2026-07-09T06:49:18Z 5163112 wikitext text/x-wiki '''Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь''' — пасада ў [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]. Памочнікі з’яўляюцца службовымі асобамі, якія забяспечваюць выкананне даручэнняў прэзідэнта па асобных напрамках яго дзейнасці, у тым ліку памочнікі; памочнікі па агульных пытаннях; памочнікі — інспектары па абласцях, г. Мінску; памочнікі па пытаннях развіцця фінансава-крэдытнай сістэмы<ref>{{Cite web |url=https://www.pravo.by/document/?guid=3871&p0=P31700040 |title=Указ Президента Республики Беларусь от 13 февраля 2017 года № 40 «Об оптимизации Администрации Президента Республики Беларусь» |access-date=6 студзеня 2021 |archive-date=9 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109143555/https://www.pravo.by/document/?guid=3871&p0=P31700040 |url-status=dead }}</ref>. Памочнікі прызначаюцца на пасаду і вызваляюцца ад пасады ўказамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па прадстаўленні Кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, агульная каардынацыя іх дзейнасці таксама ажыццяўляецца Кіраўніком Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. 29 снежня 2020 года А. Лукашэнка пашырыў паўнамоцтвы памочнікаў Прэзідэнта — інспектараў па абласцях і Мінску<ref>[https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-pashyryu-paunamotstvy-pamochnikau-prezidenta-inspektarau-pa-ablastsjah-i-minsku-95324-2020/ Лукашэнка пашырыў паўнамоцтвы памочнікаў Прэзідэнта — інспектараў па абласцях і Мінску]</ref><ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000503&p1 Указ Президента Республики Беларусь от 29 декабря 2020 года № 503 «Об изменении Указа Президента Республики Беларусь»]</ref>. == Функцыі памочнікаў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь == Памочнік — інспектар па вобласці або г. Мінску: * кантралюе ход выканання даручэнняў кіраўніка дзяржавы і рэалізацыі дзяржаўнай сацыяльна-эканамічнай палітыкі; * аналізуе грамадска-палітычную сітуацыю ў рэгіёне; * рыхтуе візіты кіраўніка дзяржавы ў рэгіён; * уносіць прапановы па падборы, прызначэнні на пасады і вызваленні ад пасад кіруючых работнікаў мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў, а таксама кіраўнікоў іншых арганізацый, якія знаходзяцца на тэрыторыі вобласці або г. Мінска, пасады якіх уключаны ў кадравы рэестр кіраўніка дзяржавы<ref>[https://sputnik.by/20180530/pomoshchnik-prezidenta-funkcii-vzyatka-1035727538.html Что входит в компетенцию помощника президента, задержанного за взятку?]</ref>. == Дзеючыя == * [[Мікалай Леанідавіч Латышонак]], памочнік па агульных пытаннях (з 6 лютага 2018<ref>{{Cite web |url=https://www.pravo.by/upload/docs/op/P31800056_1518037200.pdf |title=Указ Президента Республики Беларусь от 6 февраля 2018 года № 56 «О Н. Л. Латышенке» |access-date=6 студзеня 2021 |archive-date=17 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240617083802/https://pravo.by/upload/docs/op/P31800056_1518037200.pdf |url-status=dead }}</ref>); * [[Сяргей Віктаравіч Ляўковіч]], памочнік — інспектар па Віцебскай вобласці (з 4 студзеня 2024<ref>[https://www.belta.by/president/view/lukashenko-naznachil-pomoschnika-po-vitebskoj-oblasti-608290-2024// Лукашенко назначил помощника по Витебской области]</ref>); * [[Аляксандр Васілевіч Кохан]], памочнік — інспектар па Мінскай вобласці (з 13 чэрвеня 2024<ref>[https://blr.belta.by/president/view/aljaksandr-kohan-naznachany-pamochnikam-prezidenta-respubliki-belarus-inspektaram-pa-minskaj-voblastsi-132400-2024/ Кохан назначаны памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектарам па Мінскай вобласці]</ref>); * [[Аляксандр Зіноўевіч Ломскі]], памочнік — інспектар па Брэсцкай вобласці (з 30 чэрвеня 2025 года<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32500248 Указ Президента Республики Беларусь от 30 июня 2025 года № 228 «Об А. З. Ломском»]</ref>); * [[Надзея Мікалаеўна Каткавец]], памочнік — інспектар па Магілёўскай вобласці (з 8 ліпеня 2026); * [[Дзмітрый Васільевіч Равуцкі]], памочнік — інспектар па г. Мінску (з 8 ліпеня 2026); * [[Юрый Мікалаевіч Валеваты]], памочнік — інспектар па Гомельскай вобласці (з 8 ліпеня 2026). == Былыя == * [[Міхаіл Юр’евіч Сазонаў]], памочнік (з 24 снежня 1998<ref>{{Cite web |url=http://www.belgazeta.by/ru/1999_01_11/sobytiya_otsenki/555/ |title=Новая должность для старого друга |access-date=13 жніўня 2021 |archive-date=13 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813192420/http://www.belgazeta.by/ru/1999_01_11/sobytiya_otsenki/555/ |url-status=dead }}</ref>). * [[Мікалай Міхайлавіч Іванчанка]], памочнік — галоўны інспектар па Мінскай вобласці (2003). * [[Уладзімір Іванавіч Пузырэўскі]], памочнік — галоўны інспектар па Брэсцкай вобласці (2003). * [[Леанід Фёдаравіч Крупец]], памочнік — галоўны інспектар па Віцебскай вобласці (2003). * [[Віктар Уладзіміравіч Шчэцька]], памочнік — галоўны інспектар па Гомельскай вобласці (2003). * [[Марыя Сямёнаўна Праташчык]], памочнік — галоўны інспектар па Гродзенскай вобласці (2003). * [[Алег Вітольдавіч Праляскоўскі]], памочнік — начальнік галоўнага ідэалагічнага ўпраўлення Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2003). * [[Генадзь Міхайлавіч Лаўранкоў]], памочнік — галоўны інспектар па Магілёўскай вобласці (2003). * [[Валерый Вільямавіч Цапкала]], памочнік (2003 — 14 лютага 2005<ref name="Tsapkala">[https://news.tut.by/politics/49744.html Валерий Цепкало назначен представителем президента в парламенте] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210205230826/https://news.tut.by/politics/49744.html |date=5 лютага 2021 }}</ref>). * [[Генадзь Паўлавіч Аляксеенка]], памочнік па пытаннях фізічнай культуры, спорту і развіцця турызму (9 ліпеня 2004<ref>[https://www.kp.ru/online/news/605753/ У президента — новый помощник]</ref> — 2010) * [[Валерый Вільямавіч Цапкала]], памочнік — паўнамоцны прадстаўнік Прэзідэнта ў Нацыянальным сходзе Рэспублікі Беларусь (14 лютага<ref name="Tsapkala"/> — 7 кастрычніка 2005<ref>{{Cite web |url=https://news.tut.by/it/58712.html |title=Валерий Цепкало назначен директором администрации Парка высоких технологий |access-date=1 лютага 2021 |archive-date=18 красавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418052003/https://news.tut.by/it/58712.html |url-status=dead }}</ref>). * [[Дзмітрый Пятровіч Булахаў]], памочнік — паўнамоцны прадстаўнік Прэзідэнта ў Нацыянальным сходзе Рэспублікі Беларусь (13 красавіка<ref name=was>[https://www.qwas.ru/belarus/ucpb/id_33778/ Незадолго до смерти Дмитрия Булахова видели в компании Виктора Лукашенко]</ref> — 8 верасня 2006<ref name=was/>). * [[Анатоль Аляксандравіч Сівак]], памочнік — галоўны інспектар па г. Мінску (2006—2009). * [[Ігар Мікалаевіч Заічкоў]], памочнік па пытаннях фізічнай культуры, спорту і развіцця турызму (22 студзеня 2010<ref>[https://www.kp.ru/online/news/605753/ У президента — новый помощник]</ref> — 28 кастрычніка 2012<ref>[https://www.vesti.ru/article/1965178 Глава Минспорта Белоруссии уволен за провал на Олимпиаде]</ref>) * [[Мікалай Фёдаравіч Дамашкевіч]], памочнік — галоўны інспектар па Віцебскай вобласці (30 верасня 2010 — 15 верасня 2014). * [[Уладзімір Віктаравіч Даманеўскі]], памочнік — галоўны інспектар па Гродзенскай вобласці (2013—2014). * [[Фёдар Аляксандравіч Дамаценка]], памочнік — галоўны інспектар па г. Мінску (28 лютага 2013<ref name="БДЛ">[https://www.belta.by/president/view/lukashenko-naznachil-bryleva-domotenko-i-lisa-pomoschnikami-prezidenta-belarusi-69415-2013 Лукашенко назначил Брылева, Домотенко и Лиса помощниками Президента Беларуси]</ref> — жнівень 2014). * [[Валерый Анатольевіч Брылёў]], памочнік (28 лютага 2013<ref name="БДЛ"/> — красавік 2017). * [[Анатоль Васілевіч Ліс]], памочнік — галоўны інспектар па Гомельскай вобласці (28 лютага 2013<ref name="БДЛ"/> — сакавік 2014). * [[Мікалай Мікалаевіч Корбут]], памочнік — галоўны інспектар па Мінскай вобласці (2014<ref>[https://belta.by/president/view/nikolaj-korbut-naznachen-pomoschnikom-prezidenta-belarusi-211821-2016/ Николай Корбут назначен помощником Президента Беларуси]</ref> — 26 верасня 2016<ref name="N26">[https://president.gov.by/ru/events/nikolaj-korbut-naznachen-pomoschnikom-prezidenta-respubliki-belarus-14501 Николай Корбут назначен помощником Президента Республики Беларусь]</ref>). * [[Сяргей Васілевіч Раўнейка]], памочнік — галоўны інспектар па Гродзенскай вобласці (2015—2018)<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=233300 Памочніка прэзідэнта Раўнейку, які ўзяў $200 тысяч хабару, за закрытымі дзвярыма прысудзілі да 12 гадоў з канфіскацыяй]</ref>. * [[Мікалай Мікалаевіч Корбут]], памочнік (26 верасня 2016<ref name="N26"/> — 2 мая 2017<ref name="N146">[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31700146 Указ Президента Республики Беларусь от 2 мая 2017 года № 146 «О назначении на должность»]</ref>). * [[Васіль Мікалаевіч Герасімаў]], памочнік — галоўны інспектар па Брэсцкай вобласці (2016—2018). * [[Уладзімір Валянцінавіч Карпяк]], памочнік — галоўны інспектар па г. Мінску (14 сакавіка 2017<ref>https://president.gov.by/ru/events/prinjatie-kadrovyx-reshenij-15774</ref>—26 чэрвеня 2018<ref>https://www.belarus.by/by/government/events/lukashenka-razgledze-kadravyja-pytann_i_81733.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210804121441/https://www.belarus.by/by/government/events/lukashenka-razgledze-kadravyja-pytann_i_81733.html |date=4 жніўня 2021 }}</ref>). * [[Мікалай Мікалаевіч Корбут]], памочнік па агульных пытаннях (2 мая 2017<ref name="N146"/> — 22 студзеня 2018<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31800023 Указ Президента Республики Беларусь от 22 января 2018 года № 23 «О Н. Н. Корбуте»]</ref>). * [[Юрый Вітольдавіч Шулейка]], памочнік — інспектар па Гомельскай вобласці (12 мая 2017 — 26 студзеня 2021). * [[Аляксандр Міхайлавіч Субоцін]], памочнік — галоўны інспектар па Віцебскай вобласці (28 верасня 2017<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=198183 «Усмірыцель Мінска» Ігар Яўсееў прызначаны памочнікам па Мінскай вобласці]</ref> — 2018). * [[Аляксандр Міхайлавіч Субоцін]], памочнік — галоўны інспектар па Магілёўскай вобласці (2018—2020). * [[Віталь Аляксандравіч Прыма]], памочнік — галоўны інспектар па г. Мінску (12 лютага 2019<ref>https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31900051&p1=1&p5=0 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210804115203/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31900051&p1=1&p5=0 |date=4 жніўня 2021 }}</ref>—29 кастрычніка 2020). * [[Анатоль Мечыслававіч Маркевіч]]‎, памочнік — галоўны інспектар па Брэсцкай вобласці (12 лютага 2019<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31900052&p1 Указ Президента Республики Беларусь от 12 февраля 2019 года № 52 «Об А. М. Маркевиче»]</ref> — кастрычнік 2020). * [[Віктар Аляксандравіч Лукашэнка]], памочнік па нацыянальнай бяспецы (2005 — 26 лютага 2021<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32100063&p1 Указ Президента Республики Беларусь от 26 февраля 2021 г. № 63 «О В. А. Лукашенко»]</ref>). * [[Ігар Уладзіміравіч Яўсееў]], памочнік — галоўны інспектар па Мінскай вобласці (28 верасня 2017<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=198183 «Усмірыцель Мінска» Ігар Яўсееў прызначаны памочнікам па Мінскай вобласці]</ref> — 5 сакавіка 2021<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=269357 Яўсееў звольнены з пасады памочніка па Мінскай вобласці]</ref>). * [[Аляксандр Міхайлавіч Бутараў]], памочнік — інспектар па Мінскай вобласці (5 красавіка 2021<ref name="rah"/> — 29 чэрвеня 2021<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32100249&p1=1&p5 Указ Президента Республики Беларусь от 29 июня 2021 года № 249 «Об А. М. Бутареве»]</ref>). * [[Мікалай Міхайлавіч Рагашчук]], памочнік — інспектар па Гомельскай вобласці (5 красавіка 2021<ref name="rah">[https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-naznachyu-novyh-pamochnikau-inspektarau-pa-minskaj-i-gomelskaj-ablastsjah-98534-2021/ Лукашэнка назначыў новых памочнікаў — інспектараў па Мінскай і Гомельскай абласцях]</ref> — 14 верасня 2022<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32200325 Указ Президента Республики Беларусь от 14 сентября 2022 года № 325 «О Н. М. Рогащуке»]</ref>). * [[Валерый Іванавіч Бельскі]], памочнік па пытаннях развіцця фінансава-крэдытнай сістэмы (4 чэрвеня 2020 — 24 студзеня 2023{{Source-ref|Q116392212}}). * [[Анатоль Канстанцінавіч Ліневіч]], памочнік — інспектар па Віцебскай вобласці (29 ліпеня 2019 — 28 лютага 2023<ref>[https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=P32300057 Указ Президента Республики Беларусь от 28 февраля 2023 г. № 57 «Об А. К. Линевиче»]{{ref-ru}}</ref>). * [[Сяргей Іванавіч Барташ]], памочнік — інспектар па Гомельскай вобласці (3 кастрычніка 2022<ref>[https://blr.belta.by/president/view/novy-ministr-pamochnik-prezidenta-i-abnaulenne-mjastsovaj-vertykali-padrabjaznastsi-kadravaga-dnja-u-120092-2022/ Новы міністр, памочнік Прэзідэнта і абнаўленне мясцовай вертыкалі. Падрабязнасці кадравага дня ў Лукашэнкі]</ref> — 8 жніўня 2023<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32300251 Указ Президента Республики Беларусь от 8 августа 2023 года № 251 «О С. И. Бартоше»]</ref>). * [[Ігар Вячаслававіч Брыло]], памочнік — інспектар па Віцебскай вобласці (28 ліпеня 2023<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32300229 Указ Президента Республики Беларусь от 28 июля 2023 года № 230 «Об И. В. Брыло»]</ref> — 24 лістапада 2023<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32300374 Указ Президента Республики Беларусь от 24 ноября 2023 года № 374 «Об И. В. Брыло»]</ref>). * [[Аляксандр Мікалаевіч Косінец]], памочнік (30 мая 2017<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31700195 Указ Президента Республики Беларусь от 30 мая 2017 года № 195 «О назначении на должность»]</ref> — 25 красавіка 2024<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32400175 Указ Президента Республики Беларусь от 25 апреля 2024 года № 175 «Об А. Н. Косинце»]</ref>). * [[Уладзімір Віктаравіч Калач]], памочнік — інспектар па Мінскай вобласці (29 ліпеня 2021<ref>https://blr.belta.by/president/view/pamochnikam-prezidenta-inspektaram-pa-minskaj-voblastsi-naznachany-uladzimir-kalach-102418-2021/</ref> — 13 мая 2024). * [[Аляксандр Пятровіч Барсукоў]], памочнік — інспектар па г. Мінску (29 кастрычніка 2020<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000393 Указ Президента Республики Беларусь от 29 октября 2020 года № 393 «Об А. П. Барсукове»]</ref> — 29 сакавіка 2024<ref>[https://pravo.by/novosti/obshchestvenno-politicheskie-i-v-oblasti-prava/2024/mart/77221/ Указом Главы государства ряд должностных лиц освобождены от занимаемых должностей в связи с переходом на выборные должности]</ref>). * [[Леанід Аляксеевіч Мартынюк]], памочнік — інспектар па Магілёўскай вобласці (з 20 кастрычніка 2020<ref>{{Cite web |url=http://mogilev-region.gov.by/be/news/alyaksandr-lukashenka-pryznachyu-leanida-martynyuka-pamochnikam-prezidenta-inspektaram-pa |title=Аляксандр Лукашэнка прызначыў Леаніда Мартынюка памочнікам Прэзідэнта — інспектарам па Магілёўскай вобласці |access-date=6 студзеня 2021 |archive-date=10 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510081734/https://mogilev-region.gov.by/be/news/alyaksandr-lukashenka-pryznachyu-leanida-martynyuka-pamochnikam-prezidenta-inspektaram-pa |url-status=dead }}</ref> — 2 снежня 2024); * [[Юрый Хаджымуратавіч Караеў]], памочнік — інспектар па Гродзенскай вобласці (29 кастрычніка 2020<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000392 Указ Президента Республики Беларусь от 29 октября 2020 года № 392 «О Ю. Х. Караеве»]</ref> — 3 сакавіка 2025); * [[Юрый Мікалаевіч Горлаў]], памочнік — інспектар па Гомельскай вобласці (25 верасня 2023<ref>[https://blr.belta.by/president/view/juryj-gorlau-naznachany-pamochnikam-prezidenta-belarusi-inspektaram-pa-gomelskaj-voblastsi-132850-2023/ Юрый Горлаў назначаны памочнікам Прэзідэнта Беларусі — інспектарам па Гомельскай вобласці]</ref> — 10 сакавіка 2025); * [[Валерый Паўлавіч Вакульчык]], памочнік — інспектар па Брэсцкай вобласці (29 кастрычніка 2020<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000391 Указ Президента Республики Беларусь от 29 октября 2020 года № 391 «О В. П. Вакульчике»]</ref> — май 2025<ref>[https://blr.belta.by/president/view/valeryj-vakulchyk-naznachany-kiraunikom-aparatu-saveta-ministrau-145495-2025/ Валерый Вакульчык назначаны кіраўніком Апарату Савета Міністраў]</ref>); * [[Руслан Віктаравіч Пархамовіч]], памочнік — інспектар па Гомельскай вобласці (10 сакавіка 2025 — 12 мая 2026); * [[Юрый Мікалаевіч Фралоў]], памочнік — інспектар па г. Мінску (27 чэрвеня 2024<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32400260 Указ Президента Республики Беларусь от 27 июня 2024 г. № 260 «О Ю. Н. Фролове»]</ref> — 8 ліпеня 2026<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32600220 Указ Президента Республики Беларусь от 8 июля 2026 года № 220 «О Ю. Н. Фролове»]</ref>); * [[Сяргей Эдуардавіч Налівайка]], памочнік — інспектар па Магілёўскай вобласці (з 2 снежня 2024<ref>[https://blr.belta.by/president/view/ministr-kultury-pamochnik-prezidenta-kirauniki-kampanij-i-namesniki-ministrau-padrabjaznastsi-139198-2024/ Міністр культуры, памочнік Прэзідэнта, кіраўнікі кампаній і намеснікі міністраў. Падрабязнасці кадравага дня ў кіраўніка дзяржавы]</ref>). == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Пасады]] [[Катэгорыя:Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Беларусі| ]] e34eq4s453eih1kck8sqcsys4mgbxci 0 677899 5163013 5061249 2026-07-08T17:57:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163013 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Мікалай Апанасавіч Міхайлашаў''' ({{ВДП}}) — адзін з кіраўнікоў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху на Беларусі]]. [[Герой Савецкага Саюза]] (1944). == Біяграфія == Нарадзіўся ў станіцы Прочнаакопская (цяпер Новакубанскі раён [[Краснадарскі край|Краснадарскага края]]). Працаваў сакратаром шматтыражнай газеты кансервавага завода. Член КПСС з 1939 года. З 1939 года працаваў у органах дзяржаўнай бяспекі [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. З чэрвеня 1941 года — у нямецкім тыле: камандзір групы, аддзялення, узвода, намеснік камандзіра Чачэрскага партызанскага атрада, са жніўня 1942 года намеснік начальніка разведкі партызанскай групы «Наперад» НКДБ СССР, з мая 1943 года намеснік камандзіра атрада, потым — [[Добрушская партызанская брыгада імя І. В. Сталіна|Добрушскай партызанскай брыгады імя І. В. Сталіна]], з чэрвеня па кастрычнік 1943 года член Добрушскага падпольнага РК КП(б)Б. У красавіку — ліпені 1944 года камандзір [[Партызанская група «Бура»|партызанскай групы «Бура»]]. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 5 лістапада 1944 года старшаму лейтэнанту дзяржаўнай бяспекі Мікалаю Апанасавічу Міхайлашаву нададзена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]. У 1944—1976 гадах працаваў у органах КДБ БССР. Пасля выхаду ў адстаўку жыў у [[Мінск]]у. Аўтар кнігі «Бура гневу» (1971). == Памяць == * У вёсцы [[Копішча]] каля [[Мінск]]а ў гонар Мікалая Міхайлашава названа адна з вуліц. * У Копішчы адкрыта мемарыяльная дошка Мікалаю Міхайлашаву на доме па вуліцы Мікалая Міхайлашава, 1<ref>{{Cite web|url=https://www.belta.by/regions/view/memorialnuju-dosku-nikolaju-mihajlashevu-otkryli-pod-minskom-277942-2017|title=Мемориальную доску Николаю Михайлашеву открыли под Минском|website=[[БелТА]]|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=QlKy8hmfuH0|title=Мемориальную доску Герою Советского Союза Николаю Михайлашеву открыли сегодня в деревне Копище|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. * [[Манументальны жывапіс|Мурал]] з выявай Героя Савецкага Саюза Мікалая Міхайлашава і эпізоду з дзейнасці партызанскага атрада размешчаны на будынку па вуліцы Савецкай, 7 у [[Добруш]]ы [[Гомельская вобласць]]<ref>{{Cite web|url=https://t.me/vdobrushe_news/20855|title=Мурал в честь Героя Советского Союза Николая Михайлашева|website=Добрушскi край}}</ref>. * Імя Мікалая Міхайлашава нададзена гімназіі ў [[Карма (Кармянскі раён)|Карме]] Гомельскай вобласці<ref name=":0">{{Cite web|url=https://gimn-korma.schools.by/|title=Государственное учреждение образования "Гимназия г. п. Корма имени Н. А. Михайлашева"|access-date=26 лістапада 2025|archive-date=22 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022131646/https://gimn-korma.schools.by/|url-status=dead}}</ref>. У гімназіі ёсць экспазіцыя прысвечаная Міхайлашаву. На будынку гімназіі размешчана мемарыяльная дошка Мікалаю Міхайлашаву<ref name=":0" />. * Мурал у памяць Міхайлашава размешчаны на будынку гімназіі (вул. Паркавая, 1), названай яго імем у [[Карма (Кармянскі раён)|Карме]] Гомельскай вобласці (25.11.2025)<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.kormanews.by/2025/11/v-korme-otkryli-mural-nikolayu-mixajlashevu/|title=В Корме открыли мурал Николаю Михайлашеву|website=Зара над Сожам|access-date=26 лістапада 2025|archive-date=27 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251127080950/https://www.kormanews.by/2025/11/v-korme-otkryli-mural-nikolayu-mixajlashevu/|url-status=dead}}</ref>. Мурал адкрыты напярэдадні 82-й гадавіны вызвалення [[Кармянскі раён|Кармяншчыны]] ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў<ref name=":1" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга:Героі Савецкага Саюза|2}} * ''Колпакиди А.'', ''Прохоров Д.'' Внешняя разведка России. — {{СПб.}}—{{М.}}, 2001. * Кубани славные сыны. Кн. 2. — Краснодар, 1985. * Люди легенд. — Вып. 2. — {{М.}}, 1966. * Навечно в сердце народном. 3-е изд., доп. и испр. — Минск, 1984. * {{Крыніцы/Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне||}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Міхайлашаў Мікалай Апанасавіч}} [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Камандзіры партызанскіх злучэнняў, брыгад і атрадаў у гады Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснадарскім краі]] g01ro9qp1iqkowuzcv4vtzsh8oszvo3 0 681417 5162972 5010328 2026-07-08T14:15:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162972 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя}}'''Міжнародная асацыяцыя паветранага транспарту,''' '''ІАТА''' ([[Англійская мова|англ]]. ''International Air Transport Association'', скар. ''IATA'') — гандлёвая асацыяцыя сусветных [[Авіякампанія|авіякампаній]], якая была заснавана ў 1945 годзе. ІАТА была створана як картэль, бо, акрамя ўстанаўлення тэхнічных стандартаў для авіякампаній, ІАТА таксама арганізоўвала канферэнцыі па пошлінам, якія служылі форумам для вызначэння цэн.<ref name="Hannigan">{{Cite journal|last=Hannigan|first=John A.|date=1982|title=Unfriendly Skies: The Decline of the World Aviation Cartel|journal=The Pacific Sociological Review|volume=25|issue=1|pages=107–136|doi=10.2307/1388890|issn=0030-8919}}</ref> У 2016 годзе 290 авіякампаній, у першую чаргу буйных перавозчыкаў, якія прадстаўляюць 117 краін, якія ўваходзяць у ІАТА займалі прыблізна 82 % ад агульнай колькасці паветраных перавозак.<ref>{{Cite web|title=Delivering COVID-19 vaccines safely will be the ‘mission of the century’ for air cargo industry|url=https://www.biopharma-reporter.com/Article/2020/09/11/Delivering-COVID-19-vaccines-the-mission-of-the-century-for-air-cargo-industry|access-date=30 чэрвеня 2021|archive-date=23 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123135237/https://www.biopharma-reporter.com/Article/2020/09/11/Delivering-COVID-19-vaccines-the-mission-of-the-century-for-air-cargo-industry|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=IATA: Squeeze on airline operating profit margins intensified in Q2 2018|url=http://curacaochronicle.com/aviation/iata-squeeze-on-airline-operating-profit-margins-intensified-in-q2-2018/|access-date=30 чэрвеня 2021|archive-date=9 ліпеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181330/http://curacaochronicle.com/aviation/iata-squeeze-on-airline-operating-profit-margins-intensified-in-q2-2018/|url-status=dead}}</ref> ІАТА падтрымлівае дзейнасць авіякампаній і дапамагае сфармуляваць галіновую палітыку і стандарты. Штаб-кватэра арганізацыі знаходзіцца ў [[Канада|Канадзе]] ў горадзе [[Манрэаль]], выканаўчыя офісы знаходзяцца ў [[Жэнева|Жэневе]], [[Швейцарыя]].<ref>{{Cite web|title=International Air Transport Association|url=http://centreforaviation.com/profiles/industry-associations/iata|publisher=CAPA Centre for Aviation}}</ref> == Гісторыя == ІАТА была створана ў красавіку 1945 года ў [[Гавана|Гаване]] на [[Куба|Кубе]]. Гэта правапераемнік [[Міжнародная асацыяцыя паветранага руху|Міжнароднай асацыяцыі паветранага руху]], якая была створана ў 1919 годзе ў [[Гаага|Гаазе]], Нідэрланды.<ref>{{Cite news|title=International Air Transport Association (IATA) - OECD|url=https://www.oecd.org/gov/regulatory-policy/IATA%20profile.pdf}}</ref> На момант заснавання ІАТА складалася з 57 авіякампаній з 31 краіны. Большая частка ранніх работ ІАТА была тэхнічнай, і ІАТА ўнесла свой уклад у нядаўна створаную [[Міжнародная арганізацыя грамадзянскай авіяцыі|Міжнародную арганізацыю грамадзянскай авіяцыі]] (ICAO), што знайшло сваё адлюстраванне ў дадатках Чыкагаскай канвенцыі — міжнароднага дагавора, які і сёння рэгулюе тэхніку міжнародных паветраных перавозак. Чыкагская канвенцыя не прывяла да адзінага меркавання наконт эканамічнага рэгулявання авіякампаній. Па словах Уорэна Кофлера, ІАТА была сфарміравана для запаўнення ўзніклай пустаты і забеспячэння міжнародных авіяперавозчыкаў механізмам фіксацыі цэн.<ref name="IATA: Its legal structure">{{Cite journal|last=Koffler|first=Warren|date=Spring 1966|title=IATA: Its legal structure - A critical review|url=https://scholar.smu.edu/jalc/vol32/iss2/4/|journal=Journal of Air Law and Commerce|volume=32|pages=222–235}}</ref> У канцы 1940-х гадоў ІАТА пачала праводзіць канферэнцыі, каб вызначыць цэны на міжнародныя авіяпералёты. Сакратар ІАТА Джуліян Газдзік заявіў, што арганізацыя імкнецца фіксаваць цэны на разумным узроўні з улікам кошту аперацый, каб забяспечыць авіякампаніям разумны прыбытак.<ref>Gazdik, J.G. [https://heinonline.org/HOL/P?h=hein.journals/jalc16&i=304 Rate-Making and the IATA Traffic Conferences ]. ''Journal of Air Law and Commerce,'' vol. '''16''', no. 3, Summer 1949, p. 298—322.</ref> У 1947 годзе, у той час, калі шмат авіякампаній былі дзяржаўнымі і прыносілі страты, ІАТА дзейнічала ў якасці картэля, якому ўрады даручылі ўсталяваць фіксаваную структуру тарыфаў, якая пазбягала канкурэнцыі па цэнах. Першая канферэнцыя па транспарце была праведзена ў 1947 годзе<ref>{{Cite web|url=http://www.atpco.net/atpco/abouthis.shtml|title=ATPCO corporate history|publisher=Airline Tariff Publishing Company|access-date=30 чэрвеня 2021|archive-date=26 лютага 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150226065920/http://www.atpco.net/atpco/abouthis.shtml|url-status=dead}}</ref> ў [[Рыа-дэ-Жанэйра|Рыа-дэ-Жанейра]], дзе была дасягнута адзінагалосная згода па каля 400 рэзалюцыях. Генеральны дырэктар ІАТА Уільям Хілдрэд распавёў, што каля 200 рэзалюцый на канферэнцыі ў [[Рыа-дэ-Жанэйра|Рыа-дэ-Жанейра]] былі звязаны са стварэннем адзінай структуры тарыфаў, якія спаганяюцца пры міжнародных паветраных перавозках.<ref>Hildred, William P. «[https://heinonline.org/HOL/P?h=hein.journals/airfairs2&i=366 International Air Transport Association: II.]» ''Air Affairs'', vol. '''2''', no. 3, July 1948, p. 364—379.</ref> Амерыканскі Савет па грамадзянскай авіяцыі не ўмяшаўся, каб спыніць фіксацыю цэн ІАТА, і ў 1954 годзе прафесар права Луіс Браўн Шварц асудзіў бяздзейнасць калегіі як «адмаўленне ад судовай адказнасці».<ref>{{Cite journal|date=1954|title=Legal Restriction of Competition in the Regulated Industries: An Abdication of Judicial Responsibility|volume=67|issue=3}}</ref> У пачатку 1950-х гадоў рэжым фіксацыі коштаў ІАТА прымусіў авіякампаніі паспрабаваць дыферэнцавацца па якасці свайго пасажырскага досведу.<ref>{{Cite journal|title=Cartels as efficient productive structures|url=https://www.semanticscholar.org/paper/fd021a0e72de167e5c923ff13c3607ba0e65935d}}</ref> ІАТА адказала накладаннем строгіх абмежаванняў на якасць авіякампаніі. У 1958 годзе ІАТА выдала афіцыйную пастанову, якая забараняе авіякампаніям падаваць пасажырам эканом-класа бутэрброды з «раскошнымі» інгрэдыентамі.<ref>{{Cite news|url=https://nyti.ms/2Ui5ydb|title=Sandwich Settlement}}</ref><ref>Tauber, Ronald S. [https://heinonline.org/HOL/P?h=hein.journals/hilj10&i=9 Enforcement of IATA Agreements]. ''Harvard International Law Journal'', vol. '''10''', no. 1, Winter 1969, p. 1-33.</ref> Эканаміст Вальтэр Адамс заўважыў, што абмежаваная канкурэнцыя ў сферы паслуг, дазволеная ІАТА, як правіла, скіроўвае трафік ад аднаго авіяперавозчыка да іншага, нераўнамерна павялічваючы агульны рынак паветранага транспарту.<ref>{{Cite journal|title=The Role of Competition in the Regulated Industries}}</ref> З 1956 па 1975 год пастановы ІАТА абмяжоўвалі камісіі турагента ў памеры 7 % ад кошту авіябілета. Юрыст Кенэт Элзінга сцвярджаў, што ліміт камісій ІАТА наносіць шкоду спажыўцам, памяншаючы стымул для турагентаў прапаноўваць палепшаныя паслугі для спажыўцоў.<ref>Elzinga, Kenneth G. [https://heinonline.org/HOL/P?h=hein.journals/jalc44&i=71 The Travel Agent, the IATA Cartel, and Consumer Welfare]. ''Journal of Air Law and Commerce,'' vol. '''44''', no. 1, 1978, p. 47.</ref> У 1982 годзе ІАТА была апісана як «сусветны авіяцыйны картэль».<ref name="Hannigan"/> ІАТА карысталася імунітэтам ад антыманапольнага заканадаўства ў некалькіх краінах.<ref name="IATA: Its legal structure"/> У 2006 годзе Міністэрства юстыцыі ЗША прыняло загад аб зняцці антыманапольнага імунітэту з тарыфных канферэнцый ІАТА.<ref>{{Cite web|title=DOT-OST-2006-25307-003|url=https://www.regulations.gov/document?D=DOT-OST-2006-25307-0039}}</ref><ref>{{Cite book|title=The future of the postal sector in a digital world}}</ref> У перыяд са студзеня 2007 года па чэрвень 2008 года цана на нафту амаль утрая была павялічана ў сувязі са спекуляцыямі на рынку. З-за такога незвычайнага росту цэн авіяцыйная прамысловасць моцна пацярпела, і ў выніку дзевяць авіякампаній збанкрутавалі, адбылося амаль 14 000 звальненняў. Асацыяцыя паветранага транспарту прызначыла Дэвіда Фускуса для кіравання крызісам і правядзення кампаній з мэтай пераарыентацыі коштаў на паліва і спекуляцый на нафце, што ў выніку прывяло да зніжэння кошту нафты на 35 %.<ref>{{Cite web|title=Stop Oil Speculation Now|url=http://apps.prsa.org/SearchResults/view/6BW-0906B16/0/Stop_Oil_Speculation_Now?utm_source=prsa_website&utm_medium=facebook_like&utm_campaign=facebook_like|language=en|accessdate=30 чэрвеня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210712094347/https://apps.prsa.org/SearchResults/view/6BW-0906B16/0/Stop_Oil_Speculation_Now?utm_source=prsa_website&utm_medium=facebook_like&utm_campaign=facebook_like|archivedate=12 ліпеня 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gQIKAAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA208&dq=in:washingtonpost+%22Xenophon+Strategies%22+%22oil+prices%22&hl=en|title=Public Relations Cases|language=en}}</ref> У сакавіку 2020 года [[пандэмія COVID-19]] перапыніла звычайныя палёты па ўсім свеце. Адразу пасля гэтага большасць авіякампаній з-за палітыкі фізічнага дыстанцыявання, якая праводзілася нацыянальнымі ўрадамі, паменшыла загрузку месцаў, выключыўшы продаж сярэдняга крэсла. У сярэднім гэта зніжэнне склала 62 % ад нармальнай нагрузкі, што значна ніжэй за ўзровень бясстратнасці ІАТА ў 77 %. Згодна з разлікамі, праведзеным ІАТА, тарыфы павінны вырасці на 54 %, калі б перавозчык выйшаў на ўзровень бясстратнасці. Паўночнаамерыканскія перавозчыкі, такія як WestJet, Air Canada і American Airlines, планавалі аднавіць звычайныя продажы з 1 ліпеня 2020 года.<ref name="gmwjac">{{Cite news|title=WestJet and Air Canada to start selling middle seat on flights as of July 1|url=https://www.theglobeandmail.com/business/article-westjet-and-air-canada-to-start-selling-middle-seat-on-flights-as-of/|publisher=The Globe and Mail Inc|date=26 June 2020}}</ref> Гэта кіруемая галіной палітыка атрымала неадкладны адпор з боку некаторых канадцаў, у тым ліку тых, хто адчуў сябе ашуканым, у той час як міністр транспарту Марк Гарно адзначыў, што «патрабаванне да інтэрвалу на борце з’яўляецца толькі рэкамендацыяй, а не абавязкам», у той час як Міністэрства транспарту Канады, якое ён узначальвае, палічыла фізічнае дыстанцыяванне [[Прафілактыка|прафілактычным сродкам]] сярод ключавых станоўчых момантаў у кіраўніцтве, падрыхтаваным для канадскай авіяцыйнай прамысловасці.<ref name="cbcrpj">{{Cite news|title=Critics not on board with airlines' decision to relax in-flight physical distancing during COVID-19|url=https://www.cbc.ca/news/politics/airlines-physical-distancing-reaction-1.5630146|publisher=CBC|date=28 June 2020}}</ref> У першы тыдзень сакавіка 2021 года Мухамад Алі Альбакры быў прызначаны старэйшым віцэ-прэзідэнтам па кліенцкіх, фінансавых і лічбавых паслугах ІАТА, замяніўшы Алекса Паповіча.<ref>{{Cite web|title=Who's Who: Who’s Who: Muhammad Ali Albakri, IATA senior vice president for customer, financial and digital services|url=https://arab.news/69s9v|language=en}}</ref> У сувязі з пандэміяй COVID-19 ІАТА абвясціла аб сваім мабільным дадатку ІАТА Travel Pass, каб дапамагчы падарожнікам выконваць розныя патрабаванні змененай палітыкі палётаў розных урадаў.<ref>{{Cite web|title=IATA Travel Pass will be available on Apple Store in mid-April|url=https://gulfnews.com/business/aviation/iata-travel-pass-will-be-available-on-apple-store-in-mid-april-1.1617187134873|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The International Air Transport Association has announced that a new travel pass app will launch on Apple iPhone in April|url=https://www.patentlyapple.com/patently-apple/2021/03/the-international-air-transport-association-has-announced-that-a-new-travel-pass-app-will-launch-on-apple-iphone-in-april.html}}</ref> == Асноўныя напрамкі дзейнасці == === Бяспека === ІАТА заяўляе, што бяспека з’яўляецца прыярытэтам нумар адзін.<ref>{{Cite web|title=Safety|url=https://www.iata.org/en/programs/safety/|language=en}}</ref> Асноўным інструментам бяспекі з’яўляецца Аудыт аператыўнай бяспекі ІАТА (англ. ІАТА Operational Safety Audit, скар. IOSA). IOSA таксама была санкцыянаваная на дзяржаўным узроўні некалькімі краінамі. У 2017 годзе ў авіяцыі быў адзначаны самы бяспечны год у гісторыі, перасягнуўшы папярэдні рэкорд, усталяваны ў 2012 годзе. Колькасць авіяцыйных здарэнняў з новымі самалётамі заходняй вытворчасці па ўсім свеце складае адной аварыі на кожныя 7,36 мільёна рэйсаў.<ref name="ATW">{{Cite news|title=2017 was the safest year in aviation history – but which was the deadliest?|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/comment/2017-was-the-safest-year-in-aviation-history/}}</ref> У чэрвені 2014 года ІАТА стварыла спецыяльную камісію для вывучэння мер па адсочванні самалётаў у палёце ў рэжыме рэальнага часу. Гэты крок быў адказам на бясследнае знікненне рэйса Malaysia Airlines 370 8 сакавіка 2014 года.<ref name="FlightTracking">{{Cite news|title=IATA wants new airline tracking equipment|url=http://www.malaysiasun.com/index.php/sid/222727817/scat/5e8a9e9456185a7e/ht/IATA-wants-new-airline-tracking-equipment|accessdate=30 чэрвеня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714223314/http://www.malaysiasun.com/index.php/sid/222727817/scat/5e8a9e9456185a7e/ht/IATA-wants-new-airline-tracking-equipment|archivedate=14 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref> === Спрашчэнне вядзення бізнесу === Спрашчэнне вядзення бізнесу<ref>{{Cite news|last=Gouldman|first=Anna|title=Airlines to Scrap Paper Tickets by 2007: Industry Feedback|url=http://www.breakingtravelnews.com/news/article/btn2005042510410790/|date=25 April 2005}}</ref> было запушчана ў 2004 годзе. Гэтая ініцыятыва ўвяла шэраг найважнейшых канцэпцый у пасажырскія перавозкі, уключаючы электронны білет<ref>{{Cite news|last=Greenwood|first=Gemma|title=IATA makes final paper ticket order|url=http://www.arabianbusiness.com/iata-makes-final-paper-ticket-order-57032.html|date=27 August 2007}}</ref> і пасадачны талон са штрых-кодам. У рамках ініцыятывы Fast Travel ўкараняецца мноства іншых інавацый, у тым ліку шэраг варыянтаў багажу з самаабслугоўваннем. У 2012 годзе была запушчана інавацыйная праграма — New Distribution Capability.<ref>{{Cite news|last=Boehmer|first=Jay|title=IATA Votes To Adopt New Distribution Standards|url=http://www.thebeat.travel/post/2012/10/18/iata-votes-to-adopt-new-distribution-standards.aspx|date=18 October 2012}}</ref> Яна заменіць стандарт абмену паведамленнямі EDIFACT, які яшчэ існаваў да Інтэрнэта, і па-ранейшаму з’яўляецца асноўным каналам турагенцтваў, і заменіць яго стандартам XML.<ref>IATA. [http://www.iata.org/whatwedo/cargo/e/Pages/cargo-xml.aspx Cargo-XML Standards: Modernizing air cargo communication].</ref> Гэта дазволіць прапаноўваць пакупнікам высокіх вуліц той самы выбар, што і тым, хто бранюе квіткі непасрэдна праз сайты авіякампаній.<ref>{{Cite news|last=Vanasse|first=Zachary-Cy|title=New Distribution Capability Or New Industry Model?|url=http://www.travelhotnews.com/reportages.php?sequence_no=43366|date=1 May 2013|access-date=30 чэрвеня 2021|archive-date=6 мая 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130506034904/http://www.travelhotnews.com/reportages.php?sequence_no=43366|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|last=Orukpe|first=Abel|title=IATA urges stakeholders to collaborate, give passengers value|url=http://dailyindependentnig.com/2012/10/iata-urges-stakeholders-to-collaborate-give-passengers-value/|accessdate=30 чэрвеня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130315191956/http://dailyindependentnig.com/2012/10/iata-urges-stakeholders-to-collaborate-give-passengers-value/|archivedate=15 сакавіка 2013|url-status=dead}}</ref> === Навакольнае асяроддзе === Члены ІАТА і ўсе зацікаўленыя бакі галіны дамовіліся аб трох паслядоўных экалагічных мэтах:<ref name="kliata">{{Cite news|title=Carbon-Neutral Growth by 2020|url=https://www.iata.org/en/pressroom/pr/2009-06-08-03/|publisher=IATA|accessdate=30 чэрвеня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414025050/https://www.iata.org/en/pressroom/pr/2009-06-08-03/|archivedate=14 красавіка 2021|url-status=dead}}</ref><ref name="cciata">{{Cite web|title=Climate Change|url=https://www.iata.org/en/programs/environment/climate-change/|publisher=IATA|accessdate=30 чэрвеня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210627212021/https://www.iata.org/en/programs/environment/climate-change/|archivedate=27 чэрвеня 2021|url-status=dead}}</ref> # Сярэдняе павышэнне паліўнай эфектыўнасці на 1,5 % у год з 2009 па 2020 год # Абмежаванне чыстых выкідаў вугляроду авіяцыяй з 2020 года (вугляродна-нейтральны рост) # Скарачэнне на 50 % чыстых выкідаў авіяцыйнага вугляроду да 2050 года ў параўнанні з узроўнем 2005 года. На штогадовым агульным сходзе ІАТА ў [[Кейптаўн]]е, [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] 2013 года члены пераважнай большасцю ўхвалілі рэзалюцыю «Рэалізацыя стратэгіі авіяцыйнага вугляродна-нейтральнага росту (CNG2020)». Прадстаўнік Еўрапейскай федэрацыі транспарту і навакольнага асяроддзя раскрытыкаваў рэзалюцыю за тое, што яна разлічвае на кампенсацыю вугляроду замест прамога скарачэння выкідаў вугляроду ў авіяцыі. === Паслугі === ІАТА прадастаўляе кансультацыйныя і навучальныя паслугі ў розных галінах. === Публікацыі і стандарты === Шэраг стандартаў вызначаны пад эгідай ІАТА. Адным з найбольш важных з’яўляецца ІАТА DGR для перавозкі небяспечных грузаў (HAZMAT) па паветры. {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міжнародныя авіяцыйныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Грамадзянская авіяцыя]] eux8pdt62f4pfodovfm9hxnux0373z9 0 681503 5163044 4709791 2026-07-08T20:34:11Z 5163044 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мінкевіч}} {{Асоба | імя = Мікалай Мінкевіч | жонка = [[Галіна Мінкевіч]] }} '''Мікалай Мінкевіч''' ({{Датанараджэння|8|4|1909}}, [[Лунінец]] — {{Датасмерці|29|4|1980}}, [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]) — грамадскі дзеяч, лекар. Зяць [[Радаслаў Астроўскі|Радаслава Астроўскага]]. == Біяграфічныя звесткі == Мікалай Мінкевіч паходзіў з сям’і праваслаўнага святара. Скончыў [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]]. Вучыўся на [[Медыцынскі факультэт Віленскага ўніверсітэта|медыцынскім факультэце]] [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. У 1942 годзе скончыў універсітэт у [[Каўнас]]е. Ажаніўся з [[Галіна Мінкевіч|дачкой]] [[Радаслаў Астроўскі|Астроўскага]]. У 1942—1944 гадах працаваў лекарам у Баранавічах, дырэктарам Баранавіцкай медыцынскай школы, а з сакавіка 1944 года стаў галоўным лекарам [[Беларуская краёвая абарона|БКА]]. Дэлегат [[Другі Усебеларускі кангрэс|Другога Усебеларускага з’езду]]. З лета 1944 года — на эміграцыі. Працаваў лекарам пры [[Арганізацыя дапамогі і аднаўлення Аб’яднаных Нацый|ЮНРРА]] і [[ІРО]] ў [[Брытанская зона акупацыі Германіі|брытанскай зоне акупацыі Германіі]], браў удзел у грамадскім жыцці беларусаў у лагеры ДП у [[Ватэнштэт (Зальцгітэр)|Ватэнштаце]]. У 1949 годзе выехаў з сям’ёй у [[Аргенціна|Аргенціну]], дзе працаваў галоўным лекарам пры шпіталі ў [[Сан-Луіс (правінцыя)|Сан-Луісе]]. У студзені 1955 года пераехаў у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Працаваў у шпіталях штатаў [[Ілінойс]]а, [[Агая]], [[Місуры (штат)|Місуры]], [[Індыяна|Індыяны]], [[Мічыган]]а. У 1976 годзе па выхадзе на пенсію пераехаў у [[Фларыда (штат)|Фларыду]]. У 1977 годзе на XVIII Пленуме [[Беларуская цэнтральная рада|БЦР]] быў абраны віцэ-прэзідэнтам БЦР. У 1970-х уваходзіў ва ўправу [[Беларускі кангрэсавы камітэт Амерыкі|Беларускага кангрэсавага камітэта Амерыкі]]. Архіў Мікалая Мінкевіча захоўваецца ў зборах пры [[Царква Святой Ефрасінні Полацкай (Саўт-Рывер)|царкве Святой Ефрасінні Полацкай]] у [[Саўт-Рывер]]ы. == Спасылкі == * {{Артыкул|спасылка=http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=34727|выдавецтва=[[БІНіМ]]|мова=be-tarask|загаловак=Мінкевіч Мікалай|месца=[[Нью-Ёрк]] — [[Менск]]|год=2014|старонкі=150|нумар=37|выданне=[[Запісы БІНіМ|Запісы]]|archive-date=9 ліпеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181208/http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=34727}} {{DEFAULTSORT:Мінкевіч Мікалай}} [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага кангрэсавага камітэту Амерыкі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Аргенціне]] bcz4xh90qkmgo7c154gp7f3ow5nz6ep 0 681512 5163166 4790140 2026-07-09T08:52:36Z 5163166 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Міхась Шэка | Месца працы = «[[Новае жыцьцё]]» }} '''Міхась Шэка''' ({{Датанараджэння|1|1|1926}} — {{Датасмерці|8|11|1991}}; [[Джыланг]], [[Аўстралія]]) — беларускі грамадскі дзеяч, [[маёр]] [[Беларуская краёвая абарона|БКА]]. == Біяграфічныя звесткі == Меў тэхнічную асвету і прафесію інжынера. Быў [[лейтэнант]]ам, пазней [[маёр]]ам [[Беларуская краёвая абарона|БКА]]. У час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] апынуўся ў [[Трэці рэйх|Германіі]]. Па сканчэнні вайны выкладаў [[Англійская мова|англійскую мову]] ў беларускай гімназіі ў [[Ватэнштэт (Зальцгітэр)|Ватэнштэце]]. У 1950 годзе пераехаў у [[Аўстралія|Аўстралію]]. Першыя гады жыў у [[Мельбурн]]е, актыўна ўдзельнічаў у грамадскім жыцці [[Беларусы Аўстраліі|беларусаў Аўстраліі]]. Сябра аддзела [[Беларускае аб’яднанне ў Вікторыі|Беларускага аб’яднання ў Вікторыі]], удзельнік рэдакцыйнай калегіі часопіса «[[Новае Жыцьцё (Аўстралія)|Новае Жыцьцё]]». У 1958 годзе пераехаў з сям’ёй у [[Джыланг]] (за 100 км ад Мельбурна). Аднак, дарма што дыстанцыя, ён падтрымліваў кантакты з беларускімі арганізацыямі. Сябра беларускага цэнтральнага камітэта ў Вікторыі, удзельнік Кааператыва [[Беларускі дом (Мельбурн)|беларускага дому]]. У 1980-х гадах сыйшоў на пенсію і зноў стаў актыўным удзельнікам беларускіх дзеяў. У 1983—1985 гадах — старшыня выканаўчага камітэта [[Федэральная рада беларускіх арганізацый у Аўстраліі|Федэральнай рады беларускіх арганізацый у Аўстраліі]]. Ініцыятар выдання бюлетэня ФРБАА. У 1989 годзе пераклаў і выдаў «Катэхізіс праваслаўнай царквы». Пахаваны ў Джылангу на тамтэйшых могілках. == Спасылкі == * {{Артыкул|спасылка=http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=34727|выдавецтва=[[БІНіМ]]|мова=be-tarask|загаловак=Шэка Міхась|месца=[[Нью-Ёрк]] — [[Менск]]|год=2014|старонкі=250|нумар=37|выданне=[[Запісы БІНіМ|Запісы]]|archive-date=9 ліпеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181208/http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=34727}} {{DEFAULTSORT:Шэка Міхась}} [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Аўстраліі]] 5lba3idkd0djcog7we65z7gw9o07am1 0 683658 5163243 5051327 2026-07-09T10:47:01Z Slavazai1973 60865 5163243 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} {{цёзкі2|Блізнюк}} '''Уладзіслаў Дзмітрыевіч Блізнюк''' (нар. {{ДН|8|1|1999}}, [[Новадзевяткавічы]], [[Гродзенская вобласць]], [[Беларусь]]) — беларускі [[баскетбаліст]]. Разыгрываючы абаронца. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Сваю спартыўную кар’еру пачаў ў 5 класе, калі ў складзе зборнай каманды школы трапіў на абласную спартакіяду па стрытболе сярод юнакоў па месцы жыхарства, у [[Гродна|Гродне]]. Гульня не засталася без увагі трэнераў з абласнога цэнтра, і Уладзіслаў на працягу некалькіх гадоў заставаўся лідарам каманды Гродзенскай вобласці, якую двойчы прыводзіў да чэмпіёнства ў першынстве Рэспублікі Беларусь па баскетболе. У гэты час былі выступленні за гродзенскія каманды СДЮШАР Гродна, «Рэгіён-2010» ([[Гродзенскі раён]]), БК «Мешчаракова» (Мінск), СДзЮШАР БК «Мінск-2006». У сезоне 2015/16 выступаў у юнацкай Еўралізе, з’яўляўся ўдзельнікам чэмпіянату Беларусі сярод дарослых у складзе каманды [[БДЭУ-ГрандПрынт|БДЭУ-РЦАП]]. У 2016 годзе падпісаў кантракт на тры гады з клубам «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]»<ref>[https://nastgaz.by/syamnatstsatsigadovy-prafesiyanal/ Сямнаццацігадовы прафесіянал]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16|юнацкую]] (2015), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую]] (2016—2017), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2018—2019) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную]] (з 2021) зборную Беларусі. У складзе студэнцкай зборнай Беларусі стаў сярэбраным прызёрам Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка-2018<ref>[https://web.archive.org/web/20220204105517/https://www.pressball.by/articles/basketball/others/101647 Новости. Резервные “Цмокi” надели форму сборной]</ref>. == Кар’ера == * 2015—2016 — [[БДЭУ-ГрандПрынт|БДЭУ-РЦАП (Мінск)]] * 2016—2018 — [[Цмокі-Мінск-2]] * 2018—2021 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск (рэзервовая каманда)]] * 2019—2022 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2022—2023 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] * 2023—2024 — Лакаматыў-Кубань (Краснадар, Расія) * 2023—2024 — СШАР-Лакаматыў-Кубань (Краснадарскі край, Расія) * 2024 — Ніжні Ноўгарад (Расія) * 2024—2025 — [[Енісей (баскетбольны клуб)|Енісей (Краснаярск, Расія)]] * 2025—2026 — Барнаул (Алтайскі край, Расія) * з 2026 — ЧБК (Чалябінская вобласць, Расія)<ref>[https://chel.mk.ru/sport/2026/06/16/chbk-podpisal-kontrakt-s-belorusskim-basketbolistom-vladislavom-bliznyukom.html «ЧБК» подписал контракт с белорусским баскетболистом Владиславом Близнюком]</ref> == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (4): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|2022/2023]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (4): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2022|2022]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Кубак Расіі по баскетболе|Кубка Расіі]] (1): [[Кубак Расіі по баскетболе 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак|Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка]] (1): [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак 2018|2018]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/281927 Профіль на сайце РФБ] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2018}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2019}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Блізнюк Уладзіслаў Дзмітрыевіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі «Цмокі-Мінск»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Цмокі-Мінск-2»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Лакаматыва Кубань»]] [[Катэгорыя:Ігракі «СШАР-Лакаматыў-Кубань»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Енісея» Краснаярск (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі «Алтайбаскета» Барнаул]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] sbvqt0jsahnekc6w2oe9wyl0jbc8fkt 0 683743 5162969 5135928 2026-07-08T13:38:37Z 5162969 wikitext text/x-wiki {{Main|Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021)}} '''Міграцыйны крызіс у [[Літва|Літве]]''' ({{lang-lt|Migrantų krizė Lietuvoje}}<ref>[https://bukimevieningi.lt/migrantu-krize-lietuvoje-nuo-absurdo-iki-tragedijos/ Migrantų krizė Lietuvoje: nuo absurdo iki tragedijos]</ref><ref>[https://m.klaipeda.diena.lt/naujienos/lietuva/salies-pulsas/migrantu-krize-lietuvai-parama-atsiunte-austrija-graikija-suomija-ir-slovenija-1035941 Migrantų krizė: Lietuvai paramą atsiuntė Austrija, Graikija, Suomija ir Slovėnija]</ref>) паўстаў вясной [[2021]] года пасля рэзкага павелічэння наплыву нелегальных мігрантаў з краін «[[Трэці свет|трэцяга свету]]». Літоўскія ўлады абвінавачваюць суседнюю [[Беларусь]] у арганізацыі патоку бежанцаў, у той час як афіцыйны Мінск адмаўляе сваё дачыненне, звязваючы падзеі з [[пандэмія COVID-19|пандэміяй COVID-19]] і абвастрэннем эканамічных праблем у [[Краіна ў стадыі развіцця|краінах у стадыі развіцця]]<ref name="meduza">[https://meduza-io.turbopages.org/meduza.io/s/feature/2021/07/29/glavnaya-problema-litvy-pryamo-seychas-nelegalnye-migranty-iz-belarusi-ih-stalo-bolshe-v-39-raz?turbo_uid=AABWnwc8cg_xtAkAH3J1jFIhvxbLth4_8pWnvP6ydImdu9u_rjOdfk3AUNW6e8LkUhnqgb2iE68ucAXro4pEdpzXoCAwsucc_dWztMs%2C&turbo_ic=AADACCq92r5rnEgthDMwgnEl4U3R5iqfGRhHzjh5d43wB_TslWb7d5y5YfJ2SRERIX54TCFcaYOgpsUWECaQsvRKcnaoBcdSfaIX3ms%2C&sign=96db2c08b285eba6a1e4ed190d1b7da85e20c62e7b5d910ab0ca84738b999f98%3A1628065391&parent-reqid=1628065391069989-13006107651758846333-vla1-4279-vla-l7-balancer-prod-8080-BAL-8057&trbsrc=wb Главная проблема Литвы прямо сейчас — нелегальные мигранты из Беларуси]{{Недаступная спасылка}} // Meduza, 29 июля 2021</ref>. == Перадгісторыя == У [[2015]] годзе ў [[Еўропа|Еўропе]] пачаўся найцяжэйшы міграцыйны крызіс. Асноўны паток ішоў з [[Сірыя|Сірыі]] і [[Афганістан]]а, значную долю склалі выхадцы з [[Ірак]]а і [[Лівія|Лівіі]]. Прыкладна 25% прыбылі з афрыканскага кантынента<ref>[https://tass.ru/info/5336277 Миграционный кризис в Европе. Досье ТАСС]</ref>. Раней у краінах [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]] і [[Афрыка|Афрыкі]] ўспыхнуў шэраг буйных ваенных канфліктаў, якія суправаджаліся цяжкай эканамічнай і дэмаграфічнай сітуацыяй. Некалькі мільёнаў чалавек вымушаны былі бегчы за мяжу. Асноўны ўдар прынялі на сябе [[Заходняя Еўропа|Заходняя]], [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральная]] і [[Паўночная Еўропа]]. Прыток бежанцаў у [[Прыбалтыка|Прыбалтыку]] быў мінімальны<ref name="OECD-07-2015">{{cite web |url = http://www.oecd.org/migration/Is-this-refugee-crisis-different.pdf |title = OECD: Migration Policy Debates |description = ОЭСР: Дебаты о миграционной политике |publisher = «OECD» |date = 2015-09 |accessdate = 2015-10-18}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/data/database?node_code=migr_asyappctzm |title=Asylum and first time asylum applicants by citizenship, age and sex Monthly data (rounded) |publisher=Eurostat |date=2015-09-02}}</ref>. Шмат у чым нелегалаў стрымлівалі беларускія пагранічнікі, якія затрымлівалі парушальнікаў яшчэ на сваёй тэрыторыі<ref name="Ходасевич">Антон Ходасевич. [https://www.ng.ru/cis/2021-08-03/5_8215_belorussia.html ЛУКАШЕНКО МСТИТ ЗАПАДУ МИГРАНТАМИ] // Независимая газета, 3 августа 2021</ref>. [[9 жніўня]] [[2020]] года ў [[Беларусь|Беларусі]] прайшлі [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкія выбары]]. Паводле папярэдніх звестак ЦВК рэспублікі, перамогу на іх атрымаў дзеючы кіраўнік дзяржавы [[Аляксандр Лукашэнка]] з вынікам 80,08% галасоў. [[Святлана Ціханоўская]], якая была яго асноўным канкурэнтам, набрала 10,09% галасоў. Апазіцыя абвясціла вынікі сфальсіфікаванымі. У [[Мінск]]у і іншых гарадах краіны пачаліся [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|масавыя акцыі пратэсту]]<ref>[https://tass-ru.turbopages.org/turbo/tass.ru/s/info/9191791 История акций протеста в Белоруссии против результатов выборов президента] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210727155119/https://tass-ru.turbopages.org/turbo/tass.ru/s/info/9191791 |date=27 ліпеня 2021 }} // ТАСС, 13 августа 2020</ref>. Святлана Ціханоўская пакінула Беларусь, знайшоўшы прытулак у суседняй Літве. Краіны [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]], у тым ліку Літоўская Рэспубліка, падтрымалі беларускую апазіцыю, што пагоршыла іх адносіны з Мінскам. == Крызіс == === Паток нелегалаў === Вясной 2021 года, на фоне пагаршэння адносін з Беларуссю, Літва заявіла пра рост патоку нелегальных мігрантаў, якія пранікаюць у краіну праз [[Беларуска-літоўская граніца|беларуска-літоўскую мяжу]]<ref name="meduza"/>. Паводле даных Службы дзяржаўнай аховы мяжы Літвы, колькасць схопленых нелегалаў са студзеня па ліпень 2021 года перавысіла адзнаку ў 1,5 тысячы. Крыху пазней была названая лічба 2,2 тысяч нелегальных мігрантаў<ref name="baltnews"/>. Для параўнання, у 2020 годзе ў краіну здолелі пратачыцца толькі 74 замежніка, у 2019 годзе — 36. Найбольшая эскалацыя адбылася пасля таго, як у канцы чэрвеня Беларусь замарозіла пагадненне з ЕС аб рэадмісіі нелегальных мігрантаў. Неўзабаве штодня па некалькі дзясяткаў чалавек незаконна пачалі пераходзіць літоўскую мяжу<ref>Константин Эггерт. [https://m.dw.com/ru/migranty-v-litve-lukashenko-koljuchka-na-granice-i-status/a-58615559 Мигранты в Литве: Лукашенко, "колючка" на границе и проблемы Вильнюса]{{Недаступная спасылка}} // Deutsche Welle, 23.07.2021</ref>. У сувязі з нарастаючым міграцыйным крызісам літоўскія ўлады абвясцілі надзвычайную сітуацыю дзяржаўнага ўзроўню<ref name="baltnews">{{Cite web |url=https://baltnews-lt.turbopages.org/turbo/baltnews.lt/s/vnutri_Lithuania_politika_novosti/20210723/1020941009/Nelegalnye-khroniki-migranty-svodyat-Litvu-s-uma.html |title=Нелегальные хроники: мигранты сводят Литву с ума |access-date=9 лютага 2022 |archive-date=27 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727155114/https://baltnews-lt.turbopages.org/turbo/baltnews.lt/s/vnutri_Lithuania_politika_novosti/20210723/1020941009/Nelegalnye-khroniki-migranty-svodyat-Litvu-s-uma.html |url-status=dead }}</ref>. У ліпені прэзідэнт Літвы [[Гітанас Наўседа]] падпісаў праект паправак у заканадаўства, які абмяжоўвае ў правах нелегальных мігрантаў. Так, змены прадугледжваюць забарону бежанцам пакідаць лагеры размяшчэння, а таксама дазваляюць [[паліцыя|паліцыі]] арыштоўваць нелегалаў на тэрмін да 6 месяцаў. У сваю чаргу, дадзенае рашэнне выклікала спрэчкі ў палітычнай сферы і грамадстве Літвы. Шэраг дэпутатаў выказаўся супраць дадзеных паправак, бо яны парушаюць не толькі [[правы чалавека]], але і некаторыя прынцыпы Канстытуцыі краіны<ref name="baltnews"/>. Адначасова літоўскія сілавікі пачалі ўстаноўку спіральных загарод з калючага дроту. На [[27 ліпеня]] працягласць загароды склала пяць кіламетраў, чакалася закупка яшчэ 20 км дроту. Аднак падобныя мерапрыемствы практычна не паўплывалі на паток мігрантаў. Да гэтага моманту ў Літву незаконна перабраліся 2 730 чалавек<ref>[https://www.kp.by/online/news/4378743/ Колючая проволока не спасает: нелегальные мигранты умудряются перебираться в Литву на участках, где построено спиральное заграждение]{{Недаступная спасылка}} // Комсомольская правда, 27 июля 2021</ref>. На [[28 ліпеня]] колькасць нелегалаў склала 2839, большасць з іх — грамадзяне Ірака<ref>[https://lv.sputniknews.ru/20210728/protestuyut-i-migranty-i-mestnye-chto-proiskhodit-v-litve-17746055.html Протестуют и мигранты, и местные: что происходит в Литве]</ref>. [[1 жніўня]] былі затрыманыя 289 мігрантаў, якія незаконна перасяклі беларуска-літоўскую мяжу. Большасць з іх назваліся грамадзянамі Ірака. Начальнік Службы аховы дзяржаўнай мяжы (САДГ) Рустамас Любаевас таксама заявіў, што ў ноч з 1 на 2 жніўня сілавікам удалося злавіць яшчэ 109 чалавек. Прадстаўнік САДГ Гедрус Мішуціс адзначыў, што калі раней нелегалы звычайна перасякалі мяжу ноччу і пазбягалі ўчасткаў, аснашчаных відэаназіраннем, то зараз яны пераходзяць яе нават пад камерамі і ў любы час сутак<ref>[https://m.lenta.ru/news/2021/08/02/migrants_record/ В Литве поймали рекордное число нелегалов] // Lenta.ru, 2 августа 2021</ref>. Агульная колькасць мігрантаў на пачатак месяца перавысіла 4 тысячы<ref name="mk">[https://www.mk.ru/politics/2021/08/03/belorusskikh-pogranichnikov-zasnyali-pri-dostavke-migrantov-v-litvu.html Белорусских пограничников засняли при «доставке мигрантов в Литву»]</ref>. У ноч на [[3 жніўня]] літоўскія сілавікі, выконваючы даручэнне міністра ўнутраных спраў Агне Білатайтэ, пачалі масава вяртаць бежанцаў на беларускую тэрыторыю. За ноч памежнікі развярнулі некалькі груп нелегалаў<ref>[https://m.delfi.lt/ru/news/article.php?id=87855111 Литва: нелегальных мигрантов возвращают в Беларусь, возможность применения силы зависит от ситуации]</ref>. Яна дазволіла супрацоўнікам памежнай службы ўжываць сілу ў дачыненні да нелегальных мігрантаў. Білатайтэ ўдакладніла, што ўвядзенне новых паўнамоцтваў дапаможа памежнікам больш эфектыўна прадухіляць парушэнні з боку бежанцаў, у тым ліку скрыжаванне межаў па-за спецыяльных пунктаў і памежнага кантролю<ref>[https://m.lenta.ru/news/2021/08/04/bel_litva/ На границе Белоруссии и Литвы погиб нелегальный мигрант] // Lenta.ru, 4 августа 2021</ref>. Падобная ініцыятыва дала станоўчы вынік: за суткі ў краіну пранікла толькі 35 чалавек<ref>[https://eadaily.com/ru/news/2021/08/04/s-teh-por-kak-v-litve-uzhestochili-poryadok-v-stranu-proniklo-lish-35-bezhencev С тех пор как в Литве ужесточили порядок, в страну проникло лишь 35 беженцев]</ref>. === Беларускі транзіт === Усе бежанцы папярэдне спыняліся ў Мінску, куды прыбывалі рэгулярнымі рэйсамі з [[Стамбул]]а ці [[Багдад]]а<ref name="partezan">[https://belaruspartisan-by.turbopages.org/turbo/belaruspartisan.by/s/politic/540419/ «Он называл себя спасителем Европы». Литву захлестнул поток беженцев. Что ждет ЕС и как в этом замешан Лукашенко?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210727155114/https://belaruspartisan-by.turbopages.org/turbo/belaruspartisan.by/s/politic/540419/ |date=27 ліпеня 2021 }} // Белорусский партизан, 14 июля 2021</ref>. Рэгулярныя авіярэйсы з Багдаду ідуць 5 разоў на тыдзень. Крыху пазней з’явіўся штотыднёвы рэйс з [[Сулейманія|Сулейманіі]] ў Мінск. З [[5 жніўня]] запушчаныя палёты з [[Басра|Басры]], а з [[7 жніўня]] планавалася і з [[Эрбіль|Эрбіля]]. Паколькі ўсе квіткі ў сталіцу Беларусі маментальна раскупляюцца, пайшлі чартарныя рэйсы з Ірака на Мінск. З Турцыі ажыццяўляецца 8 рэгулярных авіярэйсаў у тыдзень. У выніку самалёты авіякампаніі «[[Белавія]]», якія трапілі пад санкцыі заходніх краін, атрымалі загрузку<ref name="zonakz">Владимир Юрицые. [https://zonakz.net/2021/08/04/vojna-mirov-bagdadskij-ekspress-aleksandra-lukashenko/ Война Миров. «Багдадский экспресс» Александра Лукашенко] // Интернет-газета Zonakz, 4 августа 2021</ref>. У Іраку пад выглядам турыстаў да «Белавія» на борт садзяцца бежанцы, у асноўным мужчыны ва ўзросце да 35 гадоў. Турыстычныя фірмы, з якімі працуе Мінск, акрамя авіябілетаў, візы і турпакета плацяць за кожнага чалавека заклад у 1500—3000 еўра. Робіцца гэта на той выпадак, калі грамадзянін не пакіне ва ўстаноўлены тэрмін тэрыторыю Беларусі і пяройдзе ў разрад нелегальных імігрантаў. Такім чынам аплачваюцца выдаткі Рэспублікі Беларусь на яго злоў і дэпартацыю на радзіму<ref name="zonakz"/>. 7 жніўня было паведамлена, што Ірак на нявызначаны час спыняе ўсе пасажырскія авіязносіны з Мінскам — з Багдада ў Беларусь будуць лётаць толькі пустыя самалёты, на якіх грамадзяне краіны змогуць вярнуцца на радзіму<ref>[https://www.delfi.lt/ru/news/live/irak-na-neopredelennoe-vremya-ostanavlivaet-aviasoobschenie-s-minskom.d?id=87898757 Ирак на неопределенное время останавливает авиасообщение с Минском — RU.DELFI]</ref>. У жніўні нелегальныя мігранты сталі сталі распрацоўваць новы маршрут — перасякаць мяжу Беларусі з [[Латвія]]й (за чатыры дні за незаконнае перасячэнне латвійска-беларускай мяжы затрыманы 218 чалавек, гэта ў сем разоў больш колькасці затрыманых парушальнікаў Усходняга ўчастка за ўвесь мінулы год); у сувязі з абвастрэннем абстаноўкі на [[Беларуска-латвійская граніца|латвійска-беларускай мяжы]] ў Латвіі ўведзены рэжым надзвычайнай сітуацыі ў памежных Краслаўскім і Аўгшдаўгаўскім краях. Міністэрства ўнутраных спраў Латвіі прыняло рашэнне накіраваць у [[Даўгаўпілс]] спецназ Відземскай роты, які базуецца ў Смілтэне<ref>[https://lv.sputniknews.ru/20210810/v-prigranichnykh-krayakh-latvii-vveden-rezhim-chs-17938709.html В приграничных краях Латвии введен режим ЧС] // Sputnik, 10.08.2021</ref>. Напачатку 2022 года ўрад Літвы прыняў рашэнне не працягваць надзвычайнае становішча ўздоўж мяжы з Беларуссю. Таксама рэжым надзвычайнага становішча адмяняецца ў лагерах, дзе знаходзяцца мігранты<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/lithuania-will-not-extend-state-emergency-belarus-border-2022-01-05/ reuters.com]</ref>. === Канфлікты === 21 чэрвеня ў Цэнтры рэгістрацыі замежнікаў у [[Пабрадзе]] ўзніклі беспарадкі. На той момант на тэрыторыі цэнтра і намётавага мястэчка, спешна пабудаванага з-за павелічэння колькасці мігрантаў, знаходзілася каля 200 замежнікаў, у асноўным грамадзян Ірака. Увечары група просьбітаў прытулку, якія жывуць у намётавым гарадку, пачала выказваць незадаволенасць сваім прававым статусам ў Літве і абмежаваннямі, накладзенымі на іх судом. Некалькі дзясяткаў замежнікаў сталі паводзіць сябе агрэсіўна, шумець, спрабавалі выйсці з тэрыторыі цэнтра рэгістрацыі і не падпарадкоўваліся патрабаванням памежнікаў<ref name="Sputnik 1">[https://lv.sputniknews.ru/20210624/migranty-iz-iraka-vzbuntovalis-v-litve-17304804.html Мигранты из Ирака взбунтовались в Литве] // Sputnik, 24 июня 2021</ref>. Каб прадухіліць магчымыя беспарадкі, памежнікі ўжылі слёзатачывы газ і зрабілі два стрэлы ў паветра з помпавага пісталета гумовымі кулямі. У цэнтр прыбылі служачыя спецыяльна падрыхтаванай да такіх інцыдэнтаў групы спецыяльнага прызначэння VSAT, праваахоўнікі з бліжэйшых застаў, паліцэйскія і Служба грамадскай бяспекі. Неўзабаве замежнікі вярнуліся ў палаткі, сітуацыя нармалізавалася. Медыцынская дапамога нікому не спатрэбілася<ref name="Sputnik 1"/>. [[26 ліпеня]] жыхары вёскі [[Руднінкай]] выйшлі пратэставаць супраць будаўніцтва лагера для нелегалаў. Як заявіла міністр унутраных спраў Літвы Агне Білатайтэ, на суседнім з населеным пунктам вайсковым палігоне планавалася стварэння лагера для 1,5 тысячы мігрантаў. Аднак пратэстоўцы перакрылі сваімі аўтамабілямі дарогу, якая вяла да намётавага мястэчка, што прыпыніла працы па яго ўзвядзенні. Мясцовыя журналісты паведамлялі, што ў акцыі прынялі ўдзел каля 500 чалавек. Пратэсты ўспыхнулі і ў горадзе [[Дзіевянішкес|Дзевенішкес]]. Тут улады таксама планавалі размясціць нелегалаў, дзе для гэтага хацелі прыстасаваць адну з непрацуючых школ<ref>[https://smotrim.ru/article/2592899?utm_source=sidebar Жители Литвы протестуют против лагеря для нелегалов]</ref>. У канцы ліпеня ўспыхнуў канфлікт у вёсцы [[Верабеяй]], у якой знаходзілася каля 160 чалавек. Ініцыятары пратэсту абвясцілі галадоўку, забараніўшы есці нават дзецям. Да гэтага сутычкі ўзнікалі ў пункце [[Кабеляй]] і ў горадзе [[Друскінінкай]] — сумарна ў бойках з паліцэйскімі, якія ахоўваюць месцы размяшчэння нелегалаў, удзельнічалі больш за 100 чалавек. [[2 жніўня]] ў пункце размяшчэння нелегалаў каля вёскі Руднінкай, дзе змяшчалася каля 380 чалавек, пачаліся пратэсты, якія былі падушаныя паліцыяй з дапамогай слёзатачывага газу і вадамётаў<ref>Алексей Поплавский. [https://turbo.gazeta.ru/politics/2021/08/03_a_13828772.shtml «Угроза христианскому миру»: в Литве требуют остановить поток нелегалов из Белоруссии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210804083729/https://turbo.gazeta.ru/politics/2021/08/03_a_13828772.shtml |date=4 жніўня 2021 }} // Газета.ru, 3 августа 2021</ref>. Літоўскі бок 9 лістапада паведаміў, што ўначы больш за 500 мігрантаў з групы на польскай граніцы былі перакінутыя на беларуска-літоўскую граніцу каля Гродна. Літоўскі Кабінет міністраў узгадніў увядзенне ў памежных з Беларуссю раёнах рэжыму надзвычайнага становішча з 10 лістапада на 1 месяц<ref>[https://svaboda.global.ssl.fastly.net/a/31552694.html Літва збіраецца ўвесці надзвычайнае становішча на мяжы], Радыё Свабода, 9 лістапада 2021</ref>. Неўзабаве Сейм зацвердзіў гэтае рашэнне<ref>{{Cite news|url=https://belaruspartisan.by/bel/politic/552023/|title=Літва ўвяла надзвычайнае становішча на мяжы з Беларуссю|publisher=Белорусский партизан|date=2021-11-11|access-date=9 лютага 2022|archive-date=11 лістапада 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111172114/https://belaruspartisan.by/bel/politic/552023/|url-status=dead}}</ref>. == Абвінавачванні == === На адрас Беларусі === У сярэдзіне чэрвеня літоўскі бок абвінаваціў кіраўніцтва суседняй краіны і Аляксандра Лукашэнкі ў арганізацыі нападаў на свае межы. Вільня мяркуе, што афіцыйны Мінск мэтанакіравана выкарыстоўвае замежнікаў як «[[Гібрыдная вайна|гібрыдную зброю]]» супраць ЕС у якасці помсты за эканамічныя санкцыі з-за [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978|інцыдэнту з прымусовай пасадкай самалёта Ryanair]] і падаўленне пратэстаў у жніўні 2020 года<ref name="partezan"/>. Кіраўнік камітэта бяспекі і абароны Сейма Літвы Лаўрынас Касчунас абвінаваціў беларускія ўлады ў арганізацыі беспарадкаў у цэнтры рэгістрацыі замежнікаў у Пабрадзе беспарадкаў<ref name="Sputnik 1"/>. Пазіцыю Літвы падтрымалі і ў астатнім Еўрасаюзе. Вярхоўны прадстаўнік ЕС па замежных справах і палітыцы бяспекі Жазэп Барэль абвінаваціў Мінск у накіроўванні міграцыйнага патоку. Ён падкрэсліў, што, з іх пункта гледжання, ''«ператварэнне мігрантаў у інструменты палітыкі цалкам непрымальна, гэта парушае еўрапейскія каштоўнасці і прынцыпы»''. [[Міністэрства замежных спраў Беларусі]] назвала абвінавачанні бяздоказнымі. Як заявіў прэс-сакратар Анатоль Глаз у каментарыі ТАСС, ''«гэта супярэчыць рэчаіснасці. Мы ўважліва чытаем усе падобныя заявы і ніяк не можам знайсці ў іх ні сапраўднае жаданне вырашаць праблему, ні логіку ці здаровы сэнс. Толькі шаблонныя бяздоказныя абвінавачанні і пагрозы»''<ref name="Sputnik Belarus">[https://bel.sputnik.by/20210803/mzs-belarus-abvnavachvann-es-u-stvarenn-mgratsyynaga-kryzsu-byazdokaznyya-1055374643.html МЗС Беларусі: абвінавачванні ЕС у стварэнні міграцыйнага крызісу бяздоказныя] // Sputnik Belarus, 3 жніўня 2021</ref>. Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка заяўляў, што з-за санкцый Захаду больш не будзе стрымліваць нелегальных мігрантаў у краіны ЕС. Беларускі лідар прапанаваў пакласці «факты на стол», якія пацвердзілі б дачыненне Беларусі. Лукашэнка таксама рэкамендаваў суседзям «пачынаць з сябе» і пашукаць у самой Літве злачынныя групоўкі, якія зарабляюць на арганізацыі нелегальнай міграцыі<ref name="Sputnik Belarus"/>. Тым не менш Беларусь на нейкі час павялічыла колькасць авіярэйсаў з Ірака<ref name="Ходасевич"/>. Адначасова ў [[Інтэрнэт|Інтэрнэце]] з’явіўся відэаролік, дзе беларускія пагранічнікі суправаджалі мігрантаў да літоўскай мяжы<ref name="mk"/>. 18 жніўня Дзяржаўная памежная служба Літвы апублікавала відэа, на якім 12 беларускіх афіцэраў у спецадзенні незаконна перасеклі літоўскую тэрыторыю, штурхаючы групу мігрантаў<ref>{{cite web|title=Lithuania says Belarus officers illegally pushed migrants over border|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-58255448|website=BBC|date=2021-08-18|accessdate=2021-08-18}}</ref><ref>{{Cite web|title=Video footage taken by Latvian border guards show participation of Belarusian militarized units in trafficking of migrants to the border with Latvia|url=https://www.baltictimes.com/video_footage_taken_by_latvian_border_guards_show_participation_of_belarusian_militarized_units_in_trafficking_of_migrants_to_the_border_with_latvia/|accessdate=2021-09-09|website=www.baltictimes.com}}</ref><ref>{{cite web |title=Naujas Lietuvos pasieniečių atsakas baltarusiams: «Mes gi irgi filmuojam» |url=https://www.lrytas.lt/lietuvosdiena/aktualijos/2021/08/17/news/naujas-lietuvos-pasienieciu-atsakas-baltarusiams-mes-gi-irgi-filmuojam-20458347/ |website=[[lrytas.lt]] |date=2021-08-17 |access-date=9 лютага 2022 |archive-date=10 снежня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210024757/https://www.lrytas.lt/lietuvosdiena/aktualijos/2021/08/17/news/naujas-lietuvos-pasienieciu-atsakas-baltarusiams-mes-gi-irgi-filmuojam-20458347/ |url-status=dead }}</ref>. 20 жніўня Канцлер Германіі [[Ангела Меркель]] рэзка асудзіла прымяненне ўладамі Беларусі «ў якасці гібрыднай зброі людзей, якія церпяць бедства»<ref>[https://svaboda.azureedge.net/a/31420247.html Радыё Свабода] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210821104125/https://svaboda.azureedge.net/a/31420247.html |date=21 жніўня 2021 }}</ref>. 9 верасня польская памежная служба апублікавала відэа з беларускімі вайсковымі машынамі, якія перавозяць мігрантаў і інструктуюць іх на беларускім баку мяжы<ref>{{Cite web|date=2021-09-09|title=Straż graniczna publikuje nagranie działań białoruskich służb. Jest reakcja Mińska — Wiadomości|url=https://wiadomosci.radiozet.pl/Polska/Polityka/Straz-graniczna-publikuje-nagranie-dzialan-bialoruskich-sluzb.-Jest-reakcja-Minska|accessdate=2021-09-09|website=wiadomosci.radiozet.pl|language=pl}}</ref>. 7 лістапада беларускія памежнікі паведамілі аб мёртвым мігранце са Шры-Ланкі, знойдзеным недалёка ад літоўскай мяжы<ref>[https://reform.by/265019-na-belarussko-litovskoj-granice-nashli-telo-migranta/ Возле беларусско-литовской границы нашли тело мигранта], reform.by {{ref-ru}}</ref>. === На адрас Літвы === Як паведамляла [[БелТА]], заўважаны выпадкі жорсткага абыходжання з мігрантамі з боку супрацоўнікаў літоўскай памежнай службы. У прыватнасці, Беларусь папракнула Літву ў тым, што яе памежнікі не даюць мігрантам ежу, ваду, збіваюць іх дубінкамі, а таксама адкрываюць па-над іх галоў агонь, каб выгнаць нелегалаў назад на беларускую тэрыторыю<ref name="baltnews"/>. У пачатку жніўня афіцыйны прадстаўнік [[Дзяржаўны памежны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржпамежкамітэта Беларусі]] заявіў, што на тэрыторыі Літвы збіваюць мігрантаў, у тым ліку траўмы ёсць у жанчын і дзяцей. Паводле заявы ведамства, літоўскія памежнікі таксама сілай выдвараюць мігрантаў на беларускую тэрыторыю. Дзяржпамежкамітэт абвінаваціў Вільнюс у тым, што такія дзеянні парушаюць правы чалавека. Ён падкрэсліў, што крокі, прынятыя Літвой, падлягаюць расследаванню з боку міжнародных органаў<ref name="lenta">[https://m.lenta.ru/news/2021/08/03/migranty/ Белоруссия обвинила Литву в избиении мигрантов] // Lenta.ru, 3 августа 2021</ref>. Раней паведамлялася, што літоўскія памежнікі не пусцілі каля 180 нелегальных мігрантаў з Беларусі. Са слоў кіраўніка Службы аховы дзяржаўнай мяжы Літвы Рустамаса Любаеваса, мігрантаў разгортвалі ўздоўж усёй літоўска-беларускай мяжы, пераважна ў ваколіцах [[Варэна (Літва)|Варэны]]. Як дадаў Любаевас, супрацоўнікі памежнай службы скарысталіся новымі паўнамоцтвамі аб аказанні сілавога супраціву нелегалам, аднак не ўдакладніў, якія канкрэтна меры ўжываліся да бежанцаў<ref name="lenta"/>. У ноч на [[4 жніўня]], паводле інфармацыі ад Дзяржпагранкамітэта, у раёне аграгарадка [[Беняконі]] пасля сігналу мясцовых жыхароў беларускія памежнікі выявілі збітага да паўсмерці іракца. Пацярпелы мігрант фактычна перапаўз кантрольна-следавую паласу з боку Літвы. На целе ахвяры — сляды жорсткага збіцця, мужчына знаходзіўся ў цяжкім стане. Памежнікі спрабавалі аказаць першую дапамогу, але нелегал памёр на месцы<ref>[https://www.sb.by/articles/pervaya-zhertva-zverstv-litovtsev-na-granitse.html Белорусскими пограничниками обнаружен избитый до полусмерти гражданин Ирака] // Беларусь Сегодня, 4 августа 2021</ref>. Міністр абароны Літвы Арвідас Анушаўскас адмаўляў дачыненне літоўскіх сілавікоў і заявіў, што гэты інцыдэнт падстроены<ref>[https://m.lenta.ru/news/2021/08/04/not_guilty/ Литва обвинила Лукашенко в планировании инцидента с убитым нелегалом]</ref>. == Міжнародная рэакцыя == 19 сакавіка 2025 года [[Міністэрства замежных спраў Літвы]] паведаміла, што Літва падала на Беларусь у [[Міжнародны суд ААН]] у [[Гаага|Гаазе]], абвінаваціўшы [[рэжым Лукашэнкі]] ў арганізацыі міграцыйнага крызісу, які парушае нормы міжнароднага права. Як паведамляе МЗС Літвы, справа тычыцца парушэння абавязацельстваў дзяржаў па Пратаколе ААН супраць незаконнага ўвозу мігрантаў па сушы, моры і паветры. Паводле звестак Службы аховы дзяржаўнай мяжы Літвы, з пачатку міграцыйнага крызісу літоўскія памежнікі прадухілілі 23,6 тысяч выпадкаў нелегальнага пранікнення іншаземцаў у краіну з Беларусі.<ref>[https://www.lrt.lt/ru/novosti/17/2567490/litva-podala-isk-protiv-belarusi-v-gaagu-iz-za-sprovotsirovannogo-migratsionnogo-krizisa Литва подала иск против Беларуси в Гаагу из-за спровоцированного миграционного кризиса]</ref> == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == * [https://sputniknews.lt/20210726/lietuva-siulo-grieztinti-sankcijas-minskui-migrantu-krizes-fone-17763339.html Lietuva siūlo griežtinti sankcijas Minskui migrantų krizės fone] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210727155115/https://sputniknews.lt/20210726/lietuva-siulo-grieztinti-sankcijas-minskui-migrantu-krizes-fone-17763339.html |date=27 ліпеня 2021 }} // Sputnik Lietuva, 26.07.2021. {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гуманітарныя катастрофы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Літвы]] [[Катэгорыя:Іміграцыя насельніцтва]] [[Катэгорыя:2021 год у палітыцы]] [[Катэгорыя:2021 год у Літве]] [[Катэгорыя:Крызісы]] ous1qdpw35op94lul94hhki2tl9o6sa 0 685347 5163057 5083606 2026-07-08T21:59:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163057 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Мікалай Сямёнавіч Ляскоў''' ({{lang-ru|Никола́й Семёнович Леско́в}}; 4 [16] лютага 1831, сяло Гарохава, [[Арлоўская губерня]] — 21 лютага [5 сакавіка] 1895, {{МС|Санкт-Пецярбург||}}) — рускі [[пісьменнік]], [[публіцыст]], літаратурны [[крытык]]. Доўгі час публікаваўся пад [[псеўданім]]ам ''Сцябніцкі''. З 16 гадоў пачаў працаваць чыноўнікам у Арле, затым у [[Кіеў|Кіеве]]. Некалькі гадоў быў памочнікам кіраўніка буйнымі маёнткамі, шмат ездзіў па краіне. У 1861 годзе перасяліўся ў Пецярбург. Пісьменніцкую дзейнасць пачаў з артыкулаў і фельетонаў. У 60-я гг. Ляскоў стварае шэраг выдатных рэалістычных апавяданняў і аповесцяў: «Згаслая справа» (1862), «З’едлівы» (1863), «Жыціе адной бабы» (1863), «Лэдзі Макбет Мцэнскага павета» (1865), «Ваяўніца» (1866) і інш., у якіх шырока паказана рускае жыццё. У той жа час адзін з ранніх артыкулаў Ляскова (1862) — пра пецярбургскія пажары — паслужыла пачаткам яго працяглай палемікі з рэвалюцыйнай дэмакратыяй. Апавяданне «Аўцабык» (1863), раманы «Няма куды» (1864; пад псеўданімам М. Сцябніцкі) і «Абыдзены» (1865) скіраваны супраць «новых людзей»; Ляскоў спрабуе даказаць марнасць і беспадстаўнасць намаганняў рэвалюцыйнага лагера, стварае шаржавыя тыпы нігілістаў — у аповесці «Загадкавы чалавек» (1870) і асабліва ў рамане-пасквілі «На нажах» (1870—1871). Апавяданне «Пад Раство пакрыўдзілі» пераклаў на рускую мову Павел Сітнік<ref>{{Cite web |url=https://knihi.by/be/historyi-na-rastvo |title=Гісторыі на Раство |access-date=17 студзеня 2026 |archive-date=7 лютага 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260207022140/https://knihi.by/be/historyi-na-rastvo |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Крытыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі]] {{DEFAULTSORT:Ляскоў Мікалай Сямёнавіч}} bkqj1x49t674wefs3av7vl8ucxu07pu 0 686077 5163149 4439427 2026-07-09T07:54:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163149 wikitext text/x-wiki {{шляхціц}} {{цёзкі2|Корбут}} '''Міхаіл Філіп Сігізмунд Антон Корбут''' — дзяржаўны служачы, памешчык [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]]. == Біяграфія == Паходзіў са шляхецкага роду [[Карафа-Корбуты|Карафа-Корбутаў]] герба «[[Корчак (герб)|Корчак]]». Сын [[Іосіф Антон Корбут|Іосіфа Антона Корбута]], чашніка і маршалка навагрудскага, і Саламеі з [[Гінтары|Гінтараў]], дачкі стольніка навагрудскага. Ахрышчаны 2 мая 1795 г. у [[Нясвіжскі касцёл езуітаў|Нясвіжскім касцёле]]. Кандыдат філасофіі. [[Падкаморы]] [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|навагрудскі]]. Паручнік 17-га палка кавалерыі [[войска польскае|войска польскага]], ''«не вядома, ці служыў ён у войсках [[Герцагства Варшаўскае|Герцагства Варшаўскага]] і ці ўвайшоў пасля асабіста ў склад былых войскаў [[Царства Польскае|Царства Польскага]]»''. У адстаўцы з 19 ліпеня 1817 г. З 1824 г. валодаў маёнткам [[Дамашэвічы]] [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] (у 1832 г. 100 рэвізскіх душ). Прызнаны ў дваранстве пастановамі ад 25.09.1826 г. Гродзенскага дваранскага дэпутацкага сходу з унясеннем у 6-ю частку [[Радаводная кніга|радаводнай кнігі]] дваран [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], Мінскага дваранскага дэпутацкага сходу ад 30.03.1850 г. з унясеннем у 6-ю частку радаводнай кнігі дваран Мінскай губерні, 12.03.1851 г. з унясеннем у 3-ю частку радаводнай кнігі дваран Мінскай губерні. Зацверджаны ўказам [[Сенат Расійскай імперыі|Сената]]. == Сям’я == [[Файл:Друцкаўшчына. Могілкі. Соф'я Слізень (1806—1878).jpg|thumb|Магіла жонкі Соф’і са Слізняў (1806—1878) на Друцкаўшчынскіх могілках]] У шлюбе з Соф’яй са [[Слізні|Слізняў]] ([[22 ліпеня]] [[1805]] — [[24 студзеня]] [[1878]]), дачкой харунжага навагрудскага [[Ян Слізень|Яна Слізня]] і сястрой скульптара [[Рафал Слізень|Рафала]]. Жонка Соф’я пахаваная на могілках у Друцкаўшчыне (магіла знішчана). Меў двух сыноў, якія, відаць, памерлі ў раннім дзяцінстве, і дачок, якія валодалі спадчыннымі маёнткамі [[Рудаўка (Нясвіжскі раён)|Рудаўка]] і [[Ужанка]] Навагрудскага павета (у 1786 г. больш за 1000 дзесяцін зямлі): * Іосіф (нар. 1823); * Ян (нар. 1825); * Мацільда, у шлюбе з Кукевічам; [[Файл:Рудаўка (Нясвіж). Могілкі. Саламея Корбут.jpg|міні|злева|Магіла дачкі Саламеі ў Рудаўцы]] * {{нп5|Саламея з Корбутаў|Саламея|d|Q108601643}} (1831 — 18 лютага 1907). У 1892 г. перасялілася разам з сястрой Соф’яй у г. Варшаву, дзе і памерла. Пахавана на могілках у [[Рудаўка (Нясвіжскі раён)|Рудаўцы]]; * Соф’я. У 1892 г. перасялілася разам з сястрой Саламеяй у г. Варшаву; [[Файл:Воўкавічы (Мінскі раён). Могілкі. Міхаліна (Корбут) Беліновіч.jpg|thumb|Магіла дачкі Міхаліны ў [[Воўкавічы (Мінскі раён)|Воўкавіч]]ах]] * Міхаліна, у шлюбе з Беліковічам. == Літаратура == * 77/60 Міхаіл-Філіп-Сігізмунд-Антон // [https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=30886-1.pdf Я — сын Ваш : Статкевічы, Сацкевічы-Статкевічы герба «Касцеша». Карафа-Корбуты герба «Корчак»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200415010347/http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=30886-1.pdf |date=15 красавіка 2020 }} / [[Анатоль Статкевіч-Чабаганаў]]. — Мінск : Роднае слова, 2011. — 592 с. : іл. — (Летапіс беларускай шляхты). ISBN 978-985-90254-1-9 {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Корбут Міхал}} [[Катэгорыя:Падкаморыя Навагрудскага павета]] [[Катэгорыя:Кандыдаты філасофіі]] [[Катэгорыя:Карафа-Корбуты]] 5muegfuxh4x0ck975ymf67o85qoaww1 0 686165 5162977 5123979 2026-07-08T14:29:02Z ~2026-38824-89 170878 dodana nagroda 5162977 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Максіменка}} {{Вучоны}} '''Сяргей Апанасавіч (Афанасьевіч) Максіменка''' ({{ВДП}}) — беларускі фізік, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (2014). == Біяграфія == Нарадзіўся 13 жніўня 1954 года ў г.п. [[Крывічы (Мядзельскі раён)|Крывічы]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У 1976 годзе скончыў фізічны факультэт [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]. Працаваў у [[Інстытут ядзерных праблем БДУ|Інстытуце ядзерных праблем» БДУ]] (НДІ ЯП БДУ) з 1986 года. У 1997—2000 гадах займаў пасаду намесніка дырэктара па навуковай рабоце [[Інстытут ядзерных праблем БДУ|НДІ ЯП БДУ]]. У 2000—2005 гадах — намеснік прарэктара па навуцы БДУ — начальнік Галоўнага ўпраўлення навукі БДУ. З 1992 па 2012 гады — загадчык лабараторыі электрадынамікі неаднародных асяроддзяў НДІ ЯП БДУ. Са студзеня 2013 года працаваў дырэктарам НДУ «Інстытут ядзерных праблем» БДУ. У 2004—2008 гадах і з 2013 года з’яўляўся членам агульнага сходу [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]]. У 2007 годзе С. А. Максіменку ўстаноўлена персанальная надбаўка за выдатны ўклад у сацыяльна-эканамічнае развіццё Рэспублікі Беларусь. З 2008 года з’яўляўся членам экспертнага савета [[Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь|ВАК Рэспублікі Беларусь]]. Памёр 16 сакавіка 2026 года.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026|title=Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 – 16.03.2026|website=НИИ ЯП БГУ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16}}</ref> == Навуковая дзейнасць == Максіменка С. А. — фізік-тэарэтык у галіне [[Электрамагнітнае ўзаемадзеянне|электрамагнетызму]] і фізікі ўзаемадзеяння электрамагнітнага выпраменьвання з цвёрдым целам, электрамагнітных уласцівасцяў [[Нанаструктура|нанаструктур]]. Спіс публікацый уключае больш за 280<ref>https://scholar.google.com/citations?user=NDCVRhwAAAAJ&hl=ru&oi=ao</ref> назваў, з якіх сем працаў — часткі ў калектыўных манаграфіях, адна — заказны агляд і больш за 180 артыкулаў у рэферыруемых выданнях. Ён з’яўляўся членам праўлення [[Беларускае фізічнае таварыства|Беларускага фізічнага таварыства]], членам [https://www.european-mrs.com/ Еўрапейскага таварыства матэрыялаведаў (EMRS)], [https://spie.org/ Міжнароднага таварыства аптычных інжынераў (SPIE)], намеснікам галоўнага рэдактара міжнароднага навуковага часопіса «[[:en:Journal of Nanophotonics|Journal of Nanophotonics]]»<ref>https://www.spiedigitallibrary.org/journals/journal-of-nanophotonics/editorial-board?SSO=1</ref>. Быў членам Паміжведамственнага каардынацыйнага савету па развіцці нанаіндустрыі ў Рэспубліцы Беларусь, членам Навуковага савету [[Аб’яднаны інстытут ядзерных даследаванняў|Аб’яднанага інстытута ядзерных даследваваняў]] ([[Дубна (Маскоўская вобласць)|Дубна]], Расія)<ref>http://www.jinr.ru/jinr_structure/realisators/</ref>. Неаднаразова выступаў з запрошанымі дакладамі на буйных міжнародных канферэнцыях, з’яўляўся членам аргкамітэтаў шэрагу міжнародных канферэнцый і сустаршынёй канферэнцый «Нанатрубкі і нанаправады» (ЗША, 2003) і «Нанамадэляванне» (ЗША, 2004, 2006), старшынёй канферэнцый «Фундаментальны і прыкладны нанаэлектрамагнетызм» (Мінск, 2012<ref>{{Cite web |url=http://nano.bsu.by/committee |title=Архіўная копія |access-date=3 верасня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210820102515/http://nano.bsu.by/committee |archivedate=20 жніўня 2021 |url-status=dead }}</ref>, 2015<ref>{{Cite web |url=http://www.fanem.org/images/FANEM2015_BoA.pdf |title=Архіўная копія |access-date=3 верасня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150921212029/http://www.fanem.org/images/FANEM2015_BoA.pdf |archivedate=21 верасня 2015 |url-status=dead }}</ref> і 2018<ref>{{Cite web |url=http://www.fanem.org/?who=committees |title=Архіўная копія |access-date=3 верасня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200628054038/http://www.fanem.org/?who=committees |archivedate=28 чэрвеня 2020 |url-status=dead }}</ref>), а таксама XIV Міжнароднай школы-канферэнцыі «Актуальныя праблемы фізікі мікрасвету» (2018)<ref>http://www.jinr.ru/posts/aktualnye-problemy-fiziki-mikromira-2018/</ref>. У 2005—2010 гадах з’яўляўся членам навуковых саветаў па ДПАФД «Нанатэх» і «Электроніка», а пазней — ДПАФД «Канвергенцыя», а таксама экспертам савета фонду «Сколкава»<ref>https://sk.ru/news/m/wiki/21174/download.aspx{{Недаступная спасылка}}</ref> і міжнароднай праграмы Еўрасаюза «Гарызонт 2020»<ref>{{Cite web |url=http://fp7-nip.org.by/ru/hor20/BelPr/ |title=Архіўная копія |access-date=3 верасня 2021 |archive-date=31 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731151908/http://fp7-nip.org.by/ru/hor20/BelPr/ |url-status=dead }}</ref>. Работы С. А. Максіменкі заслужылі шырокае міжнароднае прызнанне, яны апублікаваныя ў такіх аўтарытэтных фізічных часопісах, як [[:en:Physical Review Letters|Physical Review Letters]], [[:en:Physical Review|Physical Review]], [[:en:Applied Physics Letters|Applied Physics Letters]] і інш. С. А. Максіменка кіраваў ці удзельнічаў у выкананні шэрагу міжнародных праектаў у рамках праграм [[:ru:INTAS|INTAS]]<ref>https://cordis.europa.eu/project/id/INTAS-96-0467</ref>, BMBF, SfP, DFG, МНТЦ, FP7, «Horizon 2020». Выконваў сумесныя даследаванні з [[Берлінскі тэхнічны ўніверсітэт|Тэхнічным універсітэтам Берліна]], [[Намюрскі ўніверсітэт|Універсітэтам г. Намюр]] (Бельгія), [http://www.niic.nsc.ru/institute Інстытутам неарганічнай хіміі] і [https://www.catalysis.ru/ Інстытутам каталізу СА РАН]. З’яўляўся першым у Беларусі каардынатарам праекта 7-й Рамачнай праграмы Еўрасаюза: FP7-266529BY-NanoERA<ref>{{Cite web |url=http://nano.bsu.by/projects/14-bynanoera |title=Архіўная копія |access-date=3 верасня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210820110127/http://nano.bsu.by/projects/14-bynanoera |archivedate=20 жніўня 2021 |url-status=dead }}</ref> і кіраўніком адынай за межамі Еўрасаюза каманды навукоўцаў — удзельнікаў еўрапейскага мегагранта Graphene Flagship<ref>https://euprojects.by/ru/projects/Culture-Science-Educationand-Young-People/Graphene%20Flagship%20European%20Commission%20Initiative/</ref>, які аб’ядноўвае 149 інстытутаў і кампаній з усіх краін ЕС. Пачынаючы з сярэдзіны 1990-х гадоў у суаўтарстве з супрацоўнікамі лабараторыі, беларускімі і замежнымі вучонымі выканаў піянерскія працы ў галіне мадэлявання электроннага пераносу ў аптычных працэсах у нанаструктурах і, у прыватнасці, у вугляродных нанатрубках і паўправадніковых гетэраструктурах на аснове квантавых кропак. Работы калектыву, які ўзначальваў С. А. Максіменка, прывялі да стварэння і хуткага развіцця новай дысцыпліны — [[нанаэлектрамагнетызм]]у, якая аб’ядноўвае метады і падыходы класічнай электрадынамікі ЗВЧ і сучаснай квантавай фізікі кандэнсаванага стану і фізічнай электронікі з мэтай мадэлявання аптычных і электронных уласцівасцяў нанаструктур. За ўклад у развіццё нанаэлектрамагнетызму адзіным з Беларусі ён абраны ганаровым членам міжнароднай супольнасці оптыкі і фатонікі (SPIE Fellow)<ref>{{Cite web |url=https://bsu.by/news/43813-d/ |title=Архіўная копія |access-date=3 верасня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819201902/https://bsu.by/news/43813-d/ |archivedate=19 жніўня 2021 |url-status=dead }}</ref>. Пад яго кіраўніцтвам абаронены тры кандыдацкія дысертацыі і адна доктарская (М. У. Шуба). == Публікацыі == * [[Рыгор Якаўлевіч Сляпян|G. Ya. Slepyan]], S. A. Maksimenko, A. Lakhtakia, O. Yevtushenko,A. V. Gusakov. [https://journals.aps.org/prb/abstract/10.1103/PhysRevB.60.17136 Electrodynamics of carbon nanotubes: Dynamic conductivity, impedance boundary conditions, and surface wave propagation]. Phys. Rev. B 60, 17136 * James A Schwarz, Cristian I Contescu, Karol Putyera. [https://books.google.by/books?hl=en&lr=&id=hKpm9mEWbsYC&oi=fnd&pg=PA3278&dq=info:P75In2FGw4YJ:scholar.google.com&ots=M_z2jr--g5&sig=T6pccHJ8NkxChPoRJbMWwz8RNwo&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dekker encyclopedia of nanoscience and nanotechnology] Vol. 5, CRS press, 2004 * G Ya Slepyan, MV Shuba, SA Maksimenko, A Lakhtakia. [https://journals.aps.org/prb/abstract/10.1103/PhysRevB.73.195416 Theory of optical scattering by achiral carbon nanotubes and their potential as optical nanoantennas]. Phys. Rev. B 73, 195416 * G. Ya. Slepyan, S. A. Maksimenko, V. P. Kalosha, J. Herrmann, E. E. B. Campbell, I. V. Hertel. [https://journals.aps.org/pra/abstract/10.1103/PhysRevA.60.R777 Highly efficient high-order harmonic generation by metallic carbon nanotubes] Phys. Rev. A 60, R777(R) * G. Ya. Slepyan, M. V. Shuba, S. A. Maksimenko, C. Thomsen, and A. Lakhtakia. [https://journals.aps.org/prb/abstract/10.1103/PhysRevB.81.205423 Terahertz conductivity peak in composite materials containing carbon nanotubes: Theory and interpretation of experiment]. Phys. Rev. B 81, 205423 == Узнагароды == * [[Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] (2001), * ганаровае званне «Заслужаны працаўнік БДУ» (2010)<ref>{{Cite web |url=https://bsu.by/news/88363-d/ |title=Первыми обладателями почетного звания «Заслуженный работник БГУ» стали 58 преподавателей и сотрудников вуза |access-date=3 верасня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210917012913/https://bsu.by/news/88363-d/ |archivedate=17 верасня 2021 |url-status=dead }}</ref>, * прэмія БДУ імя акадэміка А. Н. Сеўчанкі (2011)<ref>http://research.bsu.by/research-activity/contests-and-grants/vi-picheta-an-sevchenko-awards-contest/an-sevchenko-award-laureats/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210820095001/http://research.bsu.by/research-activity/contests-and-grants/vi-picheta-an-sevchenko-awards-contest/an-sevchenko-award-laureats/ |date=20 жніўня 2021 }}</ref> за дасягненні ў навукова-даследчай працы, * [[Ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] (2011), * падзяка Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь (2016)<ref>https://normativka.by/lib/news/21925</ref>, * [[медаль Францыска Скарыны]] (2020)<ref>[https://pravo.by/upload/docs/op/P32000007_1578690000.pdf Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 8 студзеня 2020 года № 7 «Аб узнагароджанні»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211025195314/https://pravo.by/upload/docs/op/P32000007_1578690000.pdf |date=25 кастрычніка 2021 }}</ref>. *Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь (2025) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://inp.bsu.by/index.htm Афіцыйны сайт НДІ ЯП БДУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210920042018/http://www.inp.bsu.by/index.htm |date=20 верасня 2021 }} * [http://www.bsu.by/be/main.aspx Афіцыйны сайт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта] * [https://scholar.google.com/citations?user=NDCVRhwAAAAJ&hl=ru&oi=ao Старонка Максіменка С. А. на Google Schoolar] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Максіменка Сяргей Апанасавіч}} [[Катэгорыя:Фізікі СССР]] [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] 46sjomncv605usap2nuu35qzxlk2aqu 0 690400 5163230 5145792 2026-07-09T10:16:42Z Slavazai1973 60865 /* Дасягненні */ 5163230 wikitext text/x-wiki {{Картка БК | назва = Імпульс-БДУІР | заснаваны = | расфарміраваны = | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | горад = {{Сцяг Мінска}}[[Мінск]] }} '''Імпульс-БДУІР''' — беларускі мужчынскі баскетбольны клуб з [[Мінск]]а. Прадстаўляе [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]]<ref>[https://www.bsuir.by/ru/fizkultura-i-sport Физкультура и спорт в БГУИР]</ref>. == Назвы == * Імпульс-БДУІР (2006—2007) * БДУІР-РЦАР (2007—2011) * БДУІР (2011—2012) * Імпульс-БДУІР (з 2012) == Гісторыя == Клуб быў створаны ў [[2006|2006 годзе]] і з’яўляецца пераемнікам [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ]], які быў расфарміраваны ў [[2003|2003 годзе]]. З 2010 года клуб выступаў у Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі<ref>{{Cite web |url=https://www.bsuir.by/impuls/bguir-rtsor-budet-vystupat-v-elite-muzhskogo-basketbola-n9-ot-4-iyunya-2010 |title=«БГУИР-РЦОР» будет выступать в элите мужского баскетбола |access-date=28 студзеня 2022 |archive-date=7 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207122624/https://www.bsuir.by/impuls/bguir-rtsor-budet-vystupat-v-elite-muzhskogo-basketbola-n9-ot-4-iyunya-2010 |url-status=dead }}</ref>. З 2025 года клуб выступае ў Непрафесійнай баскетбольнай лізе Беларусі. == Дасягненні == '''[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе]]''' * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (1)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]] '''[[Непрафесійная баскетбольная ліга Беларусі]]''' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (1)''': [[Непрафесійная баскетбольная ліга Беларусі 2025/2026|2025/2026]]. == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 2006/2007 «Імпульс-БДУІР»|2006-07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|Першая ліга]] || 2 || н/у || |- | [[Сезон 2007/2008 БДУІР-РЦАР|2007-08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2007/2008|Першая ліга]] || 3 || н/у || |- | [[Сезон 2008/2009 БДУІР-РЦАР|2008-09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2008/2009|Першая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2008|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2009/2010 БДУІР-РЦАР|2009-10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2009/2010| Першая ліга]] || 2 || н/у || Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20) — 8 месца<ref>[http://www.eybl.lv/new/archive/Juniors/09-10.htm ЕЮБЛ (U-20)-2009-2010]</ref> |- | [[Сезон 2010/2011 БДУІР-РЦАР|2010-11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || bgcolor=Silver| Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20) — сярэбраны прызёр<ref>[http://www.eybl.lv/new/archive/Juniors/10-11.htm ЕЮБЛ (U-20)-2010-2011]</ref> |- | [[Сезон 2011/2012 БДУІР (баскетбол)|2011-12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2011|Групавы этап]] || bgcolor=gold| Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20) — Чэмпіён<ref>[http://www.eybl.lv/new/archive/Juniors/11-12.htm ЕЮБЛ (U-20)-2011-2012]</ref> |- | [[Сезон 2012/2013 «Імпульс-БДУІР»|2012-13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2012|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2013/2014 «Імпульс-БДУІР»|2013-14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | [[Сезон 2014/2015 «Імпульс-БДУІР»|2014-15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2015/2016 «Імпульс-БДУІР»|2015-16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 4 || н/у || |- | [[Сезон 2016/2017 «Імпульс-БДУІР»|2016-17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2016|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2017/2018 «Імпульс-БДУІР»|2017-18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | [[Сезон 2018/2019 «Імпульс-БДУІР»|2018-19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | [[Сезон 2019/2020 «Імпульс-БДУІР»|2019-20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | [[Сезон 2020/2021 «Імпульс-БДУІР»|2020-21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/6171-impuls-bguir-bronzovyj-prizjor-xxix-chempionata-belarusi-sredi-muzhskikh-komand «Импульс-БГУИР» - бронзовый призёр XXIX чемпионата Беларуси среди мужских команд]</ref> || н/у || |- | [[Сезон 2021/2022 «Імпульс-БДУІР»|2021-22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | [[Сезон 2022/2023 «Імпульс-БДУІР»|2022-23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | [[Сезон 2023/2024 «Імпульс-БДУІР»|2023-24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | [[Сезон 2024/2025 «Імпульс-БДУІР»|2024-25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |} == Трэнеры == * {{Сцяг|Беларусь}} [[Сяргей Сяргеевіч Варыводаў]]<ref>[https://www.bsuir.by/impuls/komanda-molodosti-nashey-n10-ot-24-iyunya-2010 «Команда молодости нашей…»]{{Недаступная спасылка}}</ref> (2006—2012) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Фёдар Мікалаевіч Радэнка]]<ref>[https://www.bsuir.by/ru/news/101138-trener-impuls-bguir-fedor-rodenko-pro-istoriyu-basketbolnoy-komandy-film-dvizhenie-vverkh-i-kubok Тренер «Импульс — БГУИР» Федор Роденко: про историю баскетбольной команды, фильм «Движение вверх» и Кубок] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211020204323/https://www.bsuir.by/ru/news/101138-trener-impuls-bguir-fedor-rodenko-pro-istoriyu-basketbolnoy-komandy-film-dvizhenie-vverkh-i-kubok |date=20 кастрычніка 2021 }}</ref> (2012—2014) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Мікалай Уладзіміравіч Факееў]] (2014—2015) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Фёдар Мікалаевіч Радэнка]] (з 2015) == Вядомыя баскетбалісты == ''Старажылы каманды:'' * {{Сцяг|Беларусь}} [[Генадзь Францавіч Захар|Генадзь Захар]] (2006—2022, 2024) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Юрый Аляксандравіч Ігнацьеў|Юрый Ігнацьеў]] (2009—2019, 2020/21) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Яраслаў Дзмітрыевіч Курапаў|Яраслаў Курапаў]] (2013—2015, 2016—2022) ''Баскетбалісты зборнай Беларусі:'' * {{Сцяг|Беларусь}} [[Сяргей Сяргеевіч Вабішчэвіч|Сяргей Вабішчэвіч]] (2020—2023, 2025) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Антон Вітальевіч Вашкевіч|Антон Вашкевіч]] (2015/16, з 2020) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Іванавіч Куль|Аляксандр Куль]] (2011) * {{Сцяг|Беларусь}} [[ Дзмітрый Куратнік]] (2025) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Віталь Віктаравіч Лютыч|Віталь Лютыч]] (2007/08) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Уладзіслаў Мікульскі]] (2013/14, 2015/16, 2019/20) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Андрэй Андрэевіч Навойчык|Андрэй Навойчык]] (2021—2023) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Раман Рубінштэйн]] (2022, 2023/24) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Вадзім Дзмітрыевіч Стубеда|Вадзім Стубеда]] (2017/18) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Максім Валер’евіч Шустаў|Максім Шустаў]] (2015—2017) ''Легіянеры:'' * {{Сцяг|Расія}} [[Іван Мікалаевіч Зімін|Іван Зімін]] (2024) * {{Сцяг|Украіна}} [[Максім Валер’евіч Казлавец|Максім Казлавец]] (2018—2021, 2023/24) {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://belarus.basketball/team?team_id=199003&season_id=122657 Профіль на сайце Беларускай федэрацыі баскетбола] * [https://basketball.eurobasket.com/team/Belarus/Impuls-BGUIR-Minsk/14152 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://belarus.russiabasket.ru/teams/102727?apiUrl=https://org.infobasket.su&compId=40257&lang=ru Профіль на сайце belarus.russiabasket.ru] * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/men/team/?id=25801 Профіль на сайце Расійскай федэрацыі баскетбола] * [https://nbl.by/divisions/respublikanskij/firstdiv/komandy/team/104/217.html Профіль на сайце nbl.by] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Імпульс-БДУІР| ]] hny1roib3p5b33fpilrbutivjlvb6uq 5163231 5163230 2026-07-09T10:17:24Z Slavazai1973 60865 /* Дасягненні */ 5163231 wikitext text/x-wiki {{Картка БК | назва = Імпульс-БДУІР | заснаваны = | расфарміраваны = | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | горад = {{Сцяг Мінска}}[[Мінск]] }} '''Імпульс-БДУІР''' — беларускі мужчынскі баскетбольны клуб з [[Мінск]]а. Прадстаўляе [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]]<ref>[https://www.bsuir.by/ru/fizkultura-i-sport Физкультура и спорт в БГУИР]</ref>. == Назвы == * Імпульс-БДУІР (2006—2007) * БДУІР-РЦАР (2007—2011) * БДУІР (2011—2012) * Імпульс-БДУІР (з 2012) == Гісторыя == Клуб быў створаны ў [[2006|2006 годзе]] і з’яўляецца пераемнікам [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ]], які быў расфарміраваны ў [[2003|2003 годзе]]. З 2010 года клуб выступаў у Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі<ref>{{Cite web |url=https://www.bsuir.by/impuls/bguir-rtsor-budet-vystupat-v-elite-muzhskogo-basketbola-n9-ot-4-iyunya-2010 |title=«БГУИР-РЦОР» будет выступать в элите мужского баскетбола |access-date=28 студзеня 2022 |archive-date=7 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207122624/https://www.bsuir.by/impuls/bguir-rtsor-budet-vystupat-v-elite-muzhskogo-basketbola-n9-ot-4-iyunya-2010 |url-status=dead }}</ref>. З 2025 года клуб выступае ў Непрафесійнай баскетбольнай лізе Беларусі. == Дасягненні == '''[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе]]''' * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (1)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]]. '''[[Непрафесійная баскетбольная ліга Беларусі]]''' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (1)''': [[Непрафесійная баскетбольная ліга Беларусі 2025/2026|2025/2026]]. == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 2006/2007 «Імпульс-БДУІР»|2006-07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|Першая ліга]] || 2 || н/у || |- | [[Сезон 2007/2008 БДУІР-РЦАР|2007-08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2007/2008|Першая ліга]] || 3 || н/у || |- | [[Сезон 2008/2009 БДУІР-РЦАР|2008-09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2008/2009|Першая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2008|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2009/2010 БДУІР-РЦАР|2009-10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2009/2010| Першая ліга]] || 2 || н/у || Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20) — 8 месца<ref>[http://www.eybl.lv/new/archive/Juniors/09-10.htm ЕЮБЛ (U-20)-2009-2010]</ref> |- | [[Сезон 2010/2011 БДУІР-РЦАР|2010-11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || bgcolor=Silver| Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20) — сярэбраны прызёр<ref>[http://www.eybl.lv/new/archive/Juniors/10-11.htm ЕЮБЛ (U-20)-2010-2011]</ref> |- | [[Сезон 2011/2012 БДУІР (баскетбол)|2011-12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2011|Групавы этап]] || bgcolor=gold| Еўрапейская юнацкая баскетбольная ліга (U-20) — Чэмпіён<ref>[http://www.eybl.lv/new/archive/Juniors/11-12.htm ЕЮБЛ (U-20)-2011-2012]</ref> |- | [[Сезон 2012/2013 «Імпульс-БДУІР»|2012-13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2012|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2013/2014 «Імпульс-БДУІР»|2013-14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | [[Сезон 2014/2015 «Імпульс-БДУІР»|2014-15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2015/2016 «Імпульс-БДУІР»|2015-16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 4 || н/у || |- | [[Сезон 2016/2017 «Імпульс-БДУІР»|2016-17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2016|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2017/2018 «Імпульс-БДУІР»|2017-18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | [[Сезон 2018/2019 «Імпульс-БДУІР»|2018-19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | [[Сезон 2019/2020 «Імпульс-БДУІР»|2019-20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | [[Сезон 2020/2021 «Імпульс-БДУІР»|2020-21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/6171-impuls-bguir-bronzovyj-prizjor-xxix-chempionata-belarusi-sredi-muzhskikh-komand «Импульс-БГУИР» - бронзовый призёр XXIX чемпионата Беларуси среди мужских команд]</ref> || н/у || |- | [[Сезон 2021/2022 «Імпульс-БДУІР»|2021-22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | [[Сезон 2022/2023 «Імпульс-БДУІР»|2022-23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 6 || н/у || |- | [[Сезон 2023/2024 «Імпульс-БДУІР»|2023-24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | [[Сезон 2024/2025 «Імпульс-БДУІР»|2024-25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |} == Трэнеры == * {{Сцяг|Беларусь}} [[Сяргей Сяргеевіч Варыводаў]]<ref>[https://www.bsuir.by/impuls/komanda-molodosti-nashey-n10-ot-24-iyunya-2010 «Команда молодости нашей…»]{{Недаступная спасылка}}</ref> (2006—2012) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Фёдар Мікалаевіч Радэнка]]<ref>[https://www.bsuir.by/ru/news/101138-trener-impuls-bguir-fedor-rodenko-pro-istoriyu-basketbolnoy-komandy-film-dvizhenie-vverkh-i-kubok Тренер «Импульс — БГУИР» Федор Роденко: про историю баскетбольной команды, фильм «Движение вверх» и Кубок] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211020204323/https://www.bsuir.by/ru/news/101138-trener-impuls-bguir-fedor-rodenko-pro-istoriyu-basketbolnoy-komandy-film-dvizhenie-vverkh-i-kubok |date=20 кастрычніка 2021 }}</ref> (2012—2014) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Мікалай Уладзіміравіч Факееў]] (2014—2015) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Фёдар Мікалаевіч Радэнка]] (з 2015) == Вядомыя баскетбалісты == ''Старажылы каманды:'' * {{Сцяг|Беларусь}} [[Генадзь Францавіч Захар|Генадзь Захар]] (2006—2022, 2024) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Юрый Аляксандравіч Ігнацьеў|Юрый Ігнацьеў]] (2009—2019, 2020/21) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Яраслаў Дзмітрыевіч Курапаў|Яраслаў Курапаў]] (2013—2015, 2016—2022) ''Баскетбалісты зборнай Беларусі:'' * {{Сцяг|Беларусь}} [[Сяргей Сяргеевіч Вабішчэвіч|Сяргей Вабішчэвіч]] (2020—2023, 2025) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Антон Вітальевіч Вашкевіч|Антон Вашкевіч]] (2015/16, з 2020) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Іванавіч Куль|Аляксандр Куль]] (2011) * {{Сцяг|Беларусь}} [[ Дзмітрый Куратнік]] (2025) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Віталь Віктаравіч Лютыч|Віталь Лютыч]] (2007/08) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Уладзіслаў Мікульскі]] (2013/14, 2015/16, 2019/20) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Андрэй Андрэевіч Навойчык|Андрэй Навойчык]] (2021—2023) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Раман Рубінштэйн]] (2022, 2023/24) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Вадзім Дзмітрыевіч Стубеда|Вадзім Стубеда]] (2017/18) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Максім Валер’евіч Шустаў|Максім Шустаў]] (2015—2017) ''Легіянеры:'' * {{Сцяг|Расія}} [[Іван Мікалаевіч Зімін|Іван Зімін]] (2024) * {{Сцяг|Украіна}} [[Максім Валер’евіч Казлавец|Максім Казлавец]] (2018—2021, 2023/24) {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://belarus.basketball/team?team_id=199003&season_id=122657 Профіль на сайце Беларускай федэрацыі баскетбола] * [https://basketball.eurobasket.com/team/Belarus/Impuls-BGUIR-Minsk/14152 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://belarus.russiabasket.ru/teams/102727?apiUrl=https://org.infobasket.su&compId=40257&lang=ru Профіль на сайце belarus.russiabasket.ru] * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/men/team/?id=25801 Профіль на сайце Расійскай федэрацыі баскетбола] * [https://nbl.by/divisions/respublikanskij/firstdiv/komandy/team/104/217.html Профіль на сайце nbl.by] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Імпульс-БДУІР| ]] grtwzpwayhxa5gqpmnu43dah9n9qbog 0 694332 5163070 5137787 2026-07-09T00:13:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163070 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |выява = |гады службы = [[2020]]—[[2021]] |званне ={{РБ, Лейтэнант}} |частка = [[116-я штурмавая авіяцыйная база]] ([[Ліда]]) |узнагароды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Герой Беларусі}} {{!