Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 275 5165310 5109290 2026-07-13T09:40:09Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ дапаўненне 5165310 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}}</noinclude> '''13 ліпеня''' — сто дзевяноста чацвёрты (сто дзевяноста пяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1260]]: Адбылася [[бітва на Дурбэ]], войска [[жамойты|жамойтаў]] разбіла злучаную армію [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] і [[Ордэн мечаносцаў|Ордэна мечаносцаў]]. * [[1508]]: [[Бітва пад Оршай (1508)|Бітва пад Оршай]] у ходзе [[Літоўска-маскоўская вайна 1507—1508 гадоў|літоўска-маскоўскай вайны]] (1507—1508). * [[1772]]: [[Джэймс Кук]] выправіўся ў кругасветнае плаванне.* [[1837]]: Каралева [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вікторыя]] перанесла рэзідэнцыю з [[Сент-Джэймскі палац|Сент-Джэймскага]] ў [[Бакінгемскі палац]]. * [[1837]]: Каралева [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вікторыя]] перанесла рэзідэнцыю з [[Сент-Джэймскі палац|Сент-Джэймскага]] ў [[Бакінгемскі палац]]. * [[1876]]: Прынята палажэнне, паводле якога губернатары ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] атрымалі права выдаваць [[абавязковыя пастановы]] аб забароне сходаў, органаў друку і інш. * [[1897]]: [[Гульельма Марконі]] аформіў патэнт на [[радыё]] ў [[ЗША]]. * [[1908]]: У [[Лондан]]е адкрыліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1908|IV Алімпійскія гульні]]. У іх упершыню прынялі ўдзел [[жанчына|жанчыны]]. * [[1930]]: Ва [[Уругвай|Уругваі]] пачаўся [[Чэмпіянат свету па футболе 1930|першы чэмпіянат свету]] па [[футбол]]е. * [[1944]]: Савецкія войскі ўвайшлі ў [[Вільнюс]]. * [[1990]]: У [[Гарадок (Беластоцкі павет)|Гарадку]] ([[Польшча]]) пачаўся [[Басовішча|І Фестываль музыкі маладой Беларусі]], арганізаваны [[БАС|Беларускім аб'яднаннем студэнтаў]] і гмінным асяродкам культуры. * [[2024]]: На [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2024)|перадвыбарчым]] мітынгу ў [[Пенсільванія|Пенсільваніі]] здзейснены [[Замах на Дональда Трампа|замах]] на [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. == Нарадзіліся == * [[1590]]: [[Клімент X|Клімент X, Папа Рымскі]] * [[1597]]: [[Себасцьян Штоскопф]], нямецкі мастак * [[1607]]: [[Вацлаў Холар]], чэшскі гравёр і малявальшчык * [[1793]]: [[Джон Клэр]], англійскі паэт * [[1889]]: [[Сяргей Антонавіч Клычкоў|Сяргей Клычкоў]], рускі [[пісьменнік]] і [[паэт]] * [[1896]]: [[Мардэхай Ардон]], ізраільскі мастак * [[1897]]: [[Міхась Міхайлавіч Міцкевіч|Міхась Міцкевіч]], беларускі грамадскі і культурны дзеяч, брат [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] (пам. 25.10.1991) * [[1905]]: [[Эдвін Лайнэ]], фінскі рэжысёр * [[1918]]: [[Альберта Аскары]], італьянскі гоншчык * [[1923]]: [[Міхаіл Іванавіч Пугаўкін|Міхаіл Пугаўкін]], савецкі [[акцёр]] (пам. 25.7.2008) * [[1924]]: [[Карла Бергонцы]], італьянскі оперны спявак (пам. 25.7.2014) * [[1933]]: [[П'ера Мандзоні]], італьянскі мастак * [[1952]]: [[Аляксандр Рыгоравіч Ціхановіч|Аляксандр Ціхановіч]], беларускі эстрадны спявак * [[1970]]: [[Андрэй Цівончык]], [[Германія|нямецкі]] атлет беларускага паходжання * [[1983]]: [[Дыяна Бакозі]], італьянскі стралок * [[1998]]: [[Дзіёра Келдзіёрава]], узбекская дзюдаістка, алімпійская чэмпіёнка == Памерлі == * [[1024]]: [[Генрых II Святы|Генрых ІІ]], імператар [[Свяшчэнная Рымская імперыя|свяшчэннарымскі]] * [[1645]]: [[Міхаіл Фёдаравіч|Міхаіл Фёдаравіч, цар рускі]], першы з дынастыі [[Раманавы|Раманавых]] * [[1793]]: [[Жан-Поль Марат]], адзін з правадыроў [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]] * [[1868]]: [[Канстанцін Тышкевіч]], беларускі археолаг (нар. 17.2.1806) * [[1896]]: [[Фрыдрых Аўгуст Кекуле]], нямецкі хімік-арганік * [[1954]]: [[Фрыда Кало]], мексіканская мастачка (нар. 6.7.1907) * [[1970]]: [[Шэн Шыцай]], кітайскі ваенны дзеяч, губернатар [[Сіньцзян-Уйгурскі аўтаномны раён|Сіньцзяна]] (нар. 1897) * [[1974]]: [[Патрык Мейнард Сцюарт Блэкет]], брытанскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[2008]]: [[Браніслаў Герэмек]], польскі гісторык, грамадска-палітычны і дзяржаўны дзеяч (нар. 6.3.1932) * [[2008]]: [[Аляксандр Міхайлавіч Глебаў]], беларускі фотамастак. * [[2014]]: [[Надзін Гордымер]], паўднёваафрыканская пісьменніца == Святкуюць == * {{Сцяг Казахстана}} [[Казахстан]]: Дзень Камітэта нацыянальнай бяспекі * {{Сцяг Расіі}} [[Расія]]: Дзень пошты * {{Сцяг Чарнагорыі}} [[Чарнагорыя]]: Дзень дзяржаўнасці <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|713]] </noinclude> [[Катэгорыя:13 ліпеня| ]] 5ggn72c5hixsbcu2sa9zncknrn0epfr 0 445 5165289 5067782 2026-07-13T08:30:08Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ +1 5165289 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на сакавік}}</noinclude>__NOTOC__ '''1 сакавіка''' — шасцідзесяты (шэсцьдзесят першы ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[350]]: [[Ветраніён]] абвешчаны [[Рымскі імператар|імператарам]] у [[Сірмій|Сірміі]]. * [[394]]: У храме [[Веста|Весты]] ў [[Рым]]е загас святы агонь. * [[499]]: [[Лаўрэнцій (антыпапа)|Лаўрэнцій]] абраны біскупам [[Начэра-Інферыёрэ]] пасля таго, як [[Тэадорых Вялікі]] не падтрымаў яго кандыдатуру на [[Папа Рымскі|Папу Рымскага]]. * [[705]]: Пачатак [[пантыфікат]]у [[Ян VII (Папа Рымскі)|Яна VII]] * [[1498]]: [[Васка да Гама]] прыплыў у [[Мазамбік]]. * [[1555]]: У [[Ліён]]е апублікавана кніга прароцтваў [[Настрадамус]]а. * [[1565]]: Заснаваны горад [[Рыа-дэ-Жанейра]]. * [[1581]]: Створаны [[Трыбунал ВКЛ|Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага]]. * [[1815]]: Вяртанне [[Напалеон]]а з выгнання на [[востраў Эльба]]. * [[1867]]: [[Небраска]] ўвайшла ў склад [[ЗША]] і стала 37-ым штатам. * [[1870]]: Скончылася [[Парагвайская вайна]], па выніках якой [[Парагвай]] страціў 70 % мужчын краіны. * [[1872]]: Утварэнне першага ў свеце [[Нацыянальны парк|нацыянальнага парку]] [[Йелаўстонскі нацыянальны парк|Йелаўстан]]. * [[1881]]: [[Ігнат Яўхімавіч Грынявіцкі|Ігнат Грынявіцкі]] здзейсніў замах на [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]]. * [[1896]]: Адкрыццё [[Радыеактыўнасць|радыеактыўнасці]] [[Антуан Анры Бекерэль|А. Бекерэлем]]. * [[1919]]: У [[Гродна|Гродне]] створана беларускае культурна-асветнае таварыства [[Бацькаўшчына (Гродна)|«Бацькаўшчына»]]. * [[1932]]: Абвешчана ўтварэнне незалежнай ад Кітая [[Маньчжоў-го|Маньчжурскай дзяржавы]]. * [[1934]]: [[Пу І]] абвешчаны імператарам [[Маньчжоу-го]]. * [[1941]]: Далучэнне [[Балгарыя|Балгарыі]] да [[Краіны Восі|восі Рым-Берлін-Токіа]]. * [[2002]]: Пачатак вайсковай аперацыі [[ЗША]] ў [[Афганістан]]е. == Нарадзіліся == * [[1445]]: [[Сандра Бацічэлі]], італьянскі мастак * [[1812]]: [[Аўгустус П'юджын]], брытанскі архітэктар і тэарэтык архітэктуры (пам. 14.9.1852) * [[1846]]: [[Васіль Васільевіч Дакучаеў|Васіль Дакучаеў]], геолаг і глебазнавец, заснавальнік рускай школы глебазнаўства і геаграфіі глеб. * [[1886]]: [[Оскар Какошка]], аўстрыйскі мастак і пісьменнік * [[1892]]: [[Акутагава Руноскэ]], класік японскай літаратуры * [[1895]]: [[Марсель Кан]], французская мастачка * [[1901]]: [[Любоў Янкоўская]], дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі * [[1904]]: [[Глен Мілер]], амерыканскi трамбанiст, кампазiтар, кiраўнiк джазавага аркестру * [[1917]]: [[Фёдар Шмакаў]], беларускі акцёр, рэжысёр (пам. 2.5.2009) * [[1926]]: [[Барыс Васілевіч Стральцоў|Барыс Стральцоў]], беларускі журналіст, літаратуразнавец, пісьменнік, педагог (пам. 18.10.2009) * [[1927]]: [[Клод Жансак]], французская актрыса * [[1928]]: [[Жак Рывет]], французскі кінарэжысёр * [[1929]]: [[Еўдакія Якаўлеўна Лось|Еўдакія Лось]], беларуская паэтэса, аўтар твораў для дзяцей (пам. 3.07.1977) * [[1936]]: [[Лідзія Савік]], беларускі літаратуразнавец, крытык * [[1937]]: [[Еўжэніу Дога]], малдаўскі кампазітар * [[1944]]: [[Роджэр Долтры]], брытанскі музыкант * [[1951]]: [[Дэбра Фішэр]], амерыканскі астраном * [[1958]]: [[Бертран Пікар]], швейцарскі псіхіятр і падарожнік * [[1963]]: [[Томас Андэрс]], нямецкi музыка, удзельнiк дуэта [[Modern Talking]] * [[1969]]: [[Хаўер Бардэм]], іспанскі кінаакцёр * [[1994]]: [[Джасцін Бібэр]], канадскі спявак == Памерлі == [[File:Girolamo Frescobaldi (1583-1643), engraving by Claude Mellan (1619).jpg|thumb|80px|[[Джыралама Фрэскабальдзі]]]] * [[492]]: [[Фелікс III (Папа Рымскі)|Фелікс III, Папа Рымскі]] * [[965]]: [[Леў VIII (Папа Рымскі)|Леў VIII, Папа Рымскі]] * [[1131]]: [[Іштван II]], [[кароль Венгрыі]] (нар. [[1101]]) * [[1643]]: [[Джыралама Фрэскабальдзі]], італьянскі [[кампазітар]] (нар. [[1583]]) * [[1911]]: [[Якаб Хендрык вант Гоф]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1933]]: [[Уладзімір Адамавіч Жылка|Уладзімір Жылка]], беларускі паэт (нар. [[1900]]) * [[1937]]: [[Іегуда Пэн]], яўрэйскі мастак-жывапісец, педагог (нар. 24.5(5.6).[[1854]]) * [[1940]]: [[Антон Тамсаарэ]], эстонскі пісьменнік * [[1940]]: [[Эдвартс Вірза]], латышскі пісьменнік * [[1963]]: [[Фелічэ Казараці]], італьянскі мастак * [[1984]]: [[Джэкі Куган]], амерыканскі кінаакцёр (нар. [[26.10]].[[1914]]) * [[2014]]: [[Леанід Мендэлевіч Левін|Леанід Левін]], беларускі скульптар (нар. [[25.7]].[[1936]]) * [[2015]]: [[Вікторыя Мікалаеўна Мазур]], беларуская артыстка аперэты * [[2023]]: [[Жуст Фантэн]], французскі футбаліст * [[2024]]: [[Ігар Уладзіміравіч Голубеў|Ігар Голубеў]], беларускі скульптар (нар. [[10 чэрвеня|10.6.]][[1961]]) == Святкуюць == * [[Выява:The Earth seen from Apollo 17.jpg|25px]] Дзень «Нуль дыскрымінацыі» * [[Выява:The Earth seen from Apollo 17.jpg|25px]] Сусветны дзень грамадзянскай абароны * {{BIH}}: Дзень незалежнасці * {{BGR}}, {{MOL}}, {{ROU}}: Свята Вясны ([[Марценіца]], [[Мэрцішор]]) * {{ICE}}: Дзень піва * {{KOR}}: Дзень руху за незалежнасць Карэі * {{MHL}}: Дзень памінання і памяці ахвяр ядзерных выпрабаванняў * {{PRY}}: Нацыянальны дзень герояў * {{POL}}: Нацыянальны дзень памяці «Праклятыя салдаты» * {{RUS}}: Дзень эксперта-крыміналіста МУС Расіі * {{RUS}}: Дзень хостынг-правайдэра * {{WAL}}: [[Дзень Святога Давіда]] * {{JPN}}: Нацыянальны дзень барацьбы за мір (Дзень Бікіні) <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|301]] </noinclude> [[Катэгорыя:1 сакавіка| ]] o7cbzh3hqyfeshs14t9yyiw88lxsewa 0 636 5165288 5118413 2026-07-13T08:29:37Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ 5165288 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на снежань}}</noinclude> '''27 снежня''' — трыста шэсцьдзесят першы (трыста шэсцьдзесят другі ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[537]]: У [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]] завершана будаўніцтва і ўрачыста асвечаны [[Сабор Святой Сафіі (Канстанцінопаль)|сабор Святой Сафіі]]. * [[795]]: [[Леў III (Папа Рымскі)|Леў III]] стаў 96-м [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]]. * [[1831]]: [[Чарлз Дарвін]] узышоў на карабель «Бігль», каб выправіцца ў пяцігадовае падарожжа. * [[1904]]: Упершыню адкрыў свае дзверы [[Тэатр Абацтва]] ў [[Дублін]]е. * [[1918]]: [[Рада БНР]] пераехала з [[Вільня|Вільні]] ў [[Гродна]]. * [[1934]]: Персія змяніла назву на [[Іран]]. * [[1949]]: Каралева [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] прызнала суверэнітэт [[Інданезія|Інданезіі]]. * [[1960]]: [[The Beatles]] упершыню выступілі ў [[Англія|Англіі]]. * [[1991]]: [[В'етнам]] прызнаў незалежнасць [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. * [[1991]]: Устаноўлены дыпламатычныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і [[Украіна]]й. == Нарадзіліся == [[File:Jakob Bernoulli.jpg|thumb|120px|[[Якаб Бернулі]].]] * [[1459]]: [[Ян I Ольбрахт]], кароль польскі з 1492 (пам. 17.6.1501) * [[1571]]: [[Ёган Кеплер]], нямецкі [[матэматык]], [[астраном]] і оптык (пам. 15.11.1630) * [[1595]]: [[Багдан Хмяльніцкі]], украінскі гетман * [[1654]]: [[Якаб Бернулі]], швейцарскі матэматык (пам. 16.8.1705) * [[1717]]: [[Пій VI|Пій VI, Папа Рымскі]] (пам. 29.8.1799) * [[1790]]: [[Джэймс Бландэл]], брытанскі ўрач * [[1822]]: [[Луі Пастэр]], французскі [[хімік]] і мікрабіёлаг (пам. 28.9.1895) * [[1876]]: [[Кадзуй Атані]], японскі падарожнік * [[1883]]: [[Эдвартс Вірза]], латышскі пісьменнік * [[1901]]: [[Марлен Дытрых]], амерыканская артыстка і спявачка (пам. 6.5.1992) * [[1902]]: [[Антон Раманавіч Жэбрак|Антон Жэбрак]], беларускі генетык, прэзідэнт [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]] * [[1906]]: [[Аляксандра Саковіч]], беларуская пісьменніца (пам. 8.1.1997) * [[1920]]: [[Роберт Уітэкер]], амерыканскі навуковец-эколаг (пам. 20.10.1980) * [[1923]]: [[Анатоль Вялюгін]], беларускі [[паэт]], празаік, кінасцэнарыст, перакладчык (пам. 24.10.1994) * [[1925]]: [[Мішэль Пікалі]], французскі акцёр, сцэнарыст * [[1925]]: [[Машэ Арэнс]], ізраільскі дзяржаўны дзеяч * [[1931]]: [[Юрый Аляксандравіч Карачун|Юрый Карачун]], беларускі графік * [[1931]]: [[Ёсеф Лапід]], ізраільскі палітык і дзяржаўны дзеяч (пам. 1.6.2008) * [[1941]]: [[Майк Піндэр]], англійскі музыкант * [[1948]]: [[Жэрар Дэпардзьё]], французскі [[акцёр]] * [[1956]]: [[Аляксандр Рогалеў]], беларускі мовазнавец * [[1986]]: [[Шэлі-Эн Фрэйзер-Прайс]], ямайская лёгкаатлетка * [[1995]]: [[Цімаці Шаламэ]], акцёр * [[2001]]: [[Лукас Мертэнс]], нямецкі плывец, алімпійскі чэмпіён == Памерлі == [[File:Meletij Smotrickij.jpeg|thumb|120px|[[Мялецій Сматрыцкі]].]] * [[1585]]: [[П'ер дэ Рансар]], французскі паэт (нар. 11.9.1524) * [[1633]]: [[Мялецій Сматрыцкі]], полацкі архіепіскап, [[пісьменнік]] (нар. каля 1577) * [[1802]]: [[Енс Юль]], дацкі мастак * [[1825]]: [[Міхаіл Міларадавіч]], расійскі вайсковы дзеяч, генерал ад інфантэрыі (нар. 12.10.1771) * [[1827]]: [[Ян Голанд]], беларускі кампазітар нямецкага паходжання * [[1836]]: [[Стывен Фулер Остын]], амерыканскі дзяржаўны дзеяч * [[1899]]: [[Анры Эвенполь]], французскі жывапісец * [[1925]]: [[Зыгмунт Мінейка]], кіраўнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] у Ашмянскім павеце (нар. 1840). * [[1964]]: [[Мікалай Чуркін]], беларускі [[кампазітар]] і фалькларыст (нар. 21.5.1869) * [[1965]]: [[Эдгар Эндэ]], нямецкі мастак * [[1977]]: [[Вальдэмар Панса]], эстонскі акцёр, рэжысёр * [[1979]]: [[Іван Дзмітрыевіч Ралько]], беларускі літаратуразнавец * [[1998]]: [[Навум Кіслік]], беларускі пісьменнік (нар. 26.9.1925) * [[2007]]: [[Ежы Каваляровіч]], польскі кінарэжысёр * [[2015]]: [[Элсварт Келі]], амерыканскі мастак * [[2016]]: [[Клод Жансак]], французская актрыса * [[2016]]: [[Кэры Фішэр]], амерыканская актрыса (нар. 21.10.1956) * [[2024]]: [[Алівія Хасі]], брытанская актрыса == Святкуюць == <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|С27]] </noinclude> [[Катэгорыя:27 снежня| ]] 971i1j4adhel8k4a5neokl7i7ao19i2 0 2195 5165218 5024390 2026-07-13T01:25:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165218 wikitext text/x-wiki {{Пячора |Назва = Ласко |Нацыянальная назва = {{lang-fr|Grotte de Lascaux}} |Выява = Lascaux entrance.jpg |Шырыня выявы = |Подпіс = Уваход у пячору |lat_dir = N|lat_deg = 45|lat_min = 03|lat_sec = 13 |lon_dir = E|lon_deg = 1 |lon_min = 10|lon_sec = 12 |region = FR |CoordAddon = |Размяшчэнне = [[Францыя]], [[Дардонь]], даліна р. [[Везер]]. |Глыбіня = |Амплітуда = |Даўжыня = 250 |Аб'ём = |Год адкрыцця = 1940 |Тып = {{нп3|пячора з палеалітычным жывапісам||fr|Grotte ornée}} |Змяшчаючыя пароды = [[вапняк]] |Лік уваходаў = |Катэгорыя складанасці = |Даступна для наведвальнікаў= |Асвятленне = |Сайт = |Пазіцыйная карта 1 = Францыя |Шырыня ПазКарты 1 = |crosses180 = |Пазіцыйная карта 2 = |Шырыня ПазКарты 2 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Ласко''', або '''Ляско''' ({{lang-fr|Grotte de Lascaux}}) — адзін з найважнейшых [[палеаліт]]ычных помнікаў па колькасці, якасці і захаванасці наскальных малюнкаў. [[Жывапіс]]ныя і [[гравіроўка|гравіраваныя]] малюнкі, якія знаходзяцца там, не маюць дакладнай датыроўкі: яны з’явіліся прыкладна ў XVIII—XV тысячагоддзі да н. э. Доўгі час іх прыпісвалі старажытнай [[мадленская культура|мадленскай культуры]], але апошнія пошукі паказалі, што яны хутчэй ставяцца да больш ранняй [[Салютрэ|салютрэйскай культуры]]. == Геаграфія == Пячора знаходзіцца ў гістарычным рэгіёне Францыі {{нп3|Перыгор|Перыгоры|ru|Перигор}} на тэрыторыі камуны {{нп3|Манціньяк, Дардонь|Манціньяк|ru|Монтиньяк (Дордонь)}} (дэпартамент [[Дардонь]]), прыкладна ў 40 км на паўднёвы ўсход ад горада [[Перыгё]]. Яна размешчана на левым беразе ракі {{нп3|Рака Везер, прыток Дардоні|Везер|ru|Везер (приток Дордони)}} у [[вапняк]]овым ўзгорку. У адрозненне ад многіх іншых пячор рэгіёна, Ласко — адносна «сухая» пячора. Пласт непранікальнага [[мармур]]у агароджвае яе ад пранікнення вады, перашкаджаючы ўтварэнню [[кальцыт]]авых адкладаў. Пячора знаходзіцца ў гістарычным рэгіёне Францыі Перыгоры на тэрыторыі камуны Манціньяк (дэпартамент [[Дардонь]]), прыкладна ў 40 км на паўднёвы ўсход ад горада Перыгэ. Яна размешчана на левым беразе ракі [[Везер]] у вапняковым пагорку. У адрозненне ад многіх іншых пячор рэгіёну, Ласко — адносна «сухая» пячора. Пласт [[мармур]]у агароджвае яе ад пранікнення вады, перашкаджаючы ўтварэнню [[кальцыт]]авых адкладаў. == Гісторыя == === Адкрыццё === Пячора была выпадкова адкрыта [[12 верасня]] [[1940]] года чатырма падлеткамі{{efn|Па адной версіі яны шукалі зніклую сабаку, па іншай — падземны ход ці скарб.}}. Яны наткнуліся на вузкую адтуліну, што ўтварылася пасля падзення хвоі, у якую патрапіла маланка. Марсель Равіда, Жак Марсаль, Жорж Аньель і Сімон Каенка паведамілі пра гэту знаходку свайму настаўніку Леону Лавалю. === Вывучэнне === Спецыяліст па гісторыі [[Першабытнае грамадства|першабытнага грамадства]] [[Анры Брэйль]], які хаваўся ў рэгіёне падчас нямецкай акупацыі, стаў першым даследчыкам, які наведаў пячору Ласко [[21 верасня]] [[1940]] года разам з {{нп3|Жан Буісані|Жанам Буісані|fr|Jean Bouyssonie}}, Андрэ Шэйнье, потым з {{нп3|Дэні Пейрані||fr|Denis Peyrony}} і {{нп3|Анры Бегуэн|Анры Бегуэнам|fr|Henri Begouën}}. А. Брэйль першым пацвердзіў сапраўднасць наскальных малюнкаў, апісаў і вывучыў іх<ref>Breuil H. ''Découverte d’une remarquable grotte ornée, au domaine de Lascaux, Montignac (Dordogne)'' // C.R. de l’Acad. des Inscr. et Belles-Lettres. Séance du 11 oct. 1940. Р. 387—390.</ref>. З канца 1940 ён зрабіў мноства вымярэнняў і правёў некалькі месяцаў на гэтым месцы, вывучаючы першабытны жывапіс, які ён аднёс да {{нп3|Перыгорская культура|перыгорскай культуры|ru|Перигорская культура}}. Некалькі гадоў А. Брэйль правёў у [[Іспанія|Іспаніі]], [[Партугалія|Партугаліі]] і [[Паўднёвая Афрыка|Паўднёвай Афрыцы]], а затым у [[1949]] годзе вярнуўся ў Францыю і пачаў раскопкі Ласко разам з Севярынам Бланам і Марысам Бургонам. Ён разлічваў знайсці там пахаванне, але замест гэтага адкрыў мноства новых наскальных малюнкаў. А. Брэйль пазней даў такое вызначэнне Ласко: {{цытата|Калі [[Пячора Альтаміра|Альтаміра]] — сталіца пячорнага жывапісу, то Ласко яе Версаль<ref>{{Cite web |url=http://ec-dejavu.ru/l/Lascaux.html |title=Эпіграф да артыкулу Х. Збігнева |access-date=15 кастрычніка 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070402104739/http://ec-dejavu.ru/l/Lascaux.html |archivedate=2 красавіка 2007 |url-status=dead }}</ref>}} З [[1952]] па [[1963]] гады па просьбе Брайля {{нп3|Андрэ Глары||fr|André Glory}} правёў новыя раскопкі на паверхні плошчай 120 м² і выявіў 1433 малюнка (сёння ў вопісе лічыцца 1900 найменняў). Пазней наскальны жывапіс Ласко вывучалі {{нп3|Анета Ламінг-Амперэр||ru|Ламинг-Амперер, Аннетта}}, {{нп3|Андрэ Леруа-Гуран||ru|Леруа-Гуран, Андре}} і з [[1989]] па [[1999]] гады — {{нп3|Нарбер Ажуля||fr|Norbert Aujoulat}}<ref name="Aujoulat">Aujoulat N. Lascaux — Le geste, l’espace et le temps. Seuil, 2004.</ref>. == Датаванне == Ласко з’яўляецца адной з першых палеалітычных пячор, датыроўка якой вызначалася з дапамогай [[радыевугляродны аналіз|радыевугляроднага аналізу]], выкананага [[Уілард Фрэнк Лібі|Уілардам Лібі]]. Гэты метад быў ужыты пры аналізе {{нп3|драўняны вугаль|драўнянага вугалю|ru|Древесный уголь}}, знойдзенага ў свяцільнях з «шахты». Першы атрыманы вынік {{s|(15,5 тыс. гадоў да н. э.)}} Сведчыў аб частым наведванні Ласко ў эпоху [[мадленская культура|мадленскай культуры]], але гэты вынік быў пастаўлены пад сумнеў А. Брэйлем, які лічыў, што наскальныя малюнкі ставяцца да {{нп3|гравецкая культура|гравецкай культуры|ru|Граветтская культура}}<ref>Breuil H. ''Les datations par C14 de Lascaux (Dordogne) et Philip Cave (S.W. Africa)'' // Bulletin de la Société Préhistorique Française. 1954. Т. LI, 11-12. Р. 554—559.</ref>. Пазней былі праведзены дадатковыя аналізы, вынікі якіх паказалі ўсё ж пра прыналежнасць да мадленскай культуры. Аналіз быў зроблены на аснове драўнянага вугалю, знойдзенага падчас раскопак А. Глары ў «пасажы» і «шахце». Гэты вугаль ставіўся да перыяду ранняй і сярэдняй мадленскай культуры {{s|(каля 17–15 тыс. гадоў да н. э.)}}. У [[1998]] годзе была атрымана датыроўка прыкладна ў 18,6 тысячагоддзяў да н. э.: быў праведзены радыевугляродны аналіз і [[мас-спектраметрыя]] фрагмента драўлянай палкі з «шахты», якія паказалі, што пячора часта наведвалася ў эпоху [[салютрэйская культура|салютрэйскай культуры]]<ref>Aujoulat N., Cleyet-Merle J.-J., Gaussen J., Tisnerat N. et Valladas H. ''Approche chronologique de quelques sites ornés paléolithiques du Périgord par datation carbone 14 en spectrométrie de masse par accélérateur de leur mobilier archéologique'' // Paléo. 1998. № 10. Р. 319—323.</ref>. Пры гэтым адкрытым застаецца пытанне, ці прыходзілі людзі таго часу ў пячору, каб стварыць частку або ўсе выявы ці ж проста палюбавацца ўжо створанымі. Непасрэднае вызначэнне ўзросту маляўнічых выяў і малюнкаў пры дапамозе радыевугляроднага аналізу было б магчыма ў некаторых распісаных частках пячоры, калі б яны былі выкананы вуглём. Але ў Ласко такіх малюнкаў няма, яны былі выкананы з дапамогай вокісу [[марганец|марганцу]]. Фрагменты фарбавальнікаў, якія падалі са сцен, былі выяўлены пры археалагічных раскопках у розных [[культурны пласт|культурных пластах]]: яны дазволілі вызначыць, што некаторыя малюнкі былі створаны ў той жа час, што і некаторыя знойдзеныя прадметы (крэмніевыя прылады, завостраныя пры дапамозе косткі дроцікі, свяцільні з тлушчам). Але такія прадметы з’яўляюцца характэрнымі як для мадленскай культуры, так і для салютрэйскай. Таму на сённяшні дзень няма дакладнай датыроўкі наскальных малюнкаў пячоры Ласко. Хоць на думку Н. Ажуля<ref name=autogenerated1>Aujoulat N.''Lascaux — Le geste, l’espace et le temps''. Seuil, 2004.</ref> існуюць некаторыя доказы, што Ласко хутчэй ставіцца да салютрэйскай культуры з наступных прычын: * Наяўнасць геаметрычных знакаў; * Характэрны малюнак рагоў зуброў; * Малюнак чалавека насупраць жывёлы з сямейства [[пустарогія|пустарогіх]] (у {{нп3|Рок-дэ-Сер||fr|Roc de Sers}}, які адносіцца да салютрэйскай культуры, ёсць малюнак чалавека насупраць [[аўцабык]]а). == Класіфікацыя == {{Аб'ект Сусветнай спадчыны |BelName = Пячора Ласко |Name = {{lang-fr|Grotte de Lascaux}} |Image = |imagecaption= |State_Party = {{FRA}} |Type = Помнік [[палеаліт]]ычнага мастацтва |Criteria = i, iii |ID = 85 |Link = |Region = |Coordinates = |Year = 1979 |Session = |Extension = |Danger = }} Пячора Ласко была класіфікавана як {{нп3|Гістарычны помнік, Францыя|гістарычны помнік|ru|Исторический памятник (Франция)}} Францыі практычна адразу пасля яе адкрыцця, з [[27 снежня]] 1940 года. У кастрычніку [[1979]] года Ласко увайшла ў спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]] у ліку іншых дагістарычных стаянак і пячор з наскальным жывапісам у даліне ракі [[Рака Везер, прыток Дардоні|Везер]]. == Апісанне пячоры == [[Файл:Lascaux plan-ru.JPG|250px|міні|справа|План пячоры]] [[Файл:Lascaux 04.jpg|thumb|250px|Узор насценных малюнкаў]] Пячора Ласко адносна невялікага памеру: сукупнасць галерэй мае даўжыню прыкладна ў 250 м пры сярэдняй вышыні ў 30 м. Распісаная частка пячоры знаходзіцца ў асноўным у верхняй частцы сістэмы. Сучасны ўваход адпавядае дагістарычнаму, нягледзячы на тое, што цяпер ён забяспечаны сістэмай тамбураў. Спрадвечны ўваход павінен быў быць некалькі даўжэй, але столь у старажытныя часы там абрынулася і утварыла пахіл, па якім цяпер спускаюцца наведвальнікі пячоры. Мае культурны пласт. Каля 800 малюнкаў: быкі, коні, алені, кампазіцыя барацьбы чалавека з бізонам. Каб спрасціць апісанне, пячору па традыцыі падзялілі на некаторую колькасць зон, якія адпавядаюць залам і пэўнай каляровай гаме. Гэтыя вобразныя назвы, якія існуюць цяпер, прапанаваў А. Брэйль. * Першая зала — гэта '''«зала быкоў»''' ці '''«[[ратонда]]»''' ({{lang-fr|salle des Taureaux, Rotonde}}): даўжыня — 17 м, шырыня — 6 м і вышыня — 7 м. * «Зала быкоў» пераходзіць у так званы '''«восевы праход»''' ({{lang-fr|Diverticule axial}}), вузейшую галерэю, якая ідзе ў той жа бок і прыкладна той жа даўжыні. * З «залы быкоў» справа ад «восевага праходу» можна трапіць у '''«пасаж»''' ({{lang-fr|Passage}}), галерэю даўжынёй у 1 м. * За «праходам» знаходзіцца '''«[[неф]]»''' ({{lang-fr|Nef}}), больш высокі, даўжынёй у 20 м. * Сам «неф» пераходзіць у частку, дзе няма наскальных малюнкаў, а за ім знаходзіцца '''«каціны лаз»''' ({{lang-fr|Diverticule des Félins}}), вузкі калідор даўжынёй 20 м. * '''«[[Апсіда]]»''' ({{lang-fr|Abside}}) — гэта круглая зала, якая знаходзіцца на ўсходзе ў месцы злучэння «праходу» і «нефа». * За «апсідай» знаходзіцца '''«шахта»''' ці '''«калодзеж»''' ({{lang-fr|Puits}}). Каб патрапіць туды, неабходна спусціцца на 4-5 м практычна да пачатку ніжняй сістэмы. == Археалагічныя адкрыцці == [[Файл:Lampe a graisse - Lascaux.jpg|thumb|250px|Дагістарычны інструмент, які выявіў у Ласко археолаг {{нп3|Андрэ Глары||fr|André Glory}}. [[Мадленская культура]], каля 15 тысяч гадоў таму]] Большая частка [[археалогія|археалагічных]] адкрыццяў была зроблена А. Глары падчас абсталявання тамбураў ля ўваходу ў пячору і саміх залаў, а затым пры больш метадычных раскопках, асабліва плённых у «шахце». У лік зробленых археалагічных знаходак уваходзяць прадметы, зробленыя з [[Прыродны камень|каменя]] (403 прылады), з [[костка|косткі]] (28 прылад), расліннага паходжання (113 фрагментаў), упрыгожванні (10 ракавін), шматлікія вугольчыкі і рэшткі фарбавальнікаў. У «нефе» былі знойдзеныя свяцільні, фарбавальныя рэчывы і рэшткі ежы. У «апсідзе» таксама была знойдзена вялікая колькасць важных прадметаў: лёзы дроцікаў, [[скрабок|скрабкі]], разцы і свяцільні. У «шахце» былі выяўленыя рэшткі фарбавальных рэчываў, лёзы дроцікаў, прасвідраваныя ракавінкі і свяцільні. Было праведзена вывучэнне пад электронным [[мікраскоп]]ам фарбавальнікаў, выяўленых падчас раскопак, і узораў, узятых з некаторых малюнкаў. Чорныя фарбавальнікі адпавядалі вокісу [[Марганец|марганцу]], а жоўтыя, аранжавыя і чырвоныя — вокісу [[жалеза]]. Усе яны выкарыстоўваліся ў чыстым выглядзе без якога-небудзь дадання мінеральных дамешак і без цеплавой апрацоўкі<ref>Chalmin E., Menu M., Pomiès M.-P., Vignaud C., Aujoulat N. et Geneste J.-M. ''Les blasons de Lascaux'' // L’Anthropologie, 2004. T. 108. Р. 571—592.