}}} }} '''Мікіта Барысавіч Куканенка''' ([[18 верасня]] [[1998]], [[Полацк]] — {{ДС|19|5|2021}}, [[Баранавічы]]) — ваенны лётчык, лейтэнант [[Ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА Рэспублікі Беларусь|ВПС Рэспублікі Беларусь]]. Загінуў, [[Катастрофа Як-130 у Баранавічах|адводзячы некіруемы самалёт Як-130 ад Баранавічаў]]. Пасмяротна ўдастоены звання [[Герой Беларусі|Героя Беларусі]] (2021)<ref>[https://blr.belta.by/president/view/letchykam-andreju-nichyparchyku-i-mikitse-kukanenku-pasmjarotna-prysvoena-zvanne-geroj-belarusi-107202-2021/ Лётчыкам Андрэю Нічыпарчыку і Мікіце Куканенку пасмяротна прысвоена званне «Герой Беларусі»]</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 18 верасня 1998 года ў [[Полацк]]у<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mil.by/ru/news/113281/|title=Сообщение пресс-службы|website=Министерство обороны Республики Беларусь|date=2021-05-19|access-date=2021-11-24|accessdate=24 лістапада 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211124135649/https://www.mil.by/ru/news/113281/|archivedate=24 лістапада 2021|url-status=dead}}</ref>. Яго дзед жыў у гарадскім пасёлку [[Баравуха]], дзе размяшчалася верталётная база. Пасля наведвання базы Мікіта вырашыў стаць пілотам. Але ён выбраў не верталёты, а самалёты<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kp.ru/daily/27280/4415495/|title=«У него сбылась мечта. А я всегда гордился, что мой друг - летчик»: что рассказывают о погибших в Барановичах военных летчиках|author=Наталья Светлова|website=Комсомольская правда|date=2021-05-19|access-date=2021-11-24}}</ref>. Пазней паступіў у [[Полацкае кадэцкае вучылішча]], якое скончыў у 2015 годзе. У 2020 годзе ў званні лейтэнанта скончыў [[авіяцыйны факультэт ВАРБ|авіяцыйны факультэт Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь]]. [[116-я штурмавая авіяцыйная база|Лідская штурмавая авіябаза]] стала для яго першым месцам службы. За год лётаў на самалётах [[Л-39]] і [[Як-130]]. У планах Мікіты Куканенкі на 2021 год было стаць лётчыкам трэцяга класа<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://people.onliner.by/2021/11/24/razbivshiesya-pod-baranovichami|title=Разбившиеся под Барановичами летчики посмертно награждены званием «Герой Беларуси» - Лайфстайл Onlíner|author=Артем Беговский|website=Onliner.by|date=2021-11-24|access-date=2021-11-24}}</ref>. Загінуў 19 мая 2021 года ў [[Баранавічы|Баранавічах]] у час [[Катастрофа Як-130 у Баранавічах|трэніровачнага палёту Як-130]] разам з маёрам [[Андрэй Уладзіміравіч Нічыпарчык|Андрэем Нічыпорчыкам]]<ref>[https://virtualbrest.ru/news92349.php Расказваем пра лётчыкаў Нічыпарчыка і Куканенку, якія загінулі ў Баранавічах]</ref>. Іх самалёт разбіўся каля жылых дамоў на вуліцы Розы Люксембург. Пазней камісія па расследаванні катастрофы заявіла, што лётчыкі да апошняга спрабавалі адвесці самалёт ад дамоў і таму запозна катапультаваліся<ref>[https://www.intex-press.by/2021/09/30/chto-vyyasnili-sledovateli-o-gibeli-letchikov-v-baranovichah-rasskazali-v-sk/ Что выяснили следователи о гибели летчиков в Барановичах, рассказали в СК] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211124112703/https://www.intex-press.by/2021/09/30/chto-vyyasnili-sledovateli-o-gibeli-letchikov-v-baranovichah-rasskazali-v-sk/ |date=24 лістапада 2021 }}, Intex-press, 30-9-2021</ref><ref>[https://www.intex-press.by/2021/10/26/iz-za-chego-upal-samolet-v-baranovichah-ustanovil-sledstvennyj-komitet/ Из-за чего упал самолет в Барановичах установил Следственный комитет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211124112705/https://www.intex-press.by/2021/10/26/iz-za-chego-upal-samolet-v-baranovichah-ustanovil-sledstvennyj-komitet/ |date=24 лістапада 2021 }}, Intex-press, 26-10-2021</ref>. Пахаваны ў Полацку на Паўночных могілках<ref>[https://www.tvr.by/news/obshchestvo/v_polotske_prostilis_s_nikitoy_kukonenko_pogibshim_19_maya_v_baranovichakh/ Сотни жителей Полоцка пришли на прощание с летчиком Никитой Куконенко. Итоговый фоторепортаж]</ref>. == Сям’я == [[File:Вдова Героя Беларуси о подвиге лётчиков- они могли прыгнуть, но вряд ли смогли бы с этим потом жить.webm|thumb|Удава Мікіты Куканенкі аб подзвігу лётчыкаў]] У загінулага пілота засталася жонка Таццяна. Яны згулялі вяселле ў верасні 2020 года<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.novaya.by/2021/06/01/o-pogibshem-letchike-nikite-kukonenko-rasskazyvayut-sosluzhivcy-pedagogi-i-druzya/|title=О погибшем летчике Никите Куконенко рассказывают сослуживцы, педагоги и друзья|author=Нелли Радько|website=Новополоцк сегодня|date=2021-06-01|access-date=2021-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211124144751/https://www.novaya.by/2021/06/01/o-pogibshem-letchike-nikite-kukonenko-rasskazyvayut-sosluzhivcy-pedagogi-i-druzya/|archivedate=24 лістапада 2021|url-status=dead}}</ref>. == Узнагароды == * [[Герой Беларусі]] (24 лістапада 2021, пасмяротна) — ''за мужнасць і гераізм, праяўленыя пры выкананні воінскага абавязку''<ref name="bel1">{{cite web |url = https://president.gov.by/bucket/assets/uploads/documents/2021/457uk.pdf |title = Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 24 лістапада 2021 г. № 457 «Аб узнагароджанні» |lang = be |publisher = Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь |date = 2021-11-24 |accessdate = 2021-11-24 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20211124163309/https://president.gov.by/bucket/assets/uploads/documents/2021/457uk.pdf |archivedate = 24 лістапада 2021 |url-status = dead }}</ref>. == Памяць == 23 лістапада 2021 года на паседжанні баранавіцкага гарвыканкама была прынятая пастанова аб наданні вуліц у новым мікрараёне Паўночны-2 імён загінулых лётчыкаў<ref>[https://www.intex-press.by/2021/11/23/kak-nazovut-ulitsy-v-novom-mikrorajone-severnyj-2-reshali-v-baranovichah/ Как назовут улицы в новом микрорайоне Северный-2, решали в Барановичах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211124112702/https://www.intex-press.by/2021/11/23/kak-nazovut-ulitsy-v-novom-mikrorajone-severnyj-2-reshali-v-baranovichah/ |date=24 лістапада 2021 }}, Intex-press, 23-11-2021</ref>. 20 мая 2022 года ў Баранавічах адкрылі мемарыял у гонар загінулых лётчыкаў<ref>[https://www.belta.by/regions/view/v-baranovichah-otkryli-memorial-v-chest-pogibshih-letchikov-andreja-nichiporchika-i-nikity-kukonenko-503013-2022/ В Барановичах открыли мемориал в честь погибших летчиков Андрея Ничипорчика и Никиты Куконенко]</ref>. У [[Ліда|Лідзе]] яго імя прысвоена сярэдняй школе № 6<ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/pamyat-o-pogibshikh-letchikakh-geroyakh-uvekovechivayut-v-lide.html|title=Память о погибших летчиках-героях увековечивают в Лиде}}</ref>. 17 мая 2024 года на тэрыторыі [[Полацк|Полацкага]] кадэцкага вучылішча, выпускніком якога з’яўляўся лётчык, адкрыты помнік<ref>{{Cite web|url=https://www.pvestnik.by/v-polocke-otkryli-pamyatnik-geroju-belarusi-vypuskniku-polockogo-kadetskogo-uchilishha-nikite-kukonenko/|title=В Полоцке открыли памятник Герою Беларуси, выпускнику Полоцкого кадетского училища Никите Куконенко}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.belta.by/regions/view/buduschij-geroj-mechtal-byt-letchikom-pamjatnik-nikite-kukonenko-otkryli-v-polotske-634997-2024/|title=Будущий герой мечтал быть летчиком. Памятник Никите Куконенко открыли в Полоцке|website=БелТА}}</ref>. Адначасна ў Баранавічах адкрыта мемарыяльная дошка ў гонар лётчыкаў-герояў. Размешчана на доме, які знаходзіцца на скрыжаванні вуліц, названых імёнамі пілотаў<ref>{{Cite web|url=https://www.belta.by/regions/view/v-baranovichah-pochtili-pamjat-letchikov-geroev-andreja-nichiporchika-i-nikity-kukonenko-634998-2024/|title=В Барановичах почтили память летчиков-героев Андрея Ничипорчика и Никиты Куконенко|website=БелТА}}</ref>. У 2026 годзе пра подзвіг пілотаў выйшоў м/ф «Адно на дваіх» (кінастудыя — [[Беларусьфільм]], рэжысёр — Іван Паўлаў)<ref>{{Cite web|url=https://minsk-region.gov.by/2026/04/08/odno-na-dvoih-glavnaya-kinopremera-etoj-vesny-ot-belarusfilma/|title=«Одно на двоих»: главная кинопремьера этой весны от «Беларусьфильма»!|url-status=dead}}</ref>. {{зноскі|2}} {{Героі Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Куканенка Мікіта Барысавіч}} [[Катэгорыя:Героі Беларусі]] [[Катэгорыя:Загінулі ў авіякатастрофах]] [[Катэгорыя:Лётчыкі Беларусі]] 0mjgh5kacot4xneu2r1efc1otyae1re 0 704416 5163148 4658905 2026-07-09T07:49:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163148 wikitext text/x-wiki {{шляхціц}} '''Міхал Грыгорый Грабоўскі''' ({{lang-pl|Michał Grzegorz Grabowski}}; {{ДН|||1719}}, [[Вялікае Княства Літоўскае]] — [[8 жніўня]] [[1799]], г. [[Кракаў]]) — ваенны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. == Біяграфія == Паходзіў са шляхецкага роду [[Грабоўскія|Грабоўскіх]] герба [[Тапор (герб)|«Тапор»]] (або [[Окша (герб)|«Окша»]]). Нарадзіўся ў сям’і [[Стэфан Грабоўскі (староста віштынецкі)|Стэфана]], віштынецкага старосты, і Тэадоры са [[Стрыенскія|Стрыенскіх]]<ref name="kamunikat">[[Аляксей Шаланда]]. [https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=26674-1.pdf САПРАЎДНЫ ГЕРБОЎНІК ШЛЯХТЫ ВАЎКАВЫСКАГА ПАВЕТА Ў ДРУГОЙ ПАЛОВЕ XVI—XVIII ст.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241109223418/https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=26674-1.pdf |date=9 лістапада 2024 }}</ref>. Спярша [[шамбялян]] [[ЯКМ]] і палкоўнік у 1757—1764 г., пасля генерал-маёр Рэгімэнта коннай гвардыі ВКЛ у 1772—1777 г., [[генерал-лейтэнант]] у 1783 г. [[Севярын Урускі]] згадваў яго як генерала маёра Рэгімэнта коннай гвардыі ВКЛ і шэфа карабінераў прыбочнай варты караля Рэчы Паспалітай у 1783 г<ref name="kamunikat"/>. Кавалер [[ордэн Святога Станіслава|ордэна Святога Станіслава]] ў 1787 г<ref name="kamunikat"/>. Міхал Грыгоры памёр 8 жніўня 1799 года ў [[Кракаў|Кракаве]]<ref name="kamunikat"/>. == Сям’я == Пабраўся шлюбам з Эвай Каралінай Жаленьскай у сваім маёнтку [[Цяшковічы]] 23 студзеня 1757 г. З ёй меў трох сыноў: памерлых у малалецтве Тэадора Станіслава і Аляксандра Ксаверыя, а таксама [[Павел Ян Грабоўскі|Паўла Ян]]а (нар. 1761). {{зноскі}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грабоўскі Міхал Грыгорый}} [[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты]] [[Катэгорыя:Генералы Рэчы Паспалітай]] jxkb45njom2pfq6y7cipnvxcwia2rwy 2 706425 5163041 5161571 2026-07-08T20:00:15Z 5163041 wikitext text/x-wiki Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў Удзельнік:Wizardist/SuppressionList Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў/Шапка Вікіпедыя:Пра нас пішуць «Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў 140-ы рамонтны завод 1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь» 225-ы асобны штурмавы полк (Украіна) 20 дзён у Марыупалі 38-я асобная гвардзейская дэсантна-штурмавая брыгада 3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння 558-ы авіяцыйны рамонтны завод 5-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння 76-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія A1 (тэлекам-правайдар) AP$ENT ARCHE Пачатак Belcanto Airlines Belsat Music Live BYPOL BYSOL Courage (фільм) Dana Holdings Deviation Dzieciuki EcooM Goodbye бацька Hrodna.life Hučna Fest Intex-press Irdorath Kamunikat.org L’Estaca Legalize Belarus Litesound Media-Polesye MINSK (фільм) Naviband Naviny.by NEXTA Nizkiz Onliner.by Politzek.me Press Club Belarus Rada Airlines Reform.by Reform.news Regnum RT Sandvine Symbal.by Synesis Group Tor Band Trollwald Trybunał TUT.BY VAL (гурт) VII Усебеларускі народны сход Wajskowy Whrwlf YMCA Zerkalo.io А1 (тэлекам-правайдар) Аб’яднаная грамадзянская партыя Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Аб’яднаныя дэмакратычныя сілы Беларусі Аб’яднаныя Масмедыі Абарона Сумаў (2022) Абмежаванне транзітных зносін з Калінінградскай вобласцю Абмен зняволенымі паміж Расіяй і Захадам (2024) Абсалютбанк Авантуры Пранціша Вырвіча (фільм) Авеню (спецаперацыя) Агат — электрамеханічны завод Агляд-хроніка парушэнняў правоў чалавека Агульнанацыянальнае тэлебачанне Адвакаты, пазбаўленыя ліцэнзіі ў час палітычнага крызісу ў Беларусі Адзіная кніга рэгістрацыі злачынстваў Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аднаполы шлюб Адэса Азоў (полк МУС Украіны) Акрэсціна Аксана Іванаўна Манкевіч Акцыя Любові Ала Мікалаеўна Бодак Алана Гебрэмарыям Алег Аляксандравіч Раманаў Алег Аляксеевіч Белаконеў Алег Анатолевіч Чарнышоў Алег Андрэевіч Буяк Алег Вітольдавіч Праляскоўскі Алег Георгіевіч Давыдзенка Алег Груздзіловіч Алег Іванавіч Карповіч Алег Леанідавіч Алкаеў Алег Леанідавіч Воінаў Алег Леанідавіч Сліжэўскі Алег Мікалаевіч Бябенін Алег Мікалаевіч Гулак Алег Сяргеевіч Гайдукевіч Алег Хаменка Алена Аляксандраўна Церашкова Алена Анабэла Васілеўна Фокс Алена Маслюкова Алена Мікалаеўна Анісім Алена Раманаўна Ляшковіч Алена Сцяпанаўна Леўчанка Алесь Бяляцкі Алесь Кіркевіч Алесь Лагвінец Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч Алесь Мікалаевіч Чаркашын Алесь Пушкін Алесь Чумакоў Аліна Ігараўна Войцех Аліна Коўшык Аліса Віктараўна Рыжычэнка Алмаз (спецпадраздзяленне) Альгерд Бахарэвіч Альфа (спецпадраздзяленне КДБ) Альфа-Банк Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі Аляксандр Аляксандравіч Азараў Аляксандр Аляксандравіч Віхор Аляксандр Аляксандравіч Галкоўскі Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец Аляксандр Аляксандравіч Рахманаў Аляксандр Анатольевіч Жлутка Аляксандр Андрэевіч Нурдзінаў Аляксандр Апейкін Аляксандр Барысавіч Манцэвіч Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў Аляксандр Валянцінавіч Арановіч Аляксандр Васілевіч Аляксандр Васілевіч Пашкевіч Аляксандр Васільевіч Шакуцін Аляксандр Віктаравіч Казела Аляксандр Віктаравіч Чарвякоў Аляксандр Вячаслававіч Драган Аляксандр Генадзевіч Бахановіч Аляксандр Генрыхавіч Турчын Аляксандр Іванавіч Мароз Аляксандр Іосіфавіч Фядута Аляксандр Леанідавіч Зімоўскі Аляксандр Людвігавіч Вярсоцкі Аляксандр Мікалаевіч Зайцаў (бізнесмен) Аляксандр Мікалаевіч Івулін Аляксандр Мікалаевіч Косінец Аляксандр Міхайлавіч Здвіжкоў Аляксандр Міхайлавіч Ласякін Аляксандр Міхайлавіч Лукашук Аляксандр Міхайлавіч Радзькоў Аляксандр Паўлавіч Амельянюк Аляксандр Паўлавіч Шпакоўскі Аляксандр Пятровіч Барсукоў Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка Аляксандр Станіслававіч Данілевіч Аляксандр Станіслававіч Сырскі Аляксандр Сцяпанавіч Рагачук Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў Аляксандр Сяргеевіч Лук’янаў Аляксандр Тадзівонавіч Гурнік Аляксандр Уладзіміравіч Дворнікаў Аляксандр Уладзіміравіч Зінгман Аляксандр Уладзіміравіч Канюк Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч Аляксандр Уладзіміравіч Францкевіч Аляксандр Уладзіслававіч Казулін Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў Аляксандр Фёдаравіч Ільюшчанка Аляксандр Яраслававіч Малчанаў Аляксандра Алегаўна Раманоўская Аляксандра Віктараўна Герасіменя Аляксей Аляксандравіч Волкаў Аляксей Аляксандравіч Драчоў Аляксей Аляксандравіч Кудзін Аляксей Анатольевіч Міхалевіч Аляксей Анатолевіч Навальны Аляксей Андрэевіч Арцецкі Аляксей Антонавіч Янукевіч Аляксей Валер’евіч Дзермант Аляксей Вітальевіч Лабееў Аляксей Іванавіч Алексін Аляксей Іванавіч Шаланда Аляксей Ігаравіч Санчук Аляксей Мікалаевіч Аўраменка Аляксей Мікалаевіч Скобля Аляксей Міхайлавіч Літвін Аляксей Міхайлавіч Шыдлоўскі Аляксей Пятровіч Шкадарэвіч Аляксей Уладзіміравіч Лазараў Аляксей Уладзіміравіч Ягораў Аляксей Юр’евіч Рэзнікаў Аляксей Якаўлевіч Міхальчанка АМАП (Беларусь) Амерыканка. All included Амкадор Анастасія Аляксандраўна Булыбенка Анастасія Віктараўна Міронцава Анатоль Аляксандравіч Сівак Анатоль Анатолевіч Глаз Анатоль Анатолевіч Котаў Анатоль Герасімавіч Цікавенка Анатоль Іосіфавіч Ляўковіч Анатоль Іосіфавіч Майсеня Анатоль Кунцэвіч Анатоль Мечыслававіч Маркевіч Анатоль Пятровіч Лапо Анатоль Сцяпанавіч Красоўскі Анатоль Уладзіміравіч Лябедзька Анатоль Уладзіміравіч Хіневіч Андрусь Такінданг Андрэй Алегавіч Саннікаў Андрэй Аляксандравіч Радаман Андрэй Аляксеевіч Раўкоў Андрэй Валер’евіч Аляксандраў Андрэй Валянцінавіч Федзін Андрэй Валянцінавіч Паднябенны Андрэй Васілевіч Дынько Андрэй Віктаравіч Салавей Андрэй Гайдукоў Андрэй Генадзевіч Скурко Андрэй Генадзевіч Ягораў Андрэй Дзмітрыевіч Кароль Андрэй Дзмітрыевіч Папоў Андрэй Іванавіч Іванец Андрэй Іванавіч Суздальцаў Андрэй Іванавіч Швед Андрэй Ігаравіч Галанаў Андрэй Мікалаевіч Казакевіч Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч Андрэй Міхайлавіч Кунцэвіч Андрэй Пачобут Андрэй Сяргеевіч Краўчанка Андрэй Сяргеевіч Стрыжак Андрэй Уладзіміравіч Дзмітрыеў Андрэй Уладзіміравіч Жук Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык Андрэй Уладзіміравіч Мацук Андрэй Фёдаравіч Смаль Андрэй Ягораў Анексія Паўднёвай і Усходняй Украіны Расіяй Анжаліка Борыс Анжаліка Мельнікава Антаніна Сяргееўна Канавалава Антон Булаўскі Антон Валер’евіч Шніп Антон Гадзімавіч Матолька Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне» Аператыўна-аналітычны цэнтр пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь Апошняя дыктатура Еўропы Арганізаваная злачыннасць у Беларусі Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў Аркадзь Качан Арт Сядзіба Артур Аміраў Артур Артуравіч Удрыс Артур Уладзіміравіч Фінькевіч Арцём Генадзевіч Шрайбман Арцём Уладзіміравіч Такарчук Арцемій (Кішчанка) Аршанскі авіярамонтны завод Аршанскі льнокамбінат Аршанскі станкабудаўнічы завод «Чырвоны барацьбіт» Арцём Ігаравіч Брухан АСАМ Атака на Змяіны востраў Атака на расійскі А-50 на авіябазе «Мачулішчы» Ахмат — сіла! Ахмат Абдулхамідавіч Кадыраў Ахматдыт Ахтырка Бабруйскі машынабудаўнічы завод Баі за Ілавайск Баі за Марыупаль (2022) Баі за Севераданэцк (2022) Баі за Херсон (2022) Баі за Чарнігаў (2022) Баі за Чарнобыль Баі за Энэргадар Байкот Беларусі і Расіі ў 2022 годзе Балаклія Банда (фільм) Банк БелВЭБ Банк ВТБ (Беларусь) Банк Дабрабыт Банк развіцця Рэспублікі Беларусь Барыс Ігаравіч Звозскаў Барыс Рагуля Барысаўскае паўстанне Барысаўскі галодны бунт (1932) Барысаўскі галодны бунт (1933) Батальён імя Кастуся Каліноўскага Батальён Тэрор Бахмут Баявая ўскалось (часопіс) БГМ Белавія Белаграпрамбанк БелаПАН Беларусафобія Беларусбанк Беларускае оптыка-механічнае аб’яднанне Беларускае Радыё Рацыя Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа Беларускае тэлеграфнае агенцтва Беларуска-латвійскі міграцыйны крызіс (2021) Беларуская асацыяцыя журналістаў Беларуская АЭС Беларуская батальённа-тактычная група ў Казахстане Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны Беларуская дэмакратычная апазіцыя Беларуская калійная кампанія Беларуская незалежніцкая партыя Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы свет» Беларуская партыя «Зялёныя» Беларуская партыя жанчын «Надзея» Беларуская партыя працоўных Беларуская Рада Культуры Беларуская рэвалюцыйная партыя (1950-я) Беларуская салідарнасць Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада) Беларуская служба Радыё «Свабода» Беларуская суполка RAZAM Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005) Беларуская цэнтральная рада Беларуская чыгунка Беларускі аўтамабільны завод Беларускі Гаюн Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт Беларускі добраахвотніцкі корпус Беларускі інстытут публічнай гісторыі Беларускі кангрэс дэмакратычных прафсаюзаў Беларускі металургічны завод Беларускі народны банк Беларускі народны фронт «Адраджэньне» Беларускі нацыяналізм Беларускі незалежніцкі блок Беларускі Незалежны прафсаюз Беларускі партызан Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў (1944—1957) Беларускі полк «Пагоня» Беларускі прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці Беларускі ПЭН Беларускі ПЭН-цэнтр Беларускі расследавальніцкі цэнтр Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі Беларускі саюз журналістаў Беларускі фонд спартыўнай салідарнасці Беларускі Хельсінкскі камітэт Беларускія буржуазныя нацыяналісты Беларуснафта Беларусы ў Адэлаідзе Беларусы ў Брысбене Беларусы ў Каўнасе Беларусы ў Кіеве Беларусы ў Кракаве Беларусы ў Львове Беларусы ў Мельбурне Беларусы ў Нью-Ёрку Беларусы ў Перце Беларусы ў Сіднеі Беларусы Украіны Беларусь Беларусь 1 Беларусь 24 Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну Беларусь галаўнога мозгу Беларусь головного мозга Беларусь за МКАДам Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны Беларусь мае быць беларускай Беларусь перадусім! Беларуськалій Бела-сіне-белы сцяг Бела-чырвона-белы сцяг Белаэранавігацыя Белая воля Белая Русь (партыя) Белгазпрамбанк Белінвестбанк Белкамунмаш Беллегпрам Беллеспаперапрам Белнафтахім Белорусский партизан Белорусы и рынок (1990) Белсат Белспецзнештэхніка Белы легіён Белшына Беспілотныя верталёты (канструктарскае бюро) Бісексуальнасць Бітва за Кіеў (2022) Бондарава Браслаўска-Дзісенскае паўстанне Брестская газета Брестский курьер Будзьма беларусамі! Бульбамуві Буча Бучанская разня Брэсцкае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Вадзім Дзмітрыевіч Іпатаў Вадзім Іванавіч Сіняўскі Вадзім Кабанчук Вадзім Леанідавіч Лакіза Вадзім Уладзіміравіч Саранчукоў Вадзім Францавіч Гігін Вадзім Юр’евіч Зайцаў Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Венесуэлы Ваенная палітыка Беларусі Ваенныя спецыялісты Беларусі Вайна на ўсходзе Украіны Валер Віктаравіч Руселік Валерый Васільевіч Герасімаў Валерый Вільямавіч Цапкала Валерый Іванавіч Грамада Валерый Іосіфавіч Варанецкі Валерый Кавалеўскі Валерый Мікалаевіч Іваноў Валерый Паўлавіч Вакульчык Валерый Станіслававіч Леванеўскі Валерый Сцяпанавіч Сахашчык Валерый Уладзіміравіч Гайдукевіч Валерыя Барысаўна Касцюгова Валерыя Кустава Валнаваха ВАЛЬКІРЫЯ Валянцін Алегавіч Сукала Валянцін Валянцінавіч Байко Валянцін Стэфановіч Валянціна Аляксандраўна Гарцуева Валянціна Ігараўна Зелянкевіч Васіль Мікалаевіч Герасімаў Васіль Парфянкоў Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі Васіль Сяргеевіч Ярмоленка Васіль Шаўчэнка Ваўчанск (Харкаўская вобласць) Вейшнорыя Веніямін (Тупека) Вера Аляксандраўна Палякова-Макей Вераніка Анатолеўна Чаркасава Вераніка Валер’еўна Цапкала Верым, можам, пераможам! Вечерний Бобруйск Вечерний Могилёв Витебский Курьер Відэазварот беларускіх навукоўцаў Візіт Аляксандра Лукашэнкі ў Зімбабвэ (2023) Віктар Алегавіч Катоўскі Віктар Аляксандравіч Лукашэнка Віктар Аляксандравіч Ляхар Віктар Барнафавіч Зураеў Віктар Генадзевіч Хрэнін Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка Віктар Іосіфавіч Ганчар Віктар Леанідавіч Акцістаў Віктар Міхайлавіч Каранкевіч Віктар Міхайлавіч Пракапеня Віктар Рыгоравіч Галаванаў Віктар Уладзіміравіч Гулевіч Віктар Уладзіміравіч Чараўко Віктар Уладзіміравіч Шэйман Віктар Уладзіміравіч Якубаў Віктар Францавіч Пранюк Вікторыя Віктараўна Міронцава Вікторыя Іванаўна Гранкоўская Вінцук Вячорка Вінцэнт Гадлеўскі Вістан Віталь Аляксеевіч Цыганкоў Віталія Анатольеўна Бандарэнка Віталь Анатольевіч Рымашэўскі Віталь Валянцінавіч Шкляраў Віталь Васілевіч Шышоў Віталь Віктаравіч Ціліжэнка Вітольд Міхайлавіч Ашурак Вольга Аляксандраўна Кавалькова Вольга Аляксандраўна Класкоўская Вольга Аляксандраўна Шпілеўская Вольга Вялічка Вольга Генадзеўна Сітнік Вольга Генадзьеўна Сяргеева Вольга Іванаўна Чупрыс Вольга Калацкая Вольга Мікалаеўна Чамаданава Вольга Славаміраўна Бондарава Вольга Уладзіміраўна Зазулінская Вольга Хіжынкова Вольга Чайчыц Вольга Яўгенаўна Карач Вольнае Глыбокае Вольнае слова Вольны хор Выбары ў Каардынацыйную раду (2024) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2018) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2024) Выбух на Крымскім мосце Выбух у Мінску (2008) Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024) Выпадак з пацаном Высакапілля Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 Вязень сумлення Вячаслаў Антонавіч Анушкевіч Вячаслаў Віктаравіч Любавіцкі Вячаслаў Сіўчык Гавары праўду Галадаморы (Украіна) Галерэя Ў Галіна Іванаўна Захаркіна Галіна Радзівонаўна Лукашэнка Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй Галоўнае ўпраўленне ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама Ганна Канапацкая Ганна Віктараўна Красуліна Ганна Міхайлаўна Эйсмант Ганна Севярынец Ганцавіцкі час Гарызонт (прадпрыемства) Гастомэль Гаўрыіла (Глухава) Генадзь Андрэевіч Богдан Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Браніслававіч Давыдзька Генадзь Валер’евіч Шутаў Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка Генадзь Мікалаевіч Мажэйка Генадзь Міхайлавіч Салавей Генадзь Пятровіч Драздоў Генадзь Уладзіміравіч Мушперт Генадзь Фёдаравіч Фядыніч Генацыд украінцаў Генацыд беларускага народа Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь Геніюш Гібель Аляксандра Коржыча Гісторыя Беларусі (мультфільм) Гісторыя пад знакам Пагоні Гомасексуальнасць Гомельскі хімічны завод Гомсельмаш Горад-герой Украіны Гродна Азот Гроза (Харкаўская вобласць) Група беларускіх ваенных спецыялістаў у Венесуэле Група Вагнера Група Ханжанкова Група Шанько ГУБАЗіК Гульня без правілаў Гульня без правілаў — 2 Гутарка старога дзеда Гутэнберг (выдавецтва) Данат Яцкевіч Данецкая Народная Рэспубліка Даніла Андрэевіч Ганчароў Даніла Віктаравіч Бандарук Дар’я Дзмітрыеўна Чульцова Дарога (фільм) Дарога на Курапаты Дзедзіч (грамадскае аб’яднанне) Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Афрыцы Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Лівіі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Сірыі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у ЦАР Дзень Волі Дзень Волі (фільм) Дзень вызвалення Беларусі ад белапалякаў Дзень народнага адзінства (Беларусь) Дзень палітвязняў Беларусі Дзеячы навукі і культуры Беларусі, рэпрэсаваныя пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Дзікае паляванне (фільм) Дзікае паляванне 2 Дзмітрый Аляксандравіч Жук Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка Дзмітрый Аляксандравіч Пантус Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў Дзмітрый Валер’евіч Паўлічэнка Дзмітрый Валер’евіч Уткін Дзмітрый Васільевіч Равуцкі Дзмітрый Віктаравіч Пятруша Дзмітрый Віктаравіч Шакута Дзмітрый Віталевіч Лаеўскі Дзмітрый Іосіфавіч Падрэз Дзмітрый Леанідавіч Піневіч Дзмітрый Мікалаевіч Крутой Дзмітрый Міхайлавіч Карзюк Дзмітрый Уладзіміравіч Балаба Дзмітрый Уладзіміравіч Кубараў Дзмітрый Уладзіміравіч Кучук Дзмітрый Эдуардавіч Крук Дзмітрый Юльевіч Строцаў Дзмітрый Юр’евіч Баскаў Дзмітрый Юр’евіч Гара Дзмітрый Юр’евіч Кавалёнак Дзмітрый Юр’евіч Каракін Дзмітрый Яўгенавіч Шаўцоў Дзяніс Анатолевіч Мельянцоў Дзяніс Іосіфавіч Урбановіч Дзяніс Прохараў Дзяніс Уладзіміравіч Дук Дзяніс Уладзіміравіч Пушылін Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка‎ Дзяніс Урад Дзяніс Шарамецьеў Дзяніс Яўгенавіч Івашын Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне парашковай металургіі Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пераварот у Беларусі (1996) Добраахвотная дружына (Беларусь) Добрага вечара, мы з Украіны Дысплей (канструктарскае бюро) Дэвід Роджэр Марплз Дэкрэт аб абароне суверэнітэту і канстытуцыйнага ладу Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства Ева (карціна) Ева Вежнавец Еўраопт Еўрапейскае радыё для Беларусі Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт Жанна Барысаўна Шкурдзюк Жыве Беларусь! Жыльвінас Світоюс Жытомір Жытомірская вобласць Жыццё-маліна За Свабоду (рух) Завод дакладнай электрамеханікі Задзіночанне беларускіх студэнтаў Закон аб ленд-лізе ў абарону дэмакратыі ва Украіне ад 2022 года Запарожская АЭС Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту Зварот літоўскіх грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня» Зварот супраць рэпрэсій Звычайны прэзідэнт Звычайны ранак Звязда (газета) Змагары (палітычнае клішэ) Зміцер Алегавіч Казлоў Зміцер Аляксандравіч Паліенка Зміцер Апанасовіч Зміцер Дашкевіч Зміцер Колас Зміцер Чайкоўскі Знішчэнне крэйсера «Масква» Зоя Валянцінаўна Белахвосцік Зубр (маладзёжны рух) Зянон Пазняк Зянон Станіслававіч Пазняк Іван Аляксандравіч Андрушойць Іван Віктаравіч Канявега Іван Генадзевіч Марчук Іван Данілавіч Наскевіч Іван Іванавіч Галаваты Іван Іванавіч Крупко Іван Іванавіч Ціцянкоў Іван Міхайлавіч Эйсмант Іван Станіслававіч Тэртэль Іван Уладзіміравіч Кубракоў Іван Яўгенавіч Краўцоў Івонка Сурвіла Ігар Аляксандравіч Бортнік Ігар Аляксандравіч Леднік Ігар Аляксандравіч Лосік Ігар Аляксандравіч Ляшчэня Ігар Аляксандравіч Марзалюк Ігар Аляксеевіч Ярмолаў Ігар Анатолевіч Маршалаў Ігар Анатольевіч Плышэўскі Ігар Васільевіч Карпенка Ігар Васільевіч Ляшэнка Ігар Віктаравіч Петрышэнка Ігар Вячаслававіч Любавіцкі Ігар Вячаслававіч Мельнікаў Ігар Генадзевіч Ласіцкі Ігар Іванавіч Бузоўскі Ігар Ніканавіч Кузняцоў Ігар Паўлавіч Бурмістраў Ігар Пятровіч Барысаў Ігар Пятровіч Логвінаў Ігар Пятровіч Сергеенка Ігар Пятровіч Тур Ігар Раманавіч Банцар Ігар Уладзіміравіч Аліневіч Ігар Уладзіміравіч Луцкі Ігнат Арцёмавіч Місурагін Ідэалагічная работа ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь Ідэалогія беларускай дзяржавы Ізалятар часовага ўтрымання Ізюм Ізюмскія брацкія магілы Ілья Васілевіч Салей Ілья Сільчукоў Ілья Хрэнаў Ілья Ясінскі Інструкцыя па транслітарацыі Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі Інстытут парашковай металургіі НАН Беларусі Інтэграл (кампанія) Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Інтэрнэт у Беларусі Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978 Ірпінская дэкларацыя Ірпінь Ірына Алегаўна Леўшына Ірына Аляксандраўна Цэлікавец Ірына Барысаўна Акуловіч Ірына Сцяпанаўна Абельская Ірына Уладзіміраўна Дрыга Ірына Уладзіміраўна Шчасная Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» Каардынацыйная рада (Беларусь) Каардынацыйная рада 3-га склікання Калі кветкі не маўчаць Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь Камуністычная партыя Беларусі Кансерватыўна-Хрысціянская партыя — БНФ Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў Канстанцін Генадзевіч Моластаў Канстанцін Канстанцінавіч Шульган Канстанцін Фёдаравіч Бычак Канстытуцыйная камісія (2021) Канфлікт вакол літвінізму ў Літве Карагодная справа Кастусь Каліноўскі Касцёл Святога Сымона і Святой Алены Кася Вітальеўна Будзько Катаванні ў Беларусі Катастрофа Іл-76 у Белгародскай вобласці Катэгорыя:Рэпрэсаваныя беларускія вікіпедысты Каханую не аддаюць! Кахоўскае вадасховішча Кахоўская ГЭС Кацярына Анатольеўна Барысевіч Кацярына Андрэева (беларуская журналістка) Кацярына Андрэеўна Сныціна Кацярына Сяргееўна Дунцова Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава Керч Кібератака на дзяржаўныя сайты Украіны (2022) Кіберпартызаны Кіеў Кім Андрэевіч Самусенка Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Кірыл (Патрыярх Маскоўскі) Кірыл Яўгенавіч Коктыш Клёк Штучны Колеры нацыі КП у Беларусі Край (арганізацыя) Крушэнне Embraer Legacy пад Кужэнкіна Крыж Заслугі БКА Крымскі мост Крымскі рэйд ГУР МА Украіны 2023 Крысціна Дробыш Крысціна Сяргееўна Ціманоўская Крыўя (цэнтр этнакасмалогіі) Ксенія Алегаўна Луцкіна Ксенія Сырамалот Культурны цэнтр «Корпус» Купала (фільм) Купалаўцы Курская вобласць Лабатамія (фільм) Лагон Лакафарба Ларыса Геніюш Ларыса Фёдараўна Шчыракова Лаўжы ЛГБТ Леанід Іванавіч Пасечнік Леанід Канстанцінавіч Заяц Леанід Леанідавіч Судаленка Легіён «Свабода Расіі» Лера Яскевіч Лесбіянства Леў Яўстаф’евіч Крыштаповіч Ліберальна-дэмакратычная партыя (Беларусь) Лідзія Міхайлаўна Ярмошына Лізавета Сяргеяўна Пракопчык Лілія Рыгораўна Козырава Лілія Уладзіміраўна Уласава Ліцвінства Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта Логвінаў (выдавецтва) Луганская Народная Рэспубліка Любанскія музыкі (гурт) Людміла Леанідаўна Гладкая Лявон Пятровіч Баршчэўскі Магілёўскі металургічны завод Магутны Божа Маёнтак Падароск Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод Максім Аляксандравіч Знак Максім Баграцоў Максім Барысавіч Шундалаў Максім Лепушэнка Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў Максім Юр’евіч Недасекаў Маладая Беларусь (рух) Малады Фронт Маладыя сацыял-дэмакраты — Маладая Грамада Маладыя Хрысціянскія Дэмакраты Маланка Медыя Маналіт (прадпрыемства) Марат Сяргеевіч Маркаў Маргарыта Аляксандраўна Ляўчук Маргарыта Паўлаўна Ворыхава Марк Аляксандравіч Антонаў Марк Ізрайлевіч Бернштэйн Мартыралог Беларусі Марфа Рабкова Марш за свабоду Марына Васілеўна Золатава Марына Вітальеўна Васілеўская Марына Мікалаеўна Шаптурэнка Марына Уладзіміраўна Аўсяннікава Марыупаль Марыя Аляксандраўна Калеснікава Марыя Каленік Марыяна Акіндзінаўна Шчоткіна Масавае забойства на ваенным палігоне ў Белгародскай вобласці Масква (ракетны крэйсер) Мачулішчы (аэрадром) Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне» Медаль «Гонар і Годнасць» Медаль «За плённую працу на карысць Беларусі» Медаль да 40-х угодкаў Другога Усебеларускага кангрэсу Медаль да 60-й гадавіны абвяшчэння незалежнасці БНР Медаль да стагоддзя БНР Медаль да тысячагоддзя Беларусі Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР) Медаль Няскораных (Ларысы Геніюш) Медаль ордэна Пагоні Медаль Партызана Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі) Мерыем Рашыдаўна Герасіменка Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021) Міграцыйны крызіс у Літве (2021) Міжнародна-прававы статус ДНР і ЛНР Міжнародны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Міжнародныя санкцыі супраць Беларусі Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць) Мікалай Алегавіч Брэдзелеў Мікалай Аляксандравіч Дзядок Мікалай Аляксандравіч Лукашэнка Мікалай Аўтуховіч Мікалай Брэдзелеў ‎ Мікалай Віктаравіч Статкевіч Мікалай Георгіевіч Казлоў Мікалай Іванавіч Гусеў Мікалай Іванавіч Лазавік Мікалай Іванавіч Чаргінец Мікалай Ігаравіч Сасеў Мікалай Леанідавіч Страха Мікалай Мікалаевіч Варабей Мікалай Мікалаевіч Карпянкоў Мікалай Мікалаевіч Шарснёў Мікалай Мікалаевіч Халезін Мікалай Мінкевіч Мікалай Міхайлавіч Рагашчук Мікіта Валер’евіч Мешчаракоў Мікіта Мелказёраў Мікіта Найдзёнаў Мікіта Паўлавіч Афанасьеў Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў Мікіта Уладзіміравіч Салавей Мікола Ільін Мікола Папека Мікола Пачкаеў Міліцыя Рэспублікі Беларусь Мінатор-Сэрвіс Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь Міністэрства абароны Украіны Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Мінск (гасцініца) Мінскае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Мінская праўда Мінскі аўтамабільны завод Мінскі завод колавых цягачоў Мінскі завод шасцерняў Мінскі НДІ радыёматэрыялаў Мінскі падшыпнікавы завод Мінскі станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава Мінскі трактарны завод Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова Міхаіл Вячаслававіч Грыб Міхаіл Іванавіч Пастухоў Міхаіл Міхайлавіч Жызнеўскі Міхаіл Рыгоравіч Баразна Міхаіл Сафарбекавіч Гуцарыеў Міхаіл Сяргеевіч Орда Міхаіл Уладзіміравіч Фішман Міхал Апанасавіч Вітушка Міхась Шэка Мія Сяргееўна Міткевіч Мова (раман) Мова нанова Моладзевы блок Моладзь БНФ МТБанк Муры (альбом) Мэлітопаль Мяцеж ПВК «Вагнер» Навукова-даследчы інстытут электронных вылічальных машын Надзвычайнае становішча ў Польшчы (2021) Надзея Андрэеўна Ермакова Надзея Мікалаеўна Каткавец Надзея Робертаўна Калач Налёт на Навагрудак Напад на цягнік каля станцыі Слаўнае Народнае антыкрызіснае ўпраўленне Народная Воля Народная Воля (газета) Народныя амбасады Беларусі Наста Дашкевіч (Палажанка) Настоящее Время Наступ (фракцыя) Наталля Алегаўна Дуліна Наталля Аляксандраўна Карповіч Наталля Андрэеўна Каляда Наталля Іванаўна Качанава Наталля Мікалаеўна Эйсмант Наталля Рыгораўна Абрашына-Жадаева Наталля Сцяпанаўна Васілевіч Наталля Уладзіміраўна Карнеева Наталля Уладзіміраўна Пяткевіч Наталля Хершэ Нафтан (прадпрыемства) Нацыянал-бальшавісцкая партыя Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь Нацыянальны аэрапорт Мінск Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі Наша Ніва (1991) Не бойся! Негвалтоўнае супраціўленне Нёман (тытунёвая фабрыка) Нікан Мікуліч Ніна Багінская Нобелеўскія лаўрэаты з Беларусі Новачаркаск (карабель) Новая Беларусь (грамадская платформа) Новости Бобруйска Новы Час (газета) НТБ-Беларусь Нямецка-беларускае таварыства ОптiКурс Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!» Ордэн Зялезнага Рыцара Ордэн Пагоні Ордэр на арышт Уладзіміра Пуціна Офіс Святланы Ціханоўскай Офіс Ціханоўскай Павел (Панамароў) Павел Аляксандравіч Пернікаў Павел Антонавіч Шурмей Павел Белавус Павел Генадзевіч Усаў Павел Іванавіч Мажэйка Павел Ізотавіч Якубовіч Павел Латушка Павел Мікалаевіч Белавус Павел Мікалаевіч Лёгкі Павел Мікалаевіч Муравейка Павел Мікалаевіч Спірын Павел Русланавіч Мазько Павел Рыгоравіч Шарамет Павел Севярынец Павел Суслаў Павел Тапузідзіс Павел Уладзіміравіч Ларчык Павел Усаў Павел Усеваладавіч Церашковіч Павел Юр’евіч Вінаградаў Пагоня Пагоня (атрад) Пагоня (гімн) Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (2021) Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021) Пад шэрым небам Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік Палессе (прадпрыемства) Паліна Сяргееўна Шарэнда-Панасюк Паліна Шарэнда-Панасюк Палітычныя зняволеныя Палітычныя партыі Беларусі Палітычныя рэпрэсіі Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года) Палітычныя рэпрэсіі ў Жлобіне пасля выбараў 2020 года Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Папасна Паперы Пандоры Папраўчая калонія № 22 Папраўчая калонія № 17 (Шклоў) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2000) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024) Партал:Беларусь/Праўладны ліст спартсменаў Партызанскі атрад атамана Ангела Партызанскі атрад атамана Піўня Партызанскі атрад атамана Чорта Партыя БНФ Парытэтбанк Паўночнае ззянне Паўночны Воўк (гурт) Пахне чабор (лозунг) Паходня (таварыства) Пашпарт «Новай Беларусі» Пашпарт Нансена Андрэй Юр’евіч Паўлючэнка ПВК «Вагнер» Пеленг (кампанія) Пераклад Новага Запавету Фёдара Клімчука Перамовы паміж Украінай і Расіяй (2022) Перастрэлка ў Мінску 28 верасня 2021 года Пётр Аляксандравіч Пархомчык Пётр Аляксеевіч Кірычэнка Пётр Пятровіч Марчанка Пётр Пятровіч Міклашэвіч Пётр Рудкоўскі Пётр Янавіч Рудкоўскі Пінская справа Пішчалаўскі замак Планета (гасцініца, Мінск) Плошча (фільм) Плошча-2006 Плошча 2010 Плошча Перамен Плынуць вятры Плюшавы дэсант Полацк-Шкловалакно Полк Каліноўскага Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну Права на волю Праваабаронцы за свабодныя выбары Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі Праваабарончы цэнтр «Вясна» Праваабарончыя праблемы, звязаныя з падаўленнем беларускіх пратэстаў 2020 года Прававая ініцыятыва (Беларусь) Правы альянс Правы ЛГБТ у Беларусі Правы рэванш Правы сектар Правы чалавека ў Беларусі Прапаганда ў Беларусі Прапойскае паўстанне Пратэсты супраць будаўніцтва акумулятарнага завода пад Брэстам Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй Пратэсты ў Беларусі (2017) Пратэсты ў Беларусі (2011) Пратэсты ў Беларусі (2020—2021) Пратэсты ў Мінску 19—25 сакавіка 2006 года Пріорбанк Прохараў Прывід Кіева Прымусовая дэпартацыя з Беларусі Прымусовыя пакаянныя відэа ў Беларусі Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу Прэзідэнт Беларусі Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2025) Пуцін хуйло! Пуцінізм Рада Беларускай Народнай Рэспублікі Разам (партыя) Разбуры турмы муры Ракетны абстрэл Дэлятына Ракетны абстрэл Украіны 14 студзеня 2023 года Ракетны абстрэл Украіны 8 ліпеня 2024 года Ракетны ўдар па авіябазе Мілерава (2022) Ракетны ўдар па Крывым Рогу 4 красавіка 2025 года Ракетны ўдар па тэрыторыі Польшчы (2022) Раман Аляксандравіч Галоўчанка Раман Аркадзьевіч Забела Раман Бандарэнка Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч Раман Ігаравіч Бандарэнка Раман Мікалаевіч Гаеў Раман Падаляка Раман Уладзіміравіч Падаляка Рамзан Ахматавіч Кадыраў Раніца з Белсатам Расійска-ўкраінская вайна Расійска-ўкраінская кібервайна Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022) Расійская акупацыя Данецкай вобласці Расійская акупацыя Жытомірскай вобласці Расійская акупацыя Запарожскай вобласці Расійская акупацыя Кіеўскай вобласці Расійская акупацыя Крыма Расійская акупацыя Мікалаеўскай вобласці Расійская акупацыя Харкаўскай вобласці Расійская акупацыя Херсонскай вобласці Расія Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі Расціслаў Алегавіч Стэфановіч Расціслаў Уладзіміравіч Шавель Рашызм Роза Маратаўна Турарбекава РубіСтар Ружанскія могілкі (Слонім) Руквуд (могілкі) Русіфікацыя Беларусі Руслан Уладзіміравіч Акостка Руслан Яўгенавіч Равяка Русский военный корабль, иди на хуй Рух (часопіс) Рыгор Аляксеевіч Васілевіч Рыгор Андрэевіч Кастусёў Рыгор Астапеня Рыгор Юр’евіч Азаронак Рэвалюцыйнае дзеянне Рэгіна Мікалаеўна Саркісава Рэгіянальная газета Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі Рэжым Лукашэнкі Рэйкавая вайна ў Беларусі падчас расійска-ўкраінскай вайны Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпэдыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі Рэферэндум у Беларусі (1995) Рэферэндум у Беларусі (2022) Сабакі Эўропы (раман) Сабачку! Салідарнасць (газета) Санцзян-Волат САХР (Беларусь) Саша 3 % Саша 3% Саша Філіпенка Саюз актыўнай барацьбы Саюз беларускай моладзі Саюз беларускіх пісьменнікаў Саюз палякаў на Беларусі Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005) Саюз супольнай справы СБ. Беларусь сегодня Сбер Банк (Беларусь) Свабода слова ў Беларусі Свабоднае аб’яднанне спартсменаў Беларусі Свабодны прафсаюз Беларускі Свабодны прафсаюз металістаў Сведкі Іеговы Сведкі Іеговы ў Расіі Светлагорскхімвалакно Свядомыя (палітычнае клішэ) Свята-Елісавецінскі манастыр (Мінск) Святлана Аляксандраўна Алексіевіч Святлана Анатольеўна Любецкая Святлана Георгіеўна Ціханоўская Святлана Калінкіна Святлана Міхайлаўна Кудзеліч Святлана Пятроўна Кацуба Святлана Уладзіміраўна Анікей Севастопаль Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь) Сілы тэрытарыяльнай абароны Узброеных сіл Украіны Скандал вакол вечарынкі Насці Іўлеевай Слава Камісаранка Славамір Адамовіч Славянскі Базар у Віцебску Следчы ізалятар КДБ Беларусі Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь Слонімскі край Смяротная кара ў Беларусі Сонца Перамогі Соф’я Андрэеўна Сапега Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну Спіс беларусаў, якія загінулі падчас расійска-ўкраінскай вайны Спіс войнаў Беларусі Спіс дэлегатаў Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання Спіс загінулых падчас пратэстаў у Беларусі (2020—2021) Спіс знішчаных або пашкоджаных устаноў адукацыі падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс знішчаных могілак і мемарыялаў жаўнераў Арміі Краёвай у Беларусі Спіс культавых пабудоў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс людзей, арыштаваных за рэдагаванне Вікіпедыі Спіс музеяў, разбураных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс палітвязняў Беларусі (2020—2021) Спіс расійскіх генералаў, якія загінулі падчас уварвання ва Украіну Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб Спіс тэатральна-відовішчных устаноў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Справа «0 праміле» Справа «Армія з народам» Справа «Беларускага Гаюна» Справа TUT.BY Справа аб змове з мэтай захопу ўлады ў Беларусі (2021) Справа аб спробе перавароту ў Беларусі (2021) Справа аналітыкаў Ціханоўскай Справа Аўтуховіча Справа журналістаў Белсата Справа Марыі Калеснікавай і Максіма Знака Справа менеджараў Белгазпрамбанка Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ Справа ўрачоў (Беларусь) Справа Ціманоўскай Справа Ціханоўскага і іншых Справы па абвінавачванню ў тэрарызме ў Беларусі ў 2020—2021 гадах Станіслаў Васілевіч Зась Станіслаў Яўгенавіч Данілюк СтанкаГомель СтатусБанк СТБ Стоп таракан! Страх у краіне спакою Страявы вайсковы статут Сустрэча Дональда Трампа і Уладзіміра Зяленскага (2025) Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме (2025) Сустрэча ў Рамштайне Схема БЧБ Сцягі раёнаў Сцяпан Аляксандравіч Пуціла Сцяпан Георгіевіч Папоў Сцяпан Мікалаевіч Сухарэнка Сцяпан Сяргеевіч Латыпаў Сямён Уладзіміравіч Пегаў Сяргей Алегавіч Дарафееў Сяргей Аляксандравіч Бяспалаў Сяргей Аляксандравіч Гусачэнка Сяргей Аляксандравіч Падсасонны Сяргей Аляксандравіч Сыранкоў Сяргей Аляксеевіч Каліноўскі Сяргей Будкін Сяргей Бульба Сяргей Валер’евіч Аксёнаў Сяргей Валер’евіч Волкаў Сяргей Васілевіч Бесараб Сяргей Васілевіч Гайдукевіч Сяргей Васілевіч Казека Сяргей Вячаслававіч Чалы Сяргей Дылеўскі Сяргей Іванавіч Дубавец Сяргей Іосіфавіч Навумчык Сяргей Кужугетавіч Шайгу Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі Сяргей Мікалаевіч Хаменка Сяргей Міхайлавіч Сівец Сяргей Міхайлавіч Усцінаў Сяргей Паўлавіч Абламейка Сяргей Пятровіч Рубніковіч Сяргей Сямёнавіч Цяцерын Сяргей Сяргеевіч Альшэўскі Сяргей Сяргеевіч Спарыш Сяргей Уладзіміравіч Гунь Сяргей Уладзіміравіч Курыленка Сяргей Уладзіміравіч Марцэлеў Сяргей Уладзіміравіч Суравікін Сяргей Фёдаравіч Алейнік Сяргей Якаўлевіч Аземша Сяргей Яўгенавіч Глазырын Тадэвуш Валянцінавіч Варановіч Тадэвуш Кандрусевіч ТАЕ Авія Такмак (Украіна) Тактычная група «Беларусь» Тамара Міхайлаўна Алпеева Тарас Тарналіцкі Таццяна Валер’еўна Вадалажская Таццяна Валер’еўна Шчытцова Таццяна Васільеўна Канеўская Тацяна Каравенкава Таццяна Ласіца Таццяна Мікалаеўна Караткевіч Таццяна Сямёнаўна Бойка Таццяна Уладзіміраўна Звярко Ток (ток-шоу) Томаш Шміт Трансгендарнасць Трыбуна (вэб-партал) У гушчарах Уварванне Расіі ва Украіну (2022) Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022) Удзельнік:Tomasz Bladyniec Удзельнік:Tomasz Bladyniec/Brudnopis Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі Узброеныя сілы Украіны Украінская акупацыя Курскай вобласці Уладзімір Аляксандравіч Базанаў Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі Уладзімір Аляксандравіч Калач Уладзімір Аляксандравіч Лобач Уладзімір Аляксеевіч Дудараў Уладзімір Андрэевіч Дворнік Уладзімір Аркадзьевіч Астапенка Уладзімір Барысавіч Пярцоў Уладзімір Васілевіч Русакевіч Уладзімір Віктаравіч Барадач Уладзімір Віктаравіч Калач Уладзімір Дзям’янавіч Ягораў Уладзімір Іванавіч Качаткоў Уладзімір Іванавіч Хільмановіч Уладзімір Ірдарат Уладзімір Мікалаевіч Канаплёў Уладзімір Мікалаевіч Лабковіч Уладзімір Міхайлавіч Падгол Уладзімір Някляеў Уладзімір Паўлавіч Андрэйчанка Уладзімір Паўлавіч Пефціеў Уладзімір Рубінчык Уладзімір Сідлярэвіч Уладзімір Сцяпанавіч Каранік Уладзімір Сяргеевіч Паўлоўскі Уладзімір Уладзіміравіч Гарох Уладзімір Уладзіміравіч Макей Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін Уладзімір Юр’евіч Каракін Уладзімір Якаўлевіч Цэслер Уладзіслаў Валер’евіч Ноздрын Уладзіслаў Віктаравіч Макавецкі Уладзіслаў Уладзіміравіч Кавалёў Унія (хор) Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Урок беларускай мовы Усебеларускі народны сход Усевалад Вячаслававіч Янчэўскі Усевалад Родзевіч Установы Беларусі, закрытыя за падтрымку пратэстнага руху Федэральная служба войскаў нацыянальнай гвардыі Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі Фонд салідарнасці BYSOL Франак Вячорка Х-22 Хазалбек Бахцібекавіч Атабекаў Харкаў Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022) Хартыя’97 Харчовы крызіс у Беларусі (2025) Херсон Херсонская вобласць Хрысціянская візія Цэзар Кунікаў (карабель) Цэль (Асіповіцкі раён) Цэнтр новых ідэй Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Чайлдфры Чарговы дзень пад акупацыяй Чарнабаіўка (Білазэрскі раён) Чарнігаў Чарнобыльскі шлях Часам не да законаў Часіў Яр Чорны кот (арганізацыя) Чорны спіс Еўрасаюза Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021 Чэслаў Сэнюх Шаблон:Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Шаблон:Баявыя дзеянні расійскага ўварвання ва Украіну Шаблон:Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні Шаблон:Беларусь і расійска-ўкраінская вайна Шаблон:Ваенныя злачынствы падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Гарады-героі Украіны Шаблон:Зніклыя беларусы Шаблон:Кацярына Ваданосава Шаблон:Лукашэнка Шаблон:Палітычны крызіс у Беларусі Шаблон:Пратэсты ў Беларусі Шаблон:Старшыні БСДП Шаблон:Страты падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Уварванне Расіі ва Украіну Шаблон:Узнагароды БНР Шляхціч (гурт) Штаб БКА Што Расія павінна зрабіць з Украінай Што трэба ведаць кажнаму беларусу Шчакатоўскі лес Шыпшына (літаратурнае аб'яднанне) Эдуард Аляксандравіч Пальчыс Эдуард Анатолевіч Лобаў Эдуард Віктаравіч Бабарыка Экалагічныя наступствы расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі Экстрэмісцкае фарміраванне Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Энэргадар Это Минск, детка Это Минск, детка! Юлія Анатолеўна Арцюх Юлія Анатольеўна Марчанка (Юніцкая) Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская Юлія Вітальеўна Слуцкая Юлія Міцкевіч Юнацкі спеўнік Юрась Зянковіч Юрка Геніюш Юрый Аляксандравіч Дракахруст Юрый Аляксандравіч Чыж Юрый Васілевіч Казіятка Юрый Віктаравіч Назараў Юрый Віктаравіч Хадыка Юрый Вітольдавіч Шулейка Юрый Генадзьевіч Назаранка Юрый Захаранка Юрый Іванавіч Губарэвіч Юрый Іосіфавіч Хашчавацкі Юрый Леанідавіч Сівакоў Юрый Мікалаевіч Падабед Юрый Міхайлавіч Селівёрстаў Юрый Уладзіміравіч Азаронак Юрый Уладзіміравіч Юрчанка Юрый Хаджымуратавіч Караеў Ябацька Ябацькі Ягор Аляксандравіч Марціновіч Ягор Віктаравіч Лебядок Ягор Мешчаракоў Язэп Навумавіч Гуцька Язэп Сажыч Якуб Харэўскі Яна Іванаўна Арабейка Янка Геніюш Янка Кудрук Янушкевіч (выдавецтва) Яўген Аляксандравіч Красулін Яўген Васільевіч Пятроў Яўген Віктаравіч Прыгожын Яўген Жыхар Яўген Меркіс Яўген Сяргеевіч Васьковіч Яўген Юр’евіч Афнагель dthpfxyzivk3jratn233xjkcoreawqz 0 708061 5163069 5156670 2026-07-09T00:13:24Z Rfeijor0930932dcn 170904 /* Гісторыя */ 5163069 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта}} '''Сафійскі медыцынскі ўніверсітэт''' ({{lang-bg|Медицински университет в София}}) — [[Балгарыя|балгарская]] дзяржаўная [[вышэйшая навучальная ўстанова]] са статусам [[універсітэт]]а з сядзібай у [[Сафія|Сафіі]]. == Гісторыя == Медыцынскі ўніверсітэт у [[Сафія|Сафіі]], старэйшая ўстанова вышэйшай медыцынскай адукацыі ў [[Балгарыя|Балгарыі]]. Заснаваны ў 1917 годзе царом [[Фердынанд I (цар Балгарыі)|Фердынандам I]] указам пра стварэнне медыцынскага факультэта [[Сафійскі ўніверсітэт|Сафійскага ўніверсітэта]]. У 1950 годзе Прэзідыум Нацыянальнага сходу [[Балгарыя|Балгарыі]] прыняў рашэнне пра аддзяленні медыцынскага факультэта ад Сафійскага ўніверсітэта і пераўтварэнні яго ў самастойную ВНУ. [[File:Medical University of Sofia, Faculty of Medicine, Preclinical Building 2026 IMG 9779.jpg|thumb |left| Faculty of Medicine, Preclinical Building right 2026]] [[File:Medical University of Sofia, Faculty of Medicine, Preclinical Building 2026IMG 9783.jpg|thumb |left|Faculty of Medicine, Preclinical Building left 2026]] == Структура == * Медыцынскі факультэт * Факультэт стаматалогіі * Факультэт фармацыі * Факультэт грамадскага здароўя == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|}} {{Універсітэты Балгарыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Універсітэты Балгарыі]] [[Катэгорыя:Сафія]] n8fp21b2k719t95adh0htqifo8c4mxv 5163184 5163069 2026-07-09T09:11:22Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Rfeijor0930932dcn|Rfeijor0930932dcn]]) і адноўлена версія 5156670, зробленая CommonsDelinker: ВП -- не галерэя, ёсць катэгорыя Вікісховішча 5163184 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта}} '''Сафійскі медыцынскі ўніверсітэт''' ({{lang-bg|Медицински университет в София}}) — [[Балгарыя|балгарская]] дзяржаўная [[вышэйшая навучальная ўстанова]] са статусам [[універсітэт]]а з сядзібай у [[Сафія|Сафіі]]. == Гісторыя == Медыцынскі ўніверсітэт у [[Сафія|Сафіі]], старэйшая ўстанова вышэйшай медыцынскай адукацыі ў [[Балгарыя|Балгарыі]]. Заснаваны ў 1917 годзе царом [[Фердынанд I (цар Балгарыі)|Фердынандам I]] указам пра стварэнне медыцынскага факультэта [[Сафійскі ўніверсітэт|Сафійскага ўніверсітэта]]. У 1950 годзе Прэзідыум Нацыянальнага сходу [[Балгарыя|Балгарыі]] прыняў рашэнне пра аддзяленні медыцынскага факультэта ад Сафійскага ўніверсітэта і пераўтварэнні яго ў самастойную ВНУ. == Структура == * Медыцынскі факультэт * Факультэт стаматалогіі * Факультэт фармацыі * Факультэт грамадскага здароўя == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|}} {{Універсітэты Балгарыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Універсітэты Балгарыі]] [[Катэгорыя:Сафія]] ehq36yohm8tow3kzjf5ba7ozs8samcz 0 718443 5162993 4888739 2026-07-08T15:53:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162993 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Мікалай Іванавіч Батвінкоў''' ({{ДН|15|3|1936}}, в. [[Барысавічы]], [[Клімавіцкі раён]], [[Магілёўская вобласць]] — {{ДС|23|8|2021}}) — [[Беларусь|беларускі]] ўрач-хірург. [[Доктар медыцынскіх навук]] (1977), [[прафесар]] (1979). Член-карэспандэнт [[Беларуская акадэмія медыцынскіх навук|Беларускай акадэміі медыцынскіх навук]]. == Біяграфія == Скончыў [[Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут]] (1960; аспірантура, 1965). Працаваў у Селіванаўскай участковай бальніцы ([[Гродзенскі раён]]; 1960, галоўны ўрач), галоўным ўрачом [[Гродзенскі раён|Гродзенскага раёна]] (1961), Карэліцкай цэнтральнай раённай бальніцы (1962—1968, намеснік галоўнага ўрача, загадчык хірургічнага аддзялення), [[Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце]] (з 1968, [[Лячэбны факультэт ГрДМУ|лячэбны факультэт]], 1-я кафедра хірургічных хвароб, прафесар, у 2011—2015 — загадчык кафедры). Навуковыя інтарэсы: хірургія органаў грудной клеткі і брушной поласці (арганазахоўваючыя аперацыі пры язвавай хваробе страўніка і дванаццаціперснай кішкі, рэканструкцыйная хірургія жоўцевых пратокаў); лапараскапія; метабалічныя парушэнні пры халецыстыце, механічнай жаўтусе; флебалогія (хірургія глыбокіх вен ніжніх канечнасцей). == Узнагароды == Званне «[[Заслужаны ўрач Рэспублікі Беларусь]]» (1997). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|Батвінко́ў Мікалай Іванавіч||348}} * Памяти учителя и наставника, авторитетного ученого и хирурга, многолетнего руководителя хирургической общественности Гродненщины Николая Ивановича Батвинкова / В. П. Василевский, Э. В. Могилевец // Журнал Гродненского государственного медицинского университета. — 2021. — Т. 19, № 5. — С. 569—570.{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.grsmu.by/ru/university/about/pochetnaja_doska/batvinkov/ Батвинков Николай Иванович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220321174105/http://www.grsmu.by/ru/university/about/pochetnaja_doska/batvinkov/ |date=21 сакавіка 2022 }}{{ref-ru}} // Сайт [[ГрДМУ]] * [https://cyberleninka.ru/article/n/nikolay-ivanovich-batvinkov/viewer Николай Иванович Батвинков // Журнал ГрГМУ, 2006, № 1.]{{ref-ru}} * [https://bypatents.com/patents/batvinkov-nikolajj-ivanovich База патентов Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230201131432/https://bypatents.com/patents/batvinkov-nikolajj-ivanovich |date=1 лютага 2023 }}{{ref-ru}} * [https://patentdb.ru/author/1449742 Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента]{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Батвінкоў Мікалай Іванавіч}} [[Катэгорыя:Хірургі СССР]] [[Катэгорыя:Хірургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі СССР]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі]] ahw7ld4ocwuobrlz8n9ed4qphpf2xuz 0 720891 5163073 5085781 2026-07-09T00:29:15Z 5163073 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Мікіта Мелказёраў''' ({{lang-ru|Никита Мелкозёров}}; {{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[журналіст]], [[відэаблог]]ер, найбольш вядомы як аўтар і вядучы ютуб-каналаў «[[Жыццё-маліна]]», прысвечанага інтэрв’ю з грамадскімі і культурнымі дзеячамі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/melkazyorau-pavaga-addanasc-lyubou-u-getym-maya-nacyyanalnaya-ideya|title=Мелказёраў: павага, адданасць, любоў — у гэтым мая нацыянальная ідэя {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2022-12-15|access-date=2025-12-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/mikita-melkazyorau-my-navuchanyya-z-dzyacinstva-shto-yosc-yakasnae-ruskae-nasha-nibyta/|title=Мікіта Мелказёраў: Мы навучаныя з дзяцінства, што ёсць якаснае рускае, а наша — нібыта пародыя на ўсё|website=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=2022-12-30|access-date=2025-12-24}}</ref> і «Загляне сонца», прысвечанага гісторыі Беларусі. == Біяграфія == === Раннія гады. Вучоба === Нарадзіўся ў [[Хабараўск]]у ([[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]). У 1993 годзе, ва ўзросце пяці гадоў, маці адправіла Мікіту ў Мінск да дзядулі і бабулі, а сама вярнулася ў Хабараўск, каб скончыць магістратуру і аформіць развод. Бацька, які ў савецкі час быў лідарам хабараўскага [[камсамол]]а, а пасля заняўся бізнесам, застаўся ў Расіі. Сувязь з ім была канчаткова страчана, калі Мікіту было 11 гадоў<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384078|title=Чым запомніўся Мікіта Мелказёраў — самы папулярны беларускі інтэрв'юер|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20251222220548/https://nashaniva.com/384078|archive-date=2025-12-22|access-date=2025-12-22}}</ref>. Выхаваннем Мікіты займаліся маці і бабуля, Марсельеза Серапіёнаўна, якая працавала загадчыцай дзіцячага садка<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33206672.html|title=«ПіК Свабоды». «Калі цябе Зянон пакусаў». Таямніцы са здымкаў «Жыцьцё-маліна» і парады ад Мелказёрава для расейскамоўных беларусаў|first=Ганна|last=Соўсь|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=2024-11-18|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=267366|title=Самы папулярны ютуб-блогер Беларусі Мікіта Мелказёраў шчыра пра адмову ад алкаголю, знаёмствы ў інтэрнэце і журналістыку|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. Да 10-га класа займаўся футболам у ДзЮСШ. У юнацтве сутыкнуўся з алкагольнай залежнасцю, здолеў пераадолець яе і трымаўся цвярозага ладу жыцця<ref name=":0" />. У 2012 годзе скончыў [[факультэт журналістыкі БДУ]]. === Журналісцкая дзейнасць === Прафесійную кар’еру пачынаў як спартыўны аглядальнік. Працаваў у газеце «[[Всё о футболе]]», пазней стаў журналістам і рэдактарам на інтэрнэт-партале «[[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]]» (by.tribuna.com). Пасля перайшоў у медыяхолдынг [[Onliner.by]], дзе спецыялізаваўся на вялікіх тэкставых інтэрв’ю і рэпартажах. У 2019 годзе пачаў развіваць відэафармат, стаўшы вядоўцам YouTube-праекта «MelkazeRaw», дзе гутарыў пераважна са спартсменамі<ref>{{cite web|lang=ru|url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/sportchchannel/2592778.html|title=Мелкозеров теперь тоже на YouTube. Признайтесь, вы скучали по его интервью|work=[[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]]|access-date=29 верасня 2022|archive-date=3 кастрычніка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191003232522/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/sportchchannel/2592778.html|url-status=dead}}</ref>. === YouTube-канал «Жыццё-маліна» === [[Файл:Блогер Мікіта Мелказёраў бярэ інтэрв'ю для праекта Жыцьцё-маліна.png|thumb|Мікіта запісвае інтэрв’ю для праекта [[Жыццё-маліна]].]] У чэрвені 2020 года запусціў аўтарскі YouTube-канал «[[Жыццё-маліна]]» грамадска-палітычнага і культуралагічнага фармата. Мелказёраў запісваў інтэрв’ю з вядомымі беларусамі, сярод якіх былі палітыкі, дзеячы культуры, літаратары. У 2022 годзе запусціў дадатковы фармат — падкаст «Slodky Stony», прысвечаны абмеркаванню беларускай ідэнтычнасці і бягучых падзей<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/292640|title=Мікіта Мелказёраў запусціў відэа-падкаст па-беларуску з інтрыгоўнай назвай|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. Выйшла пяць выпускаў. У 2023 годзе запусціў аўтарскі праект «Загляне сонца» (@zahlianie_sonca) — гістарычны падкаст, асноўнымі тэмамі якога была гісторыя Беларусі і Расіі, разбор міфаў прапаганды, крытыка гістарычных постацей і падзей. <div style="display:inline-block; padding:0.2em 0.5em; background:#eef; border:1px solid #ccd;">{{Collapse top|Поўны пералік эпізодаў @zahlianie_sonca<ref name="guide">{{Cite web|lang=ru|url=https://steanlab.github.io/stat/|title=Путеводитель по материалам youtube канала @malina_by|first=Siarhei|last=Besarab|website=steanlab.github.io|access-date=2025-12-27}}</ref>}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="4" | <u>Заўвага</u>: тлустым шрыфтам вылучаны эпізоды, якія станам на снежань 2025 года мелі каля 50 000 праглядаў |- !Тэма эпізода !Працягл. !Дата (ггггммдд) !Спасылка |- |'''Маскавіты спачатку праклялі, а потым спалілі беларускі горад. Сумная старонка гісторыі Магілёва''' | align="right" |17:31 | align="right" |20251218 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=N-vEr0nI5NY</nowiki> |- |Хто вінаваты ў даўцы на Нямізе, у якой загінула 53 чалавекі. Галоўныя катастрофы сучаснай Беларусі | align="right" |19:05 | align="right" |20251211 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Iy_nrt4Phx0</nowiki> |- |Як КДБ сачыў за забойцам Кенэдзі ў Мінску, любоў з рускай і Шушкевіч. Лі Харві Освальд | align="right" |26:29 | align="right" |20251204 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=jq5nfRAPxnY</nowiki> |- |Што перашкодзіла перамагчы Расію? Чаму Каліноўскі ўсё адное легенда? Гісторыя паўстання 1863 года | align="right" |23:58 | align="right" |20251127 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Zmr8sNbpPGs</nowiki> |- |'''Новы падручнік гісторыі — гэта трэш: тлумачым, што не так: СВО, хлусня і куча Лукашэнкі''' | align="right" |22:49 | align="right" |20251120 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=a1stdSH2KJ0</nowiki> |- |Найбуйнейшае сутыкненне цягнікоў у Беларусі і больш за 100 загінулых: як гэта адбылося? | align="right" |19:22 | align="right" |20251113 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=NSv0xw_ilDs</nowiki> |- |Вялікая гісторыя пра яўрэяў у Беларусі: чаму іх выгналі і як яны стварылі Ізраіль | align="right" |19:14 | align="right" |20251106 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=0l4JM8MPLH0</nowiki> |- |Рэферэндум, пра які мало хто памятае: размова з КДБ, арышт Статкевіча і бан для Лявона Вольскага | align="right" |19:36 | align="right" |20251030 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=nWbDmEbUOkI</nowiki> |- |Вільня — літоўская, польская, беларуская, яўрэйская ці савецкая? Адказваем і рэспектуем літоўцам | align="right" |20:24 | align="right" |20251023 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=j-TXCfraV6g</nowiki> |- |6 рэчаў пра ВКЛ, пасля якіх вы зразумееце, чаму мы не імперцы | align="right" |20:16 | align="right" |20251016 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=0gsuKF23Fns</nowiki> |- |Кароль, які перамог Масковію і Івана Жахлівага: гісторыя Стэфана БАТОРЫЯ | align="right" |19:19 | align="right" |20251009 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=-YOvt6EM5zg</nowiki> |- |Расія зноў сабралася ставіць новы помнік у Беларусі: як працуе мяккая сіла | align="right" |20:20 | align="right" |20251002 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=MMGmrGaPIo0</nowiki> |- |Легенда ці поўны правал? Палітычная біяграфія Зянона ПАЗНЯКА | align="right" |23:18 | align="right" |20250925 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=UZh_JG6GYF0</nowiki> |- |Дэпартацыі, забойствы, рэпрэсіі: што адбывалася ў Заходняй Беларусі пасля аб’яднання з БССР | align="right" |26:40 | align="right" |20250918 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=UT4PP7lceq0</nowiki> |- |Як расейцы ПАДАРВАЛІ галоўны мост Гародні і здалі немцам буйную КРЭПАСЦЬ | align="right" |19:20 | align="right" |20250911 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Ld8-6mE3wh8</nowiki> |- |100 гадоў назад на беларускай мове было ЎСЁ: чыноўнікі, вывескі, школы, кнігі, дакументы | align="right" |24:07 | align="right" |20250904 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=_1xI2vR0G4o</nowiki> |- |Даказваем, чаму Беларусь можа лічыць Адама Міцкевіча сваім: складаны лёс вялікага пісьменніка | align="right" |20:50 | align="right" |20250828 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=uteA27wN6Y0</nowiki> |- |Беларускі след у вялікай смуце ў Масковіі: Ілжэдзмітрый — праект Рэчы Паспалітай? | align="right" |20:32 | align="right" |20250821 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=cm4tpVEG1kg</nowiki> |- |Гісторыя ЭМІГРАЦЫІ з Беларусі: як выкідвалі людзей з краіны, а потым падманам намагаліся іх вярнуць | align="right" |26:29 | align="right" |20250815 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=PXoElALKZMU</nowiki> |- |Праблемы з мовай, партызанскі рух, імперыя побач: чым Ірландыя падобная на Беларусь | align="right" |22:22 | align="right" |20250807 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=pMQLi1ZUzOk</nowiki> |- |Цімаці Снайдэр лупіць пазітыў пра БЕЛАРУСЬ: чаму хрышчэнне Русі — гэта не пра Расію | align="right" |21:10 | align="right" |20250731 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Qiz1ZXP7YCc</nowiki> |- |Навошта ўлада СПАЙВАЕ беларусаў: разбіраемся, чаму Беларусь у топе краін па спажыванню алкаголю | align="right" |22:53 | align="right" |20250724 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=vo0JB03fxqc</nowiki> |- |Як беларуская царква страціла незалежнасць: ізноў прычыніўся Сталін, але не толькі ён | align="right" |24:24 | align="right" |20250717 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=rxhxPBQA2n8</nowiki> |- |Гэта бздура! Насамрэч Леніну было насраць на Беларусь — тлумачым, чаму | align="right" |20:48 | align="right" |20250710 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=4FCeczag_Ng</nowiki> |- |Хто вінны, колькі беларусаў было знішчана ці пераселена і як гэтага не дапусціць далей | align="right" |17:48 | align="right" |20250703 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Tz3J6PgFkZM</nowiki> |- |Хто прыдумаў абразлівую мянушку для беларусаў, бульба і каларадскі жук | align="right" |17:36 | align="right" |20250626 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=sj0TmH2jEbs</nowiki> |- |Як у СССР садзілі за анекдоты і навошта Хрушчову малявалі кукурузу на галаве | align="right" |18:01 | align="right" |20250619 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=cdY8clga8JY</nowiki> |- |Самае страшнае месца Беларусі: злачынствы саветаў, як Пазняк паказаў беларусам праўду пра Курапаты | align="right" |23:24 | align="right" |20250612 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=i8J5hFobhbM</nowiki> |- |Чаму на 9 траўня не было парадаў, 23 лютага і іншыя дзіўныя святы Беларусі: што з імі не так? | align="right" |18:46 | align="right" |20250605 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=DjlEh2qioJ8</nowiki> |- |Іван Жахлівы — вораг Беларусі: разбіраем на прыкладах Полацку і не толькі | align="right" |20:55 | align="right" |20250529 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=cBzjn1zhoLo</nowiki> |- |СССР разрабаваў Германію пасля перамогі: што даехала да Беларусі? Малавядомыя факты | align="right" |19:47 | align="right" |20250522 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=LRi1rjhinuo</nowiki> |- |Тры падзелы Рэчы Паспалітай: як Беларусь першы раз акупавалі рускія. Разбіраемся да гэтай пары | align="right" |25:13 | align="right" |20250515 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=CeVMB_4tOD0</nowiki> |- |'''Як прапаганда ілжэ пра «Великую Отечественную войну». Сабралі ўсё ў адным месцы''' | align="right" |18:59 | align="right" |20250508 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=uQ6xmqhrKAU</nowiki> |- |'''Кароткая гісторыя Беларусі: нам ёсць чым ганарыцца! Перамогі на рускімі, Скарына і незалежнасць''' | align="right" |21:48 | align="right" |20250501 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=n1QTVWEAprs</nowiki> |- |Лівонская вайна: як ВКЛ, Польшча і краіны Балтыі разам перамаглі рускіх | align="right" |19:53 | align="right" |20250424 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=XYkDnNnOPIg</nowiki> |- |Чаму Беларусь павінна ненавідзець Сталіна: падрабязная інструкцыя | align="right" |23:38 | align="right" |20250410 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=c4b2QbZBHck</nowiki> |- |Тры выпадкі, калі Расія атрымала па срацы: вы маглі гэта не ведаць | align="right" |21:32 | align="right" |20250403 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=N0alVVhCcnA</nowiki> |- |Навошта Мінску столькі вуліц савецкіх вычварэнцаў? Шчорс, Берсан, Сердзіч, Убарэвіч, Лазо | align="right" |16:40 | align="right" |20250327 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=F0bmi-jpxAc</nowiki> |- |Ён разваліў СССР і стаў першым кіраўніком Беларусі, але чаму да яго ёсць пытанні? Шушкевіч | align="right" |24:34 | align="right" |20250320 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=ro8TA9iOpg0</nowiki> |- |'''Яшчэ 85 гадоў таму Вільня, Беласток і Смаленск былі ў складзе Беларусі: што адбылося потым?''' | align="right" |17:09 | align="right" |20250314 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=3IGnG9bZQLI</nowiki> |- |Разбіваем міфы прапаганды пра смерць Янкі Купалы: хто мог заказаць паэта? | align="right" |19:21 | align="right" |20250306 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=3-FMQeQwgSQ</nowiki> |- |Галоўныя мецэнаты ў гісторыі Беларусі: на што яны давалі мільёны? Чапскі, Вайніловіч, Радзівілы | align="right" |15:33 | align="right" |20250227 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=34KeKH1-yP0</nowiki> |- |Бандэраўцы, нацысты ці звычайныя савецкія людзі? Галоўныя міфы прапаганды пра Хатынь | align="right" |15:44 | align="right" |20250220 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=NkBWew1cPyU</nowiki> |- |Што вазілі з Польшчы ў Беларусь і наадварот: беларусы выжывалі як маглі на пачатку незалежнасці | align="right" |16:18 | align="right" |20250213 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=g6Hdj3eASEc</nowiki> |- |Як намагаліся адмыць рэпутацыю міліцыя, але нічога не атрымалася. Цяпер стала яшчэ горш | align="right" |17:02 | align="right" |20250206 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=CgBBddmu8x4</nowiki> |- |ШТО? У гімне Беларусі ёсць згадка пра сцяг СССР: навошта яна там? | align="right" |13:42 | align="right" |20250130 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Wf-TkXEYi9w</nowiki> |- |Чаму рускія называюць нас «Белоруссией», і як з гэтым змагацца: антыкалаянільнае на @zahliane_sonca | align="right" |14:16 | align="right" |20250127 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=DdFWDYrNR7Q</nowiki> |- |Як і чаму Беларусь перастала верыць у бога. Калі не згодныя — давайце абмяркуем у каментарах | align="right" |14:31 | align="right" |20250116 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=_6sR58kCgZc</nowiki> |- |Дэсант, які высадзіўся ў Налібокскай пушчы: як беларусы змагаліся з саветамі з дапамогай ЗША | align="right" |15:50 | align="right" |20250109 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=eyqEWx06xds</nowiki> |- |Прэмер-міністр БНР, якога забілі сяляне: чаму гэта здарылася? Раман Скрімунт | align="right" |14:57 | align="right" |20250102 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=wbRvd-SUXHk</nowiki> |- |Як у імперыі зла пачалося адраджэнне Беларусі і хто за гэтым стаяў? | align="right" |14:58 | align="right" |20241226 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=hwFEpAqyTNA</nowiki> |- |Каліноўскі і забойца рускага цара нарадзіліся на Падляшшы: што яшчэ трэба ведаць пра Беласток | align="right" |16:12 | align="right" |20241219 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=h0jP56pd5qc</nowiki> |- |Палессе: украінскае ці беларускае? Шмат фактаў і адна версія, якую вы маглі не ведаць | align="right" |16:04 | align="right" |20241212 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=ZEDQH2_zFZ8</nowiki> |- |Нечаканая назва Беларусі: хто прыдумаў і чаму яна не прыжылася | align="right" |16:05 | align="right" |20241205 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=_Ao-kXGKgtA</nowiki> |- |Як Слуцкі збройны чын змагаўся з саветамі: супрацьстаяць прйшлося нават кітайцам | align="right" |18:42 | align="right" |20241128 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=4Kpu9Q3qa9o</nowiki> |- |Кіраваў Беларуссю і мог змяніць Сталіна: гісторыя чалавека, які быў лайно. Панамарэнка | align="right" |15:56 | align="right" |20241121 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=VWg7MI3v0cg</nowiki> |- |Якой была паланізацыя Беларусі і як з гэтым жыць далей? Польшча — галоўны сусед Беларусі | align="right" |15:30 | align="right" |20241115 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=jmgQWq-qX00</nowiki> |- |Паланізацыя Беларусі: як было на самой справе? Разбіраемся ва ўзаемаадносінах з Польшчай | align="right" |14:58 | align="right" |20241107 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=286ZmsAWnzs</nowiki> |- |Як беларусы выжывалі пры рускіх і паляках. І выжывуць яшчэ раз пры Лукашэнку | align="right" |12:11 | align="right" |20241031 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=HO3lAg5aUq0</nowiki> |- |Як мы ЎШЧЭНТ РАЗБІЛІ татараў: яны 15 гадоў баяліся сунуць нос на землі ВКЛ. Бітва пад Клецкам | align="right" |13:30 | align="right" |20241024 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=NcSIo8h9ZmA</nowiki> |- |Як Смаленск быў сталіцай Беларусі, а потым раптоўна апынуўся ў складзе Расіі | align="right" |13:06 | align="right" |20241016 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=P5K8i-h28s8</nowiki> |- |Як Касцюшка вызваліўся з рускага плену, дапамог ЗША і адмовіў Напалеону (магчыма, дарэмна) | align="right" |18:34 | align="right" |20241009 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=_6a_9DTfIO8</nowiki> |- |«Дажынкі» — прыгожае свята, але СССР сапсаваў яго, а Лукашэнка дабіў | align="right" |13:20 | align="right" |20241003 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=gLv7weWI4kY</nowiki> |- |Як прапаганда ілжэ пра партызан: шмат дэталяў, пра якія не пішуць у падручніках і не скажуць на ТБ | align="right" |16:57 | align="right" |20240925 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=XwwaiPGRVwg</nowiki> |- |Яшчэ адзін вораг Лукашэнкі, які раптоўна знік. Уся праўда пра Юрыя Захаранку | align="right" |16:02 | align="right" |20240918 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=UtlW-d5zmFA</nowiki> |- |«Салідарнасць», 10 год жорсткага змагання, расстрэлы, рэпрэсіі, Валенса і роля працоўнага класа | align="right" |18:19 | align="right" |20240912 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=lr8eTbCr7tA</nowiki> |- |'''Ён мог стаць прэзідэнтам пасля Лукашэнкі, але быў забіты: гісторыя Віктара Ганчара''' | align="right" |18:51 | align="right" |20240904 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=gBeDIDaY-Io</nowiki> |- |Дудаеў разграміў Расію: чым гэтая гісторыя можа быць цікавая Беларусі і пры чым тут Пазняк | align="right" |22:18 | align="right" |20240828 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=nnoy9wR08Bw</nowiki> |- |Адкуль узяліся «зайчыкі», бясконцыя дэвальвацыі і распусныя бабры (18+). Гісторыя беларускіх грошай | align="right" |18:59 | align="right" |20240821 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=tuAGiztq0oQ</nowiki> |- |Навошта Беларусь ваявала ў Афганістане: самая бессэнсоўная вайна | align="right" |20:49 | align="right" |20240815 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=p3RrFQZ3obQ</nowiki> |- |Загадкавая смерць самага яркага палітыка незалежнай Беларусі. Генадзь Карпенка | align="right" |17:53 | align="right" |20240807 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Hx1mHa93JWw</nowiki> |- |Сноп жыта і граблі ледзь на сталі гербам Беларусі, але ў час апомніліся: хто і калі прыдумаў Пагоню | align="right" |14:32 | align="right" |20240731 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=p2hB4JwFDzM</nowiki> |- |Як Сталін замовіў забойства сусветна вядомага яўрэя ў Мінску: дзікая гісторыя пра метады НКУС | align="right" |13:14 | align="right" |20240724 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=fGK3Iyast8k</nowiki> |- |Хто і чаму перайменаваў Менск у Мінск: зноў не абыйшлося без рускіх | align="right" |11:02 | align="right" |20240717 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=MKk_WCbgNL0</nowiki> |- |Рускі, які забіў Каліноўскага і знішчаў усё беларускае . Чаму Мураўёва празвалі вешальнікам | align="right" |13:03 | align="right" |20240710 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=jHj46OZVVTs</nowiki> |- |Што прапаганда ілжэ пра БЧБ-сцяг | align="right" |16:20 | align="right" |20240703 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=6uJrc3qi380</nowiki> |- |Адна з самых крывавах бітв у гісторыі Беларусі і Усяслаў Чарадзей | align="right" |14:37 | align="right" |20240626 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=u8oTtw9nYxI</nowiki> |- |Яна [здаецца] абліла мачой мінскага губернатара і не давала спуску царызму. Каміла Марцінкевіч | align="right" |14:00 | align="right" |20240619 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Ay056hAe4eM</nowiki> |- |Пра гэта не пішуць у падручніках, але для Беларусі вайна з Напалеонам не была айчыннай. Вайна 1812 | align="right" |15:06 | align="right" |20240612 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=NFFn6x30oOA</nowiki> |- |Хто і якія скарбы скраў з Беларусі: крыж Ефрасінні Полацкай, бібліятэка Радзівілаў | align="right" |14:01 | align="right" |20240605 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=wjGc1JSWvuM</nowiki> |- |Расія — спадкаемцы Арды, а не Русі: поўны разбор вялікага гістарычнага крадзяжу | align="right" |16:06 | align="right" |20240529 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=Lnt55ZzKNAw</nowiki> |- |Як Пётр I спаліў Магілеў, Віцебск і іншыя гарады Беларусі: так Расія стала імперыяй | align="right" |12:59 | align="right" |20240522 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=O2ev4qpMEZw</nowiki> |- |Расія 250 год намагаецца прагнуць Беларусь, але ўсё ніяк: гісторыя вялікага змагання з імперыяй | align="right" |15:47 | align="right" |20240515 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=InHCyhr4JaQ</nowiki> |- |'''Тое, што Мінск разбамбілі фашысты, — міф. Расказваем, як было насамрэч і пры чым тут Сталін''' | align="right" |14:48 | align="right" |20240508 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=sRARfT_T4yY</nowiki> |- |Атаман Юрка Моніч, які даваў люлей камуністам і змагаўся за Беларусь. Гісторыя супраціву СССР | align="right" |18:18 | align="right" |20240501 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=3WXCwg76LBY</nowiki> |- |Разбор, чаму так здарылася і ці можна было пазбегнуць. Пра галоўную катастрофу Беларусі | align="right" |15:23 | align="right" |20240426 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=KonTMsQg4ek</nowiki> |- |Гераічны супраціў Расіі ад маленькай Літвы: прыклад, які варты рэспекту, і роля Беларусі | align="right" |16:21 | align="right" |20240417 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=qUlIIhPY2AM</nowiki> |- |Чаму першая беларуская дзяржава праіснавала так мала | align="right" |18:56 | align="right" |20240411 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=bhRAjBevTTA</nowiki> |- |'''Хто НАСАМРЭЧ бараніў Брэсцкую крэпасць: НКУС, арыштаваны Бандэра і турма Брыгіткі''' | align="right" |13:46 | align="right" |20240407 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=FixckIH2R7U</nowiki> |- |Страшэнны галадамор у Беларусі, беднасць і бязладзе: што прынеслі калгасы для беларусаў | align="right" |15:57 | align="right" |20240328 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=OEurVqZLBIU</nowiki> |- |Як жыў Мінск да таго, як стаў сталіцай: тэлефоны, гатэль «Еўропа», конка, гарэлка і першы футбол | align="right" |17:31 | align="right" |20240321 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=S4Sn2AcvnWM</nowiki> |- |Як абараніцца ад Расіі: спосаб, які правераны стагоддзямі. Балта-Чарнаморскі саюз і Беларусь | align="right" |17:05 | align="right" |20240313 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=f_4ctPUbMJM</nowiki> |- |Герой паўстання Каліноўскага: генерал, без якога нічога б не атрымалася. Паўстанне 1863 года | align="right" |13:26 | align="right" |20240306 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=B0riY8daBZQ</nowiki> |- |'''Што прапаганда ілжэ пра абарону Брэсцкай крэпасці: поўны разбор''' | align="right" |15:28 | align="right" |20240301 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=vxUl1FPpt08</nowiki> |- |Ганебныя назвы вуліц Мінска, ад якіх хочацца ванітаваць-2. Дастаеўскі, Пушкін, Гікала, Гамарнік | align="right" |16:44 | align="right" |20240221 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=xukq6M-40Uw</nowiki> |- |Будаваў ракеты, вынайшаў паліва для іх, пражыў 107 гадоў. Выбітны беларус Барыс Кіт | align="right" |15:18 | align="right" |20240214 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=hn9GwAaHJPg</nowiki> |- |Беларусь-2004. Новы рэферэндум Лукашэнкі, аварыя Глеба, «Чёрный бумер» і хіт Грыбалёвай | align="right" |23:03 | align="right" |20240207 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=60oFd9T22Aw</nowiki> |- |Самы крымінальны горад Беларусі і прычым тут Рыжскі мір | align="right" |15:15 | align="right" |20240131 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=o7Xcnjblfl4</nowiki> |- |Як Іван Жахлівы і Пётр Першы знішчалі Полацк: хроніка заняпаду выбітнага горада | align="right" |15:38 | align="right" |20240124 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=AK65bwEZyiw</nowiki> |- |Рабаўнікі і злачынцы, бандыцкі Менск і кантрабандыстскі Ракаў: гісторыя, па якой плача Галівуд | align="right" |17:28 | align="right" |20240117 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=5qZeAd0bpRU</nowiki> |- |Ганебныя назвы вуліц Мінска, ад якіх хочацца ванітаваць. Ландар, Горкі, Мяснікоў, Свярдлоў | align="right" |16:01 | align="right" |20240111 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=54m-IibqEBk</nowiki> |- |Сталін запусціў у жыццё Снягурку, а Дзед Мароз — савецкі праект. Як сустракалі Новы год на Беларусі | align="right" |16:43 | align="right" |20231227 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=ssFx_7-YeTk</nowiki> |- |Андрэй Грамыка: герой ці вораг? Перамовы з Кенедзі, ведаў Мэрылін Манро, прасоўваў Гарбачова | align="right" |14:01 | align="right" |20231220 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=_zChz2EtPi4</nowiki> |- |Яна прынесла ШМАТ пакутаў: тут сядзелі Колас, Статкевіч, Казулін. Пішчалаўскі замак (Валадарка) | align="right" |15:03 | align="right" |20231213 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=SvSMpbMp6xQ</nowiki> |- |Як Расія памячае тэрыторыю, што не так з Пушкіным і чаму варта будаваць помнікі сваім героям | align="right" |14:35 | align="right" |20231206 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=wWLD4UsMkto</nowiki> |- |Расійскі генерал-губернатар, які забіў 51 менчука мінімум. Курлоўскі расстрэл | align="right" |13:21 | align="right" |20231129 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=omAWwA45pn8</nowiki> |- |Адкуль столькі грошай у Радзівілаў? Як камуністы ўсё забралі, сяброўства з Кенедзі, палон і Мусаліні | align="right" |15:48 | align="right" |20231122 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=XUeJcgYPuhE</nowiki> |- |'''Брэст, які мы страцілі, чаму Брэсцкая крэпасць — міф і як гэта выкарыстоўвае прапаганда''' | align="right" |10:18 | align="right" |20231115 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=7LrIMwMtMuA</nowiki> |- |Браты, без якіх Беларусі магло б не быць. БНР, БССР, Беларусь | align="right" |15:55 | align="right" |20231108 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=esKtptxB4Iw</nowiki> |- |'''Лёс Пятра Машэрава: канчаткова зруйнаваў беларушчыну ці адбудаваў Беларусь пасля вайны?''' | align="right" |12:16 | align="right" |20231101 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=LdVmW61DBXo</nowiki> |- |Самы багаты род ВКЛ і іншыя нашы магнаты, якія здзіўлялі Еўропу: Сапегі, Гаштольды, Хадкевічы | align="right" |13:04 | align="right" |20231025 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=_eGu6PlvSY8</nowiki> |- |Калі было да законаў! Статут ВКЛ: як Сапега абхітрыў палякаў і адкуль у беларусаў цяга да законнасці | align="right" |08:46 | align="right" |20231018 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=8x96ByPi5Do</nowiki> |- |12 прычын, чаму Беларусь — Еўропа, а не Расія. Геапалітычны выбар, які зроблены даўно | align="right" |15:17 | align="right" |20231011 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=fMdJWoSBNFI</nowiki> |- |Барбара Радзівіл і Жыгімонт Аўгуст амаль памірылі Польшчу і ВКЛ: каханне, якое скончылася смерцю | align="right" |08:30 | align="right" |20231004 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=HxlYxTBel24</nowiki> |- |Як Беларусь парвалі на два кавалкі: Рыжскі мір і чаму варта самім вырашаць свой лёс | align="right" |11:49 | align="right" |20230927 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=ErF1cSJCqak</nowiki> |- |Галоўны дыпламат у гісторыі Беларусі: дамаўляўся з Масквой і абхітрыў Польшчу. Леў Сапега | align="right" |07:11 | align="right" |20230920 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=CzQtjH-19fQ</nowiki> |- |Як Альгерд даваў прасрацца маскалям і ледзь не знішчыў Крэмль | align="right" |06:09 | align="right" |20230913 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=k_rjBlMozgc</nowiki> |- |'''Вось чаму беларусы крутыя, а рускія ідуць лесам''' | align="right" |08:47 | align="right" |20230830 |<nowiki>https://www.youtube.com/watch?v=s3pWgnZiw7c</nowiki> |} {{Collapse bottom}} </div> === Моўнае пытанне === У жніўні 2021 года Мелказёраў ініцыяваў публічны выклік у [[Instagram]], паабяцаўшы выпусціць відэа на [[Беларуская мова|беларускай мове]] пры дасягненні 30 тысяч падпісчыкаў. Ініцыятыва выклікала неадназначную рэакцыю аўдыторыі, аднак стала штуршком для асабістага пераходу блогера на беларускую мову. Потым Мелказёраў вёў свае праекты і сацыяльныя сеткі пераважна па-беларуску, папулярызуючы гэту мову ў медыяпрасторы<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=276983|title=«З такім аб’ёмам хэйту сутыкнуўся ўпершыню». Мелказёраў паабяцаў за падпіску выпусціць відэа па-беларуску — і атрымаў шмат крытыкі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. === Пераслед і эміграцыя === 3 чэрвеня 2021 года, пасля затрымання калегі і аўтара канала «ЧестнОК» [[Аляксандр Мікалаевіч Івулін|Аляксандра Івуліна]], Мелказёраў прыняў рашэнне пакінуць Беларусь праз пагрозу крымінальнага пераследу. Эміграваў у [[Польшча|Польшчу]], дзе працягнуў журналісцкую дзейнасць. У інтэрв’ю расійскаму блогеру [[Юрый Аляксандравіч Дудзь|Юрыю Дудзю]] падрабязна расказаў пра прычыны ад’езду і рэпрэсіі ў дачыненні да беларускіх медыя<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=S0AwwvtwDyk|title=Как жить, если лишают родины / вДудь|last=вДудь|date=2022-01-26|access-date=2025-12-24}}</ref><ref>{{cite web|url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/3009284.html|title=Рыдал в Стамбуле, видел тихарей за границей, готов убить за кофе в Минске. Друг Ивулина и лучший интервьюер Беларуси рассказал Дудю о вынужденной эмиграции|work=[[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]]|lang=ru|access-date=29 верасня 2022|archive-date=29 верасня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929222711/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/editors/3009284.html|url-status=dead}}</ref>. Улады [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ў [[Беларусь|Беларусі]] неаднаразова ўносілі рэсурсы Мелказёрава ў спіс забароненых: * 25 красавіка 2022 года Telegram-канал і лагатып «Жыццё-маліна» прызнаны судом Цэнтральнага раёна Мінска «[[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў|экстрэмісцкімі матэрыяламі]]». Таксама асобна прызнаны экстрэмісцкім матэрыялам выпуск праграмы з удзелам ксяндза [[Вячаслаў Барок|Вячаслава Барка]], рашэнне прынята судом Расонскага раёна 14 кастрычніка 2022 года<ref>{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/107580|title=Хроніка палітычнага пераследу 29 красавіка-2 траўня|work=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]}}</ref>. * У кастрычніку 2022 года асобныя выпускі праграмы таксама трапілі ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў<ref>{{cite web|url=https://reform.news/334173-vypusk-zhizn-malina-s-ksendzom-barkom-priznan-jekstremistskim|title=Выпуск «жизнь-малина» с ксендзом Барком признан экстремистским|work=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. * У 2023—2024 гадах на дзяржаўным тэлебачанні выходзілі сюжэты з ускоснымі і прамымі пагрозамі ў адрас блогера. Ціск на журналіста ажыццяўляўся і праз дзяржаўныя сродкі масавай інфармацыі. У эфіры тэлеканала «[[СТБ]]» намеснік генеральнага дырэктара агенцтва «[[Мінск-Навіны]]» Кірыл Казакоў публічна заявіў пра асабістую гатоўнасць расстраляць Мелказёрава<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/83736913/dzyarzhkanal-apublikavau-pagrozy-smertsyu-blogeru-mikitu-melkazyoravu-i-prapanovy-stalinskih-represiyau|title=Дзяржканал апублікаваў пагрозы смерцю блогеру Мікіту Мелказёраву і прапановы сталінскіх рэпрэсіяў|first=Belsat|last=TV|website=[[Белсат]]|access-date=2025-12-22}}</ref>. * У 2025 годзе праект «Жыццё-маліна» разам з «Загляне сонца» былі афіцыйна прызнаны [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] «экстрэмісцкімі фармаваннямі»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/368810|title=Праект «Жыццё-маліна» прызналі экстрэмісцкім фармаваннем|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. === Прыватнае жыццё і погляды === У студзені 2025 года ажаніўся з беларускай мадэллю Лінай Цапавай. Цырымонія шлюбу прайшла ў анлайн-фармаце праз сэрвіс у штаце [[Юта]] ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]])<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/367878|title=Ажаніліся блогер Мікіта Мелказёраў і ню-мадэль Ліна Цапава|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-05-14|access-date=2025-12-22}}</ref><ref name=":0" />. Працягваў гуляць у футбол на аматарскім узроўні, выступаў на пазіцыі цэнтральнага абаронцы і быў капітанам футбольнай каманды [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]]<ref name=":0" />. Адкрыта называў сябе «неафітам» у пытаннях нацыянальнай самасвядомасці, прызнаючы, што пачаў глыбока цікавіцца беларускай гісторыяй і палітыкай толькі пасля падзей 2020 года. У знак павагі да нацыянальнай літаратуры зрабіў татуіроўку з выявай пісьменніка [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/316608|title=Мікіта Мелказёраў набіў сабе тату з Караткевічам і кацянятамі ФОТАФАКТ|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-05-12|access-date=2025-12-22}}</ref><ref name=":0" />. === Смерць === Апошнім прафесійным праектам журналіста стала вялікае інтэрв’ю з былым дырэктарам «[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]» [[Аляксандр Міхайлавіч Лукашук|Аляксандрам Лукашуком]], запіс якога адбыўся ў Варшаве ў апошні дзень жыцця Мелказёрава, 20 снежня. Памёр у ноч на 21 снежня 2025 года ў Варшаве<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://reform.news/umel-izvestnyj-zhurnalist-nikita-melkozerov|title=Умер известный журналист Никита Мелкозеров|last=REFORM.news|website=[[Reform.news]]|date=2025-12-21|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/90676506/pamyor-mikita-melkazyorau|title=Памёр журналіст Мікіта Мелказёраў|first=Belsat|last=TV|website=[[Белсат]]|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33629311.html|title=Памёр журналіст Мікіта Мелказёраў|first=Радыё|last=Свабода|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=2025-12-21|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/116437.html|title=Умер Никита Мелкозеров|website=[[Zerkalo.io]]|date=2025-12-21|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/skoncalsa-izvestnyj-belorusskij-zurnalist-mikita-melkozerov/a-75259933|title=Скончался известный белорусский журналист Микита Мелкозеров|date=21.12.2025|website=[[Deutsche Welle]]|access-date=2025-12-24}}</ref>. Смерць наступіла раптоўна. Паводле інфармацыі тэлеканала «[[Белсат]]», польская пракуратура пачала расследаванне па факце смерці паводле артыкула пра ненаўмыснае забойства. СМІ адзначаюць, што гэта стандартная юрыдычная працэдура ў Польшчы ў выпадках, калі прычына смерці маладога чалавека не відавочная на момант агляду, і не абавязкова сведчыць пра крымінальны характар здарэння<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/90692113/smierc-mikity-mielkaziorava|title=Смерць Мікіты Мелказёрава расследуецца як ненаўмыснае забойства|first=Belsat|last=TV|website=[[Белсат]]|access-date=2025-12-22}}</ref>. Пазней ветэран беларускага палітычнага руху, Зянон Пазняк выказаў меркаванне, што Мелказёраў мог быць «атручаны ворагамі Беларусі» і «расследаванне магло б быць больш эфектыўным пры раннім ўзбуджэнні справы»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384490|title=Пазняк: Амаль не сумняваюся, што Мелказёрава атруцілі ворагі Беларусі і ворагі чалавецтва|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-27|access-date=2025-12-27}}</ref>. Пасля смерці Мікіты Мелказёрава каманда канала «Жыццё-маліна» абвясціла пра закрыццё праекта<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/385350|title=Што будзе з каналам «Жыццё-маліна»? Каманда адказала|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Ушанаванне памяці == Смерць журналіста выклікала шырокі рэзананс у беларускай медыясупольнасці і сярод палітычных эмігрантаў, якія адзначылі яго ўклад у развіццё незалежнай беларускай журналістыкі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/116468.html|title=«Я любил этого парня в татуировках». Посмотрели, что пишут друзья, коллеги и герои «жизнь-малина» о Никите Мелкозерове|website=[[Zerkalo.io]]|date=2025-12-22|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384079|title=«Нячасты прыклад таго, як прыйсці да беларушчыны ў дарослым веку». Беларусы згадваюць Мікіту Мелказёрава|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-21|access-date=2025-12-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/90697740/bielarusy-pra-mikitu-mielkaziorava|title=«Ты – легенда. Цябе немагчыма прачытаць і забыцца». Знаныя беларусы – пра Мікіту Мелказёрава і для яго|first=Belsat|last=TV|website=[[Белсат]]|access-date=2025-12-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://by.tribuna.com/others/1113058828-dudz-pra-smercz-melkazyorava/|title=Дудь о смерти Мелкозерова: «Ему было 37 лет, это совершенно не укладывается в голове»|first=Iгнат|last=Калiнiн|website=[[Трыбуна (вэб-партал)|Tribuna.com]]|date=2025-12-21|access-date=2025-12-24}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/belarus-khkhi-na-sykhod-mikity-melkazyorava-pisha-sevyaryn-kvyatkouski|title=Беларусь ХХІ: На сыход Мікіты Мелказёрава. Піша Севярын Квяткоўскі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2025-12-22|access-date=2025-12-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384102|title=Мікіту Мелказёрава пакажуць у навагоднім канцэрце «Белсата»|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-22|access-date=2025-12-27}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384177|title=Больш за 3400 беларусаў зрабілі ахвяраванні сям'і Мікіты Мелказёрава|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-23|access-date=2025-12-27}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/sumezza/akcyja-pamjaci-melkazerava-u-varsave/|title=Акцыя памяці Мелказёрава ў Варшаве|last=|website=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|date=2025-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20251229134938/https://racyja.com/by/sumezza/akcyja-pamjaci-melkazerava-u-varsave/|archive-date=2025-12-29|access-date=2025-12-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33645294.html|title=Мікіта Мелказёраў, Моцарт беларускага Ютуба|first=Аляксандар|last=Лукашук|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=2026-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20260111212749/https://www.svaboda.org/a/33645294.html|archive-date=2026-01-11|access-date=2026-01-11}}</ref>. Словы спачування выказалі палітыкі [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://nashaniva.com/en/384075|title=Tsikhanouskaya expressed condolences over Mełkazioŭ's death|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-21|access-date=2025-12-24}}</ref>, [[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]], [[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384166|title=Пазняк пра смерць Мелказёрава: «Як што лепшае — траціцца. Як што горшае — множыцца»|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-22|access-date=2025-12-24}}</ref>. Паэт [[Уладзімір Някляеў]] прысвяціў памяці журналіста верш<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/belarusy-pra-nespravjadlivuju-stratu/|title=Без Мелказёрава: Беларусы пра несправядлівую страту|website=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=2025-12-22|access-date=2025-12-22}}</ref>. Незадоўга да смерці Мелказераў перадаў свае вядомыя жоўтыя кроксы, у якіх часта з’яўляўся ў эфірах, у фонд Музея вольнай Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/379078|title=Мелказёраў перадаў свае кроксы ў Музей вольнай Беларусі|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-10-13|access-date=2025-12-22}}</ref><ref name=":0" /> Пасля заўчаснай смерці Мелказерава музей апублікваў відэа, якое запісаў Мікіта Мелказёраў, перадаючы свае кроксы ў экспазіцыю<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/384180|title=Музей вольнай Беларусі апублікаваў відэа, якое запісаў Мікіта Мелказёраў, перадаючы свае кроксы ў экспазіцыю|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-12-23|access-date=2025-12-24}}</ref>. У студзені 2026 года [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі]] пасмяротна ўзнагародзіў Мелказёрава [[Медаль «За плённую працу на карысць Беларусі»|медалём «За плённую працу на карысць Беларусі»]]<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/385358|title=Медалямі ўзнагароджаныя Валэнса, Ландсбергіс, Лосік, Дуліна, Мелказёраў|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2026-01-10}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/@malina_by Канал «жыццё-маліна» на YouTube] * [https://www.youtube.com/channel/UCjtFeN_izJtWH-DxOrnzEhw/featured Канал «Slodky Stony» на YouTube] {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Мелказёраў Мікіта}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Інстытута журналістыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Блогеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За плённую працу на карысць Беларусі»]] gngadgcpo55y2t8taybrsm1cp9brfyv 0 721902 5163190 4223505 2026-07-09T09:16:19Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5163190 wikitext text/x-wiki {{тэатральны дзеяч}} {{цёзкі2|Пуроўскі}} '''Канстанцін Васілевіч Пуроўскі''' ({{ДН|18|04|1894}}, г. [[Мінск]] — {{ДС|1|07|1965}}) — беларускі [[фалькларыст]], [[спявак]] (тэнар) і [[лібрэтыст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Мінск]]у ў беднай, шматдзетнай сям’і рабочага. Ужо з васьмігадовага ўзросту хлопец вымушаны быў дапамагаць бацькам: пасвіў скаціну, вучыўся [[шавец]]каму рамяству. Ён разам з баратамі і сёстрамі спяваў у царкоўным хоры. У якасці саліста аб’ехаў разам з хорам многія куткі Беларусі. Вучыўся ў царкоўнапрыходскай школе, у Мінскім двухкласным вучылішчы. У 1914 г. скончыў [[Маладзечанская настаўніцкая семінарыя|Маладзечанскую настаўніцкую семінарыю]] і быў накіраваны ў глухую вёску [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], дзе праводзіў заняткі з дзецьмі ў сялянскай хаце. Быў [[мабілізацыя|мабілізаваны]] ў [[царская армія|царскую армію]]. Праслужыў да канца 1917 г., а пасля дэмабілізацыі настаўнічаў у Мінску. Выкладанне сумяшчаў з выступленнямі ў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першым беларускім таварыстве драмы і камедыі]], пазней у [[БДТ-1]]. У гэты перыяд заняўся зборам і папулярызацыяй народных песень, перадаваў свае запісы кампазітарам. Менавіта К. В. Пуроўскім былі запісаны такія беларускія народныя песні, як «[[Бульба (песня)|Бульба]]», «[[Таўкачыкі]]», «Ці ўсе лугі пакошаны» і інш. Як артыст-спявак удзельнічаў у першым выездзе БДТ-1 у Маскву для выступлення на сельскагаспадарчай выстаўцы, дзе на высокім узроўні былі прадэманстраваны ўзоры беларускіх народных песень, у тым ліку запісаныя самім К. В. Пуроўскім. З 1924 г. стаў артыстам [[Беларускі дзяржаўны тэатр|Беларускага дзяржаўнага тэатра]] (цяпер Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы). Менавіта гэта акалічнасць стала штуршком для павышэння кваліфікацыі: у 1928 г. К. В. Пуроўскі скончыў [[Беларускі музычны тэхнікум]]. Пры садзейнічанні маладога артыста ў 1927 г. быў арганізаваны даволі рэдкі ў канцэртнай практыцы мужчынскі калектыў — [[Беларускі вакальны квартэт]], які існаваў да 1965 г. У яго рэпертуары былі апрацоўкі народных песень, творы беларускіх кампазітараў, ансамблі і пералажэнні харавых твораў [[Ф. Шуберт]]а, [[Л. Бетховен]]а, [[А. Барадзін]]а і інш. Квартэт, дзе сам К. В. Пуроўскі выступаў салістам, прывабліваў слухачоў. Часта яго запісы гучалі на радыё. На пачатку 1930-х гг. артыст быў накіраваны на Вышэйшыя оперныя курсы, пасля чаго пераведзены ў [[Беларуская студыя оперы і балета|Беларускую студыю оперы і балета]], якую скончыў у 1933 г. Да 1949 г. з перапынкамі з’яўляўся салістам [[Дзяржаўны тэатр оперы і балета БССР|Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР]]. Меў у рэпертуары каля чатырох дзясяткаў сольных партый. Выканаў партыі Госця («[[У пушчах Палесся]]» [[Анатоль Васільевіч Багатыроў|А. Багатырова]]), Марціна і Сёмкі Бурачэні («[[Міхась Падгорны]]» і «[[Алеся (опера)|Алеся]]» [[Я. Цікоцкі|Я. Цікоцкага]]), Мікіты («[[Кветка шчасця]]» [[А. Туранкоў|А. Туранкова]]), Трыке і Чакалінскага («[[Яўген Анегін (опера)|Яўген Анегін]]» і «[[Пікавая дама (опера)|Пікавая дама]]» [[П. Чайкоўскі|П. Чайкоўскага]]), Гвідона і Бамелія («{{нп5|Залаты пеўнік||ru|Золотой петушок}}» і «{{нп5|Царская нявеста (опера)|Царская нявеста|ru|Царская невеста (опера)}}» [[М. Рымскі-Корсакаў|М. Рымскага-Корсакава]]), Аўлура («[[Князь Ігар (опера)|Князь Ігар]]» [[Аляксандр Парфіравіч Барадзін|А. Барадзіна]]), Рамендада («[[Кармэн (опера)|Кармэн]]» [[Ж. Бізэ]]) і інш. З 1949 г. К. В. Пуроўскі працаваў карэктарам, рэдактарам газеты «[[Савецкая Беларусь (рускамоўная газета)|Савецкая Беларусь]]», тэхнічным рэдактарам у беларускіх выдавецтвах. Ён быў знаёмы з жонкай [[Я. Купала|Я. Купалы]] [[У. Луцэвіч]], з якой збіраў народныя дзіцячыя песні і змяшчаў у перыядычным друку. Разам з паэтам [[М. Калачынскі]]м пераклаў на беларускую мову лібрэта оперы [[Д. Пучыні]] «[[Чыа-Чыа-сан]]». Напісаў арыгінальнае лібрэта оперы «[[Машэка (опера)|Машэка]]» паводле паэмы «[[Магіла льва (паэма)|Магіла Льва]]» [[Я. Купала|Я. Купалы]] (музыка [[Р. Пукст]]а). Канстанцінам Васільевічам зроблена тэксталагічная рэканструкцыя страчанага тэксту драмы [[М. Чарот]]а «[[На Купалле]]» (апублікавана «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», [[1982]], № 2; з [[К. Кулакоў|К. Кулаковым]]). Свае літаратурныя схільнасці ён рэалізаваў у перакладах з рускай паэзіі, сцэнарыях радыёперадач, мемуарных нататках, успамінах пра Я. Купалу «Даўняе, незабыўнае» ([[1962]]), кніжцы «Песні вольных людзей» (1961). Песні «З калгасных сёл» (музыка Р. Пукста), «Красуй, Беларусь!» (музыка [[Я. Цікоцкі|Я. Цікоцкага]]), «Ураджайная» (музыка [[В. Коласаў|В. Коласава]]) у выкананні К. В. Пуроўскага былі адзначаны рэспубліканскімі прэміямі. == Літаратура == * {{крыніцы/Тэатральная Беларусь|2|Пуроўскі Канстанцін Васілевіч|[[І. У. Саламевіч]]}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|129626}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пуроўскі Канстанцін Васілевіч}} [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Лібрэтысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэнары]] 0yv4ukl0aalb0jji39uggu8c4nlutkm 5163192 5163190 2026-07-09T09:17:22Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5163192 wikitext text/x-wiki {{тэатральны дзеяч}} {{цёзкі2|Пуроўскі}} '''Канстанцін Васілевіч Пуроўскі''' ({{ДН|18|04|1894}}, г. [[Мінск]] — {{ДС|1|07|1965}}) — беларускі [[фалькларыст]], [[спявак]] (тэнар) і [[лібрэтыст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Мінск]]у ў беднай, шматдзетнай сям’і рабочага. Ужо з васьмігадовага ўзросту хлопец вымушаны быў дапамагаць бацькам: пасвіў скаціну, вучыўся [[шавец]]каму рамяству. Ён разам з баратамі і сёстрамі спяваў у царкоўным хоры. У якасці саліста аб’ехаў разам з хорам многія куткі Беларусі. Вучыўся ў царкоўнапрыходскай школе, у Мінскім двухкласным вучылішчы. У 1914 г. скончыў [[Маладзечанская настаўніцкая семінарыя|Маладзечанскую настаўніцкую семінарыю]] і быў накіраваны ў глухую вёску [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], дзе праводзіў заняткі з дзецьмі ў сялянскай хаце. Быў [[мабілізацыя|мабілізаваны]] ў [[царская армія|царскую армію]]. Праслужыў да канца 1917 г. Пасля дэмабілізацыі настаўнічаў у [[Мінск]]у. Выкладанне сумяшчаў з выступленнямі ў [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першым беларускім таварыстве драмы і камедыі]], пазней у [[БДТ-1]]. У гэты перыяд заняўся зборам і папулярызацыяй народных песень, перадаваў свае запісы кампазітарам. Менавіта К. В. Пуроўскім былі запісаны такія беларускія народныя песні, як «[[Бульба (песня)|Бульба]]», «[[Таўкачыкі]]», «Ці ўсе лугі пакошаны» і інш. Як артыст-спявак удзельнічаў у першым выездзе БДТ-1 у Маскву для выступлення на сельскагаспадарчай выстаўцы, дзе на высокім узроўні былі прадэманстраваны ўзоры беларускіх народных песень, у тым ліку запісаныя самім К. В. Пуроўскім. З 1924 г. стаў артыстам [[Беларускі дзяржаўны тэатр|Беларускага дзяржаўнага тэатра]] (цяпер Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы). Менавіта гэта акалічнасць стала штуршком для павышэння кваліфікацыі: у 1928 г. К. В. Пуроўскі скончыў [[Беларускі музычны тэхнікум]]. Пры садзейнічанні маладога артыста ў 1927 г. быў арганізаваны даволі рэдкі ў канцэртнай практыцы мужчынскі калектыў — [[Беларускі вакальны квартэт]], які існаваў да 1965 г. У яго рэпертуары былі апрацоўкі народных песень, творы беларускіх кампазітараў, ансамблі і пералажэнні харавых твораў [[Ф. Шуберт]]а, [[Л. Бетховен]]а, [[А. Барадзін]]а і інш. Квартэт, дзе сам К. В. Пуроўскі выступаў салістам, прывабліваў слухачоў. Часта яго запісы гучалі на радыё. На пачатку 1930-х гг. артыст быў накіраваны на Вышэйшыя оперныя курсы, пасля чаго пераведзены ў [[Беларуская студыя оперы і балета|Беларускую студыю оперы і балета]], якую скончыў у 1933 г. Да 1949 г. з перапынкамі з’яўляўся салістам [[Дзяржаўны тэатр оперы і балета БССР|Дзяржаўнага тэатра оперы і балета БССР]]. Меў у рэпертуары каля чатырох дзясяткаў сольных партый. Выканаў партыі Госця («[[У пушчах Палесся]]» [[Анатоль Васільевіч Багатыроў|А. Багатырова]]), Марціна і Сёмкі Бурачэні («[[Міхась Падгорны]]» і «[[Алеся (опера)|Алеся]]» [[Я. Цікоцкі|Я. Цікоцкага]]), Мікіты («[[Кветка шчасця]]» [[А. Туранкоў|А. Туранкова]]), Трыке і Чакалінскага («[[Яўген Анегін (опера)|Яўген Анегін]]» і «[[Пікавая дама (опера)|Пікавая дама]]» [[П. Чайкоўскі|П. Чайкоўскага]]), Гвідона і Бамелія («{{нп5|Залаты пеўнік||ru|Золотой петушок}}» і «{{нп5|Царская нявеста (опера)|Царская нявеста|ru|Царская невеста (опера)}}» [[М. Рымскі-Корсакаў|М. Рымскага-Корсакава]]), Аўлура («[[Князь Ігар (опера)|Князь Ігар]]» [[Аляксандр Парфіравіч Барадзін|А. Барадзіна]]), Рамендада («[[Кармэн (опера)|Кармэн]]» [[Ж. Бізэ]]) і інш. З 1949 г. К. В. Пуроўскі працаваў карэктарам, рэдактарам газеты «[[Савецкая Беларусь (рускамоўная газета)|Савецкая Беларусь]]», тэхнічным рэдактарам у беларускіх выдавецтвах. Ён быў знаёмы з жонкай [[Я. Купала|Я. Купалы]] [[У. Луцэвіч]], з якой збіраў народныя дзіцячыя песні і змяшчаў у перыядычным друку. Разам з паэтам [[М. Калачынскі]]м пераклаў на беларускую мову лібрэта оперы [[Д. Пучыні]] «[[Чыа-Чыа-сан]]». Напісаў арыгінальнае лібрэта оперы «[[Машэка (опера)|Машэка]]» паводле паэмы «[[Магіла льва (паэма)|Магіла Льва]]» [[Я. Купала|Я. Купалы]] (музыка [[Р. Пукст]]а). Канстанцінам Васільевічам зроблена тэксталагічная рэканструкцыя страчанага тэксту драмы [[М. Чарот]]а «[[На Купалле]]» (апублікавана «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», [[1982]], № 2; з [[К. Кулакоў|К. Кулаковым]]). Свае літаратурныя схільнасці ён рэалізаваў у перакладах з рускай паэзіі, сцэнарыях радыёперадач, мемуарных нататках, успамінах пра Я. Купалу «Даўняе, незабыўнае» ([[1962]]), кніжцы «Песні вольных людзей» (1961). Песні «З калгасных сёл» (музыка Р. Пукста), «Красуй, Беларусь!» (музыка [[Я. Цікоцкі|Я. Цікоцкага]]), «Ураджайная» (музыка [[В. Коласаў|В. Коласава]]) у выкананні К. В. Пуроўскага былі адзначаны рэспубліканскімі прэміямі. == Літаратура == * {{крыніцы/Тэатральная Беларусь|2|Пуроўскі Канстанцін Васілевіч|[[І. У. Саламевіч]]}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|129626}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пуроўскі Канстанцін Васілевіч}} [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Лібрэтысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэнары]] irj8mftg4k3qwa9vxnzuc6gnreqbnqc 0 731183 5163261 4834891 2026-07-09T11:46:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163261 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Новікаў}} {{Навуковец}} '''Міхаіл Міхайлавіч Новікаў''' (нар. {{ДН|1|3|1938}}, в. [[Буда Петрыцкая]], [[Лоеўскі раён]], [[Гомельская вобласць]]) — [[Беларусь|беларускі]] эканаміст. [[Доктар эканамічных навук]], (2003), [[прафесар]] (2004). == Біяграфія == Скончыў [[Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава]] (спецыяльнасць «Статыстыка», 1966; аспірантура, 1969). Працаваў у Навукова-даследчым інстытуце статыстыкі ([[Мінск]]; 1993—1994, дырэктар), Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце (1969—1993 і з 1994, [[Улікова-эканамічны факультэт БДЭУ|улікова-эканамічны факультэт]], кафедра статыстыкі, прафесар, у 1988—1993 — загадчык кафедры, 1980—1983 — выкладчык [[Універсітэт імя Эдуарда Мандлане|Універсітэта Эдуарду Мандлане]] ў [[Мазамбік]]у). Навуковыя інтарэсы: эканамічная статыстыка. == Бібліяграфія == * Макроэкономические закономерности циклообразования, стабилизации и равновесного развития рыночных процессов (методология статистического моделирования и анализа) : диссертация … доктора экономических наук : 08.00.12 : защищена 22.05.2002 : утверждена 23.04.2003 / Новиков Михаил Михайлович. ― Минск, 2002. * Введение в систему национальных счетов : учебное пособие / М. М. Новиков. ― Минск, 1995. * Статистика : показатели и методы анализа : справочное пособие / [Н. И. Бондаренко и др.]; под редакцией М. М. Новикова. ― Минск, 2005. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|18-1|Но́вікаў Міхаіл Міхайлавіч||435}} * {{крыніцы/Рэспубліка Беларусь: энцыклапедыя|5|Новиков Михаил Михайлович}} — С. 455—456. * Новиков Михаил Михайлович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2013. — Т. 3 : Гомельская область : в 2 кн., кн. 2. — С. 131. * Новиков Михаил Михайлович // Белорусский государственный экономический университет в биографиях преподавателей и выпускников : 75 лет, 1933—2008. — Минск, 2008. — С. 109. == Спасылкі == * [https://www.ekonomika.by/ekonomisty/novikov-mikhail-mikhajlovich Новиков Михаил Михайлович // Экономика.by]{{ref-ru}} * [https://bseu.by/personalpages/novikov/biography.htm Новиков Михаил Михайлович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240908034657/https://bseu.by/personalpages/novikov/biography.htm |date=8 верасня 2024 }} // Персанальная старонка на сайце БДЭУ {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Новікаў Міхаіл Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Эканамісты СССР]] [[Катэгорыя:Эканамісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Сацыёлагі СССР]] [[Катэгорыя:Сацыёлагі Беларусі]] ld9e3l9rntbj2kqaxp0x0u0dkxprrtn 0 735529 5162985 5022414 2026-07-08T15:36:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162985 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} '''Аксана Стэфанаўна Грыцай''' ({{lang-uk|Окса́на Стефа́нівна Грица́й}}, больш вядомая як '''Міка Ньютан'''; {{Н|ж}} [[5 сакавіка]] [[1986]], [[Бурштын (горад)|Бурштын]], [[Івана-Франкоўская вобласць]], [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінская ССР]]) — украінская [[Спявак|спявачка]] і [[Акцёр|актрыса]]. == Біяграфія == [[Файл:Mika_Newton.JPG|злева|міні|304x304пкс|На канцэрце ў [[Кам’янскэ]].]] Нарадзіцца 5 сакавіка 1986 года ў Бурштыне Івана-Франкоўскай вобласці. Мае старэйшую сястру. У дзяцінстве была актыўнай, у 9 гадоў пачала выступаць на сцэне; аднойчы ў школе з класам сарвала канцэрт. Скончыла музычную школу па класе [[фартэпіяна]], паралельна займалася [[Спеў|вакалам]]. З 11 гадоў займаецца [[каратэ]]. У 2001 годзе пераехала з Бурштына ў Кіеў і паступіла ў [[Кіеўская муніцыпальная акадэмія эстраднага і цыркавога мастацтва|Кіеўскі дзяржаўны каледжа эстраднага і цыркавога мастацтваў]] на аддзяленне эстраднага вакалу. Цяпер жыве ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], выпускае песні на англійскай і ўкраінскай мовах. У снежні 2018 года выйшла замуж за Крыса Сааведра ў ЗША<ref name="весілля">{{Cite web|url=https://tabloid.pravda.com.ua/photos/5c1f4e8b2228e/|title=Сукня принцеси та 7-поверховий торт: Міка Ньютон відгуляла весілля в Америці Tablo ID 23.12.2018|accessdate=25 грудня 2018|archive-date=24 грудня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224140335/https://tabloid.pravda.com.ua/photos/5c1f4e8b2228e/}}</ref>. == Кар’ера == У 2002 годзе атрымала перамогу на фестывалі «Чарнаморскія гульні» ў [[Скадоўск]]у. Там жа пазнаёмілася з прадзюсарам Юрыем Фалесай і ў тым жа годзе падпісала з ім кантракт. Менавіта Юрый Фалеса прыдумаў Аксане яе сцэнічны псеўданім: Міка — ад [[Мік Джагер|Міка Джагера]] ([[The Rolling Stones|«Rolling Stones»]]), Міка Бокса («Uriah Heep»), а Ньютан — ад англійскага словазлучэння «new tone» ({{Lang-be|новы тон}}). Ён жа пераканаў спявачку не выкарыстоўваць ўкраінскую мову ў сцэнічнай дзейнасці. Першыя рускамоўныя хіты спявачкі — «Убежать» і «Аномалия». Відэакліп на песню ''«Убежать»'' украінскія тэлекампаніі адмовіліся пускаць у ратацыю па прычынах яго эратычнага зместу. Гэта прывяло да здымкі кліпа на песню ''«Аномалия»''. Другі кліп прынёс спявачцы першы ўздых славы. Наступныя кліпы на песні ''«Лунопарк»'' (2005) і ''«В плену»'' (2007) здымалі ў Расійскай Федэрацыі, у [[Масква|Маскве]]. У красавіку 2008 года стварыла грамадскую арганізацыю «За МИР». === Еўрабачанне 2011 === У 2011 годзе спявачка з песняй «Angel» атрымала перамогу ва ўкраінскім нацыянальным адборы на конкурс песні [[Конкурс песні Еўрабачанне 2011|Еўрабачанне 2011]]. Зрэшты, па афіцыйных выніках СМС-галасавання яна атрымала 29064 галасоў з 1996 тэлефонаў. Таксама адбылася значная накрутка галасоў за Міку Ньютан і ў інтэрнэт-галасаванні. Нацыянальная тэлерадыёкампанія Украіны прызначыла паўторнае галасаванне, якое павінна было адбыцца 3 сакавіка. Але праз адмову іншых удзельнікаў на Еўрабачанне паехала Міка Ньютан. 5 сакавіка спявачка і яе прадзюсар Цімафей Нагорны атрымалі благаславенне на ўдзел у конкурсе ад настаяцеля [[Украінская Праваслаўная Царква (Маскоўскага патрыярхата)|УПЦ МП]] мітрапаліт Уладзіміра (Сабадана). 12 мая, у другім паўфінале, Міка выступала на конкурсе шостай і атрымала месца ў фінале, які адбыўся 14 мая.. У фінале [[Конкурс песні Еўрабачанне 2011|«Еўрабачання 2011»]] Міка, набрала 159 балаў, заняла 4 месца, нягледзячы на ўсе негатыўныя прагнозы букмекераў. Пасля Еўрабачання паехала ў [[Каліфорнія]], планавала жыць у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] да 2013 года, «JK-music group» прапанавала ёй і яе прадзюсару Цімафею Нагорнаму супрацоўніцтва і прасоўванне спявачкі на Захадзе. З Мікай працуе Музыка Рэндзі Джэксан<ref>[https://archive.today/20120709211114/kadetmakarov.ucoz.ru/publ/mika_njuton_uekhala_v_kaliforniju_na_pmzh/12-1-0-5819 Міка Ньютон поїхала в Каліфорнію на ПМЖ] {{Ref-ru}}</ref>. == Фільмаграфія == * 2006 — «Жыццё знянацку» (Расія, роля другога плана) * 2007 — «Грошы для дачкі» (Украіна-Расія, галоўная роля) == Саўндтрэкі == * «Ад 180 і вышэй» («Аномалия») * «Жыццё знянацку» («Аномалия», «Цунами», «Лунопарк», «Теплая река», «Факт») * «Кадеты» («В плену», «Белые лошади», «Лунопарк», «Факт», «Таешь», «Аномалия») * «Я лячу» («Выше, чем любовь», «Арлекино», «Пожарные», «Плачедо доминго») * «Курсанты» («Лунопарк», «Факт») == Дыскаграфія == === Альбомы === * Кольорові сни * Аномалия (2005) * Тёплая река (2006) * Эксклюзив (2008) * Выше, чем любовь (2010) === Радыёсінглы === * 2005 «Убежать» * 2005 «Аномалия» * 2006 «Тёплая река» * 2006 «I’m Sorry» * 2007 «Белые лошади» * 2007 «Moscow Calling» (feat. W.H.I.T.E) * 2008 «Сдавайся мне» * 2009 «Выше, чем любовь» * 2009 «Шерше ля фам» * 2011 «Angel» * 2012 «Don’t Dumb Me Down» * 2013 «Magnets» === Кліпы === {| class="wikitable" !Год !Назва |- | rowspan="3" |2005 |Убежать |- |Аномалия |- |Лунопарк |- | rowspan="2" |2006 |I’m Sorry |- |Тёплая река |- | rowspan="2" |2007 |В плену |- |Белые лошади |- | rowspan="2" |2008 |Moscow Calling |- |Сдавайся мне |- | rowspan="2" |2011 |Ангел |- |Angel (англійская версія) |- |2012 |Don’t Dumb Me Down |- | rowspan="3" |2013 |Не відпускай |- |Magnets |- |Come Out and Play |} == Цікавыя факты == * Міка Ньютан магла стаць партнёрам ўкраінскай знакамітасці [[Патап]]а, але канчатковы выбар быў зроблены на карысць [[Анастасія Аляксееўна Каменскіх|Насці Каменскіх]]. На памяць аб супрацоўніцтве засталася песня «В плену», запісаная з Патапам для альбома «Тёплая река». {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://mikanewton.pp.net.ua/ Афіцыйны сайт фан-клуба] * [https://web.archive.org/web/20110714105136/http://gaganews.com.ua/Artist/Stars/24 Старонка Мікі Ньютана на Gaganews] * [http://mikanewton.biz Фан-сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190627065003/http://www.mikanewton.biz/ |date=27 чэрвеня 2019 }} * [http://pesennik.org/Мика_Ньютон Тэксты песень] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230320141358/http://pesennik.org/%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9D%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%BE%D0%BD |date=20 сакавіка 2023 }} * [http://www.from-ua.com/kio/0ba6e3388b7fc.html Міка Ньютан: «Кожны мае права гаварыць і спяваць на той мове, якую яму падабаецца»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170818094805/http://from-ua.com/kio/0ba6e3388b7fc.html |date=18 жніўня 2017 }} {{Ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2011]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Украіны]] [[Катэгорыя:Актрысы Украіны]] hrjyf4zlwiy5j232xbxg02fp8bilge1 0 737826 5162999 4823911 2026-07-08T16:54:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162999 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Псеўданімы = Адам Доман, Панас Прусак }} {{цёзкі2|Яцкоў}} '''Мікала́й Ада́мавіч Яцко́ў''' (псеўданімы: ''Адам Доман'', ''Панас Прусак''; нарадзіўся [[22 мая]] [[1959]], [[Магілёў]]) — беларускі [[паэт]], [[публіцыст]], [[кампазітар-песеннік]]. == Біяграфія == [[Файл:Адам и Евгения Яцковы.jpg|thumb|злева|Бацькі — Яўгенія і Адам Яцковы]] Мікалай Адамавіч Яцкоў нарадзіўся 22 мая 1959 года ў Магілёве. Бацька — Адам Фролавіч Яцкоў з вёскі [[Даманы (Дрыбінскі раён)|Даманы]] [[Дрыбінскі раён|Дрыбінскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], маці — Яўгенія Яўсееўна Яцкова (Шандыбкіна) з вёскі [[Пудаўні]] [[Дрыбінскі раён|Дрыбінскага раёна]]. Вучыўся ў магілёўскіх школах № 11, 12, 27 і 29. Скончыў у 1977  годзе [[Магілёўскае культурна-асветнае вучылішча|Магілёўскае культасветвучылішча імя Н. К. Крупскай]], а потым у 1981  годзе [[Мінскі інстытут культуры]]. Служыў у 1981—1983 гадах у арміі. У 1981-2021 гадах працаваў дырэктарам Брылёўскага сельскага Дома культуры Магілёўскага раёна. Са снежня 2021 года на пенсіі. == Творчасць == === Паэзія === Выступае як паэт. Свае творы друкаваў у мясцовых і рэспубліканскіх перыядычных выданнях, у калектыўных зборніках «Дняпроўскія хвалі», «Матчына слова», «Тутэйшы шляхціч», у хрэстаматыі для старэйшых класаў «Сэрцам роднага слова краніся». Выдаў зборнікі паэзіі «Міколавы прыпеўкі» (2005 г.), «Кракаўскія сшыткі» (2005 г.), «Хрышчацік» (2007 г.) Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] (рэкамендацыі [[Генадзь Бураўкін|Генадзя Бураўкіна]], [[Сяргей Іванавіч Законнікаў|Сяргея Законнікава]] і [[Эдуард Акулін|Эдуарда Акуліна]]). У красавіку 2012 года абраны старшынёй Магілёўскага абласнога аддзялення [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. === Публіцыстыка === Як публіцыст друкаваўся ў рэспубліканскіх і ўсесаюзных выданнях. === Музыка === Актыўна выступае як [[кампазітар-песеннік]]. Напісаў каля 1300 песень на вершы беларускіх паэтаў. З’яўляецца аўтарам песенных зборнікаў «Гронка бэзу» (у сааўтарстве з [[Тамаш Ляшонак|Тамашом Ляшонкам]]) і «Знічка» (у сааўтарстве з [[Іван Карэнда|Іванам Карэндам]]). Песні Міколы Яцкова друкаваліся ў шматлікіх выданнях, у аўтарскіх зборніках [[Васіль Карпечанка|Васіля Карпечанкі]] «Толькі з табою», [[Генадзь Рыкоўскі|Генадзя Рыкоўскага]] «Лісце клёнаў залатое» і «Зорная росып», [[Віктар Сухараў|Віктара Сухарава]] «Ненапісаная карціна», [[Іван Цітавец|Івана Цітаўца]] «Ёсць любоў у мяне», [[Сяргей Панізнік|Сяргея Панізніка]] «Дабравест», [[Надзея Салодкая|Надзеі Салодкай]] «Апошняя квадра». [[File:Mikola Shabovich - with Mikola Yatskov - 1998 AD.JPG|thumb|Мікола Яцкоў з паэтам [[Мікола Шабовіч|Міколам Шабовічам]] у рэдакцыі [[Раніца (1929)|газеты «Раніца»]]. фота 1998 г.]] Выпусціў кампакт-дыскі: «Пуцяводная ніць» (на вершы [[Станіслаў Валодзька|Станіслава Валодзькі]]), «Успомніце хоць раз» (на вершы [[Р. Барадулін]]а), «Мае сны без цябе пустыя» і «Непрычалены човен» (на вершы [[Э. Акулін]]а), «Знічка» (на вершы [[Іван Карэнда|Івана Карэнды]]), «Врата» (на вершы [[Валянцін Барадзін|Валянціна Барадзіна]]), «Не боюсь я тебя потерять» (на вершы [[Мікалай Траянаў|Мікалая Траянава]]). Песні М. Яцкова ўвайшлі ў рэпертуар народнага артыста Беларусі [[Мікалай Скорыкаў|Мікалая Скорыкава]], заслужаных артыстаў Рэспублікі Беларусь [[Нэля Багуслаўская|Нэлі Багуслаўскай]], [[Надзея Мікуліч|Надзеі Мікуліч]], [[Леанід Нікольскі|Леаніда Нікольскага]]. Іх выконваюць [[Уладзімір Ухцінскі]], [[Збыслаў Белы]], ансамбль «[[Любо-Дорого]]». Песні таксама ўключаліся ў канцэртныя праграмы [[Дзяржаўны аркестр эстраднай і сімфанічнай музыкі Беларусі|Дзяржаўнага аркестра эстраднай і сімфанічнай музыкі]] пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Фінберг|Міхаіла Фінберга]]. У ліпені 2003 года прадставіў тры канцэртныя праграмы на вершы беларускіх паэтаў на міжнароднай сустрэчы «[[Беларускі Трыялог]]» у г. [[Крынкі (горад)|Крынкі]] ([[Польшча]]). Аўтар музыкі афіцыйна зацверджанага [[Гімн Магілёва|гімна Магілёва]] (у сааўтарстве з [[Аляксандр Шлеянкоў|Аляксандрам Шлеянковым]]) і афіцыйна зацверджанага гімна Слаўгарада (у сааўтарстве з [[Фелікс Шкірманкоў|Феліксам Шкірманковым]]) === Панас Прусак === Панас Прусак — літаратурны псеўданім Мікалая Яцкова. Па легендзе, Панас Прусак — жыхар вёскі [[Брылі (Магілёўская вобласць)|Брылі]]. Ён вельмі любіць слухаць розныя гісторыі з вуснаў сваіх аднавяскоўцаў, а потым вершавана пераказвае гэтыя аповеды ў так званых «падарожных паэмках» (аўтар абазначэння жанру — [[Сакрат Яновіч]]). Самы лепшы сябар у Панаса — Мікалай Яцкоў. У выніку іх сустрэч паэмкі перыядычна і з’яўляюцца пад брылёўскім небам. '''Паэмы''' * «Мсціслаўскае свята» (2001) * «Семінар» (2002) * «Канферэнцыя» (2004) * «Дзень Волі» (2005) * «Юбілей» (2005) * «Заходні накірунак» (2005) * «Як жа дорага быць любым!» (2005) * «Кастрычніцкія атавы» (2006) == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20110918174859/http://mogilev.mogilev-region.by/ru/region/gordost Слава и гордость земли Могилёвской]{{ref-ru}} * [http://imgsrc.ru/nicoff/a238585.html? Мікалай Адамавіч Яцкоў. Фотаальбом.]{{Недаступная спасылка}} * [http://kamunikat.org/Jackou_Mikalaj.html Мікола Яцкоў на kamunikat.org.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120620152907/http://kamunikat.org/Jackou_Mikalaj.html |date=20 чэрвеня 2012 }} * [https://web.archive.org/web/20110916042931/http://www.grafomanov.net/poems/author/nicoff/ Вершы Мікалая Яцкова на «Графоманов. Нет»] * [https://web.archive.org/web/20080519225912/http://respublika.info/4420/culture/article21973/ Услуга по разумной цене, или Плати, односельчанин, за баян!]{{ref-ru}} * [http://sb.by/post/77660/ Особенности досуга на селе ''(каментар)'']{{Недаступная спасылка|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.mguk.mogilev.by/museum.html Гісторыя Магілёўскага каледжа мастацтваў і знакамітыя выпускнікі]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20110916051349/http://www.grafomanov.net/poems/author/Prusak/ Панас Прусак на «Графоманов. Нет»] * [http://www.music-beats.ru/free_mp3/Мікола%20Яцкоў Песні Міколы Яцкова на вершы Міколы Шабовіча]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://wwwss.playcast.ru/?module=profile&userId=142854&pm_action=playcasts Плэйкасты (песні) Міколы Яцкова]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/!search.http_keyword?query=a001%3D%22BY-NLB-ar2852118%22&lst_siz=20 М. Яцкоў у Электронным каталозе Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі] * [http://www.sunhome.ru/audio/nikolai-yackov.html Песні Міколы Яцкова на вершы Паўлюка Галушкі] * [http://www.youtube.com/watch?v=6WU9_RGPces Кліп на песню «Восень» (верш Алеся Казекі)] * [http://muzofon.com/search/%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9%20%D1%8F%D1%86%D0%BA%D0%BE%D0%B2 Песні Міколы Яцкова на muzofon.com]{{Недаступная спасылка}} * [https://web.archive.org/web/20160305081613/http://mp3downloadfree.ru/?string=%CD%E8%EA%EE%EB%E0%E9_%DF%F6%EA%EE%E2 Песні «Колыбельная» (верш А. Казекі) і «Одноклассница» (верш К. Севярынца)] === Выдавецкая дзейнасць === * [http://kamunikat.org/Jackou_Mikalaj.html Кнігі выдавецтва «Справа»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120620152907/http://kamunikat.org/Jackou_Mikalaj.html |date=20 чэрвеня 2012 }} * [http://kamunikat.org/bryleuskaja_minuushchyna.html Бюлетэнь «Брылёўская мінуўшчына»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120821161318/http://kamunikat.org/bryleuskaja_minuushchyna.html |date=21 жніўня 2012 }} * [http://kamunikat.org/bryleuski_viernik.html Бюлетэнь «Брылёўскі вернік»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120616154726/http://kamunikat.org/bryleuski_viernik.html |date=16 чэрвеня 2012 }} * Бюлетэнь «[[Брылёўскі летапіс]]» * [http://kamunikat.org/bryleuskija_dalahlady.html Бюлетэнь «Брылёўскія далягляды»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120615012038/http://kamunikat.org/bryleuskija_dalahlady.html |date=15 чэрвеня 2012 }} * [http://kamunikat.org/dniaprouskaja_stroma.html Бюлетэнь «Дняпроўская строма»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130820090601/http://kamunikat.org/dniaprouskaja_stroma.html |date=20 жніўня 2013 }} {{DEFAULTSORT:Яцкоў, Мікалай}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 22 мая]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1959 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве]] [[Катэгорыя:кампазітары Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Кампазітары-песеннікі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] 3qkkqbmzt25fy4r7m08enrypwcoazex 0 739393 5163221 4958629 2026-07-09T09:54:28Z MocnyDuham 99818 вікіфікацыя 5163221 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя = Ігар Іваноў | Навуковая ступень = Магістар у інфармацыйнай навуцы | Навуковы кіраўнік = Inese A. Smith | Вядомы як = выдавец, бібліятэкар, рэдактар, перакладнік }} '''Íгар Івано́ў''' (Ihar Ivanoŭ; нар. 1974, [[Расоны]], [[Віцебская вобласць]], [[Беларусь]]) ― [[Беларусы|беларускі]] і брытанскі [[Выдавецкая справа|выдавец]], [[бібліятэкар]], [[Каментатар|публіцыст]], рэдактар, [[перакладчык]], [[Кніганошы|кніганоша]]. Дзеяч беларускай [[Дыяспара|дыяспары]] ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. [[Актывіст]] брытанскага і беларускага [[гей-рух]]у<ref>Ihar Ivanou: To survive in a homophobic society with the homophobic government, LiveJournal, shcher_ban, 2 November 2011, https://shcher-ban.livejournal.com/203426.html</ref>. Сябра групы [[Хрысціянская візія]]<ref>Іваноў Ігар. [https://belarus2020.churchby.info/ivanou-igar-hryscziyanskaya-viziya-manitoryng-parushennyau-pravou-gramadzyan-i-religijnyh-supolak-i-abyadnannyau/ Хрысціянская візія: Маніторынг парушэнняў правоў грамадзян і рэлігійных суполак і аб’яднанняў, 15.06.2023] // Царква і палітычны крызіс у Беларусі / Church and the Political Crisis in Belarus</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Расоны|Расонах]]<ref>[[Дзмітрый Францавіч Гурневіч|Дзьмітры Гурневіч]], «Я вернік і гей». Беларускі каталік тлумачыць кліру, чаму ў гэтым няма супярэчнасьці, Радыё Свабода, 19 кастрычніка 2019, <nowiki>https://www.svaboda.org/a/30223293.html</nowiki></ref>. У дзяцінстве разам з маці пераехаў у [[Мінск]].<ref>{{Артыкул|аўтар=С. Трусевіч|год=1989|загаловак=Трамвай Надзея|выпуск=156-157 (13137) 12 жніўня|старонкі=1}}</ref> [[Маці]] ― Надзея Іванова, адна з першых беларускіх актывістак з ліку бацькоў [[ЛГБТК]]-людзей<ref>Ганна Соўсь, «55 тысяч чалавек ня хочуць, каб я была ў гэтай краіне» Радыё Свабода, 17 лютага 2020, <nowiki>https://www.svaboda.org/a/30438233.html</nowiki></ref>. Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці «[[гісторыя]]». З 1999 па 2004 год вывучаў пастырскае [[багаслоўе]] ў Місіянерскім інстытуце ў [[Лондан]]е.<ref name=":0">Мікола Іваноў ([1999]) Беларускае студэнцкае жыцьцё ў Вялікай Брытаніі ''Гаўдэамус''. Радыё Свабода. <small>Архіўная копія.</small></ref> [[Магістарская ступень|Магістарскую ступень]] атрымаў ва ўніверсітэце Ляфбара (графства [[Лестэршыр]]) у 2005 годзе па спецыяльнасці «[[менеджмент]] інфармацыі і бібліятэк». Жыве і працуе ў [[Лондан]]е. == Дзейнасць == Ігар Іваноў — прафесійны [[бібліятэкар]]. Працаваў у [[Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны|Скарынаўскай бібліятэцы]] ў Лондане, быў сакратаром і дарадцам яе апякунскай рады.<ref>{{Cite web|title=Ігар Іваноў: «Скарынаўская Біблія – гэта смартфон таго часу»|url=https://novychas.online/kultura/ihar-ivanou-skarynauskaja-biblija-heta-smartfo|author=Алесь Кіркевіч|date=17-02-2017|publisher=Новы час}}</ref> Быў супрацоўнікам [[Унія (часопіс)|часопіса «Унія»]] і аднайменнага [[выдавецтва]]<ref>Унія № 4, 1995, стар. 48.</ref><ref>«Вялікі выбух з абмежаванай адказнасьцю». 30-годдзе часопісу «Унія», Беларускі Калегіюм, 30.11.2020, <nowiki>https://web.archive.org/web/20211107183857/https://belcollegium.by/vyaliki-vybux-z-abmezhavanaj-adkaznascyu-30-goddze-chasopisu-uniya/</nowiki></ref>, адным з стваральнікаў [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|грэка-каталіцкай]] газеты «Царква»<ref>Царква № 4й, 1995, стар. 16.</ref> у 1995 годзе і супрацоўнікам газеты «[[Каталіцкія навіны]]» у 1997-98 гадах, рэдактарам штомесячніка «Belarusian News Bulletin» (2000—2002) [[Англа-беларускае таварыства|Англіска-беларускага таварыства]] і супрацоўнікам бюлетэню студэнтаў Беларускай каталіцкай місіі ў [[Англія|Ангельшчыне]] «Наша місія». У 1999 годзе заснаваў першы [[Сайт|веб-сайт]] [[Беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. У 2011 годзе стварыў у Вялікабрытаніі [[выдавецтва]] «belarusians.co.uk»'','' якое выдала першую кнігу гей-прозы па-беларуску<ref>{{Cite web|title=Першая кніга гей-прозы па-беларуску (слова ад аўтара)|url=https://makeout.by/2016/05/24/pershaya-knga-gey-prozy-pa-belarusku.html|author=Уладзь Гарбацкі|date=24 мая 2016|work=Makeout|language=be|access-date=19 мая 2023|archive-date=5 чэрвеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220605183852/https://makeout.by/2016/05/24/pershaya-knga-gey-prozy-pa-belarusku.html|url-status=dead}}</ref>. Стваральнік веб-сайту і пашыральнік ідэй і творчасці Джэймса Алісана, каталіцкага святара і [[Багаслоўе|тэолага]], [[перакладчык]] яго тэкстаў на беларускую і рускую мовы<ref>Дж. Алісан, Разняволіць сумленне гея, пераклад на беларускую Ігара Іванова, <nowiki>http://jamesalison.com/be/sumliennie/</nowiki></ref>. Улетку 2022 году стварыў выдавецтва Скарына / Skaryna Press<ref>Старонка выдавецтва Skaryna Press, <nowiki>https://www.skarynapress.com/pra-nas</nowiki></ref>. Цягам 2022—2023 гадоў прыняў удзел у некалькіх прэзентацыях выдавецтва і яго новых выданняў<ref><small>«Ня ўсё, чым хочаш займацца прафэсійна, дае табе заробак». Размова з кіраўніком выдавецтва Skaryna Press у Лондане, Радыё Свабода, 17 снежань 2022, <nowiki>https://www.svaboda.org/a/32179417.html</nowiki></small></ref>. == Бібліяграфія == * Baltic and Slavonic Libraries in Britain: Their Place in Developing Group Identity and the Life of Emigre Communities. —London: Manifold, 2006. — <nowiki>ISBN 0901067156</nowiki>. * Игорь Иванов. Рецензия на книгу о. Фомы Хопко «Христианская вера и однополое влечение: Восточно-православные размышления» // ''Гомосексуальность и христианство в XXI веке: сборник статей разных лет'' / Сост. В. Созаев. — СПб., 2014, С. 112—117. * Игорь Иванов. Обретая своё имя // ''Гомосексуальность и христианство в XXI веке: сборник статей разных лет'' / Сост. В. Созаев. — СПб., 2014, С. 184—188. * Игорь Иванов. Богословские репрезентации гомосексуальности // ''Гомосексуальность и христианство в XXI веке: сборник статей разных лет'' / Сост. В. Созаев. — СПб., 2014, С. 248—251. * Игорь Иванов. Люди веры в ЛГБТ-сообществе: преодоление биполярности (на примере британского опыта) // ''Гомосексуальность и христианство в XXI веке: сборник статей разных лет'' / Сост. В. Созаев. — СПб., 2014, С. 252—262. * Игорь Иванов. Гейские дилеммы и воодушевления: о вещах преходящих // ''Гомосексуальность и христианство в XXI веке: сборник статей разных лет'' / Сост. В. Созаев. — СПб., 2014, С. 294—308. * {{Cite web|title=An Unparalleled Authority on the History of Belarusian Literature|url=https://britishlibrary.typepad.co.uk/european/2016/06/an-unparalleled-authority-on-the-history-of-belarusian-literature.html|date=21 June 2016|publisher=The British Library}} * {{Артыкул|загаловак=TEF: new opportunities for academic libraries and librarians}} // ''CILIP Update''. — 2017 (March). — P. 36-37. — ISSN 2046-0406. * {{Cite web|title=The First Anthology of Belarusian Poetry in English: Sponsors and Censors|url=https://blogs.bl.uk/european/2017/03/the-first-anthology-of-belarusian-poetry-in-english-sponsors-and-censors.html|date=10 March 2017|publisher=British Library}} * {{Cite web|title=Belarus Celebrates 500 Years of Printing, British Library|url=https://blogs.bl.uk/european/2017/08/belarus-celebrates-500-years-of-printing.html|date=6 August 2017|publisher=The British Library}} * {{Cite web|title=The Centenary of the Belarusian Democratic Republic|url=https://blogs.bl.uk/european/2018/03/the-centenary-of-the-belarusian-democratic-republic.html|publisher=The British Library|date=25 March 2018}} * {{Артыкул|загаловак=Professor Arnold McMillin and the Skaryna Library in London: their role in promotion of the Belarusian studies // Dingley, J. (ed.) Between the Lands: from Poland to Russia via Belarus and Ukraine: a journey through cinema, history, literature, memory and music. Papers from the Symposium to mark the 75th birthday of Prof. Arnold McMillin. SSEES UCL 23-25 June 2016}} * {{Артыкул|загаловак=Касмічны кляштар і яго айцец}} // ''Наша гісторыя''. — 2021. — № 5. — С. 28-35. — ISSN 2617—2305. * Акно на Захадзе // Наша гісторыя. ― 2021. ― № 5. ― С. 36-41. ― ISNN 2617—2305. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Іваноў Ігар}} [[Катэгорыя:Бібліятэкары]] [[Катэгорыя:Беларуская дыяспара]] [[Катэгорыя:ЛГБТ у Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вялікабрытаніі]] ng50u78re91yp7dea4i43bmlc3xsxv9 5163222 5163221 2026-07-09T09:55:41Z MocnyDuham 99818 афармленне 5163222 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя = Ігар Іваноў | Навуковая ступень = Магістар у інфармацыйнай навуцы | Навуковы кіраўнік = Inese A. Smith | Вядомы як = выдавец, бібліятэкар, рэдактар, перакладнік }} '''Íгар Івано́ў''' (Ihar Ivanoŭ; нар. 1974, [[Расоны]], [[Віцебская вобласць]], [[Беларусь]]) ― [[Беларусы|беларускі]] і брытанскі [[Выдавецкая справа|выдавец]], [[бібліятэкар]], [[Каментатар|публіцыст]], рэдактар, [[перакладчык]], [[Кніганошы|кніганоша]]. Дзеяч беларускай [[Дыяспара|дыяспары]] ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. [[Актывіст]] брытанскага і беларускага [[гей-рух]]у<ref>Ihar Ivanou: To survive in a homophobic society with the homophobic government, LiveJournal, shcher_ban, 2 November 2011, https://shcher-ban.livejournal.com/203426.html</ref>. Сябра групы [[Хрысціянская візія]]<ref>Іваноў Ігар. [https://belarus2020.churchby.info/ivanou-igar-hryscziyanskaya-viziya-manitoryng-parushennyau-pravou-gramadzyan-i-religijnyh-supolak-i-abyadnannyau/ Хрысціянская візія: Маніторынг парушэнняў правоў грамадзян і рэлігійных суполак і аб’яднанняў, 15.06.2023] // Царква і палітычны крызіс у Беларусі / Church and the Political Crisis in Belarus</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Расоны|Расонах]]<ref>[[Дзмітрый Францавіч Гурневіч|Дзьмітры Гурневіч]], [https://www.svaboda.org/a/30223293.html «Я вернік і гей». Беларускі каталік тлумачыць кліру, чаму ў гэтым няма супярэчнасьці], [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]], 19 кастрычніка 2019</ref>. У дзяцінстве разам з маці пераехаў у [[Мінск]].<ref>{{Артыкул|аўтар=С. Трусевіч|год=1989|загаловак=Трамвай Надзея|выпуск=156-157 (13137) 12 жніўня|старонкі=1}}</ref> [[Маці]] ― Надзея Іванова, адна з першых беларускіх актывістак з ліку бацькоў [[ЛГБТК]]-людзей<ref>Ганна Соўсь, «55 тысяч чалавек ня хочуць, каб я была ў гэтай краіне» Радыё Свабода, 17 лютага 2020, <nowiki>https://www.svaboda.org/a/30438233.html</nowiki></ref>. Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці «[[гісторыя]]». З 1999 па 2004 год вывучаў пастырскае [[багаслоўе]] ў Місіянерскім інстытуце ў [[Лондан]]е.<ref name=":0">Мікола Іваноў ([1999]) Беларускае студэнцкае жыцьцё ў Вялікай Брытаніі ''Гаўдэамус''. Радыё Свабода. <small>Архіўная копія.</small></ref> [[Магістарская ступень|Магістарскую ступень]] атрымаў ва ўніверсітэце Ляфбара (графства [[Лестэршыр]]) у 2005 годзе па спецыяльнасці «[[менеджмент]] інфармацыі і бібліятэк». Жыве і працуе ў [[Лондан]]е. == Дзейнасць == Ігар Іваноў — прафесійны [[бібліятэкар]]. Працаваў у [[Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны|Скарынаўскай бібліятэцы]] ў Лондане, быў сакратаром і дарадцам яе апякунскай рады.<ref>{{Cite web|title=Ігар Іваноў: «Скарынаўская Біблія – гэта смартфон таго часу»|url=https://novychas.online/kultura/ihar-ivanou-skarynauskaja-biblija-heta-smartfo|author=Алесь Кіркевіч|date=17-02-2017|publisher=Новы час}}</ref> Быў супрацоўнікам [[Унія (часопіс)|часопіса «Унія»]] і аднайменнага [[выдавецтва]]<ref>Унія № 4, 1995, стар. 48.</ref><ref>«Вялікі выбух з абмежаванай адказнасьцю». 30-годдзе часопісу «Унія», Беларускі Калегіюм, 30.11.2020, <nowiki>https://web.archive.org/web/20211107183857/https://belcollegium.by/vyaliki-vybux-z-abmezhavanaj-adkaznascyu-30-goddze-chasopisu-uniya/</nowiki></ref>, адным з стваральнікаў [[Беларуская Грэка-Каталіцкая Царква|грэка-каталіцкай]] газеты «Царква»<ref>Царква № 4й, 1995, стар. 16.</ref> у 1995 годзе і супрацоўнікам газеты «[[Каталіцкія навіны]]» у 1997-98 гадах, рэдактарам штомесячніка «Belarusian News Bulletin» (2000—2002) [[Англа-беларускае таварыства|Англіска-беларускага таварыства]] і супрацоўнікам бюлетэню студэнтаў Беларускай каталіцкай місіі ў [[Англія|Ангельшчыне]] «Наша місія». У 1999 годзе заснаваў першы [[Сайт|веб-сайт]] [[Беларуская дыяспара|беларускай дыяспары]] ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. У 2011 годзе стварыў у Вялікабрытаніі [[выдавецтва]] «belarusians.co.uk»'','' якое выдала першую кнігу гей-прозы па-беларуску<ref>{{Cite web|title=Першая кніга гей-прозы па-беларуску (слова ад аўтара)|url=https://makeout.by/2016/05/24/pershaya-knga-gey-prozy-pa-belarusku.html|author=Уладзь Гарбацкі|date=24 мая 2016|work=Makeout|language=be|access-date=19 мая 2023|archive-date=5 чэрвеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220605183852/https://makeout.by/2016/05/24/pershaya-knga-gey-prozy-pa-belarusku.html|url-status=dead}}</ref>. Стваральнік веб-сайту і пашыральнік ідэй і творчасці Джэймса Алісана, каталіцкага святара і [[Багаслоўе|тэолага]], [[перакладчык]] яго тэкстаў на беларускую і рускую мовы<ref>Дж. Алісан, Разняволіць сумленне гея, пераклад на беларускую Ігара Іванова, <nowiki>http://jamesalison.com/be/sumliennie/</nowiki></ref>. Улетку 2022 году стварыў выдавецтва Скарына / Skaryna Press<ref>Старонка выдавецтва Skaryna Press, <nowiki>https://www.skarynapress.com/pra-nas</nowiki></ref>. Цягам 2022—2023 гадоў прыняў удзел у некалькіх прэзентацыях выдавецтва і яго новых выданняў<ref><small>«Ня ўсё, чым хочаш займацца прафэсійна, дае табе заробак». Размова з кіраўніком выдавецтва Skaryna Press у Лондане, Радыё Свабода, 17 снежань 2022, <nowiki>https://www.svaboda.org/a/32179417.html</nowiki></small></ref>. == Бібліяграфія == * Baltic and Slavonic Libraries in Britain: Their Place in Developing Group Identity and the Life of Emigre Communities. —London: Manifold, 2006. — <nowiki>ISBN 0901067156</nowiki>. * Игорь Иванов. Рецензия на книгу о. Фомы Хопко «Христианская вера и однополое влечение: Восточно-православные размышления» // ''Гомосексуальность и христианство в XXI веке: сборник статей разных лет'' / Сост. В. Созаев. — СПб., 2014, С. 112—117. * Игорь Иванов. Обретая своё имя // ''Гомосексуальность и христианство в XXI веке: сборник статей разных лет'' / Сост. В. Созаев. — СПб., 2014, С. 184—188. * Игорь Иванов. Богословские репрезентации гомосексуальности // ''Гомосексуальность и христианство в XXI веке: сборник статей разных лет'' / Сост. В. Созаев. — СПб., 2014, С. 248—251. * Игорь Иванов. Люди веры в ЛГБТ-сообществе: преодоление биполярности (на примере британского опыта) // ''Гомосексуальность и христианство в XXI веке: сборник статей разных лет'' / Сост. В. Созаев. — СПб., 2014, С. 252—262. * Игорь Иванов. Гейские дилеммы и воодушевления: о вещах преходящих // ''Гомосексуальность и христианство в XXI веке: сборник статей разных лет'' / Сост. В. Созаев. — СПб., 2014, С. 294—308. * {{Cite web|title=An Unparalleled Authority on the History of Belarusian Literature|url=https://britishlibrary.typepad.co.uk/european/2016/06/an-unparalleled-authority-on-the-history-of-belarusian-literature.html|date=21 June 2016|publisher=The British Library}} * {{Артыкул|загаловак=TEF: new opportunities for academic libraries and librarians}} // ''CILIP Update''. — 2017 (March). — P. 36-37. — ISSN 2046-0406. * {{Cite web|title=The First Anthology of Belarusian Poetry in English: Sponsors and Censors|url=https://blogs.bl.uk/european/2017/03/the-first-anthology-of-belarusian-poetry-in-english-sponsors-and-censors.html|date=10 March 2017|publisher=British Library}} * {{Cite web|title=Belarus Celebrates 500 Years of Printing, British Library|url=https://blogs.bl.uk/european/2017/08/belarus-celebrates-500-years-of-printing.html|date=6 August 2017|publisher=The British Library}} * {{Cite web|title=The Centenary of the Belarusian Democratic Republic|url=https://blogs.bl.uk/european/2018/03/the-centenary-of-the-belarusian-democratic-republic.html|publisher=The British Library|date=25 March 2018}} * {{Артыкул|загаловак=Professor Arnold McMillin and the Skaryna Library in London: their role in promotion of the Belarusian studies // Dingley, J. (ed.) Between the Lands: from Poland to Russia via Belarus and Ukraine: a journey through cinema, history, literature, memory and music. Papers from the Symposium to mark the 75th birthday of Prof. Arnold McMillin. SSEES UCL 23-25 June 2016}} * {{Артыкул|загаловак=Касмічны кляштар і яго айцец}} // ''Наша гісторыя''. — 2021. — № 5. — С. 28-35. — ISSN 2617—2305. * Акно на Захадзе // Наша гісторыя. ― 2021. ― № 5. ― С. 36-41. ― ISNN 2617—2305. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Іваноў Ігар}} [[Катэгорыя:Бібліятэкары]] [[Катэгорыя:Беларуская дыяспара]] [[Катэгорыя:ЛГБТ у Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Вялікабрытаніі]] 90lyzqmowcjkn4fe6655fr6ywwx62ep 0 747636 5163115 4998126 2026-07-09T06:56:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163115 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Фота = М. Карпілава.jpg}} {{цёзкі2|Карпілава}} '''Мір’ям Карпілава''' ({{lang-yi|מרים קארפילאוו}}; {{ДН|||1888}}, [[Мінск]] — {{ДС|9|5|1956}}, [[Брыджпарт (Канектыкут)|Брыджпарт]], [[Канектыкут]], ЗША) — [[Ідыш|яўрэйская]] пісьменніца. Папулярнымі былі яе раманы. == Біяграфія == Нарадзілася ў мінскім прадмесці [[Добрыя Мыслі]] ў месяц [[Тамуз (месяц)|тамуз]], прыблізна ў ліпені, 1888 года. Бацькі, Эля і Хана, мелі 10 дзяцей. Бацька гандляваў лесам. Вучылася ў школах, потым вывучала [[Фатаграфія|фатаграфію]]. У 1905 пераехала ў [[ЗША]]. Жыла ў гарадах Нью-Ёрк і Брыджпарт. У Брыджпарце пасяліліся і яе браты. З 1906 выступае ў друку. У 1925 часова жыла ў [[Бостан]]е. У 1926 выехала ў [[Палесціна|Палесціну]], праз тры гады вярнулася ў Амерыку. Працавала рэтушоркай, падрысоўвала і размалёўвала здымкі пры цяжкіх умовах. Потым супрацоўнічала ў газеце «Форвэрц» (1930-я). Падтрымлівала левых сіяністаў ([[Паалей-Цыён]]). Яе погляды блізкі [[фемінізм]]у. == Творчасць == Ёй належыць некалькі соцень твораў у розных жанрах і родах: апавяданні, [[раман]]ы, п’есы, вершы, артыкулы і інш. Творы з’яўляліся на старонках газет. Напісала больш 12 раманаў. Раман «Дзённік адзінокай…» меў два кніжныя выданні. Прыжыццёвыя кнігі: * драма «Ін ды штурэм тэг» (1909) — У дні буры * раман у лістах «Егудыс» (1911) * раман «Тагебух фун ан элэндэр мэйдл одэр дэр камф геген фрае лібэ» (1918; 2 выд. 1928, [[Рыга]]) — Дзённік адзінокай, або змаганне супраць свабоднай любові * раман «Брохэ, а клейн-штэтлдыке» (1923) — Броха з маленькага мястэчка * апавяданні «А провінц-цайтунг» (1929) — Правінцыйная газета Пераклала на ідыш з рускай мовы «Іду Гайнэ» [[Сямён Юшкевіч|С. Юшкевіча]]. Друкавалася ў газетах: Ды ідышэ фон, Ідышэр кемфэр, Дэр гройсэр кібіцэр, Дыс ідышэ фолк, Кундэс, Вархайт, [[Цукунфт]], Фрае арбэтэр штымэ, Гэрэхтыкейт, Ідышэс тагеблат, {{нп5|Цайт (ЗША)|Цайт|en|Di Tsayt (New York City)}}, Глайххейт, Хайнт, {{нп5|Тог|Тог|en|Der Tog}}, [[Форвэрц]], The Ladies’ Garment Worker. == Памяць == У 2010-я гады з’яўляюцца пераклады на англійскую мову. == Спасылкі == * Ellen Kellman. [https://jwa.org/encyclopedia/article/karpilove-miriam «Miriam Karpilove».] Jewish Women’s Archive. * Jessica Kirzane. [https://www.yiddishbookcenter.org/language-literature-culture/bronx-bohemians/miriam-karpilove-photographic-retoucherin Miriam Karpilove, Photographic Retoucherin] * Jessica Kirzane. [https://www.yiddishbookcenter.org/language-literature-culture/bronx-bohemians/miriam-karpilove-s-fomo Miriam Karpilove’s FOMO] * Rachel Papirmeister. [https://jewishstudiescolumbia.com/myny/arts/miriam-karpilove-a-jewish-feminist-analysis/ MIRIAM KARPILOVE: A FEMINIST ANALYSIS] * [https://jhsgh.org/omeka-s/s/trailblazer/page/karpilove jhsgh.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230903165614/https://jhsgh.org/omeka-s/s/trailblazer/page/karpilove |date=3 верасня 2023 }} * [https://yleksikon.blogspot.com/2019/03/miriam-karpilove.html Yiddish Leksikon] * [https://www.yiddishbookcenter.org/collections/oral-histories/interviews/woh-fi-0001169/david-karpilow-2019 Успаміны Дэвіда Карпілава, пляменніка] '''Творы''' * [https://web.uwm.edu/yiddish-stage/theatre-a-sketch Theatre: A Sketch] * [http://archive.columbiajournal.org/freydl-by-miriam-karpilove-translated-from-yiddish/ Freydl]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Карпілава}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША]] [[Катэгорыя:Журналісты ЗША]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] [[Катэгорыя:Паэты на ідыш]] [[Катэгорыя:Драматургі]] [[Катэгорыя:Публіцысты]] [[Катэгорыя:Фатографы]] [[Катэгорыя:Постаці фемінізму]] mb1o8kf73ksfpw9f6mhtbcy9r6eyy0d 0 750601 5163120 4703032 2026-07-09T07:00:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163120 wikitext text/x-wiki {{дзяржаўны дзеяч}} '''Міслаў Калакушыч''' ({{Lang-hr|Mislav Kolakušić}}, нар.15 верасня 1969 года) — харвацкі юрыст і палітык, на выбарах у [[Еўрапарламент]] 2019 года абраны [[Дэпутат Еўрапейскага парламента|дэпутатам]] ад [[Харватыя|Харватыі]] ў якасці [[Беспартыйны|незалежнага кандыдата]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе [[Заграб]], дзе скончыў пачатковую і сярэднюю школу. У 1997 годзе скончыў юрыдычны факультэт Заграбскага ўніверсітэта. У 2000 годзе здаў экзамен на адваката. Працаваў судовым стажорам у камерцыйным судзе Заграба, у муніцыпальным і акруговым судах, фінансава-працоўным аддзеле адміністрацыйнага суда Рэспублікі Харватыя<ref name="antikorupcija">{{Cite web|lang=hr|url=https://antikorupcija.hr/mislav-kolakusic-zivotopis-suca-koji-je-stao-na-stranu-naroda/|title=Mislav Kolakušić, životopis suca koji je stao na stranu naroda|website=antikorupcija.hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528083721/https://antikorupcija.hr/mislav-kolakusic-zivotopis-suca-koji-je-stao-na-stranu-naroda/|archive-date=28 May 2019|access-date=28 May 2019|url-status=dead}}</ref>. З 2011 года з’яўляўся [[Суддзя|суддзёй]] Суда Заграба<ref>{{Cite web|url=https://slobodnadalmacija.hr/novosti/hrvatska/clanak/id/605680/tko-je-mislav-kolakusicnbspbivsi-sudac-ciji-je-angazman-na-ovim-izborima-od-samoga-pocetka-kontroverzan-glasove-je-preoteo-zivom-zidu-i-mostu-a-osim-europskog-zastupnika-planira-biti-i-premijer-volonternbsp|title=Tko je Mislav Kolakušić, bivši sudac čiji je angažman na ovim izborima od samoga početka kontroverzan? Glasove je preoteo Živom zidu i Mostu, a osim europskog zastupnika planira biti i premijer volonter|website=slobodnadalmacija.hr|date=27 May 2019|access-date=28 May 2019}}</ref>. У маі 2019 года на выбарах у [[Еўрапейскі парламент]] быў абраны як [[Беспартыйны|незалежны кандыдат]]<ref>{{Cite web|url=https://www.index.hr/vijesti/clanak/potop-hdza-trijumf-kolakusica-i-krajnje-desnice/2087974.aspx|title=Potop HDZ-a, trijumf Kolakušića i krajnje desnice|website=index.hr|access-date=28 May 2019}}</ref>. Стаў членам парламенцкага камітэта па бюджэце і Камітэта па прававых пытаннях, удзельнічаў у працы Камітэта па грамадзянскіх свабодах, правасуддзі і ўнутраных справах<ref name="europarl">{{Cite web|url=https://www.europarl.europa.eu/meps/en/197438/MISLAV_KOLAKUSIC/cv#mep-card-content|title=Mislav KOLAKUŠIĆ CV|website=europarl.europa.eu|date=15 September 1969|access-date=30 October 2019}}</ref>. Сярод усіх галасаванняў толькі ў 14,8% выпадках галасаваў за пераможны бок, што з’яўляецца самым нізкім паказчыкам сярод усіх дэпутатаў Еўрапарламента<ref>{{Cite news|title=The good, bad and ugly of the European Parliament|author=Cerulus|first=Laurens|url=https://www.politico.eu/article/european-parliament-report-card-2022-good-bad-ugly/|website=[[Politico Europe]]|date=9 January 2022|accessdate=23 March 2022}}</ref>. Падчас [[Пандэмія COVID-19|пандэміі каранавіруса]] патрабаваў прызнаць [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|СААЗ]] тэрарыстычнай арганізацыяй<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://health.24tv.ua/ru/teorija-o-tom-chto-voz-hochet-zahvatit-vlast-uznajte-pravdu-zdorove-24_n2340147|title=Под предлогом подготовки к новой пандемии ВОЗ узурпирует власть – правда или конспирология|website=24 Канал|date=2023-06-23|access-date=2023-09-28|archive-date=28 верасня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928142223/https://health.24tv.ua/ru/teorija-o-tom-chto-voz-hochet-zahvatit-vlast-uznajte-pravdu-zdorove-24_n2340147|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://voxukraine.org/ru/nepravda-pod-predlogom-podgotovky-k-novoj-pandemyy-voz-uzurpyruet-vlast|title=НЕПРАВДА: Под предлогом подготовки к новой пандемии ВОЗ узурпирует власть|website=voxukraine.org|access-date=2023-09-28}}</ref>. Называў адзіным ворагам эканомікі Еўрапейскага Саюза [[Еўрапейская камісія|Еўрапейскую камісію]]. Прапанаваў увесці [[эмбарга]] на нафту і газ з [[ЗША]]<ref>{{Cite web|url=https://exporntoons.net/watch/-186576457_456244502|title=Депутат европарламента мислав колакушич предложил ввести санкции против америки|access-date=2023-09-28}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://runews24.ru/politics/22/05/2022/f7bf6ds247a0a4a7fc75c2dd3dcd330d|title=Депутат ЕС от Хорватии Колакушич предложил Евросоюзу ввести санкции против США|website=RuNews24.ru|date=2023-09-28|access-date=2023-09-28}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mk.ru/politics/2022/05/22/evrodeputat-predlozhil-vvesti-sankcii-protiv-ssha.html|title=Евродепутат предложил ввести санкции против США|website=www.mk.ru|date=2022-05-22|access-date=2023-09-28}}</ref>. == Заўвагі == {{Reflist}} {{вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-10-12}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Еўрапарламента ад Харватыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] 14pd8guxd74qvio5tcw5spyx7bt46hb 100 753022 5162992 5162534 2026-07-08T15:51:28Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5162992 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Яніс Розэнталс|2026-07-08T12:53:57Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Антанін Мацэнаўэр|2026-07-07T11:57:52Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Андрэ Ваян|2026-07-06T21:38:10Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Паўль Дзільс|2026-07-06T20:21:47Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Андрэ Мазон|2026-07-06T14:00:22Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Дзяніс Ярац|2026-07-06T06:41:54Z|Aŭhuk}} {{Новы артыкул|Тарас Тарналіцкі|2026-07-05T15:42:07Z|null}} {{Новы артыкул|Валерый Сямёнавіч Бяляўскі|2026-07-05T13:04:32Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Іван Сяргеевіч Мігулін|2026-07-05T12:54:35Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вольфганг Артур Момзен|2026-07-05T10:36:11Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга ў Беларусі|2026-07-05T10:27:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аўгуст Фрыдрых Пот|2026-07-03T06:58:18Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Уільям Джонс (філолаг)|2026-07-02T20:02:53Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Франц Боп|2026-07-02T19:36:51Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Расмус Раск|2026-07-02T19:15:37Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Ігар Барысавіч Грэкаў|2026-07-02T10:54:30Z|DBatura}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 5sioul28utl85ndqmm48ufxioi8ncan 100 753274 5162991 5161286 2026-07-08T15:51:11Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5162991 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Пікерынг (Паўночны Ёркшыр)|2026-07-08T13:25:33Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Пікерынг (Антарыа)|2026-07-08T13:21:10Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|3-і Дзіцячы завулак (Мінск)|2026-07-05T14:35:12Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|2-і Дзіцячы завулак (Мінск)|2026-07-05T14:17:34Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|1-ы Дзіцячы завулак (Мінск)|2026-07-05T14:06:04Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Падшыпнікавы праезд (Мінск)|2026-07-02T18:47:42Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Орана|2026-06-29T13:06:09Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Глыбокае (возера, Апочацкі раён)|2026-06-29T13:00:53Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Цапелька|2026-06-29T12:43:38Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Новая Аколіца|2026-06-28T10:11:30Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вуліца Філатава (Мінск)|2026-06-25T17:33:08Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Джэксан (Агая)|2026-06-25T12:41:45Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> g92bfr1ol0zarx7yvt93ro6rwhd5nfh 100 753287 5162989 5162528 2026-07-08T15:50:44Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5162989 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Дзмітрый Васільевіч Равуцкі|2026-07-08T10:53:48Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Дзмітрый Францавіч Гурневіч|2026-07-07T12:59:13Z|MocnyDuham}} {{Новы артыкул|Зінаіда Міхайлаўна Гурбо|2026-07-07T12:46:36Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Дзяніс Ярац|2026-07-06T06:41:54Z|Aŭhuk}} {{Новы артыкул|Бамбардзіроўкі Мінска (1915–1916)|2026-07-05T18:26:40Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Тарас Тарналіцкі|2026-07-05T15:42:07Z|null}} {{Новы артыкул|3-і Дзіцячы завулак (Мінск)|2026-07-05T14:35:12Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|2-і Дзіцячы завулак (Мінск)|2026-07-05T14:17:34Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|1-ы Дзіцячы завулак (Мінск)|2026-07-05T14:06:04Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Валерый Сямёнавіч Бяляўскі|2026-07-05T13:04:32Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Іван Сяргеевіч Мігулін|2026-07-05T12:54:35Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аператыўны штаб рэйхсляйтара Розенберга ў Беларусі|2026-07-05T10:27:25Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Касцёл Святой Тройцы (Свержань)|2026-07-05T00:19:04Z|IshaBarnes}} {{Новы артыкул|Дзяржаўнае прадпрыемства «Беларуская арганізацыя па абыходжанні з радыеактыўнымі адкідамі»|2026-07-04T16:18:40Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Беластоцкая чыгунка (1862—1922)|2026-07-04T09:51:50Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Беластоцкая чыгунка (1939—1946)|2026-07-04T09:19:40Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> jttjggb8r4z1bxtr47blgose52dcgjy 0 755157 5163269 5140958 2026-07-09T11:55:46Z Autumndancer 168015 /* Студзень */ +1 5163269 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2024]] годзе. == Студзень == [[Файл:Zagallocomemora.jpg|thumb|150px|[[Марыу Загалу]].]] [[Файл:14-01-10-tbh-013.jpg|thumb|150px|[[Франц Бекенбаўэр]]]] [[Файл:Elke erb.JPG|thumb|150px|[[Эльке Эрб]]]] * [[1 студзеня]]: [[Ніклаўс Вірт]] (89) — швейцарскі вучоны-інфарматык<ref>{{Cite web|lang=de|url=https://winfuture.de/news,140430.html|title=Niklaus Wirth ist tot: IT-Welt trauert um Erfinder von Pascal|website=winfuture.de|date=2024-01-03|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[1 студзеня]]: [[Яўген Сяргеевіч Гучок]] (83) — беларускі паэт<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/333421|title=Памёр Яўген Гучок|website=Наша Ніва|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[1 студзеня]]: [[Клаўдзія Сямёнаўна Трысцень]] (82) — беларуская доктарка, педагог, паэтка<ref>[https://vk.com/wall-103390148_2153 Ушла Клавдия Семёновна Тристень (13.04.1941-1.01.2024)]</ref>. * [[2 студзеня]]: [[Генадзь Васілевіч Буралкін]] (81) — беларускі скульптар, старшыня Беларускага саюза мастакоў (1990—2001)<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20240103/1704270022-pamyor-belaruski-skulptar-genadz-buralkin-syarod-yago-prac-ruzhy-na-nyamize |title=Памёр беларускі скульптар Генадзь Буралкін. Сярод яго прац — «Ружы» на «Нямізе» |access-date=4 студзеня 2024 |archive-date=4 студзеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240104101735/https://zviazda.by/be/news/20240103/1704270022-pamyor-belaruski-skulptar-genadz-buralkin-syarod-yago-prac-ruzhy-na-nyamize |url-status=dead }}</ref>. * [[2 студзеня]]: [[Цві Замір]] (98) — ізраільскі ваенны дзеяч<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-780397|title=Zvi Zamir, Mossad director during Yom Kippur War, dies at 98|website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|date=2024-01-02|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[2 студзеня]]: [[Даніэль Рэвеню]] (81) — французскі фехтавальшчык<ref>{{Cite web|lang=fr|url=https://www.francebleu.fr/sports/tous-les-sports/l-escrimeur-medaille-olympique-daniel-revenu-ne-a-issoudun-est-mort-a-81-ans-6848408|title=L'escrimeur médaillé olympique Daniel Revenu, né à Issoudun, est mort à 81 ans - France Bleu|website=ici, par France Bleu et France 3|date=2024-01-05|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[4 студзеня]]: [[Глініс Джонс]] (100) — брытанская актрыса<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://abc7.com/glynis-johns-actress-dies-mary-poppins/14274026/|title=Glynis Johns, most known for role in 'Mary Poppins,' dies at 100|website=ABC7 Los Angeles|date=2024-01-04|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[5 студзеня]]: [[Марыу Загалу]] (92) — бразільскі футбаліст, чатырохразовы чэмпіён свету па футболе, як ігрок і трэнер<ref>{{Cite web|lang=pt-br|url=https://g1.globo.com/rj/rio-de-janeiro/noticia/2024/01/06/morre-zagallo.ghtml|title=Zagallo, o único tetracampeão mundial de futebol, morre aos 92 anos|website=G1|date=2024-01-06|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[5 студзеня]]: [[Марк Сяргеевіч Харытонаў]] (86) — рускі пісьменнік, паэт і перакладчык<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://mosgupritual.ru/ushedshie-znamenitosti/umer-pisatel-mark-haritonov/|title=Умер писатель Марк Харитонов|website=mosgupritual.ru|date=2024-01-08|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[7 студзеня]]: [[Франц Бекенбаўэр]] (78) — нямецкі футбаліст і трэнер, двухразовы ўладальнік «[[Залаты мяч|Залатога мяча]]»<ref>{{Cite web|lang=de|url=https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/beckenbauer-gestorben-100.html|title=Franz Beckenbauer ist tot|last=tagesschau.de|website=tagesschau.de|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[8 студзеня]]: [[Аляксандр Уладзіміравіч Тамашэвіч]] (93) — [[Беларусь|беларускі]] вучоны ў галіне [[эканоміка|эканомікі]] прыродакарыстання, [[геалогія|геолаг]]<ref>[https://geo.bsu.by/index.php/department/kratk-letopis/fakultet-pomnit/1905-aleksandr-vladimirovich-tomashevich.html Ушел из жизни Томашевич Александр Владимирович]</ref>. * [[9 студзеня]]: [[Тадэвуш Ісаковіч-Залескі]] (67) — польскі каталіцкі святар армянскага і лацінскага абраду, гісторык Касцёла<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://wydarzenia.interia.pl/kraj/news-nie-zyje-ks-tadeusz-isakowicz-zaleski-od-kilkunastu-dni-byl-,nId,7258422|title=Zmarł po ciężkiej chorobie. Nie żyje ks. Isakowicz-Zaleski|website=wydarzenia.interia.pl|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[10 студзеня]]: [[Ірына Васілеўна Назімава|Ірына Назімава]] (91) — беларускі [[мастацтвазнаўца]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1963<ref>[https://vk.com/wall509028787_4939 НАЗІМАВА Ірына Васільеўна пайшла з жыцця 10 студзеня 2024 года]</ref>. * [[10 студзеня]]: [[Айварс Гулбіс]] (90) — латвійскі скульптар. * [[11 студзеня]]: [[Юрый Мяфодзьевіч Саломін]] (88) — савецкі і расійскі акцёр і рэжысёр тэатра і кіно, [[Народны артыст СССР]] (1988)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/333895|title=Памёр расійскі акцёр Юрый Саломін|website=Наша Ніва|access-date=2024-01-11}}</ref>. * [[12 студзеня]]: [[Генадзь Паўлавіч Якаўлеў]] (85) — расійскі батанік<ref>{{Cite web|url=https://www.binran.ru/news/17068/|title=Тяжелая утрата института|website=www.binran.ru|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[12 студзеня]]: [[Францішак Янаўх]] (92) — чэшскі і шведскі ядзерны фізік<ref>{{Cite web|lang=cs|url=https://www.idnes.cz/zpravy/domaci/frantisek-janouch-umrti-nadace-charty-77-cesko-svedsko-stockholm.A240112_112247_domaci_ihal|title=Zemřel zakladatel Nadace Charty 77, fyzikovi Františku Janouchovi bylo 92 let|first=iDNES cz|last=ČTK|website=iDNES.cz|date=2024-01-12|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[14 студзеня]]: [[Уладзімір Пятровіч Парфянок]] (65/66) — беларускі фатограф<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32774581.html|title=Памёр фатограф Уладзімер Парфянок|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-01-15|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[14 студзеня]]: [[Леў Сямёнавіч Рубінштэйн]] (76) — расійскі паэт, бібліёграф і эсэіст<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.mk.ru/culture/2024/01/14/doch-podtverdila-konchinu-sbitogo-mashinoy-poeta-lva-rubinshteyna.html|title=Дочь подтвердила кончину сбитого машиной поэта Льва Рубинштейна|website=www.mk.ru|date=2024-01-14|access-date=2024-01-15}}</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Хорхэ Грыфа]] (88) — аргенцінскі футбаліст<ref>[https://www.espn.com.ar/futbol/argentina/nota/_/id/13102417/fallecio-jorge-griffa-simbolo-de-newells-atletico-de-madrid Falleció Jorge Griffa]</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Уладзімір Фёдаравіч Каласкоў]] (68) — расійскі баскетбольны трэнер<ref>{{Cite web|url=https://russiabasket.ru/news/41646/skonchalsya-vladimir-koloskov|title=Скончался Владимир Колосков / Российская Федерация Баскетбола|website=russiabasket.ru|access-date=2024-01-17|archive-date=2 лютага 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202194115/https://russiabasket.ru/news/41646/skonchalsya-vladimir-koloskov|url-status=dead}}</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Гельмут Фаска]] (68) — [[Лужычане|сербалужыцкі]] вучоны-[[Сарабістыка|сарабіст]], лінгвіст і [[Славістыка|славіст]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mdr.de/serbski-program/rozhlos/powesce/nachrichten-5896.html|title=Komorow: Prof. Helmut Faska njebohi : Powěsće: wutoru, 16.01.2024 {{!}} MDR.DE|last=mdr.de|website=www.mdr.de|access-date=2024-01-17}}</ref>. * [[16 студзеня]]: [[Ванда Іванаўна Русецкая]] (78) — беларускі [[сацыёлаг]] (пра смерць абвешчана ў гэты дзень)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/334234|title=Памерла Ванда Русецкая|website=Наша Ніва|access-date=2024-01-17}}</ref>. * [[16 студзеня]]: [[Серджа Себасцьяні]] (92) — ватыканскі дыпламат<ref>[https://www.vaticannews.va/de/vatikan/news/2024-01/sergio-sebastiani-kardinal-verstorben-italien-vatikan-praefektur.html Kardinal Sergio Sebastiani verstorben]</ref>. * [[16 студзеня]]: [[Вайна Вяльяс]] (92) — эстонскі дыпламат. * [[17 студзеня]]: [[Шон Барбер]] (29) — канадскі лёгкаатлет, скакун з шастом<ref>[https://apnews.com/article/shawn-barber-canada-pole-vault-death-6235ffd6e062c05e9233ea2a2e769d5a Canadian world champion pole vaulter Shawn Barber dies at 29]</ref>. * [[17 студзеня]]: [[Тоні Лойд]] (73) — брытанскі палітычны дзеяч<ref>[https://www.dailymail.co.uk/news/article-12974651/Labour-MP-Tony-Lloyd-dies-aged-73-just-week-revealing-suffering-untreatable-form-leukaemia.html Labour MP Tony Lloyd dies aged 73]</ref>. * [[17 студзеня]]: [[Бені Мюлер]] (85) — нідэрландскі футбаліст<ref>{{Cite web |url=https://www.paudal.com/2024/01/17/ajax-icon-and-former-international-bennie-muller-passed-away-at-the-age-of-85-football/ |title=Ajax icon and former international Bennie Muller passed away |access-date=18 студзеня 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240117184413/https://www.paudal.com/2024/01/17/ajax-icon-and-former-international-bennie-muller-passed-away-at-the-age-of-85-football/ |archivedate=17 студзеня 2024 |url-status=dead }}</ref>. * [[22 студзеня]]: [[Арно Алан Пензіяс]] (90) — амерыканскі астрафізік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (1978)<ref>[https://www.nytimes.com/2024/01/22/science/space/arno-a-penzias-dead.html Arno A. Penzias, 90, Dies]</ref>. * [[22 студзеня]]: [[Генрых Міхайлавіч Траццяк]] (86) — беларускі работнік сельскай гаспадаркі, Герой Сацыялістычнай Працы (1988)<ref>{{Cite web |url=https://www.lves.by/?p=174101 |title=Не згасне Зорка Героя |access-date=24 студзеня 2024 |archive-date=24 студзеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240124063128/https://www.lves.by/?p=174101 |url-status=dead }}</ref>. * [[22 студзеня]]: [[Эльке Эрб]] (85) — нямецкая паэтэса, перакладчыца<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/zum-tod-der-dichterin-elke-erb-19468061.html ELKE ERB GESTORBEN]</ref>. * [[23 студзеня]]: [[Фрэнк Фарыян]] (82) — нямецкі спявак, кампазітар і прадзюсар, стваральнік гурта «''[[Boney M.]]''»<ref>[https://www.faz.net/aktuell/gesellschaft/menschen/milli-vanilli-produzent-frank-farian-tot-er-war-der-mann-im-hintergrund-19468251.html FRANK FARIAN GESTORBEN]</ref>. * [[24 студзеня]]: [[Яраслаў Львовіч Ліневіч]] (92) — беларускі архітэктар<ref>{{Cite web |url=https://minsknews.by/umer-yaroslav-linevich-odin-iz-glavnyh-arhitektorov-stoliczy-vspominaem-ego-zhiznennyj-put/ |title=Умер Ярослав Линевич, один из главных архитекторов столицы. |access-date=25 студзеня 2024 |archive-date=26 студзеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126191817/https://minsknews.by/umer-yaroslav-linevich-odin-iz-glavnyh-arhitektorov-stoliczy-vspominaem-ego-zhiznennyj-put/ |url-status=dead }}</ref>. * [[24 студзеня]]: [[Сяргей Ражок]] (38) — украінскі футбаліст<ref>[https://ua.tribuna.com/uk/football/1000000125976-vospitannik-dinamo-sergej-rozhok-pogib-na-vojne-s-rf/ Вихованець «Динамо» Сергій Рожок загинув на війні з РФ]</ref>. * [[26 студзеня]]: [[Іржы Бічак]] (82) — чэшскі фізік<ref>[https://www.ceskatelevize.cz/porady/1097181328-udalosti/224411000100126/cast/1023921/ 26. leden zemřel profesor Jiří Bičák]</ref>. * [[28 студзеня]]: [[Мікалай Уладзіміравіч Аксаміт]] (69) — беларускі палітык<ref>[https://d1a9nnmcvk9pjz.cloudfront.net/335013 Памёр дэпутат Незалежнасці Мікалай Аксаміт]</ref>. * [[29 студзеня]]: [[Сандра Міла]] (90) — італьянская актрыса i тэлевядучая<ref>[https://www.deejay.it/articoli/sandra-milo-causa-morte/ È morta Sandra Milo]</ref>. * [[30 студзеня]]: [[Джын Карнахан]] (90) — амерыканскі палітык<ref>[https://www.kcur.org/politics-elections-and-government/2024-01-30/jean-carnahan-missouri-us-senate-obituary Jean Carnahan, first Missouri woman to serve in the U.S. Senate, dies at 90]</ref>. * [[30 студзеня]]: [[Чыта Рывера]] (91) — амерыканская актрыса<ref>[https://www.nytimes.com/2024/01/30/theater/chita-rivera-dead.html Chita Rivera, Electrifying Star of Broadway and Beyond, Is Dead at 91]</ref>. == Люты == [[Файл:Retrato_Oficial_Presidente_Piñera_2018.jpg|thumb|150px|[[Себасцьян Піньера]].]] [[Файл:Kelvin_Kiptum_(KEN)_2023.jpg|thumb|150px|[[Келвін Кіптум]].]] [[Файл:Alexey_Navalny_(cropped)_1.jpg|thumb|150px|[[Аляксей Навальны]].]] [[Файл:Joan Haanappel (1964).jpg|thumb|150px|[[Ёан Ханапел]]]] * [[1 лютага]]: [[Мішэль Жазі]] (87) — французскі бягун на сярэднія і доўгія дыстанцыі<ref>[https://www.lequipe.fr/Athletisme/Actualites/Legende-de-l-athletisme-francais-michel-jazy-est-mort/1446034 Légende de l’athlétisme français, Michel Jazy est mort]</ref>. * [[1 лютага]]: [[Карл Уэзерс]] (76) — амерыканскі акцёр, прадзюсар, рэжысёр<ref>[https://variety.com/2024/film/news/carl-weathers-dead-rocky-predator-star-wars-1235895634/ Carl Weathers, ‘Rocky’s’ Apollo Creed and ‘Mandalorian’ Actor, Dies at 76]</ref>. * [[4 лютага]]: [[Хагэ Гейнгоб]] (82) — Прэзідэнт Намібіі (2015—2024)<ref>[https://www.bbc.com/news/world-africa-68196412 Hage Geingob: Namibia’s president dies aged 82]</ref>. * [[4 лютага]]: [[Джакама Лозі]] (88) — італьянскі футбаліст. * [[4 лютага]]: [[Курт Хамрын]] (89) — шведскі футбаліст. * [[5 лютага]]: [[Дрыс ван Агт]] (93) — нідэрландскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, Прэм’ер-міністр Нідэрландаў (1977—1982). * [[5 лютага]]: [[Майкл Джэйстан]] (88) — англійскі акцёр. * [[5 лютага]]: [[Жан Малоры]] (101) — французскі падарожнік, географ. * [[6 лютага]]: [[Сэйдзі Адзава]] (88) — японскі дырыжор. * [[6 лютага]]: [[Себасцьян Піньера]] (74) — эканаміст, інвестар і палітык. Прэзідэнт Чылі (2010—2014). * [[9 лютага]]: [[Рабер Бадэнтэр]] (95) — французскі юрыст. * [[11 лютага]]: [[Келвін Кіптум]] (24) — кенійскі лёгкаатлет, бягун на доўгія дыстанцыі, сусветны рэкардсмен у марафонскім бегу<ref>[https://edition.cnn.com/2024/02/12/sport/marathon-world-record-holder-kelvin-kiptum-dies-intl-hnk/index.html Marathon world record holder Kelvin Kiptum and coach killed in road accident in Kenya]</ref>. * [[13 лютага]]: [[Аляксандр Васілевіч Бароўскі]] (73) — беларускі арганізатар вытворчасці, старшыня канцэрна «[[Белнафтахім]]» (2006—2007), генеральны дырэктар завода МАЗ (2009—2012)<ref>[https://sputnik.by/20240213/umer-byvshiy-direktor-zavoda-maz-aleksandr-borovskiy-1083599793.html Умер бывший директор завода МАЗ Александр Боровский]</ref>. * [[16 лютага]]: [[Аляксей Анатолевіч Навальны]] (47) — расійскі грамадскі і палітычны дзеяч, зняволены<ref>[https://bel.sputnik.by/20240216/ufsvp-navalny-pamr-u-kalon-1083698017.html УФСВП: Навальны памёр у калоніі]</ref>. * [[19 лютага]]: [[Ян Асман]] (85) — нямецкі егіптолаг. * [[21 лютага]]: [[Мішлін Прэль]] (101) — французская актрыса. * [[22 лютага]]: [[Мікалай Мікалаевіч Лабко]] (75) — беларускі партыйны і палітычны дзеяч, старшыня Баранавіцкага гарвыканкама (1988—1995), [[Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР 12-га склікання|дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12 склікання]] (1990—1995)<ref>[https://nashkraj.by/news/obshchestvo/ushel-iz-zhizni-byvshiy-predsedatel-baranovichskogo-gorispolkoma/ Ушел из жизни бывший председатель Барановичского горисполкома]</ref>. * [[23 лютага]]: [[Ёан Ханапел]] (83) — галандская фігурыстка. * [[23 лютага]]: [[Клод Мантана]] (76) — французскі мадэльер. * [[27 лютага]]: [[Мікалай Іванавіч Рыжкоў]] (94) — савецкі і расійскі дзяржаўны і партыйны дзеяч, Старшыня [[Савет Міністраў СССР|Савета Міністраў СССР]] (1985—1991). * [[29 лютага]]: [[Браян Малруні]] (84) — канадскі палітык і адвакат, Прэм’ер-міністр Канады (1984—1993)<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/20125221 Умер бывший премьер-министр Канады Брайан Малруни]</ref>. * [[29 лютага]]: [[Алі Хасан Мвіньі]] (98) — Прэзідэнт Танзаніі (1985—1995)<ref>{{Cite web |url=https://www.trtafrika.com/africa/tanzanias-former-president-ali-hassan-mwinyi-dies-17176169 |title=Tanzania’s former President Ali Hassan Mwinyi dies |access-date=1 сакавіка 2024 |archive-date=1 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301005856/https://www.trtafrika.com/africa/tanzanias-former-president-ali-hassan-mwinyi-dies-17176169 |url-status=dead }}</ref>. == Сакавік == * [[1 сакавіка]]: [[Ігар Уладзіміравіч Голубеў]] (62) — беларускі скульптар. * [[6 сакавіка]]: [[Рымас Тумінас]] (72) — літоўскі рэжысёр. * [[8 сакавіка]]: [[Веньямін Міхайлавіч Захараў]] (55) — беларускі артыст балета, [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь]] (1994)<ref>[https://sputnik.by/20240308/ushel-iz-zhizni-belorusskiy-spartak-1084324967.html Ушел из жизни «белорусский Спартак»]</ref>. * [[14 сакавіка]]: [[Франс дэ Вааль]] (75) — нідэрландскі прыматолаг. * [[14 сакавіка]]: [[Байран Джэніс]] (95) — амерыканскі піяніст. * [[15 сакавіка]]: [[Усевалад Пятровіч Свентахоўскі]] (58) — беларускі мастак-графік. * [[15 сакавіка]]: [[Ніна Сцяпанаўна Давыдзенка]] (90) — беларуская балерына. * [[15 сакавіка]]: [[Аляксандр Анатолевіч Шырвінт]] (89) — расійскі акцёр тэатра і кіно, тэатральны рэжысёр, сцэнарыст, педагог. * [[18 сакавіка]]: [[Канстанцін Яўгенавіч Кальцоў]] (42) — беларускі хакеіст<ref>[https://www.reuters.com/sports/nhl/konstantin-koltsov-former-nhl-player-boyfriend-sabalenka-dead-42-2024-03-19/ Konstantin Koltsov, former NHL player and boyfriend of Sabalenka, dead at 42]</ref>, трэнер. * [[18 сакавіка]]: [[Томас Стафард]] (93) — [[ЗША|амерыканскі]] астранаўт. * [[19 сакавіка]]: [[Майкл Эмет Уолш]] (88) — амерыканскі акцёр * [[19 сакавіка]]: [[Васіль Вячаслававіч Уткін]] (52) — расійскі спартыўны журналіст * [[30 сакавіка]]: [[Даніэль Піксіядас]] (92) — сербскі паэт == Красавік == [[Файл:Nobel_Prize_24_2013.jpg|thumb|150px|[[Пітэр Хігс]].]] * [[1 красавіка]]: [[Махамад Рэза Захедзі]] (63) — іранскі ваенны дзеяч, брыгадны генерал. * [[2 красавіка]]: [[Таццяна Георгіеўна Конюхава]] (92) — савецкая і расійская актрыса, народная артыстка РСФСР (1991)<ref>[https://www.rbc.ru/society/02/04/2024/660c1eb69a79473bdcfb4b7a Умерла народная артистка Татьяна Конюхова]</ref>. * [[8 красавіка]]: [[Пітэр Хігс]] (94) — брытанскі фізік-тэарэтык, лаўрэат Нобелеўскай прэміі (2013). * [[9 красавіка]]: [[Уладзімір Віктаравіч Аксёнаў]] (89) — савецкі [[касманаўт]]. * [[11 красавіка]]: [[Уладзімір Адамавіч Кульчыцкі]] (76) — беларускі нейрафізіёлаг, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2017). * [[15 красавіка]]: [[Бернд Хёльцэнбайн]] (78) — [[Германія|нямецкі]] [[футбаліст]]. * [[20 красавіка]]: [[Гядзімінас Кіркілас]] (72) — літоўскі дзяржаўны дзеяч, [[Спіс прэм’ер-міністраў Літвы|Прэм’ер-міністр Літвы]] (2006—2008). * [[24 красавіка]]: [[Майк Піндэр]] (82) — англійскі музыкант. * [[27 красавіка]]: [[Лідзія Маркаўна Малініна]] (85) — беларуская мемуарыстка, архівіст, музейны работнік, рэдактар. * [[28 красавіка]]: [[Георгій Рыгоравіч Мандзалеўскі]] (90) — савецкі валейбаліст. * [[28 красавіка]]: [[Уільям Кэлі]] (80) — амерыканскі вайсковец, удзельнік [[Масавае забойства ў Сангмі|разні ў Сангмі]]. == Май == [[Файл:PM in a bilateral meeting with the President of the Islamic Republic of Iran, Dr. Seyyed Ebrahim Raisi during the 15th BRICS Summit at Johannesburg, in South Africa on August 24, 2023 (1) (cropped).jpg|thumb|150px|[[Ібрагім Раісі]]]] * [[7 мая]]: [[Эвальд Аавік]] (83) — эстонскі акцёр, заслужаны артыст Эстонскай ССР (1982). * [[9 мая]]: [[Роджэр Корман]] (98) — амерыканскі кінарэжысёр і прадзюсар. * [[13 мая]]: [[Уладзімір Віктаравіч Калач]] (54) — беларускі ваенны і дзяржаўны дзеяч. * [[13 мая]]: [[Эліс Манро]] (92) — канадская навелістка, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (2013). * [[19 мая]]: [[Ібрагім Раісі]] (63) — [[іран]]скі палітычны і дзяржаўны дзеяч, [[Прэзідэнт Ірана]] (2021—2024)<ref>[https://ria.ru/20240520/raisi-1947089196.html Президент Ирана Раиси погиб при крушении вертолета, сообщили СМИ]</ref>. * [[30 мая]]: [[Наталля Мікалаеўна Афанасьева]] (87) — беларускі архітэктар. == Чэрвень == [[Файл:William_Anders.jpg|150px|thumb|[[Уільям Элісан Андэрс]].]] * [[1 чэрвеня]]: [[Артур Мікалаевіч Чылінгараў]] (84) — савецкі і расійскі вучоны-акіянолаг, даследчык Арктыкі і Антарктыкі, член-карэспандэнт РАН (2008). * [[3 чэрвеня]]: [[Брыгітэ Бірляйн]] (74) — аўстрыйскі юрыст, палітычны і дзяржаўны дзеяч. Федэральны канцлер Аўстрыі (2019—2020). * [[7 чэрвеня]]: [[Уільям Элісан Андэрс]] (90) — амерыканскі астранаўт. * [[11 чэрвеня]]: [[Франсуаза Ардзі]] (80) — французская спявачка, актрыса. * [[12 чэрвеня]]: [[Джэры Уэст]] (86) — амерыканскі [[баскетбол|баскетбаліст]]. * [[14 чэрвеня]]: [[Алі Якуб Джыбрыль]] (60) — суданскі ваенны дзеяч. * [[18 чэрвеня]]: [[Анук Эмэ]] (92) — французская актрыса. * [[20 чэрвеня]]: [[Дональд Сазерленд]] (88) — канадскі акцёр і кінапрадзюсер. * [[20 чэрвеня]]: [[Мікалай Уладзіміравіч Сацура]] (72) — беларускі вакаліст, кампазітар<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27597/4948737/ «Нет слов… Больно… Скорблю….» Умер участник белорусского ансамбля «Сябры» — известный композитор Николай Сацура]</ref>. * [[22 чэрвеня]]: [[Лідзія Сымонаўна Савік]] (88) — беларуская літаратуразнаўца. * [[24 чэрвеня]]: [[Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка]] (48) — беларускі дыпламат. == Ліпень == [[Файл:Shelley Duvall (December 1977) (cropped).jpg|150px|thumb|[[Шэлі Дзюваль]]]] * [[1 ліпеня]]: [[Ісмаіль Кадарэ]] (88) — албанскі паэт і пісьменнік. * [[1 ліпеня]]: [[Васіль Апанасавіч Равяка]] (75) — беларускі перадавік сельскай гаспадаркі, [[Герой Беларусі]] (2006)<ref>[https://bel.sputnik.by/20240701/pamr-geroy-belarus-vasl-ravyaka-1087631163.html Памёр Герой Беларусі Васіль Равяка]</ref>. * [[6 ліпеня]]: [[Францішка Сокалава]] (86) — чэшская перакладчыца, бібліятэкарка, папулярызатарка беларускай культуры. * [[8 ліпеня]]: [[Марына Віктараўна Кандрацьева]] (90) — руская артыстка балета. * [[9 ліпеня]]: [[Ежы Штур]] (77) — польскі акцёр. * [[11 ліпеня]]: [[Шэлі Дзюваль]] (75) — амерыканская кінаактрыса. * [[15 ліпеня]]: [[Валерый Паўлавіч Чайка]] (73) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога і афармленчага мастацтва. * [[16 ліпеня]]: [[Міхаіл Нікіфаравіч Вяргеенка]] (74) — беларускі футбаліст і трэнер. * [[17 ліпеня]]: [[Мікалай Фёдаравіч Дамашкевіч]] (74) — дзяржаўны дзеяч Беларусі. * [[19 ліпеня]]: [[Ірына Дзмітрыеўна Фарыён]] (60) — украінская мовазнаўца, палітык і грамадскі дзеяч. * [[19 ліпеня]]: [[Нгуен Фу Чонг]] (80) — в’етнамскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, генеральны сакратар ЦК [[Камуністычная партыя В’етнама|КПВ]] (з 2011), Прэзідэнт В’етнама (2018—2021). * [[19 ліпеня]]: [[Джэймс Кэмпбэл Скот]] (87) — амерыканскі палітолаг, антраполаг. * [[26 ліпеня]]: [[Арва Валтан]] (88) — эстонскі пісьменнік, сцэнарыст. * [[31 ліпеня]]: [[Ісмаіл Ханія]] (61) — палесцінскі палітык, кіраўнік палітбюро [[ХАМАС]]. == Жнівень == [[Файл:Alain Delon Cannes 2019.jpg|thumb|150px|[[Ален Дэлон]]]] * [[1 жніўня]]: [[Леанард Хейфлік]] (96) — амерыканскі біёлаг, вядомы даследчык у галіне [[Геранталогія|геранталогіі]], адкрыў [[Мяжа Хейфліка|мяжу Хейфліка]]. * [[4 жніўня]]: [[Лі Цзундаа]] (97) — кітайскі і амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (1957). * [[9 жніўня]]: [[Ядвіга Казіміраўна Яловічава]] (78) — беларускі [[географ]], [[геолаг]], палінолаг. * [[10 жніўня]]: [[Галіна Іванаўна Зыбіна]] (93) — савецкая лёгкаатлетка, Алімпійская чэмпіёнка (1952)<ref>[https://rsport.ria.ru/20240811/zybina-1965488703.html Умерла олимпийская чемпионка по легкой атлетике Галина Зыбина]</ref>. * [[14 жніўня]]: [[Джына Роўлендс]] (94) — амерыканская актрыса. * [[15 жніўня]]: [[Сяргей Іванавіч Калякін]] (72) — беларускі палітык, дэпутат [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га склікання|Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь XIII склікання]]<ref>[https://sputnik.by/20240815/umer-oppozitsionnyy-politik-sergey-kalyakin-1088773825.html Умер оппозиционный политик Сергей Калякин]</ref>. * [[18 жніўня]]: [[Ален Дэлон]] (88) — французскі кінаакцёр, акцёр тэатра, рэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст. * [[26 жніўня]]: [[Свен-Ёран Эрыксан]] (76) — шведскі футбольны трэнер. == Верасень == [[Файл:Maggie_Smith_-_Vintage_(trim).jpg|thumb|150px|[[Мэгі Сміт]]]] [[Файл:Kristofferson - 78.jpg|thumb|150px|[[Крыс Крыстоферсан]]]] * [[2 верасня]]: [[Аляксандр Васілевіч Мядзведзь]] (86) — беларускі спартсмен і трэнер (вольная барацьба), прафесар (1976)<ref>[https://bel.sputnik.by/20240902/pamr-legendarny-barets-alyaksandr-myadzvedz-1089194932.html Памёр легендарны барэц Аляксандр Мядзведзь]</ref>. * [[8 верасня]]: [[Аляксандр Васілевіч Маслякоў]] (82) — савецкі і расійскі тэлевядучы. * [[11 верасня]]: [[Мікалай Карлавіч Сванідзэ]] (69) — расійскі журналіст. * [[11 верасня]]: [[Альберта Фухіморы]] (86) — перуанскі палітык, прэзідэнт Перу (1990—2000). * [[12 верасня]]: [[Галіна Аляксееўна Дзягілева]] (77) — беларуская актрыса, рэжысёр. * [[22 верасня]]: [[Любоў Уладзіміраўна Хатылёва]] (96) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Генетыка|генетыкі]] раслін, акадэмік [[НАН Беларусі]] (1980). * [[25 верасня]]: [[Ісмаіл Мустафавіч Александровіч]] (95) — беларускі мусульманскі дзеяч<ref>[https://islam.by/novosti/ushyol-iz-zhizni-pervyj-muftij-belarusi Ушёл из жизни первый муфтий Беларуси]</ref>. * [[25 верасня]]: [[Раман Сяргеевіч Мадзянаў]] (62) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, заслужаны артыст Расіі (1995)<ref>[https://rg.ru/2024/09/25/umer-akter-roman-madianov.html Умер актер Роман Мадянов]</ref>. * [[27 верасня]]: [[Мэгі Сміт]] (89) — брытанская актрыса. * [[27 верасня]]: [[Хасан Насрала]] (64) — [[ліван]]скі палітычны дзеяч, лідар руху [[Хезбала]]<ref>[https://t.me/rian_ru/263010 «Хезболлах» официально подтвердило гибель лидера движения Хасана Насруллы]</ref>. * [[28 верасня]]: [[Крыс Крыстоферсан]] (88) — амерыканскі кантры-спявак, акцёр. == Кастрычнік == [[Файл:Professor_Zimbardo_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Філіп Зімбарда]]]] * [[1 кастрычніка]]: [[Вячаслаў Рыгоравіч Дабрынін]] (78) — савецкі і расійскі кампазітар, эстрадны спявак, народны артыст Расійскай Федэрацыі (1996)<ref>[https://rg.ru/2024/10/01/umer-viacheslav-dobrynin.html Умер Вячеслав Добрынин]</ref>. * [[2 кастрычніка]]: [[Барыс Васілевіч Барысёнак]] (90) — беларускі акцёр тэатра і кіно, Заслужаны артыст Беларускай ССР (1969)<ref>{{Cite web |url=https://www.beltuz.by/by/news/66feb5247dd094001f9d97b8 |title=Пайшоў з жыцця Барыс Васільевіч Барысёнак |access-date=8 кастрычніка 2024 |archive-date=8 кастрычніка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008052435/https://www.beltuz.by/by/news/66feb5247dd094001f9d97b8 |url-status=dead }}</ref>. * [[6 кастрычніка]]: [[Лайнэ Эрык]] (82) — эстонская спартсменка, навуковец у галіне сельскай гаспадаркі. * [[8 кастрычніка]]: [[У Банго]] (83) — [[Кітай|кітайскі]] партыйны і дзяржаўны дзеяч, старшыня [[Усекітайскі Сход Народных Прадстаўнікоў|Пастаяннага камітэта Усекітайскага сходу народных прадстаўнікоў]] (2003—2013)<ref>[https://www.rbc.ru/politics/08/10/2024/6705124c9a79474dbdd592fa Умер один из самых влиятельных людей в экс-руководстве Китая У Банго]</ref>. * [[9 кастрычніка]]: [[Лейф Сегерстам]] (80) — фінскі дырыжор і [[кампазітар]]. * [[9 кастрычніка]]: [[Лілі Эберт]] (100) — брытанская пісьменніца. * [[12 кастрычніка]]: [[Алекс Салманд]] (69) — шатландскі палітык, Першы міністр Шатландыі (2007—2014). * [[13 кастрычніка]]: [[Уладзімір Васілевіч Тугай]] (73) — беларускі гісторык. * [[14 кастрычніка]]: [[Філіп Зімбарда]] (91) — амерыканскі псіхолаг. * [[16 кастрычніка]]: [[Ях’я Сінвар]] (61) — кіраўнік палітбюро [[ХАМАС]]. * [[17 кастрычніка]]: [[Эндру Віктар Шалі]] (97) — [[ЗША|амерыканскі]] [[вучоны]] ў галіне [[біяхімія|біяхіміі]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1977)<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2024/10/20/andrew-schally-nobel-brain-guillemin-dies/ Andrew Schally, shared Nobel for brain-hormone links, dies at 97]</ref>. * [[18 кастрычніка]]: [[Генадзь Апанасавіч Цыхун]] (87) — беларускі мовазнавец. * [[20 кастрычніка]]: [[Фетхулах Гюлен]] (83) — турэцкі грамадскі дзеяч, ісламскі вучоны, пісьменнік і прапаведнік. * [[22 кастрычніка]]: [[Аннелі Эрхарт]] (74) — усходнегерманская лёгкаатлетка, бар’ерыстка, чэмпіёнка Алімпійскіх гульняў 1972 года. * [[23 кастрычніка]]: [[Леон Нейл Купер]] (94) — [[ЗША|амерыканскі]] [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (1972). * [[26 кастрычніка]]: [[Алег Мікалаевіч Елісеенкаў]] (66) — [[Беларусы|беларускі]] [[кампазітар]], харавы [[дырыжор]], [[педагог]], [[заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь]]. * [[31 кастрычніка]]: [[Алег Уладзіміравіч Жукаў]] (87) — [[Беларусы|беларускі]] паэт-песеннік. == Лістапад == * [[3 лістапада]]: [[Уладзімір Васільевіч Гніламёдаў]] (86) — беларускі літаратуразнавец, акадэмік [[НАНБ]] (2003). * [[3 лістапада]]: [[Куінсі Джонс]] (91) — [[ЗША|амерыканскі]] кампазітар, аранжыроўшчык, музычны прадзюсар і трубач. * [[4 лістапада]]: [[Кікі Хокансан]] (95) — шведская мадэль, першая пераможца конкурсу «Міс Свету» (1951)<ref>[https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/the-first-miss-world-kiki-hakansson-passes-away-at-95/articleshow/115001395.cms The first Miss World, Kiki Hakansson passes away at 95]</ref>. * [[7 лістапада]]: [[Іван Аляксеевіч Чарота]] (72) — беларускі [[славіст]], [[перакладчык]], [[літаратуразнавец]], [[доктар філалагічных навук]], прафесар. * [[9 лістапада]]: [[Рам Нараян]] (96) — [[Індыя|індыйскі]] музыкант. * [[14 лістапада]]: [[Вадзім Уладзіміравіч Броўцаў]] (55) — прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Асеція|Рэспублікі Паўднёвая Асеція]] (2009—2012)<ref>[http://ozerskadm.ru/about/info/messages/59574/ 14 ноября 2024 года ушёл из жизни Бровцев Вадим Владимирович]</ref>. * [[16 лістапада]]: [[Святлана Апанасаўна Святлічная]] (84) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно, Заслужаная артыстка РСФСР (1974). * [[24 лістапада]]: [[Аляксандр Міхайлавіч Слепаў]] (74) — беларускі мастак. * [[26 лістапада]]: [[Біргіта Даль]] (87) — [[Швецыя|шведская]] палітычная і дзяржаўная дзяячка. == Снежань == [[Файл:Official_Portrait_of_the_Prime_Minister_Dr._Manmohan_Singh.jpg|150px|thumb|[[Манмахан Сінгх]].]] [[Файл:JimmyCarterPortrait2.jpg|150px|thumb|[[Джымі Картэр]].]] * [[1 снежня]]: [[Ільке Вілуда]] (55) — нямецкая лёгкаатлетка, чэмпіёнка летніх Алімпійскіх гульняў 1996 года. * [[1 снежня]]: [[Фрэд Юсі]] (89) — эстонскі біёлаг, натураліст. * [[3 снежня]]: [[Віктар Іванавіч Парфёнаў]] (90) — беларускі [[Батаніка|батанік]] і [[эколаг]], акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1986). * [[4 снежня]]: [[Біргіта Шведская (прынцэса)|Біргіта Шведская]] (87) — [[Швецыя|шведская]] [[прынцэса]], сястра караля [[Карл XVI Густаў|Карла XVI Густава]]. * [[5 снежня]]: [[Яўген Паўлавіч Веліхаў]] (89) — савецкі і расійскі фізік-тэарэтык, грамадскі дзеяч. * [[5 снежня]]: [[Павел Навумавіч Гойхман]] (95) — савецкі і беларускі трэнер па лёгкай атлетыцы, заслужаны трэнер СССР (1957). * [[11 снежня]]: [[Юрый Іванавіч Кулажанка]] (60) — беларускі матэматык, рэктар [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта транспарту]] (2016—2024)<ref>{{Cite web |url=https://www.bsut.by/bsut-media/announcements/17329-ushel-iz-zhizni-yurij-ivanovich-kulazhenko |title=Архіўная копія |access-date=11 снежня 2024 |archive-date=11 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211135515/https://www.bsut.by/bsut-media/announcements/17329-ushel-iz-zhizni-yurij-ivanovich-kulazhenko |url-status=dead }}</ref>. * [[14 снежня]]: [[Анатоль Паўлавіч Дастанка]] (87) — беларускі вучоны ў галіне цвёрдацельнай мікраэлектронікі, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1991)<ref>[https://ont.by/news/umer-akademik-nan-belarusi-anatolij-dostanko Умер академик НАН Беларуси Анатолий Достанко]</ref>. * [[17 снежня]]: [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі]] (87) — беларускі палітык, член [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўным Савеце Беларусі]] (1990—1995). * [[24 снежня]]: [[Дэзі Баўтэрсэ]] (79) — [[сурынам]]скі дзяржаўны, ваенны і палітычны дзеяч, Прэзідэнт Сурынама (2010—2020). * [[25 снежня]]: [[Бапсі Сідхва]] (86) — пакістанска-амерыканская пісьменніца. * [[26 снежня]]: [[Манмахан Сінгх]] (92) — [[Індыя|індыйскі]] дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэм’ер-міністр Індыі (2004—2014). * [[27 снежня]]: [[Алівія Хасі]] (73) — брытанская актрыса. * [[29 снежня]]: [[Джымі Картэр]] (100) — 39-ы [[Прэзідэнт ЗША|Прэзідэнт]] [[ЗША]] (1977—1981), лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]]. * [[30 снежня]]: [[Якуб Лапатка]] (80) — беларускі перакладчык. * [[31 снежня]]: [[Анджэла Амата]] (86) — італьянскі курыяльны кардынал і ватыканскі саноўнік. * [[31 снежня]]: [[Арнальд Руйтэль]] (96) — эстонскі палітык, Старшыня Прэзідыума [[Вярхоўны Савет ЭССР|Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР]] (1983—1990), [[Прэзідэнт Эстоніі]] (2001—2006). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2024 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2024]] r1q2mufzyg5s0t7epv4ace7krz50j76 0 757482 5163233 5154920 2026-07-09T10:27:42Z Slavazai1973 60865 5163233 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Каско}} {{Баскетбаліст}} '''Данііл Ігаравіч Каско''' (нар. {{ДН|21|3|2004}}, {{МН|Ліда}}, [[Гродзенская вобласць]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]]. Лёгкі форвард. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://sportfpb.by/upload/iblock/db9/x52nrw7735pgv26h6lq4t36br6wnng6k.pdf СОСТАВ национальной и сборных команд Республики Беларусь по баскетболу (мужчины) на 2024 год. Национальная команда (основной состав)]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванец ДзЮСШ №1 г. Ліда. Першы трэнер — Ігар Вадзімавіч Каско (бацька Данііла)<ref>{{Cite web |url=https://tv-lida.by/basketbolnyj-klub-tsmoki-minsk-provel-master-klass-dlya-uchenikov-lidskoj-dyussh-1/ |title=Баскетбольный клуб «Цмокі-Мінск» провел мастер-класс для учеников Лидской ДЮСШ №1 |access-date=1 лютага 2024 |archive-date=21 лістапада 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231121104630/https://tv-lida.by/basketbolnyj-klub-tsmoki-minsk-provel-master-klass-dlya-uchenikov-lidskoj-dyussh-1/ |url-status=dead }}</ref>. Навучаўся ў Мінску ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву]] пад кіраўніцтвам [[Мікалай Аляксандравіч Аляксееў|Мікалая Аляксандравіча Аляксеева]]<ref>{{Cite web |url=https://usitmoik.gov.by/files/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BC%D1%83%D0%B6%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |title=СПИСКИ спортсменов, тренеров и иных специалистов, включённых в состав национальной и сборной команд Республики Беларусь по баскетболу (мужчины) на 2021 год. Сборная команда – стажёрский состав (переменный) |access-date=1 лютага 2024 |archive-date=30 кастрычніка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030084136/https://usitmoik.gov.by/files/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BC%D1%83%D0%B6%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |url-status=dead }}</ref>. З 2021 года — у сістэме мінскіх «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокаў]]», выступаў за [[Цмокі-Мінск-2|моладзевую каманду]] (2021/22), з лютага 2022 года — у асноўнай камандзе. У сезоне 2022/23 прыняў удзел у 22-х гульнях [[Адзіная ліга ВТБ|Адзінай Лігі ВТБ]] за «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]». Сярэдні час на пляцоўцы — 19,7 хвілін, сярэдняя статыстыка: 3,9 ачка, 1,9 падбору, 1,4 перадачы. У 7-мі гульнях плэй-оф чэмпіянату Беларусі паказаў сярэднюю статыстыку ў 8,0 ачка, 3,6 падбору, 1,6 перадачы, праводзячы ў сярэднім 22,1 хвіліны на пляцоўцы. Быў прызнаны БФБ лепшым маладым гульцом па выніку Кубка Беларусі-2022<ref>[https://belarus.basketball/novosti/kubok/7299-minsk-obladatel-xxvi-kubka-belarusi-po-basketbolu «МИНСК» – ОБЛАДАТЕЛЬ XXVI КУБКА БЕЛАРУСИ ПО БАСКЕТБОЛУ]</ref> і чэмпіянату Беларусі сезонаў 2022/23<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/7556-bk-minsk-v-15-j-raz-stanovitsya-chempionom-belarusi БК «МИНСК» В 15-Й РАЗ СТАНОВИТСЯ ЧЕМПИОНОМ БЕЛАРУСИ]</ref> і 2023/24<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8021-minsk-v-16-j-raz-zavoevyvaet-zvanie-chempiona-belarusi «МИНСК» В 16-Й РАЗ ЗАВОЕВЫВАЕТ ЗВАНИЕ ЧЕМПИОНА БЕЛАРУСИ!]</ref>. У чэрвені 2024 года падпісаў кантракт з краснадарскім «Лакаматыў-Кубань»<ref>[https://lokobasket.com/news/288935/ Добро пожаловать, Даниил!]</ref>, выступаў за фарм-каманду краснадарскага клуба. У снежні 2024 года дэбютаваў за асноўную каманду. У снежні 2025 года перайшоў у саратаўскі «[[Аўтадор (баскетбольны клуб)|Аўтадор]]» на ўмовах арэнды<ref>[https://pressball.by/news/basketball/belorusskij-forvard-daniil-kosko-budet-vystupat-za-saratovskij-avtodor-na-pravah-arendy/ БЕЛОРУССКИЙ ФОРВАРД ДАНИИЛ КОСКО БУДЕТ ВЫСТУПАТЬ ЗА САРАТОВСКИЙ "АВТОДОР" НА ПРАВАХ АРЕНДЫ]</ref>. У красавіку 2026 года вярнуўся ў «Лакаматыў-Кубань», заваяваў з ім бронзавы медаль [[Адзіная ліга ВТБ|Адзінай лігі ВТБ]] сезона 2025/26<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/8871-v-minske-prokhodit-uts-muzhskoj-natsionalnoj-komandy-2 ДАНИИЛ КОСКО — БРОНЗОВЫЙ ПРИЗЕР ЕДИНОЙ ЛИГИ ВТБ]</ref>. У ліпені 2026 года зноў перайшоў у «Аўтадор»<ref>[https://www.sport-express.ru/basketball/vtb-league/news/forvard-daniil-kosko-podpisal-odnoletniy-kontrakt-s-avtodorom-2437120/ Форвард Коско подписал однолетний контракт с «Автодором»]</ref><ref>[https://betnews.by/daniil-kosko-pokinul-lokomotiv-kuban-i-budet-igrat-pod-nachalom-rostislava-verguna/ ДАНИИЛ КОСКО ПОКИНУЛ «ЛОКОМОТИВ-КУБАНЬ» И БУДЕТ ИГРАТЬ ПОД НАЧАЛОМ РОСТИСЛАВА ВЕРГУНА В «АВТОДОРЕ»]</ref>. Выступаў у складах нацыянальных зборных Беларусі [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16|U-16]] і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|U-20]]. З 2023 года — гулец [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|мужчынскай нацыянальнай зборнай Беларусі]]. У складзе моладзевай зборнай (U-20) заваяваў сярэбраны медаль Еўрапейскага Кубка Выкліку-2021<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/6258-muzhskaya-sbornaya-belarusi-u-20-serebryanyj-prizjor-evropejskogo-kubka-vyzova МУЖСКАЯ СБОРНАЯ БЕЛАРУСИ U-20 - СЕРЕБРЯНЫЙ ПРИЗЁР ЕВРОПЕЙСКОГО КУБКА ВЫЗОВА!]</ref>, у складзе юніёрскай зборнай (U-18) па баскетболе 3х3 — бронзавы медаль Кубка свету-2021<ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/6306-muzhskaya-sbornaya-belarusi-bronzovyj-prizjor-kubka-mira-3kh3-u-18 МУЖСКАЯ СБОРНАЯ БЕЛАРУСИ - БРОНЗОВЫЙ ПРИЗЁР КУБКА МИРА 3Х3 U-18!]</ref>. У складзе моладзевай зборнай (U-20) па баскетболе 3х3 стаў чэмпіёнам [[Гульні краін СНД 2023|II гульняў краін СНД-2023]] у Мінску<ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/7648-sbornye-belarusi-i-rossii-po-basketbolu-3kh3-chempiony-ii-igr-stran-sng СБОРНЫЕ БЕЛАРУСИ И РОССИИ ПО БАСКЕТБОЛУ 3Х3 – ЧЕМПИОНЫ II ИГР СТРАН СНГ]</ref>. == Кар’ера == * 2018—2021 — [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР (Мінск)]] * 2021—2022 — [[Цмокі-Мінск-2|Цмокі-Мінск (моладзевая каманда)]] * 2022 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2022—2024 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] * 2024—2025 — СШАР-Лакаматыў-Кубань (Краснадарскі край, Расія) * 2024—2025 — Лакаматыў-Кубань (Краснадар, Расія) * 2025—2026 — [[Аўтадор (баскетбольны клуб)|Аўтадор (Саратаў, Расія)]] * 2026 — Лакаматыў-Кубань (Краснадар, Расія) * з 2026 — [[Аўтадор (баскетбольны клуб)|Аўтадор (Саратаў, Расія)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе|чэмпіянату Расіі]] (1): [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Адзіная ліга ВТБ|Адзінай лігі ВТБ]] (1): [[Адзіная ліга ВТБ 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2022|2022]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://minskbasket.by/ru/news/news-base/daniil-kosko-prodolzhaet-kareru-v-minske Даниил Коско продолжает карьеру в «МИНСКЕ»!] * [https://minskbasket.by/ru/teams/osnovnoj-sostav/daniil-kosko Даниил Коско] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240128221130/https://minskbasket.by/ru/teams/osnovnoj-sostav/daniil-kosko |date=28 студзеня 2024 }} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2021}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Каско Данііл}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] [[Катэгорыя:Ігракі «СШАР-Лакаматыў-Кубань»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Лакаматыва Кубань»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Аўтадора» Саратаў]] 7v1v86qr8bp5roczmdhhxoyt9f6oezr 0 758757 5163229 5161468 2026-07-09T10:14:17Z Slavazai1973 60865 /* Трэнеры каманды */ 5163229 wikitext text/x-wiki У сезоне 2006/2007 баскетбольны клуб «[[Рубон (баскетбольны клуб)|Лакаматыў-КіС]]» з горада [[Віцебск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|2006/2007]] ('''7 месца'''), * [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па баскетболе 2006|2006]] ({{Ср}} '''фіналіст'''). == Склад каманды == ''Склад каманды ў чэмпіянаце Беларусі'': * {{Сцяг|Беларусь}} [[Яўген Леанідавіч Азерскі|Яўген Азерскі]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Алег Груздзеў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Яўген Аляксандравіч Дамброўскі|Яўген Дамброўскі]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Арцём Забалотнеў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ігар Канюшэнка]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Віталь Каралёў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Павел Карасевіч]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Сяргей Яўгенавіч Кец|Сяргей Кец]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Вячаслаў Аляксандравіч Корж|Вячаслаў Корж]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Вячаслаў Мыцько]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Юрый Паміндзеяў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Артур Генадзьевіч Пішчулёнак|Артур Пішчулёнак]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Сяргей Анатолевіч Сапегін|Сяргей Сапегін]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзмітрый Сівалка]] У Кубку Беларусі ў кастрычніку 2006 года за каманду згулялі [[Руслан Леанідавіч Байдакоў|Руслан Байдакоў]] і [[Дзмітрый Аляксеевіч Зайцаў|Дзмітрый Зайцаў]] (пакінулі каманду напярэдадні пачатку чэмпіяната Беларусі). == Трэнеры каманды == * {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзмітрый Дзмітрыевіч Рыбакоў|Дзмітрый Рыбакоў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Сяргей Махонь]] (старшы трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2005/2006 «Лакаматыў-КіС»]] * [[Сезон 2007/2008 «Лакаматыў-КіС»]] == Спасылкі == * [https://basketball.eurobasket.com/team/Rubon-Vitebsk-OBK-Voktsor/2098?page=1&Year=2006-2007 2006-2007] * [https://web.archive.org/web/20160922183531/http://www.pressball.by/articles/basketball/belarus/13940 Кубок Беларуси. ...А поезд ушел] [[Катэгорыя:Сезоны «Рубона» Віцебск|2006/2007]] [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2006/2007|Лакаматыў-КіС]] [[Катэгорыя:2006 год у Віцебску]] [[Катэгорыя:2007 год у Віцебску]] 1w689amkttxeuqmj1y1g1f081c5w4z7 0 760502 5163246 5146420 2026-07-09T10:53:51Z Slavazai1973 60865 /* Кар’ера */ 5163246 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Дзмітрый Мікалаевіч Рыўны''' (нар. {{ДН|12|12|2000}}, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[Баскетбол|баскетбаліст]]. Цяжкі форвард. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванец СДзЮШАР БК «Мінск-2006». Першы трэнер — [[Сяргей Шайкоўскі|Сяргей Іванавіч Шайкоўскі]]<ref>{{Cite web |url=https://usitmoik.gov.by/files/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BC%D1%83%D0%B6%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |title=СПИСКИ спортсменов, тренеров и иных специалистов, включённых в состав национальной и сборной команд Республики Беларусь по баскетболу (мужчины) на 2021 год. Национальная команда (переменный состав) |access-date=8 верасня 2025 |archive-date=30 кастрычніка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030084136/https://usitmoik.gov.by/files/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BC%D1%83%D0%B6%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |url-status=dead }}</ref>. У 16 гадоў дэбютаваў у аматарскай лізе Беларусі — НБЛ, адыграў у лізе 2 матчы і стаў лепшым у камандзе па ачках (у сярэднім 17.5). У сезоне 2016/17 ён набіраў амаль 13 ачкоў і здзяйсняў ледзь менш за 7 падбораў за гульню — лепшыя лічбы ў камандзе — у моладзевай Еўралізе. Летам 2017 года запрасілі ў моладзевы лагер «Баскетбол без меж», арганізаваны НБА і ФІБА. Там яго заўважыў «скаўт» аднаго з ВНУ ЗША, і ён перабраўся ў Штаты. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16|юнацкую]] (2016), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую]] (2017—2018) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2019) зборную Беларусі. З 2025 года — гулец [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|мужчынскай нацыянальнай зборнай Беларусі]]<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/8492-startoval-sbor-muzhskoj-natsionalnoj-sbornoj-belarusi-po-basketbolu СТАРТОВАЛ СБОР МУЖСКОЙ НАЦИОНАЛЬНОЙ СБОРНОЙ БЕЛАРУСИ ПО БАСКЕТБОЛУ]</ref>. == Кар’ера == * 2018—2022 — Сан-Францыска Донс (NCAA) * 2022—2023 — Арэгон Стэйт Біверс (NCAA) * 2023—2024 — Віторыя (Гімарайнш, Партугалія)<ref>[https://betnews.by/belorusskij-basketbolist-uehal-igrat-v-portugaliyu/ БЕЛОРУССКИЙ БАСКЕТБОЛИСТ УЕХАЛ ИГРАТЬ В ПОРТУГАЛИЮ]</ref> * 2024—2025 — [[Пернік Торунь|Арыва Польскі Цукар (Торунь, Польшча)]] * 2025 — Капаклі Спор (Тэкірдаг, Турцыя) * 2025—2026 — ЧБК (Чалябінская вобласць, Расія)<ref>[https://betnews.by/belorusskij-basketbolist-perejdet-v-rossijskij-klub/ БЕЛОРУССКИЙ БАСКЕТБОЛИСТ ПЕРЕЙДЕТ В РОССИЙСКИЙ КЛУБ]</ref><ref>[https://kursdela.biz/news/2026-05-23/chelyabinskiy-klub-chbk-vpervye-v-istorii-stal-chempionom-superligi-5602939?utm_source=yandex.by&utm_medium=organic&utm_campaign=yandex.by&utm_referrer=yandex.by Челябинский клуб «ЧБК» впервые в истории стал чемпионом Суперлиги]</ref> * з 2026 — Дынама (Уфа, Расія)<ref>[https://ufa.aif.ru/sport/details/dmitriy-rivnyy-stal-igrokom-ufimskogo-bk-dinamo Дмитрий Ривный стал игроком уфимского БК «Динамо»]</ref> == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе|Чэмпіён Расійскай Суперлігі]] (1): [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://belarus.russiabasket.ru/players/281926 Профіль на сайце БФБ] * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/men/player/?id=489831 Профіль на сайце РФБ] * [https://basketball.eurobasket.com/player/Ryuny-Dzmitry/401768 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://www.fiba.basketball/en/players/227493-dzmitry-ryuny Профіль на сайце fiba.basketball] * [https://by.tribuna.com/basketball/1112971517-belarusskij-basketbolist-rivnyj-prodolzhit-kareru-v-vitorii/ Беларусский баскетболист Ривный продолжит карьеру в «Витории» из чемпионата Португалии] * [https://belarus.basketball/novosti/sbornye/4284-dmitrij-rivnyj-u-menya-est-mechta-popast-v-nba-i-ya-sleduyu-za-nej ДМИТРИЙ РИВНЫЙ: «У МЕНЯ ЕСТЬ МЕЧТА — ПОПАСТЬ В НБА — И Я СЛЕДУЮ ЗА НЕЙ»] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2019}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рыўны Дзмітрый Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-16]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі «Чалбаскета» Чалябінск]] pb63cggydxykcljq50bl255w69r84kq 0 761686 5163018 4697321 2026-07-08T18:46:19Z Monarchist1636 103323 Унёс гэтую праўку, бо збіраюся напісаць артыкул пра аўтагонкі Гран-пры. 5163018 wikitext text/x-wiki '''Гран-пры́''' ({{Lang-fr|grand prix}} — галоўны прыз, або вялікі прыз) — найвышэйшая [[Узнагарода|ўзнагарода]] (вышэй за першае месца), прэмія ў конкурсе або спаборніцтве. Тэрмін «гран-пры» ўпершыню з’явіўся ў 1721 годзе ў [[Францыя|Францыі]], дзе [[Французская акадэмія навук]] увяла сістэму акадэмічных узнагарод, якія адыгралі значную ролю ў развіцці матэматыкі і іншых навуковых дысцыплін. У спорт гэты выраз перавандраваў ў 1805 годзе {{Не перакладзена 5|Конныя скокі|конныя скокі|ru|Конные скачки}} ў [[Парыж]]ы былі названыя «Grand Prix de Paris». Тэрмін «гран-пры» стаў больш-менш рэгулярна выкарыстоўвацца з сярэдзіны [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] для абазначэння скачак, асабліва ў горадзе [[По (горад)|По]] і ў Парыжы, дзе традыцыя не спыняецца з 1863 года. У адносінах да аўтамабіляў словазлучэнне [[«Гран-пры»]] было ўпершыню выкарыстана ў 1901 годзе, калі ў По падчас конных скачак быў праведзены заезд аўтамашын. Затым гэты тэрмін быў ухвалены Аўтамабільным клубам Францыі і {{Не перакладзена 5|Аўтаспорт у сезоне 1906|быў скарыстаны ў 1906 годзе|ru|Автоспорт в сезоне 1906}} для гонкі ў [[Ле-Ман]]е «Grand Prix race at Le Mans». {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Спаборніцтвы]] [[Катэгорыя:Французскія фразы]] evsnjy3dthri43tb27mbslclj9v2a9d 5163247 5163018 2026-07-09T10:59:25Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Monarchist1636|Monarchist1636]]) і адноўлена версія 4697321, зробленая Τάρας στον Παρνασσό: тут такая спасылка недарэчы, пагатоў у "лапках", называйце сваой артыкул "Гран-пры (аўтагонка)", калі няма ўласнай назвы, што даволі сумнеўна 5163247 wikitext text/x-wiki '''Гран-пры́''' ({{Lang-fr|grand prix}} — галоўны прыз, або вялікі прыз) — найвышэйшая [[Узнагарода|ўзнагарода]] (вышэй за першае месца), прэмія ў конкурсе або спаборніцтве. Тэрмін «гран-пры» ўпершыню з’явіўся ў 1721 годзе ў [[Францыя|Францыі]], дзе [[Французская акадэмія навук]] увяла сістэму акадэмічных узнагарод, якія адыгралі значную ролю ў развіцці матэматыкі і іншых навуковых дысцыплін. У спорт гэты выраз перавандраваў ў 1805 годзе {{Не перакладзена 5|Конныя скокі|конныя скокі|ru|Конные скачки}} ў [[Парыж]]ы былі названыя «Grand Prix de Paris». Тэрмін «гран-пры» стаў больш-менш рэгулярна выкарыстоўвацца з сярэдзіны [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] для абазначэння скачак, асабліва ў горадзе [[По (горад)|По]] і ў Парыжы, дзе традыцыя не спыняецца з 1863 года. У адносінах да аўтамабіляў словазлучэнне «Гран-пры» было ўпершыню выкарыстана ў 1901 годзе, калі ў По падчас конных скачак быў праведзены заезд аўтамашын. Затым гэты тэрмін быў ухвалены Аўтамабільным клубам Францыі і {{Не перакладзена 5|Аўтаспорт у сезоне 1906|быў скарыстаны ў 1906 годзе|ru|Автоспорт в сезоне 1906}} для гонкі ў [[Ле-Ман]]е «Grand Prix race at Le Mans». {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Спаборніцтвы]] [[Катэгорыя:Французскія фразы]] 4zd846wstuwbndxpkdqsu6lpc0prapg 5163249 5163247 2026-07-09T11:05:01Z M.L.Bot 261 вычытка 5163249 wikitext text/x-wiki '''Гран-пры́''' ({{Lang-fr|grand prix}} — галоўны прыз, або вялікі прыз) — найвышэйшая [[Узнагарода|ўзнагарода]] (вышэй за першае месца), прэмія ў конкурсе або спаборніцтве. Паняцце «гран-пры» з’явілася ў 1721 годзе ў [[Францыя|Францыі]], дзе [[Французская акадэмія навук]] увяла сістэму акадэмічных узнагарод, якія адыгралі значную ролю ў развіцці матэматыкі і іншых навуковых дысцыплін. У спорт выраз перайшоў у 1805 годзе, калі {{Не перакладзена 5|Конныя скачкі|конныя скачкі|ru|Конные скачки}} ў [[Парыж]]ы былі названы «Grand Prix de Paris». Паняцце «гран-пры» стала больш-менш рэгулярна ўжывацца з сярэдзіны XIX стагоддзя для абазначэння скачак, асабліва ў [[По (горад)|По]] і Парыжы, дзе традыцыя не спыняецца з 1863 года. Датычна аўтамабіляў словазлучэнне «Гран-пры» ўпершыню ўжыта ў 1901 годзе, калі ў По падчас конных скачак праведзены заезд аўтамашын. Затым гэтае паняцце ўхвалена Аўтамабільным клубам Францыі і {{Не перакладзена 5|Аўтаспорт у сезоне 1906|было ўжыта ў 1906 годзе|ru|Автоспорт в сезоне 1906}} для гонкі ў [[Ле-Ман]]е «Grand Prix race at Le Mans». {{НК}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Спаборніцтвы]] [[Катэгорыя:Французскія фразы]] tduct7ttmaw3ntnk6jbr4eqtqvus66t 0 767165 5163007 5106522 2026-07-08T17:41:31Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Арфісты]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5163007 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Імя пры нараджэнні = {{Lang-sl|Sara Briški Cirman}} | Выява = Raiven, Eurovision 2024 1st semi final rehearsal 01.jpg | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Гады актыўнасці = 2014 — цяперашні час }} '''Сара Брышкі Цырман''' ({{Lang-sl|Sara Briški Cirman}}, нар. [[26 красавіка]] [[1996]] года, [[Любляна]], [[Славенія]]), найбольш вядомая пад псеўданімам '''Raiven''', — славенская {{спявачка|Славеніі|XXI стагоддзя}}, [[аўтар песень]] і арфістка<ref name="primorske2015">{{Cite web|url=http://www.primorske.si/Plus/TV-Okno/Raiven-s-harfo-na-pop-sceni|title=Raiven s harfo na pop sceni|lang=sl|website=primorske.si|date=2015-01-22|access-date=2016-01-22|archive-date=27 студзеня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127182220/http://www.primorske.si/Plus/TV-Okno/Raiven-s-harfo-na-pop-sceni|url-status=dead}}</ref>. Удзельніца славенскага нацыянальнага адбора Evrovizijska Melodija (EMA) ў 2016, 2017 і ў 2019 гадах для конкурса песні «[[Еўрабачанне]]». Прадстаўніца [[Славенія на конкурсе песні Еўрабачанне|Славеніі]] на конкурсе песні «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2024|Еўрабачанне-2024]]» з песняй «Veronika», заняла 23 месца<ref name=":1">{{Cite web|url=https://eurovision.tv/story/raiven-brings-her-ethereal-symphony-slovenia|title=Raiven brings her ethereal symphony from Slovenia|lang=en|website=eurovision.tv|date=2023-12-12|access-date=2024-01-21}}</ref>. == Біяграфія == === Ранняя творчасць === Сара Брышкі Цырман пачала сваю музычную кар’еру ў чатыры гады, калі паступіла ў Ljubljana Music Matica. З 2002 па 2011 год вучылася граць на [[Арфа|арфе]] ў музычнай школе ў [[Любляна|Любляне]]<ref>{{Cite web|url=https://www.delo.si/kultura/glasba/raiven-predstavlja-novo-glasbo/|title=Raiven predstavlja novo glasbo|lang=sl|website=www.delo.si|access-date=2024-01-21}}</ref>. Яна працягнула навучанне па праграме Мастацкай гімназіі ў Марыборскай кансерваторыі музыкі і балету па спецыяльнасці арфісткі ў прафесара Далібора Бернатавіча, джазавых спеваў у Аны Безяк і сольных спеваў у прафесараў Леоны Башавіч і Ціны Бохак<ref>{{Cite web|url=https://www.druzina.si/clanek/pa-jo-imamo-raiven-predstavila-evrovizijsko-skladbo-veronika|title=Pa jo imamo: Raiven predstavila evrovizijsko skladbo Veronika {{!}} Družina – vsak dan s teboj|lang=sl|author=Gril|first=Patricija|website=Pa jo imamo: Raiven predstavila evrovizijsko skladbo Veronika {{!}} Družina – vsak dan s teboj|access-date=2024-01-21}}</ref>. Райвен неаднаразова ўзнагароджана за дасягненні ў галіне [[Класічная музыка|класічнай музыкі]]. Сярод іншых узнагарод, у 2013 годзе яна здабыла першае месца на Міжнародным конкурсе арфістаў імя Антоніа Сальеры ў Італіі і залатую плакетку на Конкурсе краіны сольных спеваў Temsig. У 2015 годзе спявачка скончыла факультэт сольных спеваў і працягнула музычную адукацыю ў Музычнай акадэміі Любляны, якую скончыла ў 2018 годзе ў класе прафесара Аленкі Дэрнач Бунта і паступіла ў магістратуру. У 2021 годзе атрымала ступень магістра сольных спеваў — опера<ref>{{Cite web|url=http://sfu-ljubljana.si/sl/novice/sara-briski-cirman-raiven-studij-psihoterapije-mi-siri-obzorja|title=Sara Briški Cirman - Raiven: "Študij psihoterapije mi širi obzorja".|lang=sl|website=SFU Ljubljana|access-date=2024-01-21}}</ref> . === Кар’ера === У 2017 годзе Raiven выпусціла свой дэбютны альбом ''Magenta'', а пазней атрымала ўзнагароду Славенскай культурна-мастацкай асацыяцыі за дасягненне ў развіцці славенскай музыкі на папулярнай музычнай прэміі «Zlata piščal» ў намінацыі «Запіс года»<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.zlatapiscal.si/sl/content/nagrade/nagrajenci-in-nominiranci-2018.html|title=Nagrajenci in nominiranci 2018|website=Zlata piščal|access-date=2024-01-20}}</ref>. 4 ліпеня 2019 года выступіла на сцэне Fusion Stage на фестывалі [[Exit (фестываль)|Exit]] у [[Нові-Сад]]зе, увечары, калі арганізатары налічылі найбольшую колькасць наведвальнікаў за ўсю гісторыю фестывалю — больш за 56 тысяч. У лютым 2020 года яна выступіла са сваёй уласнай кампазіцыяй «''Ti''» з тым жа аркестрам у Люблянскім славенскім нацыянальным тэатры оперы і балету пад кіраўніцтвам і адаптацыяй Матыі Крэчыча. У верасні 2021 года выканала сваю ўласную песню «''Vokovi''»<ref>{{Cite web|url=https://www.rtvslo.si/zabava-in-slog/glasba/glas-ljudstva-je-izbral-zmagovalka-popevke-2021-je-raiven-s-skladbo-volkovi/593658|title=Glas ljudstva je izbral – zmagovalka Popevke 2021 je Raiven s skladbo Volkovi|lang=sl|author=J|first=A. P.|website=rtvslo.si|access-date=2023-09-09}}</ref> на фестывалі «Popevka 2021», з якой выйграла Гранд-прыз глядацкіх сімпатый, дзякуючы чаму яе песня атрымала аднайменную ўзнагароду. Паралельна спявачка тройчы ўдзельнічала ў славенскім нацыянальным адборы для конкурсу песні «[[Еўрабачанне]]» Evrovizijska Melodija ([[EMA (Славенія)|EMA]]) ў 2016, 2017 і 2019 гадах, дзе заняла другое, трэцяе і другое месца адпаведна. У студзені 2024 года нацыянальны вяшчальнік [[Радыё і тэлебачанне Славеніі|RTVSLO]] шляхам унутранага адбору выбраў спявачку для ўдзелу ў конкурсе песні «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2024|Еўрабачанне-2024]]» з песняй «''Veronika''»<ref name=":1" /> . == Дыскаграфія == === Альбомы === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" |Назва ! scope="col" |Дэталі |- ! scope="row" | ''Magenta'' | * Дата выхаду: 19 ліпеня 2017 года<ref>{{Cite web|url=https://open.spotify.com/album/1nb38MAWOG6lwablCOhgHw|title=Magenta - Album by Raiven|website=[[Spotify]]|access-date=12 грудня 2023}}</ref>. * Лэйбл: Spinnup. * Фармат: [[Кампакт-дыск|CD]], [[Лічбавае спампоўванне музыкі|лічбавая загрузка]], [[Патокавае мультымедыя|стрымінг]]. |} === Міні-альбомы === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" |Назва ! scope="col" |Дэталі |- ! scope="row" | ''REM'' | * Дата выхаду: 17 лютага 2019 года<ref name="spotify">{{Cite web|url=https://open.spotify.com/album/15nGXeql6qSY8nY9C4ArK3|title=REM - EP by Raiven|website=[[Spotify]]|access-date=12 снежня 2023}}</ref>. * Фармат: [[Лічбавае спампоўванне музыкі|лічбавая загрузка]], [[Патокавае мультымедыя|стрымінг]]. |- ! scope="row" | ''Sirene, Pt.'' ''1'' | * Дата выхаду: 17 лютага 2024 года<ref name="spotify" />. * Фармат: [[лічбавая загрузка]], [[стрымінг]]. |} === Сінглы === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! rowspan="2" scope="col" |Назва ! rowspan="2" scope="col" | Год ! scope="col" |Найвышэйшая пазіцыя чарта ! rowspan="2" scope="col" | Альбом |- ! {{Не перакладзена 5|SloTop50|SLO|en|SloTop50}} <ref name="SLO">Пікавыя пазіцыі сінглаў у Славеніі: </ref> |- ! scope="row" | «Jadra» | 2014 | - | rowspan="5" | ''Magenta'' |- ! scope="row" | «Bežim» | 2015 | - |- ! scope="row" | «Črno bel» | rowspan="2" | 2016 | 42 |- ! scope="row" | «Nov planet» | - |- ! scope="row" | «Zažarim» | 2017 | - |- ! scope="row" | «Nisem kriva» | 2018 | - |Сінгл без альбома |- ! scope="row" | «Каоs» | rowspan="4" | 2019 | - | rowspan="3" | ''REM'' |- ! scope="row" | «Širni ocean» | - |- ! scope="row" | «Kralj Babilona» | - |- ! scope="row" | «Ti» | - |Сінгл без альбома |- ! scope="row" | «Volkovi» | 2021 | - |Сінгл без альбома |- ! scope="row" | «Habanera» | 2022 | - | rowspan="3" | ''Sirene, Pt.'' ''1'' |- ! scope="row" | «Ikona» | 2023 | - |- ! scope="row" | «Veronika» | rowspan="3" | 2024 | - |- ! scope="row" | «Ofelija» | - |Сінгл без альбома |- ! scope="row" | «Elektrino scre» | - |Сінгл без альбома |} == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable" style="text-align:center;" !Год !Конкурс !Намінант / Праца !Вынік !Заўвага |- | 2016 | rowspan="3" | EMA | «Črno bel» |Другое месца |<ref>{{Cite web|url=https://old.delo.si/kultura/glasba/ema-2016-zmagala-manuella.html|title=Ema 2016: Zmagala ManuElla|lang=sl|author=Roglič|first=Teja|website=old.delo.si|date=2016-02-27|access-date=2024-01-20}}</ref> |- | 2017 | «Zažarim» | style="text-align:center;" |Трэцяе месца |<ref>{{Cite web|url=https://www.24ur.com/popin/glasba/zmagovalca-izbora-ema-2019-sta-zala-kralj-in-gasper-santl.html|title=Zmagovalca izbora EMA 2019 sta Zala Kralj in Gašper Šantl {{!}} 24ur.com|lang=sl|website=www.24ur.com|access-date=2024-01-20}}</ref> |- | 2019 | «KAOS» |Другое месца |<ref>{{Cite web|url=https://www.rtvslo.si/zabava-in-slog/glasba/glas-ljudstva-je-izbral-zmagovalka-popevke-2021-je-raiven-s-skladbo-volkovi/593658|title=Glas ljudstva je izbral – zmagovalka Popevke 2021 je Raiven s skladbo Volkovi|lang=sl|author=J|first=A. P.|website=rtvslo.si|access-date=2024-01-20}}</ref> |- | 2021 | Slovenian song festival | Volkovi |Першае месца |<ref>{{Cite web|url=https://www.rtvslo.si/zabava-in-slog/glasba/glas-ljudstva-je-izbral-zmagovalka-popevke-2021-je-raiven-s-skladbo-volkovi/593658|title=Glas ljudstva je izbral – zmagovalka Popevke 2021 je Raiven s skladbo Volkovi|language=sl|first=A. P.|last=J|website=rtvslo.si|accessdate=2024-01-20}}</ref> |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} <!--{{Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2024}} {{Славенія на конкурсе песні Еўрабачанне}}--> [[Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2024]] [[Катэгорыя:Прадстаўнікі Славеніі на конкурсе песні Еўрабачанне]] [[Катэгорыя:Арфісты]] a5xyynzar9yti9x7bhjhjyag5c7378r 0 768009 5163183 4795490 2026-07-09T09:10:13Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Горы Швейцарыі]]; +[[Катэгорыя:Бернскія Альпы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5163183 wikitext text/x-wiki {{Вяршыня}} '''Айгер''' (ням.: Eiger) — [[горная вяршыня]] ў [[Бернскія Альпы|Бернскіх Альпах]] вышынёй 3970 метраў над узроўнем мора. Знаходзіцца на тэрыторыі швейцарскага [[Берн (кантон)|кантона Берн]]. Разам з вяршынямі [[Юнгфрау]] і [[Мёнх]] утварае знакамітае трыа, якое ўзвышаецца над навакольным ландшафтам. Айгер упершыню згадваецца ў гістарычных дакументах у 1252 годзе. {{НК}} [[Катэгорыя:Горы Швейцарыі]] [[Катэгорыя:Бернскія Альпы]] nx4ectjz4lppnxiw1nnz059c7kbytu1 0 768012 5163193 4795885 2026-07-09T09:19:41Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Альпы]]; дададзена [[Катэгорыя:Бернскія Альпы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5163193 wikitext text/x-wiki {{Вяршыня}} '''Шрэкгорн''' ({{lang-de|Schreckhorn}}) — гара ў [[Бернскія Альпы|Бернскіх Альпах]], у [[Берн (кантон)|кантоне Берн]], [[Швейцарыя]]. Гэта найвышэйшая з гор, якія знаходзяцца цалкам на тэрыторыі кантона Берн. Вышыня — 4078 метраў над узроўнем мора. Шрэкгорн — самая паўночная вяршыня вышэй за 4000 метраў над узроўнем мора ў Альпах. З 2001 года Шрэкхорн, у складзе рэгіёну Юнгфрау-Алеч-Бічгорн, які з’яўляецца ахоўным прыродным аб’ектам, унесены ў Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. {{НК}} [[Катэгорыя:Бернскія Альпы]] 5r5s6cv73lchxuar85oqivkosvj58uc 0 773000 5162973 5140971 2026-07-08T14:24:02Z Emilia Noah 155537 /* */ 5162973 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Кавайе Егіэ Джыбрыл''' ({{lang-fr|Cavayé Yéguié Djibril}}; {{ВДП}}) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Прэзідэнт [[Нацыянальны сход Камеруна|Нацыянальнага сходу Камеруна]] з 3 сакавіка 1992 года<ref>{{cite web|url = http://www.rdpcpdm.cm/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=179|title = Cavaye Yéguie Djibril: Un inoxydable au perchoir|author = Meyanga, Simon|date = 4-01-2019 |work = CPDM|language = fr|archive-url = https://web.archive.org/web/20110707012918/http://www.rdpcpdm.cm/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=179|archive-date = 2011-07-07|access-date = 2024-09-09}}</ref> па 17 сакавіка 2026 года. Прадстаўнік этнічнай групы [[Мада (народ)|мада]]<ref>MacEachern, Scott. Residuals and Resistance: Languages and History in the Mandara Mountains // When Languages Collide: Perspectives on Language Conflict, Competition, and Language Coexistence. — 2003. — С. 38.</ref>. У 2024 годзе пераабраны прэзідэнтам ніжняй палаты парламента ў 32-і раз запар<ref>{{cite web|url = https://fr.journalducameroun.com/cameroun-cavaye-yeguie-djibril-decroche-un-nouveau-mandat-a-la-tete-de-lassemblee-nationale/|title = Cameroun: Cavaye Yeguié Djibril décroche un nouveau mandat à la tête de l’Assemblée nationale|author = Mawel, Arnaud Nicolas|date = 22-03-2024|work = Journalducameroun.com|language = fr|archive-url = https://web.archive.org/web/20240424001601/https://fr.journalducameroun.com/cameroun-cavaye-yeguie-djibril-decroche-un-nouveau-mandat-a-la-tete-de-lassemblee-nationale/#federation=archive.wikiwix.com&tab=url|archive-date = 24 красавіка 2024|access-date = 2024-09-09|url-status = bot: unknown}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-09-10}} {{DEFAULTSORT:Джыбрыл Кавайе Егіэ}} [[Катэгорыя:Прэзідэнты Нацыянальны сходу Камеруна]] nmgzclwurl2i0avz5pjl8uaxcn0sky3 0 777308 5162996 4998001 2026-07-08T16:39:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162996 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Мікалай Іванавіч Тра́пкін'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-ru|Николай Иванович Тряпкин}}; {{ВД-Прэамбула}}) — рускі савецкі [[паэт]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы Сабліна [[Цвярская губерня|Цвярской губерні]] у сялянскай сям’і. У 1930 годзе сям’я пераехала ў сяло [[Латошына]] ў [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]], дзе Мікалай Трапкін у 1939 годзе скончыў школу. У 1939—1941 гадах вучыўся ў Маскоўскім гісторыка-архіўным інстытуце. У пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] восенню 1941 года апынуўся ў эвакуацыі ў горадзе [[Котлас]], пазней пераехаў у вёску [[Каражма]] [[Сольвычагодскі раён|Сольвычагодскага раёна]] [[Архангельская вобласць|Архангельскай вобласці]], працаваў [[рахункавод]]ам у калгасе<ref name="Лот">[https://cbs-lotoshino.mo.muzkult.ru/media/2020/11/16/1242257778/Tryapkin_k_100_letiyu.pdf Тряпкин Николай Иванович и Лотошино: к 100-летию поэта]{{Недаступная спасылка}} / сост. О. В. Ширшикова, ред. В. Н. Ефимова, Е. А. Миронова. — Лотошино: Лотошинская централизованная библиотечная система, 2018. — 42 с.{{ref-ru}}</ref>. Увосень 1943 года Мікалай Трапкін вярнуўся ў бацькоўскі дом у Латошына. У сакавіку 1947 года Мікалай Трапкін быў запрошаны на Першую ўсесаюзную нараду маладых пісьменнікаў у Маскве<ref name="Лот" />. У 1954 годзе М. Трапкін пераехаў у [[Архангельск]], у 1956 годзе ў [[Масква|Маскву]], дзе паступіў на Вышэйшыя літаратурныя курсы пры [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага|Літаратурным інстытуце імя М. Горкага]]<ref name="Лот" />, якія скончыў у 1958 годзе{{sfn|БелЭн|2002}}. Колькі часу працаваў ў рэдакцыі раённай газеты «За ленінізм»<ref name="Лот" />. З 1964 года жыў у горадзе [[Рэутаў]]<ref name="Лот" />. Памёр М. І. Трапкін 22 лютага 1999 года. == Творчая і грамадская дзейнасць == Выступаць у друку М. І. Трапкін пачаў у 1945 годзе. Ён паказаў свае вершы паэту [[Павел Рыгоравіч Антакольскі|Паўлу Антокальскаму]], які дапамог іх публікацыі ў часопісе «Кастрычнік», і ў лістападзе 1946 года былі апублікаваныя першыя яго творы, а ў лютым 1947 года была апублікавана ўжо цэлая падборка вершаў<ref name="Лот" />. Паэзія адметная спалучэннем фальклорна-песеннай і кніжнай традыцый, разнастайнасцю форм, напеўнасцю{{sfn|БелЭн|2002}}. Вершы паэта публікаваліся ў часопісах «Знамя», «Юность», газетах «Литературная Россия», «Московский литератор», «Завтра», «День». Аўтар 29<ref name="Лот" /> паэтычных зборнікаў («Першая баразна» (1953), «Белая ноч» (1956), «Краснаполле» (1962), «Гняздо маіх бацькоў» (1967), «Гусі-лебедзі» (1971), «Вячэрні звон» (1975), «Запаведзь» (1976), «Скрып маёй калыскі» (1978), «Вогненныя яслі» (1985) і іншых); [[Паэма|паэм]] («Сярод лясоў і палёў» (1964)). Член Вышэйшага творчага савета [[Саюз пісьменнікаў Расіі|Саюза пісьменнікаў Расіі]] з 1994 года, акадэмік Акадэміі расійскай славеснасці з 1996 года<ref name="Лот" />. == Узнагароды == * [[Ордэн «Знак Пашаны»]] (1986)<ref name="Лот" /> * Прэмія часопіса «Наш Современник» (1991)<ref name="Лот" /> * [[Дзяржаўная прэмія Расійскай Федэрацыі]] (1992)<ref name="Лот" />{{sfn|БелЭн|2002}} == Памяць == * Мемарыяльная дошка на будынку Дома культуры ў пасёлку Латошына<ref name="Лот" />. * У 2002 годзе ў пасёлку Латошына з’явілася вуліца імя Мікалая Трапкіна, у 2010 годзе го імя было прысвоена Латошынскай Цэнтральнай раённай бібліятэцы<ref name="Лот" />. * З 2009 года пры падтрымцы камісіі пры Саюзе пісьменнікаў Расіі па творчай спадчыне М. І. Трапкіна ў Латошыне праходзіць Усерасійскі фестываль «Неизбывный вертоград»<ref name="Лот" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Тра́пкін Мікалай Іванавіч||517}} * ''Котельников В. А.'' Тряпкин Николай Иванович // Русская литература XX века. Прозаики, поэты, драматурги : биобиблиографический словарь : в 3 т. / [[РАН|Российская акад. наук]], [[Інстытут ркскай літаратуры РАН|Ин-т рус. лит. (Пушкинский Дом)]]; [науч. ред. и сост. В. Н. Запевалов и др.]. — М.: ОЛМА-ПРЕСС Инвест, 2005. — Т. 3: П—Я. — С. 519—521. — 829, [1] с. : портр. — ISBN 5-94848-211-1; ISBN 5-94848-307-Х (т. 3).{{ref-ru}} * ''Рыжкова-Гришина Л. В.'' Свеча Земли. Творческий путь Николая Ивановича Тряпкина: Монография. — [[Разань|Рязань]]: Скрижали, РИБиУ, 2012. — 294 с. — ISBN 978-5-903528-12-7.{{ref-ru}} * Тряпкин Николай Иванович // Лексикон русской литературы XX века = Lexikon der russischen Literatur ab 1917 : [Пер. с нем.] / [[Вольфганг Казак]]. — Москва : РИК «Культура», 1996. — С. 429—430. — XVIII, 491,[1] с.; 25 см. — ISBN 5-8334-0019-8.{{ref-ru}} * [https://cbs-lotoshino.mo.muzkult.ru/media/2020/11/16/1242257778/Tryapkin_k_100_letiyu.pdf Тряпкин Николай Иванович и Лотошино: к 100-летию поэта]{{Недаступная спасылка}} / сост. О. В. Ширшикова, ред. В. Н. Ефимова, Е. А. Миронова. — Лотошино: Муниципальное казенное учреждение культуры «Лотошинская централизованная библиотечная система», 2018. — 42 с.{{ref-ru}} == Спасылкі == * ''Полубота А. В.'' [https://pisateli-rossii.ru/pamyat/pamyati-nikolaya-tryapkina К 105-летию Николая Тряпкина] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241214194605/https://pisateli-rossii.ru/pamyat/pamyati-nikolaya-tryapkina/ |date=14 снежня 2024 }}{{ref-ru}} // Сайт [[Саюз пісьменнікаў Расіі|Саюза пісьменнікаў Расіі]] * [https://souzpisatel.ru/nastoyashhaya-poeziya-nikolaj-ivanovich-tryapkin/ Настоящая поэзия. Николай Иванович Тряпкин // Родное Слово — Сайт Астраханского регионального отделения Союза писателей России]{{ref-ru}} * [https://www.stoletie.ru/kultura/nedarom_mnogih_let_svidetelem_gospod_mena_postavil_343.htm ''Николай Головкин'' «Недаром многих лет свидетелем Господь меня поставил…». К 100-летию поэта Николая Тряпкина // Интернет-газета «Столетие»]{{ref-ru}} * [https://writers.aonb.ru/tryapkin-n.i.html Тряпкин Николай Иванович // Литературная карта Архангельской области. Архангельская областная научная библиотека имени Н. А. Добролюбова]{{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Паэты СССР]] [[Катэгорыя:Паэты Расіі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] gqfbwt8bzo86gvs5hgcwf7cssoo1r9x 0 779245 5163226 4907174 2026-07-09T10:06:35Z JerzyKundrat 174 5163226 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Тайлер}} {{Асоба}} '''Боні Та́йлер''' ({{lang-en|Bonnie Tyler}}), пры нараджэнні '''Гейнар Хопкінс''' ({{lang-en|Gaynor Hopkins}}; {{ВД-Прэамбула}}) — брытанская спявачка, мае адметны хрыплы голас. Папулярнасць да выканаўцы прыйшла з выхадам альбома [[The World Starts Tonight]] у 1977 годзе і сінглаў «[[Lost in France]]» і «[[More Than a Lover]]». Яе сінгл «It’s a Heartache» 1978 года дасягнуў чацвёртага месца ў UK Singles Chart і трэцяга месца ў амерыканскім Billboard Hot 100. == Біяграфія == У 1980 годзе Боні Тайлер пачала займацца рок-музыкай разам з кампазітарам і прадзюсарам [[Джым Стайнман|Джымам Стайнманам]]. Ён напісаў вядомы хіт «[[Total Eclipse of the Heart]]», топавы сінгл з альбома «[[Faster Than the Speed ​​of Night]]» 1983 года (узначальваў брытанскі чарт). Стэйнман таксама напісаў спявачцы іншы вялікі хіт 1980-х «[[Holding Out for a Hero]]». У 1990-я яна дабілася поспеху ў кантынентальнай Еўропе з [[Дзітэр Болен|Дзітэрам Боленам]], які напісаў і спрадзюсаваў хіт «Bitterblue». У 2003 годзе Тайлер перазапісала «Total Eclipse of the Heart» з французскай спявачкай Карын Энтан. Іх двухмоўны дуэт узначаліў французскія чарты. Як «It’s a Heartache», так і «Total Eclipse of the Heart» знаходзяцца сярод лідараў па колькасці продажаў сярод сінглаў усіх часоў, з агульнай колькасцю больш за шэсць мільёнаў прададзеных копій кожны. Спявачка прадстаўляла Вялікабрытанію на песенным конкурсе «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2013|Еўрабачанне 2013]]» з песняй «[[Believe in Me (песня Боні Тайлер)|Believe in Me]]», якая ўвайшла ў яе шаснаццаты студыйны альбом Rocks and Honey. Кар’ера спявачкі прынесла ёй, апроч іншых узнагарод, тры намінацыі на прэмію «[[Грэмі]]», а таксама тры намінацыі на прэмію BRIT Awards. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Удзельнікі Еўрабачання 2013}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тайлер Боні}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Вялікабрытаніі]] fkbl5cd38lz3nmc3mnpm2pnhkq5xza5 0 782499 5163072 4935470 2026-07-09T00:25:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163072 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Канавалаў}} {{Валейбаліст}} '''Мікіта Максімавіч Канавалаў''' (нар. {{ДН|4|7|2002}}) — беларускі валейбаліст. == Біяграфія == Выхаванец жлобінскага ЦАР сваю прафесійную кар’еру пачаў у мінскім «[[МАПІД (валейбольны клуб)|МАПІДе]]» у 2019 годзе, дзе правёў два гады. Далей у кар’еры было два сезоны выступу за сталічны «Будаўнік» (2021/23), з якім у 2021 годзе выйграў Суперкубак краіны. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://volleybox.net/ru/mikita-kanavalau-p55247/clubs Никита Коновалов (Kit)] * [https://bvf.by/player/konovalov-nikita-1/ Коновалов Никита/ Kanavalau Mikita] * [https://bvf.by/plyazhnyj-volejbol/intervyu-evgenij-kotov-i-nikita-konovalov-uspeshnyj-debyut-novoj-pary-v-plyazhnom-volejbole/ Интервью. Евгений Котов и Никита Коновалов: успешный дебют новой пары в пляжном волейболе]{{Недаступная спасылка}} * [https://www.instagram.com/vcminsk/p/Cf1Ss43M1D5/ Встречайте в команде «Строитель» сезона 2022/2023 наш #2️⃣2️⃣ доигровщика Никиту Коновалова] * [https://volley.ru/players/01GR6CTWPCXMN419Q58FM4020B?tab=0 Коновалов Никита] * [https://vcshahter.by/news/-shakhtospetsstroy-podpisal-novogo-doigrovshchika-nikitu-konovalova-/ «Шахтоспецстрой» подписал нового доигровщика — Никиту Коновалова] {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Канавалаў Мікіта Максімавіч }} [[Катэгорыя:Валейбалісты Беларусі]] huph1zldn5mjmqv0x8onmkvqs7yka6z 0 787228 5163218 5130627 2026-07-09T09:52:48Z MocnyDuham 99818 вікіфікацыя 5163218 wikitext text/x-wiki '''Журналістычная этыка''' або '''медыяэтыка''' — гэта сукупнасць правілаў і нормаў паводзін, якіх павінны прытрымлівацца ўсе, хто збірае, апрацоўвае і распаўсюджвае масавую [[Інфармацыя|інфармацыю]]. Нормы медыяэтыкі у першую чаргу накіраваны на праўдзівасць інфармацыі, яе дакладнасць і аб’ектыўнасць, а таксама на мінімізацыю магчымай рэпутацыйнай шкоды для аб’ектаў публікацый. У ідэале нормаў медыяэтыкі павінны прытрымлівацца ўсе, хто збірае, апрацоўвае і распаўсюджвае масавую [[Інфармацыя|інфармацыю]]. У некаторых краінах этычныя нормы замацаваны заканадаўча або падтрымліваюцца самарэгулюемымі медыйнымі арганізацыямі і служаць падмуркам для даверу паміж [[журналіст]]амі і [[грамадства]]м, забяспечваючы права на праўдзівую і актуальную інфармацыю. == Асноўныя прынцыпы == # Аб’ектыўнасць і непрадузятасць. Журналіст абавязаны аддзяляць факты ад меркаванняў, пазбягаць прадузятасці і маніпуляцыі інфармацыяй. # Сумленнасць і дакладнасць. Інфармацыя павінна быць праверанай, а крыніцы — надзейнымі. Журналіст абавязаны пазбягаць скажэнняў і наўмыснай [[дэзынфармацыя|дэзынфармацыі]]. # Адказнасць перад грамадствам. Журналіст абавязаны ўлічваць грамадскія інтарэсы, пазбягаючы публікацый, здольных нанесці шкоду, выклікаць паніку ці распаліць варожасць. # Канфідэнцыяльнасць крыніц. Захаванне ананімнасці інфарматараў пры іх жаданні — адзін з ключавых этычных стандартаў. # Павага да прыватнага жыцця. Журналіст павінен паважаць права на прыватнасць, пазбягаючы ўмяшання ў асабістае жыццё без дастатковых падстаў. == Парушэнні і выклікі == Распаўсюджванне [[фэйкавыя навіны|фэйкавых навін]], канфлікт інтарэсаў, выкарыстанне сенсацыйных матэрыялаў для павелічэння аўдыторыі з’яўляюцца асноўнымі праблемамі, звязанымі з парушэннем этычных норм. == Рэгуляванне медыяэтыкі ў Беларусі == У Беларусі рэгуляваннем пытанняў журналісцкай этыкі з 1995 года займаецца [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]. Пасля [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|падзей 2020—2021 гадоў]] арганізацыя рашэннем Вярхоўнага суд Беларусі 27 жніўня 2021 года была ліквідавана<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/world/787001|title=Суд ликвидировал Белорусскую ассоциацию журналистов|website=interfax.ru|date=27 жніўня 2021}}</ref>, а 28 лютага 2023 года КДБ прызнаў асацыяцыю экстрэмісцкім фарміраваннем<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/kgb-belarusi-priznal-ekstremistskim-formirovaniem-belorusskuu-associaciu-zurnalistov/a-64909730|title=БАЖ признали в Беларуси "экстремистским формированием" – DW – 07.03.2023|website=dw.com|access-date=2025-04-28}}</ref> і з гэтага моманту арганізацыя вымушана працуе ў выгнанні. У сакавіку 2025 года 15 [[Сродкі масавай інфармацыі|сродкаў масавай інфармацыі]] і тры мэдыяарганізацыі падпісалі Пагадненне аб самарэгуляванні сектара незалежных СМІ<ref>{{Cite web|url=https://baj.media/be/nakirunki-i-kampanii/apublikavany-kodjeks-jetyki/|title=Кодэкс этыкі беларускіх журналістаў апублікаваны|website=web.archive.org|date=2025-03-24|access-date=2025-04-28|archive-date=24 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250324202411/https://baj.media/be/nakirunki-i-kampanii/apublikavany-kodjeks-jetyki/|url-status=bot: unknown}}</ref>, а таксама Кодэкс этыкі беларускіх журналістаў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33354733.html|title=15 незалежных беларускіх СМІ і тры мэдыяарганізацыі падпісалі Кодэкс этыкі журналістаў|last=Позірк|website=Радыё Свабода|date=2025-03-21|access-date=2025-04-28}}</ref>. Да пагаднення далучыліся беларускія медыя і медыяарганізацыі, якія вымушана працуюць з Грузіі, Літвы, Польшчы і [[Чэхія|Чэхіі]], у тым ліку<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/nakirunki-i-kampanii/rjeestr-udzelnika-medyjaasamblei/|title=Рэестр удзельнікаў Медыяасамблеі|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2025-05-02}}</ref>: * 6TV Biełaruś * Belarus tomorrow * [[Hrodna.life]] * [[Маланка Медыя|Malanka media]] * [[Reform.news]] * [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр]] * [[Белсат|Белсат TV]] * «[[Брестская газета]]»/BGmedia * «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]» * «[[Новы Час (газета)|Новы Час]]» * «Позірк» * «[[Флагшток (СМІ)|Флагшток]]» * [[Press Club Belarus|Прэс-клуб Беларусь]] * Free Press for Eastern Europe * Віцебскі Кур’ер NEWS * MOST Media * This Minsk Media Момант падпісання Пагаднення лічыцца момантам стварэння Медыяасамблеі, якая на тры гады абірае Раду па медыяэтыцы з 7 незалежных экспертаў. У сваю чаргу Рада ў далейшым будзе разглядаць скаргі на парушэнні этычных стандартаў (прапісаных у Кодэксе этыкі беларускіх журналістаў) у недзяржаўных беларускіх медыя і выносіць рашэнні. У прэс-рэлізе БАЖ, са слоў намесніка старшыні Алега Агеева, паведамляцца<ref>{{Cite web|url=https://baj.media/be/padpisali-novy-kodjeks-jetyki/|title=Новы Кодэкс этыкі падпісаны|website=web.archive.org|date=2025-03-22|access-date=2025-04-28|archive-date=22 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250322195148/https://baj.media/be/padpisali-novy-kodjeks-jetyki/|url-status=bot: unknown}}</ref>, што з прыняццем гэтых дакументаў:<blockquote> Пачынае дзейнічаць новая сыстэма этычнага самарэгуляваньня і разгляду скаргаў на матэрыялы СМІ. Аналагічныя органы існуюць у многіх дэмакратычных краінах у розных фарматах — з удзелам дзяржавы або без яго. Наш вопыт унікальны тым, што, нягледзячы на гэтыя цёмныя часы, нам удалося атрымаць згоду 18 суб’ектаў сэктара незалежных СМІ, а па-другое, прынялі этычныя стандарты і абавязаліся іх выконваць </blockquote>7 траўня 2025 года адбыліся<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rada-pa-medyjaetycy/u-radu-pa-medyjajetycy-abrali-karbalevicha-novik-gurnevicha-hruckuju-so-s-buryevu-i-belahvoscik/|title=Абраны першы склад новай Рады па медыяэтыцы|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2025-05-07}}</ref> выбары першага складу Рады па медыяэтыцы. Па выніках галасавання ў Раду ўвайшлі [[Валерый Іванавіч Карбалевіч|Валер Карбалевіч]], [[Зміцер Гурневіч]], Ірына Новік, Лола Бурыева, Надзея Белахвосцік, [[Ганна Соўсь]] і Зоя Хруцкая. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20250428181928/https://baj.media/wp-content/uploads/2025/03/kodjeks_prafesijnaj_jetyki_belaruskih_zhurnalista-1-1.pdf Кодэкс этыкі беларускіх журналістаў] * [https://web.archive.org/web/20250324202411/https://baj.media/wp-content/uploads/2025/03/pagadnenne_ab_samarjeguljavanni_nezalezhnaga_belaruskaga_medyjasektara.pdf Пагадненне аб самарэгуляванні незалежнага беларускага медыясектара] == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Журналістыка]] [[Катэгорыя:Журналістыка ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Этыка]] [[Катэгорыя:Прафесійная этыка]] 2054juscrkybenqw2o0m8jeqihjxxhh 0 788702 5163056 5083934 2026-07-08T21:55:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163056 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Мікалай Сцяпанавіч Якоўчык''' (''Якаўчык''<ref>[http://unicat.nlb.by/auth/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar339750&strq=l_siz=20 Яковчик, Николай Степанович (доктор сельскохозяйственных наук; доктор экономических наук; род. 1952)]</ref>) ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[Дзяржаўны дзеяч|дзяржаўны]] і навуковы дзеяч у галіне [[Сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]]. Дэпутат [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га склікання|Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання]], у 1998—2000 гадах дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь I склікання|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання]]. [[Доктар сельскагаспадарчых навук]] (2001), [[доктар эканамічных навук]] (2011), [[замежны член]] [[Расійская акадэмія навук|Расійскай акадэміі навук]] (2025). == Біяграфія == Нарадзіўся ў в. [[Дубраўкі (Драгічынскі раён)|Дубраўкі Драгічынскага раёна]] Брэсцкай вобласці. Скончыў у 1974 годзе [[Ляхавіцкі сельскагаспадарчы тэхнікум]], у 1981 годзе - [[Віцебскі ветэрынарны інстытут]]. У 1974—1975 — ветэрынарны фельчар калгаса імя Кірава Драгічынскага раёна, у 1975—1978 — загадчык [[Агдэмер]]скай участковай ветэрынарнай лячэбніцы, у 1978—1980 — ветэрынарны урач Драгічынскай райветстанцыі, у 1980—1991 — галоўны ветурач, начальнік жывёдаладоўчага комплексу, намеснік старшыні калгаса «Рассвет» Драгічынскага раёна, у 1991—2011<ref>[https://www.sb.by/articles/nauka-nikolaya-yakovchika.html Наука Николая Яковчика]</ref> — дырэктар племяннога завода «Закозельскі». З 2011 — дырэктар [[Інстытут павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў аграпрамысловага комплексу БДАТУ|Інстытута павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў аграпрамысловага комплексу]] [[Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага аграрнага тэхнічнага ўніверсітэта]]. == Палітычная дзейнасць == Быў членам [[Аграрная партыя (Беларусь)|Аграрнай партыі]]. У першым туры [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (1995)|парламенцкіх выбараў 14 мая 1995 года]] быў абраны дэпутатам [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь 13-га склікання|Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання]] ад [[Антопаль]]скай выбарчай акругі № 17<ref>[https://web.archive.org/web/20190917080201/http://www.rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-VS13-spis1.pdf Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь, выбраных 14 мая 1995 года]</ref>. 9 студзеня 1996 года быў прыведзены да прысягі ў якасці дэпутата<ref>[https://web.archive.org/web/20170913232403/http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org66/basic/text0375.htm Постановление Верховного Совета Республики Беларусь от 9 января 1996 г. № 4-XIII]</ref>. З 23 студзеня з’яўляўся членам Пастаяннай камісіі па бюджэце, падатках, банках і фінансах<ref>{{Cite web |url=http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org66/basic/text0342.htm |title=Постановление Верховного Совета Республики Беларусь от 23 января 1996 г. № 37-XIII |access-date=19 кастрычніка 2016 |archive-date=23 кастрычніка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191023141019/http://pravo.levonevsky.org/bazaby/org66/basic/text0342.htm |url-status=dead }}</ref>. Належаў да аграрнай фракцыі. 1 красавіка стаў членам пастаяннай дэлегацыі Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ў [[Паўночнаатлантычная Асамблея|Паўночнаатлантычнай Асамблеі]]<ref>{{Cite web |url=http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor79/text79429.htm |title=Постановление Президиума Верховного Совета Республики Беларусь от 1 апреля 1996 г. № 179-XIII |access-date=23 лістапада 2014 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192550/http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor79/text79429.htm |url-status=dead }}</ref>. З 3 чэрвеня 1996 з’яўляўся членам рабочай групы Вярхоўнага Савета па супрацоўніцтве з [[Парламент Казахстана|парламентам Рэспублікі Казахстан]]<ref>[https://web.archive.org/web/20180629211151/http://old.bankzakonov.com/obsch/razdel193/time1/lavz0077.htm Постановление Президиума Верховного Совета Республики Беларусь от 3 июня 1996 г. № 345-XIII]</ref>. 16 снежня 1998 года, у сувязі з заканчэннем тэрміну дзеяння мандатаў двух дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, ён быў уключаны ў склад дэпутатаў гэтага органа.<ref>[https://web.archive.org/web/20170915204124/http://old.house.gov.by/index.php/,6269,,,,0,0,0.html Закон Республики Беларусь от 27 ноября 1996 г. № 819-XIII]</ref> == Навуковая дзейнасць == У 1994—1997 гадах у рамках выканання задання «Стварыць высока-прадуктыўныя статкі і тыпы малочнай жывёлы, распрацаваць тэхналогіі і сістэмы яе ўтрымання, кармлення і ўзнаўлення, якія забяспечваюць максімальную праяву генетычнага патэнцыялу жывёл з мінімальнымі затратамі працы, энергіі і канцэнтраваных кармоў» упершыню распрацаваны і навукова абгрунтаваны фізіялагічна адэкватны спосаб машыннага даення кароў, рэалізаваны ў новым даільным апараце. Гэта дазволіла знізіць вакуумную нагрузку на 44 % і ў 2 разы падоўжыць тэрмін эксплуатацыі сасковай гумы (асноўнай працоўнай дэталі даільнага апарата), скараціць страты малочнай прадуктыўнасці ў выніку памяншэння захворвання лактаваць кароў мастытам. Па выніках даследаванняў атрыманы патэнты на два вынаходкі. У 1996—1998 гадах ім упершыню навукова абгрунтаваны і практычна адаптаваны вакуумны рэгулятар працэсу даення ў зберагалым рэжыме да даільнага апарата папарнага даення «Сож» айчыннай вытворчасці замест нямецкага аналага, што дазволіла атрымаць гадавы эканамічны эфект у разліку на адзін даільны апарат у суме 224 долараў ЗША. Вопыт быў укаранёны больш як на двухстах малочнатаварных фермах і комплексах рэспублікі. У рамках выканання Дзяржаўных навукова-тэхнічных праграм (№ дзяржрэгістрацыі 1997470, № дзяржрэгістрацыі 19982647) правёў навуковыя даследаванні па ацэнцы хімічных і біялагічных кансервантаў, якія выкарыстоўваюцца пры нарыхтоўцы сакавітых кармоў з траў. Ім распрацавана і ўкаранёна эфектыўная тэхналогія прымянення сухіх біялагічных кансервантаў, якая дае магчымасць на практыцы атрымліваць у сухім рэчыве сакавітага кансерваванага корму абменнай энергіі на ўзроўні 10,5 МДж пры захаванасці корму 97 працэнтаў. Для вырашэння праблемы вытворчасці высокаэнергетычных кармоў з найменшым сабекоштам М. С. Якоўчыкам праведзены даследаванні ў галіне нарыхтоўкі плюшчанага збожжа і прымянення кансервантаў. Укараненне вынікаў даследаванняў у вытворчасць дазволіла сельскагаспадарчым арганізацыям паўнацэнна замяшчаць больш дарагія канцэнтраваныя кормы кансерваваным плюшчаным вільготным збожжам з вітамінна-мінеральнымі дабаўкамі, павялічыць на 10 працэнтаў выхад пажыўных рэчываў з 1 га, павысіць прадукцыйнасць жывёл да 20 працэнтаў і атрымаць высокарэнтабельную жывёлагадоўчую. Абедзве тэхналогіі атрымалі шырокае распаўсюджванне і паспяхова прымяняюцца ў сельскагаспадарчай вытворчасці Беларусі і за мяжой. Пабудаваў першы [[аграгарадок]] за кошт сродкаў узначаленага ім прадпрыемства, на базе якога ў 2005 годзе праводзілася рэспубліканская нарада з удзелам [[А. Р. Лукашэнка|А. Р. Лукашэнкі]], і быў дадзены старт рэалізацыі Дзяржаўнай праграмы адраджэння і развіцця вёскі на 2005—2010 гг. == Выбраныя працы == * Эффективность производства молока в новых хозяйственных условиях / Н. С. Яковчик. — Барановичи : Укрупненная типография, 1998. — 45, [1] с. * Энергоресурсосбережение в сельском хозяйстве / Н. С. Яковчик, А. М. Лапотко. — Барановичи : Укрупненная типография, 1999. — 379 с. * Экономические основы энергосбережения в животноводстве: (теория, методология, практика) / Н. С. Яковчик. — Барановичи : Укрупненная типография, 1999. — 161 с. * Конкурентоспособность продукции животноводства: (теория и практика) / Министерство сельского хозяйства и продовольствия Республики Беларусь, Академия аграрных наук Республики Беларусь, Белорусский научно-исследовательский институт экономики и информации АПК. — Минск : БелНИИЭИ АПК, 1999. — 95 с. * Экономическая оценка выращиваемых в республике сельскохозяйственных культур: (рекомендации) / Министерство сельского хозяйства и продовольствия Республики Беларусь, Академия аграрных наук Республики Беларусь, Белорусский научно-исследовательский институт экономики и информации АПК. — Минск : БелНИИЭИ АПК, 1999. — 58 с. * Резервы повышения эффективности производства продукции животноводства: (рекомендации) / Министерство сельского хозяйства и продовольствия Республики Беларусь, Академия аграрных наук Республики Беларусь, Белорусский научно-исследовательский институт аграрной экономики. — Минск : БелНИИАЭ, 2000. — 39 с. * Энциклопедия хозяина подворья / Яковчик Н. С., Плященко С. И., Лапотко А. М. — Минск : Дизайн ПРО, 2000. — 608 с. * Эффективное использование производственных ресурсов: (опыт совхоза «Закозельский» Дрогичинского района Брестской области) / Н. С. Яковчик. — Барановичи : Барановичская укрупненная типография, 2000. — 80, [1] с. * Современные средства доения коров при содержании их на привязи / Н. С. Яковчик, Г. Г. Палкин. — Барановичи : Барановичская укрупненная типография, 2002. — 43, [1] с. * Животноводство: учебное пособие для сельскохозяйственных высших учебных заведений по специальностям «Механизация сельского хозяйства», «Электрификация и автоматизация сельского хозяйства» / Министерство образования Республики Беларусь, Белорусский государственный аграрный технический университет. — Минск : Издательство БГАТУ, 2003. — 349 с. * Кормопроизводство: современные технологии / Н. С. Яковчик. — Барановичи : Барановичская укрупненная типография, 2004. — 277, [1] с. * Кормление и содержание высокопродуктивных коров / Н. С. Яковчик, А. М. Лапотко. — Молодечно : Типография «Победа», 2005. — 286, [1] с. * Потенциальные резервы экономии топливно-энергетических ресурсов в агропромышленном комплексе: методическое пособие для слушателей учебных учреждений повышения квалификации инженерно-технических работников и экономистов предприятий АПК, студентов высших и учащихся средних специальных учреждений образования / Министерство сельского хозяйства и продовольствия Республики Беларусь, Учебно-методический центр Минсельхозпрода. — Минск : УМЦ Минсельхозпрода, 2005. — 137 с. * Организация производства на сельскохозяйственных предприятиях: учебное пособие для студентов учреждений высшего сельскохозяйственного образования / [И. П. Бусел и др.]. — Минск : ИВЦ Минфина, 2012. — 574, [1] с. * Основы зоотехнии: учебное пособие для студентов учреждений высшего сельскохозяйственного образования / [В. К. Пестис и др.]. — Минск : ИВЦ Минфина, 2013. — 335 с. * Луговое кормопроизводство на мелиорированных землях, обеспечивающее получение корма с содержанием обменной энергии не менее 10,0―10,5 МДж в 1 кг сухой массы / Министерство сельского хозяйства и продовольствия Республики Беларусь, Национальная академия наук Беларуси, РУП «Научно-практический центр Национальной академии наук по земледелию», РУП «Институт мелиорации». — Минск : Институт мелиорации, 2015. — 42 с. — (Отраслевой технологический регламент) * Технологические основы машинного доения и контроль качества молока / А. С. Курак, Н. С. Яковчик, И. В. Брыло. — Минск : БГАТУ, 2016. — 135 с. * Организация сельскохозяйственного производства: учебное пособие для студентов учреждений высшего образования по специальности «Экономика и управление на предприятии» / Н. С. Яковчик, Н. Н. Котковец, П. И. Малихтарович. — Минск : ИВЦ Минфина, 2016. — 598 с. * Энциклопедия хозяина подворья / Н. С. Яковчик, А. М. Лапотко. — Минск : ИВЦ Минфина, 2016. — 608 с. * Племенная работа, кормление и содержание высокопродуктивных молочных коров / Н. В. Казаровец, Н. С. Яковчик, П. П. Ракецкий. — Минск : БГАТУ, 2016. — 560, [1] с. * Энциклопедия хозяина подворья / Н. С. Яковчик, А. М. Лапотко. — Минск : Белорусский Дом печати, 2017. — 608 с. * Технология машинного доения и контроль качества молока: рекомендации / Министерство сельского хозяйства и продовольствия Республики Беларусь, РУП «НПЦ НАН Беларуси по животноводству», РУП «НПЦ НАН Беларуси по механизации сельского хозяйства», Учреждение образования «Белорусский государственный аграрный технический университет». — Минск : НПЦ НАН Беларуси по механизации сельского хозяйства, 2017. — 203 с. * Племенная работа, организация воспроизводства и полноценного кормления в молочном скотоводстве / [Н. С. Яковчик и др.]. — Минск : БГАТУ, 2021. — 359, [1] с. * Научно-технологические основы производства и использования кормов в молочном скотоводстве / [Н. С. Яковчик и др.]. — Минск : Республиканский институт высшей школы, 2022. — 491 с., [2] л. ил. * Племенная работа, организация воспроизводства и полноценного кормления в молочном скотоводстве / [Н. С. Яковчик и др.]. — 2-е изд. — Минск : БГАТУ, 2022. — 359, [1] с. * Племенная работа, организация воспроизводства и полноценного кормления в молочном скотоводстве: [монография / Н. С. Яковчик и др.]. — 2-е изд. — Минск : БГАТУ, 2022. — 359, [1] с. * Развитие сельских территорий Республики Беларусь: состояние, проблемы, перспективы: [монография / Н. В. Кириеенко и др.]. — Минск : БГАТУ, 2022. — 258 с. * Эффективность использования эссенциальных минеральных элементов и витаминов в кормлении крупного рогатого скота и молочных коз / [И. В. Брыло и др.]. — Минск : БГАТУ, 2023. — 270, [1] с. * Оценка экстерьера коз молочных пород: методические рекомендации для зооветспециалистов племенных и товарных козоводческих хозяйств, слушателей ФПК, а также для подготовки студентов зоотехнических факультетов / Министерство сельского хозяйства и продовольствия Республики Беларусь, Главное управление образования, науки и кадровой политики, Учреждение образования «Белорусская государственная сельскохозяйственная академия», «Белплемживобъединение», Учреждение образования «Белорусский государственный аграрный технический университет». — Горки : БГСХА, 2024. — 40 с. * Организация полноценного кормления молочных коров: монография / Н. С. Яковчик, Н. П. Разумовский, М. Г. Гаджиев [и др.]. — Минск : Республиканский институт высшей школы, 2024. — 579 с. * Механизмы устойчивого инновационного развития аграрного бизнеса Республики Беларусь: монография / Н. В. Киреенко, И. А. Войтко, Н. С. Яковчик [и др.]. — Минск : БГАТУ, 2024. — 202, [1] с. == Літаратура == * Кто есть Кто в Республике Беларусь. 2004. / Под ред. И. В. Чекалова. — Минск: Энциклопедикс, 2004. — 350 с. — ISBN 985-6742-02-1. — С. 342. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.bsatu.by/ru/yakovchik-nikolay-stepanovich Профіль на сайце БДАТУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230603103931/https://www.bsatu.by/ru/yakovchik-nikolay-stepanovich |date=3 чэрвеня 2023 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Якоўчык}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання]] [[Катэгорыя:Замежныя члены РАН]] hdfsfw0hlgg5nya194jdxbapn383kc3 0 791005 5163113 5024204 2026-07-09T06:49:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163113 wikitext text/x-wiki {{Каледж}} '''Мірскі дзяржаўны каледж''' — [[сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова]] ў [[Мір (Гродзенская вобласць)|Міры]] [[Карэліцкі раён|Карэліцкага раёна]], створаная ў 1988 годзе як адзіная ў Беларусі навучальная ўстанова, якая рыхтавала спецыялістаў па [[рэстаўрацыя|рэстаўрацыі]]<ref name=":0" />. Размяшчаецца па адрасе вуліца Танкістаў, 42. Сёння ў каледжы навучаецца каля 300 чалавек па шасці спецыяльнасцях<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://mgk.by/|title=Колледж сегодня|first=Shablouski|last=Max|website=mgk.by|access-date=2025-08-16|archive-date=19 верасня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250919134145/https://mgk.by/|url-status=dead}}</ref>. Выпускнікі маюць магчымасць працягнуць адукацыю ў [[Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны каледж|Віцебскім дзяржаўным тэхналагічным каледжы]], [[Індустрыяльна-педагагічны каледж|Індустрыяльна-педагагічным каледжы]] і [[Рэспубліканскі інстытут прафесійнай адукацыі|Рэспубліканскім інстытуце прафесійнай адукацыі]], з якімі заключаны дагаворы<ref name=":1" />. == Гісторыя == Навучальная ўстанова была заснавана ў другім квартале 1988 года як ''Мірскае сярэдняе прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 234''. Яно ад пачатку спецыялізавалася на падрыхтоўцы майстроў па [[Рэстаўрацыя помнікаў архітэктуры|рэстаўрацыйных работах]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://mgk.by/|title=История, традиции, достижения колледжа|first=Shablouski|last=Max|website=mgk.by|access-date=2025-08-16|archive-date=19 верасня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250919134145/https://mgk.by/|url-status=dead}}</ref>. 1 верасня 1989 года ўстанова атрымала назву ''Мірскае прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 234 будаўніча-рэстаўрацыйных работ''. Акрамя асноўнай спецыяльнасці «Рэстаўрацыйна-аднаўленчыя работы», рыхтавала спецыялістаў па спецыяльнасцях «Сталярныя, паркетныя і шкляныя працы» і «Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва»<ref name=":0" />. 26 чэрвеня 2001 года вучылішча было перайменавана ў ''Мірскае дзяржаўнае мастацкае ПТВ № 234 будаўніча-рэстаўрацыйных работ<ref name=":0" />''. Вучылішча рыхтавала спецыялістаў па наступных кваліфікацыях<ref name=":0" />: * сталяр; разьбяр па дрэве і бяросты; вытворца мастацкіх элементаў мэблі; * мастак па роспісе дрэва; інкрустатар саломкай; * ганчар; вытворца мастацкіх вырабаў з керамікі; * рэстаўратар помнікаў драўлянага дойлідства; * рэстаўратар дэкаратыўна-мастацкіх афарбовак; рэстаўратар дэкаратыўных тынковак і ляпніны; * рэстаўратар помнікаў мураванага дойлідства. З 2008 года ператворана ў сярэднюю спецыяльную навучальную ўстановы і атрымала новую назву — ''Мірскі дзяржаўны мастацкі прафесійна-тэхнічны каледж''. Пачалася падрыхтоўка спецыялістаў па спецыяльнасцях «Тэхналогія дрэваапрацоўчай вытворчасці» і «Прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва»<ref name=":0" />. У 2022 годзе навучальная ўстанова атрымала сучасную назву<ref name=":0" />. == Матэрыяльна-тэхнічная база == Для вытворчага навучання дзейнічаюць механічны цэх па [[Дрэваапрацоўка|дрэваапрацоўцы]], 13 вучэбна-вытворчых майстэрняў, [[піларама]] і сушылка драўніны. Для тэарэтычнай падрыхтоўкі абсталявана 18 [[Аўдыторыя|аўдыторый]], з іх 8 прызначаныя для прафесійных дысцыплін. Для заняткаў фізічнай культурай выкарыстоўваюцца спартыўная і тэнісная залы, пакой атлетычнай гімнастыкі і [[стадыён]]<ref name=":1" />. [[Інтэрнат]] на 420 месцаў забяспечвае пражыванне ўсіх іншагародніх навучэнцаў. У вучэбным корпусе працуе [[сталовая]] на 180 пасадачных месцаў<ref name=":1" />. У каледжы дзейнічаюць 7 гурткоў прафесійнай накіраванасці, 3 спартыўныя секцыі, [[народны тэатр-студыя «Батлейка»]], вакальны гурток. Ёсць [[выставачная зала]] з лепшымі творамі навучэнцаў, пакой баявой славы, а таксама выстава-продаж практычных работ<ref name=":1" />. == Удзел у рэстаўрацыйных працах == Будаўніча-рэстаўрацыйнае вучылішча брала ўдзел у рэстаўрацыі [[Мірскі замак|Мірскага замка]], [[Нясвіжскі палац|Нясвіжскага палаца]], [[Лошыцкая сядзіба|Лошыцкай сядзібы]] ў [[Мінск]]у, [[Сабор Святых апосталаў Пятра і Паўла (Мінск)|царквы святых Пятра і Паўла]] ў Мінску<ref name=":0" />. == Кіраўнікі == * [[Генадзь Віктаравіч Вахтомаў]] (1988—2000) * [[Уладзімір Альбінавіч Кадлубай]] (2000—2013) * [[Наталля Леанідаўна Кадлубай]] (з 2013) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://mgk.by/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250919134145/https://mgk.by/ |date=19 верасня 2025 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каледжы Беларусі]] [[Катэгорыя:Мір (Карэліцкі раён)]] [[Катэгорыя:1988 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэстаўрацыя ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Мірскі дзяржаўны каледж]] hhr9fqp9ewf01w37tmlrrhxfi8z8i04 0 791218 5163040 5025767 2026-07-08T19:49:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163040 wikitext text/x-wiki {{ДД}} {{цёзкі2|Бортнік}} '''Мікалай Мікалаевіч Бортнік''' (нар. {{ДН|||1983}}, [[Рэчыца (Столінскі раён)|Рэчыца]], [[Столінскі раён]]) — беларускі спецыяліст у галіне [[аграномія|аграноміі]], дзяржаўны службовец. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1983 годзе ў пасёлку [[Рэчыца (Столінскі раён)|Рэчыца]] [[Столінскі раён|Столінскага раёна]]. У 2006 годзе скончыў [[Гродзенскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт]] па спецыяльнасцях «аграномія» і «кіраванне арганізацыямі і падраздзяленнямі АПК»<ref name=":0">{{Cite web |url=https://ivanovo.brest-region.gov.by/uploads/files/Kandidat-v-deputaty-Bortnik-N.N..pdf |title=Кандидат в депутаты Ивановского районного Совета депутатов по Мотольскому-Заозерскому избирательному округу № 20 БОРТНИК НИКОЛАЙ НИКОЛАЕВИЧ |access-date=19 жніўня 2025 |archive-date=14 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240314063704/http://ivanovo.brest-region.gov.by/uploads/files/Kandidat-v-deputaty-Bortnik-N.N..pdf |url-status=dead }}</ref>. Працоўную дзейнасць пачаў у ААТ «Баравіца» вядучым аграномам па насенняводства. У 2006—2017 гадах працаваў аграномам-садаводам у ААТ «Аграмоталь». З 2017 года з’яўляецца дырэктарам ААТ «Тышкавічы-Агра»<ref name=":0" />. 14 жніўня 2025 года прызначаны [[Старшыня Іванаўскага райвыканкама|старшынёй Іванаўскага райвыканкама]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://president.gov.by/be/events/rassmotrenie-kadrovyh-voprosov-1755177655|title=Разгляд кадравых пытанняў|website=Афіцыйны сайт Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь}}</ref>. Жыве ў аграгарадку [[Моталь]] [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]]<ref name=":0" />. == Узнагароды == Узнагароджаны граматай [[Іванаўскі раённы выканаўчы камітэт|Іванаўскага райвыканкама]]<ref name=":0" />. == Асабістае жыццё == Беспартыйны. Жанаты, мае двух дзяцей<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-08-19}} {{DEFAULTSORT:Бортнік Мікалай Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Аграномы Беларусі]] f9nwy41rk2car56qnmqjyflgnjr32lv 0 792523 5163049 5036249 2026-07-08T21:37:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163049 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Парамонаў}} {{ДД}} '''Мікалай Рыгоравіч Парамонаў''' (нар. {{ДН|||1986}}) — беларускі дзяржаўны службовец. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1986 годзе. У 2007 годзе скончыў [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію]], у 2011 годзе — [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]], у 2016 годзе — [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]<ref name=":0" />. 28 верасня 2024 года прызначаны старшынёй [[Смалявіцкі райвыканкам|Смалявіцкага райвыканкама]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://smolevichi.gov.by/glavnaya-stranicza/rukovodstvo/rajonnyj-ispolnitelnyj-komitet/predsedatel/|title=Председатель Смолевичского районного исполнительного комитета|access-date=2025-09-10|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Парамонаў Мікалай Рыгоравіч}} 7jvzt7904h3xesu4va0333obeyhlq7r 0 793103 5163008 5042170 2026-07-08T17:41:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163008 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Арасланаў}} {{мастак|выява=Мікалай Андрэевіч Арасланаў.jpg}} '''Мікалай Андрэевіч Арасла́наў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[мастак]], [[акварэліст]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://libmogilev.by/artpalette/araslanov-nikolai-andreevich/|title=Арасланов Николай Андреевич|website=libmogilev.by|access-date=2025-10-03|archive-date=12 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251212063418/https://libmogilev.by/artpalette/araslanov-nikolai-andreevich/|url-status=dead}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 студзеня 1948 года ў [[Чавусы|Чавусах]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]<ref name=":0" />. Займаўся ў студыі выяўленчага мастацтва пад кіраўніцтвам заслужанага настаўніка Беларусі [[Рыгор Фёдаравіч Самойлаў|Р. Ф. Самойлава]]<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://chausy.by/svedeniya-chausy/zemlyaki/uchyonye-pisateli-hudozhniki/araslanov-biografiya|title=Арасланов Николай Андреевич (1948 г.)|website=chausy.by|access-date=2025-10-05}}</ref>. У 1967 годзе<ref name=":1" /> паступіў на [[мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута]], які скончыў у 1972 годзе<ref name=":0" />. Вучыўся ў [[І. Сталяроў|І. Сталярова]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> і [[Д. П. Генеральніцкі|Д. П. Генеральніцкага]]<ref name=":1" />. З 1972 года працаваў выкладчыкам і мастаком у ўстановах культуры, выкладчыкам выяўленчага мастацтва ў [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. А. Куляшова|Магілёўскім дзяржаўным універсітэце імя А. А. Куляшова]]<ref name=":0" />. Удзельнік гарадскіх і абласных мастацкіх выстаў з 1973 года<ref name=":1" /><ref name=":0" />, рэспубліканскіх — з 1980 года<ref name=":1" />. Член творчага аб’яднання мастакоў «[[Віцебская акварэль]]» з 1997 года, член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] з 1999 года<ref name=":0" />. Памёр 4 кастрычніка 2025 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/378507|title=Памёр мастак Мікалай Арасланаў|website=Наша Ніва|date=2025-10-05|access-date=2025-10-05}}</ref>. == Творчасць == Працаваў у тэхніцы [[акварэль|акварэлі]], пераважна ў жанры [[пейзаж]]у. Сярод вядомых прац — «Ноч на рацэ Друць» (2005), «Купальская ноч» (2002), «Канец зімы» (2002), «Залаты вечар. Рака Проня» (2006), «Апошні лёд на Проні», «Ціхая затока», «Рака майго дзяцінства», «Апошні прамень», «Казка», «Прасторы»<ref name=":0" />. Творы захоўваюцца ў [[Магілёўскі абласны мастацкі музей імя П. В. Масленікава|Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. В. Масленікава]], [[Бялыніцкі раённы мастацкі музей імя В. К. Бялыніцкага-Бірулі|Бялыніцкім раённым мастацкім музеі імя В. К. Бялыніцкага-Бірулі]], [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскім абласным краязнаўчым музеі]], [[Мсціслаўскі раённы гісторыка-археалагічны музей|Мсціслаўскім раённым гісторыка-археалагічным музеі]], [[Чавускі раённы краязнаўчы музей|Чавускім раённым краязнаўчым музеі]], а таксама ў прыватных калекцыях у Беларусі і за мяжой<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Строгіна, С. Арасланаў Мікалай Андрэевіч / Святлана Строгіна // Строгіна, С. Сучаснае выяўленчае мастацтва Магілёўшчыны : зборнік артыкулаў / Святлана Строгіна. — Мінск, 2009. — С. 16. * Фатыхова, Г. А. Арасланов Николай Андреевич / Г. А. Фатыхова // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2020. — Т. 6, кн. 1 : Могилевская область : А — К. — С. 20. * Дериглазова, А. Акварели Арасланова / А. Дериглазова // Четверг. — 2006. — 7 марта. — С. 3. * Дериглазова, А. В пейзажах Арасланова звучат мелодии природы / А. Дериглазова // Могилевская правда. — 1999. — 12 мая. — С. 12. * Зинькевич, Л. Акварель Николая Арасланова / Л. Зинькевич // Могилевская правда. — 2003. — 24 октября. — С. 16. * І «ажывае» палатно… // Іскра (Чавусы). — 2013. — 31 жніўня. — С. 3. * Калеснікава, Н. «Прыроду можна пісаць толькі сэрцам…» / Наталля Калеснікава // Іскра (Чавусы). — 2017. — 29 ліпеня. — С. 5 : фота. * Соколовская, В. Истоки / В. Соколовская / Магілёўскія ведамасці. — 2005. — 9 чэрвеня. — С. 3. * Шустов, Д. Акварель — это состояние души / Д. Шустов // Де-факто. — 1998. — 24 декабря. — С. 5. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Арасланаў Мікалай Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1948 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чавусах]] [[Катэгорыя:Акварэлісты Беларусі]] chhlbfvi0njscmr8asfrurgdcgz6gc5 0 793771 5163065 5111420 2026-07-08T23:57:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163065 wikitext text/x-wiki {{Асоба | выява = Мікола Шыманка. Прага. 1927.jpg }} '''Мікола Шыманка''' (1901, [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскі павет]] — 1986) — дзеяч [[Беларусы ў Чэхіі|беларускай дыяспары]] ў [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]], [[літаратурны крытык]]. Студэнт [[Пражская політэхніка|Пражскай політэхнікі]]. Сябра [[Саюз студэнтаў — грамадзян БССР|Саюза студэнтаў — грамадзян БССР]], член яго прэдзідыуму ў 1926—1929 гадах.{{sfn|Буча|2012|с=304, 306, 310}} Атрымаў інжынерную адукацыю<ref name=":1">''Кошур'' С. А. Памятны фотаздымак з Янкам Купалам беларускіх студэнтаў у Празе // [https://elib.grsu.by/katalog/828538_358165pdf.pdf Рэспубліканскія Купалаўскія чытанні : зб. навук. прац] / ГрДУ імя Янкі Купалы ; рэдкал.: А. С. Садоўская (гал. рэд.) [і інш.]. – Гродна : ГрДУ, 2023. – 272 с. ISBN 978-985-582-580-8 -- С. 38-43. -- С. 43. </ref>. [[Файл:Беларускія дзеячы падчас прыезду дэлегацыі беларускіх літаратараў у Прагу. 1927.jpg|міні|злева|Беларускія дзеячы падчас прыезду дэлегацыі беларускіх літаратараў у Прагу ў 1927 годзе. Сядзяць: [[Міхась Чарот]], [[Цішка Гартны]], [[Янка Купала]], [[Міхась Зарэцкі]], Мікола Шыманка. Стаяць: [[Алесь Карповіч]], [[Антон Жук]], [[Лявон Шавейка]], [[Міхась Каўцэвіч]], [[Наталля Сазановіч-Орса]], [[Пётр Орса]], [[Юрка Муха]]]] У 1927-1930-х гадах публікаваў матэрыялы пра беларускую літаратуру ў чэхаславацкіх выданнях «[[Rude pravo]]», «[[Tvorba]]», «[[Kmen]]», падпісваўся [[Крыптанім|крыптанімамі]] ''«Ш-а», «Ś», «Ś-ko», «M. Ś.»'', псеўданімамі ''М. Дабужынскі, М. Замежнік, М. Пружанскі''.<ref>''Чмарава М. І.'' Шляхі ўзаемнага пазнання: беларуская літаратура ў Чэхаславакіі (1920—1945): Манаграфія. — Магілёў: МДУ імя А. А. Куляшова, 2004. — 136 с. — ISBN 985-480-058-Х. — С. 101—109.</ref>. За актыўнае супрацоўніцтва з газетай «Rude pravo» быў арыштаваны<ref name=":1" />. У 1931 годзе з Прагі вярнуўся ў [[БССР]]. Працаваў у [[Беларуская Акадэмія навук|Беларускай Акадэміі навук]]<ref name=":0">{{Артыкул|спасылка=https://pawet.net/files/bu_dziejnasc.pdf|аўтар=Андрэй Буча|загаловак=Дзейнасць беларускіх прасавецкіх арганізацый y Чэхаславакіі ў 1920-я гады = Działalność prosowieckich organizacji białoruskich w Czechosłowacji w latach 20. XX wieku|год=2019|выданне=Przegląd Środkowo-Wschodni|нумар=4|старонкі=449-478 -- С. 477|doi=10.32612/uw.2543618x}}</ref>. У 1935 годзе арыштаваны, асуджаны за «[[Антысавецкая агітацыя|антысавецкую агітацыю]]» на пяць гадоў лагераў, вызвалены ў сакавіку 1940 года.<ref name=":0" /> Пасля 2-й сусветнай вайны жыў у [[Гродна|Гродне]]. У 1960-я гады наведаў Чэхаславакію. Пазней перадаў у [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва]] шэраг дакументаў, якія расказваюць пра жыццё беларускіх студэнтаў у Празе.<ref name=":1" /> У 1963 годзе Шыманка пісаў у адным з лістоў да вучонага сакратара [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы]] ў Мінску [[Аляксандр Аляксандравіч Есакоў|Есакова]]: <blockquote>Мы ўсе настолькі слепа верылі ўсяму савецкаму — савецкай справядлівасці, савецкім законам, што паведамленне аб самагубстве Янкі Купалы лічылі за правакацыйны выпад ворагаў сав. улады. Аднак не на нашым баку аказалася праўда, а на баку клерыкалаў. У мяне, напрыклад, ружовыя акуляры ў справе Купалы разбіліся ўшчэнт у 1931 годзе, калі я прыехаў з Прагі ў Менск.<ref name=":0" /> </blockquote> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Буча|2012|''Буча А. І.'' Беларуская дыяспара ў службовых справаздачах чэхаславацкіх наглядных органаў (1920—1930-я гг.) // Российские и славянские исследования : науч. сб. Вып. 7 / редкол. : А. П. Сальков, О. А. Яновский (отв. редакторы) [и др.]. — Минск : БГУ, 2012. — С. 297–310.}} * ''Аляксандр Горны'', ''Андрэй Буча'' Мікола Шыманка — ураджэнец Пружаншчыны і забыты дзеяч беларускай культуры // Шарашова і Пружанскі край: этнаграфічная, фальклорная, архітэктурная і мастацкая спадчына рэгіёну : навукова-практычная канферэнцыя. Шарашова-Пружаны, 22-23 мая 2025 г. * ''Мікола Трус''. [https://gorbibl.gomel.by/anniversarian/pages/kupala/file/53.pdf Захаванасць традыцый, пераемнасць клопатаў : Слова і пасляслоўе пра візіт Янкі Купалы ў Чэхаславакію ў 1927 г.]{{Недаступная спасылка}} // Роднае слова. 2012, № 6. - С. 4-6. * ''Трус М. В.'' [https://elib.belstu.by/bitstream/123456789/40739/1/Trus.%20L%D1%96taraturnaja.pdf Літаратурная рэпрэзентацыя Беларусі ў Чэхаславакіі і адметнасці крос-культурных камунікацый 1920-х гг.] // Труды БГТУ, 2021, серия 4, № 1. -- С. 69–73. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шыманка Мікола}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Чэхіі]] dr8wni42znpwxmyj4t0xk01smy48gb1 0 794575 5163170 5055093 2026-07-09T08:56:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163170 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Міхаэль Пахер''' ({{Каля}} 1435 — жнівень 1498) — [[Жывапіс|жывапісец]] і [[Скульптура|скульптар]] з [[Бальцана (правінцыя)|Ціроля,]] які працаваў у другой палове XV стагоддзя. Ён быў адным з першых мастакоў, якія ўкаранілі прынцыпы жывапісу [[Адраджэнне|эпохі Адраджэння]] ў Германіі. Пахер быў разнастайным мастаком з шырокім дыяпазонам навыкаў скульптуры, жывапісу і архітэктуры, ён ствараў складаныя творы з дрэва і каменя. Ён стварыў канструкцыі для царкоўных алтароў у маштабе, які не мае аналагаў у паўночнаеўрапейскім мастацтве. Шэдэўр Пахера, ''алтар Санкт-Вольфганга'' (1471—1481), лічыцца адным з самых выдатных разьбяных і размаляваных [[Алтар|алтароў]] ва ўсім еўрапейскім мастацтве. Ён утрымлівае сцэны з жыцця [[Ісус Хрыстос|Ісуса]] і [[Дзева Марыя|Дзевы Марыі]].<ref name="osborne2">Osborne, p. 801.</ref> Іншы вялікі твор Пахера, ''алтар Айцоў Царквы'', створаны ў 1483 годзе для манастыра Нойштыфт, спалучаў жывапіс і скульптуру, ствараючы ўнікальную мастацкую форму. Уплыў Пахера быў пераважна паўночнаітальянскім, і яго працы падзяляюць рысы з працамі такіх мастакоў, як [[Андрэа Мантэнья]]<ref>{{Кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.|год=2001|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|том=12|старонкі=237}}</ref>. Аднак у яго працах, асабліва ў драўляных скульптурах, відавочны і нямецкі ўплыў. Зліццё італьянскага Адраджэння і паўночна[[Готыка|-гатычнага]] рэалізму ў Пахера дапамагло яму стварыць унікальны асабісты стыль жывапісу. == Ранняе жыццё і ўплывы == Пахер нарадзіўся каля 1435 года<ref name="rasmo-112">Rasmo, p. 11.</ref> каля [[Брэсанонэ|Брыксена]] на паўднёвых схілах [[Альпы|Альпаў]] у графстве Ціроль. Пра яго адукацыю вядома мала. Яго самая ранняя зафіксаваная праца — алтар, датаваны 1465 годам і падпісаны, але цяпер страчаны. Пахер наведаў [[Падуя|Падую]] на поўначы Італіі, дзе на яго моцна паўплывалі сучасныя [[Фрэска|фрэскі]] [[Андрэа Мантэнья|Андрэа Мантэньі]]. Мантэнья лічыўся вядомым майстрам перспектывы. Яго ўзрушаючыя прасторавыя кампазіцыі з нізкіх пунктаў гледжання адыгралі важную ролю ў развіцці ўласнага стылю Пахера. Італьянскі ўплыў на Пахера адрозніваў яго ад большасці нямецкіх мастакоў таго часу. == Кар'ера і творчасць == Да 1467 года Пахер быў выбітным мастаком і скульптарам у Брунеку, што ў дваццаці пяці мілях на ўсход ад Брыксена ў даліне Пустэр, дзе ў яго была майстэрня па вырабе алтароў; дом існуе дагэтуль.<ref>The current address is Stadtgasse 29, Bruneck. Lukas Maderbacher, [https://db.degruyter.com/view/AKL/_00098981 'Pacher, Michael']{{Недаступная спасылка}}, in: ''[[Thieme-Becker#Allgemeines Künstlerlexikon|Allgemeines Künstlerlexikon - Internationale Künstlerdatenbank - Online]]''.</ref> Яго майстэрства ў разьбе па дрэве і жывапісе дало яму працу для стварэння алтароў у нямецкім стылі. Звычайна яны складаліся з разьбяных фігурных цэнтральных элементаў, разьбяных гатычных вяршынь зверху, платформы, дзе стаіць алтар унізе, і маляваных сцэн на панэльных крылах. Пахер правёў значную частку свайго часу ў 1470-х гадах у Нойштыфце каля [[Брэсанонэ|Брыксена]], дзе ў асноўным працаваў над фрэскамі. У 1484 годзе [[Францысканцы|францысканскі]] ордэн у [[Зальцбург|Зальцбургу]] замовіў яму стварэнне алтара, часткі якога захаваліся дагэтуль. Многія з прац Пахера былі знішчаны або моцна пашкоджаны, некаторыя з іх падчас ваенных дзеянняў у канцы 17 стагоддзя, іншыя ў 1709 годзе. Сярод вядомых прыкладаў яго захаваных прац - ''алтар Санкт-Вольфганга'' і ''алтар Айцоў Царквы''.<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.britannica.com/biography/Michael-Pacher|title=Michael Pacher {{!}} Renaissance, Painter & Woodcarver {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|access-date=2025-07-23}}</ref> === ''Алтар Санкт-Вольфганга'' === [[Файл:Sankt_Wolfgang_Kirche_-_Pacheraltar_Schrein_1.jpg|міні|''Каранацыя Дзевы Марыі'', цэнтральны элемент ''алтара Санкт-Вольфганга'']] Магчыма, яго самая вядомая праца, ''алтар Санкт-Вольфганга'', застаецца ў сваім першапачатковым месцы і асяроддзі ў Санкт-Вольфгангу-ім-Зальцкамергут на Аберзее (заходняя ўскраіна возера Вольфгангзее) у Аўстрыі. Алтар уяўляе сабой поліптых, або вандэлалтар, дзе карціна падзелена на чатыры ці больш сегментаў або панэляў. Ёсць дзве пары рухомых крылцаў і тры розныя часткі для выкарыстання ў розныя дні: штодзённая, нядзельная і для асаблівых святочных дзён. Замоўлены для абата Бенедыкта Эка з Мондзе ў 1471 годзе і завершаны ў 1481 годзе, гіганцкі поліптых мае два наборы крылаў, якія можна зачыніць на ўнутраным корпусе, а скульптурная «Каранацыя» прадстаўляе велічны шэраг велізарных гатычных фігур, сярод якіх дамінуе прыгожая Мадонна, якая стаіць на каленях. Разьбяны і размаляваны залаты цэнтральны элемент бачны, калі ўнутраныя панэлі адчыненыя, і ён паказвае ''Каранацыю Дзевы Марыі''. Дзве знешнія пары размаляваных крылаў прадстаўляюць чатыры сцэны са ''святым Вольфгангам Рэгенбургскім''. Увесь алтар зацямняецца мудрагелістай драўлянай канструкцыяй, размешчанай зверху, на якой намалявана Распяцце. У цэнтральнай частцы Хрыстос сядзіць на троне і шчыра благаслаўляе Марыю, якую ён каранаваў як Царыцу Нябесную. У адпаведнасці з традыцыямі нямецкага [[Готыка|гатычнага мастацтва]], вакол лунаюць анёлы, а за імі назірае апостал [[Ян (апостал)|Ян]]. Унутраныя бакі другіх панэляў, па абодва бакі разьбянога цела, намаляваны сцэнамі з жыцця Дзевы Марыі.<ref>{{Cite web|url=http://smarthistory.khanacademy.org/pacher-sankt-wolfgang-altarpiece.html|title=Michael Pacher, St. Wolfgang Altarpiece, 1479–81|author=Beth Harris|website=[[Smarthistory]]|publisher=[[Khan Academy]]|access-date=14 January 2013|last2=Steven Zucker}} Text and video.</ref> Некаторыя навукоўцы лічаць, што Пахер быў не адзіным мастаком, які ўнёс свой уклад у гэты вельмі вялікі алтар. Яго брат Фрыдрых Пахер (таксама мастак), магчыма, напісаў знешнія панэлі твора, якія адлюстроўваюць сцэны з жыцця святога Вольфганга, і якія бачныя толькі тады, калі алтар зачынены. Тым не менш, унутраныя роспісы, здаецца, былі выкананы самім Міхаэлем Пахерам. === Алтар Айцоў Царквы === [[Файл:Michael_Pacher_001.jpg|міні|Іеранім, Аўгусцін, Рыгор і Амвросій з ''алтара Айцоў Царквы'' (1483–84), Старая Пінакатэка, Мюнхен]] ''Алтар Айцоў Царквы'', створаны ў 1483 годзе для манастыра Нойштыфт, верагодна, з'яўляецца другой па вядомасці працай Пахера. Значнасць гэтай працы Пахера заключаецца ў тым, што мяжа паміж жывапісам і скульптурай больш не была выразнай. ''Алтар Айцоў Царквы'' складаецца з чатырох частак, кожная з якіх адлюстроўвае аднаго з чатырох Вялікіх [[Доктар Касцёла|Доктараў]] Заходняй Царквы: [[Амвросій Медыяланскі|Амвросія]], [[Аўгусцін Аўрэлій|Аўгусціна]], [[Еранім Стрыдонскі|Іераніма]] і [[Грыгорый I (Папа Рымскі)|Папу Рыгора I.]] Злева знаходзіцца панэль святога Іераніма, які намаляваны ў кардынальскім убранні. Іеранім, вядомы сваёй гісторыяй, у якой ён выцягнуў калючку з лапы льва, сапраўды суправаджаецца львом у працы Пахера. Справа ад яго знаходзіцца панэль Аўгусціна, намаляванага з дзіцем з легенды пра яго. Згодна з гэтай легендай, Аўгусцін аднойчы ішоў па пляжы, калі ўбачыў дзіця, якое чэрпала ваду лыжкай. Калі Аўгусцін спытаў у дзіцяці, што яно робіць, дзіця адказала, што яго ўласная дзейнасць такая ж бессэнсоўная, як і спробы Аўгусціна зразумець канцэпцыю [[Тройца|Святой Тройцы]] сваім рацыянальным розумам. Справа ад Аўгусціна намаляваны Папа Рыгор I разам з імператарам [[Траян|Траянам]], за якога, як вядома, Рыгор I маліўся аб вяртанні душы памерлага Траяна і хрысціў яго душу, каб вызваліць яго з [[Чысцец (каталіцтва)|чыстца]]. Справа — архібіскуп Амвросій з немаўлём у калысцы, што, верагодна, сімвалізуе легенду пра яго жыццё: калі Амвросій быў немаўлём у калысцы, рой пчол пакрыў яго твар і пакінуў кроплю мёду. Бацька Амвросія ўспрыняў гэта як знак яго будучых здольнасцей да красамоўства (салодкага языка). Іншая інтэрпрэтацыя дзіцяці ў калысцы заключаецца ў тым, што гэта было дзіця, якое папрасіла, каб Амвросій быў біскупам Мілана. Кожны з чатырох Айцоў Царквы намаляваны з голубам, якія сімвалізуюць прысутнасць [[Святы Дух|Святога Духа]], каб падкрэсліць іх святасць. == Смерць == Міхаэль Пахер памёр у жніўні 1498 года, магчыма, у [[Зальцбург|Зальцбургу]], Аўстрыя.<ref name=":0"/> == Галерэя == <gallery> Файл:Statue_of_the_Virgin_by_Michael_Pacher.jpg|alt=Statue of the Virgin, Parish Church, St. Lorenzo in Pusteria, c. 1465| ''Статуя Дзевы Марыі'', прыхадскі касцёл, царква Святога Ларэнца ў Пустэрыі, {{Каля|1465}} Файл:Michael_Pacher_St._Katharina_1465.jpg|alt=Saint Katharina, 1465| ''Святая Катарына'', 1465 г. Файл:Michael-Pacher-Altar_in_der_Alten_Grieser_Pfarrkirche_in_Bozen.JPG|alt=Altar of the Coronation of the Virgin, Gries, Italy, 1475| ''Алтар Каранацыі Дзевы Марыі'', Грыс, Італія, 1475 г. Файл:Mariä_Verkündigung_-_Schreinflügel_-_Bozen-Gries_(Alte_Pfarrkirche).jpg|alt=Altar of the Coronation of the Virgin (detail), Gries, Italy, 1475| ''Алтар Каранацыі Дзевы Марыі'' (фрагмент), Грыс, Італія, 1475 г. Файл:Michael_Pacher_-_St_Wolfgang_Altarpiece_-_Baptism_of_Christ_-_WGA16824.jpg|alt=St. Wolfgang Altarpiece, Baptism of Christ, 1479–81| ''Алтар Санкт-Вольфганга'', ''Хрышчэнне Хрыста'', 1479–81 Файл:St._Wolfgang_kath._Pfarrkirche_Pacher-Altar_Hochzeit_zu_Kana_01.jpg|alt=St. Wolfgang Altarpiece, Marriage at Cana, 1479–81| ''Алтар Санкт-Вольфганга'', ''Вяселле ў Кане'', 1479–81 Файл:Michael_Pacher_-_St_Wolfgang_Altarpiece_-_The_Miracle_of_the_Bread_-_WGA16830.jpg|alt=St. Wolfgang Altarpiece, Miracle of the Bread, 1479–81| ''Алтар Санкт-Вольфганга'', ''Цуд з хлебам'', 1479–81 Файл:Michael_Pacher_-_St_Wolfgang_Altarpiece_-_Purification_of_the_Temple_-_WGA16827.jpg|alt=St. Wolfgang Altarpiece, Purification of the Temple, 1479–81| ''Алтар Санкт-Вольфганга'', ''Ачышчэнне храма'', 1479–81 Файл:Michael_Pacher_-_St_Wolfgang_Altarpiece_-_Christ_and_the_Adulteress_-_WGA16831.jpg|alt=St. Wolfgang Altarpiece, Christ and the Adulteress, 1479–81| ''Алтар Санкт-Вольфганга'', ''Хрыстос і блудніца'', 1479–81 Файл:Stift_Innichen,_Südportal_mit_Fresko_von_Michael_Pacher.JPG|alt=Collegiate Church, San Candido, Italy, c. 1480| Калегіяльная царква, Сан-Кандыда, Італія, каля 1480 г. Файл:Michael_Pacher_002.jpg|alt=Altarpiece of the Church Fathers left panel showing Saint Jerome, 1480–83| ''Алтарная карціна Айцоў Царквы'' з выявай святога Гераніма, 1480–1483 гг. Файл:Michael_Pacher_-_Altarpiece_of_the_Church_Fathers_-_Vision_of_St_Sigisbert_-_WGA16813.jpg|alt=Altarpiece of the Church Fathers front panel, Vision of Saint Sigisbert, 1480–83| ''Алтарная карціна Айцоў Царквы,'' пярэдняя панэль, ''Бачанне святога Сігісберта'', 1480–83 гг. Файл:1485_Pacher_König_aus_einer_Wurzel_Jesse_anagoria.JPG|alt=King of the Root of Jesse, 1485| ''Кароль з кораня Есея'', 1485 г. Файл:Pacher_Crucifix.jpg|alt=Crucifix, c. 1490| ''Распяцце'', каля 1490 г. Файл:Michael_Pacher_004.jpg|alt=Saint Augustine and the devil, c. 1471| ''Святы Аўгусцін і д'ябал'', каля 1471 г. </gallery> == Зноскі == <references /> === Бібліяграфія === * Osborne, Harold (1970). The Oxford Companion to Art. New York: Oxford University Press. p. 801. <nowiki>ISBN 9780198661078</nowiki>. * Rasmo, Nicolò (1971). Michael Pacher. London: Phaidon Press Ltd. <nowiki>ISBN 9780714814179</nowiki>. * Snyder, James (2004). Northern Renaissance Art. New York: Pearson. p. 275. <nowiki>ISBN 9780131895645</nowiki>. == Спасылкі == * На сайце [http://www.wga.hu/frames-e.html?/bio/p/pacher/biograph.html Вэб-галерэя мастацтва] (англ.) * [http://www.flemish-art.com/artist/michael-pacher Працы і аналіз] (англ.) * [https://www.stampsoftheworld.co.uk/wiki/Austria_1981_500th_year_Pacher_Altar_in_St._Wolfgang] Марка Аўстрыі, выпушчаная ў 1981 годзе да 500-годдзя Алтара {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Скульптары Аўстрыі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1498 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1430-я гады]] [[Катэгорыя:Мастакі Аўстрыі]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 99koz9i1xwlr10lb8c00y5vkedmuw4t 0 795436 5163071 5062566 2026-07-09T00:19:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163071 wikitext text/x-wiki {{Хакеіст|Рост=188 см}} '''Мікіта Генадзевіч Камароў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі і [[Расія|расійскі]] [[Хакей з шайбай|хакеіст]], [[Нападаючы (хакей)|нападаючы]]. {{Не перакладзена 3|Майстар спорту Расіі|Майстар спорту Расіі|ru|Мастер спорта России}} (2023)<ref>https://msrfinfo.ru/people/119148{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 28 чэрвеня 1988 года ў горадзе [[Наваполацк|Наваполацку]]. Выхаванец наваполацкага хакея. Выступаў у складзе мясцовай каманды "[[ХК Хімік Наваполацк|Хімік-СКА]] " ў [[Беларуская экстраліга|Экстраліге]] Беларусі, а затым — у іншых камандах беларускага чэмпіянату і Вышэйшай хакейнай лігі ў Расіі<ref>{{Cite web|url=http://www.vhlru.ru/players/20066/|title=Высшая хоккейная лига - Игроки : Комаров Никита Г.|website=www.vhlru.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927173826/http://www.vhlru.ru/players/20066/|archive-date=2020-09-27|access-date=2020-09-08|url-status=live}}</ref>. У сезоне 2014/15 дэбютаваў у [[Кантынентальная хакейная ліга|КХЛ]] за каманду Аўтамабаліст з [[Екацярынбург|Екацярынбурга]]. Зарэкамендаваў сябе як адзін наймацнейшых {{Не перакладзена 3|Тафгай|тафгаяў|ru|Тафгай}} лігі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://matchtv.ru/hockey/matchtvnews_NI650171_6_igrokov_KKhL_kotoryje_mogut_nakazat_Ryspajeva|title=6 игроков КХЛ, которые могут наказать Рыспаева|website=matchtv.ru|date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011114854/http://matchtv.ru/hockey/matchtvnews_NI650171_6_igrokov_KKhL_kotoryje_mogut_nakazat_Ryspajeva|archive-date=2020-10-11|access-date=2020-09-08|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sports.ru/hockey/1025462901.html|title=Как выглядит идеальная команда первой половины чемпионата КХЛ|website=Sports.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101041312/https://www.sports.ru/hockey/1025462901.html|archive-date=2020-11-01|access-date=2020-09-08|url-status=live}}</ref>. У 2020—2022 гадах гуляў за омскі «Авангард», стаўшы ў сезоне 2020/21 уладальнікам [[Кубак Гагарына|Кубка Гагарына]]. Сезон 2022/23 правёў у [[ХК СКА Санкт-Пецярбург|СКА]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ska.ru/team/player/271/|title=Никита Комаров: биография, статистика, фото, новости|website=ХК СКА|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121174714/https://www.ska.ru/team/player/271/|archive-date=2022-11-21|access-date=2022-11-21|url-status=live}}</ref>. З сезона 2023/24 — у «Сочы». У складзе беларускай зборнай правёў 26 матчаў, у тым ліку выступаў на [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2016|Чэмпіянаце свету-2016]]. У 2017 годзе адмовіўся ад беларускага спартыўнага грамадзянства, каб не лічыцца легіянерам у маскоўскім «Дынама»<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.by/sport/20170818/1030364873/belorusskij-hokkeist-otkazalsya-ot-sbornoj-radi-moskovskogo-dinamo.html|title=Белорусский хоккеист отказался от сборной ради московского «Динамо» // sputnik.by|archive-url=https://web.archive.org/web/20190610215420/https://sputnik.by/sport/20170818/1030364873/belorusskij-hokkeist-otkazalsya-ot-sbornoj-radi-moskovskogo-dinamo.html|archive-date=2019-06-10|access-date=2020-11-30|url-status=live}}</ref>. Улетку 2024 года Камароў увайшоў у трэнерскі штаб «Акадэміі СКА-Юніёр» у Санкт-Пецярбургу на сезон-2024/2025 у МХЛ. У ліпені 2025 года ўвайшоў у трэнерскі штаб ХК «Акадэмія Дынама Чырвоная Машына Юніёр » — каманды-навічка [[Маладзёжная хакейная ліга|Моладзевай хакейнай лігі]]. == Дасягненні == === Камандныя === {| class="wikitable" !Год ! Каманда ! colspan="2" | Дасягненне |- | 2021 | Авангард | Уладальнік [[Кубак Гагарына|Кубка Гагарына]] / чэмпіён Расіі |} == Зноскі == {{Reflist}} == Спасылкі == * ''[https://www.eliteprospects.com/player/16757/nikita-komarov Звесткі на Eliteprospects]'' * [https://www.hockeydb.com/ihdb/stats/pdisplay.php?pid=176000 ''Звесткі на The Internet Hockey Database''] [[Катэгорыя:Майстры спорту Расіі]] [[Катэгорыя:Хакейныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ХК СКА Санкт-Пецярбург]] [[Катэгорыя:Ігракі ХК Авангард Омск]] [[Катэгорыя:Ігракі ХК Віцязь Падольск]] [[Катэгорыя:Ігракі ХК Дынама Масква]] [[Катэгорыя:Ігракі ХК Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ХК Аўтамабіліст Екацярынбург]] [[Катэгорыя:Ігракі ХК Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі ХК Хімік Наваполацк]] [[Катэгорыя:Хакеісты КХЛ]] [[Катэгорыя:Хакеісты Расіі]] [[Катэгорыя:Хакеісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Наваполацку]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1988 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 28 чэрвеня]] gol1d8me51mexn1fwlspmi9shsjnjky 0 796040 5163092 5066311 2026-07-09T03:33:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163092 wikitext text/x-wiki {{Каледж | назва = Мінскі дзяржаўны каледж рамяства і дызайну імя М. А. Кедышкі | скарачэнне = МДКРіД імя М. А. Кедышкі | выява = | подпіс = | эмблема = | памер эмблемы = | арыгінал = | дэвіз = | заснаваны = [[1924]] | тып = [[каледж]] | дырэктар = | студэнты = | выкладчыкі = | размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}: [[Мінск]] | адрас = г.