</ref>. == Наскальныя выявы == [[Файл:Lascaux-diverticule-félins.jpg|right|thumb|250px|Сцэна ў '''«каціным лазе»''']] [[Файл:Lascaux, horse.JPG|right|thumb|250px|Конь]] [[Файл:Lascaux, Megaloceros.jpg|right|thumb|250px|Алень]] === Зала быкоў === У «зале быкоў» знаходзіцца самая маляўнічая кампазіцыя Ласко. Яе [[кальцый|кальцыевыя]] сцены дрэнна падыходзілі для гравіроўкі, таму былі ўпрыгожаны маляўнічымі выявамі вялікіх памераў: некаторыя з іх дасягаюць 5 м у даўжыню. Два рады [[зубр]]оў размешчаны адзін насупраць аднаго, два з аднаго боку і тры з другога. Двум зубрам з паўночнай сцяны спадарожнічаюць дзясятак [[коні|коней]] і вялікая загадкавая жывёла, на лбе якой намалявана нешта накшталт рога, за што ён і атрымаў назву «[[аднарог]]». На паўднёвай сцяне тры вялікіх зубра намаляваныя побач з трыма маленькімі (чырвонага колеру), шасцю [[Алені|аленямі]] і адным [[Мядзведжыя|мядзведзем]] у пячоры, намаляваным на жываце аднаго з зуброў і таму дрэнна адрозным. Лічыцца, што шэсць кропак над галавой аднаго з зуброў ўяўляюць сабой малюнак скопішча [[Плеяды (зорнае скопішча)|Плеяд]] у сузор’і [[Сузор’е Цялец|Цяльца]]. === Восевы праход === У «восевым праходзе» таксама намаляваныя [[быкі]] і коні, акружаныя аленямі і каменнымі [[бараны|баранамі]]. На малюнку бачны конь, які ўцякае, намаляваны [[марганец|марганцавай]] крэйдай на вышыні 2,5 м ад узроўню грунту. Некаторыя жывёлы намаляваны на столі і быццам перабягаюць з адной сцяны на другую. Да гэтых малюнкаў, выкананне якіх патрабавала будаўніцтва лясоў, варта дадаць шматлікія знакі (палачкі, кропкі і прастакутнікі). === Пасаж === У «пасажы» шматлікія малюнкі былі моцна пашкоджаны, асабліва з-за руху паветраных мас. === Неф === «Неф» налічвае чатыры групы постацяў: адбіткі, чорная [[карова]], алені, якія плаваюць, і перасякальныя [[бізон]]ы. Гэтыя выявы дапоўнены шматлікімі загадкавымі геаметрычнымі знакамі, у тым ліку каляровай плоскасцю, падзеленай на роўныя квадраты. А. Брэйль назваў іх «[[герб]]амі». Існуюць і іншыя гіпотэзы: напрыклад, што гэта пасткі для жывёл, ці буданы, ці адзежа з размаляваных шкур. === Каціны лаз === «Каціны лаз» абавязаны сваім імем малюнку групы жывёл сямейства [[каціныя|каціных]]. Адно з якіх, мяркуючы па ўсім, пазначае тэрыторыю. У гэтую галерэю даволі складана патрапіць, але там можна ўбачыць гравіроўкі дзікіх жывёл, выкананых у даволі прымітыўным стылі. У тым ліку там ёсць конь анфас, даволі незвычайны прыклад палеалітычнага мастацтва, бо звычайна жывёлы маляваліся ў профіль ці з дапамогай прыёму «[[Пячора Альтаміра#Перспектыва, аб'ём і рух|крывой перспектывы]]». === Апсіда === [[Файл:Lascaux-abside.jpg|left|thumb|250px|Гравіраваны паўночны алень ў «апсідзе»]] У «апсідзе» прадстаўлена каля тысячы гравіраваных малюнкаў, некаторыя з іх накладзеныя на маляўнічыя выявы. Тут ёсць як жывёлы, так і знакі, у тым ліку адзіны малюнак [[паўночны алень|паўночнага аленя]] ў Ласко. === Шахта === [[Файл:Lascaux 01.jpg|right|thumb|250px|Выява чалавека і бізона ў «шахце». Паранены бізон нападае на чалавека. Каля 15000-10000 да н. э. (даўжыня бізона — 110 см)<ref name="БВ">{{кніга |аўтар = Бекетт В.; Пер. с англ. В. Нетесовой. |загаловак = История живописи |адказны = |спасылка = |месца = М. |выдавецтва = Астрель: АСТ |год = 2007 |том = |старонак = 400 с.: ил. |старонкі = 11 |isbn = }}</ref>]] * У «шахце» знаходзіцца адна з самых загадкавых сцэн Ласко: чалавек, які падае паміж бізонам і насарогам. У чалавека птушыная галава, ён намаляваны вельмі сімвалічна, нібыта складзеным з палачак<ref name="БВ"/>, бізон паранены дроцікам, а насарог быццам аддаляецца ад гэтай сцэны. Побач з чалавекам намаляваны падоўжаны прадмет, увянчаны постаццю птушкі, магчыма, гэта планка, якую прывязвалі да дзіды або гарпуна для ўзмацнення кідка. Таксама гэта можа быць татэм ці сімвал птушкі<ref name="БВ"/>. Малюнак аддае магутнай сілай, сэнс яго не выяўлены, але гэта толькі абвастрае ўражанне<ref name="БВ"/>. На другой сцяне намаляваны конь. Акрамя таго, у дадзенай кампазіцыі прысутнічаюць дзве групы цікавых знакаў: * Паміж чалавекам і насарогамі — тры пары кропак (такія самыя ёсць у глыбіні «кацінага лаза» і ў самай аддаленай частцы пячоры). * Пад выявай чалавека і бізона — складаны зубчасты знак. Практычна ідэнтычныя знакі можна знайсці і на іншых сценах, на вастрыях [[дзіда]]ў і на свяцільні з [[пясчанік]]у, знойдзеных непадалёк ад гэтага месца. Хутчэй за ўсё, у гэтай сцэне розныя прадметы цесна ўзаемазвязаны, і прытым не з-за блізкага размяшчэння жывёл і знакаў на адной сцяне, як часцей за ўсё бывае ў палеалітычным мастацтве. [[Андрэ Леруа-Гуран|А. Леруа-Гуран]] лічыць, што гэтая сцэна з’яўляецца спасылкай да [[міф]]у, сэнс і значэнне якога практычна немагчыма аднавіць<ref name="Leroi-Gourhan">Leroi-Gourhan A. ''Grotte de Lascaux'' // L’art des cavernes — Atlas des grottes ornées paléolithiques françaises. Ministère de la culture, 1984.</ref>. У 2000 годзе нямецкі вучоны Міхаэль Рапенглюк выявіў {{нп3|летне-асенні трохвугольнік||ru|Летне-осенний треугольник}} ([[Вега|Вегу]], [[Дэнеб]] і [[Альтаір]]), які ўтваралі вочы бізона, чалавека і птушкі. === Мастацкія прыёмы === Сярод мастацкіх прыёмаў, якія выкарыстоўваліся першабытнымі мастакамі, варта адзначыць наступныя: * [[Поліхрамія]], * [[Растушоўка]], * {{нп3|Перспектыва||ru|Перспектива}}, * Незафарбаваныя месцы ў карціне, * Скажоны малюнак. === Інтэрпрэтацыі === [[Файл:Lascaux painting.jpg|250px|міні|Малюнкі на сценах пячоры]] У пячоры Ласко было знойдзена не вельмі шмат касцяных і [[крэмень|крэмніевых]] прылад: мяркуючы па ўсім, у пячоры ніколі не жылі, яе галоўным чынам наведвалі дзеля наскальных малюнкаў. Жывёлы, намаляваныя на сценах Ласко, тыя ж самыя, што і ў многіх іншых пячорах з наскальнымі малюнкамі ў [[Франка-кантабрыйскі рэгіён|франка-кантабрыйскім рэгіёне]]: у асноўным гэта коні, зубры, бізоны, алені і каменныя бараны. Іншыя жывёлы сустракаюцца на выявах радзей і часта ўяўляюць патэнцыйную небяспеку для чалавека (напрыклад, мядзведзі, насарогі і буйныя жывёлы сямейства каціных). Віды намаляваных жывёл не адпавядаюць тым, на якіх людзі палеаліту палявалі і якіх яны выкарыстоўвалі ў разнастайных мэтах (дзеля мяса, шкур, костак і г. д.). Толькі гравіраваны паўночны алень (хоць такая інтэрпрэтацыя малюнка дагэтуль выклікае сумневы) быў вызначаны як жывёла, чые косткі ёсць у пячоры (больш за 88 % з знойдзеных). Выявы вельмі рэалістычныя, асабліва гэта тычыцца целаскладу і поз жывёл, аднак мастакі Ласко не імкнуліся да вычарпальнага і натуралістычнага адлюстравання рэчаіснасці: на малюнках няма ні [[расліны|флоры]], ні [[ландшафт]]аў, у адрозненне ад многіх іншых палеалітычных наскальных малюнкаў. Несумненна, некаторыя элементы малюнкаў нясуць [[сімвал]]ічную нагрузку. Такая інтэрпрэтацыя тычыцца трох пар кропак, якія знайшлі ў глыбіні «кацінага лаза» і ў «шахце» на межах малюнкаў. Гэта ж адносіцца і да вышчарбленых сімвалаў, «гербоў» і асобным кропкам, размешчаным у розных частках пячоры. А. Леруа-Гуран лічыць, што пячора Ласко была [[святыня]]й, чымсьці накшталт культавага месца для людзей таго часу. == Турызм і праблемы захаванасці == У [[1948]] годзе ўваход у пячору быў абсталяваны для [[турызм|турыстычных]] наведванняў, якіх станавілася з кожным днём усё больш і больш, і з часам яны сталі пагражаць захаванасці наскальных малюнкаў. Былі праведзены сур’ёзныя земляныя працы, якія змянілі узровень і ўласцівасці грунтоў у пячоры. Акрамя таго, было ўстаноўлена электрычнае асвятленне і пабудавана спецыяльная лесвіца, каб спрасціць доступ у «залу быкоў». Уваход у пячору быў зачынены цяжкімі [[бронза]]вымі дзвярыма. У [[1955]] годзе былі заўважаныя першыя прыкметы пашкоджання малюнкаў. Яны паўсталі з-за лішку [[вуглякіслы газ|вуглякіслага газу]], які з’явіўся ад дыхання наведвальнікаў. Вуглякіслы газ і [[вада|вадзяныя]] выпарэнні ўступілі ў рэакцыю са шклістай скарыначкай [[кальцый]]ных соляў, якая пакрывала малюнкі і бараніла іх як пласт лаку<ref>Збигнев Х. ''[http://ec-dejavu.ru/l/Lascaux.html Варвар в саду] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070402104739/http://ec-dejavu.ru/l/Lascaux.html |date=2 красавіка 2007 }}''. — СПб.: 2004. С.29.</ref>. У выніку ўтварыўся добра растваральны [[гідракарбанаты|гідракарбанат]] кальцыю — Ca(HCO₃)₂, які раз’ядае і пашкоджвае наскальныя малюнкі. У [[1957]] годзе ў Ласко усталявалі першую сістэму, якая павінна была аднаўляць атмасферу і стабілізаваць [[тэмпература|тэмпературу]] і [[вільготнасць]]. Аднак наведванні працягваліся, і колькасць турыстаў павялічылася да 1000 чалавек у дзень. У выніку ў дзень выпрацоўвалася каля 2500 літраў вуглякіслага газу і каля 50 кг вадзяных выпарэнняў, у той час як пячора мае даволі маленькі памер — каля 1500 м³<ref name="Roussot">Roussot A. ''Breuil et Lascaux'' // Lascaux, premier chef d’œuvre de l’humanité. Les Dossiers d’Archéologie, 1990. № 152.</ref>. {{нп3|Андрэ Глары|А. Глары|fr|André Glory}}, які займаўся ў гэты час раскопкамі ў Ласко, павінен быў працаваць па начах, каб не перашкаджаць патоку наведвальнікаў. У [[1960]] годзе ў Ласко з’явілася так званая «''зялёная хвароба''»: лішак вуглякіслага газу, занадта высокая тэмпература і штучнае асвятленне сталі прычынай распаўсюджвання калоній [[водарасці|водарасцей]] па сценах пячоры. Затым узбагачэнне асяроддзя дыяксідам вугляроду стала прычынай «''белай хваробы''», [[кальцый]]нага покрыва, які асеў на сценах і на некаторых мастацкіх творах. У [[1963]] годзе [[мікраарганізм]]ы працягвалі хутка распаўсюджвацца, нягледзячы на ​​тое, што была ўсталяваная сістэма [[азон]]авай фільтрацыі. У красавіку 1963 года [[Андрэ Мальро]], міністр па справах культуры, прыняў рашэнне забараніць доступ у Ласко для шырокай публікі. З [[1965]] па [[1967]] гады сістэмы, якія рэгулююць цеплавыя і гіграметрычныя працэсы, змаглі, нарэшце, аднавіць ранейшыя ўмовы цыркуляцыі паветраных мас, якія раней дазвалялі Ласко захоўвацца на працягу тысячагоддзяў. Прынцып гэтай статычнай астуджальнай сістэмы складаўся ў натуральнай [[канвекцыя|канвекцыі]] для [[Кандэнсацыя|кандэнсацыі]] вадзяных выпарэнняў у пэўным месцы. У [[2000]] годзе апаратуру па кіраванні кліматам у пячоры замянілі. Увесну [[2001]] Бруно Дэпла і Сандрын ван Салінь, служачыя, упаўнаважаныя сачыць за пячорай, заўважылі з’яўленне [[цвіль|цвілі]] ў тамбуры пячоры. Грунт пакрыўся грыбамі {{bt-bellat||Fusarium solani}}. Гэты працэс быў звязаны з устаноўкай новай сістэмы гідратэрмічнага рэгулявання. [[Штам]]ы ''Fusarium solani'', якія з’явіліся ў пячоры, былі ўстойлівыя да [[фармальдэгід]]у, які выкарыстоўваўся дзесяцігоддзямі для дэзынфекцыі падэшваў абутку наведвальнікаў. Грыбы распаўсюдзіліся на малюнкі, якія неўзабаве былі пакрыты белым пластом [[грыбніца|грыбніцы]]. Грыб існаваў у сімбіёзе з [[бактэрыя]]й {{bt-bellat||Pseudomonas fluorescens}}, якая зводзіла на нішто выкарыстоўваны датуль [[фунгіцыд]]. Таму яго сталі камбінаваць з [[антыбіётык]]ам. У [[2002]] годзе міністэрства культуры стварыла «Міжнародны даследчы камітэт па пячоры Ласко», які павінен быў вырашыць гэтую праблему. У [[2006]] годзе заражэнне было амаль цалкам задушана, але кожныя два тыдні адмысловая каманда, апранутая ў ахоўныя камбінезоны, павінна ўручную чысціць сцены ад грыбных валокнаў, паколькі яны, нягледзячы ні на што, працягваюць з’яўляцца зноў<ref>Graff J. [http://jcgi.pathfinder.com/time/europe/magazine/article/0,13005,901060515-1191806,00.html ''Saving Beauty''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080704202055/http://jcgi.pathfinder.com/time/europe/magazine/article/0,13005,901060515-1191806,00.html |date=4 ліпеня 2008 }} // Time. 2006. Vol. 167. № 20. Р. 36-42</ref><ref>[http://www.hominides.com/html/actualites/lascaux-danger-fusarium-solani-0001.html Lascaux toujours victime du Fusarium solani] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091010040614/http://www.hominides.com/html/actualites/lascaux-danger-fusarium-solani-0001.html |date=10 кастрычніка 2009 }}, статья с Hominidés.com</ref><ref>Sire M.-A. [http://www.cndp.fr/revueTDC/879-73324.htm ''Lascaux : la rechute''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080416130426/http://www.cndp.fr/revueTDC/879-73324.htm |date=16 красавіка 2008 }}</ref>. Пятнаццаць гадоў актыўных турысцкіх наведванняў парушылі далікатны баланс, дзякуючы якому Ласко захоўвалася на працягу тысячагоддзяў, і падверглі ўнікальныя наскальныя малюнкі небяспецы знікнення. == Рэпрадукцыі і рэплікі == Копія «залы быкоў» знаходзіцца ў нацыянальным музеі старажытнасцяў (Сен-Жэрмен-ан-Ле, [[Парыж]]). === Ласко II === Пасля закрыцця пячоры для шырокай публікі па прычыне павелічэння праблем захаванасці наскальных малюнкаў, у канцы 1960-х гадоў {{нп3|Нацыянальны геаграфічны інстытут Францыі||ru|Национальный географический институт Франции}} (IGN) правёў стэрэа-фотаграметрычную здымку ўсіх распісаных паверхняў пячоры. Пасля гэтага супольнасць, якая валодае Ласко, высунула з прапановай зрабіць дакладную копію часткі пячоры («восевага праходу» і «залы быкоў»). Праект часткова фінансаваўся за кошт продажу Ласко дзяржаве ў [[1972]] годзе. Ён быў прыпынены ў [[1980]] годзе, а затым працягнуты дэпартаментам [[Дардонь]]. Было пабудавана [[бетон]]нае збудаванне, усярэдзіне якога сапраўды паўтарылі наскальныя малюнкі выбраных частак Ласко дзякуючы раней праведзенай здымцы IGN. Стварэнне наскальных малюнкаў было ажыццёўлена групай на чале з [[Манік Пейтраль|М. Пейтраль]]<ref>Soutif M. ''Lascaux II, le nouveau chef d'œuvre'' // Géo. 1983. № 51. Р. 42-58.</ref>. Копія Ласко, названая Ласко II, знаходзіцца ў 200 м ад сапраўднай пячоры. Яна была адкрыта для наведвання [[18 ліпеня]] [[1983]] года. Некаторыя іншыя [[рэпрадукцыя|рэпрадукцыі]] жывапісу Ласко (аленевы [[Фрыз (архітэктура)|фрыз]], два бізоны і чорная карова з «нефа», сцэна з «шахты») былі выстаўлены ў парку То ({{lang-fr|parc du Thot}}) у некалькіх кіламетрах ад {{нп3|Манціньяк, Дардонь|Манціньяка|ru|Монтиньяк (Дордонь)}}. У дакументальным серыяле «{{нп3|Жыццё пасля людзей||ru|Жизнь после людей}}» паказалі, што стане з Ласко II праз першыя 10 гадоў без людзей — пячора пачне абвальвацца. У той жа час арыгінальная пячора Ласко захаваецца і не зменіцца на працягу тысяч і нават мільёнаў гадоў. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар = Абрамова З. А. |загаловак = Ляско — памятник палеолитического наскального искусства |арыгінал = |спасылка = |выданне = Первобытное искусство |тып = |месца = Новосибирск |год = 1971 |том = |нумар = |старонкі = 53–80 }} * {{артыкул |аўтар = [[Жорж Батай|Батай Ж.]] |загаловак = Смерть на дне «колодца» в пещере Ласко (Из «Слёз Эроса») |арыгінал = |спасылка = http://lib.proza.com.ua/book/2098 |выданне = Танатография Эроса: Жорж Батай и французская мысль середины XX века |тып = |месца = СПб. |год = 1994 |том = |нумар = |старонкі = 271–308 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070516054923/http://www.lib.proza.com.ua/book/2098 |archivedate = 16 мая 2007 }} * {{кніга |аўтар = Збигнев Х. |частка = |загаловак = Варвар в саду |арыгінал = |спасылка = http://ec-dejavu.ru/l/Lascaux.html |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2004 |старонкі = 13–31 |isbn = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070402104739/http://ec-dejavu.ru/l/Lascaux.html |archivedate = 2 красавіка 2007 }} * {{кніга |аўтар = Любимов Л. Д. |частка = |загаловак = Искусство Древнего Мира |арыгінал = |спасылка = http://artyx.ru/books/item/f00/s00/z0000003/index.shtml |выданне = |месца = М. |выдавецтва = Просвещение |год = 1971 |старонкі = |isbn = }} (Глава «„Сикстинская капелла“ доисторической живописи»). * {{кніга |аўтар = Aujoulat N. |частка = |загаловак = Lascaux. Le Geste, l'Espace et le Temps |арыгінал = |спасылка = |выданне = |месца = |выдавецтва = Seuil |год = 2004 |старонкі = |isbn = 2-02-025726-2 }} * {{кніга |аўтар = [[Жорж Батай|Bataille G.]] |частка = |загаловак = La Peinture préhistorique, Lascaux ou la naissance de l'art |арыгінал = |спасылка = |выданне = |месца = |выдавецтва = Skira |год = 1994 |старонкі = |isbn = 2-605-00044-3 }} * {{кніга |аўтар = [[Анры Брэйль|Breuil H.]] |частка = |загаловак = Quatre cent siècles d’art pariétal |арыгінал = |спасылка = |выданне = |месца = |выдавецтва = Centre d'Études et de Documentation préhistoriques |год = 1952 |старонкі = |isbn = }} * {{артыкул |аўтар = Collectif sous la dir. de Arl. Leroi-Gourhan et J. Allain. |загаловак = Lascaux inconnu |арыгінал = |спасылка = |выданне = Gallia Préhistoire |тып = |месца = CNRS |год = 1979 |том = XII (supplément) |нумар = |старонкі = }} ISBN {{{isbn|2-222-02178-2}}} * {{артыкул |аўтар = Collectif sous la dir. de B.et G. Delluc. |загаловак = Le Livre du Jubilé de Lascaux 1940–1990 |арыгінал = |спасылка = |выданне = Société historique et archéologique du Périgord |тып = |месца = |год = 1990 |том = CXVII (supplément) |нумар = |старонкі = }} * {{кніга |аўтар = B. et G. Delluc. |частка = |загаловак = Lascaux retrouvé. Les recherches de l'abbé André Glory |арыгінал = |спасылка = |выданне = Pilote 24 édition |месца = |выдавецтва = |год = 2003 |старонкі = |isbn = }} * {{кніга |аўтар = B. et G. Delluc. |частка = |загаловак = Connaître Lascaux |арыгінал = |спасылка = |выданне = |месца = |выдавецтва = Sud Ouest |год = 2006 |старонкі = |isbn = }} * {{артыкул |аўтар = Collectif sous la dir. de Arl. Leroi-Gourhan et J. Allain. |загаловак = Lascaux inconnu |арыгінал = |спасылка = |выданне = Gallia Préhistoire (XII-e supplément) |тып = |месца = CNRS |год = 1979 |том = |нумар = |старонкі = }} ISBN {{{isbn|2-222-02178-2}}} * {{артыкул |аўтар = Leroi-Gourhan A. |загаловак = Grotte de Lascaux |арыгінал = |спасылка = |выданне = L'Art des cavernes. Atlas des grottes ornées paléolithiques françaises |тып = |месца = Ministère de la culture |год = 1984 |том = |нумар = |старонкі = }} ISBN {{{isbn|2-11-080817-9}}} * {{артыкул |аўтар = |загаловак = Lascaux, premier chef d’œuvre de l’humanité |арыгінал = |спасылка = |выданне = Les Dossiers d’Archéologie |тып = |месца = |год = 1990 |том = |нумар = 152 |старонкі = }} ISBN {{{isbn|2-11-080817-9}}} == Спасылкі == * [http://www.lascaux.culture.fr/#/fr/00.xml Афіцыйны сайт пячоры Ласко (Міністэрства культуры Францыі)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090612014840/http://www.lascaux.culture.fr/#/fr/00.xml |date=12 чэрвеня 2009 }}{{ref-fr}} * [http://www.semitour.com/pages.php?p=LascauxII Афіцыйны сайт Ласко II — віртуальная экскурсія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070430034635/http://www.semitour.com/pages.php?p=LascauxII |date=30 красавіка 2007 }}{{ref-en}},{{ref-fr}},{{ref-es}} * [http://www.artprojekt.ru/Gallery/primitive/15.html Пещера Ласко в «Энциклопедии искусства»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091023032912/http://www.artprojekt.ru/Gallery/primitive/15.html |date=23 кастрычніка 2009 }} {{ref-ru}} * [http://www.lenta.ru/news/2006/05/10/lascaux/ Грибок угрожает знаменитым наскальным росписям во Франции (Лента.ру)] {{ref-ru}} * [http://news.ofo.ru/ofonews/8738/index.html Франция: доисторическое искусство избавлено от угрозы] {{ref-ru}} {{Сусветная спадчына ў Францыі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ласко}} [[Катэгорыя:Пячоры Францыі]] [[Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Францыі]] [[Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Францыі]] [[Катэгорыя:Палеаліт]] [[Катэгорыя:Першабытнае мастацтва]] [[Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва Францыі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя помнікі Францыі]] [[Катэгорыя:Петрогліфы Еўропы]] [[Катэгорыя:Пячоры — археалагічныя помнікі]] [[Катэгорыя:Экскурсійныя пячоры]] bywgsn950itivl8j96d7j8foeotupjt 0 2529 5165016 5087490 2026-07-12T14:13:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165016 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Пружанскі раён |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = раён |Гімн = |Уваходзіць у = [[Брэсцкая вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Пружаны]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 65,44 %, [[руская мова|руская]] 31,67 %<br /><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 39,6 %, руская 57,8 %<ref name="belstat2009" /> |Насельніцтва = 52&nbsp;511 чал.<ref name="belstat2009">{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |title=Вынікі перапісу 2009 года |access-date=23 мая 2012 |archive-date=21 жніўня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821023258/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |url-status=dead }}</ref> |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = 6 |Шчыльнасць = 18,56 |Месца па шчыльнасці = 14 |Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 87,49 %, <br /> [[рускія]] — 6,43 %, <br /> [[украінцы]] — 3,4 %, <br /> [[палякі]] — 1,85 %, <br /> іншыя — 0,83 %<ref name="belstat2009" /> |Канфесійны склад = |Плошча = 2&nbsp;825,91<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> |Месца па плошчы = 4 |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = http://Pruzhany.brest-region.by/ |Заўвагі = }} '''Пружанскі раён''' — [[раён|адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] ў складзе [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Пружаны]]. Размешчаны на паўночным захадзе вобласці і мяжуе з [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім]], [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім]], [[Кобрынскі раён|Кобрынскім]] і [[Камянецкі раён|Камянецкім раёнамі]] Брэсцкай вобласці, [[Слонімскі раён|Слонімскім]], [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскім]], [[Свіслацкі раён|Свіслацкім]] і [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёнамі]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] і [[Польшча|Рэспублікай Польшча]]. == Геаграфія == Плошча раёна — 2834 км² (4-е месца сярод раёнаў), у тым ліку на сельгасугоддзі даводзіцца 1316 км². Працягласць з захаду на ўсход 100 км, з поўначы на поўдзень больш за 40 км. Асноўныя рэкі — [[Ясельда]], [[Мухавец (рака)|Мухавец]], [[Зэльвянка]], [[Ружанка]], [[Нараўка]]. Азёры: [[Боган]], [[Выжар]], [[Чыстае (возера)|Чыстае]]. Вадасховішчы: [[вадасховішча Паперня|Паперня]], [[Пружанскае вадасховішча|Пружанскае]], [[Рудніцкае вадасховішча|Рудніцкае]] і іншыя. На тэрыторыі Белавежскай пушчы знаходзіцца балота [[Дзікі Нікар]]. У Пружанскім раёне знаходзіцца частка [[Нацыянальны парк Белавежская пушча|нацыянальнага парку «Белавежская пушча»]], тут жа размешчаны заказнікі рэспубліканскага значэння — «Міхалінска-Беразоўскі», «Ружанская пушча», «Буслаўка», «Дзікае», а таксама заказнікі мясцовага значэння — «Выдраўка» і «Зэльвянка». == Гісторыя == Раён утвораны [[15 студзеня]] [[1940]] года ў складзе Брэсцкай вобласці [[БССР]]. Цэнтр — горад Пружаны. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 18 сельсаветаў: [[Бакунскі сельсавет (Пружанскі раён)|Бакунскі]], [[Гарадзечненскі сельсавет (Пружанскі раён)|Гарадзечненскі]], [[Дабучынскі сельсавет|Дабучынскі]], [[Красненскі сельсавет (Пружанскі раён)|Красненскі]], [[Лінёўскі сельсавет|Лінёўскі]], [[Лукамірскі сельсавет|Лукамірскі]], [[Малецкі сельсавет|Малецкі]], [[Падкрайчаўскі сельсавет|Падкрайчаўскі]], [[Параслянскі сельсавет|Параслянскі]], [[Пружанскі сельсавет|Пружанскі]], [[Руднікаўскі сельсавет|Руднікаўскі]], [[Скорцаўскі сельсавет|Скорцаўскі]], [[Смаляніцкі сельсавет|Смаляніцкі]], [[Смалянскі сельсавет (Пружанскі раён)|Смалянскі]], [[Ткачоўскі сельсавет|Ткачоўскі]], [[Хараўскі сельсавет|Хараўскі]], [[Чахецкі сельсавет|Чахецкі]], [[Шаняўскі сельсавет|Шаняўскі]]. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Дабучынскі, Лукамірскі, Ткачоўскі і Чахецкі сельсаветы, Пружанскі сельсавет перайменаваны ў [[Слонімцаўскі сельсавет|Слонімцаўскі]]. 17 снежня 1956 года да раёна далучана гарадскі пасёлак [[Шарашова]], [[Бакунскі сельсавет (Шарашоўскі раён)|Бакунскі]], [[Бродскі сельсавет|Бродскі]], [[Крыніцкі сельсавет (Пружанскі раён)|Крыніцкі]], [[Папялёўскі сельсавет|Папялёўскі]], [[Роўбіцкі сельсавет|Роўбіцкі]], [[Старавольскі сельсавет|Старавольскі]], [[Сухопальскі сельсавет|Сухопальскі]], [[Шчэрчаўскі сельсавет|Шчэрчаўскі]] сельсаветы скасаванага [[Шарашоўскі раён|Шарашоўскага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб ліквідацыі некаторых раёнаў Беларускай ССР ад 17 снежня 1956 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1956, № 12.</ref>. 12 жніўня 1957 года Бакунскі сельсавет перайменаваны ў Ткачоўскі, 23 верасня 1959 года скасаваны Скорцаўскі і Смаляніцкі сельсаветы, 14 красавіка 1960 года — Слонімцаўскі і Параслянскі, зноў утвораны Пружанскі сельсавет, Малецкі і Падкрайчаўскі сельсаветы перададзены [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскаму раёну]]. 15 студзеня 1962 года скасаваны Бродскі, Красненскі і Руднікаўскі сельсаветы, утвораны [[Мокраўскі сельсавет (Пружанскі раён)|Мокраўскі сельсавет]]. 11 чэрвеня 1962 года скасаваны Папялёўскі сельсавет. 25 снежня 1962 года да раёна далучаны гарадскі пасёлак [[Ружаны]], [[Варанілавіцкі сельсавет|Варанілавіцкі]], [[Зіновіцкі сельсавет|Зіновіцкі]], [[Калазубскі сельсавет|Калазубскі]], [[Кулянскі сельсавет|Кулянскі]], [[Лыскаўскі сельсавет|Лыскаўскі]], [[Магілявецкі сельсавет|Магілявецкі]], [[Ружанскі сельсавет|Ружанскі]] сельсаветы скасаванага [[Ружанскі раён|Ружанскага раёна]]. 18 чэрвеня 1963 года скасаваны Калазубскі і Магілявецкі сельсаветы, Зіновіцкі сельсавет перайменаваны ў Зеляневіцкі. 12 ліпеня 1963 года Кулянскі сельсавет перайменаваны ў [[Вольскі сельсавет|Вольскі]], 16 красавіка 1973 года — Ружанскі ў [[Паўлаўскі сельсавет (Пружанскі раён)|Паўлаўскі]], Вольскі ў [[Ружанскі сельсавет|Ружанскі]], Бакунскі ў [[Велікасельскі сельсавет (Пружанскі раён)|Велікасельскі]], 5 жніўня 1974 года — Ткачоўскі ў [[Бакунскі сельсавет (Пружанскі раён)|Бакунскі]]. 5 сакавіка 1981 года Шчэрчаўскі сельсавет перайменаваны ў [[Шчарчоўскі сельсавет|Шчарчоўскі]]. 20 кастрычніка 1995 года горад Пружаны і Пружанскі раён аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 24 верасня 1998 года ўтвораны [[Навазасімавіцкі сельсавет]]. 26 лютага 2002 года скасаваны Крыніцкі, Паўлаўскі і Смалянскі сельсаветы, 25 лістапада 2004 года — Гарадзечненскі сельсавет, 18 лістапада 2005 года — Бакунскі сельсавет, 7 верасня 2006 года — Лыскаўскі і Роўбіцкі сельсаветы<ref>{{Cite web |title=Решение Брестского областного Совета депутатов от 7 сентября 2006 г. № 261 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Пружанского района Брестской области |url=http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-155/2006-155(002-026).pdf&oldDocPage=24 |accessdate=1 студзеня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210802061512/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-155/2006-155(002-026).pdf&oldDocPage=24 |archivedate=2 жніўня 2021 |url-status=dead }}</ref>, 1 снежня 2009 года — Варанілавіцкі, Ружанскі і Старавольскі сельсаветы<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-308/2009-308(002-003).pdf&oldDocPage=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 242 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Пружанского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201022212707/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-308%2F2009-308%28002-003%29.pdf&oldDocPage=1 |date=22 кастрычніка 2020 }}</ref>. 29 мая 2015 года Ружанскі і Шарашоўскі пассаветы рэарганізаваны ў [[Ружанскі сельсавет|Ружанскі]] і [[Шарашэўскі сельсавет|Шарашэўскі]] сельсаветы адпаведна<ref>{{Cite web |url=http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915b0071406 |title=Решение Брестского областного Совета депутатов от 29 мая 2015 г. № 94 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Пружанского района Брестской области |access-date=1 студзеня 2019 |archive-date=2 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210802071402/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915b0071406 |url-status=dead }}</ref>. == Насельніцтва == * 1995 — 68,9 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 1999 — 66,4 тыс. чал. * 2008 — 56,9 тыс. чал. Гарадскія паселішчы: [[Пружаны]], [[Ружаны]], [[Шарашова]]. Нацыянальны склад насельніцтва (2012): [[беларусы]] — 85,8 %; [[рускія]] — 7,3 %; [[украінцы]] — 3,7 %; [[палякі]] — 2,4 %. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Віктар Астроўскі]], беларускі грамадскі дзеяч эміграцыі * [[Сяргей Антонавіч Бабрук]], Герой Савецкага Саюза * [[Юрый Жывіца]], беларускі нацыяналіст, выдавец, пісьменнік * [[Міхаіл Забэйда-Суміцкі]] (1900, в. [[Шэйпічы (Пружанскі раён)|Шэйпічы]] — 1981) — беларускі спявак * [[Мікола Засім]], беларускі паэт * [[Павел Паўлавіч Казлоўскі]], беларускі дзяржаўны і ваенны дзеяч, Міністр абароны Рэспублікі Беларусь * [[Сямён Пятровіч Мікульскі]], савецкі ваенны дзеяч * [[Васіль Сяргеевіч Сёмуха|Васіль Сёмуха]] (1936, хутар Ясінец — 2019) — беларускі [[перакладчык]], які пераклаў на [[Беларуская мова|беларускую мову]] [[Біблія|Біблію]] * [[Якуб Харэўскі]] (1900, в. [[Харава]] — 1968) — адзін з кіраўнікоў антысавецкага руху супраціву ў Беларусі * [[Рыгор Раманавіч Шырма]], беларускі харавы дырыжор, фалькларыст == Памятныя мясціны == {{main|Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Пружанскага раёна}} * [[Кляштар місіянераў (Лыскава)]] * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Круглае)]] == Старшыні Пружанскага райвыканкама == * 1985—1989 — [[Георгій Георгіевіч Разанка]]; * 1994—1998 — [[Сяргей Васільевіч Тарасевіч]]; * з 16 мая 2019 — [[Юрый Юр’евіч Бісун]]<ref>[https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-razgledzeu-kadravyja-pytanni-78104-2019/ Лукашэнка разгледзеў кадравыя пытанні 16.05.2019]</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13}} * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Пружанскі раён|601}} {{Пружанскі раён}} {{Брэсцкая вобласць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Пружанскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Брэсцкая вобласць БССР|child|загаловак=Пружанскі раён у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] (з 1940)}} }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пружанскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе]] hp42qh7rw0ibhke65bbaj3ki7xes8gm 0 2539 5165203 5030297 2026-07-12T22:43:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165203 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Пухавіцкі раён |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = Flag of Marjina Horka.png |Краіна = Беларусь |Статут = раён |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мінская вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Мар’іна Горка]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 60,2 %, [[руская мова|руская]] 36,4 %<br/><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 30,92 %, руская 64,47 %<ref name="belstat2009" /> |Насельніцтва = 69&nbsp;427 чал.<ref name="belstat2009">{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |title=Вынікі перапісу 2009 года |access-date=23 мая 2012 |archive-date=10 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510053257/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |url-status=dead }}</ref> |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = 6 |Шчыльнасць = 28,44 |Месца па шчыльнасці = 10 |Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 84,66 %, <br /> [[рускія]] — 11,05 %, <br /> [[украінцы]] — 2,56 %, <br /> іншыя — 1,73 %<ref name="belstat2009" /> |Канфесійны склад = |Плошча = 2&nbsp;442,23<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> |Месца па плошчы = 4 |Максімальная вышыня = 236 |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Miensk_province,_Puchavičy_district.svg |Часавыпояс = [[UTC+2]] |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = http://www.pukhovichi.minsk-region.by/ |Заўвагі = }} '''Пухавіцкі раён''' ({{Lang-be-trans|Puchavicki rajon}}) — [[Раён|адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. З 29 ліпеня 1925 года раённы цэнтр — [[Мар’іна Горка]]. З 17 чэрвеня 1924 года да 29 ліпеня 1925 года цэнтрам раёна была вёска [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]]. Тэрыторыя раёна 2 442,23 км² (4-е месца ў вобласці). Колькасць насельніцтва — 65,7 тысячы чалавек (6-е месца ў вобласці). У раёне 13 сельсаветаў, 1 горад, 4 пасёлкі гарадскога тыпу, 304 сельскія населеныя пункты. Прадстаўнічым органам мясцовага самакіравання на тэрыторыі раёна з’яўляецца [[Пухавіцкі раённы Савет дэпутатаў]]. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Пухавіцкага раёна}} 17 ліпеня 1924 года быў утвораны Пухавіцкі раён у складзе [[Мінская акруга|Мінскай акругі]] БССР з цэнтрам у мястэчку [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]]. 20 жніўня 1924 года падзелены на 12 сельсаветаў: [[Балоцкі сельсавет|Балоцкі (Балачанскі, Балачоўскі)]], [[Блонскі сельсавет|Блонскі]], [[Блужскі сельсавет|Блужскі]], [[Дрычынскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дрычынскі]], [[Кнорынскі сельсавет|Кнорынскі]], [[Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Навасёлкаўскі]], [[Пудзецкаслабодскі сельсавет|Пудзецкаслабодскі]], [[Сінчанскі сельсавет|Сінчанскі]], [[Слабадскі сельсавет (Пухавіцкі раён, 1924—1925)|Слабадскі]], [[Суцінскі сельсавет|Суцінскі]], [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскі]], [[Турынскі сельсавет|Турынскі]]. 29 ліпеня 1925 года цэнтр раёна перанесены ў пасёлак [[Мар’іна Горка]]. 29 ліпеня 1925 г. адбыўся 1-ы раённы з’езд Саветаў, які прыняў рашэнне перанесці раённы цэнтр у Мар’іну Горку. Першым сакратаром райкама партыі тады працаваў Башко, старшынёй райвыканкома — Маркоўскі, сакратаром райкама камсамола — Садоўскі. 18 снежня 1925 года ўтвораны [[Пухавіцкі сельсавет]] і скасаваны Слабадскі сельсавет. 4 жніўня 1927 года да раёна далучаны [[Гарэлецкі сельсавет|Гарэлецкі]], [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкі]], [[Цітвянскі сельсавет|Цітвянскі]] і [[Шацкі сельсавет]]ы скасаванага [[Шацкі раён (БССР)|Шацкага раёна]]. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 18 студзеня 1931 года да раёна далучаны [[Азярычынскі сельсавет|Азярычынскі (Азярышчанскі)]], [[Дудзіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дудзіцкі]], [[Узлянскі сельсавет]]ы скасаванага [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]]; 8 ліпеня 1931 года — [[Задашчэнскі сельсавет|Задашчэнскі]], [[Селецкі сельсавет|Селецкі]], [[Слабадскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Слабадскі]] сельсаветы скасаванага [[Грэскі раён|Грэскага раёна]]; [[Абчацкі сельсавет|Абчацкі]], [[Голацкі сельсавет|Голацкі]], [[Дукорскі сельсавет|Дукорскі]], [[Замастоцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Замастоцкі]], [[Карзуноўскі сельсавет|Карзуноўскі]], [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскі]], [[Рудзенскі сельсавет]]ы і мястэчка [[Смілавічы]] скасаванага [[Смілавіцкі раён|Смілавіцкага раёна]]. 25 ліпеня 1931 года Абчацкі і Замастоцкі сельсаветы ўключаны ў гарадскую рысу горада [[Мінск]]а. У 1935 годзе скасаваны Талькаўскі сельсавет. 12 лютага 1935 года Задашчэнскі, Селецкі, Слабадскі сельсаветы перададзены адноўленаму Грэскаму раёну; Азярычынскі (Азярышчанскі), Гарэлецкі, Голацкі, Дрычынскі, Дудзіцкі, Дукорскі, Пудзецкаслабодскі, Пярэжырскі, Рудзенскі, Сяргеевіцкі, Узлянскі, Цітвянскі, Шацкі сельсаветы — адноўленаму [[Рудзенскі раён|Рудзенскаму раёну]]. 12 сакавіка 1935 года Рудзенскаму раёну перададзены таксама Карзуноўскі сельсавет, а Гарэлецкі і Пудзецкаслабодскі сельсаветы вернуты ў склад Пухавіцкага раёна. 15 красавіка 1935 года да раёна далучаны Задашчэнскі і Слабадскі сельсаветы Грэскага раёна. З 20 лютага 1938 года раён у складзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. 27 верасня 1938 года Мар’іна Горка атрымала статус гарадскога пасёлка. У 1939 годзе Кнорынскі сельсавет перайменаваны ў [[Варашылаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Варашылаўскі]], зноў утвораны [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскі сельсавет]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з чэрвеня 1941 года да пачатка ліпеня 1944 года тэрыторыя раёна была акупіравана нямецкімі войскамі. Пухавіччыну вызвалялі войскі [[1-ы Беларускі фронт|1-га]] і [[2-гі Беларускі фронт|2-га]] Беларускіх франтоў у ходзе праведзенай на другім этапе [[Аперацыя «Баграціён»|аперацыі «Баграціён»]], якая праходзіла з 29 чэрвеня да 4 ліпеня 1944 года. У цэлым, па афіцыйных падліках, Пухавіцкі раён (у сённяшніх межах) страціў у Другой сусветнай вайне — 11 238 чалавек, з якіх 5895 чалавек мірнага насельніцтва, 4141 чалавек загінулі на франтах, 1192 чалавекі — у партызанскіх атрадах. 16 ліпеня 1954 года Пудзецкаслабодскі сельсавет перайменаваны ў [[Ананіцкі сельсавет|Ананіцкі]], Задашчэнскі сельсавет скасаваны. 17 снежня 1956 года да раёна далучаны Селецкі сельсавет Грэскага раёна, 20 студзеня 1960 года — гарадскі пасёлак [[Рудзенск]], [[Голацкі сельсавет|Голацкі]], [[Дрычынскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дрычынскі]], [[Дукорскі сельсавет|Дукорскі]], [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскі]], [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкі]], [[Цітвянскі сельсавет]]ы скасаванага Рудзенскага раёна, 1 красавіка 1960 года — Шацкі сельсавет [[Уздзенскі раён|Уздзенскага раёна]]. 5 мая 1962 года скасаваны Варашылаўскі сельсавет. 25 снежня 1962 года да раёна далучаны [[Любяцкі сельсавет|Любяцкі]] і [[Навапольскі сельсавет]]ы скасаванага Уздзенскага раёна. 4 студзеня 1964 года Слабадскі сельсавет перайменаваны ў [[Вецярэвіцкі сельсавет|Вецярэвіцкі]], скасаваны Селецкі сельсавет. 30 ліпеня 1966 года Любяцкі сельсавет перададзены ў склад адноўленага Уздзенскага раёна. 16 мая 1968 года ўтвораны [[Селецкі сельсавет]]. 15 чэрвеня 1972 года Сінчанскі сельсавет перайменаваны ў [[Амяльнянскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Амяльнянскі]], 16 жніўня 1973 года Балоцкі сельсавет — у [[Краснаакцябрскі сельсавет|Краснаакцябрскі]]. 31 сакавіка 1977 года Цітвянскі сельсавет перайменаваны ва [[Узлянскі сельсавет|Узлянскі]]. 29 снежня 1977 года пасёлак [[Праўдзінскі]] рэарганізаваны ў рабочы пасёлак. 23 ліпеня 1984 года Амяльнянскі сельсавет перайменаваны ў [[Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дубраўскі]]. 24 студзеня 1986 года рабочы пасёлак [[Свіслач (Пухавіцкі раён)|Свіслач]] аднесены да катэгорыі гарадскіх пасёлкаў з утварэннем асобнага пассавета. 20 кастрычніка 1995 года горад Мар’іна Горка і Пухавіцкі раён былі аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 4 ліпеня 2002 года зацверджаны герб і сцяг Мар’інай Горкі і Пухавіцкага раёна. 29 верасня 2006 года скасаваны Гарэлецкі, Краснаакцябрскі, Селецкі і Сяргеевіцкі сельсаветы<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2006-116/2006-116(003-067).pdf Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222 Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201022172917/https://pravo.by/pdf/2006-116/2006-116(003-067).pdf |date=22 кастрычніка 2020 }}</ref>. 30 кастрычніка 2009 года скасаваны Талькаўскі сельсавет<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210628095334/https://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf |date=28 чэрвеня 2021 }}</ref>. 28 мая 2013 года скасаваны Ананіцкі, Вецярэвіцкі, Дрычынскі, Суцінскі, Узлянскі сельсаветы, Праўдзінскі пассавет, Рудзенскі і Свіслацкі пассаветы рэарганізаваны ў [[Рудзенскі сельсавет|Рудзенскі]] і [[Свіслацкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Свіслацкі]] сельсаветы адпаведна<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области]</ref>. == Геаграфія == [[Файл:Lake Matsiarynskae, Belarus.jpg|thumb|Мацяры́нскае возера|200пкс]] Раён размешчаны ў цэнтральнай частцы Рэспублікі Беларусь (менавіта ў Пухавіцкім раёне знаходзіцца [[геаграфічны цэнтр Беларусі]]) ў паўднёва-ўсходняй частцы [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Мяжуе з [[Мінскі раён|Мінскім]], [[Слуцкі раён|Слуцкім]], [[Старадарожскі раён|Старадарожскім]], [[Уздзенскі раён|Уздзенскім]], [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскім раёнамі]] Мінскай вобласці, [[Асіповіцкі раён|Асіповіцкім раёнам]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Раён знаходзіцца ў межах [[Цэнтральнабярэзінская раўніна|Цэнтральнабярэзінскай раўніны]]. Паверхня плоскахвалістая, 90 % яе на вышыні 160—200 м, 7 % — вышэй за 200 м над узроўнем мора. Найвышэйшы пункт 236 м (на поўдзень ад вёскі [[Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)|Сяргеевічы]]). У Пухавіцкім раёне здабываюць [[торф]], бузы, пяскова-жвіровыя матэрыялы, будаўнічыя пяскі, гліну і суглінкі. Пераважаюць глебы: сельскагаспадарчых угоддзяў, дзярновападзолістыя забалочаныя (33 %), дзярнова-падзолістыя (31,8 %), тарфяныя-балотныя (23,8 %). Пад лесам (39,9 %) тэрыторыі раёна, пад балотам — 4,4 %. Агульная плошча сельскагаспадарчых угоддзяў — 112 тыс. га, з іх асушаных — каля 38 тыс. га. Сярэдняя тэмпература студзеня −6,9&nbsp;°C, ліпеня +17,9&nbsp;°C. Ападкаў выпадае 592 мм у год. Вегетацыйны перыяд 188 сутак. Праз тэрыторыю раёна працякаюць рэкі [[Пціч (рака)|Пціч]], у якую ўпадаюць [[Асачанка]] (з прытокам [[Цепленька]]), [[Асінаўка (прыток Пцічы)|Асінаўка]], [[Вуж (рака)|Вуж]] (Вушанка), [[Грэбенка (рака)|Грэбенка]], [[Шаць]] (з прытокам [[Кавалёўка (басейн Дняпра)|Кавалёўка]]), і [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]] з прытокамі [[Балачанка]], [[Волма (прыток Свіслачы)|Волма]], [[Жалязянка (прыток Свіслачы)|Жалязянка]], [[Сіняўка (рака)|Сіняўка]], [[Талька (рака)|Талька]] (з прытокам [[Суцінка]]), [[Цітаўка (прыток Свіслачы)|Цітаўка]]. Азёры: [[Сяргееўскае (возера, Пухавіцкі раён)|Сяргееўскае]], [[Мацярынскае]], [[Свяценскае]], [[Глухое (возера, Пухавіцкі раён)|Глухое]], [[Беліцкае (возера)|Беліцкае]], [[Сіняе (возера)|Сіняе]], [[Доўгае (возера, Пухавіцкі раён)|Доўгае]], [[Круглае (возера)|Круглае]], [[Сіняя Града]], [[Зужава]], [[Грымячае]]. Вадасховішчы: [[Земснарад]], [[Кавалёўка (вадасховішча)|Кавалёўка]], [[Чырвонагвардзейскае]]. == Сімволіка == {{main|Сцяг Мар’інай Горкі|Герб Мар’інай Горкі}} [[Файл:Coat of Arms of Marjina Horka, Belarus.png|міні|Герб горада Мар’інай Горкі і Пухавіцкага раёна]] [[Файл:Flag of Marjina Horka.png|міні|справа|Сцяг горада Мар’інай Горкі і Пухавіцкага раёна]] Сцяг Пухавіцкага Раёна ўзяты з гербу г. Мар’іна Горка. Сцяг: прастакутнае палатно блакітнага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры якога выява Багародзіцы ў чырвона-блакітных, адзеннях з белым покрывам. Сцяг зарэгістраваны ў [[Гербавы матрыкул Рэспублікі Беларусь|Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь]] 22 ліпеня 2000 года № 42. Герб раёна супадае з гербам горада Мар’іна Горка. Паходжанне назвы горада Мар’іна Горка сыходзіць у дахрысціянскія часы. Па легендзе, на ўзвышшы, калісьці размешчаным на месцы сучаснага горада, стаяла паганская бажніца. Тут ушаноўвалі нарачонай Сонца, багіні-мацюкай, заступніцы дзіцянараджэння [[Мара (багіня)|Мары]]. Герб зарэгістраваны ў [[Гербавы матрыкул Рэспублікі Беларусь|Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь]] 22 ліпеня 2000 г. № 42. == Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел == Станам на 28 мая 2013 года ў склад Пухавіцкага раёна ўваходзілі наступныя сельсаветы:<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913n0058646&p1=1 Рашэнне Мінскага абласнога Савета дэпутатаў ад 28 мая 2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131211214923/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=3871&p0=D913n0058646&p1=1 |date=11 снежня 2013 }}</ref> {|class="standard unsortable" style="text-align:left" ! align="center" | № ! align="center" | Сельсавет ! align="center" | Адм. цэнтр ! align="center" | Уключае ! align="center" | Насельніцтва |- | align=center | 1 | [[Блонскі сельсавет]] | [[Блонь]] | 13 населеных пунктаў | |- | align=center | 2 | [[Блужскі сельсавет]] | [[Блужа (аграгарадок)|Блужа]] | 32 населеных пунктаў | 907(2009) |- | align=center | 3 | [[Голацкі сельсавет]] |[[Голацк]] | 15 населеных пунктаў | |- | align=center | 4 | [[Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дубраўскі сельсавет]] | [[Дубраўка (Дубраўскі сельсавет)|Дубраўка]] | 15 населеных пунктаў | 2 000 (2011) |- | align=center | 5 | [[Дукорскі сельсавет]] | [[Дукора]] | 37 населеных пунктаў | |- | align=center | 6 | [[Навапольскі сельсавет]] | [[Наваполле (Навапольскі сельсавет)|Наваполле]] | 35 населеных пунктаў | |- | align=center | 7 | [[Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Навасёлкаўскі сельсавет]] | [[Навасёлкі (Пухавіцкі раён)|Навасёлкі]] | 28 населеных пунктаў | |- | align=center | 8 | [[Пухавіцкі сельсавет]] | [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]] | 31 населеных пунктаў | |- | align=center | 9 | [[Пярэжырскі сельсавет]] | [[Пярэжыр]] | 19 населеных пунктаў | |- | align=center | 10 | [[Рудзенскі сельсавет]] | [[Рудзенск]] | 14 населеных пунктаў | |- | align=center | 11 | [[Свіслацкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Свіслацкі сельсавет]] | [[Свіслач (Пухавіцкі раён)|Свіслач]] | 2 населеных пункта | 11 959 (2016) |- | align=center | 12 | [[Турынскі сельсавет]] | [[Турын (Пухавіцкі раён)|Турын]] | 29 населеных пунктаў | |- | align=center | 13 | [[Шацкі сельсавет]] | [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]] | 37 вёсак | |} == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:220 barincrement:40 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:120000 ScaleMajor = unit:year increment:20000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:10 bar:1933 from:0 till:100778 bar:1959 from:0 till:76719 bar:1970 from:0 till:75150 bar:1979 from:0 till:72253 bar:1989 from:0 till:77100 bar:1994 from:0 till:81100 bar:1999 from:0 till:79000 bar:2002 from:0 till:76800 bar:2008 from:0 till:70700 bar:2009 from:0 till:69427 bar:2016 from:0 till:65650 bar:2017 from:0 till:65310 bar:2018 from:0 till:64665 bar:2019 from:0 till:64889 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * [[1 студзеня]] [[1933]] год — 100,778 тыс.<ref>http://www.pukhovichi.minsk-region.by/ru/region/istoriya.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180201040722/http://www.pukhovichi.minsk-region.by/ru/region/istoriya.html |date=1 лютага 2018 }}</ref> * [[1959]] год — 76 719. * [[1970]] год — 75 150. * [[1979]] год — 72 253. * [[1989]] год — 77,1 тыс. * [[1994]] год — 81,1 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * [[1999]] год — 79 тыс. * 1 студзеня 2002 года — 76,8 тыс. чал., гарадскога — 43,6 %. * [[2008]] год — 70,7 тыс. * [[2009]] год — 69 427 чалавек<ref name="belstat">[http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf Перепись населения — 2009. Минская область] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101030222404/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf |date=30 кастрычніка 2010 }}{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> * 1 студзеня [[2016]] год — 65,7 тысячы чалавек (з іх гарадскога — 30,2 тыс.чал., сельскага — 35,4 тыс.чал. і горада Мар’іна Горка — 21,3 тыс.чал.). * [[2017]] год — 65 310 чалавек. * [[2018]] год — 64 665 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://www.gorka.by/?p=51984 |title=Архіўная копія |access-date=8 жніўня 2019 |archive-date=12 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190812021251/http://www.gorka.by/?p=51984 |url-status=dead }}</ref>. * [[1 студзеня]] [[2019]] год — 64 889 чалавек (гарадское насельніцтва — 30&nbsp;020 чалавек, сельскае — 34&nbsp;869 чалавек)<ref>{{Cite web |url=http://www.gorka.by/?p=51440 |title=Архіўная копія |access-date=17 ліпеня 2019 |archive-date=25 ліпеня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725234536/http://www.gorka.by/?p=51440 |url-status=dead }}</ref>. Гарадскія паселішчы: [[Мар’іна Горка]], [[Рудзенск]], [[Свіслач (Пухавіцкі раён)|Свіслач]], [[Праўдзінскі]], [[Дружны (Пухавіцкі раён)|Дружны]] == Рэлігія == {{main|Храмы Пухавіцкага раёна}} На 1 студзеня 2017 года ў Пухавіцкім раёне налічвалася 33 рэлігійныя грамады, якія зарэгістраваны ў Мінскім абласным выканаўчым камітэце і пастаўлены на ўлік у Пухавіцкім райвыканкаме. З іх 20 праваслаўных грамадаў, 3 каталіцкія грамады, 5 рэлігійных грамадаў хрысціянаў веры евангельскай, 5 грамадаў евангельскіх хрысціянаў баптыстаў. Рэлігійную дзейнасць на тэрыторыі Пухавіцкага раёна ажыццяўляюць 23 святары, з іх: 14 — прадстаўнікі праваслаўнай канфесіі, 1 — каталіцкай, 4 пастара хрысціянаў веры евангельскай, 4 пастара рэлігійных грамадаў евангельскіх хрысціянаў баптыстаў. <gallery> Dudutki Museum Church (15537852093).jpg|[[Царква Святога Іаана Хрысціцеля (Пціч)|Царква Святога Іаана Хрысціцеля]] Church of the Nativity of Virgin Mary in Pukhavichy 09.JPG|[[Царква Нараджэння Божай Маці (Пухавічы)|Царква Нараджэння Божай Маці]] Carkva, Dudzičy.JPG|[[Царква Святой Ганны (Дудзічы)|Царква Святой Ганны]] Church of Elias Prophet in Dukora 01.JPG|[[Царква Святога Ільі (Дукора)|Царква Святога Ільі]] Пасёлак Дружны, Царква Святло Евангелля 2018 1.jpg|Дружны. Царква Святло Евангелля Пасёлак Дружны, Царква ў гонар Раства Хрыстова 2018 2.jpg|[[Царква ў гонар Раства Хрыстова (Дружны)|Дружны. Царква ў гонар Раства Хрыстова]] Błoń Church of Holy Trinity. Fencing.jpg|[[Царква Святой Тройцы (Блонь)|Царква Святой Троіцы ў Блоні]] Marjina Horka, Patriarchate of Moscow Church (2012).jpg|Мар’іна Горка. Царква Church of Antony Padua in Mar`ina Gorka 03.jpg|[[Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Мар’іна Горка)|Мар’іна Горка. Касцёл Святога Антонія Падуанскага]] Мар’іна Горка, Царква «Благадаць» 2.jpg| [[Царква Благадаць (Мар’іна Горка)|Царква Благадаць]] Рудзенск. Дом малітвы евангельскiх хрысцiян баптыстаў 2.jpg|Рудзенск. Дом малітвы евангельскiх хрысцiян баптыстаў Рудзенск. Царква Благадаць.jpg|Рудзенск. Царква Благадаць (ХВЕ) Рудзенск, касцёл 2.jpg|[[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Рудзенск)|Рудзенск]]. Касцёл </gallery> == Эканоміка == === Сельская гаспадарка === Сельская гаспадарка спецыялізуецца на малочна-мясной жывёлагадоўлі. У раёне пасевы зерневых культур, ільну, бульбы. Прадпрыемствы харчовай, паліўнай, хімічнай прамысловасці. На 1 студзеня 2016 года пагалоўе кароў дойнага статка ў сельскагаспадарчых арганізацыях складае 16980 галоў. Вытворчасць малака за 2015 год склала 62,6 тыс. тон. Сельскагаспадарчыя арганізацыі: * СУП «Дукора-Агра» * ААТ "Племянны завод «Індустрыя» * ААТ «Зазерка» * ААТ «Агра-Абярэг» * ААТ «Аграсімвал» * СГФ ААТ «Чырвоны май» * СГФ ААТ «Мінскі малочны завод № 1» «Дрычын» * ААТ «Голацк» * ААТ «Вецярэвічы» * ААТ «Ражджэственскае-Агра» * ПСУ «Рудзенскае» === Прамысловая вытворчасць === Свіслацкі сельсавет з’яўляецца прамысловы цэнтр Пухавіцкага раёна, яго паступленні ў бюджэт складаюць каля 40 % ад усіх паступленняў Пухавіцкага раёна. Тымчасова, у пасялковым Савеце пражывае толькі каля 17 % ад колькасці насельніцтва Пухавіцкага раёна. '''Прадпрыемствы:''' * [[Пухавіцкі доследна-эксперыментальны завод|ААТ «Пухавіцкі доследна-эксперыментальны завод»]] * [[Сяргеевіцкае (прадпрыемства)|Торфабрыкетнае прадпрыемства УП «Сяргеевіцкае»]] — найбуйны ў Беларусі торфаперапрацоўчы завод, * Прадпрыемства металаапрацоўкі УП «Зеленаборскае», * Прадпрыемства па вытворчасці ўгнаенняў, харчавальных грунтоў і інш. ТАА «Флорабел», * [[Завод горнага воску|ААТ «Завод горнага воску»]], * [[Рудзенск (прадпрыемства)|ААТ «Рудзенск»]], * РУП «Эксперыментальная база „Свіслач“», * [[Аўгуст-Бел|ЗАТ «Аўгуст-Бел»]], * Філіял «Белэнэргабудіндустрыя», * ТАА «Строй мантаж» — будаванне і грузаперавозкі, * ААТ «Пухавіцкі камбінат хлебапрадуктаў», * [[Машхарчпрад (прадпрыемства)|ААТ «Машхарчпрад»]], * ААТ «Пухавіцкі харчкамбинат», * ААТ «Пухавічы-лён», * РУП «Навукова-практычны цэнтр Нацыянальнай акадэміі Беларусі па харчы», * КП ДУП «Мар’інагорскі завод жалезабетонных вырабаў», * ТАА «Мароз Прадукт», === Энергетыка === У раёне абслугоўваннем электрычных сетак, па якіх сёння ажыццяўляецца электразабеспячэнне больш за 1500 прадпрыемстваў і арганізацый і больш за 43 тысячы спажыўцоў (па дамовах з фізічнымі асобамі), займаецца Пухавіцкі раён электрасетак філіяла «Мінскія электрычныя сеткі» РУП «Мінскэнэрга». У сярэдзіне шасцідзясятых гадоў у рэспубліцы пачалося буйное ператварэнне энергетычных падраздзяленняў пад адзіную сістэму кіраўніцтва. У выніку ў студзені 1968 года ў Пухавіцкім адміністрацыйным раёне былі створаны Мар’інагорскі і Рудзенскі РЭСы, на базе якіх у 1987 годзе і быў утвораны адзіны Пухавіцкі раён электрасетак. Электрападстанцыя «Мар’іна Горка» (35/10КВ) была збудавана ў 1959 годзе. Потым у раёне з’явіліся падстанцыі «Талька», «Рудзенск», «Шацк». Сёння Пухавіцкі раён электраэнергіяй забяспечваюць 7 падстанцый 35/10 КВ і 4 падстанцыі 110/10 КВ. Працягласць электрычных сетак перавышае 2800 кіламетраў, з іх больш за 500 кіламетраў — кабельныя лініі. Прадпрыемства абслугоўвае электрычныя сеткі мястэчак Дружны, Рудзенск, Праўдзінскі, мікрараёна Засвятое гарадскога пасёлка Свіслач, электрычныя сеткі ўсіх аграмястэчкаў і вёсак Пухавіцкага раёна, а таксама шэрага населеных пунктаў Уздзенскага раёна<ref>http://www.gorka.by/?p=41580{{Недаступная спасылка}}</ref>. На тэрыторыі раёна знаходзіцца [[Мінская ЦЭЦ-5]]. Размешчана 40 км ад [[Мінск|сталіцы рэспублікі,]] паблізу пасёлка Дружны. З’яўляецца самай маладой [[Электрычная станцыя|электрастанцыя]] Беларускай энергасістэмы і першая вялікая [[Цеплавая электрычная станцыя|цеплавая электрастанцыя]] ў [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]]. Электрычная магутнасць складае 729 МВт. Унікальнасць станцыі заключаецца ў тым, што задумвалася яна як [[Атамная электрастанцыя|атамная ЦЭЦ]]. Аднак, пасля аварыі на [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай АЭС]] у 1986 годзе, будаўніцтва было прыпынена. Атамная станцыя была перапрафіліравана ў цеплаэлектрацэнтраль. === Транспарт === ==== Чыгуначны ==== [[Файл:Marjina Horka railway station.jpg|thumb|Станцыя Пухавічы|200пкс]] Праз тэрыторыю раёна праходзіць [[Мінскае аддзяленне Беларускай чыгункі]] [[Мінск]] — [[Гомель]]. Чыгуначныя станцыі і платформы Пухавіцкага раёна: [[Блужа (прыпыначны пункт)]], [[Весялоўскі (прыпыначны пункт)]], [[Вяленскі|Вяленскі (прыпыначны пункт)]], [[Вяндзеж (прыпыначны пункт)]], [[Дрычын (прыпыначны пункт)]], [[Зазерка (прыпыначны пункт)]], [[Майскі (прыпыначны пункт)]], [[Новае Сяло (прыпыначны пункт)]], [[Пухавічы (станцыя)]], [[Раўнаполле (прыпыначны пункт)]], [[Рудзенск (станцыя)]], [[Рыбцы (прыпыначны пункт)]], [[Седча (прыпыначны пункт)]], [[Талька (станцыя)]], [[Тэхнікум (прыпыначны пункт)]]. ==== Аўтамабільны ==== Раён абслуговывае філіял ААТ «Мінаблаўтатранс» аўтапарк № 19 <ref>{{Cite web |url=http://www.gorka.by/?p=46369 |title=Архіўная копія |access-date=26 кастрычніка 2018 |archive-date=2 лістапада 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181102040229/http://www.gorka.by/?p=46369 |url-status=dead }}</ref>. Праз раён праходзяць: * [[Магістраль М5|Дарога М-5]] рэспубліканскага значэння [[Мінск]] — [[Гомель]]. * [[Дарога Р59]], [[Лагойск]] — Мар’іна Горка. * [[Дарога Р68]], [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]] — [[Негарэлае]]. * [[Дарога Р69]], [[Смалявічы]] — [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]]. * [[Дарога Р92]], Мар’іна Горка — [[Старыя Дарогі]]. [[Файл:Мар’іна Горка, аўтавакзал.jpg|thumb|Аўтавакзал — панарама|500пкс]] === Сувязь і камунікацыі === Паслугі электрасувязі на тэрыторыі Пухавіцкага раёна забяспечвае Пухавіцкі вузел электрасувязі. На сённяшні дзень прадпрыемства падае больш 70 відаў паслуг, асноўнымі з якіх з’яўляюцца: тэлефанія, Інтэрнэт, тэлебачанне. У склад прадпрыемства ўваходзяць: * 3 лінейна-кабельныя ўчасткі; * 1 станцыйная