Мінск, вул. Сурганава 45/1, 220013 | сайт = https://kedyshko-college.by/ }} '''Мінскі дзяржаўны каледж рамёстваў і дызайну імя М. А. Кедышкі''' — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова ў [[Мінск]]у. Размяшчаецца па адрасе [[Вуліца Сурганава (Мінск)|вуліца Сурганава]], 45/1. == Гісторыя == Навучальная ўстанова была заснавана ў [[1924]] годзе як ''школа фабрычна-заводскага навучання № 5'' (школа ФЗН № 5). Яе мэтай была падрыхтоўка рабочых кадраў з гарадской і сельскай моладзі для прамысловасці, будаўніцтва і транспарту. [[2 кастрычніка]] [[1940]] года Указам [[Прэзідыум Вярхоўнага савета СССР|Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР]] «Аб дзяржаўных працоўных рэзервах СССР» школа была рэарганізавана ў ''школу фабрычна-заводскага навучання № 24 будаўнікоў'' Мінскай вобласці<ref name="Гісторыя" />. [[20 снежня]] [[1968]] года Пастановай [[Савет Міністраў БССР|Савета Міністраў БССР]] № 389 і загадам [[Дзяржкамітэт Савета Міністраў БССР па прафтэхадукацыі|Дзяржкамітэта Савета Міністраў БССР па прафтэхадукацыі]] ад 23 снежня 1968 года Гарадскому прафесійна-тэхнічнаму вучылішчу № 24 (ГПТВ № 24) будаўнікоў было прысвоена імя Героя Савецкага Саюза [[Мікалай Аляксандравіч Кедышка|Мікалая Аляксандравіча Кедышкі]]<ref name="Гісторыя" />. [[1 верасня]] [[2002]] года, у адпаведнасці з рашэннем Мінгарвыканкама № 849 ад 18 чэрвеня 2002 года, адбылася рэарганізацыя Мінскага ПТВ-24 шляхам далучэння да яго Вучэбна-прафесійнага цэнтра дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. У [[2007]] годзе вучылішча было пераўтворана ў ''Мінскі дзяржаўны прафесійна-тэхнічны каледж дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва імя М. А. Кедышкі'' (МДПТК ДПМ імя М. А. Кедышкі). [[20 кастрычніка]] [[2022]] года рашэннем Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта ўстанова адукацыі перайменавана ў ''Мінскі дзяржаўны каледж рамёстваў і дызайну імя М. А. Кедышкі''<ref name="Гісторыя" />. == Музей == [[9 лютага]] [[2024]] года ў каледжы адбылося ўрачыстае адкрыццё гісторыка-этнаграфічнага музея «На межах часу». Экспазіцыя музея ўзнаўляе інтэр’ер сялянскай хаты другой паловы ХХ стагоддзя. У асноўным фондзе налічваецца 160 экспанатаў (па стане на 2024 год). Сярод іх ёсць даваенныя рэчы, але большасць адносіцца да сярэдзіны 1950-х гадоў. Калекцыя ўключае прадметы побыту сялян, прылады працы рамеснікаў, ткацкія вырабы, вышыўку. Акрамя аўтэнтычных рэчаў, у музеі прадстаўлена сучасная кераміка і драўляная мэбля, вырабленая навучэнцамі каледжа<ref name="museum">{{Cite web|url=https://kedyshko-college.by/abouts-us/%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9|title=Гісторыка-этнаграфічны музей «На межах часу»|publisher=УО «Минский государственный колледж ремесленничества и дизайна имени Н.А.Кедышко»|access-date=2025-12-09|archive-date=10 кастрычніка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251010085118/https://kedyshko-college.by/abouts-us/%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы|refs= <ref name="Гісторыя">{{Cite web|url=https://kedyshko-college.by/abouts-us/college-history|title=История колледжа|publisher=УО «Минский государственный колледж ремесленничества и дизайна имени Н.А.Кедышко»|access-date=2025-12-08|lang=ru|archive-date=18 кастрычніка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251018143038/https://kedyshko-college.by/abouts-us/college-history|url-status=dead}}</ref> }} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|kedyshko-college.by}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каледжы Мінска]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Мікалая Кедышкі]] [[Катэгорыя:Вуліца Сурганава (Мінск)]] [[Катэгорыя:1924 год у Мінску]] 71okt6y4fvfbz5sbjd28clzda5m5a6v 0 797104 5163228 5162466 2026-07-09T10:10:06Z JerzyKundrat 174 /* Ліпень */ 5163228 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|інфармацыйная старонка-спіс у праекце Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2026]] годзе. == Студзень == [[Файл:Louis_E_Brus.jpg|150px|thumb|[[Луіс Брус]]]] [[Файл:Catherine_O'Hara_at_the_2024_Toronto_International_Film_Festival_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Кэтрын О’Хара]]]] * [[5 студзеня]]: [[Олдрыч Эймс]] (84) — супрацоўнік контрразведвальнага падраздзялення [[ЦРУ]] [[ЗША]], агент савецкіх і расійскіх спецслужбаў. * [[8 студзеня]]: [[Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава]] (73) — латвійская савецкая баскетбалістка, двукразовая алімпійская чемпіёнка. * 8 студзеня: [[Антон Іванавіч Ятусевіч]] (79) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі і паразіталогіі, рэктар [[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны]] (1998—2016). * [[10 студзеня]]: [[Лаянел Расакавіч Адамс]] (31) — расійскі [[футбаліст]]<ref>[https://www.sport-express.ru/football/rfpl/reviews/eks-futbolist-cska-layonel-adams-pogib-posle-padeniya-iz-okna-v-podmoskove-podrobnosti-proisshestviya-2390299/ Трагедия в Подмосковье: воспитанник ЦСКА Адамс выпал из окна высотки и умер до приезда врачей]</ref>. * 10 студзеня: [[Анатоль Віктаравіч Кудзельскі]] (91) — беларускі вучоны ў галіне рэгіянальнай геалогіі і гідрагеалогіі, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі|член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996). * [[11 студзеня]]: [[Васіль Іванавіч Бернік]] (79) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1992). * 11 студзеня: [[Луіс Брус]] (82) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023). * [[13 студзеня]]: [[Георгіяс Васіліу]] (94) — кіпрскі палітык, Прэзідэнт Рэспублікі Кіпр (1988—1993). * [[14 студзеня]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]] (84) — беларускі мастак. * 14 студзеня: [[Ніна Уладзіміраўна Кожар]] (73) — беларускі архітэктар<ref>[http://www.bsa.by/news/BUA/14-yanvarya-2026-g-ushla-iz-jizni-nina-vladimirovna-kojar 14 января 2026 г. ушла из жизни Нина Владимировна Кожар]</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Юрый Антонавіч Пышнік]] (83) — беларускі футбаліст, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа, [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]]. * [[16 студзеня]]: [[Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі]] (90) — беларускі кінааператар-пастаноўшчык, фотамастак, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1967). * [[21 студзеня]]: [[Юрый Уладзіміравіч Чонка]] (34) — украінскі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]. * [[25 студзеня]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Чарняўскі]] (87) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994)<ref>[https://niipfp.bsu.by/index.php?p=events&i=0 Соболезнования в связи со смертью А. Ф. Чернявского]</ref>. * 25 студзеня: [[Лі Хе Чхан]] (73) — паўднёвакарэйскі палітык, Прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Карэя|Рэспублікі Карэя]] (2004—2006). * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] (71) — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка, лаўрэат прэмій «Эмі» (1982, 2020) і «Залаты глобус» (2021). == Люты == [[Файл:Константин Богданов.jpg|thumb|150px|[[Канстанцін Анатолевіч Багданаў|Канстанцін Багданаў]]]] [[Файл:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|thumb|150px|[[Алі Хаменеі]]]] * [[1 лютага]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка]] (77) — беларускі [[мастак]]-[[жывапіс]]ец. * [[3 лютага]]: [[Саіф аль-Іслам Кадафі]] (53) — [[Лівія|лівійскі]] інжынер і палітычны дзеяч, доктар філасофіі, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[8 лютага]]: [[Казімір Велікаселец]] (80) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, апостальскі адміністратар [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] (2021)<ref>[https://catholic.by/3/news/18836-na-81-m-godze-zhytstsya-adysho-u-vechnasts-biskup-kazimir-velikaselets-najstarejshy-ierarkh-u-belarusi На 81-м годзе жыцця адышоў у вечнасць біскуп Казімір Велікаселец — найстарэйшы каталіцкі іерарх у Беларусі]</ref>. * [[10 лютага]]: [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] (71) — беларускі мастак-авангардыст<ref>[https://s-k.by/%D0%B2-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-3/ В Слуцке горела квартира]</ref>. * 10 лютага: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец. * 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр. * [[11 лютага]]: [[Дэвід Хейвуд Шварц]] (83) — амерыканскі дыпламат, Пасол ЗША у Беларусі (1992—1994)<ref>[https://www.tlyfh.com/obituary/david-swartz David’s Obituary]</ref>. * [[12 лютага]]: [[Бажэна Дыкель]] (77) — польская актрыса тэатра і кіно. * [[13 лютага]]: [[Рой Аляксандравіч Мядзведзеў]] (100) — савецкі і расійскі публіцыст, педагог, гісторык. * [[15 лютага]]: [[Роберт Дзюваль]] (95) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр. * 15 лютага: [[Людміла Уладзіміраўна Юрчанка]] (82) — украінская оперная спявачка. * [[16 лютага]]: [[Элені Глікадзі-Арвелер]] (99) — грэчаскі гісторык-візантыніст і ўніверсітэцкі прафесар. * [[21 лютага]]: [[Канстанцін Анатолевіч Багданаў]] (62) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, гісторык культуры. * [[22 лютага]]: [[Біргіта Андэрсан]] (92) — шведская актрыса і комік. * [[24 лютага]]: [[Цырыл Кола]] (98) — [[Лужычане|лужыцкі]] пісьменнік, перакладчык, драматург, літаратурны крытык і публіцыст. * [[25 лютага]]: [[Людвіг Скоці]] (77) — [[науру]]анскі палітык, [[Прэзідэнт Науру]] (2003, 2004—2007). * [[28 лютага]]: [[Азіз Насірзадэ]] (62) — [[іран]]скі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, міністр абароны. * 28 лютага: [[Махамад Пакпур]] (64) — іранскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, генерал-маёр, галоўнакамандуючы [[КВІР|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі]]. * 28 лютага: [[Алі Хаменеі]] (86) — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч, Вышэйшы кіраўнік (Рахбар) Ірана<ref>[https://ria.ru/20260301/iran-2077576048.html Верховный лидер Ирана погиб]</ref>. == Сакавік == [[Файл:KariznaV.jpg|thumb|150px|Уладзімір Карызна]] [[Файл:Ali_Larijani,_2021-01-12_(cropped).jpg|thumb|150px|Алі Ларыджані]] [[Файл:Chuck_Norris_May_2015.jpg|thumb|150px|Чак Норыс]] * [[1 сакавіка]]: [[Давід Одсан]] (78) — [[Ісландыя|ісландскі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Ісландыі]] (1991—2004). * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна]] (87) — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]], [[перакладчык]]. * [[5 сакавіка]]: [[Яніс Стрэйчс]] (89) — латвійскі акцёр і рэжысёр. * [[6 сакавіка]]: [[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]] (84) — савецкі і эстонскі лінгвіст. * [[8 сакавіка]]: [[Энтані Джэймс Легет]] (87) — брытана-амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (2003). * [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]-[[медыявіст]], [[кнігазнавец]], [[скарыназнавец]]. * [[14 сакавіка]]: [[Крыстафер Сімс]] (83) — [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2011). * 14 сакавіка: [[Юрген Хабермас]] (96) — нямецкі [[філосаф]] і сацыёлаг. * [[16 сакавіка]]: [[Сяргей Апанасавіч Максіменка]] (71) — беларускі фізік, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (2014)<ref>[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 — 16.03.2026]</ref>. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] (67) — іранскі дзяржаўны дзеяч, сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]]. * 17 сакавіка: [[Ілья II (Каталікос-Патрыярх Грузіі)|Ілья II]] (93) — [[Каталікос-Патрыярх Грузіі]]. * [[18 сакавіка]]: [[Хэйсукэ Хіранака]] (94) — японскі і амерыканскі [[матэматык]], лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1970). * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] (86) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр і майстар баявых мастацтваў. * [[20 сакавіка]]: [[Майкл Бішап]] (90) — [[ЗША|амерыканскі]] [[анколаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1989). * 20 сакавіка: [[Роберт Мюлер]] (81) — [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дырэктар [[ФБР]] (2001—2013). * 20 сакавіка: [[Філарэт (Патрыярх Кіеўскі)]] (97) — украінскі [[Праваслаўе|праваслаўны]] царкоўны дзеяч, [[архірэй]]. * 20 сакавіка: [[Уладзімір Канстанцінавіч Шумны]] (92) — савецкі і расійскі генетык, акадэмік [[АН СССР]] (1990)<ref>[https://rberega.info/archives/145176 В Новосибирске ушёл из жизни выдающийся генетик Владимир Шумный]</ref>. * [[22 сакавіка]]: [[Ліянель Жаспен]] (88) — французскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Францыі]] (1997—2002). * [[24 сакавіка]]: [[Біруце Галдзікас]] (79) — канадскі антраполаг, прыматолаг. * [[25 сакавіка]]: [[Мікалай Люцыянавіч Арлоў]] (73) — расійскі герпетолаг. * [[28 сакавіка]]: [[Зінаіда Дзмітрыеўна Гарачка]] (94) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). * [[29 сакавіка]]: [[Веслаў Мысліўскі]] (94) — польскі пісьменнік<ref>[https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,14719844,wszystko-co-mialem-do-powiedzenia-napisalem-rozmowa-z.html Wszystko, co miałem do powiedzenia, napisałem. Rozmowa z Wiesławem Myśliwskim]</ref>. * [[30 сакавіка]]: [[Алег Барысавіч Сонін]] (77) — беларускі кампазітар. * [[31 сакавіка]]: [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў]] (50) — расійскі гандбаліст, Алімпійскі чэмпіён (2000), галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026)<ref>[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]</ref>. == Красавік == * [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. * [[7 красавіка]]: [[Мірча Лучэску]] (80) — румынскі футбаліст і футбольны трэнер. * [[8 красавіка]]: [[Герд Вінер]] (89) — нямецкі жывапісец і графік. * [[11 красавіка]]: [[Марсель Нія Нджыфенджы]] (91) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Старшыня Сената Камеруна (2013—2026). * 11 красавіка: [[Ігар Адамавіч Ціткоўскі]] (70) — беларускі мастак-графік, гісторык архітэктуры Беларусі<ref>[https://rcntsluck.by/2026/04/11/ushyol-iz-zhizni-igor-titkovskij-hudozhnik-kraeved-letopisecz-sluczka/ Ушёл из жизни Игорь Титковский: художник, краевед, летописец Слуцка]</ref>. * [[13 красавіка]]: [[Уладзімір Сяргеевіч Экнадыёсаў]] (78) — беларускі артыст оперы (лірыка-драматычны тэнар), народны артыст Беларусі (1990). <ref>[https://www.sb.by/articles/ushel-iz-zhizni-narodnyy-artist-bssr-vladimir-eknadiosov.html Ушел из жизни народный артист БССР Владимир Экнадиосов]</ref> * [[14 красавіка]]: [[Галіна Іосіфаўна Марцінкевіч]] (90) — беларускі вучоны-географ<ref>[https://geo.bsu.by/index.php/department/kratk-letopis/fakultet-pomnit/2343-martsinkevich-galina-iosifovna.html Марцинкевич Галина Иосифовна]</ref>. * [[16 красавіка]]: [[Кадзуо Іманісі]] (85) — японскі футбаліст. * 16 красавіка: [[Мікалай Андрэевіч Кавалёў]] (88) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003). * [[17 красавіка]]: [[Наталі Бай]] (77) — французская актрыса. * 17 красавіка: [[Вячаслаў Аляксандравіч Нікіфараў]] (83) — беларускі і расійскі акцёр кіно і тэлебачання, кінарэжысёр, сцэнарыст, педагог, Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1981). * 17 красавіка: [[Барыс Алегавіч Юрцін]] (93) — беларускі архітэктар. * [[19 красавіка]]: [[Мухтар Шаханаў]] (83) — казахскі паэт, драматург і празаік, дэпутат Мажыліса Парламента Рэспублікі Казахстан, палітычны дзеяч. * [[23 красавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Куліковіч]] (58) — беларускі мовазнаўца, папулярызатар ведаў пра беларускую мову, галоўны рэдактар часопіса «Роднае слова» (2007—2009). * [[24 красавіка]]: [[Зоф’я Здыбіцка]] (97) — польскі філосаф. * [[25 красавіка]]: [[Садзіё Камара]] (47) — міністр абароны [[Малі]]. * [[30 красавіка]]: [[Георг Базеліц]] (88) — нямецкі жывапісец, графік і скульптар. == Май == [[Файл:Ted_Turner_April_1985_(cropped).jpg|thumb|150px|Тэд Цёрнер]] [[Файл:Raisa_Baravikova_(2021).jpg|thumb|150px|Раіса Баравікова]] * [[5 мая]]: [[Лі Хон Гу]] (91) — паўднёвакарэйскі палітычны дзеяч і дыпламат, Прэм’ер-міністр Рэспублікі Карэя (1994—1995), Пасол Рэспублікі Карэя ў ЗША (1998—2000). * [[6 мая]]: [[Кавайе Егіэ Джыбрыл]] (86) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэзідэнт Нацыянальнага сходу Камеруна (1992—2026). * 6 мая: [[Тэд Цёрнер]] (87) — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[8 мая]]: [[Фестус Магае]] (86) — батсванскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Батсваны (1998—2008). * [[12 мая]]: [[Уладзімір Кірылавіч Малчанаў]] (75) — расійскі тэле- і радыёвядучы, журналіст. * [[14 мая]]: [[Кшыштаф Пясевіч]] (80) — польскі адвакат, палітык, сцэнарыст, член Сената Рэспублікі Польшча (1991—1993, 1997—2011). * [[15 мая]]: [[Эдмунд Фелпс]] (92) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2006). * [[16 мая]]: [[Фелісьен Кабуга]] (93) — адзін з галоўных абвінавачаных у датычнасці да [[генацыд у Руандзе|генацыду ў Руандзе]] ў 1994 годзе. * [[18 мая]]: [[Сцяпан Іванавіч Кубіў]] (64) — украінскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, палітык, Першы Віцэ-прэм’ер-міністр Украіны — Міністр эканамічнага развіцця і гандлю Украіны (2016—2019). * [[19 мая]]: [[Раман (Мацюшын)]] (71) — іераманах Рускай праваслаўнай царквы, паэт. * [[23 мая]]: [[Міхаіл Іванавіч Старавойтаў]] (74) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (1980), дацэнт * [[25 мая]]: [[Соні Ролінз]] (95) — амерыканскі джазавы тэнар-саксафаніст. * [[26 мая]]: [[Раіса Андрэеўна Баравікова]] (79) — беларуская [[пісьменніца]], [[перакладчыца]]. * [[28 мая]]: [[Клод Лем’ё]] (60) — канадскі хакеіст. * 28 мая: [[Абд Рабу Мансур аль-Хадзі]] (80) — еменскі дзяржаўны, ваенны і палітычны дзеяч? Прэзідэнт Емена (2012—2022). * [[30 мая]]: [[Хуліа Ле Парк]] (97) — аргенцінскі мастак і скульптар. == Чэрвень == * [[4 чэрвеня]]: [[Маржан Сатрапі]] (56) — [[Францыя|французская]] [[пісьменніца]], карыкатурыстка, ілюстратарка, [[кінарэжысёр]]ка і аўтарка дзіцячых кніг [[іран]]скага паходжання. * [[10 чэрвеня]]: [[Уладас Гарастас]] (94) — літоўскі трэнер па баскетболе, заслужаны трэнер СССР. * [[13 чэрвеня]]: [[Барыс Валянцінавіч Ісачанка]] (67) — савецкі і беларускі стралок з лука, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1980). * [[26 чэрвеня]]: [[Сяргей Барысавіч Іваноў]] (73) — расійскі дзяржаўны дзеяч, першы намеснік Старшыні Урада Расіі (2007—2008). * [[27 чэрвеня]]: [[Аляксандр Мікалаевіч Казека]] (67) — беларускі паэт<ref>[https://blr.belta.by/society/view/pajshou-z-zhytstsja-vjadomy-belaruski-paet-aljaksandr-kazeka-159760-2026/ Пайшоў з жыцця вядомы беларускі паэт Аляксандр Казека]</ref>. == Ліпень == * [[5 ліпеня]]: [[Пётр Вікенцьевіч Садоўскі]] (85) — беларускі мовазнавец, палітык і дыпламат. * [[6 ліпеня]]: [[Уладзіслаў Людвігавіч Місевіч]] (81) — беларускі эстрадны музыкант, Заслужаны артыст Беларускай ССР<ref>[https://people.onliner.by/2026/07/07/eshhe-vchera-katalsya-na-rolikax-umer-soosnovatel-legendarnyx-pesnyarov-vladislav-misevich «Еще вчера катался на роликах». Умер сооснователь легендарных «Песняров» Владислав Мисевич]</ref>. * [[8 ліпеня]]: [[Боні Тайлер]] (75) — брытанская спявачка. == Гл. таксама == * [[Спіс народжаных у 2026 годзе]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2026]] 4wijh1vam4cwvv7dn942vunb7zu4qa9 0 797788 5162987 5083711 2026-07-08T15:41:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162987 wikitext text/x-wiki {{Навучальная ўстанова | Назва = Мікалаеўскае інжынернае вучылішча | Выява = Michailovský zámek (2).jpg | Подпіс = [[Міхайлаўскі замак]], які атрымаў у гонар вучылішча другую назву Інжынерны, дзе з 1823 года размяшчалася Галоўнае інжынернае вучылішча. | Ранейшая = Санкт-Пецярбургская школа інжынерных кандуктараў (1804—1810)<br>Санкт-Пецярбургскае інжынернае вучылішча (1810—1819)<br>Галоўнае інжынернае вучылішча (1819—1855) | Заснаваны = [[1804]] | Зачынены = [[1918]] | Тып = ваенна-навучальная ўстанова | Адрас = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}, [[Санкт-Пецярбург]] }} '''Мікала́еўскае інжыне́рнае вучы́лішча''' ({{lang-ru|Николаевское инженерное училище}})&nbsp;— ваенна-навучальная ўстанова [[Расійская імператарская армія|Рускай імператарскай арміі]]. == Гісторыя == === Перадумовы === У [[1804]] годзе па прапанове генерал-лейтэнанта [[Пётр Карнілавіч Сухтэлен|П.&nbsp;К.&nbsp;Сухтэлена]] і генерал-інжынера [[Іван Іанавіч Князеў|І.&nbsp;І.&nbsp;Князева]] ў Санкт-Пецярбургу была створана інжынерная школа для падрыхтоўкі інжынерных унтэр-афіцэраў ([[кандуктар (званне)|кандуктараў]]) са штатам у 50 чалавек і двухгадовым тэрмінам навучання. Яна размяшчалася ў казармах Кавалергардскага палка і з'яўлялася пераемніцай [[Школа матэматычных і навігацкіх навук|Санкт-Пецярбургскай ваеннай інжынернай школы]], заснаванай [[Пётр I|Пятром I]]<ref>{{кніга|аўтар=Платонов С. Ф.|загаловак=Лекции по Русской истории|месца=Петрозаводск|выдавецтва=Изд. А.О. «Фолиум»|год=1996|старонкі=629|мова=ru}}</ref><ref>{{кніга|загаловак=Энциклопедический словарь|месца=С-Петербург|выдавецтва=Изд. Ф. А. Брокгауз, И. А. Эфрон|год=1894|том=XII|старонкі=189—190|мова=ru}}</ref><ref>{{кніга|загаловак=Школа военных инженеров|месца=М.|выдавецтва=Воениздат|год=1980|старонкі=10, 33|мова=ru}}</ref><ref>{{кніга|загаловак=Военная энциклопедия|месца=Петербург|выдавецтва=Изд. И. Д. Сытин|год=1913|том=13|старонкі=105|мова=ru}}</ref>. У [[1810]] годзе па прапанове інжынер-генерала графа [[Карл Іванавіч Оперман|К.&nbsp;І.&nbsp;Опермана]] школа была пераўтворана ў ''Санкт-Пецярбургскае інжынернае вучылішча'' з кандуктарскім (трохгадовым) і афіцэрскім (двухгадовым) аддзяленнямі, што зрабіла яго першай вышэйшай інжынернай навучальнай установай у Расіі<ref>{{cite web|url=http://works.tarefer.ru/33/101252/index.html|title=Подготовка инженеров России в XIX веке|archive-url=https://web.archive.org/web/20110804211645/http://works.tarefer.ru/33/101252/index.html|archive-date=2011-08-04|accessdate=2011-07-29|url-status=dead|lang=ru}}</ref>. === Галоўнае інжынернае вучылішча === [[Файл:Spb 06-2017 img21 StMichael Castle.jpg|thumb|right|300px|Інжынерны замак.]] 24 лістапада [[1819]] года па ініцыятыве вялікага князя [[Мікалай I Паўлавіч|Мікалая Паўлавіча]] вучылішча было пераўтворана ў ''Галоўнае інжынернае вучылішча'' і размешчана ў [[Міхайлаўскі замак|Міхайлаўскім замку]], які атрымаў назву Інжынернага. Вучылішча захавала два аддзяленні: трохгадовае кандуктарскае для падрыхтоўкі інжынерных [[прапаршчык]]аў і двухгадовае афіцэрскае, якое давала вышэйшую адукацыю. Установа стала цэнтрам ваенна-інжынернай думкі. Тут выкладалі акадэмік [[Міхаіл Васільевіч Астраградскі]], фізік [[Фёдар Фёдаравіч Эвальд (1813)|Ф.&nbsp;Ф.&nbsp;Эвальд]], інжынер [[Фёдар Фёдаравіч Ласкоўскі|Ф.&nbsp;Ф.&nbsp;Ласкоўскі]]. Барон [[Павел Львовіч Шылінг]] прапанаваў гальванічны спосаб узрыву мін (т.з. «уласаўская трубка»), а палкоўнік [[Павел Пятровіч Тамілоўскі]] вынайшаў металічны [[пантонны парк сістэмы Тамілоўскага|пантонны парк]], які стаяў на ўзбраенні розных краін да сярэдзіны XX стагоддзя. У вучылішчы выдаваўся часопіс «Инженерные записки». === Мікалаеўскае інжынернае вучылішча === У [[1855]] годзе вучылішча атрымала назву ''Мікалаеўскага'', а яго афіцэрскае аддзяленне было пераўтворана ў самастойную [[Мікалаеўская інжынерная акадэмія|Мікалаеўскую інжынерную акадэмію]]. З гэтага часу вучылішча рыхтавала толькі малодшых афіцэраў інжынерных войскаў. Сярод выкладчыкаў былі [[Дзмітрый Іванавіч Мендзялееў]] (хімія), [[Генрых Антонавіч Леер]] (тактыка), [[Аляксей Раманавіч Шулячэнка]] (даследаванне выбуховых рэчываў), [[Павел Мікалаевіч Яблачкаў]] (праца над стварэннем дугавой электралямпы). У [[1858]] годзе вучылішча атрымала дамавую [[Царква Пятра і Паўла пры Мікалаеўскім інжынерным вучылішчы|царкву святых апосталаў Пятра і Паўла]]<ref>{{кніга|загаловак=Михайловский замок: Страницы биографии памятника в документах и литературе|складальнікі=Н. Ю. Бахарева, Е. Я. Кальницкая, В. В. Пучков и др.|месца=М.|год=2003|старонкі=347—348|мова=ru}}</ref>. Пасля [[Руска-японская вайна|руска-японскай вайны]] вучылішча перайшло на падрыхтоўку пяхотных афіцэраў. З пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ўсе юнкеры-інжынеры былі датэрмінова выпушчаны на фронт, а вучылішча перайшло на чатырохмесячную падрыхтоўку прапаршчыкаў ваеннага часу. 29 кастрычніка (11 лістапада) 1917 года юнкеры і афіцэры вучылішча прынялі актыўны ўдзел у [[Юнкерскае паўстанне ў Петраградзе|юнкерскім паўстанні]] ў Петраградзе, штаб якога размяшчаўся ў Інжынерным замку. Паўстанне пацярпела паразу. === Пасля 1917 года === У лютым 1918 года ў будынку былога вучылішча былі адкрыты ''1-я Савецкія Інжынерныя Петраградскія камандныя курсы РСЧА''<ref>{{артыкул|аўтар=Управление делами Совнаркома СССР|загаловак=Статья № 333|выданне=Обрание узаконений и распоряжений правительства за 1917—1919 гг.|тып=Зборнік|месца=М.|год=1942|старонкі=343—344|спасылка=https://istmat.org/node/28885|archive-date=2019-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030130304/http://istmat.info/node/28885|мова=ru}}</ref>. У ліпені 1918 года яны былі аб'яднаны з 2-мі інжынернымі курсамі ў ''Петраградскі ваенна-інжынерны тэхнікум''. Слухачы курсаў і тэхнікума ўдзельнічалі ў баях [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]]. == Гл. таксама == [[Файл:039 Illustrated description of the changes in the uniforms.jpg|thumb|right|Фельдфебель Мікалаеўскага інжынернага вучылішча і Юнкер [[Мікалаеўскае кавалерыйскае вучылішча|Мікалаеўскага кавалерыйскага вучылішча]]. Юнкер [[Паўлаўскае ваеннае вучылішча|1-га Паўлаўскага ваеннага вучылішча]]. 1882 г.]] * {{гл. таксама|Катэгорыя:Выпускнікі Мікалаеўскага інжынернага вучылішча}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{ЭСБЭ|Инженерное училище|[[Уладзімір Дзмітрыевіч Кузьмін-Караваеў|Кузьмин-Караваев В. Д.]]|том=XIII|старонкі=189—190|ref=Кузьмин-Караваев}} * {{ВТ-ВЭ|Николаевское инженерное училище|том=16|старонкі=615—616}} * {{кніга|аўтар=Максимовский М. С.|загаловак=Исторический очерк развития Главного инженерного училища, 1819—1869|месца=СПб.|выдавецтва=Тип. Императорской акад. наук|год=1869|старонак=IV, VI, 208, 183|спасылка=https://runivers.ru/upload/iblock/300/maksimovskiy.pdf|мова=ru|archive-date=12 мая 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250512094643/https://runivers.ru/upload/iblock/300/maksimovskiy.pdf}} == Спасылкі == * {{cite web|url=http://tewton.narod.ru/history/uchil-1.html|title=История военно-инженерного училища. Краткий очерк|lang=ru|access-date=5 студзеня 2026|archive-date=15 красавіка 2001|archive-url=https://web.archive.org/web/20010415174440/http://tewton.narod.ru/history/uchil-1.html|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.pereplet.ru/text/denisov/denisov_inzhen.htm|title=Денисов Б. М. Забытый юбилей|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928001931/http://www.pereplet.ru/text/denisov/denisov_inzhen.htm|archive-date=2007-09-28|lang=ru}} * {{cite web|url=http://regiment.ru/reg/VI/C/29/1.htm|title=Николаевское инженерное училище|website=Российская императорская армия|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304212256/http://regiment.ru/reg/VI/C/29/1.htm|archive-date=2021-03-04|lang=ru}} [[Катэгорыя:Мікалаеўскае інжынернае вучылішча|*]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы інжынерных войскаў]] sak0r6llbra8rmuvqnhxb2modtzdlxb 0 797794 5163139 5076410 2026-07-09T07:33:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163139 wikitext text/x-wiki {{Навучальная ўстанова | Назва = Міхайлаўскае артылерыйскае вучылішча | Выява = МАУ 1.jpg | Подпіс = Галоўны корпус | Ранейшая = | Дэвіз = | Заснаваны = [[1820]] | Зачынены = [[1917]] | Тып = спецыяльнае ваеннае вучылішча | Адрас = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}, [[Санкт-Пецярбург]], [[Арсенальная набярэжная]], 17 }} '''Міха́йлаўскае артылеры́йскае вучы́лішча''' ({{lang-ru|Михайловское артиллерийское училище}})&nbsp;— ваенна-навучальная ўстанова [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], адкрытая ў [[Санкт-Пецярбург]]е 25 лістапада [[1820]] года па ініцыятыве генерал-фельдцэйхмайстра вялікага князя [[Міхаіл Паўлавіч|Міхаіла Паўлавіча]] для падрыхтоўкі афіцэраў [[Артылерыя|артылерыі]]. Пазней вучылішча стала падрыхтоўчай установай для [[Міхайлаўская артылерыйская акадэмія|Міхайлаўскай артылерыйскай акадэміі]]. Першапачаткова вучылішча было разлічана на 120 штатных і 28 звышштатных навучэнцаў і прадугледжвала 5-гадовы курс навучання. Пасля смерці заснавальніка ўстанова атрымала назву ''Міхайлаўскай'' (1849). Першы афіцыйны выпуск юнкерскіх класаў адбыўся ў лютым [[1823]] года, афіцэрскіх класаў&nbsp;— у [[1825]] годзе. Фармальна было расфарміравана 6 лістапада [[1917]] года, фактычна&nbsp;— рэарганізавана ў 1-я Савецкія артылерыйскія Петраградскія камандныя курсы. Усяго за час свайго існавання вучылішча выпусціла больш за 5 тысяч артылерыйскіх афіцэраў. Свята вучылішча адзначалася {{OldStyleDate|25|лістапада||8|снежня}}. Вучылішчная царква ў гонар [[Аляксандр Неўскі|св. Аляксандра Неўскага]] была асвечана ў 1825 годзе. == Гісторыя == === Заснаванне і развіццё === Да 1820 года артылерыйскія войскі атрымлівалі афіцэраў часткова з кадэцкіх карпусоў, часткова са страявых юнкераў. Якасць падрыхтоўкі ў кадэцкіх карпусах знізілася, а ўзровень адукацыі ў юнкерскіх класах быў яшчэ ніжэйшым. Вялікі князь Міхаіл Паўлавіч прапанаваў стварыць вучэбную артылерыйскую брыгаду з трох рот для падрыхтоўкі феерверкераў і пры ёй артылерыйскае вучылішча для адукацыі афіцэраў. План быў зацверджаны 9 мая 1820 года. Галоўнакіруючым брыгадай і вучылішчам быў прызначаны генерал-маёр [[Аляксандр Дзмітрыевіч Засядка|А.&nbsp;Д.&nbsp;Засядка]]. Для размяшчэння ўстановы быў набыты будынак былога Удовага дома на Выбаргскім баку. У [[1821]]—[[1822]] гадах пачалася перабудова старога будынка і ўзвядзенне новых, у тым ліку манежа, стайні, сталовая, канферэнц-залы і лазарэта. У [[1825]] годзе была асвечана царква. У [[1853]]—[[1856]] гадах прайшла маштабная рэканструкцыя, у выніку якой утварыўся цэлы комплекс будынкаў. Вучылішча мела багатую бібліятэку і музей, пачатак якім паклаў А.&nbsp;Д.&nbsp;Засядка. У [[1835]] годзе адкрылася ўласная друкарня («літаграфія»). У [[1845]] годзе была заснавана [[Міхайлаўская прэмія]] ў памеры 500 рублёў, якая выдавалася штогод за лепшыя сачыненні і вынаходніцтвы ў галіне артылерыі. [[Выява:420 Changes in uniforms and armament of troops of the Russian Imperial army.jpg|280 px|right|thumb|''[[Карл Карлавіч Пірацкі|Пірацкі К. К.]]'' [[Обер-афіцэр]] і юнкер у параднай форме ўзору 1864 года.]] У [[1855]] годзе афіцэрскія класы вучылішча былі пераўтвораны ў Міхайлаўскую артылерыйскую акадэмію. З [[1859]] года змяніўся парадак камплектавання: у вучылішча сталі прымаць юнкераў і унтэр-афіцэраў з сярэдняй і вышэйшай адукацыяй незалежна ад паходжання. У [[1865]] годзе вучылішча стала трохгадовым. У [[1894]] годзе быў уведзены абавязковы двухгадовы курс, а трэці дадатковы курс даваў права на паступленне ў акадэмію ці выпуск у гвардыю. З [[1903]] года ўсталяваны абавязковы трохгадовы курс. === Рэвалюцыя і пераўтварэнні === Падчас [[Лютаўская рэвалюцыя (1917)|Лютаўскай рэвалюцыі]] начальнік вучылішча [[Пётр Пятровіч Карачан|П.&nbsp;П.&nbsp;Карачан]] адным з першых прывёў юнкераў да прысягі новай уладзе. Аднак падчас [[Юнкерскае паўстанне ў Петраградзе|юнкерскага паўстання]] ў кастрычніку [[1917]] года ён быў забіты. Частка афіцэраў і юнкераў удзельнічала ў абароне [[Зімні палац|Зімняга палаца]]. Пасля расфарміравання вучылішча многія юнкеры далучыліся да [[Белы рух|Белага руху]], у прыватнасці, сфарміраваўшы Зводную Міхайлаўска-Канстанцінаўскую батарэю ў складзе [[Добраахвотніцкая армія|Добраахвотніцкай арміі]]. На базе вучылішча былі створаны 1-я Савецкія артылерыйскія Петраградскія камандныя курсы, якія выкарыстоўвалі яго будынкі і маёмасць. Пазней на іх аснове паўстала [[Каломенскае вышэйшае артылерыйскае каманднае вучылішча]]. == Вучэбная праграма == [[Выява: МАУ 33.jpg|right|thumb|У летніх лагерах. 1916 год.]] У юнкерскіх класах выкладаліся [[матэматыка]], [[гісторыя]], [[геаграфія]], [[мовы]], [[закон Божы]], [[іпалогія]]. У старэйшых класах вывучаліся [[фартыфікацыя]], [[артылерыя]], [[чарчэнне]], [[фізіка]] і [[электратэхніка]]. У [[1832]] годзе быў уведзены курс прыкладной механікі, у [[1837]] годзе створана хімічная лабараторыя. Страявыя заняткі ўключалі пешы строй, верхавую язду, язду ў гарматных запрэжках, вальтыжыроўку, фехтаванне, гімнастыку. У летні час юнкеры выязджалі ў лагеры (у [[Чырвонае Сяло]], [[Пецяргоф]], [[Царскае Сяло]]), дзе займаліся стральбой і палявымі вучэннямі. == Форма і знакі == Уніформа вучылішча неаднаразова змянялася. Юнкерам прысвойваліся пагоны чырвонага колеру з жоўтым вензелем вялікага князя Міхаіла Паўлавіча (літара «М»). З [[1910]] года яны насілі ківер гвардзейскага ўзору з гербам ваенна-навучальных устаноў. Нагрудны знак выпускніка быў зацверджаны ў [[1911]] годзе. Ён уяўляў сабой залатога двухгаловага арла, які трымае ў лапах скрыжаваныя гарматныя ствалы. == Начальнікі вучылішча == * [[Мікалай Васільевіч Вохін]] (1820—1821) — камандзір * [[Андрэй Якаўлевіч Ваксмут]] (1821—?) — камандзір брыгады і вучылішча * Затлер (1822—1826) — камандзір * [[Міхаіл Міхайлавіч Каванька]] (1827—1838) * [[Аляксей Іларыёнавіч Філосафаў]] (1838) — часовы начальнік * [[Іван Фёдаравіч Розен]] (1838—1853) * [[Арэст Паўлавіч Развой]] (1853—1857) * [[Мікалай Андрэевіч Крыжаноўскі]] (1857—1861) * [[Аляксандр Сцяпанавіч Платаў]] (1861—1871) * [[Канстанцін Іванавіч Рот]] (1871—1881) * [[Мікалай Апанасавіч Дзям'яненкаў]] (1881—1898) * [[Сцяпан Пракопавіч Валявачоў]] (1899—1900) * [[Дзмітрый Іванавіч Невадоўскі]] (1900—1906) * [[Усевалад Мікалаевіч Вахарлоўскі]] (1906—1912) * [[Пётр Пятровіч Карачан]] (1912—1916) * [[Іван Міхайлавіч Леантоўскі]] (1916—1917) * [[Іван Пятровіч Міхайлоўскі]] (1917) == Вядомыя выкладчыкі == * [[Мікалай Уладзіміравіч Маіеўскі]] — балістык * [[Мікалай Андрэевіч Крыжаноўскі]] — артылерыст * [[Аксель Вільгельмавіч Гадолін]] — навуковец у галіне артылерыі * [[Цэзар Антонавіч Кюі]] — кампазітар і інжынер * [[Аляксандр Паўлавіч Горлаў]] — канструктар артылерыйскага ўзбраення * [[Мікалай Цімафеевіч Бяляеў]] — металург == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Платов А. С.|загаловак=Исторический очерк образования и развития Артиллерийского училища|месца=Спб.|выдавецтва=Тип-я II отд. Соб. Его Императорского Величества канц.|год=1870|мова=ru}} * {{кніга|загаловак=Михайловская Артиллерийская Академия и Училище накануне их разделения. Памятная книжка|месца=СПб.|выдавецтва=типография А.С. Суворина|год=1899|мова=ru}} * {{кніга|аўтар=Гродский Г. М.|загаловак=Михайловское артиллерийское училище и академия в XIX столетии (1820-1881)|месца=Спб.|выдавецтва=Тип-я В.Мильштейна|год=1905|мова=ru}} * {{кніга|аўтар=Воробьева А. Ю.|загаловак=Российские юнкера 1864-1917: История военных училищ|месца=М.|выдавецтва=ACT-Астрель|год=2002|isbn=5-17-009504-X|мова=ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{cite web|url=https://www.ria1914.info/index.php/Міхайлаўскае_Артылерыйскае_вучылішча|title=Міхайлаўскае артылерыйскае вучылішча|website=Афіцэры рускай імператарскай арміі|lang=ru|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://regiment.ru/reg/VI/C/25/1.htm|title=Міхайлаўскае артылерыйскае вучылішча|website=Руская Імператарская армія|lang=ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міхайлаўскае артылерыйскае вучылішча|*]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1820 годзе]] [[Катэгорыя:Артылерыйскія вучылішчы Расійскай імперыі]] 2f3812ee0b858uomkxigri6rvd1t3l5 0 798652 5162939 5081771 2026-07-08T12:15:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5162939 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Мядзельскі раённы выканаўчы камітэт |скарачэнне = |арыгінальная назва = |арыгінальная назва1 = |арыгінальная назва2 = |краіна = Рэспубліка Беларусь |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = |шырыня выявы = |подпіс выявы = |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |дата стварэння = |папярэднік1 = |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падпарадкаванне = [[Мінскі абласны выканаўчы камітэт]] |штаб-кватэра = 222397, [[Мінская вобласць]], г. [[Мядзел]], [[Плошча Леніна (Мядзел)|пл. Леніна]], 1<ref name="contacts">{{cite web|url=https://myadel.gov.by/|title=Мядзельскі раённы выканаўчы камітэт|publisher=Мядзельскі раённы выканаўчы камітэт|accessdate=2026-01-14|lang=be|archive-date=15 студзеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260115073904/https://myadel.gov.by/|url-status=dead}}</ref> |region_code = BY |бюджэт = |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя міністра2 = |функцыя міністра2 = |імя главы1 = [[Аляксандр Васілевіч Прановіч]] |пасада главы1 = [[Старшыня Мядзельскага раённага выканаўчага камітэта|Старшыня]] |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = |падведамны орган1 = |падведамны орган2 = |дакумент1 = |сайт = [https://myadel.gov.by/ myadel.gov.by] |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Мядзельскі раённы выканаўчы камітэт''' — [[Выканаўчая ўлада|выканаўчы і распарадчы орган]] [[мясцовае кіраванне|мясцовага кіравання]] базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Падсправаздачны і падкантрольны [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь]] і [[Мінскі аблвыканкам|Мінскаму аблвыканкаму]], падсправаздачны таксама [[Мядзельскі раённы Савет дэпутатаў|Мядзельскаму раённаму Савету дэпутатаў]] па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі<ref name="pravo">[https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h11000108 Закон Республики Беларусь от 4 января 2010 г. № 108-З «О местном управлении и самоуправлении в Республике Беларусь»]</ref>. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю райвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Будынак райвыканкама размешчаны ў цэнтры [[Мядзел|Мядзела]], на [[Плошча Леніна (Мядзел)|плошчы Леніна]], 1<ref name="contacts"/>. == Старшыні == * з 29 ліпеня 2021 — [[Аляксандр Васілевіч Прановіч]]<ref name="pranovich">{{cite web|url=https://president.gov.by/ru/events/rassmotrenie-kadrovyh-voprosov-1627548426|title=Рассмотрение кадровых вопросов|publisher=Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|date=2021-07-29|accessdate=2026-01-14|lang=ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://myadel.gov.by|Мядзельскага раённага выканаўчага камітэта}} {{Выканаўчыя камітэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Мядзела]] [[Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Мядзельскі раён]] 11wi7jvw9kgp1vuitqo2wlw3foxul0p 0 798704 5163096 5082090 2026-07-09T04:22:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163096 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Мінскі раённы выканаўчы камітэт |скарачэнне = |арыгінальная назва = |арыгінальная назва1 = |арыгінальная назва2 = |краіна = Рэспубліка Беларусь |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = |шырыня выявы = |подпіс выявы = |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |дата стварэння = |папярэднік1 = |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падпарадкаванне = [[Мінскі абласны выканаўчы камітэт]] |штаб-кватэра = 220073, г. [[Мінск]], [[Вуліца Альшэўскага (Мінск)|вул. Альшэўскага]], 8<ref name="structure">{{cite web|url=https://www.mrik.gov.by/rukovodstvo/struktura|title=Структура Минского районного исполнительного комитета|publisher=Минский районный исполнительный комитет|accessdate=2026-01-15|lang=ru|url-status=dead}}</ref> |region_code = BY |бюджэт = |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя міністра2 = |функцыя міністра2 = |імя главы1 = [[Дзяніс Сяргеевіч Калясень]] |пасада главы1 = [[Старшыня Мінскага раённага выканаўчага камітэта|Старшыня]] |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = |падведамны орган1 = |падведамны орган2 = |дакумент1 = |сайт = [https://www.mrik.gov.by/ mrik.gov.by] |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Мінскі раённы выканаўчы камітэт''' — [[Выканаўчая ўлада|выканаўчы і распарадчы орган]] [[мясцовае кіраванне|мясцовага кіравання]] базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі [[Мінскі раён|Мінскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Падсправаздачны і падкантрольны [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь]] і [[Мінскі аблвыканкам|Мінскаму аблвыканкаму]], падсправаздачны таксама [[Мінскі раённы Савет дэпутатаў|Мінскаму раённаму Савету дэпутатаў]] па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі<ref name="pravo">[https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h11000108 Закон Республики Беларусь от 4 января 2010 г. № 108-З «О местном управлении и самоуправлении в Республике Беларусь»]</ref>. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю райвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Будынак райвыканкама размешчаны ў [[Мінск|Мінску]], на [[Вуліца Альшэўскага (Мінск)|вуліцы Альшэўскага]], 8<ref name="structure"/>. == Структура == У структуру Мінскага раённага выканаўчага камітэта ўваходзяць<ref name="structure"/>: * Упраўленне справамі (уключае начальніка ўпраўлення справамі); * Упраўленне па сельскай гаспадарцы і харчаванні; * Упраўленне па працы, занятасці і сацыяльнай абароне; * Упраўленне па адукацыі; * Фінансавае ўпраўленне; * Упраўленне эканомікі; * Упраўленне землеўпарадкавання; * Упраўленне архітэктуры і будаўніцтва; * Юрыдычны аддзел; * Аддзел арганізацыйна-кадравай работы; * Аддзел гандлю і паслуг; * Аддзел жыллёва-камунальнай гаспадаркі (ЖКГ); * Аддзел запісу актаў грамадзянскага стану (ЗАГС); * Аддзел ідэалагічнай работы і па справах моладзі; * Аддзел культуры; * Аддзел спорту; * Аддзел па рабоце са зваротамі грамадзян і юрыдычных асоб; * Камісія па справах непаўналетніх; * Галоўны бухгалтар. == Старшыні == * з 30 чэрвеня 2025 — [[Дзяніс Сяргеевіч Калясень]]<ref name="mlyn">{{cite web|url=https://mlyn.by/30062025/v-minskom-rajone-novyj-predsedatel/|title=В пяти районах Минской области — новые руководители|publisher=Мінская праўда|date=2025-06-30|accessdate=2026-01-15|lang=ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://www.mrik.gov.by|Мінскага раённага выканаўчага камітэта}} {{Выканаўчыя камітэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Мінска]] [[Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Мінскай вобласці]] [[Катэгорыя:Мінскі раён]] [[Катэгорыя:Вуліца Альшэўскага (Мінск)]] 6tbx8lay2gndyddu8yw5g2l86mtotuw 0 799437 5163047 5086690 2026-07-08T21:02:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163047 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мышкін (значэнні)}} {{Навуковец | Імя = Мікалай Паўлавіч Мышкін | Арыгінал імя = {{lang-ru|Николай Павлович Мышкин}} }} '''Мікала́й Па́ўлавіч Мы́шкін''' ({{lang-ru|Николай Павлович Мышкин}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі і беларускі [[фізік]] і [[метэаролаг]], [[прафесар]]. Першы кіраўнік [[Гідраметэаралагічная служба Беларусі|гідраметэаралагічнай службы Беларусі]] (1924—1925). == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1864 годзе ў вёсцы [[Гальяны (Удмурція)|Гальяны]] [[Вяцкая губерня|Вяцкай губерні]] (цяпер [[Заўялаўскі раён|Заўялаўскі раён]], [[Удмурція]]) у сям’і вясковага святара. Атрымаў пачатковую адукацыю ў Сарапульскім духоўным вучылішчы і [[Вяцкая духоўная семінарыя|Вяцкай духоўнай семінарыі]]{{sfn|Бракгаўз і Эфрон|с=226—227}}. У 1882 годзе паступіў вольнаслухачом на матэматычнае аддзяленне [[фізіка-матэматычны факультэт Казанскага ўніверсітэта|фізіка-матэматычнага факультэт]]а [[Казанскі ўніверсітэт|Казанскага ўніверсітэта]]. Пасля заканчэння курса ў 1887 годзе быў запрошаны ў [[Пятроўская сельскагаспадарчая акадэмія|Пятроўскую сельскагаспадарчую акадэмію]] (Масква) на пасаду асістэнта па кафедры фізікі і метэаралогіі. Некалькі гадоў ён загадваў метэаралагічнай абсерваторыяй Акадэміі навук{{sfn|Бракгаўз і Эфрон|с=226—227}}. У 1896 годзе атрымаў прызначэнне на пасаду прафесара кафедры фізікі і метэаралогіі ў [[Новаалександрыйскі інстытут сельскай гаспадаркі і лесаводства|Новаалександрыйскім інстытуце сельскай гаспадаркі і лесаводства]] (цяпер [[Пулавы]], [[Польшча]]). З пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] інстытут быў эвакуіраваны ў [[Харкаў]]{{sfn|Аўчыннікава|2022|с=522}}. У пачатку 1920-х гадоў Мікалай Мышкін быў запрошаны ўрадам [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] у [[Менск]] для арганізацыі метэаралагічнай службы. Яму былі гарантаваны шырокія паўнамоцтвы па развіцці гідраметэаралагічнай навукі ў рэспубліцы{{sfn|Аўчыннікава|2022|с=522}}. З 1 ліпеня 1924 года ўзначаліў новастворанае Метэаралагічнае бюро пры Вопытным аддзеле [[Народны камісарыят земляробства БССР|Народнага камісарыята земляробства БССР]]. Гэтая дата лічыцца днём заснавання [[дзяржаўная гідраметэаралагічная служба Беларусі|дзяржаўнай гідраметэаралагічнай службы Беларусі]]<ref name="history">{{cite web|url=https://belgidromet.by/ru/history-ru/|title=История Гидрометслужбы|publisher=Белгидромет|accessdate=2026-01-21|lang=ru|archive-date=17 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251217115430/https://belgidromet.by/ru/history-ru|url-status=dead}}</ref>. Адначасова з’яўляўся прафесарам на факультэце лесаводства [[Беларускі інстытут сельскай і лясной гаспадаркі|Беларускага дзяржаўнага інстытута сельскай і лясной гаспадаркі]]{{sfn|Аўчыннікава|2022|с=522}}. Аднак умовы працы ў Метэабюро (невялікі штат з трох супрацоўнікаў-вылічальнікаў, вялікі аб’ём руціннай працы па зборы даных) не дазвалялі прафесару займацца навуковай дзейнасцю, якой ён надаваў вялікае значэнне (даследаванне [[Сонечная радыяцыя|сонечнай радыяцыі]], доўгатэрміновыя прагнозы). У сярэдзіне 1925 года Мікалай Мышкін адмовіўся ад пасады загадчыка Метэабюро. Яго пераемнікам стаў [[Мікалай Іванавіч Макарэўскі]]{{sfn|Аўчыннікава|2022|с=522}}. У далейшым працягваў займацца навукай. Памёр у 1936 годзе. == Навуковая дзейнасць == Навуковыя інтарэсы М. П. Мышкіна ахоплівалі [[Фізіка|фізіку]] і [[Метэаралогія|метэаралогію]]. Ён займаўся даследаваннем [[Сонечная радыяцыя|сонечнай радыяцыі]], [[Атмасферная электрычнасць|атмасфернай электрычнасці]], распрацоўкай метадаў прагназавання тэмпературы{{sfn|Бракгаўз і Эфрон|с=226—227}}. Даследаванні ўласцівасцей наэлектрызаванага металічнага вастрыя прывялі вучонага да стварэння электрастатычнага рухавіка (прывілея № 27460 ад 30 верасня 1914 года). Ён праводзіў вопыты па выкарыстанні атмасфернай электрычнасці (у тым ліку ў [[Івангародская крэпасць|Івангародскай крэпасці]] ў 1905 годзе){{sfn|Аўчыннікава|2022|с=522}}. === Асноўныя працы === * «Актинометрические наблюдения, произведенные на метеорологической обсерватории Петровской академии летом 1889 г.» («Известия Петр. Акад.», 1890); * «К вопросу о способе определения ожидаемых наименьших температур» («Метеорол. Вестник», 1897); * «Пондеромоторное действие трубки Крукса, испускающей X-лучи» («Журнал Русского Физ.-Хим. Общ.», 1899); * «Явления, наблюдаемые в электрическом поле острия» («Журнал Русского Физ.-Хим. Общ.», 1899); * «Движение тела, находящегося в потоке лучистой энергии» («Журнал Русского Физ.-Хим. Общ.», 1906). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|аўтар=Р. И. Овчинникова|загаловак=К истории метеорологии Беларуси. Макаревский Николай Иванович (к 100-летию создания Метеобюро в Минске)|выданне=Журнал Белорусского государственного университета. География. Геология|год=2022|нумар=1|старонкі=94–103|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/306364/1/521-527.pdf|ref=Аўчыннікава}} * {{ВТ-ЭСБЕ+|Мышкин, Николай Павлович|ref=Бракгаўз і Эфрон}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мышкін Мікалай Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Фізікі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Метэаролагі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Метэаролагі СССР]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Пятроўскай сельскагаспадарчай акадэміі]] [[Катэгорыя:Метэаролагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1864 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1936 годзе]] ad6slfnudsjwv9212sgm50zf527x7jk 0 804383 5163111 5114427 2026-07-09T06:48:22Z DobryBrat 5701 дапаўненне 5163111 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Фралоў}} {{ДД}} '''Юрый Мікалаевіч Фралоў''' — [[памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] — інспектар па горадзе Мінску (2024—2026). == Біяграфія == У 1996 годзе скончыў фізіка-матэматычны факультэт [[Магілёўскі дзяржаўны педагагічны інстытут|Магілёўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута]]<ref name="fme">[https://fme.msu.by/index.php/home/znamenitye-vypuskniki/756-frolov-yurij-nikolaevich Фролов Юрий Николаевич]</ref> па спецыяльнасці «Матэматыка і інфарматыка»<ref name="pres">[https://president.gov.by/be/novosti-aprb/persy-namesnik-kiraunika-administracyi-prezidenta-natalla-patkevic-pradstavila-kalektyvu-mingarvykankama-novaga-pamocnika-prezidenta Першы намеснік Кіраўніка Адміністрацыі Прэзідэнта Наталля Пяткевіч прадставіла калектыву Мінгарвыканкама новага памочніка Прэзідэнта]</ref>. Пазней скончыў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне»<ref name="pres"/>. У 1997−2009 гадах працаваў на розных пасадах у інспекцыі [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь]] па Магілёўскай вобласці, у 2009—2020 гадах працаваў на розных пасадах у Камітэце дзяржаўнага кантролю Магілёўскай вобласці, з 2014 года — першы намеснік старшыні Камітэта дзяржаўнага кантролю Магілёўскай вобласці<ref name="fme"/>. З 2020 года<ref name="fme"/> па 27 чэрвеня 2024 года<ref name="pres"/> працаваў начальнікам галоўнага упраўлення кантролю будаўніцтва, жыллёва-камунальнай гаспадаркі і па г. Мінску [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь]]. З 27 чэрвеня 2024 года<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32400260 Указ Президента Республики Беларусь от 27 июня 2024 года № 260 «О Ю. Н. Фролове»]</ref> па 8 ліпеня 2026 года<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32600220 Указ Президента Республики Беларусь от 8 июля 2026 года № 220 «О Ю. Н. Фролове»]</ref> працаваў [[памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|памочнікам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] — інспектарам па горадзе Мінску. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Фралоў Юрый Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Памочнікі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь — інспектары па горадзе Мінску]] mw5zaphkhx2vic7u976fqh0y3vq6k5x 0 806591 5163075 5160519 2026-07-09T00:52:26Z MocnyDuham 99818 [[Адмысловае:GoToComment/c-MocnyDuham-20260709005100-Вынік]] 5163075 wikitext text/x-wiki {{Картка мерапрыемства |country={{Сцягафікацыя|Польшча}} |сайт=https://tedxulicaminska.com/ |location=[[Варшава]], вул. Рацлавіцкая 99 |status=Праведзена |name=TEDxUlicaMinska |genre=Канферэнцыя (фармат TEDx) |venue={{iw|Форт Макотаў|Форт Макотаў|pl|Fort M Twierdzy Warszawa}} (B'Fort) |first=18 красавіка 2026 |organizer=незалежныя ліцэнзіяты (каманда Ганны Казловай) |image=[[Файл:TEDxUlicaMińska.jpg|250px]] |caption=лагатып канферэнцыі }} '''TEDxUlicaMinska''' — канферэнцыя паводле ліцэнзіі і ў фармаце [[TED (канферэнцыя)|TED]] (Technology, Entertainment, Design)<ref>{{Cite web|url=https://www.ted.com/tedx/events/67564|title=TEDxUlicaMinska Profile|website=TED.com|access-date=2026-03-31}}</ref>, якая адбылася 18 красавіка 2026 года ў [[Варшава|Варшаве]] ([[Польшча]]). Мерапрыемства было прысвечана ідэям беларускай супольнасці і навуковай дыяспары.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/92786159/wulica-minska-tedx|title=«Вы радыеактыўныя – і гэта цудоўная навіна». Пра што казалі на TEDx Ulica Mińska?|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419111127/https://belsat.eu/92786159/wulica-minska-tedx|archive-date=2026-04-19|access-date=2026-04-19}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/125453.html|title=«Родители всегда работали». Основатель EPAM Аркадий Добкин рассказал о своей семье и эмиграции в 90-е|website=Зеркало|date=2026-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419100307/https://news.zerkalo.io/life/125453.html|archive-date=2026-04-19|access-date=2026-04-19}}</ref>. Арганізавана на валанцерскай аснове прадстаўнікамі беларускай дыяспары ў Польшчы (пад кіраўніцтвам [[Ганна Казлова|Ганны Казловай]]). Паводле ацэнак СМІ, падзея сабрала каля 300 гледачоў<ref name=":1" /> і стала першай канферэнцыяй франшызы TEDx, якую арганізавала беларуская дыяспара ў эміграцыі па-за межамі Беларусі.<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2026/04/15/tedx/|title=В Варшаве пройдет первая беларусская конференция TEDx в эмиграции|last=MOST|website=MOST Media|date=2026-04-15|access-date=2026-04-20}}</ref><ref name=":4" /> == Канцэпцыя і гісторыя стварэння == Праграма канферэнцыі складалася з выступаў дакладчыкаў (да 10 хвілін) па такіх тэмах, як развіццё тэхналогій, [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]], радыяцыйнай хіміі, паліталогіі і «эканомікі даверу». Слоганам канферэнцыі стала канцэпцыя «За межамі» (Beyond borders) — канферэнцыя прысвячалася людзям, якія вымушана ці па ўласным выбары перасеклі фізічныя або прафесійныя межы, і працягнулі сваю дзейнасць у іншых краінах<ref name=":3">{{Cite web|lang=ru|url=https://planbmedia.io/signal/tedxulicaminska-za-mezhami-kanferencyya-pra-ljudzej-yakiya-perasjokli-mezhy-i-zmyanili-neshta-sabe-i-svece.html|title=18 красавіка Варшава прыме TEDxUlicaMińska|first=План|last=Б|website=План Б.|date=2026-04-17|access-date=2026-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/belorusskij-tedx-v-varsave-radiacia-mova-poisk-seba/a-76852059|title=Белорусский TEDx в Варшаве: радиация, мова, поиск себя|author=Татьяна Гаргалык|date=2026-04-20|publisher=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20260703100241/https://www.dw.com/ru/belorusskij-tedx-v-varsave-radiacia-mova-poisk-seba/a-76852059|archive-date=2026-07-03}}</ref>. Рабочымі мовамі мерапрыемства сталі беларуская і руская (у адпаведнасці з міжнароднымі патрабаваннямі да транскрыпцыі і субцітравання TED). Рашэнне аб правядзенні канферэнцыі менавіта ў Варшаве было абумоўлена лакалізацыяй адной з найбуйнейшых і найбольш актыўных супольнасцей беларускіх эмігрантаў. Адметная асаблівасць мерапрыемства у тым што паколькі ліцэнзаванне TED строга прывязана да мясцовай геаграфіі (і атрымаць ліцэнзію на імя нацыянальнай дыяспары тэхнічна немагчыма), таму беларускай супольнасцю ў эміграцыі быў створаны прэцэдэнт праз выкарыстанне тапоніма "Ulica Mińska" ў Варшаве для кансалідацыі спікераў, пазбаўленых магчымасці выступаць у сябе на радзіме з-за [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычнага і сацыяльнага крызісу]]. То бок выбар назвы ''TEDxUlicaMinska'' стаў кампрамісам паміж жорсткімі геаграфічнымі правіламі ліцэнзавання TED і сімвалізмам: з аднаго боку, імпрэза была прывязаная да рэальнай варшаўскай вуліцы Мінскай (польск.: Ulica Mińska), якая з'яўляецца культурным і крэатыўным цэнтрам горада, з іншага боку — назва служыла прамой эмацыйнай адсылкай да сталіцы Беларусі<ref name=":2" />. Менавіта таму TEDxUlicaMinska пазіцыянаваўся як цалкам новы і самастойны праект беларусаў «у выгнанні». Пляцоўкай для правядзення стала крэатыўная прастора B’Fort, створаная на месцы гістарычных руінаў аднаго з фартоў Варшаўскай крэпасці ХІХ стагоддзя<ref name=":1" />. Генеральным партнёрам мерапрыемства выступіла кампанія <nowiki>''Melnichek Investments'', а галоўным партнёрам — ''SMAR Global''</nowiki><ref name=":3" /> Агульная працягласць канференцыі склала больш за 5 гадзін.<ref name=":4">{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/u-varsave-adbylasja-kanferencyja-tedxulicaminska/|title=У Варшаве адбылася канферэнцыя TEDxUlicaMińska|last=|website=Рацыя|date=2026-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420112701/https://racyja.com/by/kultura/u-varsave-adbylasja-kanferencyja-tedxulicaminska/|archive-date=2026-04-20|access-date=2026-04-20}}</ref> == Спікеры і тэмы == Праграма канферэнцыі была падзелена на тры тэматычныя блокі па 4 дакладчыка ў блоку, агулам на сцэну выйшлі 11 дакладчыкаў <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ted.com/tedx/events/67564|title=TEDxUlica Mińska|website=www.ted.com|access-date=2026-04-18}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":3" /> * Леў Львоўскі — эканаміст, акадэмічны дырэктар даследчага цэнтра BEROC * Аляксандар Смірноў— хірург, нейрафізіёлаг. * Анастасія Зайцава—стратэг, ментар * Наталка Харытанюк—лінгвіст, паэтка * [[Рыгор Астапеня]] — палітолаг, заснавальнік ініцыятывы «Цэнтр новых ідэй» і дырэктар «Беларускай ініцыятывы» Chatham House. * [[Таццяна Міхайлаўна Заміроўская|Таццяна Заміроўская]]— пісьменніца, журналістка. Па бюракратычных прычынах выступ пісьменніцы Таццяны Заміроўскай дэманстраваўся гледачам у фармаце жывой трансляцыі<ref name=":3" />. * Валерый Астрынскі— прадпрымальнік, інвестар * Рамі Дхам—праграміст * Святлана Волчак— [[фізік]], [[Папулярызацыя навукі|папулярызатар навукі]], сузаснавальніца часопіса [[Памылка (часопіс)|Памылка]] * [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Сяргей Бесараб]]— навуковец, хімік, эксперт па радыяцыйнай і хімічнай бяспецы * Наталля Хадзякова— архітэктар, дызайнер * [[Аркадзь Міхайлавіч Добкін|Аркадзь Добкін]]— IT-прадпрымальнік, заснавальнік кампаніі EPAM Systems. == Гл. таксама == * [[TED (канферэнцыя)]] * [[Папулярызацыя навукі]] == Галерэя фота == <gallery mode="packed" heights="200px"> File:TEDxUlicaMinska 2026 Speakers and organizing team group photo 01.jpg | Спікеры і арганізатары канферэнцыі File:TEDxUlicaMinska Speaker Arkadiy Dobkin (Аркадий Добкин) Warsaw 2026 01.jpg | Аркадзь Добкін падчас свайго выступу File:TEDxUlicaMinska Speaker Nataly Khadziakova (Наталья Ходякова) Warsaw 2026.jpg | Наталля Хадзякова File:TEDxUlicaMinska Speaker Siarhei Besarab (Сергей Бесараб) Warsaw 2026 01.jpg | Cяргей Бесараб File:TEDxUlicaMinska Speaker Sviatlana Volchak (Светлана Волчак) Warsaw 2026 01.jpg | Святлана Волчак File:TEDxUlicaMinska 2026 Speaker Rammi Dgham (Рамми Дгхам) Warsaw 2026.jpg | Рамі Дгхам </gallery> == Зноскі == {{заўвагі}} [[Катэгорыя:Канферэнцыя TED]] [[Катэгорыя:Красавік 2026 года]] [[Катэгорыя:2026 год у Польшчы]] [[Катэгорыя:Падзеі 18 красавіка]] [[Катэгорыя:Папулярызацыя навукі]] jemi476ishcw93biuylo1ud98pzkmfx 5163076 5163075 2026-07-09T00:53:51Z MocnyDuham 99818 пазіцыянаваўся кім? Непатрэбная інтэрпрэтацыйная фармулёўка 5163076 wikitext text/x-wiki {{Картка мерапрыемства |country={{Сцягафікацыя|Польшча}} |сайт=https://tedxulicaminska.com/ |location=[[Варшава]], вул. Рацлавіцкая 99 |status=Праведзена |name=TEDxUlicaMinska |genre=Канферэнцыя (фармат TEDx) |venue={{iw|Форт Макотаў|Форт Макотаў|pl|Fort M Twierdzy Warszawa}} (B'Fort) |first=18 красавіка 2026 |organizer=незалежныя ліцэнзіяты (каманда Ганны Казловай) |image=[[Файл:TEDxUlicaMińska.jpg|250px]] |caption=лагатып канферэнцыі }} '''TEDxUlicaMinska''' — канферэнцыя паводле ліцэнзіі і ў фармаце [[TED (канферэнцыя)|TED]] (Technology, Entertainment, Design)<ref>{{Cite web|url=https://www.ted.com/tedx/events/67564|title=TEDxUlicaMinska Profile|website=TED.com|access-date=2026-03-31}}</ref>, якая адбылася 18 красавіка 2026 года ў [[Варшава|Варшаве]] ([[Польшча]]). Мерапрыемства было прысвечана ідэям беларускай супольнасці і навуковай дыяспары.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/92786159/wulica-minska-tedx|title=«Вы радыеактыўныя – і гэта цудоўная навіна». Пра што казалі на TEDx Ulica Mińska?|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419111127/https://belsat.eu/92786159/wulica-minska-tedx|archive-date=2026-04-19|access-date=2026-04-19}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/125453.html|title=«Родители всегда работали». Основатель EPAM Аркадий Добкин рассказал о своей семье и эмиграции в 90-е|website=Зеркало|date=2026-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419100307/https://news.zerkalo.io/life/125453.html|archive-date=2026-04-19|access-date=2026-04-19}}</ref>. Арганізавана на валанцерскай аснове прадстаўнікамі беларускай дыяспары ў Польшчы (пад кіраўніцтвам [[Ганна Казлова|Ганны Казловай]]). Паводле ацэнак СМІ, падзея сабрала каля 300 гледачоў<ref name=":1" /> і стала першай канферэнцыяй франшызы TEDx, якую арганізавала беларуская дыяспара ў эміграцыі па-за межамі Беларусі.<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2026/04/15/tedx/|title=В Варшаве пройдет первая беларусская конференция TEDx в эмиграции|last=MOST|website=MOST Media|date=2026-04-15|access-date=2026-04-20}}</ref><ref name=":4" /> == Канцэпцыя і гісторыя стварэння == Праграма канферэнцыі складалася з выступаў дакладчыкаў (да 10 хвілін) па такіх тэмах, як развіццё тэхналогій, [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]], радыяцыйнай хіміі, паліталогіі і «эканомікі даверу». Слоганам канферэнцыі стала канцэпцыя «За межамі» (Beyond borders) — канферэнцыя прысвячалася людзям, якія вымушана ці па ўласным выбары перасеклі фізічныя або прафесійныя межы, і працягнулі сваю дзейнасць у іншых краінах<ref name=":3">{{Cite web|lang=ru|url=https://planbmedia.io/signal/tedxulicaminska-za-mezhami-kanferencyya-pra-ljudzej-yakiya-perasjokli-mezhy-i-zmyanili-neshta-sabe-i-svece.html|title=18 красавіка Варшава прыме TEDxUlicaMińska|first=План|last=Б|website=План Б.|date=2026-04-17|access-date=2026-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/belorusskij-tedx-v-varsave-radiacia-mova-poisk-seba/a-76852059|title=Белорусский TEDx в Варшаве: радиация, мова, поиск себя|author=Татьяна Гаргалык|date=2026-04-20|publisher=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20260703100241/https://www.dw.com/ru/belorusskij-tedx-v-varsave-radiacia-mova-poisk-seba/a-76852059|archive-date=2026-07-03}}</ref>. Рабочымі мовамі мерапрыемства сталі беларуская і руская (у адпаведнасці з міжнароднымі патрабаваннямі да транскрыпцыі і субцітравання TED). Рашэнне аб правядзенні канферэнцыі менавіта ў Варшаве было абумоўлена лакалізацыяй адной з найбуйнейшых і найбольш актыўных супольнасцей беларускіх эмігрантаў. Адметная асаблівасць мерапрыемства у тым што паколькі ліцэнзаванне TED строга прывязана да мясцовай геаграфіі (і атрымаць ліцэнзію на імя нацыянальнай дыяспары тэхнічна немагчыма), таму беларускай супольнасцю ў эміграцыі быў створаны прэцэдэнт праз выкарыстанне тапоніма "Ulica Mińska" ў Варшаве для кансалідацыі спікераў, пазбаўленых магчымасці выступаць у сябе на радзіме з-за [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычнага і сацыяльнага крызісу]]. То бок выбар назвы ''TEDxUlicaMinska'' стаў кампрамісам паміж жорсткімі геаграфічнымі правіламі ліцэнзавання TED і сімвалізмам: з аднаго боку, імпрэза была прывязаная да рэальнай варшаўскай вуліцы Мінскай (польск.: Ulica Mińska), якая з'яўляецца культурным і крэатыўным цэнтрам горада, з іншага боку — назва служыла прамой эмацыйнай адсылкай да сталіцы Беларусі<ref name=":2" />. Пляцоўкай для правядзення стала крэатыўная прастора B’Fort, створаная на месцы гістарычных руінаў аднаго з фартоў Варшаўскай крэпасці ХІХ стагоддзя<ref name=":1" />. Генеральным партнёрам мерапрыемства выступіла кампанія <nowiki>''Melnichek Investments'', а галоўным партнёрам — ''SMAR Global''</nowiki><ref name=":3" /> Агульная працягласць канференцыі склала больш за 5 гадзін.<ref name=":4">{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/u-varsave-adbylasja-kanferencyja-tedxulicaminska/|title=У Варшаве адбылася канферэнцыя TEDxUlicaMińska|last=|website=Рацыя|date=2026-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420112701/https://racyja.com/by/kultura/u-varsave-adbylasja-kanferencyja-tedxulicaminska/|archive-date=2026-04-20|access-date=2026-04-20}}</ref> == Спікеры і тэмы == Праграма канферэнцыі была падзелена на тры тэматычныя блокі па 4 дакладчыка ў блоку, агулам на сцэну выйшлі 11 дакладчыкаў <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ted.com/tedx/events/67564|title=TEDxUlica Mińska|website=www.ted.com|access-date=2026-04-18}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":3" /> * Леў Львоўскі — эканаміст, акадэмічны дырэктар даследчага цэнтра BEROC * Аляксандар Смірноў— хірург, нейрафізіёлаг. * Анастасія Зайцава—стратэг, ментар * Наталка Харытанюк—лінгвіст, паэтка * [[Рыгор Астапеня]] — палітолаг, заснавальнік ініцыятывы «Цэнтр новых ідэй» і дырэктар «Беларускай ініцыятывы» Chatham House. * [[Таццяна Міхайлаўна Заміроўская|Таццяна Заміроўская]]— пісьменніца, журналістка. Па бюракратычных прычынах выступ пісьменніцы Таццяны Заміроўскай дэманстраваўся гледачам у фармаце жывой трансляцыі<ref name=":3" />. * Валерый Астрынскі— прадпрымальнік, інвестар * Рамі Дхам—праграміст * Святлана Волчак— [[фізік]], [[Папулярызацыя навукі|папулярызатар навукі]], сузаснавальніца часопіса [[Памылка (часопіс)|Памылка]] * [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Сяргей Бесараб]]— навуковец, хімік, эксперт па радыяцыйнай і хімічнай бяспецы * Наталля Хадзякова— архітэктар, дызайнер * [[Аркадзь Міхайлавіч Добкін|Аркадзь Добкін]]— IT-прадпрымальнік, заснавальнік кампаніі EPAM Systems. == Гл. таксама == * [[TED (канферэнцыя)]] * [[Папулярызацыя навукі]] == Галерэя фота == <gallery mode="packed" heights="200px"> File:TEDxUlicaMinska 2026 Speakers and organizing team group photo 01.jpg | Спікеры і арганізатары канферэнцыі File:TEDxUlicaMinska Speaker Arkadiy Dobkin (Аркадий Добкин) Warsaw 2026 01.jpg | Аркадзь Добкін падчас свайго выступу File:TEDxUlicaMinska Speaker Nataly Khadziakova (Наталья Ходякова) Warsaw 2026.jpg | Наталля Хадзякова File:TEDxUlicaMinska Speaker Siarhei Besarab (Сергей Бесараб) Warsaw 2026 01.jpg | Cяргей Бесараб File:TEDxUlicaMinska Speaker Sviatlana Volchak (Светлана Волчак) Warsaw 2026 01.jpg | Святлана Волчак File:TEDxUlicaMinska 2026 Speaker Rammi Dgham (Рамми Дгхам) Warsaw 2026.jpg | Рамі Дгхам </gallery> == Зноскі == {{заўвагі}} [[Катэгорыя:Канферэнцыя TED]] [[Катэгорыя:Красавік 2026 года]] [[Катэгорыя:2026 год у Польшчы]] [[Катэгорыя:Падзеі 18 красавіка]] [[Катэгорыя:Папулярызацыя навукі]] gtwfb0bvigito09q3hzu0ds0uvmn61s 5163077 5163076 2026-07-09T00:54:59Z MocnyDuham 99818 Не значная інфармацыя 5163077 wikitext text/x-wiki {{Картка мерапрыемства |country={{Сцягафікацыя|Польшча}} |сайт=https://tedxulicaminska.com/ |location=[[Варшава]], вул. Рацлавіцкая 99 |status=Праведзена |name=TEDxUlicaMinska |genre=Канферэнцыя (фармат TEDx) |venue={{iw|Форт Макотаў|Форт Макотаў|pl|Fort M Twierdzy Warszawa}} (B'Fort) |first=18 красавіка 2026 |organizer=незалежныя ліцэнзіяты (каманда Ганны Казловай) |image=[[Файл:TEDxUlicaMińska.jpg|250px]] |caption=лагатып канферэнцыі }} '''TEDxUlicaMinska''' — канферэнцыя паводле ліцэнзіі і ў фармаце [[TED (канферэнцыя)|TED]] (Technology, Entertainment, Design)<ref>{{Cite web|url=https://www.ted.com/tedx/events/67564|title=TEDxUlicaMinska Profile|website=TED.com|access-date=2026-03-31}}</ref>, якая адбылася 18 красавіка 2026 года ў [[Варшава|Варшаве]] ([[Польшча]]). Мерапрыемства было прысвечана ідэям беларускай супольнасці і навуковай дыяспары.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/92786159/wulica-minska-tedx|title=«Вы радыеактыўныя – і гэта цудоўная навіна». Пра што казалі на TEDx Ulica Mińska?|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419111127/https://belsat.eu/92786159/wulica-minska-tedx|archive-date=2026-04-19|access-date=2026-04-19}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/125453.html|title=«Родители всегда работали». Основатель EPAM Аркадий Добкин рассказал о своей семье и эмиграции в 90-е|website=Зеркало|date=2026-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419100307/https://news.zerkalo.io/life/125453.html|archive-date=2026-04-19|access-date=2026-04-19}}</ref>. Арганізавана на валанцерскай аснове прадстаўнікамі беларускай дыяспары ў Польшчы (пад кіраўніцтвам [[Ганна Казлова|Ганны Казловай]]). Паводле ацэнак СМІ, падзея сабрала каля 300 гледачоў<ref name=":1" /> і стала першай канферэнцыяй франшызы TEDx, якую арганізавала беларуская дыяспара ў эміграцыі па-за межамі Беларусі.<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2026/04/15/tedx/|title=В Варшаве пройдет первая беларусская конференция TEDx в эмиграции|last=MOST|website=MOST Media|date=2026-04-15|access-date=2026-04-20}}</ref><ref name=":4" /> == Канцэпцыя і гісторыя стварэння == Праграма канферэнцыі складалася з выступаў дакладчыкаў (да 10 хвілін) па такіх тэмах, як развіццё тэхналогій, [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]], радыяцыйнай хіміі, паліталогіі і «эканомікі даверу». Слоганам канферэнцыі стала канцэпцыя «За межамі» (Beyond borders) — канферэнцыя прысвячалася людзям, якія вымушана ці па ўласным выбары перасеклі фізічныя або прафесійныя межы, і працягнулі сваю дзейнасць у іншых краінах<ref name=":3">{{Cite web|lang=ru|url=https://planbmedia.io/signal/tedxulicaminska-za-mezhami-kanferencyya-pra-ljudzej-yakiya-perasjokli-mezhy-i-zmyanili-neshta-sabe-i-svece.html|title=18 красавіка Варшава прыме TEDxUlicaMińska|first=План|last=Б|website=План Б.|date=2026-04-17|access-date=2026-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/belorusskij-tedx-v-varsave-radiacia-mova-poisk-seba/a-76852059|title=Белорусский TEDx в Варшаве: радиация, мова, поиск себя|author=Татьяна Гаргалык|date=2026-04-20|publisher=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20260703100241/https://www.dw.com/ru/belorusskij-tedx-v-varsave-radiacia-mova-poisk-seba/a-76852059|archive-date=2026-07-03}}</ref>. Рабочымі мовамі мерапрыемства сталі беларуская і руская (у адпаведнасці з міжнароднымі патрабаваннямі да транскрыпцыі і субцітравання TED). Рашэнне аб правядзенні канферэнцыі менавіта ў Варшаве было абумоўлена лакалізацыяй адной з найбуйнейшых і найбольш актыўных супольнасцей беларускіх эмігрантаў. Адметная асаблівасць мерапрыемства у тым што паколькі ліцэнзаванне TED строга прывязана да мясцовай геаграфіі (і атрымаць ліцэнзію на імя нацыянальнай дыяспары тэхнічна немагчыма), таму беларускай супольнасцю ў эміграцыі быў створаны прэцэдэнт праз выкарыстанне тапоніма "Ulica Mińska" ў Варшаве для кансалідацыі спікераў, пазбаўленых магчымасці выступаць у сябе на радзіме з-за [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычнага і сацыяльнага крызісу]]. То бок выбар назвы ''TEDxUlicaMinska'' стаў кампрамісам паміж жорсткімі геаграфічнымі правіламі ліцэнзавання TED і сімвалізмам: з аднаго боку, імпрэза была прывязаная да рэальнай варшаўскай вуліцы Мінскай (польск.: Ulica Mińska), якая з'яўляецца культурным і крэатыўным цэнтрам горада, з іншага боку — назва служыла прамой эмацыйнай адсылкай да сталіцы Беларусі<ref name=":2" />. Пляцоўкай для правядзення стала крэатыўная прастора B’Fort, створаная на месцы гістарычных руінаў аднаго з фартоў Варшаўскай крэпасці ХІХ стагоддзя<ref name=":1" />. Агульная працягласць канференцыі склала больш за 5 гадзін.<ref name=":4">{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/u-varsave-adbylasja-kanferencyja-tedxulicaminska/|title=У Варшаве адбылася канферэнцыя TEDxUlicaMińska|last=|website=Рацыя|date=2026-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420112701/https://racyja.com/by/kultura/u-varsave-adbylasja-kanferencyja-tedxulicaminska/|archive-date=2026-04-20|access-date=2026-04-20}}</ref> == Спікеры і тэмы == Праграма канферэнцыі была падзелена на тры тэматычныя блокі па 4 дакладчыка ў блоку, агулам на сцэну выйшлі 11 дакладчыкаў <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ted.com/tedx/events/67564|title=TEDxUlica Mińska|website=www.ted.com|access-date=2026-04-18}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":3" /> * Леў Львоўскі — эканаміст, акадэмічны дырэктар даследчага цэнтра BEROC * Аляксандар Смірноў— хірург, нейрафізіёлаг. * Анастасія Зайцава—стратэг, ментар * Наталка Харытанюк—лінгвіст, паэтка * [[Рыгор Астапеня]] — палітолаг, заснавальнік ініцыятывы «Цэнтр новых ідэй» і дырэктар «Беларускай ініцыятывы» Chatham House. * [[Таццяна Міхайлаўна Заміроўская|Таццяна Заміроўская]]— пісьменніца, журналістка. Па бюракратычных прычынах выступ пісьменніцы Таццяны Заміроўскай дэманстраваўся гледачам у фармаце жывой трансляцыі<ref name=":3" />. * Валерый Астрынскі— прадпрымальнік, інвестар * Рамі Дхам—праграміст * Святлана Волчак— [[фізік]], [[Папулярызацыя навукі|папулярызатар навукі]], сузаснавальніца часопіса [[Памылка (часопіс)|Памылка]] * [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Сяргей Бесараб]]— навуковец, хімік, эксперт па радыяцыйнай і хімічнай бяспецы * Наталля Хадзякова— архітэктар, дызайнер * [[Аркадзь Міхайлавіч Добкін|Аркадзь Добкін]]— IT-прадпрымальнік, заснавальнік кампаніі EPAM Systems. == Гл. таксама == * [[TED (канферэнцыя)]] * [[Папулярызацыя навукі]] == Галерэя фота == <gallery mode="packed" heights="200px"> File:TEDxUlicaMinska 2026 Speakers and organizing team group photo 01.jpg | Спікеры і арганізатары канферэнцыі File:TEDxUlicaMinska Speaker Arkadiy Dobkin (Аркадий Добкин) Warsaw 2026 01.jpg | Аркадзь Добкін падчас свайго выступу File:TEDxUlicaMinska Speaker Nataly Khadziakova (Наталья Ходякова) Warsaw 2026.jpg | Наталля Хадзякова File:TEDxUlicaMinska Speaker Siarhei Besarab (Сергей Бесараб) Warsaw 2026 01.jpg | Cяргей Бесараб File:TEDxUlicaMinska Speaker Sviatlana Volchak (Светлана Волчак) Warsaw 2026 01.jpg | Святлана Волчак File:TEDxUlicaMinska 2026 Speaker Rammi Dgham (Рамми Дгхам) Warsaw 2026.jpg | Рамі Дгхам </gallery> == Зноскі == {{заўвагі}} [[Катэгорыя:Канферэнцыя TED]] [[Катэгорыя:Красавік 2026 года]] [[Катэгорыя:2026 год у Польшчы]] [[Катэгорыя:Падзеі 18 красавіка]] [[Катэгорыя:Папулярызацыя навукі]] jnqbzu03cmk6snz5m3v0bfk20exmv4q 5163078 5163077 2026-07-09T00:57:03Z MocnyDuham 99818 /* Канцэпцыя і гісторыя стварэння */ афармленне 5163078 wikitext text/x-wiki {{Картка мерапрыемства |country={{Сцягафікацыя|Польшча}} |сайт=https://tedxulicaminska.com/ |location=[[Варшава]], вул. Рацлавіцкая 99 |status=Праведзена |name=TEDxUlicaMinska |genre=Канферэнцыя (фармат TEDx) |venue={{iw|Форт Макотаў|Форт Макотаў|pl|Fort M Twierdzy Warszawa}} (B'Fort) |first=18 красавіка 2026 |organizer=незалежныя ліцэнзіяты (каманда Ганны Казловай) |image=[[Файл:TEDxUlicaMińska.jpg|250px]] |caption=лагатып канферэнцыі }} '''TEDxUlicaMinska''' — канферэнцыя паводле ліцэнзіі і ў фармаце [[TED (канферэнцыя)|TED]] (Technology, Entertainment, Design)<ref>{{Cite web|url=https://www.ted.com/tedx/events/67564|title=TEDxUlicaMinska Profile|website=TED.com|access-date=2026-03-31}}</ref>, якая адбылася 18 красавіка 2026 года ў [[Варшава|Варшаве]] ([[Польшча]]). Мерапрыемства было прысвечана ідэям беларускай супольнасці і навуковай дыяспары.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/92786159/wulica-minska-tedx|title=«Вы радыеактыўныя – і гэта цудоўная навіна». Пра што казалі на TEDx Ulica Mińska?|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419111127/https://belsat.eu/92786159/wulica-minska-tedx|archive-date=2026-04-19|access-date=2026-04-19}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/125453.html|title=«Родители всегда работали». Основатель EPAM Аркадий Добкин рассказал о своей семье и эмиграции в 90-е|website=Зеркало|date=2026-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419100307/https://news.zerkalo.io/life/125453.html|archive-date=2026-04-19|access-date=2026-04-19}}</ref>. Арганізавана на валанцерскай аснове прадстаўнікамі беларускай дыяспары ў Польшчы (пад кіраўніцтвам [[Ганна Казлова|Ганны Казловай]]). Паводле ацэнак СМІ, падзея сабрала каля 300 гледачоў<ref name=":1" /> і стала першай канферэнцыяй франшызы TEDx, якую арганізавала беларуская дыяспара ў эміграцыі па-за межамі Беларусі.<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2026/04/15/tedx/|title=В Варшаве пройдет первая беларусская конференция TEDx в эмиграции|last=MOST|website=MOST Media|date=2026-04-15|access-date=2026-04-20}}</ref><ref name=":4" /> == Канцэпцыя і гісторыя стварэння == Праграма канферэнцыі складалася з выступаў дакладчыкаў (да 10 хвілін) па такіх тэмах, як развіццё тэхналогій, [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]], радыяцыйнай хіміі, паліталогіі і «эканомікі даверу». Слоганам канферэнцыі стала канцэпцыя «За межамі» (Beyond borders) — канферэнцыя прысвячалася людзям, якія вымушана ці па ўласным выбары перасеклі фізічныя або прафесійныя межы, і працягнулі сваю дзейнасць у іншых краінах<ref name=":3">{{Cite web|lang=ru|url=https://planbmedia.io/signal/tedxulicaminska-za-mezhami-kanferencyya-pra-ljudzej-yakiya-perasjokli-mezhy-i-zmyanili-neshta-sabe-i-svece.html|title=18 красавіка Варшава прыме TEDxUlicaMińska|first=План|last=Б|website=План Б.|date=2026-04-17|access-date=2026-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/belorusskij-tedx-v-varsave-radiacia-mova-poisk-seba/a-76852059|title=Белорусский TEDx в Варшаве: радиация, мова, поиск себя|author=Татьяна Гаргалык|date=2026-04-20|publisher=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20260703100241/https://www.dw.com/ru/belorusskij-tedx-v-varsave-radiacia-mova-poisk-seba/a-76852059|archive-date=2026-07-03}}</ref>. Рабочымі мовамі мерапрыемства сталі беларуская і руская (у адпаведнасці з міжнароднымі патрабаваннямі да транскрыпцыі і субцітравання TED). Рашэнне аб правядзенні канферэнцыі менавіта ў Варшаве было абумоўлена лакалізацыяй адной з найбуйнейшых і найбольш актыўных супольнасцей беларускіх эмігрантаў. Адметная асаблівасць мерапрыемства у тым што паколькі ліцэнзаванне TED строга прывязана да мясцовай геаграфіі (і атрымаць ліцэнзію на імя нацыянальнай дыяспары тэхнічна немагчыма), таму беларускай супольнасцю ў эміграцыі быў створаны прэцэдэнт праз выкарыстанне тапоніма "Ulica Mińska" ў Варшаве для кансалідацыі спікераў, пазбаўленых магчымасці выступаць у сябе на радзіме з-за [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычнага і сацыяльнага крызісу]]. То бок выбар назвы ''TEDxUlicaMinska'' стаў кампрамісам паміж жорсткімі геаграфічнымі правіламі ліцэнзавання TED і сімвалізмам: з аднаго боку, імпрэза была прывязаная да рэальнай варшаўскай вуліцы Мінскай ({{Lang-pl|Ulica Mińska}}), якая з'яўляецца культурным і крэатыўным цэнтрам горада, з іншага боку — назва служыла прамой эмацыйнай адсылкай да сталіцы Беларусі<ref name=":2" />. Пляцоўкай для правядзення стала крэатыўная прастора B’Fort, створаная на месцы гістарычных руінаў аднаго з фартоў Варшаўскай крэпасці ХІХ стагоддзя<ref name=":1" />. Агульная працягласць канференцыі склала больш за 5 гадзін.<ref name=":4">{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/u-varsave-adbylasja-kanferencyja-tedxulicaminska/|title=У Варшаве адбылася канферэнцыя TEDxUlicaMińska|last=|website=Рацыя|date=2026-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420112701/https://racyja.com/by/kultura/u-varsave-adbylasja-kanferencyja-tedxulicaminska/|archive-date=2026-04-20|access-date=2026-04-20}}</ref> == Спікеры == Праграма канферэнцыі была падзелена на тры тэматычныя блокі па 4 дакладчыка ў блоку, агулам на сцэну выйшлі 11 дакладчыкаў <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ted.com/tedx/events/67564|title=TEDxUlica Mińska|website=www.ted.com|access-date=2026-04-18}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":3" /> * Леў Львоўскі — эканаміст, акадэмічны дырэктар даследчага цэнтра BEROC * Аляксандар Смірноў— хірург, нейрафізіёлаг. * Анастасія Зайцава—стратэг, ментар * Наталка Харытанюк—лінгвіст, паэтка * [[Рыгор Астапеня]] — палітолаг, заснавальнік ініцыятывы «Цэнтр новых ідэй» і дырэктар «Беларускай ініцыятывы» Chatham House. * [[Таццяна Міхайлаўна Заміроўская|Таццяна Заміроўская]]— пісьменніца, журналістка. Па бюракратычных прычынах выступ пісьменніцы Таццяны Заміроўскай дэманстраваўся гледачам у фармаце жывой трансляцыі<ref name=":3" />. * Валерый Астрынскі— прадпрымальнік, інвестар * Рамі Дхам—праграміст * Святлана Волчак— [[фізік]], [[Папулярызацыя навукі|папулярызатар навукі]], сузаснавальніца часопіса [[Памылка (часопіс)|Памылка]] * [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Сяргей Бесараб]]— навуковец, хімік, эксперт па радыяцыйнай і хімічнай бяспецы * Наталля Хадзякова— архітэктар, дызайнер * [[Аркадзь Міхайлавіч Добкін|Аркадзь Добкін]]— IT-прадпрымальнік, заснавальнік кампаніі EPAM Systems. == Гл. таксама == * [[TED (канферэнцыя)]] * [[Папулярызацыя навукі]] == Галерэя фота == <gallery mode="packed" heights="200px"> File:TEDxUlicaMinska 2026 Speakers and organizing team group photo 01.jpg | Спікеры і арганізатары канферэнцыі File:TEDxUlicaMinska Speaker Arkadiy Dobkin (Аркадий Добкин) Warsaw 2026 01.jpg | Аркадзь Добкін падчас свайго выступу File:TEDxUlicaMinska Speaker Nataly Khadziakova (Наталья Ходякова) Warsaw 2026.jpg | Наталля Хадзякова File:TEDxUlicaMinska Speaker Siarhei Besarab (Сергей Бесараб) Warsaw 2026 01.jpg | Cяргей Бесараб File:TEDxUlicaMinska Speaker Sviatlana Volchak (Светлана Волчак) Warsaw 2026 01.jpg | Святлана Волчак File:TEDxUlicaMinska 2026 Speaker Rammi Dgham (Рамми Дгхам) Warsaw 2026.jpg | Рамі Дгхам </gallery> == Зноскі == {{заўвагі}} [[Катэгорыя:Канферэнцыя TED]] [[Катэгорыя:Красавік 2026 года]] [[Катэгорыя:2026 год у Польшчы]] [[Катэгорыя:Падзеі 18 красавіка]] [[Катэгорыя:Папулярызацыя навукі]] eg0vsp944eyf4e5rmx1zge5fcei4dsj 5163080 5163078 2026-07-09T00:58:12Z MocnyDuham 99818 афармленне, шаблон 5163080 wikitext text/x-wiki {{Картка мерапрыемства |country={{Сцягафікацыя|Польшча}} |сайт=https://tedxulicaminska.com/ |location=[[Варшава]], вул. Рацлавіцкая 99 |status=Праведзена |name=TEDxUlicaMinska |genre=Канферэнцыя (фармат TEDx) |venue={{iw|Форт Макотаў|Форт Макотаў|pl|Fort M Twierdzy Warszawa}} (B'Fort) |first=18 красавіка 2026 |organizer=незалежныя ліцэнзіяты (каманда Ганны Казловай) |image=[[Файл:TEDxUlicaMińska.jpg|250px]] |caption=лагатып канферэнцыі }} '''TEDxUlicaMinska''' — канферэнцыя паводле ліцэнзіі і ў фармаце [[TED (канферэнцыя)|TED]] (Technology, Entertainment, Design)<ref>{{Cite web|url=https://www.ted.com/tedx/events/67564|title=TEDxUlicaMinska Profile|website=TED.com|access-date=2026-03-31}}</ref>, якая адбылася 18 красавіка 2026 года ў [[Варшава|Варшаве]] ([[Польшча]]). Мерапрыемства было прысвечана ідэям беларускай супольнасці і навуковай дыяспары.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/92786159/wulica-minska-tedx|title=«Вы радыеактыўныя – і гэта цудоўная навіна». Пра што казалі на TEDx Ulica Mińska?|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419111127/https://belsat.eu/92786159/wulica-minska-tedx|archive-date=2026-04-19|access-date=2026-04-19}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/125453.html|title=«Родители всегда работали». Основатель EPAM Аркадий Добкин рассказал о своей семье и эмиграции в 90-е|website=Зеркало|date=2026-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419100307/https://news.zerkalo.io/life/125453.html|archive-date=2026-04-19|access-date=2026-04-19}}</ref>. Арганізавана на валанцерскай аснове прадстаўнікамі беларускай дыяспары ў Польшчы (пад кіраўніцтвам [[Ганна Казлова|Ганны Казловай]]). Паводле ацэнак СМІ, падзея сабрала каля 300 гледачоў<ref name=":1" /> і стала першай канферэнцыяй франшызы TEDx, якую арганізавала беларуская дыяспара ў эміграцыі па-за межамі Беларусі.<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2026/04/15/tedx/|title=В Варшаве пройдет первая беларусская конференция TEDx в эмиграции|last=MOST|website=MOST Media|date=2026-04-15|access-date=2026-04-20}}</ref><ref name=":4" /> == Канцэпцыя і гісторыя стварэння == Праграма канферэнцыі складалася з выступаў дакладчыкаў (да 10 хвілін) па такіх тэмах, як развіццё тэхналогій, [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]], радыяцыйнай хіміі, паліталогіі і «эканомікі даверу». Слоганам канферэнцыі стала канцэпцыя «За межамі» (Beyond borders) — канферэнцыя прысвячалася людзям, якія вымушана ці па ўласным выбары перасеклі фізічныя або прафесійныя межы, і працягнулі сваю дзейнасць у іншых краінах<ref name=":3">{{Cite web|lang=ru|url=https://planbmedia.io/signal/tedxulicaminska-za-mezhami-kanferencyya-pra-ljudzej-yakiya-perasjokli-mezhy-i-zmyanili-neshta-sabe-i-svece.html|title=18 красавіка Варшава прыме TEDxUlicaMińska|first=План|last=Б|website=План Б.|date=2026-04-17|access-date=2026-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/belorusskij-tedx-v-varsave-radiacia-mova-poisk-seba/a-76852059|title=Белорусский TEDx в Варшаве: радиация, мова, поиск себя|author=Татьяна Гаргалык|date=2026-04-20|publisher=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20260703100241/https://www.dw.com/ru/belorusskij-tedx-v-varsave-radiacia-mova-poisk-seba/a-76852059|archive-date=2026-07-03}}</ref>. Рабочымі мовамі мерапрыемства сталі беларуская і руская (у адпаведнасці з міжнароднымі патрабаваннямі да транскрыпцыі і субцітравання TED). Рашэнне аб правядзенні канферэнцыі менавіта ў Варшаве было абумоўлена лакалізацыяй адной з найбуйнейшых і найбольш актыўных супольнасцей беларускіх эмігрантаў. Адметная асаблівасць мерапрыемства у тым што паколькі ліцэнзаванне TED строга прывязана да мясцовай геаграфіі (і атрымаць ліцэнзію на імя нацыянальнай дыяспары тэхнічна немагчыма), таму беларускай супольнасцю ў эміграцыі быў створаны прэцэдэнт праз выкарыстанне тапоніма «Ulica Mińska» ў Варшаве для кансалідацыі спікераў, пазбаўленых магчымасці выступаць у сябе на радзіме з-за [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычнага і сацыяльнага крызісу]]. То бок выбар назвы ''TEDxUlicaMinska'' стаў кампрамісам паміж жорсткімі геаграфічнымі правіламі ліцэнзавання TED і сімвалізмам: з аднаго боку, імпрэза была прывязаная да рэальнай варшаўскай вуліцы Мінскай ({{Lang-pl|Ulica Mińska}}), якая з’яўляецца культурным і крэатыўным цэнтрам горада, з іншага боку — назва служыла прамой эмацыйнай адсылкай да сталіцы Беларусі<ref name=":2" />. Пляцоўкай для правядзення стала крэатыўная прастора B’Fort, створаная на месцы гістарычных руінаў аднаго з фартоў Варшаўскай крэпасці ХІХ стагоддзя<ref name=":1" />. Агульная працягласць канференцыі склала больш за 5 гадзін.<ref name=":4">{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/u-varsave-adbylasja-kanferencyja-tedxulicaminska/|title=У Варшаве адбылася канферэнцыя TEDxUlicaMińska|last=|website=Рацыя|date=2026-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420112701/https://racyja.com/by/kultura/u-varsave-adbylasja-kanferencyja-tedxulicaminska/|archive-date=2026-04-20|access-date=2026-04-20}}</ref> == Спікеры == Праграма канферэнцыі была падзелена на тры тэматычныя блокі па 4 дакладчыка ў блоку, агулам на сцэну выйшлі 11 дакладчыкаў <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ted.com/tedx/events/67564|title=TEDxUlica Mińska|website=www.ted.com|access-date=2026-04-18}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":3" /> * Леў Львоўскі — эканаміст, акадэмічны дырэктар даследчага цэнтра BEROC * Аляксандар Смірноў— хірург, нейрафізіёлаг. * Анастасія Зайцава—стратэг, ментар * Наталка Харытанюк—лінгвіст, паэтка * [[Рыгор Астапеня]] — палітолаг, заснавальнік ініцыятывы «Цэнтр новых ідэй» і дырэктар «Беларускай ініцыятывы» Chatham House. * [[Таццяна Міхайлаўна Заміроўская|Таццяна Заміроўская]]— пісьменніца, журналістка. Па бюракратычных прычынах выступ пісьменніцы Таццяны Заміроўскай дэманстраваўся гледачам у фармаце жывой трансляцыі<ref name=":3" />. * Валерый Астрынскі— прадпрымальнік, інвестар * Рамі Дхам—праграміст * Святлана Волчак— [[фізік]], [[Папулярызацыя навукі|папулярызатар навукі]], сузаснавальніца часопіса [[Памылка (часопіс)|Памылка]] * [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Сяргей Бесараб]]— навуковец, хімік, эксперт па радыяцыйнай і хімічнай бяспецы * Наталля Хадзякова— архітэктар, дызайнер * [[Аркадзь Міхайлавіч Добкін|Аркадзь Добкін]]— IT-прадпрымальнік, заснавальнік кампаніі EPAM Systems. == Гл. таксама == * [[TED (канферэнцыя)]] * [[Папулярызацыя навукі]] == Галерэя фота == <gallery mode="packed" heights="200px"> File:TEDxUlicaMinska 2026 Speakers and organizing team group photo 01.jpg | Спікеры і арганізатары канферэнцыі File:TEDxUlicaMinska Speaker Arkadiy Dobkin (Аркадий Добкин) Warsaw 2026 01.jpg | Аркадзь Добкін падчас свайго выступу File:TEDxUlicaMinska Speaker Nataly Khadziakova (Наталья Ходякова) Warsaw 2026.jpg | Наталля Хадзякова File:TEDxUlicaMinska Speaker Siarhei Besarab (Сергей Бесараб) Warsaw 2026 01.jpg | Cяргей Бесараб File:TEDxUlicaMinska Speaker Sviatlana Volchak (Светлана Волчак) Warsaw 2026 01.jpg | Святлана Волчак File:TEDxUlicaMinska 2026 Speaker Rammi Dgham (Рамми Дгхам) Warsaw 2026.jpg | Рамі Дгхам </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Канферэнцыя TED]] [[Катэгорыя:Красавік 2026 года]] [[Катэгорыя:2026 год у Польшчы]] [[Катэгорыя:Падзеі 18 красавіка]] [[Катэгорыя:Папулярызацыя навукі]] mdezaxxk7cy34w0mfuho22j7anodvxu 0 807735 5163101 5140358 2026-07-09T05:41:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163101 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Міністэрства міжнародных спраў Канады |скарачэнне = GAC / AMC |арыгінальная назва = {{lang-en|Global Affairs Canada}} |арыгінальная назва1 = {{lang-fr|Affaires mondiales Canada}} |краіна = {{Сцягафікацыя|Канада}} |юрысдыкцыя = Урад Канады |выява = |дата стварэння = 1 чэрвеня 1909 года (як Дэпартамент знешніх спраў) |штаб-кватэра = Будынак Лестэра Б. Пірсана, [[Сасекс-драйв]], 125, [[Атава]], [[Антарыа]], Канада |бюджэт = 7,1 млрд канадскіх долараў (2018–2019) |імя міністра1 = [[Аніта Ананд]] |функцыя міністра1 = Міністр замежных спраў |імя міністра2 = [[Маніндэр Сідху]] |функцыя міністра2 = Міністр міжнароднага гандлю |імя міністра3 = [[Рандзіп Сарай]] |функцыя міністра3 = Дзяржаўны сакратар (міжнароднае развіццё) |імя главы1 = Арун Тангарадж |пасада главы1 = Намеснік міністра замежных спраў |імя главы2 = Глен Пурвес |пасада главы2 = Намеснік міністра міжнароднага гандлю |імя главы3 = Сінція Тэрморшуйзен |пасада главы3 = Намеснік міністра міжнароднага развіцця |імя главы4 = Дэвід Энджэл |пасада главы4 = Асацыяваны намеснік міністра замежных спраў |супрацоўнікаў = 12 158 (2019–2020) |дакумент1 = Закон пра Дэпартамент замежных спраў, гандлю і развіцця |сайт = [http://www.international.gc.ca international.gc.ca] }} '''Міністэ́рства міжнаро́дных спраў Кана́ды''' ({{lang-en|Global Affairs Canada, GAC}}; {{lang-fr|Affaires mondiales Canada, AMC}}) — [[Міністэрства|міністэрства]] ва [[Урад Канады|ўрадзе Канады]], якое кіруе дыпламатычнымі і консульскімі адносінамі краіны, садзейнічае развіццю канадскага міжнароднага гандлю, а таксама ўзначальвае міжнароднае развіццё і гуманітарную дапамогу. Ведамства адказвае за ўтрыманне прадстаўніцтваў канадскага ўрада за мяжой, якія маюць дыпламатычны і консульскі статус, ад імя ўсіх міністэрстваў. Паводле даных Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця, агульная афіцыйная дапамога Канады ў мэтах развіцця павялічылася ў 2022 годзе дзякуючы выключнай падтрымцы [[Украіна|Украіны]] і барацьбе з пандэміяй у краінах, што развіваюцца, а таксама з-за павелічэння выдаткаў на бежанцаў унутры краіны-донара і больш высокіх узносаў у міжнародныя арганізацыі. Яна склала каля 7,8 мільярда долараў ЗША (папярэднія даныя), што адпавядае 0,37 % валавога нацыянальнага даходу<ref name="oecd_dev">{{cite web | url=https://oe.cd/il/dev-coop-canada | title=Профілі супрацоўніцтва ў мэтах развіцця АЭСР за 2023 год | access-date=15 верасня 2023 | publisher=Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця | lang=en | url-status=dead }}</ref>. Юрыдычная назва ведамства — Дэпартамент замежных спраў, гандлю і развіцця ({{lang-en|Department of Foreign Affairs, Trade and Development}}), аднак у рамках Федэральнай праграмы ідэнтыфікацыі выкарыстоўваецца прыкладная назва Міністэрства міжнародных спраў Канады<ref name="fip">{{cite web | url=https://www.tbs-sct.canada.ca/ap/fip-pcim/reg-eng.asp | title=Рэестр прыкладных назваў Федэральнай праграмы ідэнтыфікацыі | date=15 сакавіка 2017 | access-date=1 сакавіка 2023 | publisher=Сакратарыят Казначэйскага савета Канады | lang=en }}</ref>. У канадскіх СМІ яе часта скарачаюць да «Міжнародныя справы». == Гісторыя == Міністэрства перажыло шматлікія змены назвы і рэарганізацыі з моманту свайго заснавання 1 чэрвеня 1909 года ў якасці Дэпартамента знешніх спраў<ref name="gac_intro">{{cite web|url=http://www.international.gc.ca/history-histoire/photos/index.aspx?menu_id=13&menu=R|title=Фотагалерэя – Уводзіны|publisher=Міністэрства замежных спраў, гандлю і развіцця Канады|date=22 лютага 2011|access-date=23 лютага 2011|lang=en}}</ref>. Падчас і пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] Канада ўзяла на сябе большы кантроль над сваімі знешнімі адносінамі, і яе поўная аўтаномія ў гэтай галіне была пацверджана [[Вестмінстэрскі статут (1931)|Вестмінстэрскім статутам 1931 года]]. З гістарычных прычын назва «знешнія справы» захоўвалася яшчэ доўгі час<ref>Eary, James. 1982. «The Department of External Affairs.» In ''The Times Survey of Foreign Ministries of the World'', edited by Z. Stein. London: Times Books. p. 96.</ref>. Дэпартамент гандлю і камерцыі, які ўключаў Службу гандлёвых камісараў, быў створаны ў 1892 годзе. У 1969 годзе ён быў аб'яднаны з Дэпартаментам прамысловасці ў Дэпартамент прамысловасці, гандлю і камерцыі<ref>Osbaldeston, Gordon. 1992. ''Organizing to Govern'', vol. II. Toronto: McGraw-Hill Ryerson. pp. 454–7.</ref>. Абодва ведамствы, гэтак жа як і Дэпартамент грамадзянства і іміграцыі, мелі свае сеткі прадстаўніцтваў за мяжой з рознай Беларускай каардынацыяй паміж імі. У 1970-х і пачатку 1980-х гадоў узмацніліся намаганні па забеспячэнні каардынацыі паміж усімі ўрадавымі прадстаўніцтвамі Канады за яе межамі, што прывяло да рашэння прэм'ер-міністра [[Джо Кларк|Джо Кларка]] ў 1979 годзе аб'яднаць розныя кірункі канадскай замежнай службы. У 1982 годзе прэм'ер-міністр [[П’ер Эліят Трудо|П'ер Трудо]] прыняў рашэнне аб'яднаць ведамствы знешніх спраў і міжнароднага гандлю ў адзіны дэпартамент, які з часам атрымаў назву Дэпартамент знешніх спраў і міжнароднага гандлю<ref>Osbaldeston, Gordon. 1992. ''Organizing to Govern'', vol. II. pp. 449–51.</ref><ref>Osbaldeston, Gordon. 1992. ''Organizing to Govern'', vol. II. Toronto: McGraw-Hill Ryerson. p. 280.</ref>. У 1993 годзе назва дэпартамента была зменена на Дэпартамент замежных спраў і міжнароднага гандлю, хаця гэта было афіцыйна аформлена парламенцкім актам толькі ў 1995 годзе. Гэта прызнала змяненне, якое адбылося яшчэ ў 1931 годзе, калі Канада атрымала кантроль над сваёй знешняй палітыкай. Да гэтага тэрмін «знешнія справы» пазбягаў пытання аб тым, ці можа дамініён Брытанскай імперыі мець уласныя замежныя справы. Пасля Другой сусветнай вайны Канада стала дзяржавай-заснавальніцай [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і вяла незалежную палітыку. Канадскае агенцтва міжнароднага развіцця было афіцыйна створана ў 1968 годзе на базе Упраўлення знешняй дапамогі, створанага ў 1960 годзе<ref>Osbaldeston, Gordon. 1992. ''Organizing to Govern'', vol. II. Toronto: McGraw-Hill Ryerson. pp. 198–9.</ref>. У снежні 2003 года адбылося адміністрацыйнае падзяленне дэпартамента на дзве часткі, аднак заканадаўча гэта не было замацавана. У 2006 годзе пры ўрадзе [[Стывен Харпер|Стывена Харпера]] яны былі зноў аб'яднаны<ref>Schmitz, G. 2014. «The Harper government and the de-democratization of Canadian foreign policy.» ''Canadian Foreign Policy'' 20(2):224.</ref>. У 2013 годзе Канадскае агенцтва міжнароднага развіцця было ўключана ў склад міністэрства, якое атрымала назву Дэпартамент замежных спраў, гандлю і развіцця<ref>[http://www.parl.gc.ca/HousePublications/Publication.aspx?Language=E&Mode=1&DocId=6249902&File=194 STATUTES OF CANADA 2013]. ''LEGISinfo''. Parliament of Canada.</ref>. У 2015 годзе пры ўрадзе [[Джасцін Трудо|Джасціна Трудо]] міністэрства атрымала сваю цяперашнюю публічную назву — Міністэрства міжнародных спраў Канады<ref>{{Cite web|url=http://www.pco-bcp.gc.ca/index.asp?lang=eng&page=docs&doc=mog-ag-eng.htm|title=Змены ў дзяржаўным апараце|website=Таемны савет Канады|access-date=11 чэрвеня 2017|lang=en|archive-date=2 ліпеня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702135344/http://www.pco-bcp.gc.ca/index.asp?lang=eng&page=docs&doc=mog-ag-eng.htm|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=15 сакавіка 2017|title=Рэестр прыкладных назваў Федэральнай праграмы ідэнтыфікацыі|url=http://www.tbs-sct.gc.ca/hgw-cgf/oversight-surveillance/communications/fip-pcim/reg-eng.asp|access-date=11 чэрвеня 2017|publisher=Сакратарыят Казначэйскага савета Канады|lang=en}}</ref>. == Функцыі і структура == Штаб-кватэра міністэрства знаходзіцца ў будынку Лестэра Б. Пірсана на Сасекс-драйв у Атаве, але ўстанова таксама кіруе дзейнасцю на іншых аб'ектах у Нацыянальным сталічным рэгіёне Канады. Кіраўніцтва ажыццяўляюць тры міністры, кожны з якіх мае ўласныя абавязкі<ref name=":12">{{Cite web |url=https://www.international.gc.ca/gac-amc/minister-ministre/index.aspx?lang=eng |title=Міністры і намеснікі міністраў Міністэрства міжнародных спраў Канады |access-date=26 лістапада 2019 |publisher=Міністэрства міжнародных спраў Канады |lang=en }}</ref>. Міністр замежных спраў (па стане на 2025 год гэта [[Аніта Ананд]]) з'яўляецца старэйшым міністрам і адказвае за пытанні знешняй палітыкі і агульнае кіраўніцтва. У яго партфель уваходзяць Азіяцка-Ціхаакіянскі фонд Канады<ref name=":4">{{Cite web|title=Профіль арганізацыі - Азіяцка-Ціхаакіянскі фонд Канады|url=https://federal-organizations.canada.ca/profil.php?OrgID=APF&t=2&lang=en|access-date=23 студзеня 2021|publisher=Урад Канады|language=en}}</ref>, Міжнародная сумесная камісія<ref name=":5">{{Cite web|title=Профіль арганізацыі - Міжнародная сумесная камісія|url=https://federal-organizations.canada.ca/profil.php?OrgID=IJC&t=&lang=en|access-date=23 студзеня 2021|publisher=Федэральныя арганізацыі Канады|language=en}}</ref>, Пастаянны сумесны савет па абароне<ref name=":6">{{Cite web|title=Профіль арганізацыі - Пастаянны сумесны савет па абароне Канады і ЗША|url=https://federal-organizations.canada.ca/profil.php?OrgID=CDUS&t=2&lang=en|access-date=23 студзеня 2021|publisher=Урад Канады|language=en}}</ref> і Камісія міжнароднага парку Рузвельта ў Кампабела<ref name=":12" /><ref name=":3">{{Cite web|date=2 чэрвеня 2020|title=Намеснік міністра міжнароднага развіцця|url=https://www.international.gc.ca/gac-amc/publications/transparency-transparence/briefing-documents-information/transition-dm-sm-dev/2019-12.aspx?lang=eng#a2|access-date=23 студзеня 2021|publisher=Міністэрства міжнародных спраў Канады|lang=en}}</ref>. Дзяржаўны сакратар па міжнародным развіцці (у цяперашні час [[Рандзіп Сарай]]) кіруе праграмамі міжнароднага развіцця, скарачэння беднасці і гуманітарнай дапамогі. Гэты партфель уключае ўзаемадзеянне з Азіяцка-Ціхаакіянскім эканамічным супрацоўніцтвам, фінансавымі інстытутамі развіцця (Афрыканскі банк развіцця, Азіяцкі банк развіцця, Міжамерыканскі банк развіцця, Карыбскі банк развіцця) і Міжнародным цэнтрам даследаванняў развіцця<ref name=":12" /><ref name=":3" />. Міністр міжнароднага гандлю, садзейнічання экспарту, малога бізнесу і эканамічнага развіцця (на дадзены момант [[Маніндэр Сідху]]) курыруе гандлёвую палітыку і ўключае такія структуры, як Банк развіцця бізнесу Канады, Канадская камерцыйная карпарацыя, Карпарацыя па развіцці экспарту Канады, агенцтва Invest in Canada, Офіс саветніка па карпаратыўнай сацыяльнай адказнасці ў здабыўной галіне і Службу гандлёвых камісараў<ref name=":12" /><ref name=":3" />. Паўсядзённай дзейнасцю міністэрства кіруюць намеснікі міністраў, сярод якіх вылучаюцца намеснік міністра замежных спраў (які мае асацыяванага намесніка), намеснік міністра міжнароднага развіцця і намеснік міністра міжнароднага гандлю. Структурныя падраздзяленні (філіялы) дэпартамента ўключаюць аддзелы стратэгічнага планавання і палітыкі, консульскай і бяспекавай дзейнасці, глабальных праблем, міжнароднай бяспекі, развіцця міжнароднага бізнесу, гандлёвай палітыкі, чалавечых рэсурсаў і фінансаў<ref name=":3" />. У партфелі трох міністраў знаходзяцца таксама шэраг дзяржаўных карпарацый, такіх як Банк развіцця бізнесу Канады, Канадская камерцыйная карпарацыя і Міжнародны цэнтр даследаванняў развіцця, а таксама карпарацыі з сумесным кіраваннем<ref>{{Cite web|title=GC InfoBase|url=https://www.tbs-sct.gc.ca/ems-sgd/edb-bdd/index-eng.html#orgs/dept/126/infograph/intro|access-date=23 студзеня 2021|publisher=Сакратарыят Казначэйскага савета Канады|language=en}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|title=Федэральныя арганізацыі паводле партфеляў|url=https://federal-organizations.canada.ca/orgs.php?lang=en&t=2|access-date=23 студзеня 2021|publisher=Урад Канады|language=en}}</ref><ref>[http://www.tbs-sct.gc.ca/reports-rapports/cc-se/2007/cc-se05-eng.asp Сакратарыят Казначэйскага савета Канады: Дзяржаўныя карпарацыі і іншыя карпаратыўныя інтарэсы Канады, 2007]</ref>. == Міжнародныя адносіны == Кіраванне міжнароднымі адносінамі Канады развівалася з цягам часу. Ключавымі вехамі сталі Першая сусветная вайна (па выніках якой Канада стала падпісантам [[Версальскі дагавор|Версальскага дагавора]] і членам [[Ліга Нацый|Лігі Нацый]]), [[Дэкларацыя Бальфура (1926)|Дэкларацыя Бальфура 1926 года]], усталяванне прамых двухбаковых адносін са Злучанымі Штатамі (з уласнымі прадстаўнікамі з 1927 года), [[Вестмінстэрскі статут (1931)|Вестмінстэрскі статут 1931 года]] і [[Другая сусветная вайна]]. У камерцыйных адносінах першым гандлёвым камісарам Канады стаў [[Джон Шорт Ларк]] пасля паспяховай дэлегацыі ў Аўстралію на чале з [[Макензі Боўэл|Макензі Боўэлам]]<ref>{{Cite web |url=http://geo.international.gc.ca/asia/australia/relations/history-en.asp |title=Гісторыя канадска-аўстралійскіх адносін |access-date=11 мая 2026 |archive-date=30 мая 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080530001640/http://geo.international.gc.ca/asia/australia/relations/history-en.asp |url-status=dead }}</ref>. Пасля Другой сусветнай вайны Канада стала членам-заснавальнікам Арганізацыі Аб'яднаных Нацый і паўнапраўнай удзельніцай пасляваенных перагавораў. Паступова адмяняліся гістарычныя каланіяльныя традыцыі. Сёння канадскія паслы ўручаюць даверчыя граматы, падпісаныя [[Генерал-губернатар Канады|генерал-губернатарам Канады]] як прадстаўніком манарха. З краінамі Садружнасці Канада абменьваецца вярхоўнымі камісарамі, якія прызначаюцца кіраўніком урада. У верасні 2012 года Канада і Вялікабрытанія падпісалі мемарандум аб дыпламатычным супрацоўніцтве, які прадугледжвае сумеснае размяшчэнне пасольстваў і аказанне консульскіх паслуг, што выклікала крытыку з боку некаторых экспертаў за магчымае падрыванне незалежнасці канадскай знешняй палітыкі<ref>{{cite web |url=http://fpc.org.uk/articles/569 |title=At the Helm of a New Commonwealth Diplomatic Network: In the United Kingdom's Interest? |author=Gaspers, Jan |date=Лістапад 2012 |access-date=26 лістапада 2012 |lang=en }}</ref>. У галіне міжнароднага развіцця і гуманітарнай дапамогі міністэрства фінансуе гуманітарныя праекты, робіць узносы ў Цэнтральны фонд рэагавання на надзвычайныя сітуацыі ААН, падтрымлівае Канадскі Чырвоны Крыж і арганізацыі праз Гуманітарную кааліцыю<ref>{{Cite web|date=21 лютага 2017|title=Пра гуманітарную дапамогу|url=https://www.international.gc.ca/world-monde/issues_development-enjeux_developpement/response_conflict-reponse_conflits/about_humanitarian-a_propos_humanitaire.aspx?lang=eng&_ga=2.22516402.881653774.1633824399-1116402581.1633824398|access-date=10 кастрычніка 2021|publisher=Міністэрства міжнародных спраў Канады|lang=en}}</ref>. Падтрымка кіруецца Фемінісцкай палітыкай Канады па міжнароднай дапамозе<ref>{{Cite news|author=Dickson, Janice|date=22 красавіка 2021|title=International assistance was seriously short-changed in federal budget, aid groups say|language=en-CA|work=The Globe and Mail|url=https://www.theglobeandmail.com/politics/article-international-assistance-was-seriously-short-changed-in-federal-budget/|access-date=10 кастрычніка 2021}}</ref>. Міжнародны гандаль падтрымліваецца Бюро гандлёвага кантролю, Карпарацыяй па развіцці экспарту Канады і Службай гандлёвых камісараў. Агенцтва пагранічных службаў Канады і Статыстычнае ўпраўленне Канады збіраюць інфармацыю пра экспартныя тавары і класіфікуюць іх паводле стандартаў Сусветнай мытнай арганізацыі<ref>{{cite web | url=https://www5.statcan.gc.ca/cimt-cicm/home-accueil?lang=eng | title=База даных канадскага міжнароднага гандлю | location=Атава | publisher=Статыстычнае ўпраўленне Канады | date=11 снежня 2020 | accessdate=11 снежня 2020 | lang=en }}</ref>. Канада з'яўляецца ўдзельнікам шматлікіх гандлёвых пагадненняў. Сярод іх дзейныя двухбаковыя пагадненні аб свабодным гандлі з Чылі, Калумбіяй, Коста-Рыкай, Гандурасам, Ізраілем, Іарданіяй, Паўднёвай Карэяй, Панамай, Перу і Украінай. Таксама дзейнічаюць шматбаковыя пагадненні з Еўрапейскай асацыяцыяй свабоднага гандлю, Усёабдымнае і прагрэсіўнае пагадненне аб Трансціхаакіянскім партнёрстве, Усёабдымнае эканамічнае і гандлёвае пагадненне з Еўрапейскім Саюзам (CETA) і Пагадненне паміж ЗША, Мексікай і Канадай (USMCA), якое ў 2020 годзе замяніла Паўночнаамерыканскае пагадненне аб свабодным гандлі (NAFTA). Акрамя таго, дзейнічае пагадненне з Кітаем аб заахвочванні і ўзаемнай абароне інвестыцый<ref>«Пагадненне паміж Урадам Канады і Урадам Кітайскай Народнай Рэспублікі аб заахвочванні і ўзаемнай абароне інвестыцый.» Міністэрства замежных спраў Канады. 24 лістапада 2016. Праверана 11 снежня 2020.</ref>. Працягваюцца перагаворы па стварэнні Усёабдымнага пагаднення аб эканамічным партнёрстве з Індыяй<ref>{{Cite web|url=https://www.international.gc.ca/trade-commerce/trade-agreements-accords-commerciaux/agr-acc/india-inde/fta-ale/background-contexte.aspx?lang=eng|title=Перагаворы па пагадненні аб свабодным гандлі паміж Канадай і Індыяй|date=16 снежня 2016|access-date=11 снежня 2020|publisher=Міністэрства міжнародных спраў Канады|lang=en}}</ref><ref>«Apparel exporters' body writes to PM for review of trade pacts». ''Outlook India''. 13 ліпеня 2020.</ref><ref>Hemmadi, Murad. 21 лютага 2018. «Canada and India can't seem to make a trade deal. Here's why.» ''Maclean's''.</ref><ref>«India-Canada Economic Partnership Agreement.» ''Asian Regional Integration Centre''.</ref>. Праект Пагаднення аб свабодным гандлі з краінамі Цэнтральнай Амерыкі (Гватэмала, Сальвадор, Гандурас і Нікарагуа) і праект Зоны свабоднага гандлю Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі засталіся нерэалізаванымі<ref>Pastor, Robert A., Carla A. Hills, James R. Jones, et al. Май 2005. «Building a North American Community,» ''Task Force Report'' #53. Council on Foreign Relations Press. {{ISBN|978-0-87609-348-1}}.</ref>. == Геральдыка == Асацыяцыя выпускнікоў канадскіх паслоў (Amb Canada) мае ўласны герб, зацверджаны ў 2024 годзе. Шчыт падзелены на дзве часткі: блакітную і мазаічную з кляновых лістоў сярэбранага і чырвонага колераў. Уверсе намаляваны сярэбраны голуб у палёце. Крэст складаецца са сярэбранага фермавага моста. Шчытатрымальнікамі з'яўляюцца два залатыя гіпагрыфы, якія трымаюць чырвоны кадуцэй і стаяць на круглым стале з сярэбраным абрусам. Дэвіз на латыні гучыць як «FORIS CANADÆ PRODESSE» (На службе Канадзе за мяжой)<ref name="heraldry">{{Cite web|url=https://www.gg.ca/en/heraldry/public-register/project/3664 |access-date=12 снежня 2025|title=Публічны рэестр гербаў, сцягоў і значкоў Канады - AMBCANADA |date=15 лістапада 2024|lang=en}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Hilliker, John |загаловак=Canada's Department of External Affairs, Volume 1: The Early Years, 1909–1946 |месца=Montreal |выдавецтва=McGill-Queen's University Press |год=1990 |isbn=978-0-7735-0751-7 |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Hilliker, John; Barry, Donald |загаловак=Canada's Department of External Affairs, Volume 2: Coming of Age, 1946–1968 |выдавецтва=McGill-Queen's University Press |год=1995 |isbn=978-0-7735-0738-8 |мова=en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Міністэрства міжнародных спраў Канады}} [[Катэгорыя:Міністэрствы замежных спраў]] [[Катэгорыя:Урад Канады]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1909 годзе]] ogdijv9fjsj28fkitvgme0w3baaqc32 3 807769 5163205 5153397 2026-07-09T09:36:34Z M.L.Bot 261 /* Структура артыкулаў */ новы падраздзел 5163205 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:01, 12 мая 2026 (+03) == Мілавіца == Вітаю. Яшчэ Мілавіца -- народная назва [[Венера (планета)|Венеры]], можа, гэта ўжо і пазнейшыя прыдумкі, але крыніцы яе даюць. Магчыма, "Мілавіца (Чэхія)" не кепскі быў варыянт прапанаваны. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:53, 11 чэрвеня 2026 (+03) : Не ведаю, якія б кнігі выходзілі па-беларускую пра геаграфію \ гісторыю Чэхіі, ЧССР, магчыма, Мілавіц'''а'''. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:12, 11 чэрвеня 2026 (+03) == Структура артыкулаў == Вітаю. Звярніце, калі ласка, увагу на ўнутраную структуру артыкулаў, як прыклад можна [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%AF%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%BA%D1%81%D0%BD%D1%96%D1%81&diff=5163165&oldid=5163119 паглядзець тут]. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:36, 9 ліпеня 2026 (+03) 4s31jnjmyexr2ksunikyohwd41c33sz 5163251 5163205 2026-07-09T11:09:20Z Autumndancer 168015 /* Структура артыкулаў */ 5163251 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:01, 12 мая 2026 (+03) == Мілавіца == Вітаю. Яшчэ Мілавіца -- народная назва [[Венера (планета)|Венеры]], можа, гэта ўжо і пазнейшыя прыдумкі, але крыніцы яе даюць. Магчыма, "Мілавіца (Чэхія)" не кепскі быў варыянт прапанаваны. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:53, 11 чэрвеня 2026 (+03) : Не ведаю, якія б кнігі выходзілі па-беларускую пра геаграфію \ гісторыю Чэхіі, ЧССР, магчыма, Мілавіц'''а'''. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 15:12, 11 чэрвеня 2026 (+03) == Структура артыкулаў == Вітаю. Звярніце, калі ласка, увагу на ўнутраную структуру артыкулаў, як прыклад можна [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%AF%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%90%D0%BB%D0%BA%D1%81%D0%BD%D1%96%D1%81&diff=5163165&oldid=5163119 паглядзець тут]. Дзякуй. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:36, 9 ліпеня 2026 (+03) : Дзякуй за інфармацыю. Прызвычаіўся па-старому працаваць, паспрабую па-новаму. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 14:09, 9 ліпеня 2026 (+03) p3xto8pgpxtgxgycjeca0gve9iznrk1 0 808519 5163059 5146609 2026-07-08T22:34:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5163059 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Мікалай Фёдаравіч Грачоў''' ({{lang-ru|Николай Фёдорович Грачёв}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[СССР|савецкі]] [[военачальнік]], [[генерал арміі]] ([[1991]]). == Біяграфія == З 31 жніўня 1950 года — у [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]]. У 1952 годзе скончыў [[Разанскае вышэйшае паветрана-дэсантнае каманднае вучылішча|Разанскае пяхотнае вучылішча]]. Камандаваў стралковым узводам, з 1956 года — ротай, у 1958—1962 гадах — начальнік штаба мотастралковага батальёна. Член [[КПСС]]. У 1963 годзе скончыў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ]]. З 1962 года — намеснік начальніка штаба мотастралковага палка. З 1964 года — камандзір мотастралковага батальёна. З 1966 года — начальнік штаба, а з 1967 года — камандзір мотастралковага палка. З 1969 па 1971 — начальнік штаба мотастралковай дывізіі. У 1972 годзе скончыў [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба]]. З 1972 года — камандзір мотастралковай дывізіі. З 1974 года — першы намеснік камандуючага агульнавайсковай арміяй. З чэрвеня 1976 года — камандуючы [[2-я гвардзейская танкавая армія|2-й гвардзейскай танкавай арміяй]]. З ліпеня 1980 года — начальнік штаба [[Прыкарпацкая ваенная акруга|Прыкарпацкай ваеннай акругі]]. З сакавіка 1984 года — камандуючы войскамі [[Уральская ваенная акруга|Уральскай ваеннай акругі]]. З 1987 года — першы намеснік начальніка войск [[грамадзянская абарона|грамадзянскай абароны]] [[СССР]]. Адначасна прымаў удзел у ліквідацыі [[аварыя на Чарнобыльскай АЭС|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]. З 1989 года — прадстаўнік галоўнакамандуючага Аб’яднаных Узброеных сіл дзяржаў — удзельніц [[Варшаўскі дагавор|Варшаўскага дагавора]] ў [[Венгерская народная армія|Венгерскай народнай арміі]]. З 1990 года — [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане|галоўны ваенны спецыяліст пры Вярхоўным галоўнакамандуючым Узброенымі Сіламі Рэспублікі Афганістан]], працаваў у [[Афганістан]]е да [[Падзенне Кабула (1992)|падзення ўрада]] [[Мухамед Наджыбула|Наджыбулы]]. У адстаўцы з 1992 года. Пасля стварэння ў 2008 годзе [[Упраўленне генеральных інспектараў Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Службы генеральных інспектараў Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі]] з’яўляўся генеральным інспектарам Службы да апошніх дзён жыцця<ref>{{Cite web |url=http://old.redstar.ru/2008/12/30_12/1_03.html |title=Служить на благо Отечества<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2014-12-30 |archive-date=2020-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200222062004/http://old.redstar.ru/2008/12/30_12/1_03.html |url-status=live }}</ref>. Памёр 11 лютага 2013 года. Пахаваны на [[траякураўскія могілкі|Траякураўскіх могілках]].<ref>{{Cite web |url=http://stat.doc.mil.ru/documents/quick_search/more.htm?id=11628647@egNPA |title=Приказ Министра обороны Российской Федерации от 12 февраля 2013 г. № 124 «Об организации похорон умершего генерала армии в отставке Н. Ф. Грачева» : Министерство обороны Российс…<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2013-05-22 |archive-date=2013-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526174056/http://stat.doc.mil.ru/documents/quick_search/more.htm?id=11628647@egNPA |url-status=live }}</ref> Ганаровы грамадзянін [[Шылава (Шылаўскі раён)|пасёлка гарадскога тыпу Шылава]] [[Разанская вобласць|Разанскай вобласці]]. Жонка — Грачова Раіса Васільеўна. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Окороков А. В. Тайные войны СССР. Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М., 2012. — ISBN 978-5-9533-6089-0 * Гражданская защита: Энциклопедия в 4 томах / под общ. ред. Пучкова В. А. — Том 1: А—И. — Издание третье, перераб. и доп. — М.: ФГБУ ВНИИ ГОЧС (ФЦ), 2015. — С. 386. — ISBN 978-5-93790-128-0 == Спасылкі == * [http://www.rvvdku-vi.ru/gostinaya/kniga-pamyati1/grachyov-nikolaj-fyodorovich Грачев Николай Фёдорович — сайт Рязанского высшего воздушно-десантного командного дважды краснознамённого училища им. В. Ф. Маргелова.] * [http://www.redstar.ru/index.php/newspaper/item/7457-svetlaya-pamyat Грачев Николай Фёдорович — Некролог в газете «Красная Звезда»] * [http://www.redstar.ru/index.php/1812/item/6916-chtobyi-golos-byil-slyishen Статья «Чтобы голос был слышен» о Грачеве Николае Фёдоровиче — Газета «Красная звезда»] * [http://oficery.ru/persons/1223#people-main-tab Грачев Николай Фёдорович, генерал-армии — Офицеры России] * Военная энциклопедия в 8 томах. М.:Военное издательство, 1994—2004. — Т.2. * [https://history-ryazan.ru/node/4698 Грачёв Николай Фёдорович на сайте Знатные уроженцы Рязанской земли]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190527011708/http://62info.ru/history/node/4698 |date=27 мая 2019 }}. {{ВС}} {{Генералы арміі (СССР)}} [[Катэгорыя:Генералы арміі СССР]][[Катэгорыя:Члены КПСС]][[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета РСФСР 11-га склікання]] [[Катэгорыя:Ліквідатары Чарнобыльскай аварыі]] ere7h1cxmx5mhr33jci2rs1gphh42a9 0 808706 5163088 5148984 2026-07-09T02:53:27Z Seandraoi 170900 5163088 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Мацвееў}} {{Пісьменнік}} '''Ёэль Алегавіч Мацвееў''' ({{Lang-yi|יואל מאַטוועיעוו}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі яўрэйскі пісьменнік, [[паэт]], літаратурны перакладчык, журналіст, драматург, даследчык [[Левыя (палітыка)|левых]] і гуманістычных плыняў у [[Яўрэі|яўрэйскай]] традыцыі, аўтар навуковых прац па гісторыі [[Кабала|кабалы]]. Ён піша на [[ідыш]]ы, рускай і англійскай мовах, а таксама валодае шэрагам іншых моў. == Біяграфія == Ёэль Мацвееў нарадзіўся ў 1976 годзе ў Ленінградзе. Пачаў пісаць вершы на ідышы ў падлеткавым узросце ў пачатку 1990-х гадоў. З 2002 да 2016 года працаваў у рэдкалегіі нью-ёркскай газеты «[[:en:The Forward|Форвертс]]», якая выходзіла на мове ідыш (з 2019 і дагэтуль гэтая газета выходзіць толькі анлайн). Доўгі час жыў у [[хасіды|хасідскіх]] раёнах Нью-Ёрка і прыгарадаў, дзе насельніцтва гаворыць у побыце на ідышы. У першай палове 2000-х яго вершы на ідышы пачалі публікавацца ў шэрагу амерыканскіх выданняў. У 2004—2005 гадах Мацвееў дапамог заснаваць у Санкт-Пецярбургу часопіс «Дэр Найер Фрайнд» і быў яго сурэдактарам. Гэта быў адзіны літаратурны часопіс на ідышы, які існаваў у той час у Расіі (адзіным расійскім перыядычным выданнем на гэтай мове была тады абласная штотыднёвая газета «Бірабіджанер штэрн»). У 2017 годзе вярнуўся з [[Нью-Ёрк]]а ў [[Санкт-Пецярбург]]. З 2019 года — карэспандэнт двухмоўнай расійскай газеты «[[:ru: Биробиджанер штерн|Бірабіджанер штэрн]]», якая выходзіць па-руску і на ідышы. У 2026 годзе Ёэль Мацвееў адкрыў серыю [[магія|магічных]] рукапісаў, дзе [[замовы]] напісаны яўрэйскімі літарамі на беларускай мове, уключаючы рукапіс, коратка апісаны [[Змітрок Бядуля|Змітраком Бядулям]], які з 1921 года лічыўся страчаным. Беларуская прэса адзначыла, што гэтае адкрыццё дазваляе лічыць яўрэйскі алфавіт чацвёртым, які выкарыстоўваецца для напісання тэкстаў па-беларуску<ref>https://www.gazetaeao.ru/na-gore-sinyavskoj-na-more-kinyavskom/</ref><ref>https://nashaniva.com/395873</ref><ref>https://nashaniva.com/396134</ref>. == Бібліяграфія == * Step by Step, Contemporary Yiddish Poetry, 2009, edited by Elissa Bemporad & Margherita Pascucci, {{ISBN|9788874622573}} * ''A Ring'', Contemporary Yiddish Poetry, 2017, edited by [[Velvl Chernin]] & [[Michael Felzenbaum]], {{ISBN|9789659260539}} * Almanac Birobidzhan (v. 16, 2021), edited by Yelena Sarashevskaya, {{ISBN|9785604463437}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мацвееў Ёэль}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] [[Катэгорыя:Паэты на ідыш]] ngmw6gfxe53288key3d2pt87lqp4oxp 5163244 5163088 2026-07-09T10:49:10Z M.L.Bot 261 афармленне 5163244 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Мацвееў}} {{Пісьменнік}} '''Ёэль Алегавіч Мацвееў''' ({{Lang-yi|יואל מאַטוועיעוו}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі яўрэйскі пісьменнік, [[паэт]], літаратурны перакладчык, журналіст, драматург, даследчык [[Левыя (палітыка)|левых]] і гуманістычных плыняў у [[Яўрэі|яўрэйскай]] традыцыі, аўтар навуковых прац па гісторыі [[Кабала|кабалы]]. Піша на [[ідыш]]ы, рускай і англійскай мовах, таксама ведае шэраг іншых моў. == Біяграфія == Ёэль Мацвееў нарадзіўся ў 1976 годзе ў Ленінградзе. Пачаў пісаць вершы на ідышы падлеткам у пачатку 1990-х гадоў. У 2002—2016 гадах працаваў у рэдкалегіі нью-ёркскай газеты «[[:en:The Forward|Форвертс]]», якая выходзіла на ідышы (з 2019 года газета выходзіць толькі анлайн). Доўгі час жыў у [[хасіды|хасідскіх]] раёнах Нью-Ёрка і прыгарадах, дзе жыхары гаворыць у побыце на ідышы. У першай палове 2000-х гадоў яго вершы на ідышы пачалі публікаваць шэраг амерыканскіх выданняў. У 2004—2005 гадах Мацвееў дапамог заснаваць у Санкт-Пецярбургу часопіс «Дэр Найер Фрайнд» і быў яго сурэдактарам. Гэта быў адзіны літаратурны часопіс на ідышы, які існаваў тым часам у Расіі (адзіным расійскім перыядычным выданнем на гэтай мове была тады абласная штотыднёвая газета «{{нп5|Бірабіджанер штэрн||ru|Биробиджанер штерн}}»). У 2017 годзе вярнуўся з [[Нью-Ёрк]]а ў [[Санкт-Пецярбург]]. З 2019 года — карэспандэнт двухмоўнай расійскай газеты «Бірабіджанер штэрн», якая выходзіць на рускай і ідышы. У 2026 годзе Ёэль Мацвееў адкрыў серыю [[магія|магічных]] рукапісаў, дзе [[замовы]] напісаны яўрэйскімі літарамі на беларускай мове, уключаючы рукапіс, коратка апісаны [[Змітрок Бядуля|Змітраком Бядулям]], які з 1921 года лічыўся страчаным. Беларуская прэса адзначыла, што гэтае адкрыццё дазваляе лічыць яўрэйскі алфавіт чацвёртым, які выкарыстоўваецца для напісання тэкстаў па-беларуску<ref>{{Cite web|url=https://www.gazetaeao.ru/na-gore-sinyavskoj-na-more-kinyavskom/|title=На горе Синявской, на море Кинявском|website=www.gazetaeao.ru|access-date=2026-07-09}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/395873|title=Габрэіца: выявілася, па-беларуску пісалі і чацвёртым алфавітам, і ім карысталіся чарнакніжнікі|website=Наша Ніва|date=2026-05-25|access-date=2026-07-09}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/396134|title=Знойдзены манускрыпт чарнакніжніка з Радашковіч, які лічылі страчаным|website=Наша Ніва|date=2026-05-28|access-date=2026-07-09}}</ref>. == Бібліяграфія == * Step by Step, Contemporary Yiddish Poetry, 2009, edited by Elissa Bemporad & Margherita Pascucci, {{ISBN|9788874622573}} * ''A Ring'', Contemporary Yiddish Poetry, 2017, edited by [[Velvl Chernin]] & [[Michael Felzenbaum]], {{ISBN|9789659260539}} * Almanac Birobidzhan (v. 16, 2021), edited by Yelena Sarashevskaya, {{ISBN|9785604463437}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мацвееў Ёэль}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] [[Катэгорыя:Паэты на ідыш]] jzuhn9ao7qlyo572xr860j3mwkp73ne 0 809234 5163212 5152882 2026-07-09T09:46:39Z M.L.Bot 261 афармленне, стыль 5163212 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Мілавіцы''' ({{lang-cs|Milovice}}) — горад у [[Чэхія|Чэхіі]] паблізу [[Прага|Прагі]], дзе ў 1968—1991 гадах размяшчаўся штаб савецкай [[Цэнтральная група войск|Цэнтральнай групы войск]]. == Гісторыя == Заснаваны ў XIV стагоддзі. 21 жніўня 1968 года савецкія войскі заблакавалі чэшскія падраздзяленні ў Мілавіцах і ўзялі кантроль у свае рукі. 13-я танкавая дывізія перадыслакавалася ў славацкія [[Топальчаны]], дзе знаходзіцца і дагэтуль. Мілавіцы сталі стаўкай [[Цэнтральная група войск|Цэнтральнай групы войск]]. Савецкая армія была ў Мілавіцах да 30 чэрвеня 1991 года. У 1993 годзе ў горадзе здымалі фільм «Жыццё і незвычайныя прыгоды салдата Івана Чонкіна». Ваенны гарадок з палігонам скасаваны ў 1995 годзе, у жніўні 1996 года пачалася рэканструкцыя тэрыторыі былога вайсковага гарадка Мілавіцы. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Гарады Сярэднячэшскага края}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Чэхіі]] rw8ya87pbsctst0gunj9bprts2j8vof 0 810360 5163223 5161459 2026-07-09T10:00:34Z 5163223 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Тарас Тарналіцкі''', сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1989 года ў [[Коласава (Стаўбцоўскі раён)|Коласаве]] [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «маўклівых маршах», у 2017 годзе — у пратэстах супраць [[Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства|дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэнаў, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам датычна цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас пратэстаў 2020 года прыняў удзел у 12 нядзельных маршах (агулам у каля 15 акцыях), стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эмігрыраваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, Украіне і краінах Еўрапейскага Саюза{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі.{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} na77k51cshz4iypj900ehjmc99uq3gg 5163224 5163223 2026-07-09T10:01:57Z 5163224 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Тарас Тарналіцкі''', сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1989 года ў [[Коласава (Стаўбцоўскі раён)|Коласаве]] [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «маўклівых маршах», у 2017 годзе — у пратэстах супраць [[Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства|дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэнаў, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас пратэстаў 2020 года прыняў удзел у 12 нядзельных маршах (агулам у каля 15 акцыях), стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эмігрыраваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, Украіне і краінах Еўрапейскага Саюза{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі.{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} 9kzywsg1rb2o2g26qnll4uqbrdtqz3e 0 810471 5163141 5162434 2026-07-09T07:36:06Z JerzyKundrat 174 5163141 wikitext text/x-wiki {{Таксон|name=Рабкі|image file=Pterocles exustus.jpg|image descr=[[Чарнабрухі рабок]] (''Pterocles orientalis'')|regnum=Жывёлы|parent=Pteroclidae|rang=Род|latin=Pterocles|author=Temminck, 1815|children name=Віды|children=Гл. тэкст}} '''Рабкі́''' ({{lang-la|Pterocles}}) — [[біялагічны род|род]] птушак сямейства [[Рабковыя|рабковых]] (''Pteroclidae''). Аб’ядноўвае 14 сучасных відаў, пашыраных у [[Афрыка|Афрыцы]], [[Паўднёвая Еўропа|Паўднёвай Еўропе]] і [[Азія|Азіі]].<ref name="ioc">{{Cite web|lang=en|url=https://www.worldbirdnames.com/pterocliformes/pteroclidae?order=views|title=Pteroclidae / Sandgrouse|website=World Bird Names|access-date=2026-07-07}}</ref> == Апісанне == [[Файл:Pterocles_alchata.jpg|злева|міні|[[Белабрухі рабок]] (''Pterocles alchata'')]] Прадстаўнікі роду маюць кароткую дзюбу, доўгія вострыя крылы і пераважна пясчаную, вохрыстую або бураватую афарбоўку, прыстасаваную да маскіроўкі на адкрытай сухой глебе.<ref name="belEn">Самусенка Э. Р. Рабковыя // ''Беларуская энцыклапедыя: У 18 т.'' Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: БелЭн, 2001. — С. 185.</ref> Ад саджаў адрозніваюцца тым, што пальцы ў іх не апераныя, хоць ногі апераны да пальцаў.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.birdguides.com/Species-Guide/ioc/pteroclidae|title=Pteroclidae — Sandgrouse|website=BirdGuides|access-date=2026-07-07}}</ref> Рабкі насяляюць пераважна сухія адкрытыя ландшафты: стэпы, паўпустыні, пустыні і саванны. Кормяцца галоўным чынам насеннем і зялёнымі часткамі раслін, радзей — насякомымі.<ref name="belEn" /> Трымаюцца чародкамі, гняздуюцца на зямлі; у кладцы звычайна 2—3 яйцы.<ref>{{Cite web|url=https://wilderness.by/families/rabki/|title=Сямейства Рабкі|website=Дзікая прырода побач|publisher=ТАА «Дзікая прырода»|access-date=2026-07-07}}</ref> == Віды == Паводле сучасных міжнародных спісаў, у родзе 14 відаў:<ref name="ioc" /> * [[Белабрухі рабок]] — ''Pterocles alchata''; * ''[[Pterocles namaqua]]''; * [[Чырванабрухі рабок]] — ''Pterocles exustus''; * [[Сенегальскі рабок]] — ''Pterocles senegallus''; * [[Чарнабрухі рабок]] — ''Pterocles orientalis''; * ''[[Pterocles gutturalis]]''; * [[Светлабрухі рабок]] — ''Pterocles coronatus''; * ''[[Pterocles decoratus]]''; * ''[[Pterocles burchelli]]''; * ''[[Pterocles personatus]]''; * [[Чарналобы рабок]] — ''Pterocles lichtensteinii''; * ''[[Pterocles bicinctus]]''; * ''[[Pterocles indicus]]''; * ''[[Pterocles quadricinctus]]''. {{зноскі}} == Літаратура == * Самусенка Э. Р. Рабковыя // ''Беларуская энцыклапедыя: У 18 т.'' Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мінск: БелЭн, 2001. — С. 185. == Спасылкі == * [https://www.worldbirdnames.com/pterocliformes/pteroclidae?order=views Pteroclidae / Sandgrouse] // World Bird Names.{{Commonscat|Pterocles|Рабкі}} h2u4sp76neafp3irwhnxd2mp8j1xdwr 0 810525 5162942 5162896 2026-07-08T12:39:15Z Ueschar 151377 вычытка 5162942 wikitext text/x-wiki [[Файл:Close_up_of_vernier_scale.jpg|міні|Ноніус [[Штангенцыркуль|штангенцыркуля]]]] '''Но́ніус''' (таксама '''вернье́р'''<ref name="Булыка">{{Cite web|url=https://verbum.by/sis1999/%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8C%D0%B5%D1%80|title=верньер|author=Булыка А. М.|website=Verbum|work=Слоўнік іншамоўных слоў|access-date=8 ліпеня 2026|year=1999}}</ref>) — дапаможная [[шкала]], па якой адлічваюць долі дзяленняў асноўнай шкалы [[Вымяральны прыбор|вымяральнай прылады]]. Выкарыстоўваецца ў [[Штангенінструмент|штангенінструментах]], оптыка-механічных і іншых сродках вымярэння.<ref name="БелЭн">{{Cite web|url=https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%9E%D0%9D%D0%86%D0%A3%D0%A1|title=Но́ніус|website=Verbum|work=Беларуская Энцыклапедыя|access-date=8 ліпеня 2026}}</ref> == Назва == Назва «ноніус» паходзіць ад прозвішча партугальскага [[матэматык]]а і [[касмограф]]а [[Педру Нуніш|Педру Нуніша]], лацінізаваная форма каторага пішацца як ''Nonius''.<ref name="Працоўнае">{{Cite web|url=https://files.knihi.com/Knihi/skola/zvycajnyja/pracounaje_navucannie/pracounaje_navucannie.07kl.2012t.bel.pdf.zip/pracounaje_navucannie.07kl.2012t.bel.pdf|title=Працоўнае навучанне. Тэхнічная праца. 7 клас|pages=48—52|publisher=Нацыянальны інстытут адукацыі|access-date=8 ліпеня 2026|year=2012}}</ref> У 1542 годзе Нуніш прапанаваў дапаможную сістэму дзяленняў для больш дакладных вымярэнняў на [[Астралябія|астралябіі]] — прататып сучаснага прыбора. Гэтую сістэму ўдасканаліў французскі матэматык [[П'ер Вернье]], які ў 1631 годзе стварыў канструкцыю з дзвюма шкаламі — нерухомай і рухомай, — таму ноніус часта называюць таксама верньерам.<ref name="БелЭн" /> == Віды == Паводле будовы і прызначэння адрозніваюць лінейныя, вугламерныя, спіральныя, трансверсальныя і іншыя віды ноніусаў.<ref name="БелЭн" /> Лінейныя ноніусы выкарыстоўваюцца, напрыклад, у штангенінструментах, а вугламерныя — у прыборах для больш дакладнага адліку [[Вугал|вуглоў]]. == Будова і прынцып дзеяння == [[Файл:Vernier_caliper.svg|міні|Схема [[Штангенцыркуль|штангенцыркуля]] з ноніусам]] Ноніус працуе разам з асноўнай шкалой. Спачатку па асноўнай шкале вызначаюць цэлы лік дзяленняў, а потым знаходзяць той штрых ноніуса, які найбольш дакладна супадае з адным са штрыхоў асноўнай шкалы. Нумар гэтага штрыха дае дробавую частку вымяранай велічыні.<ref name="Працоўнае" /> [[Файл:Vernier_scale_use_0.02_scale_measurement_is_19.44_mm.gif|міні|Анімацыя адліку па ноніусе]] У штангенцыркулі ШЦ-I адлік вядуць па дзвюх шкалах: міліметровай шкале на штанзе і шкале ноніуса, нанесенай на рухомую рамку. Уся даўжыня шкалы ноніуса 19 у міліметраў падзелена на 10 частак, таму цана аднаго дзялення складае 1,9 мм. Калі губкі штангенцыркуля цалкам самкнуты, першы штрых ноніуса не даходзіць да другога штрыха асноўнай шкалы на 0,1 мм; гэта дазваляе праводзіць вымярэнні з дакладнасцю да адной дзясятай міліметра.<ref name="Працоўнае" /> Пры зняцці паказанняў цэлы лік міліметраў адлічваюць ад нуля асноўнай шкалы да нуля ноніуса. Дробавую частку знаходзяць па штрыху ноніуса, які супаў са штрыхом асноўнай шкалы: напрыклад, супадзенне шостага штрыха дае дадатак 0,6 мм.<ref name="Працоўнае" /> == Гл. таксама == * [[Шкала]] * [[Штангенцыркуль]] * [[Вымярэнне]] * [[Астралябія]] == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Но́ніус||376}} * Працоўнае навучанне. Тэхнічная праца: вучэбны дапаможнік для 7-га класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання / С. Я. Астрэйка [і інш.]; пад рэд. С. Я. Астрэйкі. — Мінск : Нацыянальны інстытут адукацыі, 2012. — С. 48—52. * Булыка А. М. Слоўнік іншамоўных слоў. — Мінск, 1999. {{Commonscat|Vernier scales|Ноніусы}} [[Катэгорыя:Метралогія]] [[Катэгорыя:Вымяральныя прыборы]] dqc5kfne4iigzgb8y6ao97up40rp4cm 0 810528 5162943 2026-07-08T12:53:57Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Мастак}} '''Яніс Ро́зэнталс''' ({{lang-la|Janis Rozentāls}}; 6 [18] сакавіка 1866 — 13 [26] снежня 1916, {{МС|Хельсінкі||}}) — адзін з першых прафесійных латышскіх мастакоў, быў сярод стваральнікаў латышскай нацыянальнай школы жывапісу. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і каваля...» 5162943 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Яніс Ро́зэнталс''' ({{lang-la|Janis Rozentāls}}; 6 [18] сакавіка 1866 — 13 [26] снежня 1916, {{МС|Хельсінкі||}}) — адзін з першых прафесійных латышскіх мастакоў, быў сярод стваральнікаў латышскай нацыянальнай школы жывапісу. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і каваля Мікеліса Розэнталса. Вучыўся ў Рыжскай школе Нямецкага таварыства рамеснікаў. Скончыў Вышэйшае мастацкае вучылішча пры Імператарскай Акадэміі мастацтваў у Санкт-Пецярбурзе, з дыпломнай працай «З царквы» (пад кіраўніцтвам [[Уладзімір Ягоравіч Макоўскі|У. Я. Макоўскага]], 1896). Быў педагогам у мастацкай школе В. Блума (1905—1906), Рыжскім гарадскім мастацкім вучылішчы (1906—1913), кіраваў прыватнай мастацкай студыяй (1906—1910), мастацкімі аддзеламі часопісаў «Vērotājs» (1903—1909). (1912—1914). З 1894 года браў удзел у выставах. Быў членам пецярбургскага гуртка латышскіх мастакоў «Рукіс» («Rūķis»). == Творчасць == Яніс Розэнталс працаваў у шырокім творчым дыяпазоне. Акрамя жывапісу (пейзаж, партрэт, жанравая кампазіцыя) і графікі — серыя партрэтаў пісьменнікаў і мастакоў (каля 1907), цыкл малюнкаў выкананых на востраве Капры (1912), аўтар мазаічнага пано на фасадзе дома Рыжскага латышскага таварыства, алтарнага роспісу Новай царквы. Святога Яна Хрысціцеля, кніжных і часопісных ілюстрацый. Публікаваў матэрыялы па гісторыі мастацтва і крытычныя артыкулы. У пастаяннай экспазіцыі Латвійскага Нацыянальнага мастацкага музея знаходзяцца наступныя карціны мастака: «Аўтапартрэт» (1900), «Партрэт П. Федэра» (1901), «Каля стала» (каля 1900), «З царквы» (1894), «Дзеці лікуюць», «У майстэрні мастака», «У майстэрні мастака» (1908), «Аркадыя» (1910), «Стралец» (1914), «Прынцэса і малпа» (1913, у трох блізкіх адзін аднаму версіях; найбольш вядомае і значнае з мастацкага пункту гледжання палатно мастака), «Ранняя вясна ў Курземе» (1909) (1916). Яркай з’явай у творчасці мастака стала карціна «Дзеці лікуюць» (1901). {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Розэнталс}} [[Катэгорыя:Мастакі Латвіі]] ibvq19vwdle6t3zxr6q585jjvcye6qw 5162944 5162943 2026-07-08T12:55:48Z Autumndancer 168015 5162944 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Яніс Ро́зэнталс''' ({{lang-la|Janis Rozentāls}}; {{ДН|18|3|1866}} — {{ДС|26|12|1916}}, {{МС|Хельсінкі||}}) — адзін з першых прафесійных латышскіх мастакоў, быў сярод стваральнікаў латышскай нацыянальнай школы жывапісу. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і каваля Мікеліса Розэнталса. Вучыўся ў Рыжскай школе Нямецкага таварыства рамеснікаў. Скончыў Вышэйшае мастацкае вучылішча пры Імператарскай Акадэміі мастацтваў у Санкт-Пецярбурзе, з дыпломнай працай «З царквы» (пад кіраўніцтвам [[Уладзімір Ягоравіч Макоўскі|У. Я. Макоўскага]], 1896). Быў педагогам у мастацкай школе В. Блума (1905—1906), Рыжскім гарадскім мастацкім вучылішчы (1906—1913), кіраваў прыватнай мастацкай студыяй (1906—1910), мастацкімі аддзеламі часопісаў «Vērotājs» (1903—1909). (1912—1914). З 1894 года браў удзел у выставах. Быў членам пецярбургскага гуртка латышскіх мастакоў «Рукіс» («Rūķis»). == Творчасць == Яніс Розэнталс працаваў у шырокім творчым дыяпазоне. Акрамя жывапісу (пейзаж, партрэт, жанравая кампазіцыя) і графікі — серыя партрэтаў пісьменнікаў і мастакоў (каля 1907), цыкл малюнкаў выкананых на востраве Капры (1912), аўтар мазаічнага пано на фасадзе дома Рыжскага латышскага таварыства, алтарнага роспісу Новай царквы. Святога Яна Хрысціцеля, кніжных і часопісных ілюстрацый. Публікаваў матэрыялы па гісторыі мастацтва і крытычныя артыкулы. У пастаяннай экспазіцыі Латвійскага Нацыянальнага мастацкага музея знаходзяцца наступныя карціны мастака: «Аўтапартрэт» (1900), «Партрэт П. Федэра» (1901), «Каля стала» (каля 1900), «З царквы» (1894), «Дзеці лікуюць», «У майстэрні мастака», «У майстэрні мастака» (1908), «Аркадыя» (1910), «Стралец» (1914), «Прынцэса і малпа» (1913, у трох блізкіх адзін аднаму версіях; найбольш вядомае і значнае з мастацкага пункту гледжання палатно мастака), «Ранняя вясна ў Курземе» (1909) (1916). Яркай з’явай у творчасці мастака стала карціна «Дзеці лікуюць» (1901). {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Розэнталс}} [[Катэгорыя:Мастакі Латвіі]] kyws97vdinu9vk7fhzvioqgxhw5v8x3 5162957 5162944 2026-07-08T13:07:11Z Autumndancer 168015 5162957 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Яніс Ро́зэнталс''' ({{lang-lv|Janis Rozentāls}}; {{ДН|18|3|1866}} — {{ДС|26|12|1916}}, {{МС|Хельсінкі||}}) — адзін з першых прафесійных латышскіх мастакоў, быў сярод стваральнікаў латышскай нацыянальнай школы жывапісу. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і каваля Мікеліса Розэнталса. Вучыўся ў Рыжскай школе Нямецкага таварыства рамеснікаў. Скончыў Вышэйшае мастацкае вучылішча пры Імператарскай Акадэміі мастацтваў у Санкт-Пецярбурзе, з дыпломнай працай «З царквы» (пад кіраўніцтвам [[Уладзімір Ягоравіч Макоўскі|У. Я. Макоўскага]], 1896). Быў педагогам у мастацкай школе В. Блума (1905—1906), Рыжскім гарадскім мастацкім вучылішчы (1906—1913), кіраваў прыватнай мастацкай студыяй (1906—1910), мастацкімі аддзеламі часопісаў «Vērotājs» (1903—1909). (1912—1914). З 1894 года браў удзел у выставах. Быў членам пецярбургскага гуртка латышскіх мастакоў «Рукіс» («Rūķis»). == Творчасць == Яніс Розэнталс працаваў у шырокім творчым дыяпазоне. Акрамя жывапісу (пейзаж, партрэт, жанравая кампазіцыя) і графікі — серыя партрэтаў пісьменнікаў і мастакоў (каля 1907), цыкл малюнкаў выкананых на востраве Капры (1912), аўтар мазаічнага пано на фасадзе дома Рыжскага латышскага таварыства, алтарнага роспісу Новай царквы. Святога Яна Хрысціцеля, кніжных і часопісных ілюстрацый. Публікаваў матэрыялы па гісторыі мастацтва і крытычныя артыкулы. У пастаяннай экспазіцыі Латвійскага Нацыянальнага мастацкага музея знаходзяцца наступныя карціны мастака: «Аўтапартрэт» (1900), «Партрэт П. Федэра» (1901), «Каля стала» (каля 1900), «З царквы» (1894), «Дзеці лікуюць», «У майстэрні мастака», «У майстэрні мастака» (1908), «Аркадыя» (1910), «Стралец» (1914), «Прынцэса і малпа» (1913, у трох блізкіх адзін аднаму версіях; найбольш вядомае і значнае з мастацкага пункту гледжання палатно мастака), «Ранняя вясна ў Курземе» (1909) (1916). Яркай з’явай у творчасці мастака стала карціна «Дзеці лікуюць» (1901). {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Розэнталс}} [[Катэгорыя:Мастакі Латвіі]] 3kkbrbb9yto456qe8kucwtjf8nanmxs 0 810529 5162952 2026-07-08T13:03:06Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Цімаці Пікерынг]] у [[Тымаці Пікерынг]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5162952 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Тымаці Пікерынг]] fjngqq5lkf3vtzrmmvczfyp6xr8rcvz 0 810530 5162953 2026-07-08T13:04:00Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Пікерынг''': == Прозвішча == * [[Цімаці Пікерынг]] — амерыканскі дзяржаўны дзеяч == Тапонім == * [[Пікерынг (Антарыа)]] {{неадназначнасць}}» 5162953 wikitext text/x-wiki '''Пікерынг''': == Прозвішча == * [[Цімаці Пікерынг]] — амерыканскі дзяржаўны дзеяч == Тапонім == * [[Пікерынг (Антарыа)]] {{неадназначнасць}} 0gehw1gmlb4hvqg3ww2m0rlampqy0ms 5162955 5162953 2026-07-08T13:04:55Z Autumndancer 168015 /* Прозвішча */ 5162955 wikitext text/x-wiki '''Пікерынг''': == Прозвішча == * [[Тымаці Пікерынг]] — амерыканскі дзяржаўны дзеяч == Тапонім == * [[Пікерынг (Антарыа)]] {{неадназначнасць}} eylqaog7rvm62v99u2nfm1hdhjgj8sh 5162960 5162955 2026-07-08T13:18:45Z Autumndancer 168015 /* Тапонім */ 5162960 wikitext text/x-wiki '''Пікерынг''': == Прозвішча == * [[Тымаці Пікерынг]] — амерыканскі дзяржаўны дзеяч == Тапонім == * [[Пікерынг (Антарыа)]] * [[Пікерынг (Паўночны Ёркшыр)]] {{неадназначнасць}} 42atfoc8bllgijel13y1kxuquy8gbk9 0 810531 5162961 2026-07-08T13:21:10Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Пікерынг}} {{НП}} '''Пікерынг''' ({{lang-en|Pickering}}) — горад у [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]] ([[Канада]]), размешчаны ў графстве Дарэм. Размешчаны непасрэдна на ўсход ад [[Таронта]]. Уваходзіць у рэгіён Вялікага Таронта. {{зноскі}} Катэгорыя:Гарад...» 5162961 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Пікерынг}} {{НП}} '''Пікерынг''' ({{lang-en|Pickering}}) — горад у [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]] ([[Канада]]), размешчаны ў графстве Дарэм. Размешчаны непасрэдна на ўсход ад [[Таронта]]. Уваходзіць у рэгіён Вялікага Таронта. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Антарыа]] gb3x3ubcwv85f0aaoqyr05aiejlvf8t 5162962 5162961 2026-07-08T13:23:06Z Autumndancer 168015 5162962 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Пікерынг}} {{НП}} '''Пікерынг''' ({{lang-en|Pickering}}) — горад у [[Антарыа (правінцыя)|правінцыі Антарыа]] ([[Канада]]), размешчаны ў графстве Дарэм. Размешчаны непасрэдна на ўсход ад [[Таронта]]. Уваходзіць у рэгіён Вялікага Таронта. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Антарыа]] hr5mie4a1ikn7ifjj7kxfdtiz1barg1 0 810532 5162964 2026-07-08T13:25:33Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Пікерынг}} {{НП}} '''Пікерынг''' — горад у англійскай унітарнай адміністрацыі Паўночны Ёркшыр. Галоўнымі славутасцямі горада з'яўляюцца музей Бек-Айл і царква Святых Пятра і Паўла. [[Катэгорыя:Гарады Вялікабрытаніі]]» 5162964 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Пікерынг}} {{НП}} '''Пікерынг''' — горад у англійскай унітарнай адміністрацыі Паўночны Ёркшыр. Галоўнымі славутасцямі горада з'яўляюцца музей Бек-Айл і царква Святых Пятра і Паўла. [[Катэгорыя:Гарады Вялікабрытаніі]] k6wxmueof7u511goae8qoz23a650nqn 5162965 5162964 2026-07-08T13:26:56Z Autumndancer 168015 5162965 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Пікерынг}} {{НП}} '''Пікерынг''' — горад у англійскай унітарнай адміністрацыі Паўночны Ёркшыр. Галоўнымі славутасцямі горада з'яўляюцца музей Бек-Айл і царква Святых Пятра і Паўла. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Вялікабрытаніі]] f33m58o4yexmq5730shaz1boq4w2a3c 5162967 5162965 2026-07-08T13:28:39Z Autumndancer 168015 5162967 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Пікерынг}} {{НП}} '''Пікерынг''' — горад у англійскай унітарнай адміністрацыі Паўночны Ёркшыр. Галоўнымі славутасцямі горада з'яўляюцца музей Бек-Айл і царква Святых Пятра і Паўла. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Пол Дэвісан]], снукерыст == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Вялікабрытаніі]] 7bpm97tcov6qfeljd00lywrwzd1cpsy 5162968 5162967 2026-07-08T13:29:27Z Autumndancer 168015 5162968 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Пікерынг}} {{НП}} '''Пікерынг''' ({{lang-en|Pickering}}) — горад у англійскай унітарнай адміністрацыі Паўночны Ёркшыр. Галоўнымі славутасцямі горада з'яўляюцца музей Бек-Айл і царква Святых Пятра і Паўла. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Пол Дэвісан]], снукерыст == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Гарады Вялікабрытаніі]] is11j3zle269f1972l2dss29w8ovs3e 2 810533 5162971 2026-07-08T13:57:29Z Lesnas ättling 10908 Новая старонка: «Вітаю!» 5162971 wikitext text/x-wiki Вітаю! jmkb5czmv2hx9ul0x240fvuanc34cyr 14 810534 5163009 2026-07-08T17:43:14Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Арфа]] [[Катэгорыя:Музыканты паводле інструментаў]]» 5163009 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Арфа]] [[Катэгорыя:Музыканты паводле інструментаў]] bh8qcnpsvlelunu1kc4a65f3fec3s6h 14 810535 5163011 2026-07-08T17:45:52Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Шчыпковыя музычныя інструменты]] [[Катэгорыя:Хардафоны]]» 5163011 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Шчыпковыя музычныя інструменты]] [[Катэгорыя:Хардафоны]] 2nrachtp1nppm6lv88qb3xws1ivxmu1 0 810536 5163012 2026-07-08T17:53:11Z ZolaSukhar 169411 створаны артыкул 5163012 wikitext text/x-wiki Сільвестр Бельскі (польск: Sylwestr Bielski; 1796 — ?) — беларускі рэлігійны дзеяч, іераманах грэка-ўніяцкай царквы, асветнік і педагог. Кандыдат філасофіі. Прафесар усеагульнай гісторыі. Сакратар Жыровіцкага грэка-ўніяцкага духоўнага вучылішча. Стваральнік і наглядчык Мілецкага духоўнага вучылішча. == Біяграфія == Бельскі Сільвестр, сын Яна, нарадзіўся ў 1796 годзе ў Мінскім павеце Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і<ref name=":0">{{Cite web|url=https://genealogia.club/lib/35-spisok-dvorjan-minskoi-gubernii.html|title=Список дворян Минской губернии // Genealogia Club.}}</ref><ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/3191/|загаловак=А. Х. [Протоирей Александр Хотовицкий]. К истории Милецкого духовного училища // Волынские епархиальные ведомости. 1894. № 28. 1 окт.|выданне=}}</ref><ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 26. 11 сент.|выданне=}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у Лядынскай базыльянскай школе (цяпер Смалявіцкі раён). З 1809 года навучаўся арыфметыцы і геаграфіі ў Тараканскім грэка-каталіцкім (уніяцкім) манастыры (цяпер вёска Імянін Драгічынскага раёна). У 1814 годзе пастрыжаны ў манахі. У 1816—1818 гг. вывучаў рыторыку і матэматыку ў Жыровіцкім базыльянскім манастыры. Скончыў фізіка-матэматычны і літаратурны факультэты Віленскага ўніверсітэта<ref>{{Кніга|спасылка=https://genealogia.lt/pdfs/uwlf.pdf|загаловак=Lista Uczniów Uniwersytetu Wilenskiego Oddziału Fizycznego z r. 1820/1: [Bielski Sylwester] // Welcome to Forum Rodów Grodzieńskich.}}</ref><ref name=":3">{{Кніга|загаловак=Księga Wpisowa Uczniow Uniwersytetu Imperatorskiego Wilenskiego z roku 1819/20 // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта. F2-КC 79. Арк. 157.}}</ref> (1820), атрымаў ступень кандыдата філасофіі<ref name=":0" />. У 1820 годзе рукапаложаны ў іераманахі. З 1821 па 1824 год працаваў настаўнікам, затым быў прэфектам Жыровіцкага павятовага вучылішча. У 1824—1828 гг. — настаўнік фізікі і прапаведнік у Жыровічах. Паводле візітацыі 1823 года ў Жыровіцкі манастыр, «настаўнікам арыфметыкі, геаграфіі, маральных навук і рэлігіі ў двух малодшых класах… быў айцец Сільвестр Бельскі, якому тады было 28 гадоў... Крыніцы за 1826 год сведчаць, што ён і надалей займаў гэтыя пасады<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=|загаловак=Pawluczuk, U. A. Zakonnicy monasteru w Żyrowicach w świetle wizytacji sporządzonej w 1823 roku // Saeculum Christianum. Pismo historyczne. Warszawa, 2021. T. 28, nr. 2. S. 191.}}</ref>. Імя Сільвестра Бельскага фігуруе ў апошнім складзе выкладчыкаў грэка-ўніяцкай (базыльянскай) гімназіі ў Жыровічах<ref>{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=152485|загаловак=Charkiewicz, W. Placyd Jankowski (John of Dycalp): zycie i tworczosc / W. Charkiewicz. Wilno, 1928. S. 184.}}</ref>, якая існавала ў перыяд кіравання літоўскага правінцыяла Цэзары Каменскага. У 1828—1830 гг. — вікарый Лешчанскага базыльянскага манастыра (каля Пінска). З 1830 па 1832 год быў наглядчыкам Барунскага павятовага вучылішча і прафесарам усеагульнай гісторыі. З 1832 года — эканом Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах. 7 чэрвеня 1833 года Грэка-ўніяцкай духоўнай калегіяй прызначаны наглядчыкам Мілецкага духоўнага вучылішча<ref>{{Кніга|спасылка=https://izdatsovet.by/images/pdf-files/Zapiski_mitropolita_Iosifa_Semashko_T3.pdf|загаловак=Бѣльскій, Сильвестръ — іеромонахъ, смотритель Мелецкаго духовнаго училища // Записки Іосифа, митрополита Литовскаго, изданныя Императорскою Академіею Наукъ по завѣщанію автора. Т. III. СПб., 1883. Стб. 1301.}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://orthrozhische.at.ua/publ/milecke_dukhovne_uchilishhe_jak_oseredok_pravoslavnoji_osviti_na_volini/1-1-0-1|загаловак=Хоміч, Д. В. Милецьке духовне училище як осередок православної освіти на Волині // Рожищенське Благочиння.}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 10/11. 1 и 11 апр.|выданне=}}</ref>на Валыні, якое было заснавана па ініцыятыве епіскапа Язэпа (Іосіфа) Сямашкі з мэтай навучання дзяцей уніяцкага духавенства і падпарадкоўвалася Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі. У жніўні 1839 года іераманах Бельскі падаў прашэнне аб вызваленні ад манаства і пераходзе ў свецкае званне. Знаходзіўся шэсць месяцаў у Быценскім манастыры<ref name=":1" />, пасля быў сасланы ў Курскі манастыр<ref>{{Кніга|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/243685|загаловак=Теплова, В. А. Репрессивные меры против униатского духовенства, не принявшего определений Полоцкого церковного собора 1839 г. // Беларусь у эпоху геапалітычных і сацыяльных зрухаў Новага і Навейшага часу. Да 25-годдзя кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 22 ліст. 2019 г. / Бел. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. Г. Каханоўскі (старш.) [і інш.]. Мн., 2019. С. 180.}}</ref>. У запісе ад 2 студзеня 1841 года мітрапаліт Іосіф (Сямашка) паведамляў: «Іераманахі даверанай майму кіраванню Літоўскай епархіі — Сільвестр Бельскі, Ваніфацый Тарасевіч, Іаан Овельт, Антоній Валансевіч і Фабіян Мажальскі — звярнуліся да мяне з прашэннямі аб вызваленні іх з манаства і пераводзе ў свецкае саслоўе. ...усе яны, за выключэннем Бельскага, пагадзіліся далучыцца да Праваслаўнай Царквы менавіта пры той умове, што будуць вызвалены ад манаства»<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-3/2|загаловак=Святейшему Правительствующему Синоду, от 15 января за № 50, с представлением об увольнение в светское звание иеромонахов Бельского, Тарасевича, Овельта, Волонсевича и Мажальского // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 3.}}</ref>. У 1841 годзе Сільвестр Бельскі пакінуў духоўны сан і перайшоў у свецкае званне. У 1845 годзе атрымаў асабістае ганаровае грамадзянства<ref>{{Кніга|загаловак=Дело канцелярии попечителя Белорусского учебного округа: о введении уволенного из духовного звания б. иеромонаха Сильвестра Бельского в личное Почетное Гражданство // Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 567. Воп. 2. Спр. 5611.}}</ref>. Удзельнік падзей 1863 года ў Польшчы, Літве і Беларусі. == Асветніцкая дзейнасць і погляды == Іераманах Сільвестр Бельскі свядома абраў манаскі шлях служэння Богу. У 18-гадовым узросце ўступіў у Ордэн святога Васіля (Базыля) Вялікага (базыльянскі ордэн)<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://bazylianie-prowincji-litewskiej.uws.edu.pl/pl/index-baz|title=Bielski Sylwester // Indeks bazylianów: Alfabetyczny indeks nazwisk zakonników litewskie prowincji bazylianów.}}</ref>. На працягу многіх гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. Належаў да ўніяцкага духавенства, якое спалучала тэалагічную і свецкую адукацыю. Выкладанне ім дакладных навук сведчыць пра мадэрнізацыйныя тэндэнцыі ў базыльянскай школьнай практыцы першай паловы XIX стагоддзя. Значную ўвагу надаваў пытанням асветы і выхавання на роднай мове. Улічваючы пажаданні бацькоў навучэнцаў, у рапарце ад 22 верасня 1833 года ён як кіраўнік Мілецкага духоўнага вучылішча звярнуўся да Праўлення Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі з просьбай дазволіць навучанне дзяцей на «зразумелай для іх ... айчыннай мове польскай» і забяспечыць вучылішча неабходнымі падручнікамі на гэтай мове<ref name=":2" />. Аднак кіраўніцтва семінарыі адмовіла, матывуючы гэта тым, што «няма ніякай патрэбы ўводзіць новы прадмет выкладання»<ref name=":2" />. Жыццёвы лёс Сільвестра Бельскага ў многім характэрны для базыльянскага манаства ў перыяд ліквідацыі царкоўнай ўніі. Спачатку ён, як і большасць духавенства Літоўскай епархіі, далучыўся да Праваслаўнай Царквы, пра што сведчыць «Спіс службовых асоб Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі, якія ўласнаручнымі падпіскамі абавязаліся далучыцца да Праваслаўнай Грэка-Расійскай Царквы» (руск.: «Список должностным лицам Литовской Греко-Униатской епархии, обязавшимся собственноручными подписками присоединиться к Православной Греко-Российской Церкви»), які змешчаны ў другім томе «Запісак Іосіфа, мітрапаліта Літоўскага» (1883)<ref>{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-2/1|загаловак=Записка подробная от 3 октября 1837 г., о состоянии обеих Униатских епархий во всех отношениях // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 2.}}</ref>. Аднак пазней Сільвестр Бельскі змяніў сваю пазіцыю. Застаючыся верным рэлігійнай традыцыі, у якой быў выхаваны, ён разам з іншымі чатырма іераманахамі-базыльянамі звярнуўся з просьбай аб звальненні з манаскага стану і пераводзе ў свецкае званне. Гэтае рашэнне засведчана ў афіцыйным звароце мітрапаліта Іосіфа (Сямашкі) у Свяцейшы Сінод, дзе ён хадайнічаў аб вызваленні Сільвестра Бельскага і яшчэ некалькіх клірыкаў ад манаскіх абавязкаў з наданнем ім права самастойна выбраць месца жыхарства<ref name=":5" />. Асабісты выбар Сільвестра Бельскага ва ўмовах складаных царкоўна-рэлігійных і грамадскіх перамен сведчыць пра яго імкненне дзейнічаць у адпаведнасці з уласнымі поглядамі і перакананнямі. == Цікавыя факты == У Віленскім універсітэце Сільвестр Бельскі вучыўся ў адзін час з Адамам Міцкевічам, Тамашам Занам, Ігнатам Дамейкам і іншымі філаматамі<ref name=":3" />. Сільвестр Бельскі быў дзедам прафесара педагогікі Фамы Бельскага<ref>{{Кніга|спасылка=https://fppd.msu.by/index.php/kafedry/kafedra-pedagogiki/istoriya-kafedry/lichnosti-v-istorii-kafedry/209-belskij-foma-antonovich|загаловак=Профессор Бельский Фома Антонович (1890—1952) — заведующий кафедрой педагогики и психологии (1935—1936 гг.) // Могилёвский государственный университет имени А. А. Кулешова. Кафедра педагогики: личности в истории кафедры.}}</ref>, добра знаёмага з ідэйна-асветніцкай дзейнасцю філаматаў. Фама Антонавіч здолеў захаваць томікі паэтычнай спадчыны Адама Міцкевіча як у сталінскія 1930-я гады, так і збярог у час Вялікай Айчыннай вайны, калі ад фашысцкай бомбы згарэў яго дом і амаль цалкам быў знішчаны кніжны збор<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/54478|загаловак=Бельскі, А. Асветніцкая дзейнасць Фамы Бельскага ў дыскурсе філамацкіх ідэй // Хоревские чтения: сб. науч. работ / под ред. С. Ф. Мусиенко. Гродно, 2019. Вып. 3. С. 246—254.}}</ref>. == Літаратура == # Климов, С. М. Базилиане: [история ордена св. Василия Великого (базилиан)]. Могилев, 2011. 147 с. # Лаўрэш, Л. Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях: жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2025. 326 с. # Лісейчыкаў, Д. В. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг. Мн., 2011. 198 с. # Лыч, Л. Уніяцкая царква Беларусі: этнакультурны аспект. 2-е выд. Мн., 2011. 128 с. # Марозава, С. В. «Сваёй веры ламаць не будзем…»: супраціў дэўнізацыі ў Беларусі (1780–1839 гг.). Гродна, 2014. 217 с. # Марозава, С. В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) / пад навук. рэд. У. М. Конана. Гродна, 2001. 352 с. # Падокшын, С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998. 111 с. m0m89n1ply3u9a8hy32mgas13f3n9zq 5163014 5163012 2026-07-08T18:14:20Z ZolaSukhar 169411 вікіфікацыя 5163014 wikitext text/x-wiki Сільвестр Бельскі (польск: Sylwestr Bielski; 1796—?) — беларускі рэлігійны дзеяч, [[іераманах]] [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-ўніяцкай царквы]], асветнік і педагог. [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0?ysclid=mraxradgog155463521 Кандыдат філасофіі]. [[Прафесар]] усеагульнай гісторыі. Сакратар [[Жыровіцкае духоўнае вучылішча|Жыровіцкага грэка-ўніяцкага духоўнага вучылішча]]. Стваральнік і наглядчык [[:uk:Миколаївський_Милецький_чоловічий_монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]. == Біяграфія == Бельскі Сільвестр, сын Яна, нарадзіўся ў 1796 годзе ў Мінскім павеце Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і<ref name=":0">{{Cite web|url=https://genealogia.club/lib/35-spisok-dvorjan-minskoi-gubernii.html|title=Список дворян Минской губернии // Genealogia Club.}}</ref><ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/3191/|загаловак=А. Х. [Протоирей Александр Хотовицкий]. К истории Милецкого духовного училища // Волынские епархиальные ведомости. 1894. № 28. 1 окт.|выданне=}}</ref><ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 26. 11 сент.|выданне=}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[:ru:Ляденский_монастырь|Лядынскай базыльянскай школе]] (цяпер Смалявіцкі раён). З 1809 года навучаўся арыфметыцы і геаграфіі ў [[Тараканьскі Богаяўленскі манастыр|Тараканскім грэка-каталіцкім (уніяцкім) манастыры]] (цяпер вёска Імянін Драгічынскага раёна). У 1814 годзе пастрыжаны ў манахі. У 1816—1818 гг. вывучаў рыторыку і матэматыку ў [[:be-tarask:Жыровіцкі_манастыр|Жыровіцкім базыльянскім манастыры]]. Скончыў [[Віленскі ўніверсітэт|фізіка-матэматычны і літаратурны факультэты Віленскага ўніверсітэта]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://genealogia.lt/pdfs/uwlf.pdf|загаловак=Lista Uczniów Uniwersytetu Wilenskiego Oddziału Fizycznego z r. 1820/1: [Bielski Sylwester] // Welcome to Forum Rodów Grodzieńskich.}}</ref><ref name=":3">{{Кніга|загаловак=Księga Wpisowa Uczniow Uniwersytetu Imperatorskiego Wilenskiego z roku 1819/20 // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта. F2-КC 79. Арк. 157.}}</ref> (1820), атрымаў ступень [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0?ysclid=mraxradgog155463521 кандыдата філасофіі]<ref name=":0" />. У 1820 годзе рукапаложаны ў іераманахі. З 1821 па 1824 год працаваў настаўнікам, затым быў прэфектам Жыровіцкага павятовага вучылішча. У 1824—1828 гг. — настаўнік фізікі і прапаведнік у Жыровічах. Паводле візітацыі 1823 года ў Жыровіцкі манастыр, «настаўнікам арыфметыкі, геаграфіі, маральных навук і рэлігіі ў двух малодшых класах… быў айцец Сільвестр Бельскі, якому тады было 28 гадоў... Крыніцы за 1826 год сведчаць, што ён і надалей займаў гэтыя пасады<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=|загаловак=Pawluczuk, U. A. Zakonnicy monasteru w Żyrowicach w świetle wizytacji sporządzonej w 1823 roku // Saeculum Christianum. Pismo historyczne. Warszawa, 2021. T. 28, nr. 2. S. 191.}}</ref>. Імя Сільвестра Бельскага фігуруе ў апошнім складзе выкладчыкаў грэка-ўніяцкай (базыльянскай) гімназіі ў Жыровічах<ref>{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=152485|загаловак=Charkiewicz, W. Placyd Jankowski (John of Dycalp): zycie i tworczosc / W. Charkiewicz. Wilno, 1928. S. 184.}}</ref>, якая існавала ў перыяд кіравання літоўскага правінцыяла [[:ru:Каминский,_Цезарь_Францович|Цэзары Каменскага]]. У 1828—1830 гг. — вікарый [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскага базыльянскага манастыра]] (каля Пінска). З 1830 па 1832 год быў наглядчыкам [[:ru:Боруны_(Гродненская_область)|Барунскага павятовага вучылішча]] і прафесарам усеагульнай гісторыі. З 1832 года — эканом Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах. 7 чэрвеня 1833 года [[Грэка-ўніяцкая духоўная калегія|Грэка-ўніяцкай духоўнай калегіяй]] прызначаны наглядчыкам [[:uk:Миколаївський_Милецький_чоловічий_монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://izdatsovet.by/images/pdf-files/Zapiski_mitropolita_Iosifa_Semashko_T3.pdf|загаловак=Бѣльскій, Сильвестръ — іеромонахъ, смотритель Мелецкаго духовнаго училища // Записки Іосифа, митрополита Литовскаго, изданныя Императорскою Академіею Наукъ по завѣщанію автора. Т. III. СПб., 1883. Стб. 1301.}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://orthrozhische.at.ua/publ/milecke_dukhovne_uchilishhe_jak_oseredok_pravoslavnoji_osviti_na_volini/1-1-0-1|загаловак=Хоміч, Д. В. Милецьке духовне училище як осередок православної освіти на Волині // Рожищенське Благочиння.}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 10/11. 1 и 11 апр.|выданне=}}</ref>на Валыні, якое было заснавана па ініцыятыве епіскапа [[Іосіф (Сямашка)|Язэпа (Іосіфа) Сямашкі]] з мэтай навучання дзяцей уніяцкага духавенства і падпарадкоўвалася [[Літоўская ўніяцкая епархія|Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі]]. У жніўні 1839 года іераманах Бельскі падаў прашэнне аб вызваленні ад манаства і пераходзе ў свецкае званне. Знаходзіўся шэсць месяцаў у [[Быценскі манастыр|Быценскім манастыры]]<ref name=":1" />, пасля быў сасланы ў [[:ru:Курский_Знаменский_Богородицкий_монастырь|Курскі манастыр]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/243685|загаловак=Теплова, В. А. Репрессивные меры против униатского духовенства, не принявшего определений Полоцкого церковного собора 1839 г. // Беларусь у эпоху геапалітычных і сацыяльных зрухаў Новага і Навейшага часу. Да 25-годдзя кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 22 ліст. 2019 г. / Бел. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. Г. Каханоўскі (старш.) [і інш.]. Мн., 2019. С. 180.}}</ref>. У запісе ад 2 студзеня 1841 года мітрапаліт Іосіф (Сямашка) паведамляў: «Іераманахі даверанай майму кіраванню Літоўскай епархіі — Сільвестр Бельскі, Ваніфацый Тарасевіч, Іаан Овельт, Антоній Валансевіч і Фабіян Мажальскі — звярнуліся да мяне з прашэннямі аб вызваленні іх з манаства і пераводзе ў свецкае саслоўе. ...усе яны, за выключэннем Бельскага, пагадзіліся далучыцца да Праваслаўнай Царквы менавіта пры той умове, што будуць вызвалены ад манаства»<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-3/2|загаловак=Святейшему Правительствующему Синоду, от 15 января за № 50, с представлением об увольнение в светское звание иеромонахов Бельского, Тарасевича, Овельта, Волонсевича и Мажальского // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 3.}}</ref>. У 1841 годзе Сільвестр Бельскі пакінуў духоўны сан і перайшоў у свецкае званне. У 1845 годзе атрымаў асабістае ганаровае грамадзянства<ref>{{Кніга|загаловак=Дело канцелярии попечителя Белорусского учебного округа: о введении уволенного из духовного звания б. иеромонаха Сильвестра Бельского в личное Почетное Гражданство // Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 567. Воп. 2. Спр. 5611.}}</ref>. Удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|падзей 1863 года ў Польшчы, Літве і Беларусі]]. == Асветніцкая дзейнасць і погляды == Іераманах Сільвестр Бельскі свядома абраў манаскі шлях служэння Богу. У 18-гадовым узросце ўступіў у Ордэн святога Васіля (Базыля) Вялікага (базыльянскі ордэн)<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://bazylianie-prowincji-litewskiej.uws.edu.pl/pl/index-baz|title=Bielski Sylwester // Indeks bazylianów: Alfabetyczny indeks nazwisk zakonników litewskie prowincji bazylianów.}}</ref>. На працягу многіх гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. Належаў да ўніяцкага духавенства, якое спалучала тэалагічную і свецкую адукацыю. Выкладанне ім дакладных навук сведчыць пра мадэрнізацыйныя тэндэнцыі ў базыльянскай школьнай практыцы першай паловы XIX стагоддзя. Значную ўвагу надаваў пытанням асветы і выхавання на роднай мове. Улічваючы пажаданні бацькоў навучэнцаў, у рапарце ад 22 верасня 1833 года ён як кіраўнік Мілецкага духоўнага вучылішча звярнуўся да Праўлення Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі з просьбай дазволіць навучанне дзяцей на «зразумелай для іх ... айчыннай мове польскай» і забяспечыць вучылішча неабходнымі падручнікамі на гэтай мове<ref name=":2" />. Аднак кіраўніцтва семінарыі адмовіла, матывуючы гэта тым, што «няма ніякай патрэбы ўводзіць новы прадмет выкладання»<ref name=":2" />. Жыццёвы лёс Сільвестра Бельскага ў многім характэрны для базыльянскага манаства ў перыяд ліквідацыі царкоўнай ўніі. Спачатку ён, як і большасць духавенства Літоўскай епархіі, далучыўся да Праваслаўнай Царквы, пра што сведчыць «Спіс службовых асоб Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі, якія ўласнаручнымі падпіскамі абавязаліся далучыцца да Праваслаўнай Грэка-Расійскай Царквы» (руск.: «Список должностным лицам Литовской Греко-Униатской епархии, обязавшимся собственноручными подписками присоединиться к Православной Греко-Российской Церкви»), які змешчаны ў другім томе «Запісак Іосіфа, мітрапаліта Літоўскага» (1883)<ref>{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-2/1|загаловак=Записка подробная от 3 октября 1837 г., о состоянии обеих Униатских епархий во всех отношениях // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 2.}}</ref>. Аднак пазней Сільвестр Бельскі змяніў сваю пазіцыю. Застаючыся верным рэлігійнай традыцыі, у якой быў выхаваны, ён разам з іншымі чатырма іераманахамі-базыльянамі звярнуўся з просьбай аб звальненні з манаскага стану і пераводзе ў свецкае званне. Гэтае рашэнне засведчана ў афіцыйным звароце мітрапаліта Іосіфа (Сямашкі) у Свяцейшы Сінод, дзе ён хадайнічаў аб вызваленні Сільвестра Бельскага і яшчэ некалькіх клірыкаў ад манаскіх абавязкаў з наданнем ім права самастойна выбраць месца жыхарства<ref name=":5" />. Асабісты выбар Сільвестра Бельскага ва ўмовах складаных царкоўна-рэлігійных і грамадскіх перамен сведчыць пра яго імкненне дзейнічаць у адпаведнасці з уласнымі поглядамі і перакананнямі. == Цікавыя факты == У Віленскім універсітэце Сільвестр Бельскі вучыўся ў адзін час з Адамам Міцкевічам, Тамашам Занам, Ігнатам Дамейкам і іншымі філаматамі<ref name=":3" />. Сільвестр Бельскі быў дзедам прафесара педагогікі Фамы Бельскага<ref>{{Кніга|спасылка=https://fppd.msu.by/index.php/kafedry/kafedra-pedagogiki/istoriya-kafedry/lichnosti-v-istorii-kafedry/209-belskij-foma-antonovich|загаловак=Профессор Бельский Фома Антонович (1890—1952) — заведующий кафедрой педагогики и психологии (1935—1936 гг.) // Могилёвский государственный университет имени А. А. Кулешова. Кафедра педагогики: личности в истории кафедры.}}</ref>, добра знаёмага з ідэйна-асветніцкай дзейнасцю філаматаў. Фама Антонавіч здолеў захаваць томікі паэтычнай спадчыны Адама Міцкевіча як у сталінскія 1930-я гады, так і збярог у час Вялікай Айчыннай вайны, калі ад фашысцкай бомбы згарэў яго дом і амаль цалкам быў знішчаны кніжны збор<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/54478|загаловак=Бельскі, А. Асветніцкая дзейнасць Фамы Бельскага ў дыскурсе філамацкіх ідэй // Хоревские чтения: сб. науч. работ / под ред. С. Ф. Мусиенко. Гродно, 2019. Вып. 3. С. 246—254.}}</ref>. == Літаратура == # Климов, С. М. Базилиане: [история ордена св. Василия Великого (базилиан)]. Могилев, 2011. 147 с. # Лаўрэш, Л. Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях: жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2025. 326 с. # Лісейчыкаў, Д. В. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг. Мн., 2011. 198 с. # Лыч, Л. Уніяцкая царква Беларусі: этнакультурны аспект. 2-е выд. Мн., 2011. 128 с. # Марозава, С. В. «Сваёй веры ламаць не будзем…»: супраціў дэўнізацыі ў Беларусі (1780–1839 гг.). Гродна, 2014. 217 с. # Марозава, С. В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) / пад навук. рэд. У. М. Конана. Гродна, 2001. 352 с. # Падокшын, С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998. 111 с. e1md2xvb503wk05kjpf4nk6hm834vrj 5163015 5163014 2026-07-08T18:21:26Z ZolaSukhar 169411 вікіфікацыя 5163015 wikitext text/x-wiki Сільвестр Бельскі (польск: Sylwestr Bielski; 1796—?) — беларускі рэлігійны дзеяч, [[іераманах]] [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-ўніяцкай царквы]], асветнік і педагог. [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0?ysclid=mraxradgog155463521 Кандыдат філасофіі]. [[Прафесар]] усеагульнай гісторыі. Сакратар [[Жыровіцкае духоўнае вучылішча|Жыровіцкага грэка-ўніяцкага духоўнага вучылішча]]. Стваральнік і наглядчык [[:uk:Миколаївський_Милецький_чоловічий_монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]. == Біяграфія == Бельскі Сільвестр, сын Яна, нарадзіўся ў 1796 годзе ў Мінскім павеце Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і<ref name=":0">{{Cite web|url=https://genealogia.club/lib/35-spisok-dvorjan-minskoi-gubernii.html|title=Список дворян Минской губернии // Genealogia Club.}}</ref><ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/3191/|загаловак=А. Х. [Протоирей Александр Хотовицкий]. К истории Милецкого духовного училища // Волынские епархиальные ведомости. 1894. № 28. 1 окт.|выданне=}}</ref><ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 26. 11 сент.|выданне=}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[:ru:Ляденский_монастырь|Лядынскай базыльянскай школе]] (цяпер Смалявіцкі раён). З 1809 года навучаўся арыфметыцы і геаграфіі ў [[Тараканьскі Богаяўленскі манастыр|Тараканскім грэка-каталіцкім (уніяцкім) манастыры]] (цяпер вёска Імянін Драгічынскага раёна). У 1814 годзе пастрыжаны ў манахі. У 1816—1818 гг. вывучаў рыторыку і матэматыку ў [[:be-tarask:Жыровіцкі_манастыр|Жыровіцкім базыльянскім манастыры]]. Скончыў [[Віленскі ўніверсітэт|фізіка-матэматычны і літаратурны факультэты Віленскага ўніверсітэта]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://genealogia.lt/pdfs/uwlf.pdf|загаловак=Lista Uczniów Uniwersytetu Wilenskiego Oddziału Fizycznego z r. 1820/1: [Bielski Sylwester] // Welcome to Forum Rodów Grodzieńskich.}}</ref><ref name=":3">{{Кніга|загаловак=Księga Wpisowa Uczniow Uniwersytetu Imperatorskiego Wilenskiego z roku 1819/20 // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта. F2-КC 79. Арк. 157.}}</ref> (1820), атрымаў ступень [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0?ysclid=mraxradgog155463521 кандыдата філасофіі]<ref name=":0" />. У 1820 годзе рукапаложаны ў іераманахі. З 1821 па 1824 год працаваў настаўнікам, затым быў прэфектам Жыровіцкага павятовага вучылішча. У 1824—1828 гг. — настаўнік фізікі і прапаведнік у Жыровічах. Паводле візітацыі 1823 года ў Жыровіцкі манастыр, «настаўнікам арыфметыкі, геаграфіі, маральных навук і рэлігіі ў двух малодшых класах… быў айцец Сільвестр Бельскі, якому тады было 28 гадоў... Крыніцы за 1826 год сведчаць, што ён і надалей займаў гэтыя пасады<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=|загаловак=Pawluczuk, U. A. Zakonnicy monasteru w Żyrowicach w świetle wizytacji sporządzonej w 1823 roku // Saeculum Christianum. Pismo historyczne. Warszawa, 2021. T. 28, nr. 2. S. 191.}}</ref>. Імя Сільвестра Бельскага фігуруе ў апошнім складзе выкладчыкаў грэка-ўніяцкай (базыльянскай) гімназіі ў Жыровічах<ref>{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=152485|загаловак=Charkiewicz, W. Placyd Jankowski (John of Dycalp): zycie i tworczosc / W. Charkiewicz. Wilno, 1928. S. 184.}}</ref>, якая існавала ў перыяд кіравання літоўскага правінцыяла [[:ru:Каминский,_Цезарь_Францович|Цэзары Каменскага]]. У 1828—1830 гг. — вікарый [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскага базыльянскага манастыра]] (каля Пінска). З 1830 па 1832 год быў наглядчыкам [[:ru:Боруны_(Гродненская_область)|Барунскага павятовага вучылішча]] і прафесарам усеагульнай гісторыі. З 1832 года — эканом Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах. 7 чэрвеня 1833 года [[Грэка-ўніяцкая духоўная калегія|Грэка-ўніяцкай духоўнай калегіяй]] прызначаны наглядчыкам [[:uk:Миколаївський_Милецький_чоловічий_монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://izdatsovet.by/images/pdf-files/Zapiski_mitropolita_Iosifa_Semashko_T3.pdf|загаловак=Бѣльскій, Сильвестръ — іеромонахъ, смотритель Мелецкаго духовнаго училища // Записки Іосифа, митрополита Литовскаго, изданныя Императорскою Академіею Наукъ по завѣщанію автора. Т. III. СПб., 1883. Стб. 1301.}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://orthrozhische.at.ua/publ/milecke_dukhovne_uchilishhe_jak_oseredok_pravoslavnoji_osviti_na_volini/1-1-0-1|загаловак=Хоміч, Д. В. Милецьке духовне училище як осередок православної освіти на Волині // Рожищенське Благочиння.}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 10/11. 1 и 11 апр.|выданне=}}</ref>на Валыні, якое было заснавана па ініцыятыве епіскапа [[Іосіф (Сямашка)|Язэпа (Іосіфа) Сямашкі]] з мэтай навучання дзяцей уніяцкага духавенства і падпарадкоўвалася [[Літоўская ўніяцкая епархія|Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі]]. У жніўні 1839 года іераманах Бельскі падаў прашэнне аб вызваленні ад манаства і пераходзе ў свецкае званне. Знаходзіўся шэсць месяцаў у [[Быценскі манастыр|Быценскім манастыры]]<ref name=":1" />, пасля быў сасланы ў [[:ru:Курский_Знаменский_Богородицкий_монастырь|Курскі манастыр]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/243685|загаловак=Теплова, В. А. Репрессивные меры против униатского духовенства, не принявшего определений Полоцкого церковного собора 1839 г. // Беларусь у эпоху геапалітычных і сацыяльных зрухаў Новага і Навейшага часу. Да 25-годдзя кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 22 ліст. 2019 г. / Бел. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. Г. Каханоўскі (старш.) [і інш.]. Мн., 2019. С. 180.}}</ref>. У запісе ад 2 студзеня 1841 года мітрапаліт Іосіф (Сямашка) паведамляў: «Іераманахі даверанай майму кіраванню Літоўскай епархіі — Сільвестр Бельскі, Ваніфацый Тарасевіч, Іаан Овельт, Антоній Валансевіч і Фабіян Мажальскі — звярнуліся да мяне з прашэннямі аб вызваленні іх з манаства і пераводзе ў свецкае саслоўе. ...усе яны, за выключэннем Бельскага, пагадзіліся далучыцца да Праваслаўнай Царквы менавіта пры той умове, што будуць вызвалены ад манаства»<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-3/2|загаловак=Святейшему Правительствующему Синоду, от 15 января за № 50, с представлением об увольнение в светское звание иеромонахов Бельского, Тарасевича, Овельта, Волонсевича и Мажальского // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 3.}}</ref>. У 1841 годзе Сільвестр Бельскі пакінуў духоўны сан і перайшоў у свецкае званне. У 1845 годзе атрымаў асабістае ганаровае грамадзянства<ref>{{Кніга|загаловак=Дело канцелярии попечителя Белорусского учебного округа: о введении уволенного из духовного звания б. иеромонаха Сильвестра Бельского в личное Почетное Гражданство // Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 567. Воп. 2. Спр. 5611.}}</ref>. Удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|падзей 1863 года ў Польшчы, Літве і Беларусі]]. == Асветніцкая дзейнасць і погляды == Іераманах Сільвестр Бельскі свядома абраў манаскі шлях служэння Богу. У 18-гадовым узросце ўступіў у [[Ордэн Базыльян|Ордэн святога Васіля (Базыля) Вялікага (базыльянскі ордэн)]]<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://bazylianie-prowincji-litewskiej.uws.edu.pl/pl/index-baz|title=Bielski Sylwester // Indeks bazylianów: Alfabetyczny indeks nazwisk zakonników litewskie prowincji bazylianów.}}</ref>. На працягу многіх гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. Належаў да ўніяцкага духавенства, якое спалучала тэалагічную і свецкую адукацыю. Выкладанне ім дакладных навук сведчыць пра мадэрнізацыйныя тэндэнцыі ў базыльянскай школьнай практыцы першай паловы XIX стагоддзя. Значную ўвагу надаваў пытанням асветы і выхавання на роднай мове. Улічваючы пажаданні бацькоў навучэнцаў, у рапарце ад 22 верасня 1833 года ён як кіраўнік Мілецкага духоўнага вучылішча звярнуўся да Праўлення Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі з просьбай дазволіць навучанне дзяцей на «зразумелай для іх ... айчыннай мове польскай» і забяспечыць вучылішча неабходнымі падручнікамі на гэтай мове<ref name=":2" />. Аднак кіраўніцтва семінарыі адмовіла, матывуючы гэта тым, што «няма ніякай патрэбы ўводзіць новы прадмет выкладання»<ref name=":2" />. Жыццёвы лёс Сільвестра Бельскага ў многім характэрны для базыльянскага манаства ў перыяд ліквідацыі [[Царкоўная унія|царкоўнай ўніі]]. Спачатку ён, як і большасць духавенства Літоўскай епархіі, далучыўся да Праваслаўнай Царквы, пра што сведчыць «Спіс службовых асоб Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі, якія ўласнаручнымі падпіскамі абавязаліся далучыцца да Праваслаўнай Грэка-Расійскай Царквы» (руск.: «Список должностным лицам Литовской Греко-Униатской епархии, обязавшимся собственноручными подписками присоединиться к Православной Греко-Российской Церкви»), які змешчаны ў другім томе «Запісак Іосіфа, мітрапаліта Літоўскага» (1883)<ref>{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-2/1|загаловак=Записка подробная от 3 октября 1837 г., о состоянии обеих Униатских епархий во всех отношениях // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 2.}}</ref>. Аднак пазней Сільвестр Бельскі змяніў сваю пазіцыю. Застаючыся верным рэлігійнай традыцыі, у якой быў выхаваны, ён разам з іншымі чатырма іераманахамі-базыльянамі звярнуўся з просьбай аб звальненні з манаскага стану і пераводзе ў свецкае званне. Гэтае рашэнне засведчана ў афіцыйным звароце мітрапаліта Іосіфа (Сямашкі) у Свяцейшы Сінод, дзе ён хадайнічаў аб вызваленні Сільвестра Бельскага і яшчэ некалькіх клірыкаў ад манаскіх абавязкаў з наданнем ім права самастойна выбраць месца жыхарства<ref name=":5" />. Асабісты выбар Сільвестра Бельскага ва ўмовах складаных царкоўна-рэлігійных і грамадскіх перамен сведчыць пра яго імкненне дзейнічаць у адпаведнасці з уласнымі поглядамі і перакананнямі. == Цікавыя факты == У Віленскім універсітэце Сільвестр Бельскі вучыўся ў адзін час з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], [[:be-tarask:Тамаш_Зан|Тамашам Занам]], [[:be-tarask:Ігнат_Дамейка|Ігнатам Дамейкам]] і іншымі [[Таварыства філаматаў|філаматамі]]<ref name=":3" />. Сільвестр Бельскі быў дзедам прафесара педагогікі [[:uk:Більський_Фома_Антонович|Фамы Бельскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://fppd.msu.by/index.php/kafedry/kafedra-pedagogiki/istoriya-kafedry/lichnosti-v-istorii-kafedry/209-belskij-foma-antonovich|загаловак=Профессор Бельский Фома Антонович (1890—1952) — заведующий кафедрой педагогики и психологии (1935—1936 гг.) // Могилёвский государственный университет имени А. А. Кулешова. Кафедра педагогики: личности в истории кафедры.}}</ref>, добра знаёмага з ідэйна-асветніцкай дзейнасцю філаматаў. Фама Антонавіч здолеў захаваць томікі паэтычнай спадчыны Адама Міцкевіча як у сталінскія 1930-я гады, так і збярог у час Вялікай Айчыннай вайны, калі ад фашысцкай бомбы згарэў яго дом і амаль цалкам быў знішчаны кніжны збор<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/54478|загаловак=Бельскі, А. Асветніцкая дзейнасць Фамы Бельскага ў дыскурсе філамацкіх ідэй // Хоревские чтения: сб. науч. работ / под ред. С. Ф. Мусиенко. Гродно, 2019. Вып. 3. С. 246—254.}}</ref>. == Літаратура == # Климов, С. М. Базилиане: [история ордена св. Василия Великого (базилиан)]. Могилев, 2011. 147 с. # Лаўрэш, Л. Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях: жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2025. 326 с. # Лісейчыкаў, Д. В. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг. Мн., 2011. 198 с. # Лыч, Л. Уніяцкая царква Беларусі: этнакультурны аспект. 2-е выд. Мн., 2011. 128 с. # Марозава, С. В. «Сваёй веры ламаць не будзем…»: супраціў дэўнізацыі ў Беларусі (1780–1839 гг.). Гродна, 2014. 217 с. # Марозава, С. В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) / пад навук. рэд. У. М. Конана. Гродна, 2001. 352 с. # Падокшын, С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998. 111 с. == Крыніцы == fwz2ni4umc2ycyuklnf77a8epbs335y 5163017 5163015 2026-07-08T18:44:01Z ZolaSukhar 169411 картка асобы 5163017 wikitext text/x-wiki Сільвестр Бельскі (польск: Sylwestr Bielski; [[1796]]—?) — беларускі рэлігійны дзеяч, [[іераманах]] [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-ўніяцкай царквы]], асветнік і педагог. [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0?ysclid=mraxradgog155463521 Кандыдат філасофіі]. [[Прафесар]] усеагульнай гісторыі. Сакратар [[Жыровіцкае духоўнае вучылішча|Жыровіцкага грэка-ўніяцкага духоўнага вучылішча]]. Стваральнік і наглядчык [[:uk:Миколаївський_Милецький_чоловічий_монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]. {{Пісьменнік | Імя = Сільвестр Бельскі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Sylwestr Bielski}} | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = [[1796]] г. | Месца нараджэння = [[Мінскі павет]], [[Мінская губерня]], [[Расійская імперыя]] | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = | Род дзейнасці = [[іераманах]] [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-ўніяцкай царквы]], [[прафесар]] | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} == Біяграфія == Бельскі Сільвестр, сын Яна, нарадзіўся ў 1796 годзе ў Мінскім павеце Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і<ref name=":0">{{Cite web|url=https://genealogia.club/lib/35-spisok-dvorjan-minskoi-gubernii.html|title=Список дворян Минской губернии // Genealogia Club.}}</ref><ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/3191/|загаловак=А. Х. [Протоирей Александр Хотовицкий]. К истории Милецкого духовного училища // Волынские епархиальные ведомости. 1894. № 28. 1 окт.|выданне=}}</ref><ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 26. 11 сент.|выданне=}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[:ru:Ляденский_монастырь|Лядынскай базыльянскай школе]] (цяпер Смалявіцкі раён). З 1809 года навучаўся арыфметыцы і геаграфіі ў [[Тараканьскі Богаяўленскі манастыр|Тараканскім грэка-каталіцкім (уніяцкім) манастыры]] (цяпер вёска Імянін Драгічынскага раёна). У 1814 годзе пастрыжаны ў манахі. У 1816—1818 гг. вывучаў рыторыку і матэматыку ў [[:be-tarask:Жыровіцкі_манастыр|Жыровіцкім базыльянскім манастыры]]. Скончыў [[Віленскі ўніверсітэт|фізіка-матэматычны і літаратурны факультэты Віленскага ўніверсітэта]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://genealogia.lt/pdfs/uwlf.pdf|загаловак=Lista Uczniów Uniwersytetu Wilenskiego Oddziału Fizycznego z r. 1820/1: [Bielski Sylwester] // Welcome to Forum Rodów Grodzieńskich.}}</ref><ref name=":3">{{Кніга|загаловак=Księga Wpisowa Uczniow Uniwersytetu Imperatorskiego Wilenskiego z roku 1819/20 // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта. F2-КC 79. Арк. 157.}}</ref> (1820), атрымаў ступень [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0?ysclid=mraxradgog155463521 кандыдата філасофіі]<ref name=":0" />. У 1820 годзе рукапаложаны ў іераманахі. З 1821 па 1824 год працаваў настаўнікам, затым быў прэфектам Жыровіцкага павятовага вучылішча. У 1824—1828 гг. — настаўнік фізікі і прапаведнік у Жыровічах. Паводле візітацыі 1823 года ў Жыровіцкі манастыр, «настаўнікам арыфметыкі, геаграфіі, маральных навук і рэлігіі ў двух малодшых класах… быў айцец Сільвестр Бельскі, якому тады было 28 гадоў... Крыніцы за 1826 год сведчаць, што ён і надалей займаў гэтыя пасады<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=|загаловак=Pawluczuk, U. A. Zakonnicy monasteru w Żyrowicach w świetle wizytacji sporządzonej w 1823 roku // Saeculum Christianum. Pismo historyczne. Warszawa, 2021. T. 28, nr. 2. S. 191.}}</ref>. Імя Сільвестра Бельскага фігуруе ў апошнім складзе выкладчыкаў грэка-ўніяцкай (базыльянскай) гімназіі ў Жыровічах<ref>{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=152485|загаловак=Charkiewicz, W. Placyd Jankowski (John of Dycalp): zycie i tworczosc / W. Charkiewicz. Wilno, 1928. S. 184.}}</ref>, якая існавала ў перыяд кіравання літоўскага правінцыяла [[:ru:Каминский,_Цезарь_Францович|Цэзары Каменскага]]. У 1828—1830 гг. — вікарый [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскага базыльянскага манастыра]] (каля Пінска). З 1830 па 1832 год быў наглядчыкам [[:ru:Боруны_(Гродненская_область)|Барунскага павятовага вучылішча]] і прафесарам усеагульнай гісторыі. З 1832 года — эканом Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах. 7 чэрвеня 1833 года [[Грэка-ўніяцкая духоўная калегія|Грэка-ўніяцкай духоўнай калегіяй]] прызначаны наглядчыкам [[:uk:Миколаївський_Милецький_чоловічий_монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://izdatsovet.by/images/pdf-files/Zapiski_mitropolita_Iosifa_Semashko_T3.pdf|загаловак=Бѣльскій, Сильвестръ — іеромонахъ, смотритель Мелецкаго духовнаго училища // Записки Іосифа, митрополита Литовскаго, изданныя Императорскою Академіею Наукъ по завѣщанію автора. Т. III. СПб., 1883. Стб. 1301.}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://orthrozhische.at.ua/publ/milecke_dukhovne_uchilishhe_jak_oseredok_pravoslavnoji_osviti_na_volini/1-1-0-1|загаловак=Хоміч, Д. В. Милецьке духовне училище як осередок православної освіти на Волині // Рожищенське Благочиння.}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 10/11. 1 и 11 апр.|выданне=}}</ref>на Валыні, якое было заснавана па ініцыятыве епіскапа [[Іосіф (Сямашка)|Язэпа (Іосіфа) Сямашкі]] з мэтай навучання дзяцей уніяцкага духавенства і падпарадкоўвалася [[Літоўская ўніяцкая епархія|Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі]]. У жніўні 1839 года іераманах Бельскі падаў прашэнне аб вызваленні ад манаства і пераходзе ў свецкае званне. Знаходзіўся шэсць месяцаў у [[Быценскі манастыр|Быценскім манастыры]]<ref name=":1" />, пасля быў сасланы ў [[:ru:Курский_Знаменский_Богородицкий_монастырь|Курскі манастыр]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/243685|загаловак=Теплова, В. А. Репрессивные меры против униатского духовенства, не принявшего определений Полоцкого церковного собора 1839 г. // Беларусь у эпоху геапалітычных і сацыяльных зрухаў Новага і Навейшага часу. Да 25-годдзя кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 22 ліст. 2019 г. / Бел. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. Г. Каханоўскі (старш.) [і інш.]. Мн., 2019. С. 180.}}</ref>. У запісе ад 2 студзеня 1841 года мітрапаліт Іосіф (Сямашка) паведамляў: «Іераманахі даверанай майму кіраванню Літоўскай епархіі — Сільвестр Бельскі, Ваніфацый Тарасевіч, Іаан Овельт, Антоній Валансевіч і Фабіян Мажальскі — звярнуліся да мяне з прашэннямі аб вызваленні іх з манаства і пераводзе ў свецкае саслоўе. ...усе яны, за выключэннем Бельскага, пагадзіліся далучыцца да Праваслаўнай Царквы менавіта пры той умове, што будуць вызвалены ад манаства»<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-3/2|загаловак=Святейшему Правительствующему Синоду, от 15 января за № 50, с представлением об увольнение в светское звание иеромонахов Бельского, Тарасевича, Овельта, Волонсевича и Мажальского // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 3.}}</ref>. У 1841 годзе Сільвестр Бельскі пакінуў духоўны сан і перайшоў у свецкае званне. У 1845 годзе атрымаў асабістае ганаровае грамадзянства<ref>{{Кніга|загаловак=Дело канцелярии попечителя Белорусского учебного округа: о введении уволенного из духовного звания б. иеромонаха Сильвестра Бельского в личное Почетное Гражданство // Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 567. Воп. 2. Спр. 5611.}}</ref>. Удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|падзей 1863 года ў Польшчы, Літве і Беларусі]]. == Асветніцкая дзейнасць і погляды == Іераманах Сільвестр Бельскі свядома абраў манаскі шлях служэння Богу. У 18-гадовым узросце ўступіў у [[Ордэн Базыльян|Ордэн святога Васіля (Базыля) Вялікага (базыльянскі ордэн)]]<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://bazylianie-prowincji-litewskiej.uws.edu.pl/pl/index-baz|title=Bielski Sylwester // Indeks bazylianów: Alfabetyczny indeks nazwisk zakonników litewskie prowincji bazylianów.}}</ref>. На працягу многіх гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. Належаў да ўніяцкага духавенства, якое спалучала тэалагічную і свецкую адукацыю. Выкладанне ім дакладных навук сведчыць пра мадэрнізацыйныя тэндэнцыі ў базыльянскай школьнай практыцы першай паловы XIX стагоддзя. Значную ўвагу надаваў пытанням асветы і выхавання на роднай мове. Улічваючы пажаданні бацькоў навучэнцаў, у рапарце ад 22 верасня 1833 года ён як кіраўнік Мілецкага духоўнага вучылішча звярнуўся да Праўлення Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі з просьбай дазволіць навучанне дзяцей на «зразумелай для іх ... айчыннай мове польскай» і забяспечыць вучылішча неабходнымі падручнікамі на гэтай мове<ref name=":2" />. Аднак кіраўніцтва семінарыі адмовіла, матывуючы гэта тым, што «няма ніякай патрэбы ўводзіць новы прадмет выкладання»<ref name=":2" />. Жыццёвы лёс Сільвестра Бельскага ў многім характэрны для базыльянскага манаства ў перыяд ліквідацыі [[Царкоўная унія|царкоўнай ўніі]]. Спачатку ён, як і большасць духавенства Літоўскай епархіі, далучыўся да Праваслаўнай Царквы, пра што сведчыць «Спіс службовых асоб Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі, якія ўласнаручнымі падпіскамі абавязаліся далучыцца да Праваслаўнай Грэка-Расійскай Царквы» (руск.: «Список должностным лицам Литовской Греко-Униатской епархии, обязавшимся собственноручными подписками присоединиться к Православной Греко-Российской Церкви»), які змешчаны ў другім томе «Запісак Іосіфа, мітрапаліта Літоўскага» (1883)<ref>{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-2/1|загаловак=Записка подробная от 3 октября 1837 г., о состоянии обеих Униатских епархий во всех отношениях // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 2.}}</ref>. Аднак пазней Сільвестр Бельскі змяніў сваю пазіцыю. Застаючыся верным рэлігійнай традыцыі, у якой быў выхаваны, ён разам з іншымі чатырма іераманахамі-базыльянамі звярнуўся з просьбай аб звальненні з манаскага стану і пераводзе ў свецкае званне. Гэтае рашэнне засведчана ў афіцыйным звароце мітрапаліта Іосіфа (Сямашкі) у Свяцейшы Сінод, дзе ён хадайнічаў аб вызваленні Сільвестра Бельскага і яшчэ некалькіх клірыкаў ад манаскіх абавязкаў з наданнем ім права самастойна выбраць месца жыхарства<ref name=":5" />. Асабісты выбар Сільвестра Бельскага ва ўмовах складаных царкоўна-рэлігійных і грамадскіх перамен сведчыць пра яго імкненне дзейнічаць у адпаведнасці з уласнымі поглядамі і перакананнямі. == Цікавыя факты == У Віленскім універсітэце Сільвестр Бельскі вучыўся ў адзін час з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], [[:be-tarask:Тамаш_Зан|Тамашам Занам]], [[:be-tarask:Ігнат_Дамейка|Ігнатам Дамейкам]] і іншымі [[Таварыства філаматаў|філаматамі]]<ref name=":3" />. Сільвестр Бельскі быў прадзедам прафесара і пісьменніка [[Алесь Іванавіч Бельскі|Алеся Бельскага]], а таксама дзедам прафесара педагогікі [[:uk:Більський_Фома_Антонович|Фамы Бельскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://fppd.msu.by/index.php/kafedry/kafedra-pedagogiki/istoriya-kafedry/lichnosti-v-istorii-kafedry/209-belskij-foma-antonovich|загаловак=Профессор Бельский Фома Антонович (1890—1952) — заведующий кафедрой педагогики и психологии (1935—1936 гг.) // Могилёвский государственный университет имени А. А. Кулешова. Кафедра педагогики: личности в истории кафедры.}}</ref>, добра знаёмага з ідэйна-асветніцкай дзейнасцю філаматаў. Фама Антонавіч здолеў захаваць томікі паэтычнай спадчыны Адама Міцкевіча як у сталінскія 1930-я гады, так і збярог у час Вялікай Айчыннай вайны, калі ад фашысцкай бомбы згарэў яго дом і амаль цалкам быў знішчаны кніжны збор<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/54478|загаловак=Бельскі, А. Асветніцкая дзейнасць Фамы Бельскага ў дыскурсе філамацкіх ідэй // Хоревские чтения: сб. науч. работ / под ред. С. Ф. Мусиенко. Гродно, 2019. Вып. 3. С. 246—254.}}</ref>. == Літаратура == # Климов, С. М. Базилиане: [история ордена св. Василия Великого (базилиан)]. Могилев, 2011. 147 с. # Лаўрэш, Л. Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях: жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2025. 326 с. # Лісейчыкаў, Д. В. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг. Мн., 2011. 198 с. # Лыч, Л. Уніяцкая царква Беларусі: этнакультурны аспект. 2-е выд. Мн., 2011. 128 с. # Марозава, С. В. «Сваёй веры ламаць не будзем…»: супраціў дэўнізацыі ў Беларусі (1780–1839 гг.). Гродна, 2014. 217 с. # Марозава, С. В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) / пад навук. рэд. У. М. Конана. Гродна, 2001. 352 с. # Падокшын, С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998. 111 с. == Крыніцы == qn8vzgacn4ockjs0lzogxjd6ldeoygr 5163030 5163017 2026-07-08T19:17:54Z ZolaSukhar 169411 афармленне 5163030 wikitext text/x-wiki Сільвестр Бельскі (польск: Sylwestr Bielski; [[1796]]—?) — беларускі рэлігійны дзеяч, [[іераманах]] [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-ўніяцкай царквы]], асветнік і педагог. [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0?ysclid=mraxradgog155463521 Кандыдат філасофіі]. [[Прафесар]] усеагульнай гісторыі. Сакратар [[Жыровіцкае духоўнае вучылішча|Жыровіцкага грэка-ўніяцкага духоўнага вучылішча]]. Стваральнік і наглядчык [[:uk:Миколаївський_Милецький_чоловічий_монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]. {{Пісьменнік | Імя = Сільвестр Бельскі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Sylwestr Bielski}} | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = [[1796]] г. | Месца нараджэння = [[Мінскі павет]], [[Мінская губерня]], [[Расійская імперыя]] | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = | Род дзейнасці = выкладчык, [[кандыдат навук|кандыдат філасофіі]], [[прафесар]] усеагульнай гісторыі | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} == Біяграфія == Бельскі Сільвестр, сын Яна, нарадзіўся ў 1796 годзе ў Мінскім павеце Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і<ref name=":0">{{Cite web|url=https://genealogia.club/lib/35-spisok-dvorjan-minskoi-gubernii.html|title=Список дворян Минской губернии // Genealogia Club}}</ref><ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/3191/|загаловак=А. Х. [Протоирей Александр Хотовицкий]. К истории Милецкого духовного училища // Волынские епархиальные ведомости. 1894. № 28. 1 окт.|выданне=}}</ref><ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 26. 11 сент|выданне=}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[:ru:Ляденский_монастырь|Лядынскай базыльянскай школе]] (цяпер Смалявіцкі раён). З 1809 года навучаўся арыфметыцы і геаграфіі ў [[Тараканьскі Богаяўленскі манастыр|Тараканскім грэка-каталіцкім (уніяцкім) манастыры]] (цяпер вёска Імянін Драгічынскага раёна). У 1814 годзе пастрыжаны ў манахі. У 1816—1818 гг. вывучаў рыторыку і матэматыку ў [[:be-tarask:Жыровіцкі_манастыр|Жыровіцкім базыльянскім манастыры]]. Скончыў [[Віленскі ўніверсітэт|фізіка-матэматычны і літаратурны факультэты Віленскага ўніверсітэта]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://genealogia.lt/pdfs/uwlf.pdf|загаловак=Lista Uczniów Uniwersytetu Wilenskiego Oddziału Fizycznego z r. 1820/1: [Bielski Sylwester] // Welcome to Forum Rodów Grodzieńskich.}}</ref><ref name=":3">{{Кніга|загаловак=Księga Wpisowa Uczniow Uniwersytetu Imperatorskiego Wilenskiego z roku 1819/20 // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта. F2-КC 79. Арк. 157}}</ref> (1820), атрымаў ступень [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0?ysclid=mraxradgog155463521 кандыдата філасофіі]<ref name=":0" />. У 1820 годзе рукапаложаны ў іераманахі. З 1821 па 1824 год працаваў настаўнікам, затым быў прэфектам Жыровіцкага павятовага вучылішча. У 1824—1828 гг. — настаўнік фізікі і прапаведнік у Жыровічах. Паводле візітацыі 1823 года ў Жыровіцкі манастыр, «настаўнікам арыфметыкі, геаграфіі, маральных навук і рэлігіі ў двух малодшых класах… быў айцец Сільвестр Бельскі, якому тады было 28 гадоў... Крыніцы за 1826 год сведчаць, што ён і надалей займаў гэтыя пасады<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=|загаловак=Pawluczuk, U. A. Zakonnicy monasteru w Żyrowicach w świetle wizytacji sporządzonej w 1823 roku // Saeculum Christianum. Pismo historyczne. Warszawa, 2021. T. 28, nr. 2. S. 191}}</ref>. Імя Сільвестра Бельскага фігуруе ў апошнім складзе выкладчыкаў грэка-ўніяцкай (базыльянскай) гімназіі ў Жыровічах<ref>{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=152485|загаловак=Charkiewicz, W. Placyd Jankowski (John of Dycalp): zycie i tworczosc / W. Charkiewicz. Wilno, 1928. S. 184}}</ref>, якая існавала ў перыяд кіравання літоўскага правінцыяла [[:ru:Каминский,_Цезарь_Францович|Цэзары Каменскага]]. У 1828—1830 гг. — вікарый [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскага базыльянскага манастыра]] (каля Пінска). З 1830 па 1832 год быў наглядчыкам [[:ru:Боруны_(Гродненская_область)|Барунскага павятовага вучылішча]] і прафесарам усеагульнай гісторыі. З 1832 года — эканом Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах. 7 чэрвеня 1833 года [[Грэка-ўніяцкая духоўная калегія|Грэка-ўніяцкай духоўнай калегіяй]] прызначаны наглядчыкам [[:uk:Миколаївський_Милецький_чоловічий_монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://izdatsovet.by/images/pdf-files/Zapiski_mitropolita_Iosifa_Semashko_T3.pdf|загаловак=Бѣльскій, Сильвестръ — іеромонахъ, смотритель Мелецкаго духовнаго училища // Записки Іосифа, митрополита Литовскаго, изданныя Императорскою Академіею Наукъ по завѣщанію автора. Т. III. СПб., 1883. Стб. 1301}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://orthrozhische.at.ua/publ/milecke_dukhovne_uchilishhe_jak_oseredok_pravoslavnoji_osviti_na_volini/1-1-0-1|загаловак=Хоміч, Д. В. Милецьке духовне училище як осередок православної освіти на Волині // Рожищенське Благочиння}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 10/11. 1 и 11 апр|выданне=}}</ref>на Валыні, якое было заснавана па ініцыятыве епіскапа [[Іосіф (Сямашка)|Язэпа (Іосіфа) Сямашкі]] з мэтай навучання дзяцей уніяцкага духавенства і падпарадкоўвалася [[Літоўская ўніяцкая епархія|Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі]]. У жніўні 1839 года іераманах Бельскі падаў прашэнне аб вызваленні ад манаства і пераходзе ў свецкае званне. Знаходзіўся шэсць месяцаў у [[Быценскі манастыр|Быценскім манастыры]]<ref name=":1" />, пасля быў сасланы ў [[:ru:Курский_Знаменский_Богородицкий_монастырь|Курскі манастыр]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/243685|загаловак=Теплова, В. А. Репрессивные меры против униатского духовенства, не принявшего определений Полоцкого церковного собора 1839 г. // Беларусь у эпоху геапалітычных і сацыяльных зрухаў Новага і Навейшага часу. Да 25-годдзя кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 22 ліст. 2019 г. / Бел. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. Г. Каханоўскі (старш.) [і інш.]. Мн., 2019. С. 180.}}</ref>. У запісе ад 2 студзеня 1841 года мітрапаліт Іосіф (Сямашка) паведамляў: «Іераманахі даверанай майму кіраванню Літоўскай епархіі — Сільвестр Бельскі, Ваніфацый Тарасевіч, Іаан Овельт, Антоній Валансевіч і Фабіян Мажальскі — звярнуліся да мяне з прашэннямі аб вызваленні іх з манаства і пераводзе ў свецкае саслоўе. ...