ўчастак; * участак продажаў паслуг; * група тэхнічнай пашпартызацыі * транспартная група * група гаспадарчага забеспячэння == Культура і грамадства == [[Файл:Pukhvichy Stroj stamp.jpg|thumb|[[Пухавіцкі строй]]]] [[Файл:Manor house of Bonch-Osmolovsky in Bloń. Facade.jpg|thumb|Блонь ''Фасад будынка'']] [[File:DUDUTKI OPEN AIR VILLAGE - BELARUS.jpg|thumb|Будынкі ганчарнай майстэрні і аўтарэтра. Фота 2008 г. Дудуткі]] [[Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Пухавіцкага раёна]] Каля Талькі праводзіцца штогадовы беларускі музычны фестываль «[[Талькаўскі фэст]]». У Мар’інай Горцы праводзіцца штогадовы рэгіянальны фестываль песні і музыкі [[Майскі вальс (фестываль)|«Майскі вальс]]» на прыз народнага артыста Беларусі Ігара Лучанка. === Музеі === * [[Дудуткі]] — музейны комплекс старадаўніх народных рамёстваў і тэхналогій. * [[Пухавіцкі раённы краязнаўчы музей]] — комплекс музеяў гісторыі Пухавіцкага раёна. * [[Дукорскі маёнтак]] — музейны комплекс. === Спорт === На тэрыторыі Пухавіцкага раёна знаходзіцца 39 устаноў фізічнай культуры і спорту. У раёне маецца футбольная каманда, якая ўваходзіць у Другую лігу чэмпіянату Беларусі — [[ФК Вікторыя Мар’іна Горка|ФК Вікторыя]]. З 2018 года ў чэмпіянаце Мінскай вобласці бярэ ўдзел клуб «Энергія» (Пухавіцкі р-н)<ref>http://www.ffmo.by/sorevnovaniya/chempionat-minskoy-oblasti {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190815220630/http://www.ffmo.by/sorevnovaniya/chempionat-minskoy-oblasti |date=15 жніўня 2019 }}</ref>. Раней у Першай лізе Беларусі ўдзельнічаў прафесійныя футбольныя каманды [[ФК Рудзенск]]. Матчы праходзяць на [[Гарадскі стадыён (Мар’іна Горка)|Гарадскім стадыёне]] ў г. Мар’іна Горка. === Памятныя мясціны === {{main|Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Пухавіцкага раёна}} * [[Сядзіба Бонч-Асмалоўскіх (Блонь)|Сядзiбны дом Бонч-Асмалоўскiх у Блоні]] * [[Сядзібна-паркавы комплекс Ельскіх (Замосце)|Сядзібна-паркавы комплекс Ельскіх]] у [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосці]] === Страчаная спадчына === * Дудзічы. [[Сядзібна-паркавы комплекс Ельскіх (Дудзічы)|Сядзіба Ельскіх]] (XVIII ст.) * Дудзічы. [[Царква Пакрова Багародзіцы (Дудзічы)|Царква Покрыва Багародзіцы]] (1776, грэка-каталіцкая) * Мар’іна Горка. Царква Нараджэння Божай Маці (1874) * Мар’іна Горка. Царква Св. Аляксандра Неўскага (1871) * Дукора. Царква ў імя святых Пятра і Паўла (1845 г. — ?). * Дукора. Палац Оштарпаў (XVIII ст.) Узарваны савецкімі партызанамі пад час Другой сусветнай вайны. Ваеннай патрэбы знішчэння палаца не было (каля 10 ахоўнікаў-паліцаяў адразу разбегліся пасля нападу партызан i супраціву не аказалі). * Дукора. Царква Узвышэння Святога Крыжа (XVIII ст.; грэка-каталіцкая) * Мар’іна Горка. [[Царква Успення маці Божай (Мар’іна Горка)|Царква Успення маці Божай]] (1871—1940) * [[Русаковічы (Пухавіцкі раён)|Русаковічы]]. [[Сядзіба Вейсенгофаў (Русаковічы)|Сядзіба Вейсенгофаў]]. === СМІ === [[Пухавіцкія навіны]] — раённая газета Пухавіцкага раёна. Выдаецца з 1930 года ў г. Мар’іна Горка. <center><gallery widths="150" heights="150" caption="СМІ" perrow="10"> Мар’іна Горка, будынак рэдакцыі газеты «Пухавіцкія навіны».jpg|Будынак рэдакцыі газеты «Пухавіцкія навіны» Мар’іна Горка, таблічка рэдакцыі газеты «Пухавіцкія навіны».jpg|Таблічка рэдакцыі газеты «Пухавіцкія навіны» </gallery></center> == Сацыяльная сфера == === Адукацыя === [[Файл:Пасёлак Дружны, школа.jpg|міні|справа|Сярэдняя школа № 1 п. Дружны]] {{main|Адукацыя ў Пухавіцкім раёне}} У 2017/2018 навучальным годзе сетка адукацыйных устаноў раёна складае 51 установай адукацыі (26 устаноў агульнай сярэдняй адукацыі, 18 устаноў дашкольнай адукацыі, 3 установы дадатковай адукацыі дзяцей і моладзі, 1 дапаможная школа-інтэрнат, 1 цэнтр карэкцыйна-развівальнага навучання і рэабілітацыі, 1 сацыяльна-педагагічны цэнтр, 1 аздараўленчы летнік «Лясная казка»), а таксама [[Пухавіцкая дзіцяча-юнацкая спартовая школа|ДУ «Пухавіцкая спецыялізаваная дзіцяча-юнацкая спартовая школа алімпійскага рэзерву»]], ДУ "Фізкультурна-аздараўленчы цэнтр «Вікторыя», ДУ "Фізкультурна-аздараўленчы комплекс «Энергія»<ref>http://pukhovichi.minsk-region.by/ru/cotsialnaya-sfera/obrazovanie.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181005022004/http://www.pukhovichi.minsk-region.by/ru/cotsialnaya-sfera/obrazovanie.html |date=5 кастрычніка 2018 }}</ref>. * [[Праўдзінскі дзяржаўны будаўнічы прафесійны ліцэй]] * [[Мар’інагорскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж імя У. Е. Лабанка]] === Ахова здароўя === [[Файл:Мар’іна Горка. Мар’інагорская цэнтральная раённая бальніца.jpg|міні|справа|Мар’іна Горка. Будынак ЦРБ]] На 2018 год установа аховы здароўя «[[Мар’інагорская цэнтральная раённая бальніца]]» складася з 43 лекава-прафілактычных устаноў: * Цэнтральная раённая бальніца. * 1 участковая бальніца. * 3 гарадскія лякарні. * 1 бальніца сястрынскага догляду. * 3 паліклінікі. * 7 медычных амбулаторый. * 25 фельчарска-акушэрскіх пунктаў. * 3 здраўпункты.<ref>{{Cite web |url=http://mgorka-crb.by/o-bolnice/ |title=Архіўная копія |access-date=17 студзеня 2018 |archive-date=21 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121200739/http://mgorka-crb.by/o-bolnice/ |url-status=dead }}</ref> == Вядомыя асобы == [[Файл:Міхась Чарот і Анатоль Вольны.jpg|міні|справа|Анатоль Вольны (злева) і Міхась Чарот, 1925. Мінск.]] * [[Андрэй Піліпавіч Луцэвіч]] (1919, [[Зазерка]] — 1944)— Герой Савецкага Саюза (1944). * [[Аляксандр Сяргеевіч Лабуш]] (31.10.1945, в. [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)]]) — акцёр тэатра і кіно. * [[Уладзімір Вікенцьевіч Бабук|Уладзімір Бабук]] (1897, [[Навасёлкі (Пухавіцкі раён)|Навасёлкі]] — 1977) — беларускі савецкі хірург. * [[Мікалай Якаўлевіч Баркун|Мікалай Баркун]] (1937, [[Лешніца (Пухавіцкі раён)|Лешніца]]) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. * [[Васіль Сцяпанавіч Барташэвіч]] (15.10.1915, [[Узляны]] — 2009) — жывапісец, чалец Саюза мастакоў СССР. * [[Захар Якаўлевіч Бірала]] (15.02.1906, [[Раўнаполле]]) — беларускі паэт, сатырык. * [[Андрэй Агеевіч Блажко]] (1895, [[Харэвічы]] (цяпер у межах в. [[Дукора]])) — арганізатар і кіраўнік [[Дукорскія партызаны|дукорскіх партызан]] * [[Таіса Бондар]] (20 лютага 1945 [[Рудзенск]] — 19 снежня 2005) — беларуская пісьменніца, перакладчыца. * [[Глеб Анатолевіч Бонч-Асмалоўскі]] (03.11.1890 (22.10), маёнтак Блонь (цяпер вёска [[Блонь]] — савецкі [[антраполаг]] і [[археолаг]] (спецыяліст па ранняму палеаліту); этнограф (народы Крыма і Каўказа); [[геолаг]], [[доктар гістарычных навук]]. * [[Радзівон Анатолевіч Бонч-Асмалоўскі]] (1884, [[Блонь]] — 1938) — эканаміст, публіцыст. * [[Ванда Антонаўна Буцэвіч]] * [[Анатоль Вольны]] (1902, [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)]]) — беларускі паэт, празаік, кінадраматург, журналіст. * [[Васіль Гарбацэвіч]] (19.04.1893, вёска Дукарка (цяпер [[Дукора]]) — беларускі драматург, мемуарыст, педагог. Заслужаны настаўнік БССР (1947). * [[Міхаіл Львовіч Гебелеў]] (15.10.1905, [[Узляны]] — 15.08.1942, [[Мінск]]) — адзін з кіраўнікоў падполля ў Мінску ў 1941 — 1942 гадах. * [[Таісія Іванаўна Доўнар]] (15.10.1944, [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]]) — беларускі юрыст, доктар юрыдычных навук, прафесар БДУ. * [[Уладзімір Дудзіцкі]] (сапр. Уладзімір Гуцька; 1910, [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|в. Дудзічы]] — пасля 1976) — [[Рэпрэсіі ў БССР|рэпрэсаваны]] беларускі [[паэт]], [[Проза|празаік]], [[Публіцыстыка|публіцыст]]. * [[Аляксандр Каралевіч Ельскі]] (10.09.1916 [[Замосце (Пухавіцкі раён)|Замосце]]) — беларускі [[гісторык]], [[краязнавец]], [[публіцыст]], адзін з першых гісторыкаў [[беларуская літаратура|беларускай літаратуры]] і збіральнікаў беларускіх [[рукапіс]]аў. * [[Міхал Ксаверы Зыгмунт Ельскі|Міхал Ельскі]] (08.10.1831, [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|в. Дудзічы]] — 1904) — скрыпач, кампазітар, музычны пісьменнік. * [[Марыя Андрэеўна Жыдовіч]] ([[Дукора]]) — мовазнавец. * [[Іосіф Іосіфавіч Жыновіч]] (14.05.1907, вёска [[Арэшкавічы (Пухавіцкі раён)|Арэшкавічы]]) — прафесар, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР. * [[Яфрэм Іванавіч Карнейчык]] (17.03.1900, [[Турын (Пухавіцкі раён)|Турын]] — 18.1.1972) — беларускі [[гісторык]]. * [[Валерый Юр’евіч Каршакевіч]] (15.02.1988, [[Мар’іна Горка]]) — беларускі [[футбол|футбаліст]]. * [[Мікалай Іванавіч Каспяровіч|Мікалай Каспяровіч]] ([[1900]], [[Ізабалёва|в. Ізабалёва]] — [[1937]]) — [[Рэпрэсіі ў БССР|рэпрэсаваны]] беларускі [[этнограф]], [[краязнавец]], [[Лексікаграфія|лексікаграф]], [[мастацтвазнавец]] і [[літаратуразнавец]]. * [[Генадзь Якаўлевіч Кляўко]] (1931, [[Варонічы (Пухавіцкі раён)|в. Варонічы]] — 1979) — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]], дзіцячы [[Проза|празаік]], [[журналіст]]. * [[Іван Фадзеевіч Кудзелька]] (12.12.1891, [[Рудзенск]]) — партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР. * [[Алесь Іванавіч Лабанок|Алесь Лабанок]] (1944, [[Мар’іна Горка]] — 2005) — беларускі [[акцёр]]. * [[Юджын Лаянс]] (01.07.1898, [[Узляны]] — 07.01.1985)— амерыканскі журналіст і пісьменнік, стрыечны брат Давіда Сарнова. * [[Іван Сцяпанавіч Лупіновіч]] (06.06.1900, [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]]) — беларускі вучоны, заснавальнік Беларускага геаграфічнага таварыства, доктар сельскагаспадарчых навук. * [[Іван Леапольдавіч Лысакоўскі]] (1921, [[Талька]]) — савецкі разведчык, генерал-маёр (1971), беларускі ваенны і дзяржаўны дзеяч, намеснік старшыні КДБ БССР (1966—1979). * [[Уладзімір Аляксандравіч Мацкевіч]] (нар. 1947, [[Мар’іна Горка]]) — беларускі ваенны і дзяржаўны дзеяч, старшыня КДБ РБ (1995—2000). * [[Аляксандр Андрэевіч Мікульчык]] (2 (14).8.1882, [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]]) — беларускі паэт. * [[Аркадзь Андрэевіч Моркаўка]] (26.1.1900, [[Зазер’е (Пухавіцкі раён)|в. Зазер’е]]) — беларускі [[паэт]]. * [[Ганна Піліпаўна Назарава]] — Герой Сацыялістычнай Працы. * [[Якуб Наркевіч-Ёдка]] (1848, [[Турын (Пухавіцкі раён)|Турын]] — 1905) — беларускі фізік, медык, біёлаг. * [[Шмуэль Вольфавіч Нігер]] (21.06.1883, [[Дукора]]) — літаратурны крытык і публіцыст. * [[Валянцін Цімафеевіч Мыслівец|Валянцін Мыслівец]] (1937, [[Хазянінкі]]) — пісьменнік. * [[Макар Паслядовіч|Макар Трафімавіч Паслядовіч]] (1906—1984, в. Караваева) — беларускі пісьменнік і перакладчык. * [[Давід Сарноў]] (27.02.1891, [[Узляны]] — 12.12.1971, Вальхала, шт. [[Нью-Ёрк (штат)|Нью-Ёрк]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]) — амерыканскі сувязіст і бізнесмен, адзін з заснавальнікаў радыё і тэлевяшчання ў ЗША. * [[Аляксандр Рыгоравіч Чарвякоў]] (08.03.1892, [[Дукора]]) — беларускі і савецкі дзяржаўны дзеяч, партыйны дзеяч РКП(б) і КП(б)Б. * [[Міхась Чарот]] (1896, [[Рудзенск]] ) — пісьменнік і грамадскі дзеяч. * [[Валерый Паўлавіч Ярашэўскі]] ([[Дукора]]) — дзяржаўны дзеяч. * [[Фарух Шарыпаў]] — беларускі футбаліст. * [[Сяргей Лізуноў]] — беларускі футбаліст. * [[Васіль Далідовіч]] — беларускі футбаліст. * [[Дзмітрый Куняўскі]] — беларускі футбаліст. * [[Вадзім Мігаленя]] — беларускі футбаліст. * [[Ала Васільеўна Ралькевіч]] — беларускі палітык. * [[Уладзімір Аляксандравіч Андросік]] (1934, в. Бор) — [[Заслужаны будаўнік БССР]] (1976). === Ганаровыя грамадзяне Пухавіцкага раёна === [[Файл:Мар’іна Горка. Ганаровыя грамадзяне Пухавіцкага раёна.jpg|міні|справа|Раённая Дошка]] * [[Арнольд Фёдаравіч Смеяновіч]] — беларускі вучоны ў галіне нейрахірургіі. * [[Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч]] — міністр інфармацыі Рэспублікі Беларусь (з 2017), беларускі краязнаўца, літаратуразнаўца, журналіст. Старшыня Саюза пісьменнкаў Беларусі. * [[Ігар Міхайлавіч Лучанок]] — беларускі кампазітар і педагог. * [[Яўген Васілевіч Мікульчык]] — беларускі грамадскі дзеяч, генерал-лейтэнант. * [[Валерый Уладзіміравіч Бабук]] — беларускі спартсмен, трэнер. * [[Сяргей Пятровіч Семяняка]] — беларускі спартсмен. * [[Анатоль Іванавіч Усенка]] — беларускі спартсмен, трэнер<ref>http://www.pukhovichi.gov.by/be/regijon/ganarovyya-gramadzyane-pukhavitskaga-rajona.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190503082433/http://www.pukhovichi.gov.by/be/regijon/ganarovyya-gramadzyane-pukhavitskaga-rajona.html |date=3 мая 2019 }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Ігуменскі павет]] * [[Рудзенскі раён]] * [[Шацкі раён (БССР)|Шацкі раён, Беларусь]] * [[Бакштанская воласць]] * [[Дзіцячае сяло Скобраўка]] * [[Свіслацкае княства]] * [[Менскае княства]] * [[Паўстанне 1863 года ў Ігуменскім павеце]] * [[Спіс дэпутатаў Пухавіцкага раённага Савета дэпутатаў 28-га склікання]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. — ISBN 985-01-0251-9 * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * Алесь Карлюкевіч. Літаратурная карта Пухаўчыны. Краяўзнаўчы нарыс. — Мн., Тэхнапрынт, 1999. С. 47 * Алесь Карлюкевіч. Літаратурна-краязнаўчае падарожжа па Пухавіччане: Мар’іна Горка і блізкія ваколіцы // Полымя, № 9, 2010 * Алесь Карлюкевіч. Ад зямлі, якая нарадзіла ці натхняла. — Мн., Пйто, 2001. С. 22 * Алесь Карлюкевіч. Пухавіцкія сустрэчы // Маладосць, № 6, 2010 * Алесь Карлюкевіч. І марам волю дам: літаратурная карта Пухавіччыны. — Мн., БелЭн, 2011. С. 303 * Алесь Карлюкевіч. Літаратурна-краязнаўчае падарожжа па Беларусі: Пухавіцкі край // Роднае слова, № 3,4,6,7, 2017 * Алесь Карлюкевіч. Пухавіччына: літаратурнае гняздо Беларусі. — Мн., Адукацыя і выхаванне, 2020. С. 318 * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Пухавіцкі раён|608—609}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Puchavičy District}} {{OSM relation|70549|Пухавіцкі раён}} * [http://www.pukhovichi.minsk-region.by/ Пухавіцкі раённы выканаўчы камітэт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131112235925/http://www.pukhovichi.minsk-region.by/ |date=12 лістапада 2013 }} {{ref-ru}} * [http://www.minsk-region.gov.by/ru/region/rajony-minskoj-oblasti/pukhovichskij-rajon Пухавіцкі раён на сайце Мінскага аблвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170717171653/http://www.minsk-region.gov.by/ru/region/rajony-minskoj-oblasti/pukhovichskij-rajon |date=17 ліпеня 2017 }} {{ref-ru}} * [http://www.mgorka.com/ Сайт Мар’інай Горкі] * [https://www.facebook.com/puchavicki.rajon/ Краязнаўчы праект «Пухавіцкіраён.info»*] * [http://pukhovichi-roo.by/index.php?option=com_content&view=article&id=9&Itemid=7/ Образование района] {{Пухавіцкі раён}} {{Адміністрацыйны падзел Мінскай вобласці}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Пухавіцкі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |базавы_стыль = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |спіс1 = {{Менская акруга|child|загаловак=Пухавіцкі раён у [[Менская акруга|Менскай акрузе]] (1924—1930)}} |спіс2 = {{Мінская вобласць БССР|child|загаловак=Пухавіцкі раён у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] (з 1938)}} }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пухавіцкі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе]] grtlf43ka4rmsfuvc4xztstcqcdxj7x 0 2555 5165243 5023954 2026-07-13T05:39:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165243 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Пінскі раён |Арыгінальная назва = |Герб = |Выява = Пінскі раён.jpg |Сцяг = |Краіна = |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Брэсцкая вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Пінск]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = <small>'''Родная мова''':</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 70,66 %, [[руская мова|руская]] 26,05 %<br /><small>'''Размаўляюць дома''':</small> беларуская 39,56 %, руская 56,99 %<ref name="belstat2009" /> |Насельніцтва = 51 997 чал.<ref name="belstat2009">{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |title=Вынікі перапісу 2009 года |access-date=23 мая 2012 |archive-date=10 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510053257/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |url-status=dead }}</ref> |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = 7 |Шчыльнасць = 15,97 |Месца па шчыльнасці = 16 |Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 92,24 %, <br /> [[рускія]] — 2,64 %, <br /> [[украінцы]] — 2,6 %, <br /> [[палякі]] — 1,62 %, <br /> іншыя — 0,9 %<ref name="belstat2009" /> |Канфесійны склад = |Плошча = 3 252,77<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> |Месца па плошчы = 2 |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Пінскі раён''' — [[раён|адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] ў складзе [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Пінск]] (не ўваходзіць у склад раёна). Знаходзіцца на паўднёвым усходзе вобласці. Мяжуе на захадзе — з [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёнам]], на поўначы — з [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім]] і [[Ганцавіцкі раён|Ганцавіцкім]] раёнамі, на ўсходзе — з [[Лунінецкі раён|Лунінецкім раёнам]], на паўднёвым усходзе — са [[Столінскі раён|Столінскім раёнам]], на поўдні — з [[Варашскі раён|Варашскім раёнам]] ([[Украіна]]). == Гісторыя == === Гісторыя Піншчыны са старажытных часоў да 1940 года === У канцы VIII ст. каля в. Гарадзішча было заснавана неўмацаванае славянскае паселішча. Як лічаць навукоўцы, гэта паселішча ў IX — пачатку XI ст. з’яўлялася буйным эканамічным і палітычным цэнтрам Палесся. У ХІ ст. цяперашняя тэрыторыя раёна ўваходзіла спачатку ў склад Кіеўскай Русі і Тураўскага княства, а ў другой палове XII ст. — у самастойнае Пінскае княства. У пачатку XIV ст. пінскія землі ўвайшлі ў склад Вялікага Княства Літоўскага. У 1569 годзе паміж ВКЛ і Польшчай заключана ўнія — аб’яднанне ў дзяржаву Рэч Паспалітая. У 1793 г., у выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай, пінскія землі былі далучаны да Расійскай імперыі і ўвайшлі ў склад Мінскага намесніцтва. Праз тры гады намесніцтва было ператворана ў Мінскую губерню, і Пінск стаў павятовым горадам. У верасні 1915 года пінскія землі акупіраваны войскамі кайзераўскай Германіі, а ў сакавіку 1919 г. — польскімі войскамі. Па ўмовах Рыжскага дагавора, які быў падпісаны 18 сакавіка 1921 г., Заходняя Беларусь, у тым ліку і цяперашні Пінскі раён, адышлі да Польшчы<ref name=":1">[http://pinsk.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=15179&Itemid=3215&lang=ru История Пинского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200604162032/http://pinsk.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=15179&Itemid=3215&lang=ru |date=4 чэрвеня 2020 }} // Пинский районный исполнительный комитет</ref>. У верасні—кастрычніку 1934 года па тэрыторыі сучаснага Пінскага раёна прайшла экспедыцыя, арганізаваная членам Амерыканскага геаграфічнага таварыства [[Луіза Арнер Бойд|Луізай Арнер Бойд]]<ref name="autogenerated">{{Cite web |url=http://polesie.org/wp-content/uploads/2016/03/Luiza_Boyd-Albom.pdf |title=Палессе Луізы Бойд |access-date=31 мая 2017 |archive-date=13 студзеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200113183951/http://polesie.org/wp-content/uploads/2016/03/Luiza_Boyd-Albom.pdf |url-status=dead }}</ref>. 1 верасня 1939 года войскі нацыскай Германіі ўвайшлі на тэрыторыю Польшчы. 17 верасня 1939 года пачаўся Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Украіну. Ужо 20 верасня, пераправіўшыся праз раку Ясельду, савецкія войскі вызвалілі Пінск і ўсю тэрыторыю цяперашняга Пінскага раёна. А 2 лістапада 1939 года нечарговая пятая сесія Вярхоўнага Савета СССР прыняла Закон «Аб уключэнні Заходняй Беларусі ў склад СССР і ўз’яднанні з Беларускай ССР». Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 4 снежня 1939 года была ўтворана [[Пінская вобласць]], у склад якой увайшлі Пінскі, Драгічынскі, Косаўскі, Лунінецкі і Столінскі паветы<ref name=":1" />. === Гісторыя Пінскага раёна ад утварэння да сучаснасці === Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 15 студзеня 1940 года паветы ліквідуюцца. Замест іх утвараюцца 11 раёнаў, у тым ліку і Пінскі раён. 12 кастрычніка 1940 года Пінскі раён быў падзелены на 16 сельсаветаў: [[Біжаравіцкі сельсавет|Біжаравіцкі]], [[Востраўскі сельсавет (Пінскі раён)|Востраўскі]], [[Высокаўскі сельсавет (Пінскі раён)|Высокаўскі]], [[Вяляціцкі сельсавет (Пінскі раён)|Вяляціцкі]], [[Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)|Гарадзішчанскі]], [[Дубнавіцкі сельсавет|Дубнавіцкі]], [[Качановіцкі сельсавет (Пінскі раён)|Качановіцкі]], [[Лапацінскі сельсавет (Пінскі раён)|Лапацінскі]], [[Ласіцкі сельсавет (Пінскі раён)|Ласіцкі]], Лемяшэвіцкі, [[Парахонскі сельсавет|Парахонскі]], [[Пасяніцкі сельсавет|Пасяніцкі]], [[Пінкавіцкі сельсавет|Пінкавіцкі]], [[Плешчыцкі сельсавет|Плешчыцкі]], [[Сошнаўскі сельсавет|Сошнаўскі]], [[Ставоцкі сельсавет|Ставоцкі]]. У часы Вялікай Айчыннай вайны Пінскі раён быў акупаваны нацысцкай Германіяй. Менавіта на Пінскай зямлі 22 чэрвеня 1941 года быў створаны партызанскі атрад пад камандаваннем В. З. Каржа, які ўжо 26 чэрвеня ўдзельнічаў у баях пад Пінскам разам з часткамі Чырвонай Арміі. За гады вайны ў Пінску і раёне нямецкія захопнікі знішчылі 108 тыс. чал., спаленая 21 вёска, з іх 2 не адрадзіліся<ref name=":1" />. З 8 студзеня 1954 года раён у складзе [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Востраўскі, Высокаўскі, Сошнаўскі сельсаветы, у склад [[Столінскі раён|Столінскага раёна]] перададзены вёскі [[Грыўковічы]] і [[Тырвовічы]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 9 кастрычніка 1954 года ў склад раёна са Столінскага раёна вернуты вёскі Грыўковічы і Тырвовічы<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 9 октября 1954 г. О перечислении деревень Тырвовичи и Гривковичи из состава Рухчевского сельского совета, Столинского района, в состав Бижеревичского сельского совета, Пинского района, Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 3 чэрвеня 1957 года скасаваны Пасяніцкі і Пінкавіцкі сельсаветы, утвораны [[Аснежыцкі сельсавет]]. 14 кастрычніка 1957 года да раёна далучаны [[Ахоўскі сельсавет|Ахоўскі]], [[Вулькаўскі сельсавет (Пінскі раён)|Вулькаўскі]], [[Дубайскі сельсавет (Пінскі раён)|Дубайскі]], [[Малоткавіцкі сельсавет|Малоткавіцкі]], [[Невельскі сельсавет|Невельскі]], [[Паршавіцкі сельсавет]]ы скасаванага [[Жабчыцкі раён|Жабчыцкага раёна]]<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90743.htm Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 14 октября 1957 г. Об упразднении Бытенского и Жабчицкого районов Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190320070624/http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90743.htm |date=20 сакавіка 2019 }}</ref>. 9 чэрвеня 1958 года скасаваны Вяляціцкі сельсавет, 31 сакавіка 1959 года — Дубнавіцкі сельсавет. 17 красавіка 1959 года Вулькаўскі сельсавет перайменаваны ў [[Завідчыцкі сельсавет|Завідчыцкі]], Невельскі — у [[Хойнаўскі сельсавет|Хойнаўскі]]. 18 кастрычніка 1960 года Завідчыцкі сельсавет скасаваны. 25 снежня 1962 года да раёна далучаны [[Бабрыкоўскі сельсавет|Бабрыкоўскі]], [[Выганашчаўскі сельсавет|Выганашчаўскі]], [[Гортальскі сельсавет|Гортальскі]], [[Загародскі сельсавет|Загародскі]], [[Коланскі сельсавет|Коланскі]], [[Лышчаўскі сельсавет|Лышчаўскі]], [[Масявіцкі сельсавет|Масявіцкі]], [[Навадворскі сельсавет (Пінскі раён)|Навадворскі]], [[Парэцкі сельсавет (Пінскі раён)|Парэцкі]], [[Рэчкаўскі сельсавет (Івацэвіцкі раён)|Рэчкаўскі]] сельсаветы, гарадскія пасёлкі [[Лагішын]] і [[Целяханы]] скасаванага [[Лагішынскі раён|Лагішынскага раёна]], [[Бродніцкі сельсавет (Іванаўскі раён)|Бродніцкі сельсавет]] і населеныя пункты [[Атолчыцы]], [[Вілы (Іванаўскі раён)|Вілы]], Закуцце, [[Каралін (Іванаўскі раён)|Каралін]], [[Кротава (Іванаўскі раён)|Кротава]], [[Навасёлкі (Іванаўскі раён)|Навасёлкі]], [[Палкоцічы]], Скароцічы [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]] [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]]<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90610.htm Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 25 декабря 1962 г. Об укрупнении сельских районов БССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190911125812/http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90610.htm |date=11 верасня 2019 }}</ref>. 1 жніўня 1964 года Паршавіцкі сельсавет перайменаваны ў [[Бярозавіцкі сельсавет|Бярозавіцкі]]. 6 студзеня 1965 года Бродніцкі сельсавет перададзены зноў утворанаму Іванаўскаму раёну, Выганашчаўскі, Гортальскі, Калонскі, Рэчкаўскі сельсаветы і гарадскі пасёлак Целяханы — [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкаму раёну]]. 19 студзеня 1965 года ўтвораны [[Валішчанскі сельсавет]]. 16 красавіка 1973 года перайменаваныя сельсаветы: Біжаравіцкі — у [[Барычавіцкі сельсавет|Барычавіцкі]], Масявіцкі — у [[Мерчыцкі сельсавет|Мерчыцкі]], Качановіцкі — у [[Калавуравіцкі сельсавет|Калавуравіцкі]]. На 1 студзеня 1974 года ў складзе раёна 22 сельсаветы, 181 населены пункт<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|29}}</ref>. 5 сакавіка 1981 года Лышчаўскі сельсавет перайменаваны ў Лышчанскі. 16 лістапада 1987 года ў склад раёна са Столінскага раёна перададзены [[Беразцоўскі сельсавет]]. 21 сакавіка 1988 года Беразцоўскі сельсавет скасаваны, утвораны [[Сошненскі сельсавет]]<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time89/lav89104.htm Решение Брестского областного исполнительного комитета от 21 марта 1988 г. № 120 Об изменении в административном делении Пинского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120531164708/http://old.bankzakonov.com/d2008/time89/lav89104.htm |date=31 мая 2012 }}</ref>. 24 верасня 1998 года ўтвораны [[Пінкавіцкі сельсавет]]. 17 верасня 2013 года скасаваны [[Лемяшэвіцкі сельсавет]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060246&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 17 сентября 2013 г. № 305 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Берёзовского, Ивацевичского, Малоритского, Пинского районов Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201026160646/https://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060246&p1=1 |date=26 кастрычніка 2020 }}</ref>. 25 лістапада 2014 года Лагішынскі пассавет рэарганізаваны ў [[Лагішынскі сельсавет]]. == Адміністрацыйны падзел == У раёне налічваецца 181 населены пункт. Раён адміністрацыйна падзелены на 24 сельскіх савета<ref>[http://pinsk.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=15212&Itemid=1285&lang=ru Сельские исполнительные комитеты Пинского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200604171400/http://pinsk.