усе яны, за выключэннем Бельскага, пагадзіліся далучыцца да Праваслаўнай Царквы менавіта пры той умове, што будуць вызвалены ад манаства»<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-3/2|загаловак=Святейшему Правительствующему Синоду, от 15 января за № 50, с представлением об увольнение в светское звание иеромонахов Бельского, Тарасевича, Овельта, Волонсевича и Мажальского // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 3}}</ref>. У 1841 годзе Сільвестр Бельскі пакінуў духоўны сан і перайшоў у свецкае званне. У 1845 годзе атрымаў асабістае ганаровае грамадзянства<ref>{{Кніга|загаловак=Дело канцелярии попечителя Белорусского учебного округа: о введении уволенного из духовного звания б. иеромонаха Сильвестра Бельского в личное Почетное Гражданство // Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 567. Воп. 2. Спр. 5611}}</ref>. Удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|падзей 1863 года ў Польшчы, Літве і Беларусі]]. == Асветніцкая дзейнасць і погляды == Іераманах Сільвестр Бельскі свядома абраў манаскі шлях служэння Богу. У 18-гадовым узросце ўступіў у [[Ордэн Базыльян|Ордэн святога Васіля (Базыля) Вялікага (базыльянскі ордэн)]]<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://bazylianie-prowincji-litewskiej.uws.edu.pl/pl/index-baz|title=Bielski Sylwester // Indeks bazylianów: Alfabetyczny indeks nazwisk zakonników litewskie prowincji bazylianów}}</ref>. На працягу многіх гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. Належаў да ўніяцкага духавенства, якое спалучала тэалагічную і свецкую адукацыю. Выкладанне ім дакладных навук сведчыць пра мадэрнізацыйныя тэндэнцыі ў базыльянскай школьнай практыцы першай паловы XIX стагоддзя. Значную ўвагу надаваў пытанням асветы і выхавання на роднай мове. Улічваючы пажаданні бацькоў навучэнцаў, у рапарце ад 22 верасня 1833 года ён як кіраўнік Мілецкага духоўнага вучылішча звярнуўся да Праўлення Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі з просьбай дазволіць навучанне дзяцей на «зразумелай для іх ... айчыннай мове польскай» і забяспечыць вучылішча неабходнымі падручнікамі на гэтай мове<ref name=":2" />. Аднак кіраўніцтва семінарыі адмовіла, матывуючы гэта тым, што «няма ніякай патрэбы ўводзіць новы прадмет выкладання»<ref name=":2" />. Жыццёвы лёс Сільвестра Бельскага ў многім характэрны для базыльянскага манаства ў перыяд ліквідацыі [[Царкоўная унія|царкоўнай ўніі]]. Спачатку ён, як і большасць духавенства Літоўскай епархіі, далучыўся да Праваслаўнай Царквы, пра што сведчыць «Спіс службовых асоб Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі, якія ўласнаручнымі падпіскамі абавязаліся далучыцца да Праваслаўнай Грэка-Расійскай Царквы» (руск.: «Список должностным лицам Литовской Греко-Униатской епархии, обязавшимся собственноручными подписками присоединиться к Православной Греко-Российской Церкви»), які змешчаны ў другім томе «Запісак Іосіфа, мітрапаліта Літоўскага» (1883)<ref>{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-2/1|загаловак=Записка подробная от 3 октября 1837 г., о состоянии обеих Униатских епархий во всех отношениях // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 2}}</ref>. Аднак пазней Сільвестр Бельскі змяніў сваю пазіцыю. Застаючыся верным рэлігійнай традыцыі, у якой быў выхаваны, ён разам з іншымі чатырма іераманахамі-базыльянамі звярнуўся з просьбай аб звальненні з манаскага стану і пераводзе ў свецкае званне. Гэтае рашэнне засведчана ў афіцыйным звароце мітрапаліта Іосіфа (Сямашкі) у Свяцейшы Сінод, дзе ён хадайнічаў аб вызваленні Сільвестра Бельскага і яшчэ некалькіх клірыкаў ад манаскіх абавязкаў з наданнем ім права самастойна выбраць месца жыхарства<ref name=":5" />. Асабісты выбар Сільвестра Бельскага ва ўмовах складаных царкоўна-рэлігійных і грамадскіх перамен сведчыць пра яго імкненне дзейнічаць у адпаведнасці з уласнымі поглядамі і перакананнямі. == Цікавыя факты == У Віленскім універсітэце Сільвестр Бельскі вучыўся ў адзін час з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], [[:be-tarask:Тамаш_Зан|Тамашам Занам]], [[:be-tarask:Ігнат_Дамейка|Ігнатам Дамейкам]] і іншымі [[Таварыства філаматаў|філаматамі]]<ref name=":3" />. Сільвестр Бельскі быў прадзедам прафесара і пісьменніка [[Алесь Іванавіч Бельскі|Алеся Бельскага]]<ref>{{Артыкул|спасылка=|загаловак=ЛіМ|год=2013|выданне=|нумар=29}}</ref>, а таксама дзедам прафесара педагогікі [[:uk:Більський_Фома_Антонович|Фамы Бельскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://fppd.msu.by/index.php/kafedry/kafedra-pedagogiki/istoriya-kafedry/lichnosti-v-istorii-kafedry/209-belskij-foma-antonovich|загаловак=Профессор Бельский Фома Антонович (1890—1952) — заведующий кафедрой педагогики и психологии (1935—1936 гг.) // Могилёвский государственный университет имени А. А. Кулешова. Кафедра педагогики: личности в истории кафедры}}</ref>, добра знаёмага з ідэйна-асветніцкай дзейнасцю філаматаў. Фама Антонавіч здолеў захаваць томікі паэтычнай спадчыны Адама Міцкевіча як у сталінскія 1930-я гады, так і збярог у час Вялікай Айчыннай вайны, калі ад фашысцкай бомбы згарэў яго дом і амаль цалкам быў знішчаны кніжны збор<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/54478|загаловак=Бельскі, А. Асветніцкая дзейнасць Фамы Бельскага ў дыскурсе філамацкіх ідэй // Хоревские чтения: сб. науч. работ / под ред. С. Ф. Мусиенко. Гродно, 2019. Вып. 3. С. 246—254}}</ref>. == Літаратура == # Климов, С. М. Базилиане: [история ордена св. Василия Великого (базилиан)]. Могилев, 2011. 147 с. # Лаўрэш, Л. Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях: жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2025. 326 с. # Лісейчыкаў, Д. В. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг. Мн., 2011. 198 с. # Лыч, Л. Уніяцкая царква Беларусі: этнакультурны аспект. 2-е выд. Мн., 2011. 128 с. # Марозава, С. В. «Сваёй веры ламаць не будзем…»: супраціў дэўнізацыі ў Беларусі (1780–1839 гг.). Гродна, 2014. 217 с. # Марозава, С. В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) / пад навук. рэд. У. М. Конана. Гродна, 2001. 352 с. # Падокшын, С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998. 111 с. == Крыніцы == k4pvn2ntddfji223yfx8l1uv7wuuka2 5163227 5163030 2026-07-09T10:10:03Z M.L.Bot 261 афармленне 5163227 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бельскі}} {{Пісьменнік | Імя = Сільвестр Бельскі | Арыгінал імя = {{lang-pl|Sylwestr Bielski}} | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = [[1796]] г. | Месца нараджэння = [[Мінскі павет]], [[Мінская губерня]], [[Расійская імперыя]] | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = | Род дзейнасці = выкладчык, [[кандыдат навук|кандыдат філасофіі]], [[прафесар]] усеагульнай гісторыі | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Сільвестр Бельскі''' ({{lang-la|Sylwestr Bielski}}; [[1796]]—?) — беларускі рэлігійны дзеяч, [[іераманах]] [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-ўніяцкай царквы]], асветнік і педагог. [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0?ysclid=mraxradgog155463521 Кандыдат філасофіі]. [[Прафесар]] усеагульнай гісторыі. Сакратар [[Жыровіцкае духоўнае вучылішча|Жыровіцкага грэка-ўніяцкага духоўнага вучылішча]]. Стваральнік і наглядчык [[:uk:Миколаївський Милецький чоловічий монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]. == Біяграфія == Бельскі Сільвестр, сын Яна, нарадзіўся ў 1796 годзе ў Мінскім павеце Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і<ref name=":0">{{Cite web|url=https://genealogia.club/lib/35-spisok-dvorjan-minskoi-gubernii.html|title=Список дворян Минской губернии // Genealogia Club}}</ref><ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/3191/|загаловак=А. Х. [Протоирей Александр Хотовицкий]. К истории Милецкого духовного училища // Волынские епархиальные ведомости. 1894. № 28. 1 окт.|выданне=}}</ref><ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 26. 11 сент|выданне=}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[:ru:Ляденский монастырь|Лядынскай базыльянскай школе]] (цяпер Смалявіцкі раён). З 1809 года навучаўся арыфметыцы і геаграфіі ў [[Тараканьскі Богаяўленскі манастыр|Тараканскім грэка-каталіцкім (уніяцкім) манастыры]] (цяпер вёска Імянін Драгічынскага раёна). У 1814 годзе пастрыжаны ў манахі. У 1816—1818 гг. вывучаў рыторыку і матэматыку ў [[:be-tarask:Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкім базыльянскім манастыры]]. Скончыў [[Віленскі ўніверсітэт|фізіка-матэматычны і літаратурны факультэты Віленскага ўніверсітэта]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://genealogia.lt/pdfs/uwlf.pdf|загаловак=Lista Uczniów Uniwersytetu Wilenskiego Oddziału Fizycznego z r. 1820/1: [Bielski Sylwester] // Welcome to Forum Rodów Grodzieńskich.}}</ref><ref name=":3">{{Кніга|загаловак=Księga Wpisowa Uczniow Uniwersytetu Imperatorskiego Wilenskiego z roku 1819/20 // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта. F2-КC 79. Арк. 157}}</ref> (1820), атрымаў ступень [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0?ysclid=mraxradgog155463521 кандыдата філасофіі]<ref name=":0" />. У 1820 годзе рукапаложаны ў іераманахі. З 1821 па 1824 год працаваў настаўнікам, затым быў прэфектам Жыровіцкага павятовага вучылішча. У 1824—1828 гг. — настаўнік фізікі і прапаведнік у Жыровічах. Паводле візітацыі 1823 года ў Жыровіцкі манастыр, "настаўнікам арыфметыкі, геаграфіі, маральных навук і рэлігіі ў двух малодшых класах… быў айцец Сільвестр Бельскі, якому тады было 28 гадоў… Крыніцы за 1826 год сведчаць, што ён і надалей займаў гэтыя пасады<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=|загаловак=Pawluczuk, U. A. Zakonnicy monasteru w Żyrowicach w świetle wizytacji sporządzonej w 1823 roku // Saeculum Christianum. Pismo historyczne. Warszawa, 2021. T. 28, nr. 2. S. 191}}</ref>. Імя Сільвестра Бельскага фігуруе ў апошнім складзе выкладчыкаў грэка-ўніяцкай (базыльянскай) гімназіі ў Жыровічах<ref>{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=152485|загаловак=Charkiewicz, W. Placyd Jankowski (John of Dycalp): zycie i tworczosc / W. Charkiewicz. Wilno, 1928. S. 184}}</ref>, якая існавала ў перыяд кіравання літоўскага правінцыяла [[:ru:Каминский, Цезарь Францович|Цэзары Каменскага]]. У 1828—1830 гг. — вікарый [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскага базыльянскага манастыра]] (каля Пінска). З 1830 па 1832 год быў наглядчыкам [[:ru:Боруны (Гродненская область)|Барунскага павятовага вучылішча]] і прафесарам усеагульнай гісторыі. З 1832 года — эканом Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах. 7 чэрвеня 1833 года [[Грэка-ўніяцкая духоўная калегія|Грэка-ўніяцкай духоўнай калегіяй]] прызначаны наглядчыкам [[:uk:Миколаївський Милецький чоловічий монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://izdatsovet.by/images/pdf-files/Zapiski_mitropolita_Iosifa_Semashko_T3.pdf|загаловак=Бѣльскій, Сильвестръ — іеромонахъ, смотритель Мелецкаго духовнаго училища // Записки Іосифа, митрополита Литовскаго, изданныя Императорскою Академіею Наукъ по завѣщанію автора. Т. III. СПб., 1883. Стб. 1301}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://orthrozhische.at.ua/publ/milecke_dukhovne_uchilishhe_jak_oseredok_pravoslavnoji_osviti_na_volini/1-1-0-1|загаловак=Хоміч, Д. В. Милецьке духовне училище як осередок православної освіти на Волині // Рожищенське Благочиння}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 10/11. 1 и 11 апр|выданне=}}</ref>на Валыні, якое было заснавана па ініцыятыве епіскапа [[Іосіф (Сямашка)|Язэпа (Іосіфа) Сямашкі]] з мэтай навучання дзяцей уніяцкага духавенства і падпарадкоўвалася [[Літоўская ўніяцкая епархія|Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі]]. У жніўні 1839 года іераманах Бельскі падаў прашэнне аб вызваленні ад манаства і пераходзе ў свецкае званне. Знаходзіўся шэсць месяцаў у [[Быценскі манастыр|Быценскім манастыры]]<ref name=":1" />, пасля быў сасланы ў [[:ru:Курский Знаменский Богородицкий монастырь|Курскі манастыр]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/243685|загаловак=Теплова, В. А. Репрессивные меры против униатского духовенства, не принявшего определений Полоцкого церковного собора 1839 г. // Беларусь у эпоху геапалітычных і сацыяльных зрухаў Новага і Навейшага часу. Да 25-годдзя кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 22 ліст. 2019 г. / Бел. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. Г. Каханоўскі (старш.) [і інш.]. Мн., 2019. С. 180.}}</ref>. У запісе ад 2 студзеня 1841 года мітрапаліт Іосіф (Сямашка) паведамляў: «Іераманахі даверанай майму кіраванню Літоўскай епархіі — Сільвестр Бельскі, Ваніфацый Тарасевіч, Іаан Овельт, Антоній Валансевіч і Фабіян Мажальскі — звярнуліся да мяне з прашэннямі аб вызваленні іх з манаства і пераводзе ў свецкае саслоўе. …усе яны, за выключэннем Бельскага, пагадзіліся далучыцца да Праваслаўнай Царквы менавіта пры той умове, што будуць вызвалены ад манаства»<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-3/2|загаловак=Святейшему Правительствующему Синоду, от 15 января за № 50, с представлением об увольнение в светское звание иеромонахов Бельского, Тарасевича, Овельта, Волонсевича и Мажальского // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 3}}</ref>. У 1841 годзе Сільвестр Бельскі пакінуў духоўны сан і перайшоў у свецкае званне. У 1845 годзе атрымаў асабістае ганаровае грамадзянства<ref>{{Кніга|загаловак=Дело канцелярии попечителя Белорусского учебного округа: о введении уволенного из духовного звания б. иеромонаха Сильвестра Бельского в личное Почетное Гражданство // Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 567. Воп. 2. Спр. 5611}}</ref>. Удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|падзей 1863 года ў Польшчы, Літве і Беларусі]]. == Асветніцкая дзейнасць і погляды == Іераманах Сільвестр Бельскі свядома абраў манаскі шлях служэння Богу. У 18-гадовым узросце ўступіў у [[Ордэн Базыльян|Ордэн святога Васіля (Базыля) Вялікага (базыльянскі ордэн)]]<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://bazylianie-prowincji-litewskiej.uws.edu.pl/pl/index-baz|title=Bielski Sylwester // Indeks bazylianów: Alfabetyczny indeks nazwisk zakonników litewskie prowincji bazylianów}}</ref>. На працягу многіх гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. Належаў да ўніяцкага духавенства, якое спалучала тэалагічную і свецкую адукацыю. Выкладанне ім дакладных навук сведчыць пра мадэрнізацыйныя тэндэнцыі ў базыльянскай школьнай практыцы першай паловы XIX стагоддзя. Значную ўвагу надаваў пытанням асветы і выхавання на роднай мове. Улічваючы пажаданні бацькоў навучэнцаў, у рапарце ад 22 верасня 1833 года ён як кіраўнік Мілецкага духоўнага вучылішча звярнуўся да Праўлення Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі з просьбай дазволіць навучанне дзяцей на «зразумелай для іх … айчыннай мове польскай» і забяспечыць вучылішча неабходнымі падручнікамі на гэтай мове<ref name=":2" />. Аднак кіраўніцтва семінарыі адмовіла, матывуючы гэта тым, што «няма ніякай патрэбы ўводзіць новы прадмет выкладання»<ref name=":2" />. Жыццёвы лёс Сільвестра Бельскага ў многім характэрны для базыльянскага манаства ў перыяд ліквідацыі [[Царкоўная унія|царкоўнай ўніі]]. Спачатку ён, як і большасць духавенства Літоўскай епархіі, далучыўся да Праваслаўнай Царквы, пра што сведчыць «Спіс службовых асоб Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі, якія ўласнаручнымі падпіскамі абавязаліся далучыцца да Праваслаўнай Грэка-Расійскай Царквы» (руск.: «Список должностным лицам Литовской Греко-Униатской епархии, обязавшимся собственноручными подписками присоединиться к Православной Греко-Российской Церкви»), які змешчаны ў другім томе «Запісак Іосіфа, мітрапаліта Літоўскага» (1883)<ref>{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-2/1|загаловак=Записка подробная от 3 октября 1837 г., о состоянии обеих Униатских епархий во всех отношениях // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 2}}</ref>. Аднак пазней Сільвестр Бельскі змяніў сваю пазіцыю. Застаючыся верным рэлігійнай традыцыі, у якой быў выхаваны, ён разам з іншымі чатырма іераманахамі-базыльянамі звярнуўся з просьбай аб звальненні з манаскага стану і пераводзе ў свецкае званне. Гэтае рашэнне засведчана ў афіцыйным звароце мітрапаліта Іосіфа (Сямашкі) у Свяцейшы Сінод, дзе ён хадайнічаў аб вызваленні Сільвестра Бельскага і яшчэ некалькіх клірыкаў ад манаскіх абавязкаў з наданнем ім права самастойна выбраць месца жыхарства<ref name=":5" />. Асабісты выбар Сільвестра Бельскага ва ўмовах складаных царкоўна-рэлігійных і грамадскіх перамен сведчыць пра яго імкненне дзейнічаць у адпаведнасці з уласнымі поглядамі і перакананнямі. == Цікавыя факты == У Віленскім універсітэце Сільвестр Бельскі вучыўся ў адзін час з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], [[:be-tarask:Тамаш Зан|Тамашам Занам]], [[:be-tarask:Ігнат Дамейка|Ігнатам Дамейкам]] і іншымі [[Таварыства філаматаў|філаматамі]]<ref name=":3" />. Сільвестр Бельскі быў прадзедам прафесара і пісьменніка [[Алесь Іванавіч Бельскі|Алеся Бельскага]]<ref>{{Артыкул|спасылка=|загаловак=ЛіМ|год=2013|выданне=|нумар=29}}</ref>, а таксама дзедам прафесара педагогікі [[:uk:Більський Фома Антонович|Фамы Бельскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://fppd.msu.by/index.php/kafedry/kafedra-pedagogiki/istoriya-kafedry/lichnosti-v-istorii-kafedry/209-belskij-foma-antonovich|загаловак=Профессор Бельский Фома Антонович (1890—1952) — заведующий кафедрой педагогики и психологии (1935—1936 гг.) // Могилёвский государственный университет имени А. А. Кулешова. Кафедра педагогики: личности в истории кафедры}}</ref>, добра знаёмага з ідэйна-асветніцкай дзейнасцю філаматаў. Фама Антонавіч здолеў захаваць томікі паэтычнай спадчыны Адама Міцкевіча як у сталінскія 1930-я гады, так і збярог у час Вялікай Айчыннай вайны, калі ад фашысцкай бомбы згарэў яго дом і амаль цалкам быў знішчаны кніжны збор<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/54478|загаловак=Бельскі, А. Асветніцкая дзейнасць Фамы Бельскага ў дыскурсе філамацкіх ідэй // Хоревские чтения: сб. науч. работ / под ред. С. Ф. Мусиенко. Гродно, 2019. Вып. 3. С. 246—254}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == # Климов, С. М. Базилиане: [история ордена св. Василия Великого (базилиан)]. Могилев, 2011. 147 с. # Лаўрэш, Л. Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях: жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2025. 326 с. # Лісейчыкаў, Д. В. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг. Мн., 2011. 198 с. # Лыч, Л. Уніяцкая царква Беларусі: этнакультурны аспект. 2-е выд. Мн., 2011. 128 с. # Марозава, С. В. «Сваёй веры ламаць не будзем…»: супраціў дэўнізацыі ў Беларусі (1780—1839 гг.). Гродна, 2014. 217 с. # Марозава, С. В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) / пад навук. рэд. У. М. Конана. Гродна, 2001. 352 с. # Падокшын, С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998. 111 с. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бельскі Сільвестр}} l8hk3ri8b9927f8w0hqglorcpwr3wbz 5163234 5163227 2026-07-09T10:29:29Z M.L.Bot 261 5163234 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бельскі}} {{фарматаванне}} {{Пісьменнік | Імя = Сільвестр Бельскі | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = [[Мінскі павет]], [[Мінская губерня]], [[Расійская імперыя]] | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = | Род дзейнасці = выкладчык, [[прафесар]] усеагульнай гісторыі | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Сільвестр Бельскі''' ({{lang-la|Sylwestr Bielski}}; {{ВДП}}) — беларускі рэлігійны дзеяч, [[іераманах]] [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-ўніяцкай царквы]], асветнік і педагог. {{нп5|Кандыдат універсітэта|Кандыдат філасофіі|ru|Кандидат университета}}. [[Прафесар]] усеагульнай гісторыі. Сакратар [[Жыровіцкае духоўнае вучылішча|Жыровіцкага грэка-ўніяцкага духоўнага вучылішча]]. Стваральнік і наглядчык {{нп5|Мікалаеўскі Мілецкі мужчынскі манастыр|Мілецкага духоўнага вучылішча|uk|Миколаївський Милецький чоловічий монастир}}. == Біяграфія == Бельскі Сільвестр, сын Яна, нарадзіўся ў 1796 годзе ў [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і<ref name=":0">{{Cite web|url=https://genealogia.club/lib/35-spisok-dvorjan-minskoi-gubernii.html|title=Список дворян Минской губернии // Genealogia Club}}</ref><ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/3191/|загаловак=А. Х. [Протоирей Александр Хотовицкий]. К истории Милецкого духовного училища // Волынские епархиальные ведомости. 1894. № 28. 1 окт.|выданне=}}</ref><ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 26. 11 сент|выданне=}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[:ru:Ляденский монастырь|Лядынскай базыльянскай школе]] (цяпер Смалявіцкі раён). З 1809 года навучаўся арыфметыцы і геаграфіі ў [[Тараканьскі Богаяўленскі манастыр|Тараканскім грэка-каталіцкім (уніяцкім) манастыры]] (цяпер вёска Імянін Драгічынскага раёна). У 1814 годзе пастрыжаны ў манахі. У 1816—1818 гг. вывучаў рыторыку і матэматыку ў [[:be-tarask:Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкім базыльянскім манастыры]]. Скончыў [[Віленскі ўніверсітэт|фізіка-матэматычны і літаратурны факультэты Віленскага ўніверсітэта]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://genealogia.lt/pdfs/uwlf.pdf|загаловак=Lista Uczniów Uniwersytetu Wilenskiego Oddziału Fizycznego z r. 1820/1: [Bielski Sylwester] // Welcome to Forum Rodów Grodzieńskich.}}</ref><ref name=":3">{{Кніга|загаловак=Księga Wpisowa Uczniow Uniwersytetu Imperatorskiego Wilenskiego z roku 1819/20 // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта. F2-КC 79. Арк. 157}}</ref> (1820), атрымаў ступень [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0?ysclid=mraxradgog155463521 кандыдата філасофіі]<ref name=":0" />. У 1820 годзе рукапаложаны ў іераманахі. З 1821 па 1824 год працаваў настаўнікам, затым быў прэфектам Жыровіцкага павятовага вучылішча. У 1824—1828 гг. — настаўнік фізікі і прапаведнік у Жыровічах. Паводле візітацыі 1823 года ў Жыровіцкі манастыр, "настаўнікам арыфметыкі, геаграфіі, маральных навук і рэлігіі ў двух малодшых класах… быў айцец Сільвестр Бельскі, якому тады было 28 гадоў… Крыніцы за 1826 год сведчаць, што ён і надалей займаў гэтыя пасады<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=|загаловак=Pawluczuk, U. A. Zakonnicy monasteru w Żyrowicach w świetle wizytacji sporządzonej w 1823 roku // Saeculum Christianum. Pismo historyczne. Warszawa, 2021. T. 28, nr. 2. S. 191}}</ref>. Імя Сільвестра Бельскага фігуруе ў апошнім складзе выкладчыкаў грэка-ўніяцкай (базыльянскай) гімназіі ў Жыровічах<ref>{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=152485|загаловак=Charkiewicz, W. Placyd Jankowski (John of Dycalp): zycie i tworczosc / W. Charkiewicz. Wilno, 1928. S. 184}}</ref>, якая існавала ў перыяд кіравання літоўскага правінцыяла [[:ru:Каминский, Цезарь Францович|Цэзары Каменскага]]. У 1828—1830 гг. — вікарый [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскага базыльянскага манастыра]] (каля Пінска). З 1830 па 1832 год быў наглядчыкам [[:ru:Боруны (Гродненская область)|Барунскага павятовага вучылішча]] і прафесарам усеагульнай гісторыі. З 1832 года — эканом Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах. 7 чэрвеня 1833 года [[Грэка-ўніяцкая духоўная калегія|Грэка-ўніяцкай духоўнай калегіяй]] прызначаны наглядчыкам [[:uk:Миколаївський Милецький чоловічий монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://izdatsovet.by/images/pdf-files/Zapiski_mitropolita_Iosifa_Semashko_T3.pdf|загаловак=Бѣльскій, Сильвестръ — іеромонахъ, смотритель Мелецкаго духовнаго училища // Записки Іосифа, митрополита Литовскаго, изданныя Императорскою Академіею Наукъ по завѣщанію автора. Т. III. СПб., 1883. Стб. 1301}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://orthrozhische.at.ua/publ/milecke_dukhovne_uchilishhe_jak_oseredok_pravoslavnoji_osviti_na_volini/1-1-0-1|загаловак=Хоміч, Д. В. Милецьке духовне училище як осередок православної освіти на Волині // Рожищенське Благочиння}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 10/11. 1 и 11 апр|выданне=}}</ref>на Валыні, якое было заснавана па ініцыятыве епіскапа [[Іосіф (Сямашка)|Язэпа (Іосіфа) Сямашкі]] з мэтай навучання дзяцей уніяцкага духавенства і падпарадкоўвалася [[Літоўская ўніяцкая епархія|Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі]]. У жніўні 1839 года іераманах Бельскі падаў прашэнне аб вызваленні ад манаства і пераходзе ў свецкае званне. Знаходзіўся шэсць месяцаў у [[Быценскі манастыр|Быценскім манастыры]]<ref name=":1" />, пасля быў сасланы ў [[:ru:Курский Знаменский Богородицкий монастырь|Курскі манастыр]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/243685|загаловак=Теплова, В. А. Репрессивные меры против униатского духовенства, не принявшего определений Полоцкого церковного собора 1839 г. // Беларусь у эпоху геапалітычных і сацыяльных зрухаў Новага і Навейшага часу. Да 25-годдзя кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 22 ліст. 2019 г. / Бел. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. Г. Каханоўскі (старш.) [і інш.]. Мн., 2019. С. 180.}}</ref>. У запісе ад 2 студзеня 1841 года мітрапаліт Іосіф (Сямашка) паведамляў: «Іераманахі даверанай майму кіраванню Літоўскай епархіі — Сільвестр Бельскі, Ваніфацый Тарасевіч, Іаан Овельт, Антоній Валансевіч і Фабіян Мажальскі — звярнуліся да мяне з прашэннямі аб вызваленні іх з манаства і пераводзе ў свецкае саслоўе. …усе яны, за выключэннем Бельскага, пагадзіліся далучыцца да Праваслаўнай Царквы менавіта пры той умове, што будуць вызвалены ад манаства»<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-3/2|загаловак=Святейшему Правительствующему Синоду, от 15 января за № 50, с представлением об увольнение в светское звание иеромонахов Бельского, Тарасевича, Овельта, Волонсевича и Мажальского // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 3}}</ref>. У 1841 годзе Сільвестр Бельскі пакінуў духоўны сан і перайшоў у свецкае званне. У 1845 годзе атрымаў асабістае ганаровае грамадзянства<ref>{{Кніга|загаловак=Дело канцелярии попечителя Белорусского учебного округа: о введении уволенного из духовного звания б. иеромонаха Сильвестра Бельского в личное Почетное Гражданство // Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 567. Воп. 2. Спр. 5611}}</ref>. Удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|падзей 1863 года ў Польшчы, Літве і Беларусі]]. == Асветніцкая дзейнасць і погляды == Іераманах Сільвестр Бельскі свядома абраў манаскі шлях служэння Богу. У 18-гадовым узросце ўступіў у [[Ордэн Базыльян|Ордэн святога Васіля (Базыля) Вялікага (базыльянскі ордэн)]]<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://bazylianie-prowincji-litewskiej.uws.edu.pl/pl/index-baz|title=Bielski Sylwester // Indeks bazylianów: Alfabetyczny indeks nazwisk zakonników litewskie prowincji bazylianów}}</ref>. На працягу многіх гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. Належаў да ўніяцкага духавенства, якое спалучала тэалагічную і свецкую адукацыю. Выкладанне ім дакладных навук сведчыць пра мадэрнізацыйныя тэндэнцыі ў базыльянскай школьнай практыцы першай паловы XIX стагоддзя. Значную ўвагу надаваў пытанням асветы і выхавання на роднай мове. Улічваючы пажаданні бацькоў навучэнцаў, у рапарце ад 22 верасня 1833 года ён як кіраўнік Мілецкага духоўнага вучылішча звярнуўся да Праўлення Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі з просьбай дазволіць навучанне дзяцей на «зразумелай для іх … айчыннай мове польскай» і забяспечыць вучылішча неабходнымі падручнікамі на гэтай мове<ref name=":2" />. Аднак кіраўніцтва семінарыі адмовіла, матывуючы гэта тым, што «няма ніякай патрэбы ўводзіць новы прадмет выкладання»<ref name=":2" />. Жыццёвы лёс Сільвестра Бельскага ў многім характэрны для базыльянскага манаства ў перыяд ліквідацыі [[Царкоўная унія|царкоўнай ўніі]]. Спачатку ён, як і большасць духавенства Літоўскай епархіі, далучыўся да Праваслаўнай Царквы, пра што сведчыць «Спіс службовых асоб Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі, якія ўласнаручнымі падпіскамі абавязаліся далучыцца да Праваслаўнай Грэка-Расійскай Царквы» (руск.: «Список должностным лицам Литовской Греко-Униатской епархии, обязавшимся собственноручными подписками присоединиться к Православной Греко-Российской Церкви»), які змешчаны ў другім томе «Запісак Іосіфа, мітрапаліта Літоўскага» (1883)<ref>{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-2/1|загаловак=Записка подробная от 3 октября 1837 г., о состоянии обеих Униатских епархий во всех отношениях // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 2}}</ref>. Аднак пазней Сільвестр Бельскі змяніў сваю пазіцыю. Застаючыся верным рэлігійнай традыцыі, у якой быў выхаваны, ён разам з іншымі чатырма іераманахамі-базыльянамі звярнуўся з просьбай аб звальненні з манаскага стану і пераводзе ў свецкае званне. Гэтае рашэнне засведчана ў афіцыйным звароце мітрапаліта Іосіфа (Сямашкі) у Свяцейшы Сінод, дзе ён хадайнічаў аб вызваленні Сільвестра Бельскага і яшчэ некалькіх клірыкаў ад манаскіх абавязкаў з наданнем ім права самастойна выбраць месца жыхарства<ref name=":5" />. Асабісты выбар Сільвестра Бельскага ва ўмовах складаных царкоўна-рэлігійных і грамадскіх перамен сведчыць пра яго імкненне дзейнічаць у адпаведнасці з уласнымі поглядамі і перакананнямі. == Цікавыя факты == У Віленскім універсітэце Сільвестр Бельскі вучыўся ў адзін час з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], [[:be-tarask:Тамаш Зан|Тамашам Занам]], [[:be-tarask:Ігнат Дамейка|Ігнатам Дамейкам]] і іншымі [[Таварыства філаматаў|філаматамі]]<ref name=":3" />. Сільвестр Бельскі быў прадзедам прафесара і пісьменніка [[Алесь Іванавіч Бельскі|Алеся Бельскага]]<ref>{{Артыкул|спасылка=|загаловак=ЛіМ|год=2013|выданне=|нумар=29}}</ref>, а таксама дзедам прафесара педагогікі [[:uk:Більський Фома Антонович|Фамы Бельскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://fppd.msu.by/index.php/kafedry/kafedra-pedagogiki/istoriya-kafedry/lichnosti-v-istorii-kafedry/209-belskij-foma-antonovich|загаловак=Профессор Бельский Фома Антонович (1890—1952) — заведующий кафедрой педагогики и психологии (1935—1936 гг.) // Могилёвский государственный университет имени А. А. Кулешова. Кафедра педагогики: личности в истории кафедры}}</ref>, добра знаёмага з ідэйна-асветніцкай дзейнасцю філаматаў. Фама Антонавіч здолеў захаваць томікі паэтычнай спадчыны Адама Міцкевіча як у сталінскія 1930-я гады, так і збярог у час Вялікай Айчыннай вайны, калі ад фашысцкай бомбы згарэў яго дом і амаль цалкам быў знішчаны кніжны збор<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/54478|загаловак=Бельскі, А. Асветніцкая дзейнасць Фамы Бельскага ў дыскурсе філамацкіх ідэй // Хоревские чтения: сб. науч. работ / под ред. С. Ф. Мусиенко. Гродно, 2019. Вып. 3. С. 246—254}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Климов, С. М. Базилиане: [история ордена св. Василия Великого (базилиан)]. Могилев, 2011. 147 с. * Лаўрэш, Л. Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях: жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2025. 326 с. * Лісейчыкаў, Д. В. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг. Мн., 2011. 198 с. * Лыч, Л. Уніяцкая царква Беларусі: этнакультурны аспект. 2-е выд. Мн., 2011. 128 с. * Марозава, С. В. «Сваёй веры ламаць не будзем…»: супраціў дэўнізацыі ў Беларусі (1780—1839 гг.). Гродна, 2014. 217 с. * Марозава, С. В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) / пад навук. рэд. У. М. Конана. Гродна, 2001. 352 с. * Падокшын, С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998. 111 с. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бельскі Сільвестр}} 9s2bzoxno80pzyvvbc56bmhpmgtgpdo 5163235 5163234 2026-07-09T10:30:22Z M.L.Bot 261 5163235 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бельскі}} {{фарматаванне}} {{Пісьменнік | Імя = Сільвестр Бельскі | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = | Род дзейнасці = выкладчык, [[прафесар]] усеагульнай гісторыі | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Сільвестр Бельскі''' ({{lang-pl|Sylwestr Bielski}}; {{ВДП}}) — беларускі рэлігійны дзеяч, [[іераманах]] [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-ўніяцкай царквы]], асветнік і педагог. {{нп5|Кандыдат універсітэта|Кандыдат філасофіі|ru|Кандидат университета}}. [[Прафесар]] усеагульнай гісторыі. Сакратар [[Жыровіцкае духоўнае вучылішча|Жыровіцкага грэка-ўніяцкага духоўнага вучылішча]]. Стваральнік і наглядчык {{нп5|Мікалаеўскі Мілецкі мужчынскі манастыр|Мілецкага духоўнага вучылішча|uk|Миколаївський Милецький чоловічий монастир}}. == Біяграфія == Бельскі Сільвестр, сын Яна, нарадзіўся ў 1796 годзе ў [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і<ref name=":0">{{Cite web|url=https://genealogia.club/lib/35-spisok-dvorjan-minskoi-gubernii.html|title=Список дворян Минской губернии // Genealogia Club}}</ref><ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/3191/|загаловак=А. Х. [Протоирей Александр Хотовицкий]. К истории Милецкого духовного училища // Волынские епархиальные ведомости. 1894. № 28. 1 окт.|выданне=}}</ref><ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 26. 11 сент|выданне=}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[:ru:Ляденский монастырь|Лядынскай базыльянскай школе]] (цяпер Смалявіцкі раён). З 1809 года навучаўся арыфметыцы і геаграфіі ў [[Тараканьскі Богаяўленскі манастыр|Тараканскім грэка-каталіцкім (уніяцкім) манастыры]] (цяпер вёска Імянін Драгічынскага раёна). У 1814 годзе пастрыжаны ў манахі. У 1816—1818 гг. вывучаў рыторыку і матэматыку ў [[:be-tarask:Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкім базыльянскім манастыры]]. Скончыў [[Віленскі ўніверсітэт|фізіка-матэматычны і літаратурны факультэты Віленскага ўніверсітэта]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://genealogia.lt/pdfs/uwlf.pdf|загаловак=Lista Uczniów Uniwersytetu Wilenskiego Oddziału Fizycznego z r. 1820/1: [Bielski Sylwester] // Welcome to Forum Rodów Grodzieńskich.}}</ref><ref name=":3">{{Кніга|загаловак=Księga Wpisowa Uczniow Uniwersytetu Imperatorskiego Wilenskiego z roku 1819/20 // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта. F2-КC 79. Арк. 157}}</ref> (1820), атрымаў ступень [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0?ysclid=mraxradgog155463521 кандыдата філасофіі]<ref name=":0" />. У 1820 годзе рукапаложаны ў іераманахі. З 1821 па 1824 год працаваў настаўнікам, затым быў прэфектам Жыровіцкага павятовага вучылішча. У 1824—1828 гг. — настаўнік фізікі і прапаведнік у Жыровічах. Паводле візітацыі 1823 года ў Жыровіцкі манастыр, "настаўнікам арыфметыкі, геаграфіі, маральных навук і рэлігіі ў двух малодшых класах… быў айцец Сільвестр Бельскі, якому тады было 28 гадоў… Крыніцы за 1826 год сведчаць, што ён і надалей займаў гэтыя пасады<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=|загаловак=Pawluczuk, U. A. Zakonnicy monasteru w Żyrowicach w świetle wizytacji sporządzonej w 1823 roku // Saeculum Christianum. Pismo historyczne. Warszawa, 2021. T. 28, nr. 2. S. 191}}</ref>. Імя Сільвестра Бельскага фігуруе ў апошнім складзе выкладчыкаў грэка-ўніяцкай (базыльянскай) гімназіі ў Жыровічах<ref>{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=152485|загаловак=Charkiewicz, W. Placyd Jankowski (John of Dycalp): zycie i tworczosc / W. Charkiewicz. Wilno, 1928. S. 184}}</ref>, якая існавала ў перыяд кіравання літоўскага правінцыяла [[:ru:Каминский, Цезарь Францович|Цэзары Каменскага]]. У 1828—1830 гг. — вікарый [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскага базыльянскага манастыра]] (каля Пінска). З 1830 па 1832 год быў наглядчыкам [[:ru:Боруны (Гродненская область)|Барунскага павятовага вучылішча]] і прафесарам усеагульнай гісторыі. З 1832 года — эканом Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах. 7 чэрвеня 1833 года [[Грэка-ўніяцкая духоўная калегія|Грэка-ўніяцкай духоўнай калегіяй]] прызначаны наглядчыкам [[:uk:Миколаївський Милецький чоловічий монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://izdatsovet.by/images/pdf-files/Zapiski_mitropolita_Iosifa_Semashko_T3.pdf|загаловак=Бѣльскій, Сильвестръ — іеромонахъ, смотритель Мелецкаго духовнаго училища // Записки Іосифа, митрополита Литовскаго, изданныя Императорскою Академіею Наукъ по завѣщанію автора. Т. III. СПб., 1883. Стб. 1301}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://orthrozhische.at.ua/publ/milecke_dukhovne_uchilishhe_jak_oseredok_pravoslavnoji_osviti_na_volini/1-1-0-1|загаловак=Хоміч, Д. В. Милецьке духовне училище як осередок православної освіти на Волині // Рожищенське Благочиння}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 10/11. 1 и 11 апр|выданне=}}</ref>на Валыні, якое было заснавана па ініцыятыве епіскапа [[Іосіф (Сямашка)|Язэпа (Іосіфа) Сямашкі]] з мэтай навучання дзяцей уніяцкага духавенства і падпарадкоўвалася [[Літоўская ўніяцкая епархія|Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі]]. У жніўні 1839 года іераманах Бельскі падаў прашэнне аб вызваленні ад манаства і пераходзе ў свецкае званне. Знаходзіўся шэсць месяцаў у [[Быценскі манастыр|Быценскім манастыры]]<ref name=":1" />, пасля быў сасланы ў [[:ru:Курский Знаменский Богородицкий монастырь|Курскі манастыр]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/243685|загаловак=Теплова, В. А. Репрессивные меры против униатского духовенства, не принявшего определений Полоцкого церковного собора 1839 г. // Беларусь у эпоху геапалітычных і сацыяльных зрухаў Новага і Навейшага часу. Да 25-годдзя кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 22 ліст. 2019 г. / Бел. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. Г. Каханоўскі (старш.) [і інш.]. Мн., 2019. С. 180.}}</ref>. У запісе ад 2 студзеня 1841 года мітрапаліт Іосіф (Сямашка) паведамляў: «Іераманахі даверанай майму кіраванню Літоўскай епархіі — Сільвестр Бельскі, Ваніфацый Тарасевіч, Іаан Овельт, Антоній Валансевіч і Фабіян Мажальскі — звярнуліся да мяне з прашэннямі аб вызваленні іх з манаства і пераводзе ў свецкае саслоўе. …усе яны, за выключэннем Бельскага, пагадзіліся далучыцца да Праваслаўнай Царквы менавіта пры той умове, што будуць вызвалены ад манаства»<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-3/2|загаловак=Святейшему Правительствующему Синоду, от 15 января за № 50, с представлением об увольнение в светское звание иеромонахов Бельского, Тарасевича, Овельта, Волонсевича и Мажальского // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 3}}</ref>. У 1841 годзе Сільвестр Бельскі пакінуў духоўны сан і перайшоў у свецкае званне. У 1845 годзе атрымаў асабістае ганаровае грамадзянства<ref>{{Кніга|загаловак=Дело канцелярии попечителя Белорусского учебного округа: о введении уволенного из духовного звания б. иеромонаха Сильвестра Бельского в личное Почетное Гражданство // Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 567. Воп. 2. Спр. 5611}}</ref>. Удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|падзей 1863 года ў Польшчы, Літве і Беларусі]]. == Асветніцкая дзейнасць і погляды == Іераманах Сільвестр Бельскі свядома абраў манаскі шлях служэння Богу. У 18-гадовым узросце ўступіў у [[Ордэн Базыльян|Ордэн святога Васіля (Базыля) Вялікага (базыльянскі ордэн)]]<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://bazylianie-prowincji-litewskiej.uws.edu.pl/pl/index-baz|title=Bielski Sylwester // Indeks bazylianów: Alfabetyczny indeks nazwisk zakonników litewskie prowincji bazylianów}}</ref>. На працягу многіх гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. Належаў да ўніяцкага духавенства, якое спалучала тэалагічную і свецкую адукацыю. Выкладанне ім дакладных навук сведчыць пра мадэрнізацыйныя тэндэнцыі ў базыльянскай школьнай практыцы першай паловы XIX стагоддзя. Значную ўвагу надаваў пытанням асветы і выхавання на роднай мове. Улічваючы пажаданні бацькоў навучэнцаў, у рапарце ад 22 верасня 1833 года ён як кіраўнік Мілецкага духоўнага вучылішча звярнуўся да Праўлення Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі з просьбай дазволіць навучанне дзяцей на «зразумелай для іх … айчыннай мове польскай» і забяспечыць вучылішча неабходнымі падручнікамі на гэтай мове<ref name=":2" />. Аднак кіраўніцтва семінарыі адмовіла, матывуючы гэта тым, што «няма ніякай патрэбы ўводзіць новы прадмет выкладання»<ref name=":2" />. Жыццёвы лёс Сільвестра Бельскага ў многім характэрны для базыльянскага манаства ў перыяд ліквідацыі [[Царкоўная унія|царкоўнай ўніі]]. Спачатку ён, як і большасць духавенства Літоўскай епархіі, далучыўся да Праваслаўнай Царквы, пра што сведчыць «Спіс службовых асоб Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі, якія ўласнаручнымі падпіскамі абавязаліся далучыцца да Праваслаўнай Грэка-Расійскай Царквы» (руск.: «Список должностным лицам Литовской Греко-Униатской епархии, обязавшимся собственноручными подписками присоединиться к Православной Греко-Российской Церкви»), які змешчаны ў другім томе «Запісак Іосіфа, мітрапаліта Літоўскага» (1883)<ref>{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-2/1|загаловак=Записка подробная от 3 октября 1837 г., о состоянии обеих Униатских епархий во всех отношениях // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 2}}</ref>. Аднак пазней Сільвестр Бельскі змяніў сваю пазіцыю. Застаючыся верным рэлігійнай традыцыі, у якой быў выхаваны, ён разам з іншымі чатырма іераманахамі-базыльянамі звярнуўся з просьбай аб звальненні з манаскага стану і пераводзе ў свецкае званне. Гэтае рашэнне засведчана ў афіцыйным звароце мітрапаліта Іосіфа (Сямашкі) у Свяцейшы Сінод, дзе ён хадайнічаў аб вызваленні Сільвестра Бельскага і яшчэ некалькіх клірыкаў ад манаскіх абавязкаў з наданнем ім права самастойна выбраць месца жыхарства<ref name=":5" />. Асабісты выбар Сільвестра Бельскага ва ўмовах складаных царкоўна-рэлігійных і грамадскіх перамен сведчыць пра яго імкненне дзейнічаць у адпаведнасці з уласнымі поглядамі і перакананнямі. == Цікавыя факты == У Віленскім універсітэце Сільвестр Бельскі вучыўся ў адзін час з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], [[:be-tarask:Тамаш Зан|Тамашам Занам]], [[:be-tarask:Ігнат Дамейка|Ігнатам Дамейкам]] і іншымі [[Таварыства філаматаў|філаматамі]]<ref name=":3" />. Сільвестр Бельскі быў прадзедам прафесара і пісьменніка [[Алесь Іванавіч Бельскі|Алеся Бельскага]]<ref>{{Артыкул|спасылка=|загаловак=ЛіМ|год=2013|выданне=|нумар=29}}</ref>, а таксама дзедам прафесара педагогікі [[:uk:Більський Фома Антонович|Фамы Бельскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://fppd.msu.by/index.php/kafedry/kafedra-pedagogiki/istoriya-kafedry/lichnosti-v-istorii-kafedry/209-belskij-foma-antonovich|загаловак=Профессор Бельский Фома Антонович (1890—1952) — заведующий кафедрой педагогики и психологии (1935—1936 гг.) // Могилёвский государственный университет имени А. А. Кулешова. Кафедра педагогики: личности в истории кафедры}}</ref>, добра знаёмага з ідэйна-асветніцкай дзейнасцю філаматаў. Фама Антонавіч здолеў захаваць томікі паэтычнай спадчыны Адама Міцкевіча як у сталінскія 1930-я гады, так і збярог у час Вялікай Айчыннай вайны, калі ад фашысцкай бомбы згарэў яго дом і амаль цалкам быў знішчаны кніжны збор<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/54478|загаловак=Бельскі, А. Асветніцкая дзейнасць Фамы Бельскага ў дыскурсе філамацкіх ідэй // Хоревские чтения: сб. науч. работ / под ред. С. Ф. Мусиенко. Гродно, 2019. Вып. 3. С. 246—254}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Климов, С. М. Базилиане: [история ордена св. Василия Великого (базилиан)]. Могилев, 2011. 147 с. * Лаўрэш, Л. Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях: жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2025. 326 с. * Лісейчыкаў, Д. В. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг. Мн., 2011. 198 с. * Лыч, Л. Уніяцкая царква Беларусі: этнакультурны аспект. 2-е выд. Мн., 2011. 128 с. * Марозава, С. В. «Сваёй веры ламаць не будзем…»: супраціў дэўнізацыі ў Беларусі (1780—1839 гг.). Гродна, 2014. 217 с. * Марозава, С. В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) / пад навук. рэд. У. М. Конана. Гродна, 2001. 352 с. * Падокшын, С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998. 111 с. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бельскі Сільвестр}} 1usi0n14ksa6w1hj8hwx7lti86sxw0k 5163236 5163235 2026-07-09T10:32:36Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5163236 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бельскі}} {{фарматаванне}} {{Пісьменнік | Імя = Сільвестр Бельскі | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = | Род дзейнасці = выкладчык, [[прафесар]] усеагульнай гісторыі | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Сільвестр Бельскі''' ({{lang-pl|Sylwestr Bielski}}; {{ВДП}}) — беларускі рэлігійны дзеяч, [[іераманах]] [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-ўніяцкай царквы]], асветнік і педагог. {{нп5|Кандыдат універсітэта|Кандыдат філасофіі|ru|Кандидат университета}}. [[Прафесар]] усеагульнай гісторыі. Сакратар [[Жыровіцкае духоўнае вучылішча|Жыровіцкага грэка-ўніяцкага духоўнага вучылішча]]. Стваральнік і наглядчык {{нп5|Мікалаеўскі Мілецкі мужчынскі манастыр|Мілецкага духоўнага вучылішча|uk|Миколаївський Милецький чоловічий монастир}}. == Біяграфія == Бельскі Сільвестр, сын Яна, нарадзіўся ў 1796 годзе ў [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і<ref name=":0">{{Cite web|url=https://genealogia.club/lib/35-spisok-dvorjan-minskoi-gubernii.html|title=Список дворян Минской губернии // Genealogia Club}}</ref><ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/3191/|загаловак=А. Х. [Протоирей Александр Хотовицкий]. К истории Милецкого духовного училища // Волынские епархиальные ведомости. 1894. № 28. 1 окт.|выданне=}}</ref><ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 26. 11 сент|выданне=}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[:ru:Ляденский монастырь|Лядынскай базыльянскай школе]] (цяпер Смалявіцкі раён). З 1809 года навучаўся арыфметыцы і геаграфіі ў [[Тараканьскі Богаяўленскі манастыр|Тараканскім грэка-каталіцкім (уніяцкім) манастыры]] (цяпер вёска Імянін Драгічынскага раёна). У 1814 годзе пастрыжаны ў манахі. У 1816—1818 гг. вывучаў рыторыку і матэматыку ў [[Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкім базыльянскім манастыры]]. Скончыў [[Віленскі ўніверсітэт|фізіка-матэматычны і літаратурны факультэты Віленскага ўніверсітэта]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://genealogia.lt/pdfs/uwlf.pdf|загаловак=Lista Uczniów Uniwersytetu Wilenskiego Oddziału Fizycznego z r. 1820/1: <nowiki>[Bielski Sylwester]</nowiki> // Welcome to Forum Rodów Grodzieńskich.}}</ref><ref name=":3">{{Кніга|загаловак=Księga Wpisowa Uczniow Uniwersytetu Imperatorskiego Wilenskiego z roku 1819/20 // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта. F2-КC 79. Арк. 157}}</ref> (1820), атрымаў ступень кандыдата філасофіі<ref name=":0" />. У 1820 годзе рукапаложаны ў іераманахі. З 1821 па 1824 год працаваў настаўнікам, затым быў прэфектам Жыровіцкага павятовага вучылішча. У 1824—1828 гг. — настаўнік фізікі і прапаведнік у Жыровічах. Паводле візітацыі 1823 года ў Жыровіцкі манастыр, "настаўнікам арыфметыкі, геаграфіі, маральных навук і рэлігіі ў двух малодшых класах… быў айцец Сільвестр Бельскі, якому тады было 28 гадоў… Крыніцы за 1826 год сведчаць, што ён і надалей займаў гэтыя пасады<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=|загаловак=Pawluczuk, U. A. Zakonnicy monasteru w Żyrowicach w świetle wizytacji sporządzonej w 1823 roku // Saeculum Christianum. Pismo historyczne. Warszawa, 2021. T. 28, nr. 2. S. 191}}</ref>. Імя Сільвестра Бельскага фігуруе ў апошнім складзе выкладчыкаў грэка-ўніяцкай (базыльянскай) гімназіі ў Жыровічах<ref>{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=152485|загаловак=Charkiewicz, W. Placyd Jankowski (John of Dycalp): zycie i tworczosc / W. Charkiewicz. Wilno, 1928. S. 184}}</ref>, якая існавала ў перыяд кіравання літоўскага правінцыяла [[:ru:Каминский, Цезарь Францович|Цэзары Каменскага]]. У 1828—1830 гг. — вікарый [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскага базыльянскага манастыра]] (каля Пінска). З 1830 па 1832 год быў наглядчыкам [[:ru:Боруны (Гродненская область)|Барунскага павятовага вучылішча]] і прафесарам усеагульнай гісторыі. З 1832 года — эканом Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах. 7 чэрвеня 1833 года [[Грэка-ўніяцкая духоўная калегія|Грэка-ўніяцкай духоўнай калегіяй]] прызначаны наглядчыкам [[:uk:Миколаївський Милецький чоловічий монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://izdatsovet.by/images/pdf-files/Zapiski_mitropolita_Iosifa_Semashko_T3.pdf|загаловак=Бѣльскій, Сильвестръ — іеромонахъ, смотритель Мелецкаго духовнаго училища // Записки Іосифа, митрополита Литовскаго, изданныя Императорскою Академіею Наукъ по завѣщанію автора. Т. III. СПб., 1883. Стб. 1301}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://orthrozhische.at.ua/publ/milecke_dukhovne_uchilishhe_jak_oseredok_pravoslavnoji_osviti_na_volini/1-1-0-1|загаловак=Хоміч, Д. В. Милецьке духовне училище як осередок православної освіти на Волині // Рожищенське Благочиння}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 10/11. 1 и 11 апр|выданне=}}</ref>на Валыні, якое было заснавана па ініцыятыве епіскапа [[Іосіф (Сямашка)|Язэпа (Іосіфа) Сямашкі]] з мэтай навучання дзяцей уніяцкага духавенства і падпарадкоўвалася [[Літоўская ўніяцкая епархія|Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі]]. У жніўні 1839 года іераманах Бельскі падаў прашэнне аб вызваленні ад манаства і пераходзе ў свецкае званне. Знаходзіўся шэсць месяцаў у [[Быценскі манастыр|Быценскім манастыры]]<ref name=":1" />, пасля быў сасланы ў [[:ru:Курский Знаменский Богородицкий монастырь|Курскі манастыр]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/243685|загаловак=Теплова, В. А. Репрессивные меры против униатского духовенства, не принявшего определений Полоцкого церковного собора 1839 г. // Беларусь у эпоху геапалітычных і сацыяльных зрухаў Новага і Навейшага часу. Да 25-годдзя кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 22 ліст. 2019 г. / Бел. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. Г. Каханоўскі (старш.) [і інш.]. Мн., 2019. С. 180.}}</ref>. У запісе ад 2 студзеня 1841 года мітрапаліт Іосіф (Сямашка) паведамляў: «Іераманахі даверанай майму кіраванню Літоўскай епархіі — Сільвестр Бельскі, Ваніфацый Тарасевіч, Іаан Овельт, Антоній Валансевіч і Фабіян Мажальскі — звярнуліся да мяне з прашэннямі аб вызваленні іх з манаства і пераводзе ў свецкае саслоўе. …усе яны, за выключэннем Бельскага, пагадзіліся далучыцца да Праваслаўнай Царквы менавіта пры той умове, што будуць вызвалены ад манаства»<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-3/2|загаловак=Святейшему Правительствующему Синоду, от 15 января за № 50, с представлением об увольнение в светское звание иеромонахов Бельского, Тарасевича, Овельта, Волонсевича и Мажальского // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 3}}</ref>. У 1841 годзе Сільвестр Бельскі пакінуў духоўны сан і перайшоў у свецкае званне. У 1845 годзе атрымаў асабістае ганаровае грамадзянства<ref>{{Кніга|загаловак=Дело канцелярии попечителя Белорусского учебного округа: о введении уволенного из духовного звания б. иеромонаха Сильвестра Бельского в личное Почетное Гражданство // Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 567. Воп. 2. Спр. 5611}}</ref>. Удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|падзей 1863 года ў Польшчы, Літве і Беларусі]]. == Асветніцкая дзейнасць і погляды == Іераманах Сільвестр Бельскі свядома абраў манаскі шлях служэння Богу. У 18-гадовым узросце ўступіў у [[Ордэн Базыльян|Ордэн святога Васіля (Базыля) Вялікага (базыльянскі ордэн)]]<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://bazylianie-prowincji-litewskiej.uws.edu.pl/pl/index-baz|title=Bielski Sylwester // Indeks bazylianów: Alfabetyczny indeks nazwisk zakonników litewskie prowincji bazylianów}}</ref>. На працягу многіх гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. Належаў да ўніяцкага духавенства, якое спалучала тэалагічную і свецкую адукацыю. Выкладанне ім дакладных навук сведчыць пра мадэрнізацыйныя тэндэнцыі ў базыльянскай школьнай практыцы першай паловы XIX стагоддзя. Значную ўвагу надаваў пытанням асветы і выхавання на роднай мове. Улічваючы пажаданні бацькоў навучэнцаў, у рапарце ад 22 верасня 1833 года ён як кіраўнік Мілецкага духоўнага вучылішча звярнуўся да Праўлення Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі з просьбай дазволіць навучанне дзяцей на «зразумелай для іх … айчыннай мове польскай» і забяспечыць вучылішча неабходнымі падручнікамі на гэтай мове<ref name=":2" />. Аднак кіраўніцтва семінарыі адмовіла, матывуючы гэта тым, што «няма ніякай патрэбы ўводзіць новы прадмет выкладання»<ref name=":2" />. Жыццёвы лёс Сільвестра Бельскага ў многім характэрны для базыльянскага манаства ў перыяд ліквідацыі [[Царкоўная унія|царкоўнай ўніі]]. Спачатку ён, як і большасць духавенства Літоўскай епархіі, далучыўся да Праваслаўнай Царквы, пра што сведчыць «Спіс службовых асоб Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі, якія ўласнаручнымі падпіскамі абавязаліся далучыцца да Праваслаўнай Грэка-Расійскай Царквы» (руск.: «Список должностным лицам Литовской Греко-Униатской епархии, обязавшимся собственноручными подписками присоединиться к Православной Греко-Российской Церкви»), які змешчаны ў другім томе «Запісак Іосіфа, мітрапаліта Літоўскага» (1883)<ref>{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-2/1|загаловак=Записка подробная от 3 октября 1837 г., о состоянии обеих Униатских епархий во всех отношениях // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 2}}</ref>. Аднак пазней Сільвестр Бельскі змяніў сваю пазіцыю. Застаючыся верным рэлігійнай традыцыі, у якой быў выхаваны, ён разам з іншымі чатырма іераманахамі-базыльянамі звярнуўся з просьбай аб звальненні з манаскага стану і пераводзе ў свецкае званне. Гэтае рашэнне засведчана ў афіцыйным звароце мітрапаліта Іосіфа (Сямашкі) у Свяцейшы Сінод, дзе ён хадайнічаў аб вызваленні Сільвестра Бельскага і яшчэ некалькіх клірыкаў ад манаскіх абавязкаў з наданнем ім права самастойна выбраць месца жыхарства<ref name=":5" />. Асабісты выбар Сільвестра Бельскага ва ўмовах складаных царкоўна-рэлігійных і грамадскіх перамен сведчыць пра яго імкненне дзейнічаць у адпаведнасці з уласнымі поглядамі і перакананнямі. == Цікавыя факты == У Віленскім універсітэце Сільвестр Бельскі вучыўся ў адзін час з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], [[:be-tarask:Тамаш Зан|Тамашам Занам]], [[:be-tarask:Ігнат Дамейка|Ігнатам Дамейкам]] і іншымі [[Таварыства філаматаў|філаматамі]]<ref name=":3" />. Сільвестр Бельскі быў прадзедам прафесара і пісьменніка [[Алесь Іванавіч Бельскі|Алеся Бельскага]]<ref>{{Артыкул|спасылка=|загаловак=ЛіМ|год=2013|выданне=|нумар=29}}</ref>, а таксама дзедам прафесара педагогікі [[:uk:Більський Фома Антонович|Фамы Бельскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://fppd.msu.by/index.php/kafedry/kafedra-pedagogiki/istoriya-kafedry/lichnosti-v-istorii-kafedry/209-belskij-foma-antonovich|загаловак=Профессор Бельский Фома Антонович (1890—1952) — заведующий кафедрой педагогики и психологии (1935—1936 гг.) // Могилёвский государственный университет имени А. А. Кулешова. Кафедра педагогики: личности в истории кафедры}}</ref>, добра знаёмага з ідэйна-асветніцкай дзейнасцю філаматаў. Фама Антонавіч здолеў захаваць томікі паэтычнай спадчыны Адама Міцкевіча як у сталінскія 1930-я гады, так і збярог у час Вялікай Айчыннай вайны, калі ад фашысцкай бомбы згарэў яго дом і амаль цалкам быў знішчаны кніжны збор<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/54478|загаловак=Бельскі, А. Асветніцкая дзейнасць Фамы Бельскага ў дыскурсе філамацкіх ідэй // Хоревские чтения: сб. науч. работ / под ред. С. Ф. Мусиенко. Гродно, 2019. Вып. 3. С. 246—254}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Климов, С. М. Базилиане: [история ордена св. Василия Великого (базилиан)]. Могилев, 2011. 147 с. * Лаўрэш, Л. Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях: жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2025. 326 с. * Лісейчыкаў, Д. В. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг. Мн., 2011. 198 с. * Лыч, Л. Уніяцкая царква Беларусі: этнакультурны аспект. 2-е выд. Мн., 2011. 128 с. * Марозава, С. В. «Сваёй веры ламаць не будзем…»: супраціў дэўнізацыі ў Беларусі (1780—1839 гг.). Гродна, 2014. 217 с. * Марозава, С. В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) / пад навук. рэд. У. М. Конана. Гродна, 2001. 352 с. * Падокшын, С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998. 111 с. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бельскі Сільвестр}} dcvr1ef4l7egdzgjt5xgluz6t0ymc62 5163237 5163236 2026-07-09T10:34:13Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5163237 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бельскі}} {{фарматаванне}} {{Пісьменнік | Імя = Сільвестр Бельскі | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = | Род дзейнасці = выкладчык, [[прафесар]] усеагульнай гісторыі | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Сільвестр Бельскі''' ({{lang-pl|Sylwestr Bielski}}; {{ВДП}}) — беларускі рэлігійны дзеяч, [[іераманах]] [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-ўніяцкай царквы]], асветнік і педагог. {{нп5|Кандыдат універсітэта|Кандыдат філасофіі|ru|Кандидат университета}}. [[Прафесар]] усеагульнай гісторыі. Сакратар [[Жыровіцкае духоўнае вучылішча|Жыровіцкага грэка-ўніяцкага духоўнага вучылішча]]. Стваральнік і наглядчык {{нп5|Мікалаеўскі Мілецкі мужчынскі манастыр|Мілецкага духоўнага вучылішча|uk|Миколаївський Милецький чоловічий монастир}}. == Біяграфія == Бельскі Сільвестр, сын Яна, нарадзіўся ў 1796 годзе ў [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і<ref name=":0">{{Cite web|url=https://genealogia.club/lib/35-spisok-dvorjan-minskoi-gubernii.html|title=Список дворян Минской губернии // Genealogia Club}}</ref><ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/3191/|загаловак=А. Х. [Протоирей Александр Хотовицкий]. К истории Милецкого духовного училища // Волынские епархиальные ведомости. 1894. № 28. 1 окт.|выданне=}}</ref><ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 26. 11 сент|выданне=}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[:ru:Ляденский монастырь|Лядынскай базыльянскай школе]] (цяпер Смалявіцкі раён). З 1809 года навучаўся арыфметыцы і геаграфіі ў [[Тараканьскі Богаяўленскі манастыр|Тараканскім грэка-каталіцкім (уніяцкім) манастыры]] (цяпер вёска Імянін Драгічынскага раёна). У 1814 годзе пастрыжаны ў манахі. У 1816—1818 гг. вывучаў рыторыку і матэматыку ў [[Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкім базыльянскім манастыры]]. Скончыў [[Віленскі ўніверсітэт|фізіка-матэматычны і літаратурны факультэты Віленскага ўніверсітэта]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://genealogia.lt/pdfs/uwlf.pdf|загаловак=Lista Uczniów Uniwersytetu Wilenskiego Oddziału Fizycznego z r. 1820/1: <nowiki>[Bielski Sylwester]</nowiki> // Welcome to Forum Rodów Grodzieńskich.}}</ref><ref name=":3">{{Кніга|загаловак=Księga Wpisowa Uczniow Uniwersytetu Imperatorskiego Wilenskiego z roku 1819/20 // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта. F2-КC 79. Арк. 157}}</ref> (1820), атрымаў ступень кандыдата філасофіі<ref name=":0" />. У 1820 годзе рукапаложаны ў іераманахі. З 1821 па 1824 год працаваў настаўнікам, затым быў прэфектам Жыровіцкага павятовага вучылішча. У 1824—1828 гг. — настаўнік фізікі і прапаведнік у Жыровічах. Паводле візітацыі 1823 года ў Жыровіцкі манастыр, "настаўнікам арыфметыкі, геаграфіі, маральных навук і рэлігіі ў двух малодшых класах…" быў айцец Сільвестр Бельскі, якому тады было 28 гадоў… Крыніцы за 1826 год сведчаць, што ён і надалей займаў гэтыя пасады<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=|загаловак=Pawluczuk, U. A. Zakonnicy monasteru w Żyrowicach w świetle wizytacji sporządzonej w 1823 roku // Saeculum Christianum. Pismo historyczne. Warszawa, 2021. T. 28, nr. 2. S. 191}}</ref>. Імя Сільвестра Бельскага фігуруе ў апошнім складзе выкладчыкаў грэка-ўніяцкай (базыльянскай) гімназіі ў Жыровічах<ref>{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=152485|загаловак=Charkiewicz, W. Placyd Jankowski (John of Dycalp): zycie i tworczosc / W. Charkiewicz. Wilno, 1928. S. 184}}</ref>, якая існавала ў перыяд кіравання літоўскага правінцыяла [[:ru:Каминский, Цезарь Францович|Цэзары Каменскага]]. У 1828—1830 гг. — вікарый [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскага базыльянскага манастыра]] (каля Пінска). З 1830 па 1832 год быў наглядчыкам [[:ru:Боруны (Гродненская область)|Барунскага павятовага вучылішча]] і прафесарам усеагульнай гісторыі. З 1832 года — эканом Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах. 7 чэрвеня 1833 года [[Грэка-ўніяцкая духоўная калегія|Грэка-ўніяцкай духоўнай калегіяй]] прызначаны наглядчыкам [[:uk:Миколаївський Милецький чоловічий монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://izdatsovet.by/images/pdf-files/Zapiski_mitropolita_Iosifa_Semashko_T3.pdf|загаловак=Бѣльскій, Сильвестръ — іеромонахъ, смотритель Мелецкаго духовнаго училища // Записки Іосифа, митрополита Литовскаго, изданныя Императорскою Академіею Наукъ по завѣщанію автора. Т. III. СПб., 1883. Стб. 1301}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://orthrozhische.at.ua/publ/milecke_dukhovne_uchilishhe_jak_oseredok_pravoslavnoji_osviti_na_volini/1-1-0-1|загаловак=Хоміч, Д. В. Милецьке духовне училище як осередок православної освіти на Волині // Рожищенське Благочиння}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 10/11. 1 и 11 апр|выданне=}}</ref> на Валыні, якое было заснавана па ініцыятыве епіскапа [[Іосіф (Сямашка)|Язэпа (Іосіфа) Сямашкі]] з мэтай навучання дзяцей уніяцкага духавенства і падпарадкоўвалася [[Літоўская ўніяцкая епархія|Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі]]. У жніўні 1839 года іераманах Бельскі падаў прашэнне аб вызваленні ад манаства і пераходзе ў свецкае званне. Знаходзіўся шэсць месяцаў у [[Быценскі манастыр|Быценскім манастыры]]<ref name=":1" />, пасля быў сасланы ў [[:ru:Курский Знаменский Богородицкий монастырь|Курскі манастыр]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/243685|загаловак=Теплова, В. А. Репрессивные меры против униатского духовенства, не принявшего определений Полоцкого церковного собора 1839 г. // Беларусь у эпоху геапалітычных і сацыяльных зрухаў Новага і Навейшага часу. Да 25-годдзя кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 22 ліст. 2019 г. / Бел. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. Г. Каханоўскі (старш.) [і інш.]. Мн., 2019. С. 180.}}</ref>. У запісе ад 2 студзеня 1841 года мітрапаліт Іосіф (Сямашка) паведамляў: «Іераманахі даверанай майму кіраванню Літоўскай епархіі — Сільвестр Бельскі, Ваніфацый Тарасевіч, Іаан Овельт, Антоній Валансевіч і Фабіян Мажальскі — звярнуліся да мяне з прашэннямі аб вызваленні іх з манаства і пераводзе ў свецкае саслоўе. …усе яны, за выключэннем Бельскага, пагадзіліся далучыцца да Праваслаўнай Царквы менавіта пры той умове, што будуць вызвалены ад манаства»<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-3/2|загаловак=Святейшему Правительствующему Синоду, от 15 января за № 50, с представлением об увольнение в светское звание иеромонахов Бельского, Тарасевича, Овельта, Волонсевича и Мажальского // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 3}}</ref>. У 1841 годзе Сільвестр Бельскі пакінуў духоўны сан і перайшоў у свецкае званне. У 1845 годзе атрымаў асабістае ганаровае грамадзянства<ref>{{Кніга|загаловак=Дело канцелярии попечителя Белорусского учебного округа: о введении уволенного из духовного звания б. иеромонаха Сильвестра Бельского в личное Почетное Гражданство // Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 567. Воп. 2. Спр. 5611}}</ref>. Удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|падзей 1863 года ў Польшчы, Літве і Беларусі]]. == Асветніцкая дзейнасць і погляды == Іераманах Сільвестр Бельскі свядома абраў манаскі шлях служэння Богу. У 18-гадовым узросце ўступіў у [[Ордэн Базыльян|Ордэн святога Васіля (Базыля) Вялікага (базыльянскі ордэн)]]<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://bazylianie-prowincji-litewskiej.uws.edu.pl/pl/index-baz|title=Bielski Sylwester // Indeks bazylianów: Alfabetyczny indeks nazwisk zakonników litewskie prowincji bazylianów}}</ref>. На працягу многіх гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. Належаў да ўніяцкага духавенства, якое спалучала тэалагічную і свецкую адукацыю. Выкладанне ім дакладных навук сведчыць пра мадэрнізацыйныя тэндэнцыі ў базыльянскай школьнай практыцы першай паловы XIX стагоддзя. Значную ўвагу надаваў пытанням асветы і выхавання на роднай мове. Улічваючы пажаданні бацькоў навучэнцаў, у рапарце ад 22 верасня 1833 года ён як кіраўнік Мілецкага духоўнага вучылішча звярнуўся да Праўлення Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі з просьбай дазволіць навучанне дзяцей на «зразумелай для іх … айчыннай мове польскай» і забяспечыць вучылішча неабходнымі падручнікамі на гэтай мове<ref name=":2" />. Аднак кіраўніцтва семінарыі адмовіла, матывуючы гэта тым, што «няма ніякай патрэбы ўводзіць новы прадмет выкладання»<ref name=":2" />. Жыццёвы лёс Сільвестра Бельскага ў многім характэрны для базыльянскага манаства ў перыяд ліквідацыі [[Царкоўная унія|царкоўнай ўніі]]. Спачатку ён, як і большасць духавенства Літоўскай епархіі, далучыўся да Праваслаўнай Царквы, пра што сведчыць «Спіс службовых асоб Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі, якія ўласнаручнымі падпіскамі абавязаліся далучыцца да Праваслаўнай Грэка-Расійскай Царквы» (руск.: «Список должностным лицам Литовской Греко-Униатской епархии, обязавшимся собственноручными подписками присоединиться к Православной Греко-Российской Церкви»), які змешчаны ў другім томе «Запісак Іосіфа, мітрапаліта Літоўскага» (1883)<ref>{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-2/1|загаловак=Записка подробная от 3 октября 1837 г., о состоянии обеих Униатских епархий во всех отношениях // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 2}}</ref>. Аднак пазней Сільвестр Бельскі змяніў сваю пазіцыю. Застаючыся верным рэлігійнай традыцыі, у якой быў выхаваны, ён разам з іншымі чатырма іераманахамі-базыльянамі звярнуўся з просьбай аб звальненні з манаскага стану і пераводзе ў свецкае званне. Гэтае рашэнне засведчана ў афіцыйным звароце мітрапаліта Іосіфа (Сямашкі) у Свяцейшы Сінод, дзе ён хадайнічаў аб вызваленні Сільвестра Бельскага і яшчэ некалькіх клірыкаў ад манаскіх абавязкаў з наданнем ім права самастойна выбраць месца жыхарства<ref name=":5" />. Асабісты выбар Сільвестра Бельскага ва ўмовах складаных царкоўна-рэлігійных і грамадскіх перамен сведчыць пра яго імкненне дзейнічаць у адпаведнасці з уласнымі поглядамі і перакананнямі. == Цікавыя факты == У Віленскім універсітэце Сільвестр Бельскі вучыўся ў адзін час з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], [[:be-tarask:Тамаш Зан|Тамашам Занам]], [[:be-tarask:Ігнат Дамейка|Ігнатам Дамейкам]] і іншымі [[Таварыства філаматаў|філаматамі]]<ref name=":3" />. Сільвестр Бельскі быў прадзедам прафесара і пісьменніка [[Алесь Іванавіч Бельскі|Алеся Бельскага]]<ref>{{Артыкул|спасылка=|загаловак=ЛіМ|год=2013|выданне=|нумар=29}}</ref>, а таксама дзедам прафесара педагогікі [[:uk:Більський Фома Антонович|Фамы Бельскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://fppd.msu.by/index.php/kafedry/kafedra-pedagogiki/istoriya-kafedry/lichnosti-v-istorii-kafedry/209-belskij-foma-antonovich|загаловак=Профессор Бельский Фома Антонович (1890—1952) — заведующий кафедрой педагогики и психологии (1935—1936 гг.) // Могилёвский государственный университет имени А. А. Кулешова. Кафедра педагогики: личности в истории кафедры}}</ref>, добра знаёмага з ідэйна-асветніцкай дзейнасцю філаматаў. Фама Антонавіч здолеў захаваць томікі паэтычнай спадчыны Адама Міцкевіча як у сталінскія 1930-я гады, так і збярог у час Вялікай Айчыннай вайны, калі ад фашысцкай бомбы згарэў яго дом і амаль цалкам быў знішчаны кніжны збор<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/54478|загаловак=Бельскі, А. Асветніцкая дзейнасць Фамы Бельскага ў дыскурсе філамацкіх ідэй // Хоревские чтения: сб. науч. работ / под ред. С. Ф. Мусиенко. Гродно, 2019. Вып. 3. С. 246—254}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Климов, С. М. Базилиане: [история ордена св. Василия Великого (базилиан)]. Могилев, 2011. 147 с. * Лаўрэш, Л. Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях: жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2025. 326 с. * Лісейчыкаў, Д. В. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг. Мн., 2011. 198 с. * Лыч, Л. Уніяцкая царква Беларусі: этнакультурны аспект. 2-е выд. Мн., 2011. 128 с. * Марозава, С. В. «Сваёй веры ламаць не будзем…»: супраціў дэўнізацыі ў Беларусі (1780—1839 гг.). Гродна, 2014. 217 с. * Марозава, С. В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) / пад навук. рэд. У. М. Конана. Гродна, 2001. 352 с. * Падокшын, С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998. 111 с. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бельскі Сільвестр}} k563ugy66feby35pv1ttfprc0hgajmu 5163270 5163237 2026-07-09T11:56:10Z ZolaSukhar 169411 Дададзены абзацы і спасылкі. Ці можна зняць шаблон перапрацоўкі артыкула? 5163270 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бельскі}} {{фарматаванне}} {{Пісьменнік | Імя = Сільвестр Бельскі | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = | Род дзейнасці = выкладчык, [[прафесар]] усеагульнай гісторыі | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Сільвестр Бельскі''' ({{lang-pl|Sylwestr Bielski}}; {{ВДП}}) — беларускі рэлігійны дзеяч, [[іераманах]] [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-ўніяцкай царквы]], асветнік і педагог. {{нп5|Кандыдат універсітэта|Кандыдат філасофіі|ru|Кандидат университета}}. [[Прафесар]] усеагульнай гісторыі. Сакратар [[Жыровіцкае духоўнае вучылішча|Жыровіцкага грэка-ўніяцкага духоўнага вучылішча]]. Стваральнік і наглядчык {{нп5|Мікалаеўскі Мілецкі мужчынскі манастыр|Мілецкага духоўнага вучылішча|uk|Миколаївський Милецький чоловічий монастир}}. == Біяграфія == Бельскі Сільвестр, сын Яна, нарадзіўся ў 1796 годзе ў [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і<ref name=":0">{{Cite web|url=https://genealogia.club/lib/35-spisok-dvorjan-minskoi-gubernii.html|title=Список дворян Минской губернии // Genealogia Club}}</ref><ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/3191/|загаловак=А. Х. [Протоирей Александр Хотовицкий]. К истории Милецкого духовного училища // Волынские епархиальные ведомости. 1894. № 28. 1 окт.|выданне=}}</ref><ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 26. 11 сент|выданне=}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[:ru:Ляденский монастырь|Лядынскай базыльянскай школе]] (цяпер Смалявіцкі раён). З 1809 года навучаўся арыфметыцы і геаграфіі ў [[Тараканьскі Богаяўленскі манастыр|Тараканскім грэка-каталіцкім (уніяцкім) манастыры]] (цяпер вёска Імянін Драгічынскага раёна). У 1814 годзе пастрыжаны ў манахі. У 1816—1818 гг. вывучаў рыторыку і матэматыку ў [[Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкім базыльянскім манастыры]]. Скончыў [[Віленскі ўніверсітэт|фізіка-матэматычны і літаратурны факультэты Віленскага ўніверсітэта]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://genealogia.lt/pdfs/uwlf.pdf|загаловак=Lista Uczniów Uniwersytetu Wilenskiego Oddziału Fizycznego z r. 1820/1: <nowiki>[Bielski Sylwester]</nowiki> // Welcome to Forum Rodów Grodzieńskich.}}</ref><ref name=":3">{{Кніга|загаловак=Księga Wpisowa Uczniow Uniwersytetu Imperatorskiego Wilenskiego z roku 1819/20 // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта. F2-КC 79. Арк. 157}}</ref> (1820), атрымаў ступень кандыдата філасофіі<ref name=":0" />. У 1820 годзе рукапаложаны ў іераманахі. З 1821 па 1824 год працаваў настаўнікам, затым быў прэфектам Жыровіцкага павятовага вучылішча. У 1824—1828 гг. — настаўнік фізікі і прапаведнік у Жыровічах. Паводле візітацыі 1823 года ў Жыровіцкі манастыр, "настаўнікам арыфметыкі, геаграфіі, маральных навук і рэлігіі ў двух малодшых класах…" быў айцец Сільвестр Бельскі, якому тады было 28 гадоў… Крыніцы за 1826 год сведчаць, што ён і надалей займаў гэтыя пасады<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=|загаловак=Pawluczuk, U. A. Zakonnicy monasteru w Żyrowicach w świetle wizytacji sporządzonej w 1823 roku // Saeculum Christianum. Pismo historyczne. Warszawa, 2021. T. 28, nr. 2. S. 191}}</ref>. Імя Сільвестра Бельскага фігуруе ў апошнім складзе выкладчыкаў грэка-ўніяцкай (базыльянскай) гімназіі ў Жыровічах<ref>{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=152485|загаловак=Charkiewicz, W. Placyd Jankowski (John of Dycalp): zycie i tworczosc / W. Charkiewicz. Wilno, 1928. S. 184}}</ref>, якая існавала ў перыяд кіравання літоўскага правінцыяла [[:ru:Каминский, Цезарь Францович|Цэзары Каменскага]]. У 1828—1830 гг. — вікарый [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскага базыльянскага манастыра]] (каля Пінска). З 1830 па 1832 год быў наглядчыкам [[:ru:Боруны (Гродненская область)|Барунскага павятовага вучылішча]] і прафесарам усеагульнай гісторыі. З 1832 года — эканом Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах. 7 чэрвеня 1833 года [[Грэка-ўніяцкая духоўная калегія|Грэка-ўніяцкай духоўнай калегіяй]] прызначаны наглядчыкам [[:uk:Миколаївський Милецький чоловічий монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://izdatsovet.by/images/pdf-files/Zapiski_mitropolita_Iosifa_Semashko_T3.pdf|загаловак=Бѣльскій, Сильвестръ — іеромонахъ, смотритель Мелецкаго духовнаго училища // Записки Іосифа, митрополита Литовскаго, изданныя Императорскою Академіею Наукъ по завѣщанію автора. Т. III. СПб., 1883. Стб. 1301}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://orthrozhische.at.ua/publ/milecke_dukhovne_uchilishhe_jak_oseredok_pravoslavnoji_osviti_na_volini/1-1-0-1|загаловак=Хоміч, Д. В. Милецьке духовне училище як осередок православної освіти на Волині // Рожищенське Благочиння}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 10/11. 1 и 11 апр|выданне=}}</ref> на Валыні, якое было заснавана па ініцыятыве епіскапа [[Іосіф (Сямашка)|Язэпа (Іосіфа) Сямашкі]] з мэтай навучання дзяцей уніяцкага духавенства і падпарадкоўвалася [[Літоўская ўніяцкая епархія|Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі]]. У жніўні 1839 года іераманах Бельскі падаў прашэнне аб вызваленні ад манаства і пераходзе ў свецкае званне. Знаходзіўся шэсць месяцаў у [[Быценскі манастыр|Быценскім манастыры]]<ref name=":1" />, пасля быў сасланы ў [[:ru:Курский Знаменский Богородицкий монастырь|Курскі манастыр]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/243685|загаловак=Теплова, В. А. Репрессивные меры против униатского духовенства, не принявшего определений Полоцкого церковного собора 1839 г. // Беларусь у эпоху геапалітычных і сацыяльных зрухаў Новага і Навейшага часу. Да 25-годдзя кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 22 ліст. 2019 г. / Бел. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. Г. Каханоўскі (старш.) [і інш.]. Мн., 2019. С. 180.}}</ref>. У запісе ад 2 студзеня 1841 года мітрапаліт Іосіф (Сямашка) паведамляў: «Іераманахі даверанай майму кіраванню Літоўскай епархіі — Сільвестр Бельскі, Ваніфацый Тарасевіч, Іаан Овельт, Антоній Валансевіч і Фабіян Мажальскі — звярнуліся да мяне з прашэннямі аб вызваленні іх з манаства і пераводзе ў свецкае саслоўе. …усе яны, за выключэннем Бельскага, пагадзіліся далучыцца да Праваслаўнай Царквы менавіта пры той умове, што будуць вызвалены ад манаства»<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-3/2|загаловак=Святейшему Правительствующему Синоду, от 15 января за № 50, с представлением об увольнение в светское звание иеромонахов Бельского, Тарасевича, Овельта, Волонсевича и Мажальского // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 3}}</ref>. У 1841 годзе Сільвестр Бельскі пакінуў духоўны сан і перайшоў у свецкае званне. У 1845 годзе атрымаў асабістае ганаровае грамадзянства<ref>{{Кніга|загаловак=Дело канцелярии попечителя Белорусского учебного округа: о введении уволенного из духовного звания б. иеромонаха Сильвестра Бельского в личное Почетное Гражданство // Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 567. Воп. 2. Спр. 5611}}</ref>. Удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|падзей 1863 года ў Польшчы, Літве і Беларусі]]. == Асветніцкая дзейнасць і погляды == Іераманах Сільвестр Бельскі свядома абраў манаскі шлях служэння Богу. У 18-гадовым узросце ўступіў у [[Ордэн Базыльян|Ордэн святога Васіля (Базыля) Вялікага (базыльянскі ордэн)]]<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://bazylianie-prowincji-litewskiej.uws.edu.pl/pl/index-baz|title=Bielski Sylwester // Indeks bazylianów: Alfabetyczny indeks nazwisk zakonników litewskie prowincji bazylianów}}</ref>. На працягу многіх гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. Належаў да ўніяцкага духавенства, якое спалучала тэалагічную і свецкую адукацыю. Выкладанне ім дакладных навук сведчыць пра мадэрнізацыйныя тэндэнцыі ў базыльянскай школьнай практыцы першай паловы XIX стагоддзя. Значную ўвагу надаваў пытанням асветы і выхавання на роднай мове. Улічваючы пажаданні бацькоў навучэнцаў, у рапарце ад 22 верасня 1833 года ён як кіраўнік Мілецкага духоўнага вучылішча звярнуўся да Праўлення Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі з просьбай дазволіць навучанне дзяцей на «зразумелай для іх … айчыннай мове польскай» і забяспечыць вучылішча неабходнымі падручнікамі на гэтай мове<ref name=":2" />. Аднак кіраўніцтва семінарыі адмовіла, матывуючы гэта тым, што «няма ніякай патрэбы ўводзіць новы прадмет выкладання»<ref name=":2" />. Жыццёвы лёс Сільвестра Бельскага ў многім характэрны для базыльянскага манаства ў перыяд ліквідацыі [[Царкоўная унія|царкоўнай ўніі]]. Спачатку ён, як і большасць духавенства Літоўскай епархіі, далучыўся да Праваслаўнай Царквы, пра што сведчыць «Спіс службовых асоб Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі, якія ўласнаручнымі падпіскамі абавязаліся далучыцца да Праваслаўнай Грэка-Расійскай Царквы» (руск.: «Список должностным лицам Литовской Греко-Униатской епархии, обязавшимся собственноручными подписками присоединиться к Православной Греко-Российской Церкви»), які змешчаны ў другім томе «Запісак Іосіфа, мітрапаліта Літоўскага» (1883)<ref>{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-2/1|загаловак=Записка подробная от 3 октября 1837 г., о состоянии обеих Униатских епархий во всех отношениях // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 2}}</ref>. Аднак пазней Сільвестр Бельскі змяніў сваю пазіцыю. Застаючыся верным рэлігійнай традыцыі, у якой быў выхаваны, ён разам з іншымі чатырма іераманахамі-базыльянамі звярнуўся з просьбай аб звальненні з манаскага стану і пераводзе ў свецкае званне. Гэтае рашэнне засведчана ў афіцыйным звароце мітрапаліта Іосіфа (Сямашкі) у Свяцейшы Сінод, дзе ён хадайнічаў аб вызваленні Сільвестра Бельскага і яшчэ некалькіх клірыкаў ад манаскіх абавязкаў з наданнем ім права самастойна выбраць месца жыхарства<ref name=":5" />. Асабісты выбар Сільвестра Бельскага ва ўмовах складаных царкоўна-рэлігійных і грамадскіх перамен сведчыць пра яго імкненне дзейнічаць у адпаведнасці з уласнымі поглядамі і перакананнямі. == Цікавыя факты == У Віленскім універсітэце Сільвестр Бельскі вучыўся ў адзін час з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], [[:be-tarask:Тамаш Зан|Тамашам Занам]], [[:be-tarask:Ігнат Дамейка|Ігнатам Дамейкам]] і іншымі [[Таварыства філаматаў|філаматамі]]<ref name=":3" />. Сільвестр Бельскі быў прадзедам прафесара і пісьменніка [[Алесь Іванавіч Бельскі|Алеся Бельскага]]<ref>{{Артыкул|спасылка=|загаловак=ЛіМ|год=2013|выданне=|нумар=29}}</ref>, а таксама дзедам прафесара педагогікі [[:uk:Більський Фома Антонович|Фамы Бельскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://fppd.msu.by/index.php/kafedry/kafedra-pedagogiki/istoriya-kafedry/lichnosti-v-istorii-kafedry/209-belskij-foma-antonovich|загаловак=Профессор Бельский Фома Антонович (1890—1952) — заведующий кафедрой педагогики и психологии (1935—1936 гг.) // Могилёвский государственный университет имени А. А. Кулешова. Кафедра педагогики: личности в истории кафедры}}</ref>, добра знаёмага з ідэйна-асветніцкай дзейнасцю філаматаў. Фама Антонавіч здолеў захаваць томікі паэтычнай спадчыны Адама Міцкевіча як у сталінскія 1930-я гады, так і збярог у час Вялікай Айчыннай вайны, калі ад фашысцкай бомбы згарэў яго дом і амаль цалкам быў знішчаны кніжны збор<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/54478|загаловак=Бельскі, А. Асветніцкая дзейнасць Фамы Бельскага ў дыскурсе філамацкіх ідэй // Хоревские чтения: сб. науч. работ / под ред. С. Ф. Мусиенко. Гродно, 2019. Вып. 3. С. 246—254}}</ref>. Сільвестр Бельскі даводзіцца прадзедам доктару філалагічных навук, прафесару Георгію Яталю<ref>{{Кніга|загаловак=Георгий Ятель: лингвист и дидакт: статьи, воспоминання, страницы дневника = Георгій Ятель: лінгвіст і дидактик: статті, спогади, сторінки щоденника / сост., коммент. и предисл. A. И. Бельского. Мн., 2020. 288 с}}</ref>, а таксама прафесару і пісьменніку Алесю Бельскаму<ref>{{Артыкул|спасылка=|загаловак=Верабей, А. Яго ліпеньскі поўдзень // Літаратура і мастацтва. 2013. 26 ліп. С. 4|выданне=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kopyl.by/arkhiv-2010-2023/item/30092-91izvestnyj-pisatel-urozhenets-kopylshchiny-ales-belskij-otmechaet-60-letnij-yubilej|title=Довыденко, Н. Известный писатель, уроженец Копыльщины Алесь Бельский отмечает 60-летний юбилей // Слава працы {{!}} Копыль Online}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Климов, С. М. Базилиане: [история ордена св. Василия Великого (базилиан)]. Могилев, 2011. 147 с. * Лаўрэш, Л. Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях: жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2025. 326 с. * Лісейчыкаў, Д. В. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг. Мн., 2011. 198 с. * Лыч, Л. Уніяцкая царква Беларусі: этнакультурны аспект. 2-е выд. Мн., 2011. 128 с. * Марозава, С. В. «Сваёй веры ламаць не будзем…»: супраціў дэўнізацыі ў Беларусі (1780—1839 гг.). Гродна, 2014. 217 с. * Марозава, С. В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) / пад навук. рэд. У. М. Конана. Гродна, 2001. 352 с. * Падокшын, С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998. 111 с. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бельскі Сільвестр}} pnx1zpd2jwa6oy12mvoi1citf1q5s45 5163271 5163270 2026-07-09T11:57:18Z ZolaSukhar 169411 5163271 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бельскі}} {{фарматаванне}} {{Пісьменнік | Імя = Сільвестр Бельскі | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = | Род дзейнасці = выкладчык, [[прафесар]] усеагульнай гісторыі | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Сільвестр Бельскі''' ({{lang-pl|Sylwestr Bielski}}; {{ВДП}}) — беларускі рэлігійны дзеяч, [[іераманах]] [[Уніяцкая царква на Беларусі|грэка-ўніяцкай царквы]], асветнік і педагог. {{нп5|Кандыдат універсітэта|Кандыдат філасофіі|ru|Кандидат университета}}. [[Прафесар]] усеагульнай гісторыі. Сакратар [[Жыровіцкае духоўнае вучылішча|Жыровіцкага грэка-ўніяцкага духоўнага вучылішча]]. Стваральнік і наглядчык {{нп5|Мікалаеўскі Мілецкі мужчынскі манастыр|Мілецкага духоўнага вучылішча|uk|Миколаївський Милецький чоловічий монастир}}. == Біяграфія == Бельскі Сільвестр, сын Яна, нарадзіўся ў 1796 годзе ў [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] Мінскай губерні ў шляхецкай сям’і<ref name=":0">{{Cite web|url=https://genealogia.club/lib/35-spisok-dvorjan-minskoi-gubernii.html|title=Список дворян Минской губернии // Genealogia Club}}</ref><ref name=":1">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/3191/|загаловак=А. Х. [Протоирей Александр Хотовицкий]. К истории Милецкого духовного училища // Волынские епархиальные ведомости. 1894. № 28. 1 окт.|выданне=}}</ref><ref name=":2">{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 26. 11 сент|выданне=}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[:ru:Ляденский монастырь|Лядынскай базыльянскай школе]] (цяпер Смалявіцкі раён). З 1809 года навучаўся арыфметыцы і геаграфіі ў [[Тараканьскі Богаяўленскі манастыр|Тараканскім грэка-каталіцкім (уніяцкім) манастыры]] (цяпер вёска Імянін Драгічынскага раёна). У 1814 годзе пастрыжаны ў манахі. У 1816—1818 гг. вывучаў рыторыку і матэматыку ў [[Жыровіцкі манастыр|Жыровіцкім базыльянскім манастыры]]. Скончыў [[Віленскі ўніверсітэт|фізіка-матэматычны і літаратурны факультэты Віленскага ўніверсітэта]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://genealogia.lt/pdfs/uwlf.pdf|загаловак=Lista Uczniów Uniwersytetu Wilenskiego Oddziału Fizycznego z r. 1820/1: <nowiki>[Bielski Sylwester]</nowiki> // Welcome to Forum Rodów Grodzieńskich.}}</ref><ref name=":3">{{Кніга|загаловак=Księga Wpisowa Uczniow Uniwersytetu Imperatorskiego Wilenskiego z roku 1819/20 // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Вільнюскага ўніверсітэта. F2-КC 79. Арк. 157}}</ref> (1820), атрымаў ступень кандыдата філасофіі<ref name=":0" />. У 1820 годзе рукапаложаны ў іераманахі. З 1821 па 1824 год працаваў настаўнікам, затым быў прэфектам Жыровіцкага павятовага вучылішча. У 1824—1828 гг. — настаўнік фізікі і прапаведнік у Жыровічах. Паводле візітацыі 1823 года ў Жыровіцкі манастыр, "настаўнікам арыфметыкі, геаграфіі, маральных навук і рэлігіі ў двух малодшых класах…" быў айцец Сільвестр Бельскі, якому тады было 28 гадоў… Крыніцы за 1826 год сведчаць, што ён і надалей займаў гэтыя пасады<ref name=":4">{{Кніга|спасылка=|загаловак=Pawluczuk, U. A. Zakonnicy monasteru w Żyrowicach w świetle wizytacji sporządzonej w 1823 roku // Saeculum Christianum. Pismo historyczne. Warszawa, 2021. T. 28, nr. 2. S. 191}}</ref>. Імя Сільвестра Бельскага фігуруе ў апошнім складзе выкладчыкаў грэка-ўніяцкай (базыльянскай) гімназіі ў Жыровічах<ref>{{Кніга|спасылка=https://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=152485|загаловак=Charkiewicz, W. Placyd Jankowski (John of Dycalp): zycie i tworczosc / W. Charkiewicz. Wilno, 1928. S. 184}}</ref>, якая існавала ў перыяд кіравання літоўскага правінцыяла [[:ru:Каминский, Цезарь Францович|Цэзары Каменскага]]. У 1828—1830 гг. — вікарый [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскага базыльянскага манастыра]] (каля Пінска). З 1830 па 1832 год быў наглядчыкам [[:ru:Боруны (Гродненская область)|Барунскага павятовага вучылішча]] і прафесарам усеагульнай гісторыі. З 1832 года — эканом Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі ў Жыровічах. 7 чэрвеня 1833 года [[Грэка-ўніяцкая духоўная калегія|Грэка-ўніяцкай духоўнай калегіяй]] прызначаны наглядчыкам [[:uk:Миколаївський Милецький чоловічий монастир|Мілецкага духоўнага вучылішча]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://izdatsovet.by/images/pdf-files/Zapiski_mitropolita_Iosifa_Semashko_T3.pdf|загаловак=Бѣльскій, Сильвестръ — іеромонахъ, смотритель Мелецкаго духовнаго училища // Записки Іосифа, митрополита Литовскаго, изданныя Императорскою Академіею Наукъ по завѣщанію автора. Т. III. СПб., 1883. Стб. 1301}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://orthrozhische.at.ua/publ/milecke_dukhovne_uchilishhe_jak_oseredok_pravoslavnoji_osviti_na_volini/1-1-0-1|загаловак=Хоміч, Д. В. Милецьке духовне училище як осередок православної освіти на Волині // Рожищенське Благочиння}}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://pravoslavnoe-duhovenstvo.ru/library/material/8302/|загаловак=В память столетия Волынской духовной семинарии (14 мая 1896 г.): (продолжение) // Волынские епархиальные ведомости. 1896. № 10/11. 1 и 11 апр|выданне=}}</ref> на Валыні, якое было заснавана па ініцыятыве епіскапа [[Іосіф (Сямашка)|Язэпа (Іосіфа) Сямашкі]] з мэтай навучання дзяцей уніяцкага духавенства і падпарадкоўвалася [[Літоўская ўніяцкая епархія|Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі]]. У жніўні 1839 года іераманах Бельскі падаў прашэнне аб вызваленні ад манаства і пераходзе ў свецкае званне. Знаходзіўся шэсць месяцаў у [[Быценскі манастыр|Быценскім манастыры]]<ref name=":1" />, пасля быў сасланы ў [[:ru:Курский Знаменский Богородицкий монастырь|Курскі манастыр]]<ref>{{Кніга|спасылка=http://elib.bsu.by/handle/123456789/243685|загаловак=Теплова, В. А. Репрессивные меры против униатского духовенства, не принявшего определений Полоцкого церковного собора 1839 г. // Беларусь у эпоху геапалітычных і сацыяльных зрухаў Новага і Навейшага часу. Да 25-годдзя кафедры гісторыі Беларусі новага і навейшага часу гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта: матэрыялы міжнар. навук.-практ. канф., Мінск, 22 ліст. 2019 г. / Бел. дзярж. ун-т; рэдкал.: А. Г. Каханоўскі (старш.) [і інш.]. Мн., 2019. С. 180.}}</ref>. У запісе ад 2 студзеня 1841 года мітрапаліт Іосіф (Сямашка) паведамляў: «Іераманахі даверанай майму кіраванню Літоўскай епархіі — Сільвестр Бельскі, Ваніфацый Тарасевіч, Іаан Овельт, Антоній Валансевіч і Фабіян Мажальскі — звярнуліся да мяне з прашэннямі аб вызваленні іх з манаства і пераводзе ў свецкае саслоўе. …усе яны, за выключэннем Бельскага, пагадзіліся далучыцца да Праваслаўнай Царквы менавіта пры той умове, што будуць вызвалены ад манаства»<ref name=":5">{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-3/2|загаловак=Святейшему Правительствующему Синоду, от 15 января за № 50, с представлением об увольнение в светское звание иеромонахов Бельского, Тарасевича, Овельта, Волонсевича и Мажальского // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 3}}</ref>. У 1841 годзе Сільвестр Бельскі пакінуў духоўны сан і перайшоў у свецкае званне. У 1845 годзе атрымаў асабістае ганаровае грамадзянства<ref>{{Кніга|загаловак=Дело канцелярии попечителя Белорусского учебного округа: о введении уволенного из духовного звания б. иеромонаха Сильвестра Бельского в личное Почетное Гражданство // Літоўскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 567. Воп. 2. Спр. 5611}}</ref>. Удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|падзей 1863 года ў Польшчы, Літве і Беларусі]]. == Асветніцкая дзейнасць і погляды == Іераманах Сільвестр Бельскі свядома абраў манаскі шлях служэння Богу. У 18-гадовым узросце ўступіў у [[Ордэн Базыльян|Ордэн святога Васіля (Базыля) Вялікага (базыльянскі ордэн)]]<ref name=":4" /><ref>{{Cite web|url=https://bazylianie-prowincji-litewskiej.uws.edu.pl/pl/index-baz|title=Bielski Sylwester // Indeks bazylianów: Alfabetyczny indeks nazwisk zakonników litewskie prowincji bazylianów}}</ref>. На працягу многіх гадоў займаўся педагагічнай дзейнасцю. Належаў да ўніяцкага духавенства, якое спалучала тэалагічную і свецкую адукацыю. Выкладанне ім дакладных навук сведчыць пра мадэрнізацыйныя тэндэнцыі ў базыльянскай школьнай практыцы першай паловы XIX стагоддзя. Значную ўвагу надаваў пытанням асветы і выхавання на роднай мове. Улічваючы пажаданні бацькоў навучэнцаў, у рапарце ад 22 верасня 1833 года ён як кіраўнік Мілецкага духоўнага вучылішча звярнуўся да Праўлення Літоўскай грэка-ўніяцкай духоўнай семінарыі з просьбай дазволіць навучанне дзяцей на «зразумелай для іх … айчыннай мове польскай» і забяспечыць вучылішча неабходнымі падручнікамі на гэтай мове<ref name=":2" />. Аднак кіраўніцтва семінарыі адмовіла, матывуючы гэта тым, што «няма ніякай патрэбы ўводзіць новы прадмет выкладання»<ref name=":2" />. Жыццёвы лёс Сільвестра Бельскага ў многім характэрны для базыльянскага манаства ў перыяд ліквідацыі [[Царкоўная унія|царкоўнай ўніі]]. Спачатку ён, як і большасць духавенства Літоўскай епархіі, далучыўся да Праваслаўнай Царквы, пра што сведчыць «Спіс службовых асоб Літоўскай грэка-ўніяцкай епархіі, якія ўласнаручнымі падпіскамі абавязаліся далучыцца да Праваслаўнай Грэка-Расійскай Царквы» (руск.: «Список должностным лицам Литовской Греко-Униатской епархии, обязавшимся собственноручными подписками присоединиться к Православной Греко-Российской Церкви»), які змешчаны ў другім томе «Запісак Іосіфа, мітрапаліта Літоўскага» (1883)<ref>{{Кніга|спасылка=https://azbyka.ru/otechnik/Iosif_Semashko/zapiski-iosifa-mitropolita-litovskogo-tom-2/1|загаловак=Записка подробная от 3 октября 1837 г., о состоянии обеих Униатских епархий во всех отношениях // Записки Иосифа, митрополита литовского. Т. 2}}</ref>. Аднак пазней Сільвестр Бельскі змяніў сваю пазіцыю. Застаючыся верным рэлігійнай традыцыі, у якой быў выхаваны, ён разам з іншымі чатырма іераманахамі-базыльянамі звярнуўся з просьбай аб звальненні з манаскага стану і пераводзе ў свецкае званне. Гэтае рашэнне засведчана ў афіцыйным звароце мітрапаліта Іосіфа (Сямашкі) у Свяцейшы Сінод, дзе ён хадайнічаў аб вызваленні Сільвестра Бельскага і яшчэ некалькіх клірыкаў ад манаскіх абавязкаў з наданнем ім права самастойна выбраць месца жыхарства<ref name=":5" />. Асабісты выбар Сільвестра Бельскага ва ўмовах складаных царкоўна-рэлігійных і грамадскіх перамен сведчыць пра яго імкненне дзейнічаць у адпаведнасці з уласнымі поглядамі і перакананнямі. == Цікавыя факты == У Віленскім універсітэце Сільвестр Бельскі вучыўся ў адзін час з [[Адам Міцкевіч|Адамам Міцкевічам]], [[:be-tarask:Тамаш Зан|Тамашам Занам]], [[:be-tarask:Ігнат Дамейка|Ігнатам Дамейкам]] і іншымі [[Таварыства філаматаў|філаматамі]]<ref name=":3" />. Сільвестр Бельскі быў дзедам прафесара педагогікі [[:uk:Більський Фома Антонович|Фамы Бельскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://fppd.msu.by/index.php/kafedry/kafedra-pedagogiki/istoriya-kafedry/lichnosti-v-istorii-kafedry/209-belskij-foma-antonovich|загаловак=Профессор Бельский Фома Антонович (1890—1952) — заведующий кафедрой педагогики и психологии (1935—1936 гг.) // Могилёвский государственный университет имени А. А. Кулешова. Кафедра педагогики: личности в истории кафедры}}</ref>, добра знаёмага з ідэйна-асветніцкай дзейнасцю філаматаў. Фама Антонавіч здолеў захаваць томікі паэтычнай спадчыны Адама Міцкевіча як у сталінскія 1930-я гады, так і збярог у час Вялікай Айчыннай вайны, калі ад фашысцкай бомбы згарэў яго дом і амаль цалкам быў знішчаны кніжны збор<ref>{{Кніга|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/54478|загаловак=Бельскі, А. Асветніцкая дзейнасць Фамы Бельскага ў дыскурсе філамацкіх ідэй // Хоревские чтения: сб. науч. работ / под ред. С. Ф. Мусиенко. Гродно, 2019. Вып. 3. С. 246—254}}</ref>. Сільвестр Бельскі даводзіцца прадзедам доктару філалагічных навук, прафесару Георгію Яталю<ref>{{Кніга|загаловак=Георгий Ятель: лингвист и дидакт: статьи, воспоминання, страницы дневника = Георгій Ятель: лінгвіст і дидактик: статті, спогади, сторінки щоденника / сост., коммент. и предисл. A. И. Бельского. Мн., 2020. 288 с}}</ref>, а таксама прафесару і пісьменніку Алесю Бельскаму<ref>{{Артыкул|спасылка=|загаловак=Верабей, А. Яго ліпеньскі поўдзень // Літаратура і мастацтва. 2013. 26 ліп. С. 4|выданне=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kopyl.by/arkhiv-2010-2023/item/30092-91izvestnyj-pisatel-urozhenets-kopylshchiny-ales-belskij-otmechaet-60-letnij-yubilej|title=Довыденко, Н. Известный писатель, уроженец Копыльщины Алесь Бельский отмечает 60-летний юбилей // Слава працы {{!}} Копыль Online}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Климов, С. М. Базилиане: [история ордена св. Василия Великого (базилиан)]. Могилев, 2011. 147 с. * Лаўрэш, Л. Стойкасць у веры, мужнасць у выпрабаваннях: жыццё і ўспаміны беларускіх уніятаў у часы ліквідацыі уніі; пад рэд. С. В. Марозавай. Полацк, 2025. 326 с. * Лісейчыкаў, Д. В. Штодзённае жыццё ўніяцкага парафіяльнага святара беларуска-літоўскіх зямель 1720—1839 гг. Мн., 2011. 198 с. * Лыч, Л. Уніяцкая царква Беларусі: этнакультурны аспект. 2-е выд. Мн., 2011. 128 с. * Марозава, С. В. «Сваёй веры ламаць не будзем…»: супраціў дэўнізацыі ў Беларусі (1780—1839 гг.). Гродна, 2014. 217 с. * Марозава, С. В. Уніяцкая царква ў этнакультурным развіцці Беларусі (1596—1839 гады) / пад навук. рэд. У. М. Конана. Гродна, 2001. 352 с. * Падокшын, С. А. Унія. Дзяржаўнасць. Культура (філасофска-гістарычны аналіз). Мн., 1998. 111 с. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бельскі Сільвестр}} 7k92fncs6a15ar90q5e0tlgtmsvl27r 0 810537 5163020 2026-07-08T18:52:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Навуковец |Імя = Іван Канстанцінавіч Пятніцкі |Арыгінал імя = {{lang-ru|Иван Константинович Пятницкий}} |Дата нараджэння = {{ДН|25|11|1856}} |Месца нараджэння = Вахціна, [[Данілаўскі павет]], [[Яраслаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {{ДС|11|11|1912}} |Месца...» 5163020 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Іван Канстанцінавіч Пятніцкі |Арыгінал імя = {{lang-ru|Иван Константинович Пятницкий}} |Дата нараджэння = {{ДН|25|11|1856}} |Месца нараджэння = Вахціна, [[Данілаўскі павет]], [[Яраслаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {{ДС|11|11|1912}} |Месца смерці = [[Магілёў]], [[Магілёўская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |Род дзейнасці = гісторык царквы, [[выкладчык]], [[рэдактар]], [[публіцыст]] |Месца працы = [[Магілёўская духоўная семінарыя]] |Альма-матэр = [[Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія]] (1884) }} '''Іва́н Канстанці́навіч Пятні́цкі''' ({{lang-ru|Иван Константинович Пятницкий}}; {{ДН|25|11|1856}}, [[Вахціна]], [[Яраслаўская губерня]] — {{ДС|11|11|1912}}) — праваслаўны даследчык, [[гісторык царквы]], [[публіцыст]], выкладчык [[Магілёўская духоўная семінарыя|Магілёўскай духоўнай семінарыі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 25 лістапада 1856 года ў сяле [[Вахціна]] [[Данілаўскі павет|Данілаўскага павета]] [[Яраслаўская губерня|Яраслаўскай губерні]]. Паходзіў з духоўнага саслоўя<ref name="sokolov">{{cite web|url=https://zapadrus.su/2012-04-11-14-59-43/2017-g/2017-06/1732-zhizn-i-tserkovnye-trudy-ivana-konstantinovicha-pyatnitskogo-1856-1912.html|title=Жизнь и церковные труды Ивана Константиновича Пятницкого (1856-1912)|author=Соколов Г.|date=2017-09-20|publisher=Западная Русь|accessdate=2026-07-08|lang=ru}}</ref>. У 1884 годзе скончыў [[Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія|Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію]] і быў прызначаны выкладчыкам царкоўнай гісторыі [[Магілёўская духоўная семінарыя|Магілёўскай духоўнай семінарыі]]. На гэтай пасадзе ён праслужыў 18 гадоў. Даследаваў гістарычныя дакументы [[Магілёўская епархія|Магілёўскай епархіі]] часоў [[Берасцейская унія|Брэсцкай царкоўнай уніі]], многія з якіх упершыню ўвёў у навуковы зварот<ref name="sokolov"/>. З'яўляўся рэдактарам неафіцыйнай часткі выдання «[[Могилёвские епархиальные ведомости]]». Разам са сваім сучаснікам [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Еўдакімам Раманавым]] займаўся даследаваннем гісторыі праваслаўя на беларускіх землях. У 1889 годзе апублікаваў грунтоўны артыкул «Тупичевский Свято-Духов монастырь» і шэраг іншых прац пра выбітных іерархаў Магілёўшчыны і святыні Беларусі<ref name="sokolov"/>. Прыняў актыўны ўдзел у падрыхтоўцы новага выдання твораў свяціцеля [[Георгій Каніскі|Георгія (Каніскага)]], арганізаванага рэдакцыяй епархіяльных ведамасцей. Ён правёў тэксталагічную працу з рукапісным зборнікам пропаведзяў XVIII стагоддзя і выданнем пачатку XIX стагоддзя протаіерэя [[Іван Іванавіч Грыгаровіч|Іаана Грыгаровіча]]. У выніку ў 1892 годзе ў Магілёве выйшла кніга «Слова и речи Георгия Конисского, архиепископа Могилевского», дзе Пятніцкі выступіў навуковым рэдактарам, а таксама ўкладальнікам прадмовы і заўваг<ref name="sokolov"/>. У пачатку XX стагоддзя цяжка захварэў і ў 1902 годзе быў вымушаны выйсці ў адстаўку. Нягледзячы на хваробу і прыкаванасць да інваліднага крэсла, працягваў працаваць на пасадзе рэдактара епархіяльных ведамасцей. У гэты перыяд ён перапрацаваў сваё даўняе сачыненне «Секта странников и ее значение в расколе», якое было двойчы выдадзена ў [[Сергіеў Пасад|Сергіевым Пасадзе]]<ref name="sokolov"/>. Памёр 11 лістапада 1912 года. Чын пахавання здзейсніў былы рэктар [[Магілёўская семінарыя|Магілёўскай семінарыі]], епіскап мінскі і тураўскі [[Мітрафан (Краснапольскі)|Мітрафан (Краснапольскі)]] ў саслужэнні 12 клірыкаў. Быў пахаваны на могілках Магілёўскага кафедральнага сабора (знішчаны ў савецкі час)<ref name="sokolov"/>. Меў сына, [[Барыс Іванавіч Пятніцкі|Барыса Пятніцкага]] (1886—1957), які стаў вядомым юрыстам і грамадска-палітычным дзеячам. У пачатку 1990-х гадоў звесткі пра І.&nbsp;К.&nbsp;Пятніцкага з'явіліся ў энцыклапедычных даведніках «[[Мысліцелі і асветнікі Беларусі]]» (1995) і «[[Рэлігія і царква на Беларусі]]» (2001)<ref name="sokolov"/>. == Бібліяграфія == * ''Пятницкий И. К.'' Тупичевский Свято-Духов монастырь // Могилевские епархиальные ведомости. — 1889. * Слова и речи Георгия Конисского, архиепископа Могилевского / сост. предисл. и примеч. И. К. Пятницкого. — Могилев, 1892. * ''Пятницкий И. К.'' Секта странников и ее значение в расколе. — Сергиев Посад. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пятніцкі Іван Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 25 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1856 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Яраслаўскай губерні]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Данілаўскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі 11 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1912 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Магілёве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Магілёве]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Рэдактары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскай духоўнай акадэміі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Магілёўскай духоўнай семінарыі]] a8us69okvwyexoa376l5a7hop088upy 5163021 5163020 2026-07-08T18:55:19Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5163021 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пятніцкі}} {{Навуковец}} '''Іва́н Канстанці́навіч Пятні́цкі''' ({{lang-ru|Иван Константинович Пятницкий}}; {{ДН|25|11|1856}}, [[Вахціна]], [[Яраслаўская губерня]] — {{ДС|11|11|1912}}) — праваслаўны даследчык, [[гісторык царквы]], [[публіцыст]], выкладчык [[Магілёўская духоўная семінарыя|Магілёўскай духоўнай семінарыі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 25 лістапада 1856 года ў сяле [[Вахціна]] [[Данілаўскі павет|Данілаўскага павета]] [[Яраслаўская губерня|Яраслаўскай губерні]]. Паходзіў з духоўнага саслоўя<ref name="sokolov">{{cite web|url=https://zapadrus.su/2012-04-11-14-59-43/2017-g/2017-06/1732-zhizn-i-tserkovnye-trudy-ivana-konstantinovicha-pyatnitskogo-1856-1912.html|title=Жизнь и церковные труды Ивана Константиновича Пятницкого (1856-1912)|author=Соколов Г.|date=2017-09-20|publisher=Западная Русь|accessdate=2026-07-08|lang=ru}}</ref>. У 1884 годзе скончыў [[Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія|Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію]] і быў прызначаны выкладчыкам царкоўнай гісторыі [[Магілёўская духоўная семінарыя|Магілёўскай духоўнай семінарыі]]. На гэтай пасадзе ён праслужыў 18 гадоў. Даследаваў гістарычныя дакументы [[Магілёўская епархія|Магілёўскай епархіі]] часоў [[Берасцейская унія|Брэсцкай царкоўнай уніі]], многія з якіх упершыню ўвёў у навуковы зварот<ref name="sokolov"/>. З'яўляўся рэдактарам неафіцыйнай часткі выдання «[[Могилёвские епархиальные ведомости]]». Разам са сваім сучаснікам [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Еўдакімам Раманавым]] займаўся даследаваннем гісторыі праваслаўя на беларускіх землях. У 1889 годзе апублікаваў грунтоўны артыкул «Тупичевский Свято-Духов монастырь» і шэраг іншых прац пра выбітных іерархаў Магілёўшчыны і святыні Беларусі<ref name="sokolov"/>. Прыняў актыўны ўдзел у падрыхтоўцы новага выдання твораў свяціцеля [[Георгій Каніскі|Георгія (Каніскага)]], арганізаванага рэдакцыяй епархіяльных ведамасцей. Ён правёў тэксталагічную працу з рукапісным зборнікам пропаведзяў XVIII стагоддзя і выданнем пачатку XIX стагоддзя протаіерэя [[Іван Іванавіч Грыгаровіч|Іаана Грыгаровіча]]. У выніку ў 1892 годзе ў Магілёве выйшла кніга «Слова и речи Георгия Конисского, архиепископа Могилевского», дзе Пятніцкі выступіў навуковым рэдактарам, а таксама ўкладальнікам прадмовы і заўваг<ref name="sokolov"/>. У пачатку XX стагоддзя цяжка захварэў і ў 1902 годзе быў вымушаны выйсці ў адстаўку. Нягледзячы на хваробу і прыкаванасць да інваліднага крэсла, працягваў працаваць на пасадзе рэдактара епархіяльных ведамасцей. У гэты перыяд ён перапрацаваў сваё даўняе сачыненне «Секта странников и ее значение в расколе», якое было двойчы выдадзена ў [[Сергіеў Пасад|Сергіевым Пасадзе]]<ref name="sokolov"/>. Памёр 11 лістапада 1912 года. Чын пахавання здзейсніў былы рэктар [[Магілёўская семінарыя|Магілёўскай семінарыі]], епіскап мінскі і тураўскі [[Мітрафан (Краснапольскі)|Мітрафан (Краснапольскі)]] ў саслужэнні 12 клірыкаў. Быў пахаваны на могілках Магілёўскага кафедральнага сабора (знішчаны ў савецкі час)<ref name="sokolov"/>. Меў сына, [[Барыс Іванавіч Пятніцкі|Барыса Пятніцкага]] (1886—1957), які стаў вядомым юрыстам і грамадска-палітычным дзеячам. У пачатку 1990-х гадоў звесткі пра І.&nbsp;К.&nbsp;Пятніцкага з'явіліся ў энцыклапедычных даведніках «[[Мысліцелі і асветнікі Беларусі]]» (1995) і «[[Рэлігія і царква на Беларусі]]» (2001)<ref name="sokolov"/>. == Бібліяграфія == * ''Пятницкий И. К.'' Тупичевский Свято-Духов монастырь // Могилевские епархиальные ведомости. — 1889. * Слова и речи Георгия Конисского, архиепископа Могилевского / сост. предисл. и примеч. И. К. Пятницкого. — Могилев, 1892. * ''Пятницкий И. К.'' Секта странников и ее значение в расколе. — Сергиев Посад. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пятніцкі Іван Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 25 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1856 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Яраслаўскай губерні]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Данілаўскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі 11 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1912 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Магілёве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Магілёве]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Рэдактары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскай духоўнай акадэміі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Магілёўскай духоўнай семінарыі]] pm7k0ftpwy4g14gl1nyz86lnf2xmt4g 5163022 5163021 2026-07-08T18:55:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5163022 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пятніцкі}} {{Навуковец}} '''Іван Канстанцінавіч Пятніцкі''' ({{lang-ru|Иван Константинович Пятницкий}}; {{ДН|25|11|1856}}, [[Вахціна]], [[Яраслаўская губерня]] — {{ДС|11|11|1912}}) — праваслаўны даследчык, [[гісторык царквы]], [[публіцыст]], выкладчык [[Магілёўская духоўная семінарыя|Магілёўскай духоўнай семінарыі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 25 лістапада 1856 года ў сяле [[Вахціна]] [[Данілаўскі павет|Данілаўскага павета]] [[Яраслаўская губерня|Яраслаўскай губерні]]. Паходзіў з духоўнага саслоўя<ref name="sokolov">{{cite web|url=https://zapadrus.su/2012-04-11-14-59-43/2017-g/2017-06/1732-zhizn-i-tserkovnye-trudy-ivana-konstantinovicha-pyatnitskogo-1856-1912.html|title=Жизнь и церковные труды Ивана Константиновича Пятницкого (1856-1912)|author=Соколов Г.|date=2017-09-20|publisher=Западная Русь|accessdate=2026-07-08|lang=ru}}</ref>. У 1884 годзе скончыў [[Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія|Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію]] і быў прызначаны выкладчыкам царкоўнай гісторыі [[Магілёўская духоўная семінарыя|Магілёўскай духоўнай семінарыі]]. На гэтай пасадзе ён праслужыў 18 гадоў. Даследаваў гістарычныя дакументы [[Магілёўская епархія|Магілёўскай епархіі]] часоў [[Берасцейская унія|Брэсцкай царкоўнай уніі]], многія з якіх упершыню ўвёў у навуковы зварот<ref name="sokolov"/>. З'яўляўся рэдактарам неафіцыйнай часткі выдання «[[Могилёвские епархиальные ведомости]]». Разам са сваім сучаснікам [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Еўдакімам Раманавым]] займаўся даследаваннем гісторыі праваслаўя на беларускіх землях. У 1889 годзе апублікаваў грунтоўны артыкул «Тупичевский Свято-Духов монастырь» і шэраг іншых прац пра выбітных іерархаў Магілёўшчыны і святыні Беларусі<ref name="sokolov"/>. Прыняў актыўны ўдзел у падрыхтоўцы новага выдання твораў свяціцеля [[Георгій Каніскі|Георгія (Каніскага)]], арганізаванага рэдакцыяй епархіяльных ведамасцей. Ён правёў тэксталагічную працу з рукапісным зборнікам пропаведзяў XVIII стагоддзя і выданнем пачатку XIX стагоддзя протаіерэя [[Іван Іванавіч Грыгаровіч|Іаана Грыгаровіча]]. У выніку ў 1892 годзе ў Магілёве выйшла кніга «Слова и речи Георгия Конисского, архиепископа Могилевского», дзе Пятніцкі выступіў навуковым рэдактарам, а таксама ўкладальнікам прадмовы і заўваг<ref name="sokolov"/>. У пачатку XX стагоддзя цяжка захварэў і ў 1902 годзе быў вымушаны выйсці ў адстаўку. Нягледзячы на хваробу і прыкаванасць да інваліднага крэсла, працягваў працаваць на пасадзе рэдактара епархіяльных ведамасцей. У гэты перыяд ён перапрацаваў сваё даўняе сачыненне «Секта странников и ее значение в расколе», якое было двойчы выдадзена ў [[Сергіеў Пасад|Сергіевым Пасадзе]]<ref name="sokolov"/>. Памёр 11 лістапада 1912 года. Чын пахавання здзейсніў былы рэктар [[Магілёўская семінарыя|Магілёўскай семінарыі]], епіскап мінскі і тураўскі [[Мітрафан (Краснапольскі)|Мітрафан (Краснапольскі)]] ў саслужэнні 12 клірыкаў. Быў пахаваны на могілках Магілёўскага кафедральнага сабора (знішчаны ў савецкі час)<ref name="sokolov"/>. Меў сына, [[Барыс Іванавіч Пятніцкі|Барыса Пятніцкага]] (1886—1957), які стаў вядомым юрыстам і грамадска-палітычным дзеячам. У пачатку 1990-х гадоў звесткі пра І.&nbsp;К.&nbsp;Пятніцкага з'явіліся ў энцыклапедычных даведніках «[[Мысліцелі і асветнікі Беларусі]]» (1995) і «[[Рэлігія і царква на Беларусі]]» (2001)<ref name="sokolov"/>. == Бібліяграфія == * ''Пятницкий И. К.'' Тупичевский Свято-Духов монастырь // Могилевские епархиальные ведомости. — 1889. * Слова и речи Георгия Конисского, архиепископа Могилевского / сост. предисл. и примеч. И. К. Пятницкого. — Могилев, 1892. * ''Пятницкий И. К.'' Секта странников и ее значение в расколе. — Сергиев Посад. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пятніцкі Іван Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 25 лістапада]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1856 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Яраслаўскай губерні]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Данілаўскім павеце]] [[Катэгорыя:Памерлі 11 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1912 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Магілёве]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Магілёве]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Рэдактары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскай духоўнай акадэміі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Магілёўскай духоўнай семінарыі]] q4cloo1bawfmaubgn1gv34vgiqkjw7f 0 810538 5163023 2026-07-08T18:56:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Іван Канстанцінавіч Пятніцкі]] 5163023 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Іван Канстанцінавіч Пятніцкі]] f8f238n0mda6z9axkw72thw2ov18zb4 0 810539 5163024 2026-07-08T18:56:57Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Іван Канстанцінавіч Пятніцкі]] 5163024 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Іван Канстанцінавіч Пятніцкі]] f8f238n0mda6z9axkw72thw2ov18zb4 0 810540 5163025 2026-07-08T18:57:02Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Іван Канстанцінавіч Пятніцкі]] 5163025 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Іван Канстанцінавіч Пятніцкі]] f8f238n0mda6z9axkw72thw2ov18zb4 0 810541 5163031 2026-07-08T19:18:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Бярэзіна]] 5163031 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Бярэзіна ]] 7njvthhkshti6jzcpzjgpo664mpcuzf 5163032 5163031 2026-07-08T19:19:05Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Мэта перасылкі зменена з [[Бярэзіна]] на [[Бярэзіна (значэнні)]] 5163032 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Бярэзіна (значэнні)]] omx3tx512hfv4of8f7o776kovai46jx 0 810542 5163106 2026-07-09T06:15:51Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Мастак}} '''Артурс Баўманіс''' ({{lang-la|Artūrs Baumanis}}; {{ДН|4|1|1867}}, {{МН|Рыга||}} — {{ДС|6|8|1904}}, там жа) — латышскі мастак—жывапісец, графік. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і першага акадэмічна адукаванага латышскага архітэктара Яніса-Фрыдрыха Баўманіса. У 1885—1892 в...» 5163106 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Артурс Баўманіс''' ({{lang-la|Artūrs Baumanis}}; {{ДН|4|1|1867}}, {{МН|Рыга||}} — {{ДС|6|8|1904}}, там жа) — латышскі мастак—жывапісец, графік. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і першага акадэмічна адукаванага латышскага архітэктара Яніса-Фрыдрыха Баўманіса. У 1885—1892 вучыўся ў Санкт-Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў, дзе спецыялізаваўся на [[гістарычны жывапіс|гістарычным жывапісе]]. Адным з першых у латышскім жывапісе звярнуўся да гістарычнага жанру. Член мастацкага аб’яднання «Рукіс». Першая выстава работ адбылася ў 1889 годзе. Пасля смерці бацькі ў 1892 годзе кінуў вучобу. Пакутаваў на туберкулёз і памёр 6 жніўня 1904 года. {{DEFAULTSORT:Баўманіс}} [[Катэгорыя:Мастакі Латвіі]] b3w6zukol4sjh6jzj9w1elfub9i50or 5163107 5163106 2026-07-09T06:17:00Z Autumndancer 168015 5163107 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Артурс Баўманіс''' ({{lang-la|Artūrs Baumanis}}; {{ДН|4|1|1867}}, {{МН|Рыга||}} — {{ДС|6|8|1904}}, там жа) — латышскі мастак—жывапісец, графік. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і першага акадэмічна адукаванага латышскага архітэктара Яніса-Фрыдрыха Баўманіса. У 1885—1892 вучыўся ў Санкт-Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў, дзе спецыялізаваўся на [[гістарычны жывапіс|гістарычным жывапісе]]. Адным з першых у латышскім жывапісе звярнуўся да гістарычнага жанру. Член мастацкага аб’яднання «Рукіс». Першая выстава работ адбылася ў 1889 годзе. Пасля смерці бацькі ў 1892 годзе кінуў вучобу. Пакутаваў на туберкулёз і памёр 6 жніўня 1904 года. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Баўманіс}} [[Катэгорыя:Мастакі Латвіі]] 4jtej0xyw97ugyh0a7gpg0jl45l247u 5163225 5163107 2026-07-09T10:05:57Z M.L.Bot 261 афармленне 5163225 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Артурс Баўманіс''' ({{lang-la|Artūrs Baumanis}}; {{ВДП}}) — латышскі мастак—жывапісец, графік. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і першага акадэмічна адукаванага латышскага архітэктара Яніса-Фрыдрыха Баўманіса. У 1885—1892 вучыўся ў Санкт-Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў, дзе спецыялізаваўся на [[гістарычны жывапіс|гістарычным жывапісе]]. Адным з першых у латышскім жывапісе звярнуўся да гістарычнага жанру. Член мастацкага аб’яднання «Рукіс». Першая выстаўка работ адбылася ў 1889 годзе. Пасля смерці бацькі ў 1892 годзе кінуў вучобу. Цяпреў на туберкулёз і памёр 6 жніўня 1904 года. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баўманіс Артурс}} [[Катэгорыя:Мастакі Латвіі]] a1qlvz9jn9f2cxd7pw2v4syll9wvc12 0 810543 5163108 2026-07-09T06:43:19Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{цёзкі2|Алксніс}} {{Мастак}} '''Адамс Алксніс''' ({{lang-lv|Ādams Alksnis}}, {{ДН|10|3|1864}}, каля г. [[Мазсалаца]] — {{ДС|21|8|1897}}, {{МС|Рыга||}}) — латышcкі мастак. Адзін са стваральнікаў і вядомы прадстаўнік латышскага нацыянальнага рамантычнага мастацтва канца XIX стагоддзя. Кір...» 5163108 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алксніс}} {{Мастак}} '''Адамс Алксніс''' ({{lang-lv|Ādams Alksnis}}, {{ДН|10|3|1864}}, каля г. [[Мазсалаца]] — {{ДС|21|8|1897}}, {{МС|Рыга||}}) — латышcкі мастак. Адзін са стваральнікаў і вядомы прадстаўнік латышскага нацыянальнага рамантычнага мастацтва канца XIX стагоддзя. Кіраўнік гуртка латышскіх мастакоў «Рукіс». == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і, пачатковую адукацыю атрымаў у г. [[Руіена]], куды пераехалі яго бацькі і дзе бацька адкрыў кнігарню. Затым вучыўся ў Рыжскай нямецкай рамеснай школе, а з 1883 года — у Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў у класе батальнага жывапісу як вольнаслухач. У студэнцкія гады вакол Алксніса кансалідаваліся латвійскія студэнты-мастакі, ён стаў адным з арганізатараў і ідэолагам латышскага гуртка творчай інтэлігенцыі «Труданік». У сувязі з фінансавымі праблемамі ў 1892 годзе быў вымушаны вярнуцца дадому са званнем мастака 3 класа. У Руіене падтрымліваў сувязі з іншымі студэнтамі, прымаў удзел у калектыўных выставах. Удзельнік мастацкіх выставак з 1883 года. У 1896 годзе прыняў удзел у этнаграфічнай выставе латышскіх мастакоў у Рызе, калі ў сувязі з Х з’ездам археолагаў Расіі была арганізавана і выстава. На ёй экспанаваліся прысвечаныя роднай прыродзе і людзям працы А.Алксніса, Я.Разэнталса, У.Пурвіта, Я.Вальтэра, А.Баўманіса, Р.Балодзіса і С.Бірнбаўма. Тут упершыню заявіў пра сябе латышскі нацыянальны жывапіс. Мастак памёр ад заражэння крыві пры правядзенні хірургічнай аперацыі. Пахаваны ў г. Руіена. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Алксніс}} [[Катэгорыя:Мастакі Латвіі]] k22cq47vuxmk0kjtrf4fsh6i6uxdm1t 5163123 5163108 2026-07-09T07:07:20Z JerzyKundrat 174 5163123 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алксніс}} {{Мастак}} '''Адамс Алксніс''' ({{lang-lv|Ādams Alksnis}}, {{ВД-Прэамбула}}) — латышcкі мастак. Адзін са стваральнікаў і вядомы прадстаўнік латышскага нацыянальнага рамантычнага мастацтва канца XIX стагоддзя. Кіраўнік гуртка латышскіх мастакоў «Рукіс». == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і, каля г. [[Мазсалаца|Салісбурга]] Ліфляндскай губерні Расійскай імперыі. Пачатковую адукацыю атрымаў у г. [[Руіена]], куды пераехалі яго бацькі і дзе бацька адкрыў кнігарню. Затым вучыўся ў Рыжскай нямецкай рамеснай школе, а з 1883 года — у Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў у класе батальнага жывапісу як вольнаслухач. У студэнцкія гады вакол Алксніса кансалідаваліся латвійскія студэнты-мастакі, ён стаў адным з арганізатараў і ідэолагам латышскага гуртка творчай інтэлігенцыі «Труданік». У сувязі з фінансавымі праблемамі ў 1892 годзе быў вымушаны вярнуцца дадому са званнем мастака 3 класа. У Руіене падтрымліваў сувязі з іншымі студэнтамі, прымаў удзел у калектыўных выставах. Удзельнік мастацкіх выставак з 1883 года. У 1896 годзе прыняў удзел у этнаграфічнай выставе латышскіх мастакоў у [[Рыга|Рызе]], калі ў сувязі з Х з’ездам археолагаў Расіі была арганізавана і выстава. На ёй экспанаваліся прысвечаныя роднай прыродзе і людзям працы А. Алксніса, Я. Разэнталса, У. Пурвіта, Я. Вальтэра, А. Баўманіса, Р. Балодзіса і С. Бірнбаўма. Тут упершыню заявіў пра сябе латышскі нацыянальны жывапіс. Мастак памёр ад заражэння крыві пры правядзенні хірургічнай аперацыі. Пахаваны ў г. Руіена. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Алксніс Адамс}} [[Катэгорыя:Мастакі Латвіі]] ick9qr857hk41sl14vgof929d45kyz1 5163124 5163123 2026-07-09T07:07:53Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ удакладненне 5163124 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алксніс}} {{Мастак}} '''Адамс Алксніс''' ({{lang-lv|Ādams Alksnis}}, {{ВД-Прэамбула}}) — латышcкі мастак. Адзін са стваральнікаў і вядомы прадстаўнік латышскага нацыянальнага рамантычнага мастацтва канца XIX стагоддзя. Кіраўнік гуртка латышскіх мастакоў «Рукіс». == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і, каля г. [[Мазсалаца|Салісбурга]] Ліфляндскай губерні Расійскай імперыі. Пачатковую адукацыю атрымаў у г. [[Руіена]], куды пераехалі яго бацькі і дзе бацька адкрыў кнігарню. Затым вучыўся ў Рыжскай нямецкай рамеснай школе, а з 1883 года — у Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў у класе батальнага жывапісу як вольнаслухач. У студэнцкія гады вакол Алксніса кансалідаваліся латвійскія студэнты-мастакі, ён стаў адным з арганізатараў і ідэолагам латышскага гуртка творчай інтэлігенцыі «Труданік». У сувязі з фінансавымі праблемамі ў 1892 годзе быў вымушаны вярнуцца дадому са званнем мастака 3 класа. У Руіене падтрымліваў сувязі з іншымі студэнтамі, прымаў удзел у калектыўных выставах. Удзельнік мастацкіх выставак з 1883 года. У 1896 годзе прыняў удзел у этнаграфічнай выставе латышскіх мастакоў у [[Рыга|Рызе]], калі ў сувязі з Х з’ездам археолагаў Расіі была арганізавана і выстава. На ёй экспанаваліся прысвечаныя роднай прыродзе і людзям працы А. Алксніса, Я. Разэнталса, В. Пурвіта, Я. Вальтэра, А. Баўманіса, Р. Балодзіса і С. Бірнбаўма. Тут упершыню заявіў пра сябе латышскі нацыянальны жывапіс. Мастак памёр ад заражэння крыві пры правядзенні хірургічнай аперацыі. Пахаваны ў г. Руіена. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Алксніс Адамс}} [[Катэгорыя:Мастакі Латвіі]] tgekd038k1gvma145u2vruahv36bdee 5163125 5163124 2026-07-09T07:09:39Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ вікіфікацыя 5163125 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алксніс}} {{Мастак}} '''Адамс Алксніс''' ({{lang-lv|Ādams Alksnis}}, {{ВД-Прэамбула}}) — латышcкі мастак. Адзін са стваральнікаў і вядомы прадстаўнік латышскага нацыянальнага рамантычнага мастацтва канца XIX стагоддзя. Кіраўнік гуртка латышскіх мастакоў «Рукіс». == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і, каля г. [[Мазсалаца|Салісбурга]] Ліфляндскай губерні Расійскай імперыі. Пачатковую адукацыю атрымаў у г. [[Руіена]], куды пераехалі яго бацькі і дзе бацька адкрыў кнігарню. Затым вучыўся ў Рыжскай нямецкай рамеснай школе, а з 1883 года — у Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў у класе батальнага жывапісу як вольнаслухач. У студэнцкія гады вакол Алксніса кансалідаваліся латвійскія студэнты-мастакі, ён стаў адным з арганізатараў і ідэолагам латышскага гуртка творчай інтэлігенцыі «Труданік». У сувязі з фінансавымі праблемамі ў 1892 годзе быў вымушаны вярнуцца дадому са званнем мастака 3 класа. У Руіене падтрымліваў сувязі з іншымі студэнтамі, прымаў удзел у калектыўных выставах. Удзельнік мастацкіх выставак з 1883 года. У 1896 годзе прыняў удзел у этнаграфічнай выставе латышскіх мастакоў у [[Рыга|Рызе]], калі ў сувязі з Х з’ездам археолагаў Расіі была арганізавана і выстава. На ёй экспанаваліся прысвечаныя роднай прыродзе і людзям працы А. Алксніса, Я. Разэнталса, [[В. Пурвіт]]а, Я. Вальтэра, А. Баўманіса, Р. Балодзіса і С. Бірнбаўма. Тут упершыню заявіў пра сябе латышскі нацыянальны жывапіс. Мастак памёр ад заражэння крыві пры правядзенні хірургічнай аперацыі. Пахаваны ў г. Руіена. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Алксніс Адамс}} [[Катэгорыя:Мастакі Латвіі]] pk9iauoszzcn0mljrkwpmmvznejbf44 5163220 5163125 2026-07-09T09:53:41Z M.L.Bot 261 + {{Бібліяінфармацыя}} 5163220 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алксніс}} {{Мастак}} '''Адамс Алксніс''' ({{lang-lv|Ādams Alksnis}}, {{ВД-Прэамбула}}) — латышcкі мастак. Адзін са стваральнікаў і вядомы прадстаўнік латышскага нацыянальнага рамантычнага мастацтва канца XIX стагоддзя. Кіраўнік гуртка латышскіх мастакоў «Рукіс». == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і, каля [[Мазсалаца|Салісбурга]] Ліфляндскай губерні Расійскай імперыі. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Руіена|Руіене]], куды пераехалі яго бацькі і дзе бацька адкрыў кнігарню. Затым вучыўся ў Рыжскай нямецкай рамеснай школе, а з 1883 года — у Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў у класе батальнага жывапісу як вольнаслухач. У студэнцкія гады вакол Алксніса кансалідаваліся латвійскія студэнты-мастакі, ён стаў адным з арганізатараў і ідэолагам латышскага гуртка творчай інтэлігенцыі «Труданік». У сувязі з фінансавымі праблемамі ў 1892 годзе быў вымушаны вярнуцца дадому са званнем мастака 3 класа. У Руіене падтрымліваў сувязі з іншымі студэнтамі, прымаў удзел у калектыўных выставах. Удзельнік мастацкіх выставак з 1883 года. У 1896 годзе прыняў удзел у этнаграфічнай выставе латышскіх мастакоў у [[Рыга|Рызе]], калі ў сувязі з Х з’ездам археолагаў Расіі была арганізавана і выстаўка. На ёй экспанаваліся прысвечаныя роднай прыродзе і людзям працы А. Алксніса, Я. Разэнталса, [[В. Пурвіт]]а, Я. Вальтэра, А. Баўманіса, Р. Балодзіса і С. Бірнбаўма. Тут упершыню заявіў пра сябе латышскі нацыянальны жывапіс. Мастак памёр ад заражэння крыві пры правядзенні хірургічнай аперацыі. Пахаваны ў Руіене. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Алксніс Адамс}} [[Катэгорыя:Мастакі Латвіі]] cm5ptwzoau15v3xwv35hbvpjeb38mk3 0 810544 5163110 2026-07-09T06:46:36Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Алксніс''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Адамс Алксніс]] — латвійскі мастак * [[Віктар Імантавіч Алксніс]] — савецкі і расійскі палітык {{неадназначнасць}}» 5163110 wikitext text/x-wiki '''Алксніс''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Адамс Алксніс]] — латвійскі мастак * [[Віктар Імантавіч Алксніс]] — савецкі і расійскі палітык {{неадназначнасць}} hi5wbd6h4bxnp2jjryx9fo22brl9enz 5163114 5163110 2026-07-09T06:51:27Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя носьбіты */ +1 5163114 wikitext text/x-wiki '''Алксніс''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Адамс Алксніс]] — латвійскі мастак * [[Віктар Імантавіч Алксніс]] — савецкі і расійскі палітык * [[Яніс Алксніс]] — латвійскі архітэктар {{неадназначнасць}} 6kdgdhtje9t3s9lal70a8u82f2fk3qy 5163241 5163114 2026-07-09T10:41:22Z M.L.Bot 261 афармленне 5163241 wikitext text/x-wiki '''Алксніс''' — прозвішча. == Вядомыя асобы == * [[Адамс Алксніс]] — латвійскі мастак * [[Віктар Імантавіч Алксніс]] — савецкі і расійскі палітык * [[Яніс Алксніс]] — латвійскі архітэктар {{неадназначнасць}} euvsxyfz2te71hpxapcz2hw2wp1o9sl 0 810545 5163116 2026-07-09T06:57:07Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{цёзкі2|Алксніс}} {{Асоба}} '''Яніс Алксніс''' (латыш. Jānis Alksnis; {{ДН|7|12|1869}} — {{ДС|9|1|1939}}) — латышскі [[архітэктар]]. Ббыў самавукам, атрымаў ліцэнзію будаўніка ў 1901 годзе. На працягу даволі кароткага перыяду часу, які супадае з хуткім эканамічным ростам у Рызе, ё...» 5163116 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алксніс}} {{Асоба}} '''Яніс Алксніс''' (латыш. Jānis Alksnis; {{ДН|7|12|1869}} — {{ДС|9|1|1939}}) — латышскі [[архітэктар]]. Ббыў самавукам, атрымаў ліцэнзію будаўніка ў 1901 годзе. На працягу даволі кароткага перыяду часу, які супадае з хуткім эканамічным ростам у Рызе, ён быў вельмі актыўны. З 1901 года да пачатку Першай сусветнай вайны па яго праекце было пабудавана больш за 130 шматпавярховых жылых і грамадскіх будынкаў у Рызе, большасць з якіх пабудаваны ў стылі мадэрн. Па пладавітасці ён саступае толькі іншаму рыжскаму архітэктару-латышу, [[Канстанцінс Пэкшэнс|Канстанцінсу Пэкшэнсу]] (250 будынкаў). == Біяграфія == Пасля заканчэння мясцовай парафіяльнай школы ён пачаў працаваць у свайго дзядзькі Я. Браўнса, вядомага латвійскага будаўніка. Алксніс удзельнічаў у будаўніцтве некалькіх цэркваў і грамадскіх дамоў у Ліфляндыі. У пачатку 1890-х гадоў Алксніс адправіўся ў Рыгу, дзе працаваў на будоўлі. Аднак у гэты перыяд ён пачаў праяўляць цікавасць да мастацтва і архітэктуры. Яго часта бачылі за замалёўкамі фасадаў будынкаў старога горада Рыгі. Яго заўважыў латвійскі інжынер-будаўнік Я. Круміньш, які вырашыў падтрымаць яго. Пры яго падтрымцы Алксніс адправіўся ў Германію, дзе вучыўся ў будаўнічай школе ў Кёнігсбергу. У 1894 годзе Алксніс разам з інжынерам Я. Круміньшам адправіўся ў Сібір, дзе працаваў на будаўніцтве Транссібірскай чыгуначнай лініі вакол возера Байкал. Яніс Алксніс вярнуўся ў Рыгу ў 1900 годзе. У 1901 годзе ён паехаў у Пецярбург, каб здаць іспыт і атрымаць права на будаўніцтва. Будаўніча-тэхнічны камітэт Расіі разглядаў яго заяўку на працягу трох месяцаў, і ў выніку ён атрымаў ліцэнзію і дазвол на вядзенне будаўнічых і дарожных работ на тэрыторыі Расійскай Імперыі. Гэта давала права праектаваць будынкі і кантраляваць будаўнічыя працы, аднак яму не дазвалялася называць сябе архітэктарам ці інжынерам-будаўніком. Пасля гэтага ён адкрыў сваю будаўнічую фірму ў Рызе. Пасля Першай сусветнай вайны Яніс, у адрозненне ад большасці сваіх калег, не займаўся архітэктурай актыўна. Памёр 9 студзеня 1939 года ў Рызе. Пахаваны на Рыжскіх лясных могілках. {{DEFAULTSORT:Алксніс}} [[Катэгорыя:Архітэктары Латвіі]] rmhttksu3yom7vb7m9ws9sxiuuvdbgg 5163117 5163116 2026-07-09T06:58:11Z Autumndancer 168015 5163117 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алксніс}} {{Асоба}} '''Яніс Алксніс''' (латыш. Jānis Alksnis; {{ДН|7|12|1869}} — {{ДС|9|1|1939}}) — латышскі [[архітэктар]]. Ббыў самавукам, атрымаў ліцэнзію будаўніка ў 1901 годзе. На працягу даволі кароткага перыяду часу, які супадае з хуткім эканамічным ростам у Рызе, ён быў вельмі актыўны. З 1901 года да пачатку Першай сусветнай вайны па яго праекце было пабудавана больш за 130 шматпавярховых жылых і грамадскіх будынкаў у Рызе, большасць з якіх пабудаваны ў стылі мадэрн. Па пладавітасці ён саступае толькі іншаму рыжскаму архітэктару-латышу, [[Канстанцінс Пэкшэнс|Канстанцінсу Пэкшэнсу]] (250 будынкаў). == Біяграфія == Пасля заканчэння мясцовай парафіяльнай школы ён пачаў працаваць у свайго дзядзькі Я. Браўнса, вядомага латвійскага будаўніка. Алксніс удзельнічаў у будаўніцтве некалькіх цэркваў і грамадскіх дамоў у Ліфляндыі. У пачатку 1890-х гадоў Алксніс адправіўся ў Рыгу, дзе працаваў на будоўлі. Аднак у гэты перыяд ён пачаў праяўляць цікавасць да мастацтва і архітэктуры. Яго часта бачылі за замалёўкамі фасадаў будынкаў старога горада Рыгі. Яго заўважыў латвійскі інжынер-будаўнік Я. Круміньш, які вырашыў падтрымаць яго. Пры яго падтрымцы Алксніс адправіўся ў Германію, дзе вучыўся ў будаўнічай школе ў Кёнігсбергу. У 1894 годзе Алксніс разам з інжынерам Я. Круміньшам адправіўся ў Сібір, дзе працаваў на будаўніцтве Транссібірскай чыгуначнай лініі вакол возера Байкал. Яніс Алксніс вярнуўся ў Рыгу ў 1900 годзе. У 1901 годзе ён паехаў у Пецярбург, каб здаць іспыт і атрымаць права на будаўніцтва. Будаўніча-тэхнічны камітэт Расіі разглядаў яго заяўку на працягу трох месяцаў, і ў выніку ён атрымаў ліцэнзію і дазвол на вядзенне будаўнічых і дарожных работ на тэрыторыі Расійскай Імперыі. Гэта давала права праектаваць будынкі і кантраляваць будаўнічыя працы, аднак яму не дазвалялася называць сябе архітэктарам ці інжынерам-будаўніком. Пасля гэтага ён адкрыў сваю будаўнічую фірму ў Рызе. Пасля Першай сусветнай вайны Яніс, у адрозненне ад большасці сваіх калег, не займаўся архітэктурай актыўна. Памёр 9 студзеня 1939 года ў Рызе. Пахаваны на Рыжскіх лясных могілках. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Алксніс}} [[Катэгорыя:Архітэктары Латвіі]] efehcdqcnwd0vhu1a1n6g2lbgab8gt9 5163119 5163117 2026-07-09T06:58:41Z Autumndancer 168015 5163119 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алксніс}} {{Асоба}} '''Яніс Алксніс''' ({{lang-lv|Jānis Alksnis}}; {{ДН|7|12|1869}} — {{ДС|9|1|1939}}) — латышскі [[архітэктар]]. Ббыў самавукам, атрымаў ліцэнзію будаўніка ў 1901 годзе. На працягу даволі кароткага перыяду часу, які супадае з хуткім эканамічным ростам у Рызе, ён быў вельмі актыўны. З 1901 года да пачатку Першай сусветнай вайны па яго праекце было пабудавана больш за 130 шматпавярховых жылых і грамадскіх будынкаў у Рызе, большасць з якіх пабудаваны ў стылі мадэрн. Па пладавітасці ён саступае толькі іншаму рыжскаму архітэктару-латышу, [[Канстанцінс Пэкшэнс|Канстанцінсу Пэкшэнсу]] (250 будынкаў). == Біяграфія == Пасля заканчэння мясцовай парафіяльнай школы ён пачаў працаваць у свайго дзядзькі Я. Браўнса, вядомага латвійскага будаўніка. Алксніс удзельнічаў у будаўніцтве некалькіх цэркваў і грамадскіх дамоў у Ліфляндыі. У пачатку 1890-х гадоў Алксніс адправіўся ў Рыгу, дзе працаваў на будоўлі. Аднак у гэты перыяд ён пачаў праяўляць цікавасць да мастацтва і архітэктуры. Яго часта бачылі за замалёўкамі фасадаў будынкаў старога горада Рыгі. Яго заўважыў латвійскі інжынер-будаўнік Я. Круміньш, які вырашыў падтрымаць яго. Пры яго падтрымцы Алксніс адправіўся ў Германію, дзе вучыўся ў будаўнічай школе ў Кёнігсбергу. У 1894 годзе Алксніс разам з інжынерам Я. Круміньшам адправіўся ў Сібір, дзе працаваў на будаўніцтве Транссібірскай чыгуначнай лініі вакол возера Байкал. Яніс Алксніс вярнуўся ў Рыгу ў 1900 годзе. У 1901 годзе ён паехаў у Пецярбург, каб здаць іспыт і атрымаць права на будаўніцтва. Будаўніча-тэхнічны камітэт Расіі разглядаў яго заяўку на працягу трох месяцаў, і ў выніку ён атрымаў ліцэнзію і дазвол на вядзенне будаўнічых і дарожных работ на тэрыторыі Расійскай Імперыі. Гэта давала права праектаваць будынкі і кантраляваць будаўнічыя працы, аднак яму не дазвалялася называць сябе архітэктарам ці інжынерам-будаўніком. Пасля гэтага ён адкрыў сваю будаўнічую фірму ў Рызе. Пасля Першай сусветнай вайны Яніс, у адрозненне ад большасці сваіх калег, не займаўся архітэктурай актыўна. Памёр 9 студзеня 1939 года ў Рызе. Пахаваны на Рыжскіх лясных могілках. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Алксніс}} [[Катэгорыя:Архітэктары Латвіі]] jt4oefud2eak6qjxls1l4c842ksz53g 5163165 5163119 2026-07-09T08:51:23Z JerzyKundrat 174 5163165 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алксніс}} {{Асоба}} '''Яніс Алксніс''' ({{lang-lv|Jānis Alksnis}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латышскі [[архітэктар]]. Ббыў самавукам, атрымаў ліцэнзію будаўніка ў 1901 годзе. На працягу даволі кароткага перыяду часу, які супадае з хуткім эканамічным ростам у Рызе, ён быў вельмі актыўны. З 1901 года да пачатку Першай сусветнай вайны па яго праекце было пабудавана больш за 130 шматпавярховых жылых і грамадскіх будынкаў у Рызе, большасць з якіх пабудаваны ў стылі мадэрн. Па пладавітасці ён саступае толькі іншаму рыжскаму архітэктару-латышу, [[Канстанцінс Пэкшэнс|Канстанцінсу Пэкшэнсу]] (250 будынкаў). == Біяграфія == Пасля заканчэння мясцовай парафіяльнай школы ён пачаў працаваць у свайго дзядзькі Я. Браўнса, вядомага латвійскага будаўніка. Алксніс удзельнічаў у будаўніцтве некалькіх цэркваў і грамадскіх дамоў у Ліфляндыі. У пачатку 1890-х гадоў Алксніс адправіўся ў Рыгу, дзе працаваў на будоўлі. Аднак у гэты перыяд ён пачаў праяўляць цікавасць да мастацтва і архітэктуры. Яго часта бачылі за замалёўкамі фасадаў будынкаў старога горада Рыгі. Яго заўважыў латвійскі інжынер-будаўнік Я. Круміньш, які вырашыў падтрымаць яго. Пры яго падтрымцы Алксніс адправіўся ў Германію, дзе вучыўся ў будаўнічай школе ў Кёнігсбергу. У 1894 годзе Алксніс разам з інжынерам Я. Круміньшам адправіўся ў Сібір, дзе працаваў на будаўніцтве Транссібірскай чыгуначнай лініі вакол возера Байкал. Яніс Алксніс вярнуўся ў Рыгу ў 1900 годзе. У 1901 годзе ён паехаў у Пецярбург, каб здаць іспыт і атрымаць права на будаўніцтва. Будаўніча-тэхнічны камітэт Расіі разглядаў яго заяўку на працягу трох месяцаў, і ў выніку ён атрымаў ліцэнзію і дазвол на вядзенне будаўнічых і дарожных работ на тэрыторыі Расійскай Імперыі. Гэта давала права праектаваць будынкі і кантраляваць будаўнічыя працы, аднак яму не дазвалялася называць сябе архітэктарам ці інжынерам-будаўніком. Пасля гэтага ён адкрыў сваю будаўнічую фірму ў Рызе. Пасля Першай сусветнай вайны Яніс, у адрозненне ад большасці сваіх калег, не займаўся архітэктурай актыўна. Памёр 9 студзеня 1939 года ў Рызе. Пахаваны на Рыжскіх лясных могілках. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Алксніс Яніс}} [[Катэгорыя:Архітэктары Латвіі]] iar7lmu4wvbcaajrrm91331tph7ctuw 5163239 5163165 2026-07-09T10:40:35Z M.L.Bot 261 5163239 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Алксніс}} {{Асоба}} '''Яніс Алксніс''' ({{lang-lv|Jānis Alksnis}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латышскі [[архітэктар]]. Быў самавукам, атрымаў ліцэнзію будаўніка ў 1901 годзе. На працягу даволі кароткага перыяду часу, які супадае з хуткім эканамічным ростам у Рызе, ён быў вельмі актыўны. З 1901 года да пачатку Першай сусветнай вайны па яго праекце пабудавана больш за 130 шматпавярховых жылых і грамадскіх будынкаў у Рызе, большасць з іх у стылі мадэрн. Пладавітасцю ён саступае толькі іншаму рыжскаму архітэктару-латышу, [[Канстанцінс Пэкшэнс|Канстанцінсу Пэкшэнсу]] (250 будынкаў). == Біяграфія == Пасля заканчэння мясцовай парафіяльнай школы ён пачаў працаваць у свайго дзядзькі Я. Браўнса, вядомага латвійскага будаўніка. Алксніс удзельнічаў у будаўніцтве некалькіх цэркваў і грамадскіх дамоў у Ліфляндыі. У пачатку 1890-х гадоў Алксніс адправіўся ў Рыгу, дзе працаваў на будоўлі. Аднак у гэты перыяд ён пачаў праяўляць цікавасць да мастацтва і архітэктуры. Яго часта бачылі за замалёўкамі фасадаў будынкаў старога горада Рыгі. Яго заўважыў латвійскі інжынер-будаўнік Я. Круміньш, які вырашыў падтрымаць яго. Пры яго падтрымцы Алксніс адправіўся ў Германію, дзе вучыўся ў будаўнічай школе ў Кёнігсбергу. У 1894 годзе Алксніс разам з інжынерам Я. Круміньшам адправіўся ў Сібір, дзе працаваў на будаўніцтве Транссібірскай чыгуначнай лініі вакол возера Байкал. Яніс Алксніс вярнуўся ў Рыгу ў 1900 годзе. У 1901 годзе ён паехаў у Пецярбург, каб здаць іспыт і атрымаць права на будаўніцтва. Будаўніча-тэхнічны камітэт Расіі разглядаў яго заяўку на працягу трох месяцаў, і ў выніку ён атрымаў ліцэнзію і дазвол на вядзенне будаўнічых і дарожных работ на тэрыторыі Расійскай Імперыі. Гэта давала права праектаваць будынкі і кантраляваць будаўнічыя працы, аднак яму не дазвалялася называць сябе архітэктарам ці інжынерам-будаўніком. Пасля гэтага ён адкрыў сваю будаўнічую фірму ў Рызе. Пасля Першай сусветнай вайны Яніс, у адрозненне ад большасці сваіх калег, не займаўся архітэктурай актыўна. Памёр 9 студзеня 1939 года ў Рызе. Пахаваны на Рыжскіх лясных могілках. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Алксніс Яніс}} [[Катэгорыя:Архітэктары Латвіі]] b2d9kiihucy2awmso6oasakftya8j9w 0 810546 5163118 2026-07-09T06:58:21Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Жазэф Бертран]] 5163118 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Жазэф Бертран]] gejx770ynenlplkg2bifp4ijygx1sm0 0 810547 5163121 2026-07-09T07:02:59Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Мануэль Фрага]] 5163121 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Мануэль Фрага]] lkt0upt6qmb4cg9r6n11473hkgkxud0 0 810548 5163126 2026-07-09T07:10:07Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Вільгельмас Пурвітас]] 5163126 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Вільгельмас Пурвітас]] jaskmmroy5a6ctp7h1dd9tuzbsr6625 5163128 5163126 2026-07-09T07:12:15Z JerzyKundrat 174 літуанізаваўся, пардон 5163128 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Вільгельмс Пурвітыс]] 5ddw1wfqsrswi55it2g2olpzv0q9z2d 0 810549 5163127 2026-07-09T07:11:23Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Вільгельмс Пурвітыс]] 5163127 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Вільгельмс Пурвітыс]] 5ddw1wfqsrswi55it2g2olpzv0q9z2d 0 810550 5163129 2026-07-09T07:14:12Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Мастак}} '''Вільгельмс Пурвітыс''' {{пішу}} {{DEFAULTSORT:Вільгельмс Пурвітыс}} [[Катэгорыя:Мастакі Латвіі]]» 5163129 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Вільгельмс Пурвітыс''' {{пішу}} {{DEFAULTSORT:Вільгельмс Пурвітыс}} [[Катэгорыя:Мастакі Латвіі]] cq6ky3cpdorec141xmf8dxxgdeebk7f 5163133 5163129 2026-07-09T07:18:35Z JerzyKundrat 174 5163133 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Вільгельмс Пурвітыс''' ({{lang-lv|Vilhelms Purvītis}}; {{ВД-Прэамбула}}) — {{пішу}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вільгельмс Пурвітыс}} [[Катэгорыя:Мастакі Латвіі]] rqp9d4fx85duqpk23yafd5h6teei2ja 5163134 5163133 2026-07-09T07:24:00Z JerzyKundrat 174 5163134 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Вільгельм Пурвіт''', '''Вільгельмс Пурвітыс''' ({{lang-lv|Vilhelms Purvītis}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латышскі мастак, жывапісец-пейзажыст. Акадэмік Пецярбургскай АМ (1913). == Біяграфія == Нарадзіўся на хутары непадалёк Рыгі. Вучыўся ў Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў (1890—97) у [[А. Куінджы]]. У 1909—16 гады дырэктар Рыжскай гарадской мастацкай школы, у 1919—34 рэктар Латвійскай Акадэміі мастацтваў у Рызе і кіраўнік яе пейзажнай майстэрні (1921—44). == Творчасць == Творы вызначаюцца дэкаратыўнасцю кампазіцыйна-каларыстычных пабудоў, абагульненасцю вобраза прыроды і эмацыянальнасцю яе Успрыняцца, часам інтэнсіўнасцю колеру: «Апошні снег» (1897—98), «Сакавіцкі вечар. Зімовы пейзаж» (каля 1901), «Пачатак вясны» (1900), «У садзе Віестура» (каля 1914), «Восень» (каля 1929), «Летні вечар», «Пейзаж са стагамі сена», «Калі абуджаецца бор» (усе 1936) і інш. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|13|Пурвіт}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пурвітыс Вільгельмс}} [[Катэгорыя:Мастакі Латвіі]] jt6uhfhae5uru3bwyduyr5peos4u0sg 0 810551 5163138 2026-07-09T07:32:04Z Цімур 27525 Новая старонка: «{{песня |Назва=I'm Only Sleeping |Выканаўца= [[The Beatles]] |Альбом=[[Revolver]] |Дата выпуску=[[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Дата запісу = 27 апреля 1966, студыя «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]» |Длительность=03:01 |Жанр=[[псіхадэлічная музыка|псіхадэлія]]<ref>{{cite web|url=ht...» 5163138 wikitext text/x-wiki {{песня |Назва=I'm Only Sleeping |Выканаўца= [[The Beatles]] |Альбом=[[Revolver]] |Дата выпуску=[[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Дата запісу = 27 апреля 1966, студыя «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]» |Длительность=03:01 |Жанр=[[псіхадэлічная музыка|псіхадэлія]]<ref>{{cite web|url=http://ultimateclassicrock.com/beatles-psychedelic-songs/|last=Swanson|first=Dave|title=Top 10 Beatles Psychedelic Songs|date=2013-03-30|publisher=[[Ultimate Classic Rock]]|access-date=2019-02-09|archive-date=2021-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305112100/https://ultimateclassicrock.com/beatles-psychedelic-songs/|url-status=live}}</ref> |Лейбл= «[[Parlophone Records]]» |Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]] |Прадзюсар=[[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] |Нумар1=2 |Папярэдняя= [[Eleanor Rigby]] |Нумар2=3 |Нумар3=4 |Наступная= [[Love You To]] }} '''«I’m Only Sleeping»''' ({{tr-en|Я проста сплю}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», напісаная [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]] (аўтарства прыпісана тандэму [[Ленан — Мак-Картні]]). Песня ўвайшла ў сёмы студыйны альбом гурта [[1966]] года — ''«[[Revolver]]»'' у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], і ўпершыню прагучала на [[ЗША|амерыканскім]] альбоме ''«[[Yesterday and Today]]»'', выпушчаным у чэрвені таго ж года. == Запіс песні == Запіс песні пачаўся [[27 красавіка]] [[1966]] года, пасля запісу звычайнага рытм-трэка разам з лід- і [[бэк-вакал]]ам трэба было накласці гукі [[гітара|гітары]], пушчанай у адваротным кірунку. Падобныя эксперыменты ўжо былі апрабаваны «[[The Beatles]]» падчас працы над песнямі ''«[[Tomorrow Never Knows]]»'' і ''«[[Rain (песня The Beatles)|Rain]]»'' ([[вакал]]), аднак цяпер трэба было знайсці гукі, здольныя надаць песні [[сюррэалізм|сюррэалістычнае]] адценне<ref name="macdonaldp86">Іэн Макдональд «Рэвалюцыя ў галаве: Запісы The Beatles і шасцідзясятыя» (2005), с. 86.</ref>. [[Джордж Харысан|Харысан]] і [[Джордж Генры Марцін|Марцін]] пасля шматгадзінных спроб знайшлі ідэальны варыянт: перабор [[электрагітара|электрычнай гітары]] быў пракручаны ў адваротны бок і накладзены ў патрэбным месцы рытм-трэку<ref name=music-facts />. Пазней [[Джон Ленан|Ленан]] напісаў іншую песню на падобную тэматыку, лірыка якой таксама закранае тэму [[сон|сну]] (ці яго недахопу) — песня ''«[[I'm So Tired]]»'' ([[беларуская мова|бел.]] ''Я так стаміўся''), якая ўвайшла ў знакаміты альбом гурта — ''«[[The Beatles (альбом)|The Beatles]]»'' [[1968]] года. === Музычны кліп === 1 лістапада 2022 года выйшла афіцыйнае [[музычны відэакліп|музычнае відэа]], знятае брытанскім рэжысёрам і аніматарам Эм Купер на YouTube<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.youtube.com/watch?v=5XwXliCK19Y|title=The Beatles - I'm Only Sleeping|access-date=2022-11-30|archive-date=2022-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208022420/https://www.youtube.com/watch?v=5XwXliCK19Y|url-status=live}}</ref>. Працуючы алеем на празрыстай [[цэлулоід]]най плёнцы, яна напісала агулам каля 1300 кадраў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/en_au/news/music/watch-new-animated-video-for-the-beatles-revolver-track-im-only-sleeping-3340599|title=Watch new animated video for The Beatles 'Revolver' track 'I'm Only Sleeping'|author=Damian Jones|website=NME|date=2022-11-01|access-date=2022-11-30|archive-date=2022-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20221203002034/https://www.nme.com/en_au/news/music/watch-new-animated-video-for-the-beatles-revolver-track-im-only-sleeping-3340599|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.youtube.com/watch?v=F362nZHoVVg|title=Making the brand new video for The Beatles' "I'm Only Sleeping" with artist Em Cooper|access-date=2022-11-30|archive-date=2022-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130132321/https://www.youtube.com/watch?v=F362nZHoVVg&gl=US&hl=en|url-status=live}}</ref>. == Адрозненні паміж мона- і стэрэаверсіямі == [[манафонія|Мона]]- і [[стэрэа]]версіі песні адрозніваюцца размяшчэннем і працягласцю перавернутых гітарных партый: * {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} — брытанская [[стэрэа]]версія: уключае прайграванне [[гітара|гітарных]] [[сола (музыка)|сола]] задам наперад у другой страфе, якое гучыць на працягу ўсяго інструментальнага пройгрышу, а таксама непаспрэдна ў канцы песні. * {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} — брытанская [[манафонія|мона]]версія: у другой страфе песні адсутнічае прайграванне [[гітара|гітарных]] сола [[Джордж Харысан|Харысана]] задам наперад, аднак паскораны фрагмент сола чуваць ва ўрыўку паміж радкамі ''«taking my time»'' і ''«lying there staring at the ceiling»''. Гэты фрагмент таксама не з'яўляецца ў [[стэрэа]]версіі. У інструментальным пройгрышы песня гучыць у нязменным выглядзе. * {{Сцягафікацыя|ЗША}} — амерыканская стэрэаверсія: уключае «fake stereo», запісаную ў [[стэрэа]]міксе альбома ''«[[Yesterday and Today]]»''. Стэрэамікс уяўляе трэк, прайграны ў адваротным кірунку ў прамежку паміж радкамі песні ''«taking my time»'' і ''«lying there staring at the ceiling»''. Аналагічнае гучанне можна пачуць у другой страфе песні ў брытанскай стэрэаверсіі. Акрамя таго, гэтая версія была змікшыравана з [[манафонія|мона]]версіяй і больш насычана гукамі штучнага рэха. * Інструментальная версія: 40-[[секунда|секундны]] інструментальны рэпетыцыйны запіс песні ўвайшоў у альбом-[[кампіляцыя|кампіляцыю]] — ''«[[Anthology 2]]»''. У гэтай версіі выразна гучыць [[вібрафон]]. == У запісе ўдзельнічалі == * [[Джон Ленан]] — вядучы вакал, акустычная рытм-гітара * [[Пол Мак-Картні]] — [[бас-гітара]], гарманічны [[вакал]] * [[Джордж Харысан]] — [[сола-гітара]], гарманічны вакал * [[Рынга Стар]] — [[барабаны]] == Кавер-версіі == * У [[2012]] годзе «[[Billy's band]]» запісалі версію песні ў стылі [[джаз]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.amdm.ru/akkordi/beatles/8036/im_only_sleeping/ Акорды песні]{{ref|en}} * [http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/ios.shtml Нататкі Алана Полака]{{ref|en}} {{The Beatles}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] 7jldjyoreofcdetmaw9z0tvvky9btph 5163142 5163138 2026-07-09T07:37:55Z Цімур 27525 5163142 wikitext text/x-wiki {{песня |Назва=I'm Only Sleeping |Выканаўца= [[The Beatles]] |Альбом=[[Revolver]] |Дата выпуску=[[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Дата запісу = 27 апреля 1966, студыя «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]» |Длительность=03:01 |Жанр=[[псіхадэлічная музыка|псіхадэлія]]<ref>{{cite web|url=http://ultimateclassicrock.com/beatles-psychedelic-songs/|last=Swanson|first=Dave|title=Top 10 Beatles Psychedelic Songs|date=2013-03-30|publisher=[[Ultimate Classic Rock]]|access-date=2019-02-09|archive-date=2021-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305112100/https://ultimateclassicrock.com/beatles-psychedelic-songs/|url-status=live}}</ref> |Лейбл= «[[Parlophone Records]]» |Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]] |Прадзюсар=[[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] |Нумар1=2 |Папярэдняя= [[Eleanor Rigby]] |Нумар2=3 |Нумар3=4 |Наступная= [[Love You To]] }} '''«I’m Only Sleeping»''' ({{tr-en|Я проста сплю}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», напісаная [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]] (аўтарства прыпісана тандэму [[Ленан — Мак-Картні]]). Песня ўвайшла ў сёмы студыйны альбом гурта [[1966]] года — ''«[[Revolver]]»'' у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], і ўпершыню прагучала на [[ЗША|амерыканскім]] альбоме ''«[[Yesterday and Today]]»'', выпушчаным у чэрвені таго ж года. == Запіс песні == Запіс песні пачаўся [[27 красавіка]] [[1966]] года, пасля запісу звычайнага рытм-трэка разам з лід- і [[бэк-вакал]]ам трэба было накласці гукі [[гітара|гітары]], пушчанай у адваротным кірунку. Падобныя эксперыменты ўжо былі апрабаваны «[[The Beatles]]» падчас працы над песнямі ''«[[Tomorrow Never Knows]]»'' і ''«[[Rain (песня The Beatles)|Rain]]»'' ([[вакал]]), аднак цяпер трэба было знайсці гукі, здольныя надаць песні [[сюррэалізм|сюррэалістычнае]] адценне<ref name="macdonaldp86">Іэн Макдональд «Рэвалюцыя ў галаве: Запісы The Beatles і шасцідзясятыя» (2005), с. 86.</ref>. [[Джордж Харысан|Харысан]] і [[Джордж Генры Марцін|Марцін]] пасля шматгадзінных спроб знайшлі ідэальны варыянт: перабор [[электрагітара|электрычнай гітары]] быў пракручаны ў адваротны бок і накладзены ў патрэбным месцы рытм-трэку<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20090819162411/http://music-facts.ru/song/The_Beatles/I-m_Only_Sleeping/|title=Факты о песне «I’m Only Sleeping»|date=|publisher=music-facts.ru|access-date=|archive-date=2009-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305112100/https://ultimateclassicrock.com/beatles-psychedelic-songs/|url-status=live}}</ref>. Пазней [[Джон Ленан|Ленан]] напісаў іншую песню на падобную тэматыку, лірыка якой таксама закранае тэму [[сон|сну]] (ці яго недахопу) — песня ''«[[I'm So Tired]]»'' ([[беларуская мова|бел.]] ''Я так стаміўся''), якая ўвайшла ў знакаміты альбом гурта — ''«[[The Beatles (альбом)|The Beatles]]»'' [[1968]] года. === Музычны кліп === 1 лістапада 2022 года выйшла афіцыйнае [[музычны відэакліп|музычнае відэа]], знятае брытанскім рэжысёрам і аніматарам Эм Купер на YouTube<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.youtube.com/watch?v=5XwXliCK19Y|title=The Beatles - I'm Only Sleeping|access-date=2022-11-30|archive-date=2022-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208022420/https://www.youtube.com/watch?v=5XwXliCK19Y|url-status=live}}</ref>. Працуючы алеем на празрыстай [[цэлулоід]]най плёнцы, яна напісала агулам каля 1300 кадраў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nme.com/en_au/news/music/watch-new-animated-video-for-the-beatles-revolver-track-im-only-sleeping-3340599|title=Watch new animated video for The Beatles 'Revolver' track 'I'm Only Sleeping'|author=Damian Jones|website=NME|date=2022-11-01|access-date=2022-11-30|archive-date=2022-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20221203002034/https://www.nme.com/en_au/news/music/watch-new-animated-video-for-the-beatles-revolver-track-im-only-sleeping-3340599|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.youtube.com/watch?v=F362nZHoVVg|title=Making the brand new video for The Beatles' "I'm Only Sleeping" with artist Em Cooper|access-date=2022-11-30|archive-date=2022-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130132321/https://www.youtube.com/watch?v=F362nZHoVVg&gl=US&hl=en|url-status=live}}</ref>. == Адрозненні паміж мона- і стэрэаверсіямі == [[манафонія|Мона]]- і [[стэрэа]]версіі песні адрозніваюцца размяшчэннем і працягласцю перавернутых гітарных партый: * {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} — брытанская [[стэрэа]]версія: уключае прайграванне [[гітара|гітарных]] [[сола (музыка)|сола]] задам наперад у другой страфе, якое гучыць на працягу ўсяго інструментальнага пройгрышу, а таксама непаспрэдна ў канцы песні. * {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} — брытанская [[манафонія|мона]]версія: у другой страфе песні адсутнічае прайграванне [[гітара|гітарных]] сола [[Джордж Харысан|Харысана]] задам наперад, аднак паскораны фрагмент сола чуваць ва ўрыўку паміж радкамі ''«taking my time»'' і ''«lying there staring at the ceiling»''. Гэты фрагмент таксама не з'яўляецца ў [[стэрэа]]версіі. У інструментальным пройгрышы песня гучыць у нязменным выглядзе. * {{Сцягафікацыя|ЗША}} — амерыканская стэрэаверсія: уключае «fake stereo», запісаную ў [[стэрэа]]міксе альбома ''«[[Yesterday and Today]]»''. Стэрэамікс уяўляе трэк, прайграны ў адваротным кірунку ў прамежку паміж радкамі песні ''«taking my time»'' і ''«lying there staring at the ceiling»''. Аналагічнае гучанне можна пачуць у другой страфе песні ў брытанскай стэрэаверсіі. Акрамя таго, гэтая версія была змікшыравана з [[манафонія|мона]]версіяй і больш насычана гукамі штучнага рэха. * Інструментальная версія: 40-[[секунда|секундны]] інструментальны рэпетыцыйны запіс песні ўвайшоў у альбом-[[кампіляцыя|кампіляцыю]] — ''«[[Anthology 2]]»''. У гэтай версіі выразна гучыць [[вібрафон]]. == У запісе ўдзельнічалі == * [[Джон Ленан]] — вядучы вакал, акустычная рытм-гітара * [[Пол Мак-Картні]] — [[бас-гітара]], гарманічны [[вакал]] * [[Джордж Харысан]] — [[сола-гітара]], гарманічны вакал * [[Рынга Стар]] — [[барабаны]] == Кавер-версіі == * У [[2012]] годзе «[[Billy's band]]» запісалі версію песні ў стылі [[джаз]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.amdm.ru/akkordi/beatles/8036/im_only_sleeping/ Акорды песні]{{ref|en}} * [http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/ios.shtml Нататкі Алана Полака]{{ref|en}} {{The Beatles}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] kah0dhp0xstgr6zmfeqtls1zu7nyont 0 810552 5163151 2026-07-09T08:17:14Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Навуковец |Імя = Пётр Краўяліс |Арыгінал імя = {{lang-lt|Petras Kraujalis}} |Фота = Petras Kraujalis.jpg |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|8|7|1882}} |Месца нараджэння = [[Жагарай (Малецкі раён)|Жагарай]], [[Віленскі павет]], [[Віленская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {...» 5163151 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Пётр Краўяліс |Арыгінал імя = {{lang-lt|Petras Kraujalis}} |Фота = Petras Kraujalis.jpg |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|8|7|1882}} |Месца нараджэння = [[Жагарай (Малецкі раён)|Жагарай]], [[Віленскі павет]], [[Віленская губерня]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {{ДС|14|8|1933}} |Месца смерці = [[Вільня]], [[Віленскае ваяводства (II Рэч Паспалітая)|Віленскае ваяводства]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]] |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}<br>{{Сцягафікацыя|Літва}} |Род дзейнасці = [[каталіцкі святар]], [[грамадскі дзеяч]], [[прафесар]], [[публіцыст]] |Месца працы = [[Віленская каталіцкая духоўная семінарыя]]<br>[[Універсітэт Стэфана Баторыя]] |Альма-матэр = [[Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія]] }} '''Пятрас (Пётр) Краўяліс ('''{{lang-lt|Petras Kraujalis-Vieštautas}}, псеўданім ''Вештаўтас'' ({{lang-lt|Vieštautas}}); {{ДН|8|7|1882}}, в. [[Жагарай (Малецкі раён)|Жагарай]] — {{ДС|14|8|1933}}, [[Вільня]]) — літоўскі [[каталіцкі святар]], [[Грамадскі дзеяч|грамадскі]] і [[культурны дзеяч]], прафесар [[Віленская каталіцкая духоўная семінарыя|Віленскай духоўнай семінарыі]]. Актыўны абаронца [[Літоўцы ў Польшчы|літоўскіх]] і [[Беларусы ў Польшчы|беларускіх нацыянальных інтарэсаў]] ва ўмовах паланізацыі [[Віленскі край|Віленшчыны]], адзін з ініцыятараў [[Беларускі хрысціянскі рух|беларускага хрысціянскага руху]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 ліпеня 1882 года ў вёсцы Жагарай (цяпер у [[Малецкі раён|Малецкім раёне]] [[Літва|Літвы]]). Вучыўся ў [[Мінтаўская гімназія|Мінтаўскай гімназіі]], адкуль быў выключаны за ненаведванне праваслаўных набажэнстваў. У 1908 годзе скончыў [[Пецярбургская духоўная акадэмія (каталіцкая)|Санкт-Пецярбургскую духоўную акадэмію]]. У 1907 годзе быў пасвечаны ў святары<ref name="VLE">{{cite web|url=https://www.vle.lt/straipsnis/petras-kraujalis/|title=Petras Kraujalis|publisher=Visuotinė lietuvių enciklopedija|accessdate=9 ліпеня 2026|lang=lt}}</ref>. [[Файл:Clergymen of the Vilnius Seminary with Bishop Eduard von Ropp, 1904, Vilnius, Lithuania.jpg|міні|злева|Клерыкі Віленскай духоўнай семінарыі з біскупам [[Эдвард фон Роп|Эдуардам фон Ропам]]. Пётр Краўяліс сядзіць другі злева. Каля 1904 г.]] З 1908 года служыў вікарыем у [[Касцёл Усіх Святых (Вільня)|касцёле Усіх Святых у Вільні]]. Там ён пачаў праводзіць набажэнствы на [[Літоўская мова|літоўскай мове]], з-за чаго сутыкнуўся з ціскам з боку польскага духавенства. У 1909 годзе за гэта быў высланы ў [[Бернардзінскі кляштар (Гродна)|бернардзінскі кляштар]] у [[Гродна|Гродне]], дзе таксама пачаў прамаўляць літоўскія казанні, распаўсюджваць літоўскую прэсу і згуртаваў парафіянак у гурток Святой Зіты. Свае артыкулы святар часта падпісваў псеўданімам «Вештаўтас» - у гонар паўвострава на возеры [[Сцірней (возера)|Сцірней]], каля якога жыла яго сям'я. Пётр Краўяліс клапаціўся аб стварэнні парафіі ў [[Сцірней|Сцірнеі]] і пачатку будаўніцтва там мураванага касцёла<ref name="moletai">{{cite web|url=https://www.moletai.rvb.lt/moletu-literaturiniai-tiltai/map.php?lat=55.2516189&long=25.6322408&id=8|title=Petro Kraujalio gimtoji sodyba ir koplytstulpis, Žagarų kaimas, Mindūnų seniūnija|accessdate=9 ліпеня 2026|lang=lt}}</ref>. Праз публіцыстычную дзейнасць наклады яго газет часта арыштоўваліся, а супраць яго ўзбуджаліся крымінальныя справы<ref name="VLE"/>. У 1911 годзе працаваў вікарыем у [[Касцёл Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Тракай)|касцёле Наведвання Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў [[Тракай|Троках]]. З 1912 года з'яўляўся пробашчам парафіі [[Касцёл Святога Мікалая (Вільня)|Святога Мікалая]] ў Вільні. Адначасова з 1912 па 1933 год працаваў прафесарам [[Віленская духоўная семінарыя (каталіцкая)|Віленскай духоўнай семінарыі]]. У 1930—1931 гадах выкладаў літоўскую мову ва [[Універсітэт Стэфана Баторыя|Універсітэце Стэфана Баторыя]]<ref name="VLE"/>. == Грамадская і выдавецкая дзейнасць == Рэдагаваў шэраг літоўскіх выданняў, сярод якіх «[[Aušra]]» (1911—1914, 1915), а з 1920 года — «[[Lietuvos kelias]]», «[[Vilniaus garsas]]», «[[Garsas]]», «[[Vilniaus varpas]]» і іншыя. Быў ініцыятарам з'езда настаўнікаў літоўскіх пачатковых школ, які прайшоў 28—30 снежня 1922 года. У 1922—1933 гадах займаў пасаду старшыні літоўскага асветніцкага таварыства «[[Rytas]]». Прымаў актыўны ўдзел у дзейнасці [[Літоўскае навуковае таварыства|Літоўскага навуковага таварыства]], [[Таварыства Святога Казіміра]] і [[Літоўскае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|Літоўскага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны]]. Жорстка супрацьстаяў [[Паланізацыя|паланізацыі]] [[Віленскі край|Віленскага краю]] і закрыццю літоўскіх школ, за што неаднаразова арыштоўваўся польскімі ўладамі і ўтрымліваўся ў [[Лукішская турма|Лукішскай турме]]. У 1932—1933 гадах з'яўляўся віцэ-старшынёй [[Часовы Віленскі літоўскі камітэт|Часовага Віленскага літоўскага камітэта]]<ref name="VLE"/>. == Стаўленне да беларускага руху == Падчас працы ў Віленскай семінарыі Пётр Краўяліс адзначыўся як лаяльны і справядлівы выкладчык у адносінах да семінарыстаў-беларусаў. Калі пачаткі [[Беларускі рух|беларускага руху]] ў семінарыі сутыкаліся з жорсткім супраціўленнем польскіх выкладчыкаў і навучэнцаў, клерыкі і выкладчыкі літоўскага паходжання аказвалі беларусам моцную падтрымку. Па ўспамінах [[Адам Станкевіч|Адама Станкевіча]], Краўяліс меў «цёплыя і справядлівыя адносіны... да клерыкаў беларусаў»<ref>Biеłаruskaja Krynica. — 1932. — № 27. — S. 2.</ref><ref name="kuferak">{{cite web|url=https://bchd.info/117-ksyondz-adam-stankevich-kufyerak-vilenshchyny.html|title=Ксёндз Адам Станкевіч|work=Куфэрак Віленшчыны. – 2005. – № 1 (10).|date=13 кастрычніка 2009|accessdate=9 ліпеня 2026|lang=be}}</ref>. Зносіны ў семінарыі дазволілі Адаму Станкевічу завязаць добрыя знаёмствы з шэрагам будучых уплывовых дзеячаў літоўскай [[Хрысціянская дэмакратыя|хрысціянскай дэмакратыі]]<ref name="kuferak"/>. Разумеючы важнасць роднай мовы ў душпастырстве, Пётр Краўяліс і віленскі біскуп [[Юргіс Матулайціс|Юргіс Матулевіч]] вывучалі беларускую мову і ўсяляк садзейнічалі беларускай справе. Яны лічацца аднымі з пачынальнікаў [[Беларускі хрысціянскі рух|беларускага хрысціянскага руху]], бо выступалі за ўжыванне беларускай мовы ў касцёле насуперак пазіцыі тагачаснай польскай царкоўнай іерархіі<ref name="svaboda">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/24850562.html|title=У Варшаве выйшла кніга «Беларускі хрысьціянскі рух ХХ стагодзьдзя»|author=Міхась Скобла|date=20 кастрычніка 2003|publisher=[[Радыё Свабода]]|accessdate=9 ліпеня 2026|lang=be}}</ref>. == Ушанаванне памяці == Памёр 14 жніўня 1933 года ў Вільні. Пахаваны на [[Сонечныя могілкі|Сонечных могілках]]. У 1937 годзе Віленскае літоўскае асветніцкае таварыства «Rytas» выдала кнігу памяці «Ксёндз Пятрас Краўяліс» ({{lang-lt|Kunigas Petras Kraujelis}}), аўтарства якой належала [[Крыступас Чыбірас|Крыступасу Чыбірасу]], [[Марцялінас Шыкшніс|Марцялінасу Шыкшнісу]], [[Рапалас Мацконіс|Рапаласу Мацконісу]] і [[Вінцас Будравічус|Вінцасу Будравічусу]]. У гонар святара ўсталявана мемарыяльная дошка на [[Маставая вуліца (Вільня)|Маставой вуліцы]] ў Вільні. У [[Касцёл Святога Мікалая (Вільня)|касцёле Святога Мікалая]] маецца вітраж з яго партрэтам (аўтарства мастака [[Альгірдас Давідзенас|Альгірдаса Давідзенаса]]). Побач з родным домам Краўяліса ў вёсцы Жагарай пастаўлена драўляная [[слуповая каплічка]]. <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="3" caption="Ушанаванне памяці"> Tombstone to Lithuanian priest, publicist, educator Petras Kraujelis (1882–1933).jpg|Помнік Пятрасу Краўялісу на Сонечных могілках у Вільні Epitaph on tombstone to Lithuanian priest, publicist, educator Petras Kraujelis (1882–1933).jpg|Эпітафія на помніку: «Працаваў для школы і народа» ({{lang-lt|Dirbo mokyklai ir tautai}}) Memorial plaque for Lithuanian priest Petras Kraujelis (1882-1933), chairman of the Lithuanian Education Society Rytas.jpg|Мемарыяльная дошка Пятрасу Краўялісу на Маставой вуліцы </gallery></center> == Бібліяграфія == * «Trys dvasiško gyvenimo pagrindai» (1921) * «Dievui ir Lietuvai» (1922) * «Šv. Kazimiero jubiliejaus iškilmės Vilniuje» (1922) * «Trijų kryžių kalnas» (1924) * «Trakų pilis» (1924) * «Mokytoja» (1925) * «Dr. J.Basanavičiaus laidotuvės» (1927) * «Lietuvių švietimo draugija „Rytas“» (1927) * «Pamokslas Aušros vartų paveikslo vainikavimo dienai» (1927) * «Lietuvių likimas Lenkijoje ir lenkų Lietuvoje» (1928) * «Kodėl Lietuva biedna» (1928) * «Pirmieji lietuvių susirėmimai su totoriais» (1929) * «Lietuvių tautinis valstybinis atgimimas» (1928) * «Petras Goštautas ir jo gadynė» (1928) * «„Ryto“ pradžios mokyklų programos» (1928) * «Vytautas Didysis: Lietuvos didis kunigaikštis, Čekijos karalius, Lenkijos karūnos globėjas» (1930) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Краўяліс Пётр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 8 ліпеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1882 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 14 жніўня]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1933 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Саўлэс]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары Літвы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Елгаўскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Санкт-Пецярбургскай духоўнай акадэміі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Універсітэта Стэфана Баторыя]] [[Катэгорыя:Публіцысты Літвы]] [[Катэгорыя:Дзеячы беларускага хрысціянскага руху]] 9xxp0asnfw20g5u4pqay47tujeo3zcd 0 810553 5163152 2026-07-09T08:18:39Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Вучоны}} '''Ян Эвангеліста Пуркіне''' ({{ВД-Прэамбула}}) — чэшскі вучоны-біёлаг {{пішу}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|13|Пуркіне|А. С. Леанцюк}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пуркіне Ян Эвангеліста}}» 5163152 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Ян Эвангеліста Пуркіне''' ({{ВД-Прэамбула}}) — чэшскі вучоны-біёлаг {{пішу}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|13|Пуркіне|А. С. Леанцюк}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пуркіне Ян Эвангеліста}} nn1tgojoibxe1z0ag8uk2kzz5hkou78 5163153 5163152 2026-07-09T08:27:14Z JerzyKundrat 174 5163153 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Ян Эвангеліста Пуркіне''' ({{lang-cs|Jan Evangelista Purkyně}}; {{ВД-Прэамбула}}) — чэшскі вучоны-біёлаг, і грамадскі дзеяч. Бацька [[К. Пуркіне]]. Скончыў [[Пражскі ўніверсітэт]] (1818). З 1823 года прафесар універсітэта ў г. [[Брэслаў]], у 1839 годзе заснаваў тут першы ў свеце фізіялагічны інстытут. З 1850 года прафесар Пражскага ўніверсітэта; у 1851 годзе заснаваў фізіялагічны інстытут пры гэтым універсітэце. Навуковыя працы па фізіялогіі, цыталогіі, анатоміі, эмбрыялогіі. Адкрыў ядро [[яйцаклетка|яйцаклеткі]], рух раснічак мігальнага эпітэлію, апісаў [[нейрон]]ы [[цэнтральная нервовая сістэма|цэнтральнай нервовай сістэмы]] [[пазваночныя|пазваночных]], шэраг гісталагічных структур, названых яго імем (клеткі і валокны Пуркіне), прапанаваў тэрмін «пратаплазма». Сканструяваў мікратом, удасканаліў мікраскапічную тэхніку. Падышоў да фармулявання клетачнай тэорыі. Змагаўся за ўвядзенне чэшскай мовы ў ВНУ, за стварэнне Нацыянальнай Акадэміі навук, нацыянальнага тэатра. {{пішу}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|13|Пуркіне|А. С. Леанцюк}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пуркіне Ян Эвангеліста}} [[Катэгорыя:Біёлагі Чэхіі]] 7fjpmnhje1yuxvvk7d8v0lhhhqzhzgt 5163155 5163153 2026-07-09T08:28:48Z JerzyKundrat 174 5163155 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Ян Эвангеліста Пуркіне''' ({{lang-cs|Jan Evangelista Purkyně}}; {{ВД-Прэамбула}}) — чэшскі вучоны-біёлаг, грамадскі дзеяч. Бацька [[К. Пуркіне]]. Скончыў [[Пражскі ўніверсітэт]] (1818). З 1823 года прафесар універсітэта ў г. [[Брэслаў]], у 1839 годзе заснаваў тут першы ў свеце фізіялагічны інстытут. З 1850 года прафесар Пражскага ўніверсітэта; у 1851 годзе заснаваў фізіялагічны інстытут пры гэтым універсітэце. Навуковыя працы па фізіялогіі, цыталогіі, анатоміі, эмбрыялогіі. Адкрыў ядро [[яйцаклетка|яйцаклеткі]], рух раснічак мігальнага эпітэлію, апісаў [[нейрон]]ы [[цэнтральная нервовая сістэма|цэнтральнай нервовай сістэмы]] [[пазваночныя|пазваночных]], шэраг гісталагічных структур, названых яго імем (клеткі і валокны Пуркіне), прапанаваў тэрмін «пратаплазма». Сканструяваў мікратом, удасканаліў мікраскапічную тэхніку. Падышоў да фармулявання клетачнай тэорыі. Змагаўся за ўвядзенне чэшскай мовы ў ВНУ, за стварэнне Нацыянальнай Акадэміі навук, нацыянальнага тэатра. {{пішу}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|13|Пуркіне|А. С. Леанцюк}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пуркіне Ян Эвангеліста}} [[Катэгорыя:Біёлагі Чэхіі]] rpm3vbepwtlyiexfyaagbdpzxu6ny6s 5163217 5163155 2026-07-09T09:49:32Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ вікіфікацыя 5163217 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Ян Эвангеліста Пуркіне''' ({{lang-cs|Jan Evangelista Purkyně}}; {{ВД-Прэамбула}}) — чэшскі вучоны-біёлаг, грамадскі дзеяч. Бацька [[К. Пуркіне]]. Скончыў [[Пражскі ўніверсітэт]] (1818). З 1823 года прафесар універсітэта ў г. [[Брэслаў]], у 1839 годзе заснаваў тут першы ў свеце фізіялагічны інстытут. З 1850 года прафесар Пражскага ўніверсітэта; у 1851 годзе заснаваў фізіялагічны інстытут пры гэтым універсітэце. Навуковыя працы па фізіялогіі, цыталогіі, анатоміі, эмбрыялогіі. Адкрыў ядро [[яйцаклетка|яйцаклеткі]], рух раснічак мігальнага эпітэлію, апісаў [[нейрон]]ы [[цэнтральная нервовая сістэма|цэнтральнай нервовай сістэмы]] [[пазваночныя|пазваночных]], шэраг гісталагічных структур, названых яго імем (клеткі і валокны Пуркіне), прапанаваў тэрмін «пратаплазма». Сканструяваў мікратом, удасканаліў мікраскапічную тэхніку. Падышоў да фармулявання клетачнай тэорыі. Змагаўся за ўвядзенне чэшскай мовы ў ВНУ, за стварэнне Нацыянальнай Акадэміі навук, нацыянальнага тэатра. {{пішу}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|13|Пуркіне|[[А. С. Леанцюк]]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пуркіне Ян Эвангеліста}} [[Катэгорыя:Біёлагі Чэхіі]] 9mq18gohr9zkv2sb9mvzc80sucl54bp 14 810554 5163156 2026-07-09T08:30:40Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Біёлагі паводле краін|Чэхія]] [[Катэгорыя:Вучоныя Чэхіі]]» 5163156 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Біёлагі паводле краін|Чэхія]] [[Катэгорыя:Вучоныя Чэхіі]] 7nj5mpybcmigd9go600nu9i8bouvc67 0 810555 5163157 2026-07-09T08:32:22Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Карал Пуркіне]] 5163157 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Карал Пуркіне]] tbo755xqkui08rt4s2ij3r728jd2hgj 0 810556 5163158 2026-07-09T08:33:38Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «'''Карал Пуркіне''' {{пішу}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|13|Пуркіне}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пуркіне Карал}} [[Катэгорыя:Мастакі Чэхіі]]» 5163158 wikitext text/x-wiki '''Карал Пуркіне''' {{пішу}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|13|Пуркіне}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пуркіне Карал}} [[Катэгорыя:Мастакі Чэхіі]] a4oh4ik2bt86gccevzsi88xwx8wmlud 5163160 5163158 2026-07-09T08:37:13Z JerzyKundrat 174 5163160 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Карал Пуркіне''' Сын [[Я. Э. Пуркіне]]. {{пішу}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|13|Пуркіне}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пуркіне Карал}} [[Катэгорыя:Мастакі Чэхіі]] cp754fw2n4vjt1y7hjuw6v992whz5xj 5163162 5163160 2026-07-09T08:46:19Z JerzyKundrat 174 5163162 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Карал Пуркіне''' ({{lang-cs|Karel Purkyně}}; {{ВД-Прэамбула}}) — чэшскі жывапісец і мастацкі крытык, прадстаўнік [[рэалізм (жывапіс)|рэалізму]]. == Біяграфія == Сын [[Я. Э. Пуркіне]]. Вучыўся ў [[Брэслаў]] у [[Г. Кёніг]]а, Пражскай АМ (з 1851), [[Мюнхен]]е (1854—55), майстэрні [[Т. Кутор]]а ў [[Парыж]]ы (1856). Зазнаў уплывы [[Г. Курбэ]] і [[А. Мантычэлі]]. Працаваў у галіне партрэта, нацюрморта, бытавога жанра. [[Файл:Karel Purkyně.JPG|left|thumb|Партрэт дзяцей мастака.]] Творы адметныя псіхалагічнай пераканаўчасцю вобразаў, імкненнем да ўвасаблення матэрыяльнасці прадметнага свету абагульненай, пастознай манерай пісьма: «Нацюрморт са збанам» (і851), «Аўтапартрэт з палітрай і пэндзлем» (1856), «Булонскі лес», «У даліне» (абодва 1857), партрэты сям’і Ворлічака (1859—60) і каваля Іеха («Каваль-палітык», 1860), «Фазаны» (1861), «Партрэт дзяцей мастака» (1867—68) і інш. Аўтар ілюстрацый да кніг «Дон-Кіхот» [[М. Сервантэс]]а (1868, з [[К. Манэс]]ам) і «Вільгельм Мейстэр» [[І. В. Гётэ]] (1868). У 1860-я г. пісаў крытычныя артыкулы, скіраваныя супраць акадэмізму. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|13|Пуркіне}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пуркіне Карал}} [[Катэгорыя:Мастакі Чэхіі]] 4gh44h6jydbtdj4tdt7h50zjrt3k3up 5163253 5163162 2026-07-09T11:14:25Z Autumndancer 168015 5163253 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пуркіне}} {{Мастак}} '''Карал Пуркіне''' ({{lang-cs|Karel Purkyně}}; {{ВД-Прэамбула}}) — чэшскі жывапісец і мастацкі крытык, прадстаўнік [[рэалізм (жывапіс)|рэалізму]]. == Біяграфія == Сын [[Я. Э. Пуркіне]]. Вучыўся ў [[Брэслаў]] у [[Г. Кёніг]]а, Пражскай АМ (з 1851), [[Мюнхен]]е (1854—55), майстэрні [[Т. Кутор]]а ў [[Парыж]]ы (1856). Зазнаў уплывы [[Г. Курбэ]] і [[А. Мантычэлі]]. Працаваў у галіне партрэта, нацюрморта, бытавога жанра. [[Файл:Karel Purkyně.JPG|left|thumb|Партрэт дзяцей мастака.]] Творы адметныя псіхалагічнай пераканаўчасцю вобразаў, імкненнем да ўвасаблення матэрыяльнасці прадметнага свету абагульненай, пастознай манерай пісьма: «Нацюрморт са збанам» (і851), «Аўтапартрэт з палітрай і пэндзлем» (1856), «Булонскі лес», «У даліне» (абодва 1857), партрэты сям’і Ворлічака (1859—60) і каваля Іеха («Каваль-палітык», 1860), «Фазаны» (1861), «Партрэт дзяцей мастака» (1867—68) і інш. Аўтар ілюстрацый да кніг «Дон-Кіхот» [[М. Сервантэс]]а (1868, з [[К. Манэс]]ам) і «Вільгельм Мейстэр» [[І. В. Гётэ]] (1868). У 1860-я г. пісаў крытычныя артыкулы, скіраваныя супраць акадэмізму. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|13|Пуркіне}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пуркіне Карал}} [[Катэгорыя:Мастакі Чэхіі]] eq6zujakfsifdyad20h5n8bot9b846u 0 810557 5163159 2026-07-09T08:35:44Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Ян Эвангеліста Пуркіне]] 5163159 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ян Эвангеліста Пуркіне]] 1h5957vrgumum5auu80dah2c7yqnncd 14 810558 5163167 2026-07-09T08:55:07Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Відэагульні паводле платформ|PlayStation]] [[Катэгорыя:PlayStation]]» 5163167 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Відэагульні паводле платформ|PlayStation]] [[Катэгорыя:PlayStation]] hltqfshwr5fsxnz7oq5cyp9ykorpvhv 14 810559 5163172 2026-07-09T08:58:01Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Відэагульні паводле платформ|Commodore 64]] [[Катэгорыя:Commodore 64]]» 5163172 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Відэагульні паводле платформ|Commodore 64]] [[Катэгорыя:Commodore 64]] njepbg102tbxzlo8m1cqgjbydvbj0xy 14 810560 5163180 2026-07-09T09:05:07Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}}[[Катэгорыя:Філантропы паводле краін|ЗША]] [[Катэгорыя:Постаці ЗША]] [[Катэгорыя:Грамадства Азербайджана]]» 5163180 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}}[[Катэгорыя:Філантропы паводле краін|ЗША]] [[Катэгорыя:Постаці ЗША]] [[Катэгорыя:Грамадства Азербайджана]] 8uji4gs25nxkpdjlzd2ahkdplyvvjnw 14 810561 5163185 2026-07-09T09:13:54Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Горныя хрыбты Швейцарыі]] [[Катэгорыя:Альпы]]» 5163185 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Горныя хрыбты Швейцарыі]] [[Катэгорыя:Альпы]] 1dblna1xp5sznfi6n0gsli02pkmn92r 0 810562 5163200 2026-07-09T09:29:55Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Пятрас Краўяліс]] 5163200 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пятрас Краўяліс]] oj8lakf3o490jwsc6ypoyay0f8x3y9z 0 810563 5163201 2026-07-09T09:31:24Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Музычны калектыў}} '''Беларускі вакальны квартэт''' — музычны калектыў, які існаваў у 1927—65 гады ў [[Мінск]]у. == Гісторыя == Напачатку працаваў пры [[БДТ-1]], у 1930-я гады — пры Беларускім радыёцэнтры. Першы склад квартэта: К. ​Мацалевіч, М. ​Швайко ([[тэнар]]ы),...» 5163201 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў}} '''Беларускі вакальны квартэт''' — музычны калектыў, які існаваў у 1927—65 гады ў [[Мінск]]у. == Гісторыя == Напачатку працаваў пры [[БДТ-1]], у 1930-я гады — пры Беларускім радыёцэнтры. Першы склад квартэта: К. ​Мацалевіч, М. ​Швайко ([[тэнар]]ы), У. ​Патапаў, М. ​Нікалаевіч (басы), другі (з 1945) — В. ​Някрасаў, [[К. Пуроўскі]] (тэнары), [[М. Пігулеўскі]], Э.​ Прабштэйн (басы). У рэпертуары апрацоўкі беларускіх народных песень, творы беларускіх кампазітараў, ансамблі і пералажэнні харавых твораў [[Ф. Шуберт]]а, [[Л. ван Бетховен]]а, [[А. Барадзін]]а і інш. Зрабіў шмат фондавых запісаў на радыё, выступаў у адкрытых канцэртах. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|2|Беларускі вакальны квартэт}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|146883}} [[Катэгорыя:1927 год у Мінску]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1927 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1965 годзе]] 5b125y089suldyz81rnkcl7p9ix04yk 5163203 5163201 2026-07-09T09:33:39Z JerzyKundrat 174 5163203 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў}} '''Беларускі вакальны квартэт''' — музычны калектыў, [[квартэт]], які існаваў у 1927—65 гады ў [[Мінск]]у. == Гісторыя == Напачатку працаваў пры [[БДТ-1]], у 1930-я гады — пры Беларускім радыёцэнтры. Першы склад квартэта: К. ​Мацалевіч, М. ​Швайко ([[тэнар]]ы), У. ​Патапаў, М. ​Нікалаевіч (басы), другі (з 1945) — В. ​Някрасаў, [[К. Пуроўскі]] (тэнары), [[М. Пігулеўскі]], Э.​ Прабштэйн (басы). У рэпертуары апрацоўкі беларускіх народных песень, творы беларускіх кампазітараў, ансамблі і пералажэнні харавых твораў [[Ф. Шуберт]]а, [[Л. ван Бетховен]]а, [[А. Барадзін]]а і інш. Зрабіў шмат фондавых запісаў на радыё, выступаў у адкрытых канцэртах. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|2|Беларускі вакальны квартэт}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|146883}} [[Катэгорыя:1927 год у Мінску]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1927 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1965 годзе]] 8dt349o8shijki52ytgqiw819ui8kiz 5163204 5163203 2026-07-09T09:35:19Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5163204 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў}} '''Беларускі вакальны квартэт''' — музычны калектыў, [[квартэт]], які існаваў у 1927—65 гады ў [[Мінск]]у. == Гісторыя == Напачатку працаваў пры [[БДТ-1]], у 1930-я гады — пры Беларускім радыёцэнтры. Першы склад квартэта: К. ​Мацалевіч, М. ​Швайко ([[тэнар]]ы), У. ​Патапаў, М. ​Нікалаевіч (басы), другі (з 1945) — В. ​Някрасаў, [[К. Пуроўскі]] (тэнары), [[М. Пігулеўскі]], Э.​ Прабштэйн (басы). У рэпертуары апрацоўкі беларускіх народных песень, творы беларускіх кампазітараў, ансамблі і пералажэнні харавых твораў [[Ф. Шуберт]]а, [[Л. ван Бетховен]]а, [[А. Барадзін]]а і інш. Зрабіў шмат фондавых запісаў на радыё, выступаў у адкрытых канцэртах. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|2|Беларускі вакальны квартэт}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|146883}} [[Катэгорыя:Квартэты]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Мінска]] [[Катэгорыя:1927 год у Мінску]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1927 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1965 годзе]] 5h9gxk8dlxspka8f0qcurfiht54exwf 0 810564 5163232 2026-07-09T10:20:37Z Slavazai1973 60865 Новая старонка: «У сезоне 2025/2026 баскетбольны клуб «[[Імпульс-БДУІР]]» з [[Мінск]]а прымаў удзел: * [[Непрафесійная баскетбольная ліга Беларусі]] [[Непрафесійная баскетбольная ліга Беларусі 2025/2026|2025/2026]] ({{Ср}} '''2 месца'''). == Склад каманды == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Нумар !! Б...» 5163232 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 баскетбольны клуб «[[Імпульс-БДУІР]]» з [[Мінск]]а прымаў удзел: * [[Непрафесійная баскетбольная ліга Беларусі]] [[Непрафесійная баскетбольная ліга Беларусі 2025/2026|2025/2026]] ({{Ср}} '''2 месца'''). == Склад каманды == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Нумар !! Баскетбаліст !! Год нараджэння !! Гульні !! Ачкі (сярэдні паказчык) !! Заўвагі |- | 18 || {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Мікалаевіч Кавалёў|Уладзіслаў Кавалёў]] || 2000 || 21 || 6,6 || |- | 11 || {{Сцяг Беларусі}} [[Павел Віктаравіч Кратовіч|Павел Кратовіч]] || 2005 || 21 || 2,9 || |- | 4 || {{Сцяг Беларусі}} [[Яўген Мікалаевіч Акулёнак|Яўген Акулёнак]] || 2007 || 20 || 6,7 || |- | 12 || {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Дзмітрыевіч Грыгарэнка|Аляксандр Грыгарэнка]] || 2004 || 19 || 12,3 || |- | 17 || {{Сцяг Беларусі}} [[Антон Вітальевіч Вашкевіч|Антон Вашкевіч]] || 1994 || 19 || 11,2 || |- | 33 || {{Сцяг Беларусі}} [[Ігар Пятровіч Красінскі|Ігар Красінскі]] || 2008 || 18 || 9,6 || |- | 8 || {{Сцяг Беларусі}} [[Міхаіл Васільевіч Вайдо|Міхаіл Вайдо]] || 2001 || 17 || 10,4 || |- | 25 || {{Сцяг Беларусі}} [[Іван Леанідавіч Яначкін|Іван Яначкін]] || 2006 || 17 || 1,1 || |- | 10 || {{Сцяг Беларусі}} [[Раман Арцёмавіч Мароз|Раман Мароз]] || 2005 || 16 || 10,5 || |- | 23 || {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Аляксандравіч Разін|Максім Разін]] || 2007 || 16 || 1,6 || |- | 7 || {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Мікалаевіч Агароднікаў|Сяргей Агароднікаў]] || 2005 || 15 || 2,7 || Прыйшоў у каманду падчас сезона |- | 2 || {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Аляксандравіч Лапко|Максім Лапко]] || 2004 || 12 || 4,3 || |- | 9 || {{Сцяг Беларусі}} [[Іван Андрэевіч Карпук|Іван Карпук]] || 2009 || 6 || 0,5 || |- | 1 || {{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Анатолевіч Альшэўскі|Арцём Альшэўскі]] || 2007 || 6 || 0,0 || |- | 14 || {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Юр’евіч Кузміцкі|Аляксандр Кузміцкі]] || 1992 || 2 || 10,0 || |} == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Фёдар Мікалаевіч Радэнка|Фёдар Радэнка]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Лідзія Уладзіміраўна Мацаль|Лідзія Мацаль]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 «Імпульс-БДУІР»]] * [[Сезон 2026/2027 «Імпульс-БДУІР»]] {{reflist}} == Спасылкі == * [https://nbl.by/divisions/respublikanskij/firstdiv/komandy/team/104/217.html Профіль на сайце nbl.by] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сезоны «Імпульса-БДУІР»|2025/2026]] [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2025/2026|Імпульс-БДУІР]] [[Катэгорыя:2025 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2026 год у Мінску]] jdkkty1otydk5auo1ahyux95g3448j9 0 810565 5163240 2026-07-09T10:41:19Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Вуліца Мінска |назва = Энергетычны праезд |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = |памер фота = |подпіс = |раён = Заво...» 5163240 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = Энергетычны праезд |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = |памер фота = |подпіс = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |гістарычны раён = Заходні пасёлак |электрычка = |трамвай = |тралейбус = |аўтобус = 79, 79д |метро = {{minskmetro|2}} [[Партызанская (станцыя метро, Мінск)|Партызанская]] |індэкс = 220026<ref>[https://24minsk.by/index Почтовые индексы Минска]</ref> |тэлефоны = |шырыня = |працягласць = 100 м<ref name="geodzen">Паводле [https://geodzen.com/by/minsk/enierhietycny базы Геадзэн]</ref> |пакрыццё = |рух = |класіфікатар = |на карце openstreetmap |на карце яндэкс = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31326319/?ll=27.625742%2C53.866864&z=17 |на карце гугл = |Commons = |sort = }} '''Энергетычны праезд''' — [[праезд]] у [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Ідзе ад скрыжавання з [[Вуліца Сурыкава (Мінск)|вуліцай Сурыкава]] паралельна [[Вуліца Айвазоўскага (Мінск)|вуліцы Айвазоўскага]] да тупіка ў районе д. 4 па [[Вуліца Грэкава (Мінск)|вуліцы Грэкава]]<ref name="geodzen"/>. Забудова жылая, спалучае сядзібныя і шматкватэрныя будынкі<ref name="geodzen"/>. == Славутасці == * Дамы № 2 (Сурыкава, 13) і 4 узведзены ў 1958-59 гг. (праекты БМ-2-3, БМ-2-4)<ref>Згодна [https://photobuildings.com/list.php?uid=5745 базе Рhotobuildings]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://ato.by/street/1192 Энергетычны праезд на АТО.ВУ] * [https://geodzen.com/by/minsk/enierhietycny Энергетычны праезд ў базе Геадзэн] * [https://photobuildings.com/list.php?uid=5745 Энергетычны праезд ў архітэктурнай базе Рhotobuildings] * [https://ulitsy-belarusi.openalfa.com/%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B/%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%B7%D0%B4-%D0%97%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD Энергетычны праезд на Оpenalfa.com] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]] d3wktk2lgs9dn1spng79pldypl0zvi0 0 810566 5163245 2026-07-09T10:53:40Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Уладзімір Віктаравіч Ляхоўскі]] 5163245 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Уладзімір Віктаравіч Ляхоўскі]] kkolph2t0kaqbcue83cxcgkqq7fd3db 0 810567 5163252 2026-07-09T11:12:31Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Пуркіне''' - прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Карал Пуркіне]] - чэшскі мастак * [[Ян Эвангеліста Пуркіне]] - чэшскі біёлаг {{неадназначнасць}}» 5163252 wikitext text/x-wiki '''Пуркіне''' - прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Карал Пуркіне]] - чэшскі мастак * [[Ян Эвангеліста Пуркіне]] - чэшскі біёлаг {{неадназначнасць}} 96w6hwju8xetyzx7v5sg5lryp20265s 0 810568 5163254 2026-07-09T11:15:14Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Гюстаў Курбэ]] 5163254 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гюстаў Курбэ]] fmjw8lptlx3i98pw7fyu8dsk38oo9hn 0 810569 5163255 2026-07-09T11:26:06Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Канстанцінс Пэкшэнс''' (латыш. Konstantīns Pēkšēns, 1859, Мазсалаца — {{ДС|||1928}}, {{МС|Бад-Кісінген||}}, [[Германія]]) — латвійскі архітэктар. Унёс вялікі ўклад у архітэктурнае аблічча Рыгі і іншых гарадоў Латвіі канца XIX — пачатку XX стагоддзя. == Біяграфія ==...» 5163255 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Канстанцінс Пэкшэнс''' (латыш. Konstantīns Pēkšēns, 1859, Мазсалаца — {{ДС|||1928}}, {{МС|Бад-Кісінген||}}, [[Германія]]) — латвійскі архітэктар. Унёс вялікі ўклад у архітэктурнае аблічча Рыгі і іншых гарадоў Латвіі канца XIX — пачатку XX стагоддзя. == Біяграфія == Нарадзіўся ў заможнай сялянскай сям’і. Разам з бацькамі ў 1869 годзе пераехаў на сталае месца жыхарства ў Рыгу. Скончыў прыватную гімназію і Рыжскае політэхнічнае вучылішча (1885). Быў сябрам латышскай студэнцкай карпарацыі «Selonia». Другі, пасля [[Яніс Фрыдрыхс Баўманіс|Яніса Фрыдрыхса Баўманіса]], латышскі архітэктар, які атрымаў вышэйшую прафесійную адукацыю. Працаваў у архітэктурным бюро Яніса Баўманіса (1885), з 1886 займаўся самастойнай практыкай. Асноўная стылістыка работ Канстанцінса Пэкшэнса — эклектыка і мадэрн, уключаючы такія яго формы, як нацыянальны рамантызм і, пазней, вертыкалізм. Вызначаўся наватарствам, быў адным з першых рыжскіх архітэктараў, якія будавалі дамы ў шэсць паверхаў. У сярэдзіне 1890-х увёў у практыку гарадской забудовы Рыгі дамы з вуглавымі вежамі, чым аптымізаваў архітэктурна-мастацкае рашэнне прасторы скрыжаванняў. Выкарыстоўваў арнаментальны дэкор пад аконнымі праёмамі. У сваёй позняй творчасці адышоў ад залішняй дэкаратыўнасці, надаваў большую ўвагу аб’ёмным элементам — эркерам, балконам, франтонам. У праектным бюро Пэкшэна працавалі маладыя архітэктары, якія сталі ў далейшым прызнанымі майстрамі: Эйжэнс Лаўбэ, Аляксандрс Ванагс, Аўгустс Малвес, Артурс Мёдлінгерс, Эрнэстс Поле. Займаўся грамадскай дзейнасцю. Быў заснавальнікам і ўладальнікам фірмы, якая займалася абсталяваннем сістэм цэнтральнага апалу. Памёр у Германіі, у баварскім Бад-Кісінгене, куды выязджаў лячыцца. Пахаваны ў Рызе, на [[Лясныя могілкі (Рыга)|Лясных могілках]]. {{DEFAULTSORT:Пэкшэнс Канстанцінс}} [[Катэгорыя:Архітэктары Латвіі]] lcmiz01p35wk3xvbj1va134aalr6o4b 5163256 5163255 2026-07-09T11:27:23Z Autumndancer 168015 5163256 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Канстанцінс Пэкшэнс''' ({{lang-lv|Konstantīns Pēkšēns}}, {{ВД-Прэамбула}}) — латвійскі архітэктар. Унёс вялікі ўклад у архітэктурнае аблічча Рыгі і іншых гарадоў Латвіі канца XIX — пачатку XX стагоддзя. == Біяграфія == Нарадзіўся ў заможнай сялянскай сям’і. Разам з бацькамі ў 1869 годзе пераехаў на сталае месца жыхарства ў Рыгу. Скончыў прыватную гімназію і Рыжскае політэхнічнае вучылішча (1885). Быў сябрам латышскай студэнцкай карпарацыі «Selonia». Другі, пасля [[Яніс Фрыдрыхс Баўманіс|Яніса Фрыдрыхса Баўманіса]], латышскі архітэктар, які атрымаў вышэйшую прафесійную адукацыю. Працаваў у архітэктурным бюро Яніса Баўманіса (1885), з 1886 займаўся самастойнай практыкай. Асноўная стылістыка работ Канстанцінса Пэкшэнса — эклектыка і мадэрн, уключаючы такія яго формы, як нацыянальны рамантызм і, пазней, вертыкалізм. Вызначаўся наватарствам, быў адным з першых рыжскіх архітэктараў, якія будавалі дамы ў шэсць паверхаў. У сярэдзіне 1890-х увёў у практыку гарадской забудовы Рыгі дамы з вуглавымі вежамі, чым аптымізаваў архітэктурна-мастацкае рашэнне прасторы скрыжаванняў. Выкарыстоўваў арнаментальны дэкор пад аконнымі праёмамі. У сваёй позняй творчасці адышоў ад залішняй дэкаратыўнасці, надаваў большую ўвагу аб’ёмным элементам — эркерам, балконам, франтонам. У праектным бюро Пэкшэна працавалі маладыя архітэктары, якія сталі ў далейшым прызнанымі майстрамі: Эйжэнс Лаўбэ, Аляксандрс Ванагс, Аўгустс Малвес, Артурс Мёдлінгерс, Эрнэстс Поле. Займаўся грамадскай дзейнасцю. Быў заснавальнікам і ўладальнікам фірмы, якая займалася абсталяваннем сістэм цэнтральнага апалу. Памёр у Германіі, у баварскім Бад-Кісінгене, куды выязджаў лячыцца. Пахаваны ў Рызе, на [[Лясныя могілкі (Рыга)|Лясных могілках]]. {{DEFAULTSORT:Пэкшэнс Канстанцінс}} [[Катэгорыя:Архітэктары Латвіі]] q7t7tt6nh2eykf0xvt40w068hklltlq 5163257 5163256 2026-07-09T11:28:24Z Autumndancer 168015 5163257 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Канстанцінс Пэкшэнс''' ({{lang-lv|Konstantīns Pēkšēns}}, {{ВД-Прэамбула}}) — латвійскі архітэктар. Унёс вялікі ўклад у архітэктурнае аблічча Рыгі і іншых гарадоў Латвіі канца XIX — пачатку XX стагоддзя. == Біяграфія == Нарадзіўся ў заможнай сялянскай сям’і. Разам з бацькамі ў 1869 годзе пераехаў на сталае месца жыхарства ў Рыгу. Скончыў прыватную гімназію і Рыжскае політэхнічнае вучылішча (1885). Быў сябрам латышскай студэнцкай карпарацыі «Selonia». Другі, пасля [[Яніс Фрыдрыхс Баўманіс|Яніса Фрыдрыхса Баўманіса]], латышскі архітэктар, які атрымаў вышэйшую прафесійную адукацыю. Працаваў у архітэктурным бюро Яніса Баўманіса (1885), з 1886 займаўся самастойнай практыкай. Асноўная стылістыка работ Канстанцінса Пэкшэнса — эклектыка і мадэрн, уключаючы такія яго формы, як нацыянальны рамантызм і, пазней, вертыкалізм. Вызначаўся наватарствам, быў адным з першых рыжскіх архітэктараў, якія будавалі дамы ў шэсць паверхаў. У сярэдзіне 1890-х увёў у практыку гарадской забудовы Рыгі дамы з вуглавымі вежамі, чым аптымізаваў архітэктурна-мастацкае рашэнне прасторы скрыжаванняў. Выкарыстоўваў арнаментальны дэкор пад аконнымі праёмамі. У сваёй позняй творчасці адышоў ад залішняй дэкаратыўнасці, надаваў большую ўвагу аб’ёмным элементам — эркерам, балконам, франтонам. У праектным бюро Пэкшэна працавалі маладыя архітэктары, якія сталі ў далейшым прызнанымі майстрамі: Эйжэнс Лаўбэ, Аляксандрс Ванагс, Аўгустс Малвес, Артурс Мёдлінгерс, Эрнэстс Поле. Займаўся грамадскай дзейнасцю. Быў заснавальнікам і ўладальнікам фірмы, якая займалася абсталяваннем сістэм цэнтральнага апалу. Памёр у Германіі, у баварскім Бад-Кісінгене, куды выязджаў лячыцца. Пахаваны ў Рызе, на [[Лясныя могілкі (Рыга)|Лясных могілках]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Пэкшэнс Канстанцінс}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктары Латвіі]] k0oec53z7cylff5ghfc50ln357urg6d 0 810570 5163260 2026-07-09T11:39:48Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{значэнні2|Лясныя могілкі}} {{Некропаль}} '''Лясныя могілкі''' ({{lang-lv|Rīgas Meža kapi}}) — могілкі ў [[Рыга|Рызе]] ([[Латвія]]). Размешчана паміж гарадскімі раёнамі Чыекуркалнс і Межапарк. Фармальна падзелена на 1-я Лясныя могілкі (вул. Айзсаўлес, 2) і 2-я Лясныя могілкі (...» 5163260 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Лясныя могілкі}} {{Некропаль}} '''Лясныя могілкі''' ({{lang-lv|Rīgas Meža kapi}}) — могілкі ў [[Рыга|Рызе]] ([[Латвія]]). Размешчана паміж гарадскімі раёнамі Чыекуркалнс і Межапарк. Фармальна падзелена на 1-я Лясныя могілкі (вул. Айзсаўлес, 2) і 2-я Лясныя могілкі (вул. Гаўяс, 12). Агульная плошча — каля 85 га. == Гісторыя == Лясныя могілкі ў Рызе былі заснаваны па рашэнні гарадскіх уладаў у 1913 годзе, цырымонія асвячэння адбылася 19 чэрвеня. Могілкі задумваліся як галоўны гарадскі некропаль, які прыйшоў на змену Вялікім могілкам, якія былі адкрыты ў 1773 годзе і вычарпалі свой патэнцыял. Ландшафтны архітэктар Георгс Фрыдрыхс Куфальтс, аўтар першапачатковага праекту, меркаваў разбіць яго як парк з адной цэнтральнай алеяй (via funeralis), некалькімі бакавымі і мноствам маленькіх дарожак, уздоўж якіх павінны былі знаходзіцца магілы з невысокімі агароджамі і невялікімі помнікамі. Першая сусветная вайна, якая пачалася неўзабаве, не дазволіла ажыццявіць задуманае. Побач з Ляснымі могілкамі з’явіліся магілы салдат, якія загінулі на палях бітваў. Пасля на гэтым месцы ўзнік мемарыял Брацкіх могілак. Не быў рэалізаваны і арыгінальны праект вялікай капліцы «Чорны крыж» архітэктара Ханса Вернерса. Да пабудовы ў 1935 годзе новай капліцы па праекце Эйжэнса Лаўбэ, абрады здзяйсняліся ў прыстасаваным для гэтых мэт адміністрацыйным будынку, пабудаваным у 1913 годзе архітэктарам Вільгельмам Нэйманам. На тэрыторыі могілак знаходзіцца шмат твораў мемарыяльнай скульптуры, надмагільныя помнікі, створаныя вядомымі скульптарамі (Ю. Баярс, А. Гулбіс, А. Думпэ, К. Зэмдэга, Ж. Смітніекс, К. Янсанс і іншыя), розныя мемарыялы. [[Катэгорыя:Рыга]] 50asvvcvqv4p16vm7xcfxih3fu9djk1 5163265 5163260 2026-07-09T11:52:37Z Autumndancer 168015 /* Гісторыя */ вікіфікацыя 5163265 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Лясныя могілкі}} {{Некропаль}} '''Лясныя могілкі''' ({{lang-lv|Rīgas Meža kapi}}) — могілкі ў [[Рыга|Рызе]] ([[Латвія]]). Размешчана паміж гарадскімі раёнамі Чыекуркалнс і Межапарк. Фармальна падзелена на 1-я Лясныя могілкі (вул. Айзсаўлес, 2) і 2-я Лясныя могілкі (вул. Гаўяс, 12). Агульная плошча — каля 85 га. == Гісторыя == Лясныя могілкі ў Рызе былі заснаваны па рашэнні гарадскіх уладаў у 1913 годзе, цырымонія асвячэння адбылася 19 чэрвеня. Могілкі задумваліся як галоўны гарадскі некропаль, які прыйшоў на змену Вялікім могілкам, якія былі адкрыты ў 1773 годзе і вычарпалі свой патэнцыял. Ландшафтны архітэктар Георгс Фрыдрыхс Куфальтс, аўтар першапачатковага праекту, меркаваў разбіць яго як парк з адной цэнтральнай алеяй (via funeralis), некалькімі бакавымі і мноствам маленькіх дарожак, уздоўж якіх павінны былі знаходзіцца магілы з невысокімі агароджамі і невялікімі помнікамі. Першая сусветная вайна, якая пачалася неўзабаве, не дазволіла ажыццявіць задуманае. Побач з Ляснымі могілкамі з’явіліся магілы салдат, якія загінулі на палях бітваў. Пасля на гэтым месцы ўзнік мемарыял Брацкіх могілак. Не быў рэалізаваны і арыгінальны праект вялікай капліцы «Чорны крыж» архітэктара Ханса Вернерса. Да пабудовы ў 1935 годзе новай капліцы па праекце Эйжэнса Лаўбэ, абрады здзяйсняліся ў прыстасаваным для гэтых мэт адміністрацыйным будынку, пабудаваным у 1913 годзе архітэктарам Вільгельмам Нэйманам. На тэрыторыі могілак знаходзіцца шмат твораў мемарыяльнай скульптуры, надмагільныя помнікі, створаныя вядомымі скульптарамі (Ю. Баярс, [[Айварс Гулбіс|А. Гулбіс]], А. Думпэ, К. Зэмдэга, Ж. Смітніекс, К. Янсанс і іншыя), розныя мемарыялы. [[Катэгорыя:Рыга]] 8bu2qav4a4w16qxihusrktuj92shbw2 0 810571 5163262 2026-07-09T11:49:56Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Айварс Гулбіс''' ({{lang-lv|Aivars Gulbis}}) — латвійскі [[скульптар]]. Лаўрэат прэміі Савета Міністраў Латвійскай ССР, член прэзідыума праўлення Саюза архітэктараў Латвійскай ССР, сакратар праўлення Саюза мастакоў Латвійскай ССР. Член Саюза мастакоў Лат...» 5163262 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Айварс Гулбіс''' ({{lang-lv|Aivars Gulbis}}) — латвійскі [[скульптар]]. Лаўрэат прэміі Савета Міністраў Латвійскай ССР, член прэзідыума праўлення Саюза архітэктараў Латвійскай ССР, сакратар праўлення Саюза мастакоў Латвійскай ССР. Член Саюза мастакоў Латвіі. == Біяграфія == Скончыў факультэт скульптуры Латвійскай Акадэміі мастацтваў (1959), вучыўся ў [[Тэадорс Залькалнс|Тэадорса Залькалнса]]. Працаваў галоўным спецыялістам інстытута "Латкамунпраект". Работы набыты Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэяй, Латвійскім Нацыянальным мастацкім музеем, Саюзам мастакоў Латвіі і прыватнымі калекцыянерамі. Памёр 10 студзеня 2024 года. == Вядомыя творы == * Помнік Райнісу (Рыга) lr49tjp7rkltnznyamgdabkvj5kp91a 5163263 5163262 2026-07-09T11:51:13Z Autumndancer 168015 5163263 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Айварс Гулбіс''' ({{lang-lv|Aivars Gulbis}}) — латвійскі [[скульптар]]. Лаўрэат прэміі Савета Міністраў Латвійскай ССР, член прэзідыума праўлення Саюза архітэктараў Латвійскай ССР, сакратар праўлення Саюза мастакоў Латвійскай ССР. Член Саюза мастакоў Латвіі. == Біяграфія == Скончыў факультэт скульптуры Латвійскай Акадэміі мастацтваў (1959), вучыўся ў [[Тэадорс Залькалнс|Тэадорса Залькалнса]]. Працаваў галоўным спецыялістам інстытута "Латкамунпраект". Работы набыты Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэяй, Латвійскім Нацыянальным мастацкім музеем, Саюзам мастакоў Латвіі і прыватнымі калекцыянерамі. Памёр 10 студзеня 2024 года. == Вядомыя творы == * [[Помнік Райнісу (Рыга)]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Гулбіс Айварс}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктары Латвіі]] lvo47jalwctvvi7pph1v4nuucztxq6n 5163264 5163263 2026-07-09T11:51:58Z Autumndancer 168015 5163264 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Айварс Гулбіс''' ({{lang-lv|Aivars Gulbis}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латвійскі [[скульптар]]. Лаўрэат прэміі Савета Міністраў Латвійскай ССР, член прэзідыума праўлення Саюза архітэктараў Латвійскай ССР, сакратар праўлення Саюза мастакоў Латвійскай ССР. Член Саюза мастакоў Латвіі. == Біяграфія == Скончыў факультэт скульптуры Латвійскай Акадэміі мастацтваў (1959), вучыўся ў [[Тэадорс Залькалнс|Тэадорса Залькалнса]]. Працаваў галоўным спецыялістам інстытута «Латкамунпраект». Работы набыты Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэяй, Латвійскім Нацыянальным мастацкім музеем, Саюзам мастакоў Латвіі і прыватнымі калекцыянерамі. Памёр 10 студзеня 2024 года. == Вядомыя творы == * [[Помнік Райнісу (Рыга)]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Гулбіс Айварс}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктары Латвіі]] 22ze1pzcodwsh7y13b9he5t55afbirr