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=15212&Itemid=1285&lang=ru |date=4 чэрвеня 2020 }} // Пинский районный исполнительный комитет</ref>: * [[Аснежыцкі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — аг. [[Аснежыцы]]) * [[Ахоўскі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — аг. [[Ахова]]) * [[Бабрыкоўскі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — в. [[Бобрык (Пінскі раён)|Бобрык]]) * [[Барычавіцкі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — в. [[Барычавічы]]) * [[Бярозавіцкі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — в. [[Бярозавічы]]) * [[Валішчанскі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — аг. [[Валішча]]) * [[Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)|Гарадзішчанскі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — в. [[Гарадзішча (вёска, Пінскі раён)|Гарадзішча]]) * [[Дубайскі сельсавет (Пінскі раён)|Дубайскі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — в. [[Дубае]]) * [[Загародскі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — в. [[Камень (Пінскі раён)|Камень]]) * [[Калавуравіцкі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — в. [[Калавуравічы]]) * [[Лагішынскі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — г. п. [[Лагішын]]) * [[Лапацінскі сельсавет (Пінскі раён)|Лапацінскі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — аг. [[Лапаціна (Пінскі раён)|Лапаціна]]) * [[Ласіцкі сельсавет (Пінскі раён)|Ласіцкі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — в. [[Ласіцк]]) * [[Лышчанскі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — в. [[Лышча]]) * [[Малоткавіцкі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — аг. [[Малоткавічы]]) * [[Мерчыцкі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — в. [[Мерчыцы]]) * [[Навадворскі сельсавет (Пінскі раён)|Навадворскі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — аг. [[Новы Двор (Пінскі раён)|Новы Двор]]) * [[Парахонскі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — аг. [[Парахонск]]) * [[Парэцкі сельсавет (Пінскі раён)|Парэцкі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — в. [[Табулкі]]) * [[Пінкавіцкі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — в. [[Пінкавічы]]) * [[Плешчыцкі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — аг. [[Плешчыцы (Пінскі раён)|Плешчыцы]]) * [[Сошненскі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — аг. [[Сошна]]) * [[Ставоцкі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — в. [[Ставок (Пінскі раён)|Ставок]]) * [[Хойнаўскі сельсавет]] (адміністрацыйны цэнтр — в. [[Хойна]]) == Геаграфія == Тэрыторыя Пінскага раёна складае 3261 км² (2-е месца сярод раёнаў). Асноўныя рэкі — [[Прыпяць]] з [[Бобрык 1|Бобрыкам]] і [[Вісліца (рака)|Вісліцай]], [[Ясельда]] з [[Мерачанка]]й, [[Піна]], [[Стыр]]. Праз раён праходзяць [[Агінскі канал|Агінскі]] і [[Дняпроўска-Бугскі канал]]ы. Асноўныя азёры — [[Гарадзішчанскае]], [[Кончыцкае возера|Кончыцкае]] і [[Семяховічы]], а таксама вадасховішчы [[Пагост (вадасховішча)|Пагост]] і Жыдча. Большай частка раёна знаходзіцца ў межах [[Прыпяцкае Палессе|Прыпяцкага Палесся]], заходняя — у межах раўніны [[Загароддзе]]. Паверхня большай часткай плоская, забалочаная. 75 % тэрыторыі знаходзяцца ніжэй 150 м над узроўнем мора, 15 % на вышыні 150—160 м. Самая высокая кропка — 174 м (2 км на поўдзень ад [[Мерчыцы|в. Мерчыцы]]). Найбольш нізкая кропка — 130 м. Па тэктанічным складзе раён адносіцца да [[Палеская седлавіна|Палескай седлавіны]]. На тэрыторыі раёна знаходзяцца заказнікі рэспубліканскага значэння [[Сярэдняя Прыпяць|«Сярэдняя Прыпяць»]] і «Прастыр»<ref>[http://pinsk.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=15178%3A2005-03-15-221230&catid=200%3Aarea&Itemid=1276&lang=ru О Пинском районе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200702144205/http://pinsk.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=15178:2005-03-15-221230&catid=200:area&Itemid=1276&lang=ru |date=2 ліпеня 2020 }} // Пинский районный исполнительный комитет</ref>. === Карысныя выкапні === З карысных выкапняў сустракаюцца [[торф]], [[Крэйда|мел]], будаўнічы [[пясок]], [[гліна]]. Вядома 68 радовішчаў торфу з агульным запасам у 2,7 мільярды кубаметраў альбо 308 млн тон (найбуйнейшыя: [[Гарадзішчанскае балота]], [[Хварашчанскае балота]], [[Балота Дубнік|Дубнік]], [[Балота Жук|Жук]], [[Балота Дамашніцы|Дамашніцы]], [[Ліпавае балота]], [[Панталеева балота]]); 4 радовішчы гліны і суглінкаў з запасам у 4,7 мільёны кубаметраў (найбуйнейшыя: Плянтаўскае, Пасенічскае, Вялесніцкае); 3 радовішчы пяскоў з запасамі 1,1 млн кубаметраў (найбольшае: [[Мерчыцкае балота]]). На тэрыторыі Пінскага раёна сустракаюцца залежы [[сапрапель|сапрапелей]] і [[балотная руда|балотнай руды]]. === Кліматычныя ўмовы === Раён належыць да Пінскага агракліматычнага раёна. Сярэдняя тэмпература ў снежні: −5,2 °C, у ліпені: 18,6 °C. Ападкаў выпадае 573 мм у год. Вегетацыйны перыяд складае 201 суткі. == Насельніцтва == На 1 студзеня 2020 г. колькасць насельніцтва складала 43,8 тыс. чалавек<ref>[https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/cff/cff240929a52d907db4b984b367395c7.pdf Численность населения на 1 января 2020 г. по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210831012414/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/cff/cff240929a52d907db4b984b367395c7.pdf |date=31 жніўня 2021 }}</ref>. {| class="wikitable" |+Колькасць насельніцтва па гадах, тыс. чал.<ref>[https://brest.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/demograficheskaya-i-sotsialnaya-statistika/naselenie-i-migratsiya/naselenie/godovye-dannye/chislennost-naseleniya-po-gorodam-i-rayonam/ Численность населения по городам и районам Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200702053608/https://brest.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/demograficheskaya-i-sotsialnaya-statistika/naselenie-i-migratsiya/naselenie/godovye-dannye/chislennost-naseleniya-po-gorodam-i-rayonam/ |date=2 ліпеня 2020 }} // Главное статистическое управление Брестской области</ref> !1996 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 !2006 !2007 !2008 !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 !2018 !2019 !2020 |- |64,4 |60,7 |59,9 |59,1 |58,1 |57,2 |56,3 |55,2 |53,9 |52,9 |51,6 |50,4 |49,3 |48,4 |48,0 |47,2 |47,1 |47,0 |46,5 |45,9 |43,8 |} == Эканоміка == Прамысловы комплекс раёна складаецца з наступных прадпрыемстваў<ref>[http://pinsk.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=471&Itemid=2976&lang=ru Промышленность] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200604162009/http://pinsk.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=471&Itemid=2976&lang=ru |date=4 чэрвеня 2020 }} // Пинский районный исполнительный комитет</ref>: * Сумеснае беларуска-нямецкае ЗАТ «Белмедматериалы» (в. [[Пінкавічы]]) * ААТ «Пинский мехтранс» (п. [[Садовы (Пінскі раён)|Садовы]]) * Камунальнае ўнітарнае шматгаліновае вытворчае прадпрыемства жыллёва-камунальнай гаспадаркі «Пінская раённая ЖКГ» (в. [[Галева]]) * Філіял ЗАТ "Холдынгавая кампанія «Пінскдрэў» — «Гарадзішчанская мэблевая фабрыка» (в. [[Гарадзішча (вёска, Пінскі раён)|Гарадзішча]]) * Вытворчае ўнітарнае прадпрыемства «Фабрыка матрацаў» (в. [[Вішавічы]]) * Вытворчае ўнітарнае прадпрыемства «Масс Мебеленд» (в. [[Пінкавічы]]) * УП «Пинский кооппром» Пінскага раённага спажывецкага таварыства * ААТ «Пинский винодельческий завод» (п. [[Садовы (Пінскі раён)|Садовы]]) Агульная плошча сельскагаспадарчага карыстання — 130,1 тыс. гектар, з іх асушаных — 81,7 тыс. гектар. У раёне дзейнічаюць адкрытыя акцыянерныя таварыствы «Полесские журавины» (в. Селішча), «Ласицк», «Труд» (в. Табулкі), «Охово», «Молотковичи», «Новодворское-Агро», «Оснежицкое», «Невель» (філіял ААТ «Пинский мясокомбинат»), «Ставокское», «Логишин», «Плещицы», «Лыще», «Парохонское», «Лопатино», «Ласицк», «Валище», «Почапово», «Пинскрайагросервис», «Рыбгас „Полесье“»; унітарныя прадпрыемствы «Пинский зооветснаб», «Стытычевское», «Кончицы АГРО», «Пинскдрев-Агро»<ref>[http://pinsk.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=472&Itemid=1294&lang=ru Сельское хозяйство] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200604161957/http://pinsk.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=472&Itemid=1294&lang=ru |date=4 чэрвеня 2020 }} // // Пинский районный исполнительный комитет</ref>. == Транспарт == Праз раён праходзіць чыгунка Брэст—Пінск—Калінкавічы; аўтамабільныя дарогі граніца Расійскай Федэрацыі (Селішча) — [[Гомель]] — [[Кобрын]] {{таблічка-by|М|10}}, [[Івацэвічы]] — [[Пінск]] — [[Столін]] {{таблічка-by|Р|6}}, [[Лунінец]] — [[Пінск]] {{таблічка-by|Р|8}}, [[Ганцавічы]] — [[Лагішын]] {{таблічка-by|Р|105}}, [[Стытычава]] — [[Невель (Пінскі раён)|Невель]] — граніца Украіны (Невель) {{таблічка-by|Р|147}}. == Адукацыя == На тэрыторыі раёна на пачатак 2023 г. функцыянавала 25 сярэдніх, 7 базавых і 2 пачатковыя школы, 27 дашкольных устаноў (2 з іх знаходзіцца ў [[Пінск]]у). У [[Пінкавічы|Пінкавічах]] працуе Цэнтр творчасці дзяцей і моладзі, а ў [[Ставок (Пінскі раён)|Стаўку]] — Пінскі раённы цэнтр турызму і краязнаўства дзяцей і моладзі. У [[Малоткавічы|Малоткавічах]] знаходзіцца дапаможная школа-інтэрнат, а ў [[Лагішын]]е — сацыяльна-педагагічны цэнтр Пінскага раёна. Функцыянуе Цэнтр карэкцыйна-развіваючага навучання і рэабілітацыі Пінскага раёна (знаходзіцца ў [[Пінск]]у) і аздараўленчы лагер «Парэчча» (у [[Парэчча (Пінскі раён)|Парэччы]])<ref name=":0">{{Cite web |url=https://roo-pinsk.gov.by/ |title=Отдел по образованию Пинского районного исполнительного комитета |access-date=16 чэрвеня 2020 |archive-date=4 жніўня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804082025/https://roo-pinsk.gov.by/ |url-status=dead }}</ref>. У Жабчыцах дзейнічае Пінскі дзяржаўны аграрны каледж<ref>[https://ptu161.brest.by Сайт каледжа]</ref>. == Культура == У Пінскую раённую цэнтралізаваную клубную сістэму ўваходзіць 45 структурных падраздзяленняў: Раённы цэнтр культуры і вольнага часу; Моладзевы цэнтр культуры; Мерчыцкі цэнтр традыцыйнай культуры і побыту; Пінскі раённы Дом рамёстваў; 3 сельскіх Цэнтра культуры і вольнага часу; 6 цэнтральных сельскіх дамоў культуры; 18 сельскіх дамоў культуры; 11 сельскіх клубаў; 2 Дома фальклору; Перасоўная ўстанова культуры аўтаклуб «Вестник»<ref>[http://pinsk.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=34412%3A-l-r&catid=479%3A2010-11-17-08-55-43&Itemid=1304&lang=ru Государственное учреждение культуры «Пинская районная централизованная клубная система»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200629170137/http://pinsk.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=34412:-l-r&catid=479:2010-11-17-08-55-43&Itemid=1304&lang=ru |date=29 чэрвеня 2020 }} // Пинский районный исполнительный комитет</ref>. У Пінскім раёне адукацыйную праграму мастацкай творчасці рэалізуюць 6 дзіцячых школ мастацтваў, на базе якіх ажыццяўляюць дзейнасць 6 філіялаў<ref>[http://pinsk.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=34413%3A2016-05-11-14-25-39&catid=479%3A2010-11-17-08-55-43&Itemid=1304&lang=ru Детские государственные школы искусств] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200629170100/http://pinsk.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=34413:2016-05-11-14-25-39&catid=479:2010-11-17-08-55-43&Itemid=1304&lang=ru |date=29 чэрвеня 2020 }} // Пинский районный исполнительный комитет</ref>. Пінская цэнтральная раённая бібліятэка імя [[Яўгенія Іосіфаўна Янішчыц|Я. Янішчыц]] (знаходзіцца ў [[Пінск]]у) з’яўляецца галоўным культурна-адукацыйным і інфармацыйным цэнтрам раёна. У Пінскай раённай цэнтральнай бібліятэчнай сістэме функцыянуе 37 бібліятэк (у тым ліку [[Бібліятэка-музей А. Блока]])<ref>[http://pinsk.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=34851%3A-l-r&catid=479%3A2010-11-17-08-55-43&Itemid=1304&lang=ru Государственное учреждение культуры «Пинская районная централизованная библиотечная система»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200703002247/http://pinsk.brest-region.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=34851:-l-r&catid=479:2010-11-17-08-55-43&Itemid=1304&lang=ru |date=3 ліпеня 2020 }} // Пинский районный исполнительный комитет</ref>. У Пінскім раёне дзейнічаюць музеі (музейныя пакоі): * [[Бібліятэка-музей А. Блока]] ў [[Лапаціна (Пінскі раён)|Лапаціна]]; * Народны літаратурна-краязнаўчы музей [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] ў [[Пінкавічы|Пінкавічах]]; * Народны літаратурны музей [[Яўгенія Іосіфаўна Янішчыц|Яўгеніі Янішчыц]] у [[Парэчча (Пінскі раён)|Парэчча]]; * Народны гісторыка-краязнаўчы музей у [[Лагішын]]е; * Музей развіцця адукацыі Пінскага раёна ў [[Камень (Пінскі раён)|Камені]]; * Музей гісторыі роднага краю ў [[Бярозавічы|Бярозавічах]]; * Музейны пакой «Мой родны кут» у [[Бобрык (Пінскі раён)|Бобрыку]]; * Музейны краязнаўчы пакой у [[Чухава]]; * Музейны куток Дняпроўскай ваеннай флатыліі ў [[Высокае (Пінскі раён)|Высокам]]; * Музейны пакой баявой славы ў [[Ласіцк]]у; * Музейная экспазіцыя Цэнтра творчасці дзяцей і моладзі ў [[Ставок (Пінскі раён)|Стаўку]]<ref>{{Cite web |url=https://ctk.roo-pinsk.gov.by/%D0%BE%D0%B1-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%B7%D0%B0%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D0%BE-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0%D0%BC-%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0 |title=Заочная экскурсия по ГУО «Пинский районный центр туризма и краеведения детей и молодёжи» |access-date=16 чэрвеня 2020 |archive-date=4 снежня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204142956/https://ctk.roo-pinsk.gov.by/%D0%BE%D0%B1-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%B7%D0%B0%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D0%BE-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0%D0%BC-%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0 |url-status=dead }}</ref>. == Экалогія == Адзін з чатырох раёнаў Брэсцкай вобласці, якія найбольш пацярпелі ад [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]] у 1986 г.<ref>[http://www.bfrir-pinsk.org/docs/article/2001/006bf01.pdf А. С. Судас, Н. К. Филипенко, Л. В. Жуковская, А. А. Зайцев. Актуальные проблемы ликвидации последствий катастрофы на чернобыльской АЭС в загрязненных радионуклидами районах Брестской области на современном этапе.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150429050952/http://www.bfrir-pinsk.org/docs/article/2001/006bf01.pdf |date=29 красавіка 2015 }}</ref> == Вядомыя асобы == {{main|Ганаровыя грамадзяне Пінскага раёна}} * [[Мікалай Мікалаевіч Аляхновіч (нар. 1953)|Мікалай Аляхновіч]] (1953, в. [[Валішча]] — 2022) — беларускі [[лінгвіст]], выкладчык, [[перакладчык]], [[навуковец]], [[паэт]]. * [[Васіль Вір]] * [[Міхаіл Фёдаравіч Дубянецкі|Міхаіл Дубянецкі]] (1927, [[Востраў (Пінскі раён)|в. Востраў]] — 1990) — беларускі кнігавыдавец, [[пісьменнік]], [[перакладчык]], [[грамадскі дзеяч]]. * [[Станіслаў Фёдаравіч Дубянецкі|Станіслаў Дубянецкі]] (1940, [[Востраў (Пінскі раён)|в. Востраў]] — 2022) — беларускі [[філосаф]], палітолаг, [[публіцыст]]. * [[Франц Савіч]] * [[Фёдар Одрач]] * [[Раман Скірмунт]] * [[Яўгенія Янішчыц]] * [[Генадзь Мікалаевіч Невыглас]] * [[Любоў Канстанцінаўна Тарасюк]] * [[Уладзімір Гаўрылавіч Колб]] == Страчаная спадчына == * Касцёл Святой Ганны ў в. [[Гарадзішча (вёска, Пінскі раён)|Гарадзішча]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [http://pinsk.tv/category/paleski-kraj/pinsk/ Навіны Піншчыны на інфармацыйным партале Палесся Pinsk.tv] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130312070502/http://pinsk.tv/category/paleski-kraj/pinsk/ |date=12 сакавіка 2013 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=KMFeEVkc6Ac Пінскі раён на YouTube] * [http://sdp.www.by Гуманітарна-асветніцкае грамадскае аб’яднанне «Садружнасць Палесся»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180706225112/http://sdp.www.by/ |date=6 ліпеня 2018 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=GiIjoqpX0Lo Ролік пра крыніцы Пінскага раёна] * [https://www.youtube.com/watch?v=c38aoONqAZw Дакументальная стужка «Палессе Луізы Бойд»] * [http://zpp.by Дзяржаўная прыродаахоўная ўстанова «Ландшафтныя заказнікі рэспубліканскага значэння» «Сярэдняя Прыпяць» і «Прастыр»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181229220442/http://zpp.by/ |date=29 снежня 2018 }} {{Пінскі раён}} {{Брэсцкая вобласць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Пінскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Пінская вобласць|child|загаловак=Пінскі раён у [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]] (1940—1954)}} |спіс2 = {{Брэсцкая вобласць БССР|child|загаловак=Пінскі раён у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] (з 1954)}} }} [[Катэгорыя:Пінскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе]] tv0u3fdamomzn59s1dond7u41jwy2e4 0 3188 5165207 4363556 2026-07-12T23:56:45Z Summershell67 159583 /* */ 5165207 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Кабул (значэнні)}} {{НП | статус = Горад | беларуская назва = Кабул | арыгінальная назва = {{lang-ps|کابل}}, {{lang-prs|کابل}} | падначаленне = | краіна = Афганістан | герб = Emblem of Kabul Municipality.svg | сцяг = Flag of Kabul Municipality.svg | шырыня герба = | шырыня сцяга = | выява = {{Photomontage | photo1a = Mountains of Kabul.jpg | photo1b = Sakhi mosque, Kabul.jpg | photo2a = Zarnegar mausoleum palace postcard - cropped.jpg | photo2b = Darulaman palace.jpg | photo3a = Kabul, Afghanistan view.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 280 }} | подпіс = | lat_dir = N | lat_deg = 34 | lat_min = 31 | lat_sec = | lon_dir = E | lon_deg = 69 | lon_min = 12 | lon_sec = | CoordAddon = type:city(3043589)_region:AF | CoordScale = | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | рэгіён = | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = 18 раёнаў | від главы = мэр | глава = Махамад Юнус Наўандзіш | першае згадванне = | ранейшыя імёны = | статус з = | плошча = 275 | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = 1800 | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = (агламерацыя) 1925548 | год перапісу = 2006 | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = +4:30 | DST = | тэлефонны код = +93-20 | паштовы індэкс = | паштовыя індэксы = | аўтамабільны код = | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = Kabul | сайт = | мова сайта = | мова сайта 2 = | мова сайта 3 = | мова сайта 4 = | мова сайта 5 = | add1n = | add1 = | add2n = | add2 = | add3n = | add3 = }} '''Кабу́л''' ({{lang-ps|کابل}}, {{lang-prs|کابل}} ''Kābul'') — [[горад]] у [[Афганістан]]е, [[сталіца]] краіны, адміністрацыйны цэнтр правінцыі [[Кабул (правінцыя)|Кабул]]. 3,5 млн жыхароў (2009). Знаходзіцца на рацэ [[Кабул (рака)|Кабул]], на вышыні 1820 метраў. Вузел аўтадарог. [[Міжнародны аэрапорт Кабул]]. Галоўны эканамічны і культурны цэнтр краіны. == Гісторыя == [[Выява:Upper Bala Hissar from west Kabul in 1879.jpg|200px|thumb|left|крэпасць [[Бала-Хісар]] у [[1879]] годзе]] Упершыню згадваецца грэчаскім вучоным [[Клаўдзій Пталемей|Пталамеем]] (II стагоддзе) як '''Кабур''' або '''Карур''' — горад у [[Кушанскае царства|Кушанскім царстве]]. З VI стагоддзя правіцелямі былі Кабул-шахі. У час арабскіх заваяванняў трапіў пад уладу халіфа Муавіі I (кіраваў у 661—680 гадах). У IX стагоддзі заваяваны [[Сафарыды|Сафарыдамі]], пазней ім валодалі [[Саманіды]], [[Газневіды]], [[Цімурыды]]. У XIII стагоддзі зруйнаваны [[Чынгісхан]]ам. Найбольшага росквіту дасягнуў у XVI стагоддзі, калі [[Бабур]] зрабіў Кабул сталіцай (з 1504 года) [[Імперыя Вялікіх Маголаў|дзяржавы Вялікіх Маголаў]]. У 1738 годзе захоплены Надзір-шахам. З 1747 года ў складзе [[Дуранійская імперыя|Дуранійскай дзяржавы]], з 1773 года яе сталіца. З 1818 года цэнтр Кабульскага княства. З 1880 года сталіца афганскай дзяржавы, з 1929 года — [[каралеўства Афганістан]]. Значна разбураны ў час грамадзянскай вайны з 1978 года. У 2021 годзе [[Падзенне Кабула (2021)|заняты талібамі]]. == Эканоміка == Прамысловасць: аўтарамонтная, будаўнічая (у тым ліку домабудаўнічы камбінат), фармацэўтычная, метала- і дрэваапрацоўчая, гарбарна-абутковая, [[харчовая прамысловасць|харчовая]] і тэкстыльная. Вытворчасць [[дыван]]оў. == Транспарт == Сувязь з навакольным светам ужыццяўляецца праз [[міжнародны аэрапорт Кабул]], які знаходзіцца за 16 міль ад цэнтра Кабула. Новы міжнародны тэрмінал аэрапорта Кабула быў пабудаваны з дапамогай урада [[Японія|Японіі]] і пачаў сваю працу ў 2008 годзе. Кабульскі аэрапорт таксама з’яўляецца вайскова-паветранай базай як ВПС Афганістана, так і сіл [[НАТА]]. == Адукацыя і культура == * [[Кабульскі ўніверсітэт]] * [[Кабульскі політэхнічны ўніверсітэт]] * [[Нацыянальны музей Кабула]] == Памятныя мясціны == * [[Багі Бабур]], размешчаны непадалёк ад горада == Вядомыя асобы == * [[Мухамед Дауд]] (1909—1978) — афганскі [[дзяржаўны дзеяч]], [[прэзідэнт Афганістана]] ў 1977—1978 гадах. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Сталіцы Азіі}} [[Катэгорыя:Гарады Афганістана]] [[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]] [[Катэгорыя:Кабул| ]] qjfld3g18whvlvkh8uglvj2l9c0f3rz 5165344 5165207 2026-07-13T11:16:41Z M.L.Bot 261 сцяг і герб мусяць цягнуцца з Вікіданых 5165344 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Кабул (значэнні)}} {{НП | статус = Горад | беларуская назва = Кабул | арыгінальная назва = {{lang-ps|کابل}}, {{lang-prs|کابل}} | падначаленне = | краіна = Афганістан | герб = | сцяг = | шырыня герба = | шырыня сцяга = | выява = {{Photomontage | photo1a = Mountains of Kabul.jpg | photo1b = Sakhi mosque, Kabul.jpg | photo2a = Zarnegar mausoleum palace postcard - cropped.jpg | photo2b = Darulaman palace.jpg | photo3a = Kabul, Afghanistan view.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 280 }} | подпіс = | lat_dir = N | lat_deg = 34 | lat_min = 31 | lat_sec = | lon_dir = E | lon_deg = 69 | lon_min = 12 | lon_sec = | CoordAddon = type:city(3043589)_region:AF | CoordScale = | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | рэгіён = | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = 18 раёнаў | від главы = мэр | глава = Махамад Юнус Наўандзіш | першае згадванне = | ранейшыя імёны = | статус з = | плошча = 275 | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = 1800 | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = (агламерацыя) 1925548 | год перапісу = 2006 | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = +4:30 | DST = | тэлефонны код = +93-20 | паштовы індэкс = | паштовыя індэксы = | аўтамабільны код = | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = Kabul | сайт = | мова сайта = | мова сайта 2 = | мова сайта 3 = | мова сайта 4 = | мова сайта 5 = | add1n = | add1 = | add2n = | add2 = | add3n = | add3 = }} '''Кабу́л''' ({{lang-ps|کابل}}, {{lang-prs|کابل}} ''Kābul'') — [[горад]] у [[Афганістан]]е, [[сталіца]] краіны, адміністрацыйны цэнтр правінцыі [[Кабул (правінцыя)|Кабул]]. 3,5 млн жыхароў (2009). Знаходзіцца на рацэ [[Кабул (рака)|Кабул]], на вышыні 1820 метраў. Вузел аўтадарог. [[Міжнародны аэрапорт Кабул]]. Галоўны эканамічны і культурны цэнтр краіны. == Гісторыя == [[Файл:Upper Bala Hissar from west Kabul in 1879.jpg|200px|thumb|left|крэпасць [[Бала-Хісар]] у [[1879]] годзе]] Упершыню згадваецца грэчаскім вучоным [[Клаўдзій Пталемей|Пталамеем]] (II стагоддзе) як '''Кабур''' або '''Карур''' — горад у [[Кушанскае царства|Кушанскім царстве]]. З VI стагоддзя правіцелямі былі Кабул-шахі. У час арабскіх заваяванняў трапіў пад уладу халіфа Муавіі I (кіраваў у 661—680 гадах). У IX стагоддзі заваяваны [[Сафарыды|Сафарыдамі]], пазней ім валодалі [[Саманіды]], [[Газневіды]], [[Цімурыды]]. У XIII стагоддзі зруйнаваны [[Чынгісхан]]ам. Найбольшага росквіту дасягнуў у XVI стагоддзі, калі [[Бабур]] зрабіў Кабул сталіцай (з 1504 года) [[Імперыя Вялікіх Маголаў|дзяржавы Вялікіх Маголаў]]. У 1738 годзе захоплены Надзір-шахам. З 1747 года ў складзе [[Дуранійская імперыя|Дуранійскай дзяржавы]], з 1773 года яе сталіца. З 1818 года цэнтр Кабульскага княства. З 1880 года сталіца афганскай дзяржавы, з 1929 года — [[каралеўства Афганістан]]. Значна разбураны ў час грамадзянскай вайны з 1978 года. У 2021 годзе [[Падзенне Кабула (2021)|заняты талібамі]]. == Эканоміка == Прамысловасць: аўтарамонтная, будаўнічая (у тым ліку домабудаўнічы камбінат), фармацэўтычная, метала- і дрэваапрацоўчая, гарбарна-абутковая, [[харчовая прамысловасць|харчовая]] і тэкстыльная. Вытворчасць [[дыван]]оў. == Транспарт == Сувязь з навакольным светам ужыццяўляецца праз [[міжнародны аэрапорт Кабул]], які знаходзіцца за 16 міль ад цэнтра Кабула. Новы міжнародны тэрмінал аэрапорта Кабула быў пабудаваны з дапамогай урада [[Японія|Японіі]] і пачаў сваю працу ў 2008 годзе. Кабульскі аэрапорт таксама з’яўляецца вайскова-паветранай базай як ВПС Афганістана, так і сіл [[НАТА]]. == Адукацыя і культура == * [[Кабульскі ўніверсітэт]] * [[Кабульскі політэхнічны ўніверсітэт]] * [[Нацыянальны музей Кабула]] == Памятныя мясціны == * [[Багі Бабур]], размешчаны непадалёк ад горада == Вядомыя асобы == * [[Мухамед Дауд]] (1909—1978) — афганскі [[дзяржаўны дзеяч]], [[прэзідэнт Афганістана]] ў 1977—1978 гадах. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Сталіцы Азіі}} [[Катэгорыя:Гарады Афганістана]] [[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]] [[Катэгорыя:Кабул| ]] 0xy6d1khh6sc8qs322gzwno5wnt4fgy 0 3337 5165211 4922300 2026-07-13T00:09:40Z Summershell67 159583 /* */ 5165211 wikitext text/x-wiki {{НП | статус = Горад | сцяг = İstanbul Büyükşehir Belediyesi.svg | герб = Coat of arms İstanbul.svg | выява = Istanbul_Montage_2016.png | ранейшыя імёны = Візанціён, Канстанцінопаль }} '''Стамбул''' — самы вялікі горад [[Турцыя|Турцыі]], марскі порт, культурны і прамысловы цэнтр краіны. Амаль 13-мільённае насельніцтва робіць яго чацвёртым [[мегаполіс]]ам Еўропы. Адзіны мегаполіс планеты, размешчаны ў двух частка свету ([[Еўропа|Еўропе]] і [[Азія|Азіі]]). Былая сталіца [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] (330—395), [[Візантыйская імперыя|Усходняй Рымскай імперыі (Візантыі)]] (395—1204 і 1261—1453), [[Лацінская імперыя|Лацінскай імперыі]] (1204—1261), [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] (1453—1922). Мае важнае міжнароднае гістарычнае і культурнае значэнне. Гістарычныя раёны Стамбула ў 1985 унесеныя ў [[Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Турцыі|Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]. Стамбул з’яўляецца адным з самых вялікіх гарадоў свету, гэта самая вялікая агламерацыя ў [[Еўропа|Еўропе]]. З’яўляецца сталіцай [[Стамбул (правінцыя)|правінцыі Істамбул]]. Горад з’яўляецца прамысловай сталіцай Турцыі, тут вырабляецца ¼ прамысловай прадукцыі краіны. Адначасова гэта і фінансавая сталіца, тут знаходзяцца штаб-кватэры некалькіх дзясяткаў банкаў і біржа [[каштоўныя паперы|каштоўных папер]]. Стамбул гэта і вялікі транспартны вузел: тут знаходзіцца самы вялікі гандлёвы [[порт]] Турцыі, два міжнародныя [[аэрапорт]]ы, праз горад праходзіць транскантынентальная [[чыгунка]]. У горадзе налічваецца 5 універсітэтаў, самы стары з якіх [[Стамбульскі ўніверсітэт]] быў заснаваны ў [[1453]] годзе. Горад знаходзіцца на ўзбярэжжы [[Чорнае мора|Чорнага]] і [[Мармуровае мора|Мармуровага мора]]. Праліў Басфор, які аддзяляе Еўропу ад [[Азія|Азіі]] адначасова дзеліць і Стамбул на дзве часткі, што робіць Стамбул адзіным у свеце горадам, які знаходзіцца на двух кантынентах. Два вялікія масты злучаюць еўрапейскую і азіяцкую часткі горада ([[Басфорскі мост]], які быў пабудаваны ў [[1973]] годзе, даўжынёй 1074 метры і мост [[Мехмета,]] які быў пабудаваны ў [[1988]] годзе, даўжынёй 1090 метраў). [[Заліў Залаты Рог]] дзеліць еўрапейскую частку горада на паўднёвую частку [[Стары Стамбул]] і паўночную [[Беюглу]]. Стамбул з’яўляецца рэзідэнцыяй праваслаўных Канстанцінопальскіх патрыярхаў. == Назва == Самая старажытная назва горада, якую далі грэчаскія каланісты — '''Візантый''' (па-грэчаску: Βυζάντιον, па-лацінску: Byzantium). Кароткі час у [[3 ст.]] горад называўся '''Аўгуста Антаніна''', гэту назву даў імператар [[Септымій Север]] у гонар свайго сына. Калі [[Канстанцін I Вялікі|Канстанцін Вялікі]] зрабіў горад усходняй сталіцай [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]], горад пачаў звацца Другім Рымам (лац.: Secunda Roma, грэч.: Δευτέρα Ρώμη). У [[5 ст.]] выкарыстоўвалася назва Новы Рым (лац.: Nova Roma, грэч.: Νέα Ρώμη). Замест назвы Новага Рыма неўзабаве сталі часцей выкарыстоўваць назву Канстанцінопаль або Канстанцінопаліс (грэч.: Κωνσταντινούπολις, лац.: Constantinopolis), што азначае «горад Канстанціна». Да таго ж, у Візантыі горад называлі і «Царыцай гарадоў». У ісламскім свеце, горад быў вядомы на арабскай мове як: القسطنطينية, лацініцай: al-Qusṭanṭiniyah, старатурэцкай: قسطنطينيه, лацініцай: Kostantiniyye. Пасля заваявання Канстанцінопаля ў [[1453]], гэта была афіцыйная назва горада ў турэцкай мове, выкарыстоўвалася да падзення [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] ў [[1923]]. У персідскай і арабскай мовах карысталіся назвамі ''Rūmiyet al-kubra'' (вялікі горад рымлян) або ''Taht-i Rūm'' (сталіца рымлян) і падобнымі. Назва '''Стамбул''' упершыню згадваецца ў [[10 ст.]] у армянскіх, турэцкіх і арабскіх крыніцах. Назва паходзіць ад грэчаскага паняцця ''εἰς τὴν Πόλιν'' або ''στην Πόλη'', што азначае «ў горадзе». Гэтая назва выкарыстоўвалася асманамі да заваявання гэтага горада, выкарыстоўвалася таксама і ў часы асманскага валадарства, хоць афіцыйная назва была قسطنطينيه, (Kostantiniyye). Пасля стварэння Турэцкай Рэспублікі ў 1923, гэта імя абвешчана адзінай афіцыйнай назвай горада. Як у [[Візантыя|Візантыі]], так і ў Асманскай імперыі гораду давалі ганаровыя імёны, напрыклад Дзверы дабрабыту, Высокая Порта, Сталіца прастолу і інш. Ва ўсходніх і паўднёвых славянскіх мовах, а таксама ў беларускай па-ранейшаму выкарыстоўваецца назва '''Царград''' (стараславянск. мова: Цѣсарьградъ, руск. мова: Царьград, балгарск. мова: Цариград, украінск. мова: Царгород, паўднёваславянск. мовы: Цариград). Спалучэнне славянскіх слоў «цар» і «горад», якое, верагодна паходзіць ад грэчаскага тэрміна ''Βασιλέως Πόλις'', што азначае «горад імператара» (або цара). Сярэдневяковыя [[вікінгі]], іначай [[варагі]], гэты горад называлі нарвежскім імем Miklagarðr (Вялікі Горад). Сёння гэта назва выкарыстоўваецца ў ісландскай мове ў выглядзе ''Mikligarður''. == Гісторыя == === Першае паселішча === Першым паселішчам чалавека на месцы сучаснага Стамбула лічыцца [[неаліт]]ычнае паселішча, якое было размешчана ў раёне сучаснай станцыі [[Стамбульскае метро|стамбульскага метро]] Енікапы. Яно датуецца [[6500 да н.э.]] Самы старажытны помнік культуры знаходзіцца на [[Анатолія|Анаталійскім]] беразе Басфора — курган Фіяртэпе, датуецца [[5500 да н.э.|5500]]—[[3500 да н.э.]] [[Фракійцы]], якія засялілі берагі Басфора ў канцы [[2 тысячагоддзе да н.э.|II тысячагоддзя да н.э.]], пабудавалі паселішчы Семістра і Лігас (апошняе на Палацавым мысе поруч сучаснага палаца Тапкапы ([[1100 да н.э.|1100]] — [[1000 да н.э.]]) У [[685 да н.э]] на мысе Мода [[грэкі]] з [[Мегара|Мегары]] заснавалі паселішча [[Халкідон]]. === Візантый === {{main2|Візантый}} У [[667 да н.э.]] на месцы фракійскага Лігаса мегарцы на чале з Бізасам (Бізантам) заснавалі новы горад. У гонар правадыра каланістаў ён атрымаў імя Візантый. У [[512 да н.э.|512]] — [[478 да н.э.]] Візантый знаходзіўся пад уладай [[Персія|Персіі]]. Пасля вызвалення ўвайшоў у склад Афінскай Архе. У [[411 да н.э.|411]] — [[409 да н.э.|409]] і [[405 да н.э.|405]] — [[389 да н.э.]] — часова знаходзіўся пад кантролем [[Спарта|Спарты]], у [[364 да н.э.]] — [[Фівы (Грэцыя)|Фіваў]]. У [[357 да н.э.]] канчаткова выходзіць з падначалення [[Афіны|Афін]]. У [[227 да н.э.]] горад атакавалі [[кельты]] ([[галы]]), якія пасля пасяліліся на паўночным беразе Залатога Рога. У [[146 да н.э.]] Візантый заключыў пагадненне з [[Рым]]ам, у [[74 да н.э.]] — увайшоў у склад Рымскай рэспублікі. У [[193]] горад пасля трохгадовай аблогі быў захоплены Септыміем Северам. Ён загадаў разбурыць гарадскія сцены і пазбавіць горад усіх прывілеяў. === Канстанцінопаль === {{main2|Канстанцінопаль}} [[Выява:Byzantinischer Mosaizist um 1000 002.jpg|200px|thumb|Мазайка [[Канстанцін Вялікі|Канстанціна Вялікага]]]] У 324—330 гадах Канстанцін Вялікі пабудаваў на месцы Візантыя новую сталіцу Рымскай імперыі. За час праўлення Канстанціна ў горадзе было пабудавана 30 палацаў і храмаў, 4 тысячы вялікіх жылых дамоў, па паўтары сотні лазняў і пякарань, 8 вадаправодаў, 2 тэатры, цырк і новы іпадром. Пасля смерці імператара Феадосія I у 395 г. Рымская імперыя канчаткова распалася на дзве часткі. Канстанцінопаль робіцца сталіцай Усходняй Рымскай або Візантыйскай імперыі. 12 ліпеня 400 г. жыхары Канстанцінопаля са зброяй у руках выганяюць з горада кельтаў. У 412 г. Канстанцінопаль і яго абарончыя збудаванні былі пашкоджаны землетрасеннем. Таму ў часы Феадосія II на захад ад «канстанцінавых сцен» былі пабудаваны новыя сцены. Найвышэйшага росквіту Візантый дасягнуў у часы імператара Юстыніяна I (527—565). Ён разгарнуў у сталіцы грандыёзных маштабаў будаўніцтва. У 532—537 гадах быў пабудаваны [[Канстанцінопальскі Сафійскі сабор|сабор Святой Сафіі]] — па тых часах найбуйны ў свеце хрысціянскі храм. У 625—626 Канстанцінопаль перажыў цяжкую аблогу — з усходу пад яго сценамі стаялі персы, з захаду — авары. У 670, 674—678, 717—718 гг. горад штурмавалі арабы, у 698 г. яго захапілі і абрабавалі самі візантыйцы — супернікі імператара Ляонція, у 705 г. каля сцен сталіцы стаялі балгары, якім адкрыў вароты сам імператар Юстыніян II. З 726 г. да 843 г. Канстанцінопаль знаходзіўся ў эпіцэнтры грамадзянскай вайны паміж іконаборцамі і прыхільнікамі шанавання абразоў. У 860, 874, 944, 1043 гг. на горад нападалі [[русы]]. Пасля перамогі пад Манцыкертам у 1071 г. над імператарам Раманам IV Дыягенам, турэцкія султаны з дынастыі Сельджукаў захопліваюць Малую Азію. Усходняя мяжа імперыі праходзіла амаль па прадмесцях Канстанцінопаля. Аляксей I Камнін спадзяваўся скарыстаць у сваіх мэтах крыжацкі рух. Аднак з’яўленне Іерусалімскага каралеўства (гл. далей: [[Першы крыжовы паход]]) і актыўнае прасоўванне на Усход заходніх канкурэнтаў — венецыянцаў, генуэзцаў, пізанцаў нанесла ўдар па эканоміцы візантыйскай сталіцы. Незадаволены гэтым Андронік I Камнін у 1183 г. адмяніў прывілеі італьянскіх гандляроў і выгнаў іх за межы імперыі. Венецыянцы адпомсцілі — у час Чацвёртага крыжовага паходу заходнія рыцары аблажылі Канстанцінопаль і 13 красавіка 1204 г. узялі горад штурмам і разрабавалі. Канстанцінопаль быў пераўтвораны ў сталіцу новай дзяржавы — [[Лацінская імперыя|Лацінскай імперыі]]. Вярнуць сабе горад грэкі здолелі толькі 15 ліпеня 1261 г., калі жыхары адкрылі вароты імператару нікейскаму Міхаілу VIII Палеалогу. Аднавіць колішнюю магутнасць Палеалогі не здолелі. Канстанцінопаль заняпаў, яго насельніцтва скарачалася. Асабліва адчувальным адток жыхароў стаў тады, калі суседнія султаны з дынастыі Асманаў сталі аб’ядноўваць пад сваёй уладай да таго разрозненыя турэцкія княствы Малой Азіі і паступова захопліваць візантыйскія гарады і правінцыі. === Сталіца Асманскай імперыі === {{main2|Асманская імперыя}} [[Выява:Benjamin-Constant-The Entry of Mahomet II into Constantinople-1876.jpg|200px|thumb|Уступленне [[Мехмед II|Мехмеда II]] у Канстанцінопаль]] У 1457—1458 гг. горад стаў сталіцай Асманскай імперыі. Амаль усе жыхары Канстанцінопаля, якія засталіся ў жывых пасля штурму горада, былі ператвораны ў рабоў і прададзены. Для новай сталіцы спатрэбіліся новыя жыхары. Першымі перасяленцамі сталі туркі з Аксарая, армяне з Бурсы, грэкі з Эгейскіх астравоў і Пелапанеса. У 1461 г. [[Мехмед II]] захапіў [[Трапезунд]] і мясцовых грэкаў таксама перасяліў у Стамбул. Ужо 3 чэрвеня 1453 г. султан загадаў перабудаваць у мусульманскую мячэць сабор Святой Сафіі. Тая ж доля чакала і большасць іншых хрысціянскіх храмаў. Побач з імі пачалі будаваць і новыя мячэці, першай з якіх стаў комплекс у гонар Ейюба Ансары. Мячэць Фаціх была пабудавана пад кіраўніцтвам грэчаскага архітэктара Хрыстадула на месцы і з матэрыялаў царквы Святых Апосталаў. Пры Мехмедзе II таксама пачалося будаўніцтва стамбульскага Вялікага рынка. Недалёка ад былога [[Форум Феадосія|Форума Феадосія]] пабудаваны Султанскі палац (Эскі-Сарай), аднак у ім султану было цесна, і ў 1466 на месцы былога Акропаля Візантыя пачалося будаўніцтва новага палаца — Тапкапы. Пасля сюды пераехаў сам султан і яго канцылярыя, а двор і Гарэм засталіся ў старым палацы. Спачатку горад выглядаў маланаселеным, да таго ж у большасці яго жыхароў не было прыстойных умоў для існавання. Не дзіўна, што людзі паміралі ад хвароб, толькі чума штогод забірала некалькі соцень жыццяў. Аднак насельніцтва Стамбула хутка расло, і да канца [[15 стагоддзе|ХV ст.]] перавысіла 200 тысяч, амаль у 7 раз больш, чым за апошнія гады існавання Візантыі. Мусульмане пры гэтым не складалі і 60 % жыхароў горада. У 1509 г. сталіца стала ахвярай землетрасення, якое разбурыла больш за сто мячэцей і некалькі тысяч жылых дамоў. У 1512 г. пры падтрымцы янычараў Стамбул захапіў султан [[Селім I]], які адхіліў ад улады свайго бацьку — Баязіда II. У 1513 г. ён загадаў знішчыць у сваіх уладаннях, і ў сталіцы ў прыватнасці, усіх [[шыіты|шыітаў]] — сапраўдных або падазроных. Затое пасля захопу ў 1517 г. Егіпта ў Стамбул перасялілі тысячы каірскіх рамеснікаў. [[Хіджаз]] прызнаў уладу Асманаў і султана ў якасці халіфа мусульман. У пацвярджэнне гэтаму на берагі Басфора перавезлі ісламскія рэліквіі. Стамбул ператварыўся ў цэнтр [[іслам|ісламскага свету]]. ==== Сулейман Вялікі і яго нашчадкі ==== У часы кіравання [[Сулейман І|Сулеймана І]] у 1520—1566 гг. горад перажывае новы «залаты век». Імперыя, якая працягнулася ад [[Марока]] да [[Індыйскі акіян|Індыйскага акіяна]], абавязана была трымаць годную сталіцу. У Стамбуле будуюцца новыя мячэці, медрэсэ і іншыя будынкі. Галоўны архітэктар Сулеймана [[Сінан]] будуе, у прыватнасці мячэць Шах-задэ (скончана ў 1548 г.) і мячэць Сулеймана, якая ператварылася ў сапраўдны сімвал Стамбула. Разбудоўваецца палац Тапкапы, куды па патрабаванні жонкі султана Раксаланы перабіраецца і султанскі [[гарэм]]. Свой палац будуе і вялікі візір Ібрагім-паша — з заходняга боку былога іпадрома. Пасля смерці Сулеймана Асманская імперыя пачынае хіліцца да заняпаду, але ў сталіцы працягваецца будаўніцтва мячэцей і медрэсэ, рынкаў і лазняў. У часы Ахмеда I, будуецца [[Блакітная мячэць]] (1609—1616) — першая ў ісламскім свеце мячэць з шасцю мінарэтамі. Велізарныя выдаткі на будаўніцтва ў горадзе спусташалі дзяржаўны скарб, а ваеннае шчасце ад імперыі пачало адварочвацца. Асман II у 1622 г., раздражнены паражэннем пад Хоцінам, наогул вырашыў перанесці сталіцу на ўсход — да [[Дамаск]]а або Алепа. Аднак паўсталі янычары, султана схапілі і пасля катавання забілі ў крэпасці Едыкуле. Да сярэдзіны [[XVII ст.]] Стамбул ператвараецца ў адзін з найбуйных гарадоў тагачаснага свету. У горадзе працавала 23 тысячы майстэрань (80 тысяч рабочых). Толькі буйных купцоў налічвалася 15 тысяч. Ім належала 32 тысячы крам і складоў. Аднак жыллёвае і гаспадарчае будаўніцтва вялося хаатычна і пажары пагражалі ледзь не ўсяму гораду. У 1572 г. быў прыняты нават адмысловы закон, які патрабаваў ад гаспадара кожнага дома мець [[драбіны]] і вялікія бочкі з вадой. Тым не менш толькі з 1633 г. да 1698 г. — у Стамбуле адбыўся 21 вялікі пажар, найбольшы — у 1660 г. Стамбул заставаўся цэнтрам не толькі турэцкай або ісламскай культуры. У горадзе працягвала дзейнічаць Канстанцінопальская Патрыярхія праваслаўнай царквы (рэзідэнцыяй патрыярха з 1456 г. была царква Багародзіцы (у 1587 г. ператвораная ў мячэць), з 1720 г. — царква Святога Георгія). У 1565 г. была адкрыта першая армянская друкарня, у 1627 г. — першая грэчаская. І толькі ў 1727 г. султан [[Ахмед III]], які лічыў сябе вялікім асветнікам, пабудаваў у палацы Тапкапы бібліятэку (1719 г.) і даў дазвол на адкрыццё друкарні для друку кніг на турэцкай і арабскай мовах, пры ўмове што яна не будзе друкаваць рэлігійнай літаратуры (супраць гэтага пярэчыла духавенства). Апошняе дзесяцігоддзе кіравання Ахмеда III атрымала назву «эпохі цюльпанаў» і праславілася модай на ўсё раскошнае і французскае. На ўзор [[Версаль|Версаля]] ў Стамбуле і побач з ім, адзін за адным будуюцца султанская палацы ў стылі барока і ракако — Саадабад, Гумаюнабад, Нешабад, Ферахабад і інш. ==== Рэформы ==== У [[XVIII ст.]] Асманская імперыя знаходзіцца ў стане глыбокага крызісу. Эканамічная дэградацыя дапаўняецца палітычным застоем. Паражэнні ў войнах з Аўстрыяй і Расіяй з’яўляюцца чарговым сведчаннем паглыблення крызісу, але і спробы мадэрнізацыі, найперш, ваеннай арганізацыі (у Стамбуле, у прыватнасці, ствараюць артылерыйскую, інжынерную, навігацыйную і марскую школы) распальваюць барацьбу між сабою пануючых слаёў грамадства. Порта губляе Крым і Паўночнае Прычарнамор’е, на Егіпет замахваюцца адначасова французы і брытанцы, «вялікія» дзяржавы пачынаюць абмяркоўваць будучыню ўсёй імперыі Асманаў (так званае «Усходняе пытанне») і статус чарнаморскіх праліваў. Порту адкрыта пачынаюць зваць «Хворы Басфор». Усё гэта прымушае султана Селіма III (1789—1807) пачаць сапраўдныя рэформы. У 1793 г. ствараюцца першыя часці рэгулярнага войска, у сталіцы будуюцца новыя казармы, пашыраюцца ваенныя школы, аднаўляецца праца друкарань. Незадаволеныя новаўвядзеннямі, янычары ў 1807 г. скідваюць манарха-рэфарматара і саджаюць на прастол сваіх марыянетак. Прыхільнікі рэформ збіраюць уласнае войска і з яго дапамогай прыводзяць да ўлады Махмуда II, які працягвае справу Селіма. Праўда яму даводзіцца адначасова змагацца з паўстаннем грэкаў, на баку якіх — грамадская думка ўсёй Еўропы, і змяняць чыноўнікаў-фанарыётаў лаяльных туркам. Пасля чарговага мяцяжу янычараў султан канчаткова ліквідуе янычарскі корпус. Наступны султан Абдул-Меджыд I (1839—1861) 3 лістапада 1839 выдае Гюльханейскі ўказ аб пачатку глыбокіх рэформ, якія атрымліваюць назву «танзімат». Стамбул таксама мяняецца. У 1845 г. пабудаваны першы пастаянны Галацкі мост. У 1846 г. адчыняецца Сельскагаспадарчая школа, 1848 — першае педагагічнае вучылішча, 1850 — таварыства Еджумен і Даніш (Старатурэцкая Акадэмія навук), у моду зноў, але ўжо сярод шырэйшых слаёў, уваходзяць французская мова і еўрапейская адзежа. Тым больш, што ў час Крымскай вайны англічане з французамі становяцца саюзнікамі, і іх салдаты размяшчаліся ў Стамбуле. Пасля перамогі над Расіяй рэзідэнцыю султана ўрачыста пераносяць з палаца Тапкапы ў новую рэзідэнцыю, пабудаваную па еўрапейскім узоры, — палац Далмабахчэ. У 1867 г. пачынае працаваць першы турэцкі прафесійны тэатр, у 1868 г. — Галатасарайскі ліцэй. У 1870 г. афіцыйна адчыняецца ўніверсітэт, праўда праіснаваў ён нядоўга — да канца 1871 г. У 1871 г. у Стамбуле з’яўляецца першая трамвайная лінія, а ў 1875 г. карлікавая лінія метро. ==== Абдул-Гамід II і «младатуркі» ==== [[Выява:Ottoman-Empire-Public-Demo.png|300px|thumb|Публічнае выступленне, Стамбул, [[1908]]]] У 1875 г. урад імперыі вымушаны быў абвясціць аб дзяржаўным банкруцтве. Бездапаможнасцю ўлады паспрабавалі скарыстацца апазіцыянеры — «новыя асманы» на чале з Ахмедам Мідхат-пашою. Пад ціскам вуліц і ўлічваючы незадаволенасць у воінскіх часцях султан Абдул-Азіз у маі 1876 згаджаецца ўвесці Мідхат-пашу ў склад урада, а пасля — і сам адракаецца ад стальца. Новы султан Мурад V абмяжоўваецца амністыяй і фармальнай згодай на абмеркаванне праекта канстытуцыі. Праз тры месяцы адхіляюць ад улады і яго. Новым султанам робіцца Абдул-Хамід II. Ён прызначае Мідхат-пашу вялікім візірам. 23 снежня 1876 г. на ўрачыстай цырымоніі ў Стамбуле ад імя султана аб’яўляюць аб увядзенні канстытуцыі. Але выконваць яе Абдул-Хамід II не збіраўся. У лютым Мідхата адхіляюць ад урада. Абраны парламент прапрацаваў толькі год. Спасылаючыся на новую вайну з Расіяй, дэпутатаў разганяюць, і султан усталёўвае рэжым асабістай дыктатуры, які атрымаў назву «зулюм». Уведзена жорсткая цэнзура, іншадумцаў за малую падазронасць арыштоўваюць, па краіне коцяцца армянскія пагромы. «Вялікія дзяржавы» на ўсё гэта заплюшчвалі вочы. Бо эканоміка імперыі скора перайшла пад іх кантроль. У 1881 г. у Стамбуле еўрапейцы ствараюць «Адміністрацыю асманскай дзяржаўнай пазыкі», якая атрымлівае права збіраць падаткі з падданых султана для вяртання замежных пазык. Функцыі цэнтральнага дзяржаўнага банка фактычна выконвае Атаманскі банк, які на самай справе з’яўляецца ўласнасцю брытанцаў і французаў. Імперыя адчыняецца Захаду. У 1889 г. у Канстанцінопалі адкрываецца чыгуначны вакзал, які прымае знакаміты «[[Усходні экспрэс]]» маршрутам «[[Парыж]]-Стамбул». Іншаземцы прымаюць удзел і ў развіцці ўласнай інфраструктуры асманскай сталіцы — у канцы [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] горад атрымлівае сучасную сістэму электра- і водазабеспячэння. Змаганне супраць рэжыму «зулюма» ўзначальвае партыя «Яднанне і прагрэс» («маладыя туркі»), першая суполка якой была створана ў Стамбуле ў 1889 г. У 1908 г. успыхнула Младатурэцкая рэвалюцыя. 24 чэрвеня Абдул-Хамід II, вымушаны выканаць ультыматум рэвалюцыянераў, выдае ўказ аб узнаўленні канстытуцыі і скліканні парламента. Але ў красавіку 1909 г. у Стамбуле ўспыхвае мяцеж. Младатуркі накіроўваюць у сталіцу войска і фактычна бяруць горад штурмам. Абдул-Хаміда II канчаткова пазбаўляюць стальца. === Турэцкая рэспубліка === Вайну за незалежнасць Турцыі ўзначаліў Мустафа Кемаль (Атацюрк). Сталіцай новаўтворанай Турэцкай Рэспублікі стала Анкара. У 1930 г. прыняты закон, які забараніў у афіцыйных дакументах выкарыстоўваць назву Канстанцінопаль. Адзінай афіцыйнай назвай горада стала імя Стамбул. == Геаграфія == Стамбул размяшчаецца ў паўночна-заходняй частцы Турцыі, у [[Мармуроваморскі рэгіён|Мармуроваморскім рэгіёне]] і займае плошчу каля 5,5 тысяч км². Праліў [[праліў Басфор|Басфор]], які злучае [[Мармуровае мора|Мармуровае]] і [[Чорнае мора|Чорнае]] моры, падзяляе горад на дзве вялікія часткі: [[Еўропа|еўрапейскую]], дзе размяшчаюцца гістарычныя і эканамічныя цэнтры горада, і [[азія]]цкую, ці [[Анатолія|анаталійскую]], — такім чынам, Стамбул з’яўляецца адзіным горадам на планеце, які ляжыць у двух частках свету. Заходняя частка Стамбула далей раздзяляецца яшчэ і залівам [[Залаты Рог]], натуральнай бухтай у праліве Басфор, вакол якой утварыўся Візантый, а потым Канстанцінопаль. Злучэнне Мармуровага мора, Басфора і Залатога Рогу — гістарычнае сэрца горада і выдатны краявід сучаснага Стамбула. === Клімат === Стамбул размяшчаецца ў зоне [[умераны клімат|ўмеранага клімату]]. Сярэдняя гадавая [[тэмпература]] складае 14,3&nbsp;°C, сярэдняя гадавая колькасць [[ападкаў]] — 844 мм.<ref>{{cite web |url=http://www.meteor.gov.tr/veridegerlendirme/yillik-toplam-yagis-verileri.aspx?m=ISTANBUL |title=Yıllık Toplam Yağış Verileri - İstanbul |df=mdy |archive-url=https://web.archive.org/web/20130331072105/http://www.meteor.gov.tr/veridegerlendirme/yillik-toplam-yagis-verileri.aspx?m=ISTANBUL |archive-date=31 сакавіка 2013 |url-status=dead }}</ref> [[Мікракліматычныя]] асаблівасці фарміруюцца ў халмістых, прыморскіх і ўнутраных раёнах горада. Самым цёплым месяцам з’яўляецца [[жнівень]] з сярэдняй тэмпературай 23,5&nbsp;°C, самым халодным — [[студзень]] з тэмпературай у 5,8&nbsp;°C. Найбольшая колькасць ападкаў выпадае ў [[снежань|снежні]], у сярэднім 124 мм; найменшая — у [[чэрвень|чэрвені]], у сярэднім 34 мм. Самая нізкая зарэгістраваная тэмпература склала −16,1&nbsp;°C ([[9 лютага]] [[1927]]). Самая высокая зарэгістраваная тэмпература склала 40,5&nbsp;°C ([[12 ліпеня]] [[2000]]).<ref>{{cite web|url=http://www.mherrera.org/temp.htm |title=Extreme Temperatures Around the World- world highest lowest temperatures |publisher=Mherrera.org |access-date=22 студзеня 2010}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Месяц ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Сту ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Лют ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Сак ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Кра ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Май ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Чэр ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Ліп ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Жні ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Вер ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Кас ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Ліс ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Сне ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Год |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Сярэдні максімум °C | style="background: #00B0FF; color:#000000;" | 8,7 | style="background: #00C0FF; color:#000000;" | 9,1 | style="background: #40E0FF; color:#000000;" | 11,2 | style="background: #80FFA0; color:#000000;" | 16,5 | style="background: #FFFF80; color:#000000;" | 21,4 | style="background: #FFB000; color:#000000;" | 26,0 | style="background: #FF9000; color:#000000;" | 28,4 | style="background: #FF9000; color:#000000;" | 28,5 | style="background: #FFC000; color:#000000;" | 25,0 | style="background: #E0FF80; color:#000000;" | 20,1 | style="background: #80FFC0; color:#000000;" | 15,3 | style="background: #40E0FF; color:#000000;" | 11,1 | style="background: #A0FF80; color:#000000;" | 18,8 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Сярэдні мінімум °C | style="background: #5068FF; color: black;" | 2,9 | style="background: #5068FF; color: black;" | 2,8 | style="background: #4070FF; color: black;" | 3,9 | style="background: #00A0FF; color: black;" | 7,7 | style="background: #60F0FF; color: black;" | 12,0 | style="background: #80FFA0; color: black;" | 16,0 | style="background: #A0FF80; color: black;" | 18,5 | style="background: #A0FF80; color: black;" | 18,7 | style="background: #80FFC0; color: black;" | 15,5 | style="background: #60F0FF; color: black;" | 12,0 | style="background: #00B0FF; color: black;" | 8,5 | style="background: #0080FF; color: black;" | 5,3 | style="background: #20D0FF; color: black;" | 10,5 |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Крыніца: [http://worldweather.wmo.int/014/c00047.htm Сусветная метэаралагічная арганізацыя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130607171000/http://worldweather.wmo.int/014/c00047.htm |date=7 чэрвеня 2013 }}'' |} == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйнае дзяленне == [[Выява:Map of the Districts of Istanbul.png|thumb|250px]] Стамбул дзеліцца на 27 акруг, якія могуць уключаць сельскія прыгарады і асобныя населеныя пункты: Аўджылар, Кючукчэкмеджэ, Бакыркёй, Бахчэліэўлер, Багджылар, Гюнгёрэн, Эсэнлер, Байрампаша, Зейтынбурну, Фаціх, Эмінёну, Бейёглу, Бешыкташ, Шышлі, Кагытхане, Сарыйер, Газіасманпаша, Эйюп, Ускюдар, Бейкоз, Кадыкёй, Картал, Пендык, Тузла, Юмранійе, Прынцавы астравы і Малтэпе. == Транспарт == === Грамадскі транспарт === '''трамвай''' Хуткі трамвай (T1) пачаў перавозкі пасажыраў з 1992, маючы еўрапейскую шырыню каляіны, злучыў Сіркеджы з Тапкапы. Лінія была працягнутая ад Тапкапы ў Зейтынбурну ў сакавіку 1994, і ад Сікерджы да Емін’ёна ў красавіку 1996. 30 студзеня 2005 лінія была падоўжана ад Емін’ёна да Фіндыклі захапіўшы Залаты Рог па Галатыйскаму масту. Лінія мае 24 станцыі, даўжыню 14 км. Першапачаткова абслугоўвалася 22 цягнікамі лёгкага метро, вытворчасці ABB, якія цяпер пераведзеныя на іншыя лініі, у той час на станцыях былі часовыя высокія платформы. Гэтыя цягнікі былі заменены на 55 вагонаў Flexity Swift вытворчасці Bombardier Transportation у 2003 г. Працягласць поўнай паездкі 42 хвіліны. Штодзённая здольнасць перавозкі {{nobr|155 000}} чалавек. Кошт праекта US $ 110 млн. У верасні 2006 г. была адкрыта лінія трамвая Т2 кірункам ад Зейтынбурна да BAGCILAR. Лінія абслугоўваецца 14 вагонамі лёгкага метро вытворчасці ABB. Станцыі маюць высокія платформы на ўзроўні падлогі рухомага саставу. '''метро''' У пачатку XX стагоддзя ў Стамбуле працаваў Цюнель ({{lang-tr|Tünel}}) — падземны [[фунікулёр]], першапачаткова ён працаваў на коннай цязе, але ў [[1910 год у гісторыі метрапалітэна|1910]] быў электрафікаваны. Будаўніцтва сучаснага падземнага метрапалітэна ў Стамбуле пачалося ў 1992 г. Першая лінія (M2) Taксім — 4-ы Левент уведзена ў эксплуатацыю 16 верасня 2000 г. Даўжыня лініі 8,5 км, мае 6 станцый, пабудаваных аднатыпна, але ў розных колерах. Цяпер працуюць 8 цягнікоў па 4 вагоны ў кожным. Інтэрвал руху 5 хвілін, штодзённая перавозка {{nobr|130 000}} пасажыраў. Працягласць паездкі 12 хвілін. Падземка здольная процістаяць землетрасенням магутнасцю 9 балаў шкалы Рыхтэра. Паўночная галіна 4-ы Левент — Маслак была адчынена ў студзені 2009 г. Паўднёвая галіна ад Таксіма да Енікапі, перасякае Залаты Рог па мосце і далей вяртаецца пад старым горадам у Чычкан, у цяперашні час цалкам гатовая і, як чакаецца, павінна быць уведзена ў эксплуатацыю ў 2009 г. Участак будзе мець даўжыню 5,4 км і чатыры станцыі. На азіяцкім боку горада працягваецца будаўніцтва лініі ад Кадыкай да Картал. === Марскі транспарт === Марскі транспарт мае жыццёвую важнасць для Стамбула, бо горад практычна з усіх бакоў абмывае мора: Мармуровае мора і Залаты Рог, Басфор, Чорнае мора. Шмат жыхароў Стамбула жывуць на Азіяцкім боку горада, але працуюць на Еўрапейскім. Знакамітыя прыгарадныя паромы фарміруюць аснову штодзённага перамяшчэння паміж дзвюма часткамі горада — і транспартуюць у дзень больш, чым абодва вісячыя масты цераз Басфор. IDO (Istanbul Deniz Otobusleri — Стамбульскі марскі аўтобус) быў заснаваны ў 1987 г., дзейнічае паміж еўрапейскім, азіяцкім і некаторымі іншымі прыстанямі ў Мармуровым моры. Стамбульскі порт — адзін з галоўных у краіне. Стары порт на Залатым Рогу выкарыстоўваецца для асабістай навігацыі. Порт Каракай, выкарыстоўваецца для круізных караблёў, галоўны Стамбульскі грузавы порт знаходзіцца ў раёне Гарэм на азіяцкім боку горада. === Аэрапорты === Стамбул валодае двума міжнароднымі аэрапортамі: большы — гэта Міжнародны аэрапорт Атацюрк, размешчаны ў раёне Ешылкёй (Сан Стэфана) на Еўрапейскім боку, у 24 км ад цэнтра горада. Калі ён быў пабудаваны, то знаходзіўся на захадзе сталічнай вобласці, але цяпер ляжыць у межах горада. Меншы — Міжнародны аэрапорт Сабіха Гёкчэн размешчаны ў раёне Курткёй, што ў Азіяцкай частцы горада. Знаходзіцца, прыкладна ў 20 км на ўсход ад азіяцкіх кварталаў і 45 км на ўсход ад цэнтра горада. == Адукацыя == У горадзе знаходзіцца шмат універсітэтаў, якія ў асноўным дзяржаўныя, але існуюць таксама і прыватныя ўніверсітэты. * (Bahçeşehir University) * (Boğaziçi University) * Фаціх універсітэт * Галатасарай універсітэт * (Işık University) * (İstanbul Bilgi University) * (İstanbul Technical University) * (İstanbul University) * (Koç University) * (Marmara University) * (Sabancı University) * (Yeditepe University) * (Yıldız Technical University) == Славутасці Стамбула == === Цэрквы === [[Выява:Istanbul asv2020-02 img45 Hagia Sophia.jpg|thumb|Царква Святой Сафіі]] [[Выява:FenariIsaCamiiInIstanbulApril200701.jpg|thumb|Манастыр Ліпса]] * [[Сафійскі сабор у Канстанцінопалі]] * [[Царква Святой Ірыны]] * [[Царква Сергія і Вакха]] * [[Манастыр Пантакратара]] * [[Студыйскі манастыр]] * [[Манастыр Хора]] * [[Манастыр Мірэлеён]] * [[Манастыр Ліпса]] * [[Царква Марыі Мангольскай]] * [[Манастыр Багародзіцы Памакарысты]] * [[Манастыр Хрыста Пантапопта]] * [[Царква Святой Феадосіі]] * [[Царква Святой Фёклы]] * [[Царква Святога Феадосія ў Канстанцінопалі]] * [[Царква Іаана Прадцечы ў Канстанцінопалі]] * [[Царква Багародзіцы Кірыацісы]] * [[Царква Святога Андрэя ў Крысе]] === Мячэці === [[Выява:Sultan Ahmed Mosque, Istambul.jpg|thumb|Блакітная мячэць]] * [[Блакітная мячэць]] * [[Мячэць Сулеймана]] * [[Мячэць Рустампаша]] * [[Новая мячэць]] * [[Мячэць Беязід]] * [[Мячэць Фаціх]] * [[Мячэць Лалелі]] * [[Мячэць Бодрум]] * [[Мячэць Валідэ-Султан]] * [[Мячэць Султан Селім]] * [[Мячэць Нурасманіе]] * [[Мячэць Артакей]] === Палацы === [[Выява:Gate of Salutation Topkapi Istanbul 2007 Pano.jpg|thumb|Палац Тапкапы]] * [[Палац Тапкапы]] * [[Палац Долмабахча]] * [[Палац Йылдыз]] * [[Влахернскі палац]] * [[Букалеён]] * [[Палац Гексу]] * [[Палац Бейлербейі]] * [[Палац Айналы Кавак]] === Плошчы === * [[Плошча Ахмедыя]] * [[Плошча Таксім]] * [[Плошча Беязід]] * [[Плошча Новай мячэці]] [[Выява:074 Istanbul.11.2006 resize.JPG|thumb|Егіпецкі кірмаш]] === Вежы === * [[Галацкая вежа|Вежа Галата]] * [[Вежа Беязід]] * [[Дзявочая вежа]] * [[Абеліск Канстанціна]] * [[Гоцкая калона]] === Масты === * [[Галацкі мост]] * [[Мост Атацюрка]] * [[Мост Халіч]] * [[Басфорскі мост]] * [[Мост Султана Мехмеда Фаціха]] * [[Акведук Валента]] === Кірмашы Стамбула === * [[Вялікі рынак, Стамбул]] * [[Егіпецкі рынак]] === Небаскробы === * [[Isbank Tower 1]] == Гарады пабрацімы == Брацкімі гарадамі Стамбула з’яўляюцца 48 гарадоў свету:<ref>http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141022085201/http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm |date=22 кастрычніка 2014 }} Гарады пабрацімы г. Стамбула</ref> {| | valign="top" | * {{Сцяг Кубы}} [[Гавана]], [[Куба]] * {{Сцяг ЗША}} [[Х’юстан]], [[ЗША]] * {{Сцяг Інданезіі}} [[Джакарта]], [[Інданезія]] * {{Сцяг Саудаўскай Аравіі}} [[Джыда]], [[Саудаўская Аравія]] * {{Сцяг Малайзіі}} [[Джахор-Бахру]], [[Малайзія]] * {{Сцяг Афганістана}} [[Кабул]], [[Афганістан]] * {{Сцяг Расіі}} [[Казань]], [[Расія]] * {{Сцяг Судана}} [[Хартум]], [[Судан]] * {{Сцяг Пакістана}} [[Лахор]], [[Пакістан]] * {{Сцяг Туркменіі}} [[Мары (горад)|Мары]], [[Туркменістан]] * {{Сцяг Украіны}} [[Адэса]], [[Украіна]] * {{Сцяг Кіргізіі}} [[Ош]], [[Кіргізія]] * {{Сцяг Балгарыі}} [[Плоўдзіў]], [[Балгарыя]] * {{Сцяг Чэхіі}} [[Прага]], [[Чэхія]] * {{Сцяг Марока}} [[Рабат]], [[Марока]] | valign="top" | * {{Сцяг Казахстана}} [[Алматы]], [[Казахстан]] * {{Сцяг Іарданіі}} [[Аман]], [[Іарданія]] * {{Сцяг Азербайджана}} [[Баку]], [[Азербайджан]] * {{Сцяг Іспаніі}} [[Барселона]], [[Іспанія]] * {{Сцяг Германіі}} [[Берлін]], [[Германія]] * {{Сцяг Венгрыі}} [[Будапешт]], [[Венгрыя]] * {{Сцяг Аргенціны}} [[Буэнас-Айрэс]], [[Аргенціна]] * {{Сцяг Ірана}} [[Ісфахан]], [[Іран]] * {{Сцяг Рэспублікі Карэі}} [[Пусан]], [[Рэспубліка Карэя]] * {{Сцяг Егіпта}} [[Каір]], [[Егіпет]] * {{Сцяг Бангладэш}} [[Чытагонг]], [[Бангладэш]] * {{Сцяг Германіі}} [[Кёльн]], [[Германія]] * {{Сцяг Румыніі}} [[Канстанца]], [[Румынія]] * {{Сцяг ААЭ}} [[Дубай (горад)|Дубай]], [[ААЭ]] * {{Сцяг Албаніі}} [[Дурэс]], [[Албанія]] * {{Сцяг Італіі}} [[Фларэнцыя]], [[Італія]] | valign="top" | * {{Сцяг Бразіліі}} [[Рыа-дэ-Жанэйра]], [[Бразілія]] * {{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} [[Сараева]], [[Боснія і Герцагавіна]] * {{Сцяг Узбекістана}} [[Самарканд]], [[Узбекістан]] * {{Сцяг Кітая}} [[Шанхай]], [[Кітай]] * {{Сцяг Японіі}} [[Сіманасэкі]], [[Японія]] * {{Сцяг Паўночнай Македоніі}} [[Скоп’е]], [[Паўночная Македонія]] * {{Сцяг Расіі}} [[Санкт-Пецярбург]], [[Расія]] * {{Сцяг Швецыі}} [[Стакгольм]], [[Швецыя]] * {{Сцяг Францыі}} [[Страсбург]], [[Францыя]] * {{Сцяг Грузіі}} [[Тбілісі]], [[Грузія]] * {{Сцяг Італіі}} [[Венецыя]], [[Італія]] * {{Сцяг Польшчы}} [[Варшава]], [[Польшча]] * {{Сцяг Кітая}} [[Сіянь]], [[Кітай]] * {{Сцяг Венесуэлы}} [[Каракас]], [[Венесуэла]] * {{Сцяг Лівана}} [[Бейрут]], [[Ліван]] |} == Вядомы ўраджэнцы і жыхары == * [[Арус Тыгранаўна Васканян]] * [[Астхік Ісаакаўна Кантарджан]] * [[Ваграм Камеравіч Папазян]] * [[Ваграм Папазян]] == Гл. таксама == * [[Рымская імперыя]] * [[Візантыя]] * [[Лацінская імперыя]] * [[Асманская імперыя]] * [[Турэцкая Рэспубліка]] * [[Стамбульскі міжнародны кінафестываль]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Сусветная спадчына|356}} {{Commons|Category:}} * [http://www.istanbul.com istanbul.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200311005655/https://istanbul.com/ |date=11 сакавіка 2020 }} * [http://www.lonelyplanet.com/turkey/istanbul Lonely Planet] {{Культурная сталіца Еўропы}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Турцыі]] [[Катэгорыя:Стамбул| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] tax5gec5n3ha5ltmc6q32k6pr5kymce 5165342 5165211 2026-07-13T11:14:27Z M.L.Bot 261 гэта ўсё цягнецца з Вікіданых 5165342 wikitext text/x-wiki {{НП | статус = Горад | ранейшыя імёны = Візанціён, Канстанцінопаль }} '''Стамбул''' — самы вялікі горад [[Турцыя|Турцыі]], марскі порт, культурны і прамысловы цэнтр краіны. Амаль 13-мільённае насельніцтва робіць яго чацвёртым [[мегаполіс]]ам Еўропы. Адзіны мегаполіс планеты, размешчаны ў двух частка свету ([[Еўропа|Еўропе]] і [[Азія|Азіі]]). Былая сталіца [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] (330—395), [[Візантыйская імперыя|Усходняй Рымскай імперыі (Візантыі)]] (395—1204 і 1261—1453), [[Лацінская імперыя|Лацінскай імперыі]] (1204—1261), [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] (1453—1922). Мае важнае міжнароднае гістарычнае і культурнае значэнне. Гістарычныя раёны Стамбула ў 1985 унесеныя ў [[Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Турцыі|Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]. Стамбул з’яўляецца адным з самых вялікіх гарадоў свету, гэта самая вялікая агламерацыя ў [[Еўропа|Еўропе]]. З’яўляецца сталіцай [[Стамбул (правінцыя)|правінцыі Істамбул]]. Горад з’яўляецца прамысловай сталіцай Турцыі, тут вырабляецца ¼ прамысловай прадукцыі краіны. Адначасова гэта і фінансавая сталіца, тут знаходзяцца штаб-кватэры некалькіх дзясяткаў банкаў і біржа [[каштоўныя паперы|каштоўных папер]]. Стамбул гэта і вялікі транспартны вузел: тут знаходзіцца самы вялікі гандлёвы [[порт]] Турцыі, два міжнародныя [[аэрапорт]]ы, праз горад праходзіць транскантынентальная [[чыгунка]]. У горадзе налічваецца 5 універсітэтаў, самы стары з якіх [[Стамбульскі ўніверсітэт]] быў заснаваны ў [[1453]] годзе. Горад знаходзіцца на ўзбярэжжы [[Чорнае мора|Чорнага]] і [[Мармуровае мора|Мармуровага мора]]. Праліў Басфор, які аддзяляе Еўропу ад [[Азія|Азіі]] адначасова дзеліць і Стамбул на дзве часткі, што робіць Стамбул адзіным у свеце горадам, які знаходзіцца на двух кантынентах. Два вялікія масты злучаюць еўрапейскую і азіяцкую часткі горада ([[Басфорскі мост]], які быў пабудаваны ў [[1973]] годзе, даўжынёй 1074 метры і мост [[Мехмета,]] які быў пабудаваны ў [[1988]] годзе, даўжынёй 1090 метраў). [[Заліў Залаты Рог]] дзеліць еўрапейскую частку горада на паўднёвую частку [[Стары Стамбул]] і паўночную [[Беюглу]]. Стамбул з’яўляецца рэзідэнцыяй праваслаўных Канстанцінопальскіх патрыярхаў. == Назва == Самая старажытная назва горада, якую далі грэчаскія каланісты — '''Візантый''' (па-грэчаску: Βυζάντιον, па-лацінску: Byzantium). Кароткі час у [[3 ст.]] горад называўся '''Аўгуста Антаніна''', гэту назву даў імператар [[Септымій Север]] у гонар свайго сына. Калі [[Канстанцін I Вялікі|Канстанцін Вялікі]] зрабіў горад усходняй сталіцай [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]], горад пачаў звацца Другім Рымам (лац.: Secunda Roma, грэч.: Δευτέρα Ρώμη). У [[5 ст.]] выкарыстоўвалася назва Новы Рым (лац.: Nova Roma, грэч.: Νέα Ρώμη). Замест назвы Новага Рыма неўзабаве сталі часцей выкарыстоўваць назву Канстанцінопаль або Канстанцінопаліс (грэч.: Κωνσταντινούπολις, лац.: Constantinopolis), што азначае «горад Канстанціна». Да таго ж, у Візантыі горад называлі і «Царыцай гарадоў». У ісламскім свеце, горад быў вядомы на арабскай мове як: القسطنطينية, лацініцай: al-Qusṭanṭiniyah, старатурэцкай: قسطنطينيه, лацініцай: Kostantiniyye. Пасля заваявання Канстанцінопаля ў [[1453]], гэта была афіцыйная назва горада ў турэцкай мове, выкарыстоўвалася да падзення [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] ў [[1923]]. У персідскай і арабскай мовах карысталіся назвамі ''Rūmiyet al-kubra'' (вялікі горад рымлян) або ''Taht-i Rūm'' (сталіца рымлян) і падобнымі. Назва '''Стамбул''' упершыню згадваецца ў [[10 ст.]] у армянскіх, турэцкіх і арабскіх крыніцах. Назва паходзіць ад грэчаскага паняцця ''εἰς τὴν Πόλιν'' або ''στην Πόλη'', што азначае «ў горадзе». Гэтая назва выкарыстоўвалася асманамі да заваявання гэтага горада, выкарыстоўвалася таксама і ў часы асманскага валадарства, хоць афіцыйная назва была قسطنطينيه, (Kostantiniyye). Пасля стварэння Турэцкай Рэспублікі ў 1923, гэта імя абвешчана адзінай афіцыйнай назвай горада. Як у [[Візантыя|Візантыі]], так і ў Асманскай імперыі гораду давалі ганаровыя імёны, напрыклад Дзверы дабрабыту, Высокая Порта, Сталіца прастолу і інш. Ва ўсходніх і паўднёвых славянскіх мовах, а таксама ў беларускай па-ранейшаму выкарыстоўваецца назва '''Царград''' (стараславянск. мова: Цѣсарьградъ, руск. мова: Царьград, балгарск. мова: Цариград, украінск. мова: Царгород, паўднёваславянск. мовы: Цариград). Спалучэнне славянскіх слоў «цар» і «горад», якое, верагодна паходзіць ад грэчаскага тэрміна ''Βασιλέως Πόλις'', што азначае «горад імператара» (або цара). Сярэдневяковыя [[вікінгі]], іначай [[варагі]], гэты горад называлі нарвежскім імем Miklagarðr (Вялікі Горад). Сёння гэта назва выкарыстоўваецца ў ісландскай мове ў выглядзе ''Mikligarður''. == Гісторыя == === Першае паселішча === Першым паселішчам чалавека на месцы сучаснага Стамбула лічыцца [[неаліт]]ычнае паселішча, якое было размешчана ў раёне сучаснай станцыі [[Стамбульскае метро|стамбульскага метро]] Енікапы. Яно датуецца [[6500 да н.э.]] Самы старажытны помнік культуры знаходзіцца на [[Анатолія|Анаталійскім]] беразе Басфора — курган Фіяртэпе, датуецца [[5500 да н.э.|5500]]—[[3500 да н.э.]] [[Фракійцы]], якія засялілі берагі Басфора ў канцы [[2 тысячагоддзе да н.э.|II тысячагоддзя да н.э.]], пабудавалі паселішчы Семістра і Лігас (апошняе на Палацавым мысе поруч сучаснага палаца Тапкапы ([[1100 да н.э.|1100]] — [[1000 да н.э.]]) У [[685 да н.э]] на мысе Мода [[грэкі]] з [[Мегара|Мегары]] заснавалі паселішча [[Халкідон]]. === Візантый === {{main2|Візантый}} У [[667 да н.э.]] на месцы фракійскага Лігаса мегарцы на чале з Бізасам (Бізантам) заснавалі новы горад. У гонар правадыра каланістаў ён атрымаў імя Візантый. У [[512 да н.э.|512]] — [[478 да н.э.]] Візантый знаходзіўся пад уладай [[Персія|Персіі]]. Пасля вызвалення ўвайшоў у склад Афінскай Архе. У [[411 да н.э.|411]] — [[409 да н.э.|409]] і [[405 да н.э.|405]] — [[389 да н.э.]] — часова знаходзіўся пад кантролем [[Спарта|Спарты]], у [[364 да н.э.]] — [[Фівы (Грэцыя)|Фіваў]]. У [[357 да н.э.]] канчаткова выходзіць з падначалення [[Афіны|Афін]]. У [[227 да н.э.]] горад атакавалі [[кельты]] ([[галы]]), якія пасля пасяліліся на паўночным беразе Залатога Рога. У [[146 да н.э.]] Візантый заключыў пагадненне з [[Рым]]ам, у [[74 да н.э.]] — увайшоў у склад Рымскай рэспублікі. У [[193]] горад пасля трохгадовай аблогі быў захоплены Септыміем Северам. Ён загадаў разбурыць гарадскія сцены і пазбавіць горад усіх прывілеяў. === Канстанцінопаль === {{main2|Канстанцінопаль}} [[Файл:Byzantinischer Mosaizist um 1000 002.jpg|200px|thumb|Мазайка [[Канстанцін Вялікі|Канстанціна Вялікага]]]] У 324—330 гадах Канстанцін Вялікі пабудаваў на месцы Візантыя новую сталіцу Рымскай імперыі. За час праўлення Канстанціна ў горадзе было пабудавана 30 палацаў і храмаў, 4 тысячы вялікіх жылых дамоў, па паўтары сотні лазняў і пякарань, 8 вадаправодаў, 2 тэатры, цырк і новы іпадром. Пасля смерці імператара Феадосія I у 395 г. Рымская імперыя канчаткова распалася на дзве часткі. Канстанцінопаль робіцца сталіцай Усходняй Рымскай або Візантыйскай імперыі. 12 ліпеня 400 г. жыхары Канстанцінопаля са зброяй у руках выганяюць з горада кельтаў. У 412 г. Канстанцінопаль і яго абарончыя збудаванні былі пашкоджаны землетрасеннем. Таму ў часы Феадосія II на захад ад «канстанцінавых сцен» былі пабудаваны новыя сцены. Найвышэйшага росквіту Візантый дасягнуў у часы імператара Юстыніяна I (527—565). Ён разгарнуў у сталіцы грандыёзных маштабаў будаўніцтва. У 532—537 гадах быў пабудаваны [[Канстанцінопальскі Сафійскі сабор|сабор Святой Сафіі]] — па тых часах найбуйны ў свеце хрысціянскі храм. У 625—626 Канстанцінопаль перажыў цяжкую аблогу — з усходу пад яго сценамі стаялі персы, з захаду — авары. У 670, 674—678, 717—718 гг. горад штурмавалі арабы, у 698 г. яго захапілі і абрабавалі самі візантыйцы — супернікі імператара Ляонція, у 705 г. каля сцен сталіцы стаялі балгары, якім адкрыў вароты сам імператар Юстыніян II. З 726 г. да 843 г. Канстанцінопаль знаходзіўся ў эпіцэнтры грамадзянскай вайны паміж іконаборцамі і прыхільнікамі шанавання абразоў. У 860, 874, 944, 1043 гг. на горад нападалі [[русы]]. Пасля перамогі пад Манцыкертам у 1071 г. над імператарам Раманам IV Дыягенам, турэцкія султаны з дынастыі Сельджукаў захопліваюць Малую Азію. Усходняя мяжа імперыі праходзіла амаль па прадмесцях Канстанцінопаля. Аляксей I Камнін спадзяваўся скарыстаць у сваіх мэтах крыжацкі рух. Аднак з’яўленне Іерусалімскага каралеўства (гл. далей: [[Першы крыжовы паход]]) і актыўнае прасоўванне на Усход заходніх канкурэнтаў — венецыянцаў, генуэзцаў, пізанцаў нанесла ўдар па эканоміцы візантыйскай сталіцы. Незадаволены гэтым Андронік I Камнін у 1183 г. адмяніў прывілеі італьянскіх гандляроў і выгнаў іх за межы імперыі. Венецыянцы адпомсцілі — у час Чацвёртага крыжовага паходу заходнія рыцары аблажылі Канстанцінопаль і 13 красавіка 1204 г. узялі горад штурмам і разрабавалі. Канстанцінопаль быў пераўтвораны ў сталіцу новай дзяржавы — [[Лацінская імперыя|Лацінскай імперыі]]. Вярнуць сабе горад грэкі здолелі толькі 15 ліпеня 1261 г., калі жыхары адкрылі вароты імператару нікейскаму Міхаілу VIII Палеалогу. Аднавіць колішнюю магутнасць Палеалогі не здолелі. Канстанцінопаль заняпаў, яго насельніцтва скарачалася. Асабліва адчувальным адток жыхароў стаў тады, калі суседнія султаны з дынастыі Асманаў сталі аб’ядноўваць пад сваёй уладай да таго разрозненыя турэцкія княствы Малой Азіі і паступова захопліваць візантыйскія гарады і правінцыі. === Сталіца Асманскай імперыі === {{main2|Асманская імперыя}} [[Файл:Benjamin-Constant-The Entry of Mahomet II into Constantinople-1876.jpg|200px|thumb|Уступленне [[Мехмед II|Мехмеда II]] у Канстанцінопаль]] У 1457—1458 гг. горад стаў сталіцай Асманскай імперыі. Амаль усе жыхары Канстанцінопаля, якія засталіся ў жывых пасля штурму горада, былі ператвораны ў рабоў і прададзены. Для новай сталіцы спатрэбіліся новыя жыхары. Першымі перасяленцамі сталі туркі з Аксарая, армяне з Бурсы, грэкі з Эгейскіх астравоў і Пелапанеса. У 1461 г. [[Мехмед II]] захапіў [[Трапезунд]] і мясцовых грэкаў таксама перасяліў у Стамбул. Ужо 3 чэрвеня 1453 г. султан загадаў перабудаваць у мусульманскую мячэць сабор Святой Сафіі. Тая ж доля чакала і большасць іншых хрысціянскіх храмаў. Побач з імі пачалі будаваць і новыя мячэці, першай з якіх стаў комплекс у гонар Ейюба Ансары. Мячэць Фаціх была пабудавана пад кіраўніцтвам грэчаскага архітэктара Хрыстадула на месцы і з матэрыялаў царквы Святых Апосталаў. Пры Мехмедзе II таксама пачалося будаўніцтва стамбульскага Вялікага рынка. Недалёка ад былога [[Форум Феадосія|Форума Феадосія]] пабудаваны Султанскі палац (Эскі-Сарай), аднак у ім султану было цесна, і ў 1466 на месцы былога Акропаля Візантыя пачалося будаўніцтва новага палаца — Тапкапы. Пасля сюды пераехаў сам султан і яго канцылярыя, а двор і Гарэм засталіся ў старым палацы. Спачатку горад выглядаў маланаселеным, да таго ж у большасці яго жыхароў не было прыстойных умоў для існавання. Не дзіўна, што людзі паміралі ад хвароб, толькі чума штогод забірала некалькі соцень жыццяў. Аднак насельніцтва Стамбула хутка расло, і да канца [[15 стагоддзе|ХV ст.]] перавысіла 200 тысяч, амаль у 7 раз больш, чым за апошнія гады існавання Візантыі. Мусульмане пры гэтым не складалі і 60 % жыхароў горада. У 1509 г. сталіца стала ахвярай землетрасення, якое разбурыла больш за сто мячэцей і некалькі тысяч жылых дамоў. У 1512 г. пры падтрымцы янычараў Стамбул захапіў султан [[Селім I]], які адхіліў ад улады свайго бацьку — Баязіда II. У 1513 г. ён загадаў знішчыць у сваіх уладаннях, і ў сталіцы ў прыватнасці, усіх [[шыіты|шыітаў]] — сапраўдных або падазроных. Затое пасля захопу ў 1517 г. Егіпта ў Стамбул перасялілі тысячы каірскіх рамеснікаў. [[Хіджаз]] прызнаў уладу Асманаў і султана ў якасці халіфа мусульман. У пацвярджэнне гэтаму на берагі Басфора перавезлі ісламскія рэліквіі. Стамбул ператварыўся ў цэнтр [[іслам|ісламскага свету]]. ==== Сулейман Вялікі і яго нашчадкі ==== У часы кіравання [[Сулейман І|Сулеймана І]] у 1520—1566 гг. горад перажывае новы «залаты век». Імперыя, якая працягнулася ад [[Марока]] да [[Індыйскі акіян|Індыйскага акіяна]], абавязана была трымаць годную сталіцу. У Стамбуле будуюцца новыя мячэці, медрэсэ і іншыя будынкі. Галоўны архітэктар Сулеймана [[Сінан]] будуе, у прыватнасці мячэць Шах-задэ (скончана ў 1548 г.) і мячэць Сулеймана, якая ператварылася ў сапраўдны сімвал Стамбула. Разбудоўваецца палац Тапкапы, куды па патрабаванні жонкі султана Раксаланы перабіраецца і султанскі [[гарэм]]. Свой палац будуе і вялікі візір Ібрагім-паша — з заходняга боку былога іпадрома. Пасля смерці Сулеймана Асманская імперыя пачынае хіліцца да заняпаду, але ў сталіцы працягваецца будаўніцтва мячэцей і медрэсэ, рынкаў і лазняў. У часы Ахмеда I, будуецца [[Блакітная мячэць]] (1609—1616) — першая ў ісламскім свеце мячэць з шасцю мінарэтамі. Велізарныя выдаткі на будаўніцтва ў горадзе спусташалі дзяржаўны скарб, а ваеннае шчасце ад імперыі пачало адварочвацца. Асман II у 1622 г., раздражнены паражэннем пад Хоцінам, наогул вырашыў перанесці сталіцу на ўсход — да [[Дамаск]]а або Алепа. Аднак паўсталі янычары, султана схапілі і пасля катавання забілі ў крэпасці Едыкуле. Да сярэдзіны [[XVII ст.]] Стамбул ператвараецца ў адзін з найбуйных гарадоў тагачаснага свету. У горадзе працавала 23 тысячы майстэрань (80 тысяч рабочых). Толькі буйных купцоў налічвалася 15 тысяч. Ім належала 32 тысячы крам і складоў. Аднак жыллёвае і гаспадарчае будаўніцтва вялося хаатычна і пажары пагражалі ледзь не ўсяму гораду. У 1572 г. быў прыняты нават адмысловы закон, які патрабаваў ад гаспадара кожнага дома мець [[драбіны]] і вялікія бочкі з вадой. Тым не менш толькі з 1633 г. да 1698 г. — у Стамбуле адбыўся 21 вялікі пажар, найбольшы — у 1660 г. Стамбул заставаўся цэнтрам не толькі турэцкай або ісламскай культуры. У горадзе працягвала дзейнічаць Канстанцінопальская Патрыярхія праваслаўнай царквы (рэзідэнцыяй патрыярха з 1456 г. была царква Багародзіцы (у 1587 г. ператвораная ў мячэць), з 1720 г. — царква Святога Георгія). У 1565 г. была адкрыта першая армянская друкарня, у 1627 г. — першая грэчаская. І толькі ў 1727 г. султан [[Ахмед III]], які лічыў сябе вялікім асветнікам, пабудаваў у палацы Тапкапы бібліятэку (1719 г.) і даў дазвол на адкрыццё друкарні для друку кніг на турэцкай і арабскай мовах, пры ўмове што яна не будзе друкаваць рэлігійнай літаратуры (супраць гэтага пярэчыла духавенства). Апошняе дзесяцігоддзе кіравання Ахмеда III атрымала назву «эпохі цюльпанаў» і праславілася модай на ўсё раскошнае і французскае. На ўзор [[Версаль|Версаля]] ў Стамбуле і побач з ім, адзін за адным будуюцца султанская палацы ў стылі барока і ракако — Саадабад, Гумаюнабад, Нешабад, Ферахабад і інш. ==== Рэформы ==== У [[XVIII ст.]] Асманская імперыя знаходзіцца ў стане глыбокага крызісу. Эканамічная дэградацыя дапаўняецца палітычным застоем. Паражэнні ў войнах з Аўстрыяй і Расіяй з’яўляюцца чарговым сведчаннем паглыблення крызісу, але і спробы мадэрнізацыі, найперш, ваеннай арганізацыі (у Стамбуле, у прыватнасці, ствараюць артылерыйскую, інжынерную, навігацыйную і марскую школы) распальваюць барацьбу між сабою пануючых слаёў грамадства. Порта губляе Крым і Паўночнае Прычарнамор’е, на Егіпет замахваюцца адначасова французы і брытанцы, «вялікія» дзяржавы пачынаюць абмяркоўваць будучыню ўсёй імперыі Асманаў (так званае «Усходняе пытанне») і статус чарнаморскіх праліваў. Порту адкрыта пачынаюць зваць «Хворы Басфор». Усё гэта прымушае султана Селіма III (1789—1807) пачаць сапраўдныя рэформы. У 1793 г. ствараюцца першыя часці рэгулярнага войска, у сталіцы будуюцца новыя казармы, пашыраюцца ваенныя школы, аднаўляецца праца друкарань. Незадаволеныя новаўвядзеннямі, янычары ў 1807 г. скідваюць манарха-рэфарматара і саджаюць на прастол сваіх марыянетак. Прыхільнікі рэформ збіраюць уласнае войска і з яго дапамогай прыводзяць да ўлады Махмуда II, які працягвае справу Селіма. Праўда яму даводзіцца адначасова змагацца з паўстаннем грэкаў, на баку якіх — грамадская думка ўсёй Еўропы, і змяняць чыноўнікаў-фанарыётаў лаяльных туркам. Пасля чарговага мяцяжу янычараў султан канчаткова ліквідуе янычарскі корпус. Наступны султан Абдул-Меджыд I (1839—1861) 3 лістапада 1839 выдае Гюльханейскі ўказ аб пачатку глыбокіх рэформ, якія атрымліваюць назву «танзімат». Стамбул таксама мяняецца. У 1845 г. пабудаваны першы пастаянны Галацкі мост. У 1846 г. адчыняецца Сельскагаспадарчая школа, 1848 — першае педагагічнае вучылішча, 1850 — таварыства Еджумен і Даніш (Старатурэцкая Акадэмія навук), у моду зноў, але ўжо сярод шырэйшых слаёў, уваходзяць французская мова і еўрапейская адзежа. Тым больш, што ў час Крымскай вайны англічане з французамі становяцца саюзнікамі, і іх салдаты размяшчаліся ў Стамбуле. Пасля перамогі над Расіяй рэзідэнцыю султана ўрачыста пераносяць з палаца Тапкапы ў новую рэзідэнцыю, пабудаваную па еўрапейскім узоры, — палац Далмабахчэ. У 1867 г. пачынае працаваць першы турэцкі прафесійны тэатр, у 1868 г. — Галатасарайскі ліцэй. У 1870 г. афіцыйна адчыняецца ўніверсітэт, праўда праіснаваў ён нядоўга — да канца 1871 г. У 1871 г. у Стамбуле з’яўляецца першая трамвайная лінія, а ў 1875 г. карлікавая лінія метро. ==== Абдул-Гамід II і «младатуркі» ==== [[Файл:Ottoman-Empire-Public-Demo.png|300px|thumb|Публічнае выступленне, Стамбул, [[1908]]]] У 1875 г. урад імперыі вымушаны быў абвясціць аб дзяржаўным банкруцтве. Бездапаможнасцю ўлады паспрабавалі скарыстацца апазіцыянеры — «новыя асманы» на чале з Ахмедам Мідхат-пашою. Пад ціскам вуліц і ўлічваючы незадаволенасць у воінскіх часцях султан Абдул-Азіз у маі 1876 згаджаецца ўвесці Мідхат-пашу ў склад урада, а пасля — і сам адракаецца ад стальца. Новы султан Мурад V абмяжоўваецца амністыяй і фармальнай згодай на абмеркаванне праекта канстытуцыі. Праз тры месяцы адхіляюць ад улады і яго. Новым султанам робіцца Абдул-Хамід II. Ён прызначае Мідхат-пашу вялікім візірам. 23 снежня 1876 г. на ўрачыстай цырымоніі ў Стамбуле ад імя султана аб’яўляюць аб увядзенні канстытуцыі. Але выконваць яе Абдул-Хамід II не збіраўся. У лютым Мідхата адхіляюць ад урада. Абраны парламент прапрацаваў толькі год. Спасылаючыся на новую вайну з Расіяй, дэпутатаў разганяюць, і султан усталёўвае рэжым асабістай дыктатуры, які атрымаў назву «зулюм». Уведзена жорсткая цэнзура, іншадумцаў за малую падазронасць арыштоўваюць, па краіне коцяцца армянскія пагромы. «Вялікія дзяржавы» на ўсё гэта заплюшчвалі вочы. Бо эканоміка імперыі скора перайшла пад іх кантроль. У 1881 г. у Стамбуле еўрапейцы ствараюць «Адміністрацыю асманскай дзяржаўнай пазыкі», якая атрымлівае права збіраць падаткі з падданых султана для вяртання замежных пазык. Функцыі цэнтральнага дзяржаўнага банка фактычна выконвае Атаманскі банк, які на самай справе з’яўляецца ўласнасцю брытанцаў і французаў. Імперыя адчыняецца Захаду. У 1889 г. у Канстанцінопалі адкрываецца чыгуначны вакзал, які прымае знакаміты «[[Усходні экспрэс]]» маршрутам «[[Парыж]]-Стамбул». Іншаземцы прымаюць удзел і ў развіцці ўласнай інфраструктуры асманскай сталіцы — у канцы [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] горад атрымлівае сучасную сістэму электра- і водазабеспячэння. Змаганне супраць рэжыму «зулюма» ўзначальвае партыя «Яднанне і прагрэс» («маладыя туркі»), першая суполка якой была створана ў Стамбуле ў 1889 г. У 1908 г. успыхнула Младатурэцкая рэвалюцыя. 24 чэрвеня Абдул-Хамід II, вымушаны выканаць ультыматум рэвалюцыянераў, выдае ўказ аб узнаўленні канстытуцыі і скліканні парламента. Але ў красавіку 1909 г. у Стамбуле ўспыхвае мяцеж. Младатуркі накіроўваюць у сталіцу войска і фактычна бяруць горад штурмам. Абдул-Хаміда II канчаткова пазбаўляюць стальца. === Турэцкая рэспубліка === Вайну за незалежнасць Турцыі ўзначаліў Мустафа Кемаль (Атацюрк). Сталіцай новаўтворанай Турэцкай Рэспублікі стала Анкара. У 1930 г. прыняты закон, які забараніў у афіцыйных дакументах выкарыстоўваць назву Канстанцінопаль. Адзінай афіцыйнай назвай горада стала імя Стамбул. == Геаграфія == Стамбул размяшчаецца ў паўночна-заходняй частцы Турцыі, у [[Мармуроваморскі рэгіён|Мармуроваморскім рэгіёне]] і займае плошчу каля 5,5 тысяч км². Праліў [[праліў Басфор|Басфор]], які злучае [[Мармуровае мора|Мармуровае]] і [[Чорнае мора|Чорнае]] моры, падзяляе горад на дзве вялікія часткі: [[Еўропа|еўрапейскую]], дзе размяшчаюцца гістарычныя і эканамічныя цэнтры горада, і [[азія]]цкую, ці [[Анатолія|анаталійскую]], — такім чынам, Стамбул з’яўляецца адзіным горадам на планеце, які ляжыць у двух частках свету. Заходняя частка Стамбула далей раздзяляецца яшчэ і залівам [[Залаты Рог]], натуральнай бухтай у праліве Басфор, вакол якой утварыўся Візантый, а потым Канстанцінопаль. Злучэнне Мармуровага мора, Басфора і Залатога Рогу — гістарычнае сэрца горада і выдатны краявід сучаснага Стамбула. === Клімат === Стамбул размяшчаецца ў зоне [[умераны клімат|ўмеранага клімату]]. Сярэдняя гадавая [[тэмпература]] складае 14,3&nbsp;°C, сярэдняя гадавая колькасць [[ападкаў]] — 844 мм.<ref>{{cite web |url=http://www.meteor.gov.tr/veridegerlendirme/yillik-toplam-yagis-verileri.aspx?m=ISTANBUL |title=Yıllık Toplam Yağış Verileri - İstanbul |df=mdy |archive-url=https://web.archive.org/web/20130331072105/http://www.meteor.gov.tr/veridegerlendirme/yillik-toplam-yagis-verileri.aspx?m=ISTANBUL |archive-date=31 сакавіка 2013 |url-status=dead }}</ref> [[Мікракліматычныя]] асаблівасці фарміруюцца ў халмістых, прыморскіх і ўнутраных раёнах горада. Самым цёплым месяцам з’яўляецца [[жнівень]] з сярэдняй тэмпературай 23,5&nbsp;°C, самым халодным — [[студзень]] з тэмпературай у 5,8&nbsp;°C. Найбольшая колькасць ападкаў выпадае ў [[снежань|снежні]], у сярэднім 124 мм; найменшая — у [[чэрвень|чэрвені]], у сярэднім 34 мм. Самая нізкая зарэгістраваная тэмпература склала −16,1&nbsp;°C ([[9 лютага]] [[1927]]). Самая высокая зарэгістраваная тэмпература склала 40,5&nbsp;°C ([[12 ліпеня]] [[2000]]).<ref>{{cite web|url=http://www.mherrera.org/temp.htm |title=Extreme Temperatures Around the World- world highest lowest temperatures |publisher=Mherrera.org |access-date=22 студзеня 2010}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Месяц ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Сту ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Лют ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Сак ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Кра ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Май ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Чэр ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Ліп ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Жні ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Вер ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Кас ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Ліс ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Сне ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Год |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Сярэдні максімум °C | style="background: #00B0FF; color:#000000;" | 8,7 | style="background: #00C0FF; color:#000000;" | 9,1 | style="background: #40E0FF; color:#000000;" | 11,2 | style="background: #80FFA0; color:#000000;" | 16,5 | style="background: #FFFF80; color:#000000;" | 21,4 | style="background: #FFB000; color:#000000;" | 26,0 | style="background: #FF9000; color:#000000;" | 28,4 | style="background: #FF9000; color:#000000;" | 28,5 | style="background: #FFC000; color:#000000;" | 25,0 | style="background: #E0FF80; color:#000000;" | 20,1 | style="background: #80FFC0; color:#000000;" | 15,3 | style="background: #40E0FF; color:#000000;" | 11,1 | style="background: #A0FF80; color:#000000;" | 18,8 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Сярэдні мінімум °C | style="background: #5068FF; color: black;" | 2,9 | style="background: #5068FF; color: black;" | 2,8 | style="background: #4070FF; color: black;" | 3,9 | style="background: #00A0FF; color: black;" | 7,7 | style="background: #60F0FF; color: black;" | 12,0 | style="background: #80FFA0; color: black;" | 16,0 | style="background: #A0FF80; color: black;" | 18,5 | style="background: #A0FF80; color: black;" | 18,7 | style="background: #80FFC0; color: black;" | 15,5 | style="background: #60F0FF; color: black;" | 12,0 | style="background: #00B0FF; color: black;" | 8,5 | style="background: #0080FF; color: black;" | 5,3 | style="background: #20D0FF; color: black;" | 10,5 |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Крыніца: [http://worldweather.wmo.int/014/c00047.htm Сусветная метэаралагічная арганізацыя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130607171000/http://worldweather.wmo.int/014/c00047.htm |date=7 чэрвеня 2013 }}'' |} == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйнае дзяленне == [[Файл:Map of the Districts of Istanbul.png|thumb|250px]] Стамбул дзеліцца на 27 акруг, якія могуць уключаць сельскія прыгарады і асобныя населеныя пункты: Аўджылар, Кючукчэкмеджэ, Бакыркёй, Бахчэліэўлер, Багджылар, Гюнгёрэн, Эсэнлер, Байрампаша, Зейтынбурну, Фаціх, Эмінёну, Бейёглу, Бешыкташ, Шышлі, Кагытхане, Сарыйер, Газіасманпаша, Эйюп, Ускюдар, Бейкоз, Кадыкёй, Картал, Пендык, Тузла, Юмранійе, Прынцавы астравы і Малтэпе. == Транспарт == === Грамадскі транспарт === '''трамвай''' Хуткі трамвай (T1) пачаў перавозкі пасажыраў з 1992, маючы еўрапейскую шырыню каляіны, злучыў Сіркеджы з Тапкапы. Лінія была працягнутая ад Тапкапы ў Зейтынбурну ў сакавіку 1994, і ад Сікерджы да Емін’ёна ў красавіку 1996. 30 студзеня 2005 лінія была падоўжана ад Емін’ёна да Фіндыклі захапіўшы Залаты Рог па Галатыйскаму масту. Лінія мае 24 станцыі, даўжыню 14 км. Першапачаткова абслугоўвалася 22 цягнікамі лёгкага метро, вытворчасці ABB, якія цяпер пераведзеныя на іншыя лініі, у той час на станцыях былі часовыя высокія платформы. Гэтыя цягнікі былі заменены на 55 вагонаў Flexity Swift вытворчасці Bombardier Transportation у 2003 г. Працягласць поўнай паездкі 42 хвіліны. Штодзённая здольнасць перавозкі {{nobr|155 000}} чалавек. Кошт праекта US $ 110 млн. У верасні 2006 г. была адкрыта лінія трамвая Т2 кірункам ад Зейтынбурна да BAGCILAR. Лінія абслугоўваецца 14 вагонамі лёгкага метро вытворчасці ABB. Станцыі маюць высокія платформы на ўзроўні падлогі рухомага саставу. '''метро''' У пачатку XX стагоддзя ў Стамбуле працаваў Цюнель ({{lang-tr|Tünel}}) — падземны [[фунікулёр]], першапачаткова ён працаваў на коннай цязе, але ў [[1910 год у гісторыі метрапалітэна|1910]] быў электрафікаваны. Будаўніцтва сучаснага падземнага метрапалітэна ў Стамбуле пачалося ў 1992 г. Першая лінія (M2) Taксім — 4-ы Левент уведзена ў эксплуатацыю 16 верасня 2000 г. Даўжыня лініі 8,5 км, мае 6 станцый, пабудаваных аднатыпна, але ў розных колерах. Цяпер працуюць 8 цягнікоў па 4 вагоны ў кожным. Інтэрвал руху 5 хвілін, штодзённая перавозка {{nobr|130 000}} пасажыраў. Працягласць паездкі 12 хвілін. Падземка здольная процістаяць землетрасенням магутнасцю 9 балаў шкалы Рыхтэра. Паўночная галіна 4-ы Левент — Маслак была адчынена ў студзені 2009 г. Паўднёвая галіна ад Таксіма да Енікапі, перасякае Залаты Рог па мосце і далей вяртаецца пад старым горадам у Чычкан, у цяперашні час цалкам гатовая і, як чакаецца, павінна быць уведзена ў эксплуатацыю ў 2009 г. Участак будзе мець даўжыню 5,4 км і чатыры станцыі. На азіяцкім боку горада працягваецца будаўніцтва лініі ад Кадыкай да Картал. === Марскі транспарт === Марскі транспарт мае жыццёвую важнасць для Стамбула, бо горад практычна з усіх бакоў абмывае мора: Мармуровае мора і Залаты Рог, Басфор, Чорнае мора. Шмат жыхароў Стамбула жывуць на Азіяцкім боку горада, але працуюць на Еўрапейскім. Знакамітыя прыгарадныя паромы фарміруюць аснову штодзённага перамяшчэння паміж дзвюма часткамі горада — і транспартуюць у дзень больш, чым абодва вісячыя масты цераз Басфор. IDO (Istanbul Deniz Otobusleri — Стамбульскі марскі аўтобус) быў заснаваны ў 1987 г., дзейнічае паміж еўрапейскім, азіяцкім і некаторымі іншымі прыстанямі ў Мармуровым моры. Стамбульскі порт — адзін з галоўных у краіне. Стары порт на Залатым Рогу выкарыстоўваецца для асабістай навігацыі. Порт Каракай, выкарыстоўваецца для круізных караблёў, галоўны Стамбульскі грузавы порт знаходзіцца ў раёне Гарэм на азіяцкім боку горада. === Аэрапорты === Стамбул валодае двума міжнароднымі аэрапортамі: большы — гэта Міжнародны аэрапорт Атацюрк, размешчаны ў раёне Ешылкёй (Сан Стэфана) на Еўрапейскім боку, у 24 км ад цэнтра горада. Калі ён быў пабудаваны, то знаходзіўся на захадзе сталічнай вобласці, але цяпер ляжыць у межах горада. Меншы — Міжнародны аэрапорт Сабіха Гёкчэн размешчаны ў раёне Курткёй, што ў Азіяцкай частцы горада. Знаходзіцца, прыкладна ў 20 км на ўсход ад азіяцкіх кварталаў і 45 км на ўсход ад цэнтра горада. == Адукацыя == У горадзе знаходзіцца шмат універсітэтаў, якія ў асноўным дзяржаўныя, але існуюць таксама і прыватныя ўніверсітэты. * (Bahçeşehir University) * (Boğaziçi University) * Фаціх універсітэт * Галатасарай універсітэт * (Işık University) * (İstanbul Bilgi University) * (İstanbul Technical University) * (İstanbul University) * (Koç University) * (Marmara University) * (Sabancı University) * (Yeditepe University) * (Yıldız Technical University) == Славутасці Стамбула == === Цэрквы === [[Файл:Istanbul asv2020-02 img45 Hagia Sophia.jpg|thumb|Царква Святой Сафіі]] [[Файл:FenariIsaCamiiInIstanbulApril200701.jpg|thumb|Манастыр Ліпса]] * [[Сафійскі сабор у Канстанцінопалі]] * [[Царква Святой Ірыны]] * [[Царква Сергія і Вакха]] * [[Манастыр Пантакратара]] * [[Студыйскі манастыр]] * [[Манастыр Хора]] * [[Манастыр Мірэлеён]] * [[Манастыр Ліпса]] * [[Царква Марыі Мангольскай]] * [[Манастыр Багародзіцы Памакарысты]] * [[Манастыр Хрыста Пантапопта]] * [[Царква Святой Феадосіі]] * [[Царква Святой Фёклы]] * [[Царква Святога Феадосія ў Канстанцінопалі]] * [[Царква Іаана Прадцечы ў Канстанцінопалі]] * [[Царква Багародзіцы Кірыацісы]] * [[Царква Святога Андрэя ў Крысе]] === Мячэці === [[Файл:Sultan Ahmed Mosque, Istambul.jpg|thumb|Блакітная мячэць]] * [[Блакітная мячэць]] * [[Мячэць Сулеймана]] * [[Мячэць Рустампаша]] * [[Новая мячэць]] * [[Мячэць Беязід]] * [[Мячэць Фаціх]] * [[Мячэць Лалелі]] * [[Мячэць Бодрум]] * [[Мячэць Валідэ-Султан]] * [[Мячэць Султан Селім]] * [[Мячэць Нурасманіе]] * [[Мячэць Артакей]] === Палацы === [[Файл:Gate of Salutation Topkapi Istanbul 2007 Pano.jpg|thumb|Палац Тапкапы]] * [[Палац Тапкапы]] * [[Палац Долмабахча]] * [[Палац Йылдыз]] * [[Влахернскі палац]] * [[Букалеён]] * [[Палац Гексу]] * [[Палац Бейлербейі]] * [[Палац Айналы Кавак]] === Плошчы === * [[Плошча Ахмедыя]] * [[Плошча Таксім]] * [[Плошча Беязід]] * [[Плошча Новай мячэці]] [[Файл:074 Istanbul.11.2006 resize.JPG|thumb|Егіпецкі кірмаш]] === Вежы === * [[Галацкая вежа|Вежа Галата]] * [[Вежа Беязід]] * [[Дзявочая вежа]] * [[Абеліск Канстанціна]] * [[Гоцкая калона]] === Масты === * [[Галацкі мост]] * [[Мост Атацюрка]] * [[Мост Халіч]] * [[Басфорскі мост]] * [[Мост Султана Мехмеда Фаціха]] * [[Акведук Валента]] === Кірмашы Стамбула === * [[Вялікі рынак, Стамбул]] * [[Егіпецкі рынак]] === Небаскробы === * [[Isbank Tower 1]] == Гарады пабрацімы == Брацкімі гарадамі Стамбула з’яўляюцца 48 гарадоў свету:<ref>http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141022085201/http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm |date=22 кастрычніка 2014 }} Гарады пабрацімы г. Стамбула</ref> {| | valign="top" | * {{Сцяг Кубы}} [[Гавана]], [[Куба]] * {{Сцяг ЗША}} [[Х’юстан]], [[ЗША]] * {{Сцяг Інданезіі}} [[Джакарта]], [[Інданезія]] * {{Сцяг Саудаўскай Аравіі}} [[Джыда]], [[Саудаўская Аравія]] * {{Сцяг Малайзіі}} [[Джахор-Бахру]], [[Малайзія]] * {{Сцяг Афганістана}} [[Кабул]], [[Афганістан]] * {{Сцяг Расіі}} [[Казань]], [[Расія]] * {{Сцяг Судана}} [[Хартум]], [[Судан]] * {{Сцяг Пакістана}} [[Лахор]], [[Пакістан]] * {{Сцяг Туркменіі}} [[Мары (горад)|Мары]], [[Туркменістан]] * {{Сцяг Украіны}} [[Адэса]], [[Украіна]] * {{Сцяг Кіргізіі}} [[Ош]], [[Кіргізія]] * {{Сцяг Балгарыі}} [[Плоўдзіў]], [[Балгарыя]] * {{Сцяг Чэхіі}} [[Прага]], [[Чэхія]] * {{Сцяг Марока}} [[Рабат]], [[Марока]] | valign="top" | * {{Сцяг Казахстана}} [[Алматы]], [[Казахстан]] * {{Сцяг Іарданіі}} [[Аман]], [[Іарданія]] * {{Сцяг Азербайджана}} [[Баку]], [[Азербайджан]] * {{Сцяг Іспаніі}} [[Барселона]], [[Іспанія]] * {{Сцяг Германіі}} [[Берлін]], [[Германія]] * {{Сцяг Венгрыі}} [[Будапешт]], [[Венгрыя]] * {{Сцяг Аргенціны}} [[Буэнас-Айрэс]], [[Аргенціна]] * {{Сцяг Ірана}} [[Ісфахан]], [[Іран]] * {{Сцяг Рэспублікі Карэі}} [[Пусан]], [[Рэспубліка Карэя]] * {{Сцяг Егіпта}} [[Каір]], [[Егіпет]] * {{Сцяг Бангладэш}} [[Чытагонг]], [[Бангладэш]] * {{Сцяг Германіі}} [[Кёльн]], [[Германія]] * {{Сцяг Румыніі}} [[Канстанца]], [[Румынія]] * {{Сцяг ААЭ}} [[Дубай (горад)|Дубай]], [[ААЭ]] * {{Сцяг Албаніі}} [[Дурэс]], [[Албанія]] * {{Сцяг Італіі}} [[Фларэнцыя]], [[Італія]] | valign="top" | * {{Сцяг Бразіліі}} [[Рыа-дэ-Жанэйра]], [[Бразілія]] * {{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} [[Сараева]], [[Боснія і Герцагавіна]] * {{Сцяг Узбекістана}} [[Самарканд]], [[Узбекістан]] * {{Сцяг Кітая}} [[Шанхай]], [[Кітай]] * {{Сцяг Японіі}} [[Сіманасэкі]], [[Японія]] * {{Сцяг Паўночнай Македоніі}} [[Скоп’е]], [[Паўночная Македонія]] * {{Сцяг Расіі}} [[Санкт-Пецярбург]], [[Расія]] * {{Сцяг Швецыі}} [[Стакгольм]], [[Швецыя]] * {{Сцяг Францыі}} [[Страсбург]], [[Францыя]] * {{Сцяг Грузіі}} [[Тбілісі]], [[Грузія]] * {{Сцяг Італіі}} [[Венецыя]], [[Італія]] * {{Сцяг Польшчы}} [[Варшава]], [[Польшча]] * {{Сцяг Кітая}} [[Сіянь]], [[Кітай]] * {{Сцяг Венесуэлы}} [[Каракас]], [[Венесуэла]] * {{Сцяг Лівана}} [[Бейрут]], [[Ліван]] |} == Вядомы ўраджэнцы і жыхары == * [[Арус Тыгранаўна Васканян]] * [[Астхік Ісаакаўна Кантарджан]] * [[Ваграм Камеравіч Папазян]] * [[Ваграм Папазян]] == Гл. таксама == * [[Рымская імперыя]] * [[Візантыя]] * [[Лацінская імперыя]] * [[Асманская імперыя]] * [[Турэцкая Рэспубліка]] * [[Стамбульскі міжнародны кінафестываль]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Сусветная спадчына|356}} {{Commons|Category:}} * [http://www.istanbul.com istanbul.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200311005655/https://istanbul.com/ |date=11 сакавіка 2020 }} * [http://www.lonelyplanet.com/turkey/istanbul Lonely Planet] {{Культурная сталіца Еўропы}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Турцыі]] [[Катэгорыя:Стамбул| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] opmxmbw2gpb1cq10fiomdve7d1t7ujp 0 9060 5165311 5130173 2026-07-13T09:41:16Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165311 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[26 студзеня]]: [[Мічыган]] стаў 26-м штатам ЗША. * [[8 лютага]]: Адбылася дуэль паміж [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А. Пушкіным]] і [[Жорж Дантэс|Ж. Дантэсам]]. * [[4 сакавіка]]: [[Чыкага]] атрымаў статус [[горад]]а. * [[7 красавіка]]: Упершыню апублікавана казка «[[Русалачка]]» [[Ханс Крысціян Андэрсен|Ханса Крысціяна Андэрсена]]. * [[6 мая]]: на ўсходзе Гватэмалы ў паселішчы Матакескуінта сяржант Рафаэль Карэра падняў паўстанне, якое прывяло да распаду Федэральнай рэспублікі Цэнтральнай Амерыкі. * [[30 мая]]: Францыя і Абд-аль-Кадыр заключаюць Тафнскі дагавор, па якім Францыя прызнае дзяржаву Абд-аль-Кадыра ў межах амаль усяго Алжыра. * [[20 чэрвеня]]: Узышла на трон брытанская каралева [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вікторыя]]. * [[13 ліпеня]]: Каралева Вікторыя перанесла рэзідэнцыю з [[Сент-Джэймскі палац|Сент-Джэймскага]] ў [[Бакінгемскі палац]]. == Нарадзіліся == * [[18 ліпеня]]: [[Васіл Леўскі]], нацыянальны герой Балгарыі * [[11 жніўня]]: [[Мары Франсуа Садзі Карно]], французскі інжынер і палітык == Памерлі == * [[11 студзеня]]: [[Франсуа Жэрар]], французскі мастак * [[19 лютага]]: [[Георг Бюхнер]], нямецкі паэт і драматург * [[31 сакавіка]]: [[Джон Констэбл]], англійскі мастак * [[20 чэрвеня]]: [[Вільгельм IV (кароль брытанскі)|Вільгельм IV, кароль брытанскі]] * [[6 кастрычніка]]: [[Жан-Франсуа Лесюёр]], французскі кампазітар і музыказнавец * [[10 кастрычніка]]: [[Шарль Фур'е]], французскі філосаф * [[17 кастрычніка]]: [[Іаган Непамук Гумель]], аўстрыйскі кампазітар {{ВС}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1837| ]] jn0cmi7deinwtqusw78otf8g1enkd8m 0 9114 5165312 4805117 2026-07-13T09:41:56Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165312 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[10 студзеня]]: Пачаўся першы ўсеагульны перапіс насельніцтва ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. * [[13 ліпеня]]: [[Гульельма Марконі]] аформіў патэнт на [[радыё]] ў [[ЗША]]. * [[18 ліпеня]]: Працягласць працоўнага дня на прадпрыемствах [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] скарочана да 11,5 гадзін, нядзеля абвешчана выхадным днём. * [[7 кастрычніка]]: У [[Вільня|Вільні]] створаны [[Бунд|«Бунд» — Усеагульны яўрэйскі рабочы саюз у Літве, Польшчы і Расіі]]. == Нарадзіліся == * [[4 лютага]]: [[Людвіг Эрхард]], нямецкі палітык (пам. 5.5.1977) * [[18 мая]]: [[Фрэнк Капра]], амерыканскі кінарэжысёр * [[25 мая]]: [[Джын Тані]], амерыканскі баксёр * [[20 ліпеня]]: [[Тадэвуш Рэйхштэйн]], швейцарскі хімік * [[31 жніўня]]: [[Фрэдрык Марч]], амерыканскі акцёр * [[10 верасня]]: [[Жорж Батай]], французскі філосаф і пісьменнік * [[12 верасня]]: [[Ірэн Жаліё-Кюры]], французскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] (1935) * [[18 лістапада]]: [[Патрык Мейнард Сцюарт Блэкет]], брытанскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] == Памерлі == * [[3 красавіка]]: [[Іаганес Брамс]], нямецкі [[кампазітар]] і піяніст (нар. [[7.5]].[[1833]]) * [[12 жніўня]]: [[Фёдар Іванавіч Буслаеў]], гісторык рускай мовы (нар. [[25.10]].[[1818]]) * [[17 кастрычніка]]: [[Мікалай Гаўрылавіч Славянаў]], рускі інжынер-электратэхік, вынаходнік электрычнай дугавой [[Зварка|зваркі]] металаў (нар. [[5.5]].[[1854]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1897| ]] gi3r4kvx77g2mmqlj0dixs23iuunr7q 0 9153 5165168 5138028 2026-07-12T20:30:40Z Rotondus 11765 /* Нарадзіліся */ абнаўленне звестак 5165168 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:PBY-1 Catalinas of VP-9 over the Golden Gate Bridge in May 1937.jpg|thumb|Самалёты над мастом Залатыя Вароты.]] * [[17 сакавіка]]: У [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] прыняты закон, які пазбавіў сялян свабоды перамяшчэння. * [[25 красавіка]]: Адкрыццё [[Беларуская дзяржаўная філармонія|Беларускай дзяржаўнай філармоніі]]. * [[26 красавіка]]: [[Бамбардзіроўка Гернікі]] падчас [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі]]. * [[13 мая]]: [[Пагром у Брэсце|Антысеміцкае выступленне]] ў [[Брэст|Брэсце]], нагодай для якога стаў напад на паліцэйскага. * [[6 мая]]: Здарылася катастрофа нямецкага [[дырыжабль|дырыжабля]] «[[Гіндэнбург (дырыжабль)|Гіндэнбург]]» у [[штат Нью-Джэрсі|Нью-Джэрсі]], канец эры пасажырскіх дырыжабляў. * [[27 мая]]: У [[Сан-Францыска]] адкрыты [[Залатыя Вароты (мост)|мост Залатыя Вароты]]. * [[7 ліпеня]]: Пачатак [[Другая япона-кітайская вайна (1937—1945)|Другой япона-кітайскай вайны]]. * [[20 жніўня]]: Польскімі ўладамі забаронена дзейнасць [[Таварыства беларускай асветы]]. * [[29 кастрычніка]]: У [[Мінск]]у расстраляны шматлікія дзеячы культуры, асветы і дзяржаўнага апарату Беларусі, усяго — каля 100 чалавек (гл. [[спіс дзеячаў Беларусі, расстраляных 29—30 кастрычніка 1937 года]]). * [[13 снежня]]: Пасля захопу [[Нанкін]]а японцамі ў горадзе пачалася [[Нанкінская разня|масавая разня]]. * [[21 снежня]]: На экран выходзіць першы ў гісторыі кіно поўнаметражны анімацыйны фільм: «[[Беласнежка і сямёра гномаў (мультфільм, 1937)|Беласнежка і сямёра гномаў]]» студыі [[Уолт Дысней|Уолта Дыснея]]. == Нарадзіліся == * [[Аляксандр Сільвановіч]], беларускі грамадскі дзеяч у [[ЗША]] (пам. [[16 мая]] [[2007]]) * [[1 студзеня]]: [[Станіслаў Багданкевіч]], беларускі банкір, доктар эканамічных навук, прафесар * [[30 студзеня]]: [[Барыс Спаскі]], расійскі шахматыст, 10-ты чэмпіён свету па шахматах ([[1969]]) * [[31 студзеня]]: [[Рагімантас Адамайціс]], літоўскі акцёр * [[28 лютага]]: [[Георгій Галенчанка]], беларускі гісторык * [[25 мая]]: [[Сяргей Іванавіч Сідор]], беларускі географ, прафесар БДУ (пам. [[17 ліпеня]] [[1998]]) * [[22 верасня]]: [[Мікалай Уладзіміравіч Амельяновіч]], беларускі эканаміст (пам. [[1 лютага]] [[2013]]) * [[17 кастрычніка]]: [[Мікалай Іванавіч Чаргінец|Мікалай Чаргінец]], беларускі пісьменнік і палітык (пам. [[7 ліпеня]] [[2026]]) == Памерлі == * [[28 снежня]]: [[Марыс Равель]], французскі кампазітар * [[8 сакавіка]]: [[Сяргей Антонавіч Клычкоў]], рускі пісьменнік і паэт * [[27 красавіка]]: [[Антоніа Грамшы]], італьянскі філосаф, тэарэтык марксізму * [[23 мая]]: [[Джон Дэвісан Ракфелер]], амерыканскі прадпрымальнік, філантроп * [[12 чэрвеня]]: [[Вітаўт Путна]], савецкі военачальнік (нар. [[12 красавіка|12.04]].[[1893]]) * [[18 чэрвеня]]: [[Аляксей Андрэевіч Бялыніцкі-Біруля]], заолаг і заагеограф, падарожнік * [[14 верасня]]: [[Сяргей Астрэйка]], беларускі паэт (нар. [[9 ліпеня|9.7]].[[1912]]) * [[15 верасня]]: [[Аляксандр Фаміч Адамовіч]], беларус, партыйны і дзяржаўны дзеяч БССР (нар. [[6 студзеня]].[[1900]]) * [[9 снежня]]: [[Нільс Густаў Дален]], шведскі фізік * [[20 снежня]]: [[Сцяпан Некрашэвіч]], акадэмік [[Нацыянальная Акадэмія навук Беларусі|Беларускай Акадэміі навук]] (нар. [[8 мая|8.05.]][[1883]]). * [[30 снежня]]: [[Аляксандр Цвікевіч]], беларускі палітычны і культурны дзеяч (нар. [[22 чэрвеня|22.06.]][[1888]]). {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1937| ]] tqitukkds4wpdg214um53a9oet9xikb 0 10122 5165258 4878998 2026-07-13T06:54:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165258 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = Вёска |беларуская назва = П’яўцы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Браслаўскі |сельсавет = Ахрэмавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 2153 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 2 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''П’яўцы''' ({{lang-be-trans|Pjjaŭcy}}, {{lang-ru|Пьевцы}}) — былая [[вёска]] ў [[Браслаўскі раён|Браслаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Ахрэмавецкі сельсавет|Ахрэмавецкага сельсавета]]. == Гісторыя == Перад вайной у вёсцы жыло 75 чалавек у 13 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/3877 Пьевцы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306080800/http://db.narb.by/search/3877 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. У кастрычніку 1943 года гітлераўцамі было спалена 13 дамоў, забіта 5 чалавек<ref name="Бер"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{maps.by|viewate/3114}} {{Заліўка НП-Беларусь}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-03-10}} 7icfj8k7zy90vz5rjspo8okgmrwd0fb 0 10127 5165336 4879000 2026-07-13T11:01:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165336 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Разэта |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 34|lat_sec = 59.1 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 3|lon_sec = 55.8 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Браслаўскі |сельсавет = Ахрэмавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 2153 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 2 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243008263 }} '''Разэ́та'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Razeta}}, {{lang-ru|Розета}}) — вёска ў [[Браслаўскі раён|Браслаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ахрэмавецкі сельсавет|Ахрэмавецкага сельсавета]]. == Гісторыя == Перад вайной у вёсцы жыло 123 чалавекі ў 30 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/3995 Розета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306141213/http://db.narb.by/search/3995 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. У кастрычніку 1943 года гітлераўцамі было спалена 30 дамоў<ref name="Бер"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ахрэмавецкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Ахрэмавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна]] a2b1q9r4gwrmf2ivgr66nnje3xb654t 0 15251 5165238 5159747 2026-07-13T05:03:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165238 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Пінск |вобласць = Брэсцкая |раён = Пінскі |унутранае дзяленне =Мікрараёны: Бяляўшчына, Верасы, Загорскі, Жамчужны, Заходні, Казляковічы, Калонія, Крайновічы, Красічын, Лугі, Паўночны, Саломінка, Цэнтральны, Альбрэхтава, Каралін, Лешчы, перабор, Сонечны, Стары горад |першае згадванне =1097 |ранейшыя імёны =Піньск, Пінеск |этнахаронім =пінчукі, пінчук, пінчанка }} '''Пінск'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Pinsk}}) — горад абласнога падпарадкавання ў [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Пінскі раён|Пінскага раёна]], каля зліцця рэк [[Піна]] і [[Прыпяць]]. За 180 км на ўсход ад [[Брэст]]а. [[Пінск (станцыя)|Чыгуначная станцыя]] на лініі Брэст — [[Лунінец]]. Вузел аўтадарог на [[Іванава]] ({{таблічка-by|М|10}}), [[Івацэвічы]] і [[Столін]] ({{таблічка-by|Р|6}}), [[Лунінец]] ({{таблічка-by|Р|8}}). Рачны порт. Пінск называюць сталіцай [[Палессе|Палесся]], тут знаходзяцца 44 гістарычна-культурныя помнікі, якія ахоўваюцца Рэспублікай Беларусь. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Пінска}} === У Сярэднявеччы === Назва Пінска ўтворана ад ракі [[Піна|Піны]]. У гістарычных крыніцах таксама згадваецца як ''Пиньск''<ref name="PSRL" />, ''Пинеск''<ref name="Cichamiraŭ" />. Першы згадка Пінска («''Пінеск''») у «[[Аповесць мінулых часоў|Аповесці мінулых часоў]]» датуецца 1097 годам<ref name="pinskhistory" />. Узнікненне горада ў XI стагоддзі пацвярджаюць археалагічныя звесткі. Да XII стагоддзя ён уваходзіў у склад [[Тураўскае княства|Тураўскага княства]]. У 1174 годзе Пінск стаў сталіцай [[Пінскае княства|удзельнага княства]]. У летапісах згадваюцца князі пінскія: [[Яраслаў Юр’евіч|Яраслаў]] (1183) і [[Яраполк Юр’евіч|Яраполк]] (1190). На той час горад меў гандлёвыя сувязі з [[Валынь|Валынню]], Сярэднім Падняпроўем і Паўночным Прычарнамор’ем<ref name="pinskhistory"/>. У XIII стагоддзі Пінск стаў цэнтрам [[Пінска-Тураўская епархія|Пінска-Тураўскай епархіі]]<ref name="evkl"/>. Пад 1263 годам упершыню ўпамінаецца праваслаўны храм пры манастыры ў прадмесці Лешча — рэлігійным і асветніцкім цэнтры Піншчыны. У пачатку XIV стагоддзя Пінскае княства далучылася да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Неўзабаве ў самім горадзе збудавалі замак. З 1320 года тут княжыў [[Нарымунт Гедзімінавіч]], які ў 1348 годзе загінуў у [[Бітва на Стрэве (1348)|бітве з крыжакамі на рацэ Стрэве]]. У 1396 годзе будучы князь [[Жыгімонт Кейстутавіч]] заснаваў у Пінску касцёл [[Францысканцы|францысканцаў]]<ref name="evkl-2"/>. Станам на 1471 год у горадзе валадарыла княгіня Марыя — удава князя [[Сямён Алелькавіч|Сямёна Алелькавіча]]. У вялікай колькасці яе дароўных грамат упершыню згадваюцца многія вёскі Піншчыны<ref name="ehb-1"/>. У 1521 годзе вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] перадаў Пінск сваёй жонцы вялікай княгіні [[Бона Сфорца|Боне]], якая пачала актыўна праводзіць аграрныя пераўтварэнні на [[Палессе|Палессі]]. У 1527 годзе сцены [[Пінскі замак|Пінскага замка]] спынілі апошні набег татар на Літву. З 1539 года горад стаў цэнтрам [[Пінскае староства|староства]]. У сярэдзіне XVI стагоддзя ў Пінску было 27 вуліц і 800 двароў, а таксама магутная сістэма ўмацаванняў<ref name="evkl"/>. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) горад стаў сталіцай [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|павета]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]]. <center><gallery caption="Сімволіка [[Пінскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|гістарычнай Піншчыны]]" widths="150" heights="150" perrow="4"> Выява:Fiodar Pinski, Pahonia. Фёдар Пінскі, Пагоня (1515).jpg|Пячатка князя пінскага Ф. Яраславіча, XVI ст. Выява:Pinsk. Пінск (XVII).png|Пячатка магістрата з [[Герб Пінска|гербам горада]], XVII ст. Выява:Pinsk, Pahonia. Пінск, Пагоня (1674).png|Пячатка Пінскага земскага суда Выява:Pinsk, Pahonia. Пінск, Пагоня (1733).png|Пячатка канцылярыі земскай каптуровай Пінскага павета </gallery></center> === У Рэчы Паспалітай === [[12 студзеня]] [[1581]] года [[Спіс каралёў польскіх|кароль]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікі князь]] [[Стэфан Баторый]] надаў Пінску [[магдэбургскае права]] (пацвярджалася ў 1589, 1633, 1650, 1785 гадах) і герб: ''«у чырвоным полі шчыта залаты лук са стралой і нацягнутай цецівой»''<ref name="HBH"/>. Неўзабаве тут збудавалі [[Пінская ратуша|ратушу]]. Пасля заключэння [[Берасцейская унія|Берасцейскай уніі]] (1596) утварылася [[Турава-Пінская грэка-каталіцкая епархія]]. У 1636—1675 гадах у горадзе ўзвялі мураваныя езуіцкія касцёл і калегіум<ref name="evkl-3"/>. У 1648 годзе на [[Запарожская Сеч|Запарожжы]] пачалося [[паўстанне Хмяльніцкага]], якое набыла характар рэлігійнай вайны. Хваляванні дайшлі і да Пінска, але іх удзельнікаў разам з казакамі разбіў [[Гетман польны літоўскі|гетман польны]] [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януш Радзівіл]]. У сярэдзіне XVII стагоддзя горад быў важным цэнтрам гандлю, тут праходзіў шлях з [[Балтыя|Балтыі]] да паўднёвых гарадоў [[Карона Польскага каралеўства|Каралеўства Польскага]]. У [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў|Трынаццацігадовую вайну]] (1654—1667) 5 кастрычніка 1655 года маскоўскі ваявода Валконскі заняў Пінск, разрабаваў яго і спаліў разам з навакольнымі слабодамі<ref name="ehb"/>. Пазней у 1660—1664 гадах горад неаднаразова трымаў аблогу казацкіх і маскоўскіх загонаў, якія 25 чэрвеня 1660 года зноў узялі яго штурмам<ref name="evkl"/>. У 1705 годзе князь [[Міхал Сервацы Вішнявецкі|Міхал Вішнявецкі]] і яго жонка Кацярына заснавалі ў Пінску кляштар [[Цыстэрцыяны|бернардзінцаў]] (праіснаваў да 1832 года). У [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікую Паўночную вайну]] ў 1706 годзе кароль [[Швецыя|Швецыі]] [[Карл XII]] заняў горад, разрабаваў і спаліў яго. Разбурэнні спазнаў і [[Каралінскі замак|бастыённы замак]] у прадмесці [[Каралін (прадмесце)|Каралін]], збудаваны спярша для [[Маршалак вялікі літоўскі|маршалка вялікага]] і перададзены пазней князям [[Вішнявецкія|Вішнявецкім]]. У 1710 годзе ў Пінску, [[Парахонск]]у, [[Плешчыцы (Пінскі раён)|Плешчыцах]], [[Марозавічы (Пінскі раён)|Марозавічах]], [[Лапаціна (Пінскі раён)|Лапаціне]], [[Калбы|Калбах]] спыняўся [[Васіль Тацішчаў]] — аўтар пяцітомнай «Гісторыі Расійскай», навуковец, дыпламат, асветнік, падарожнік, дзяржаўны дзеяч XVIII стагоддзя. Таго ж года на Піншчыне па загаду цара маскоўскага [[Пётр I|Пятра I]] ён зладзіў вытворчасць 30 гармат і 7 суднаў. У 1729—1746 гадах пры Пінскім езуіцкім калегіуме працавала друкарня. У 1750—1782 гадах на паўночна-ўсходняй ускраіне прадмесця Каралін айцы-[[камуністы]] збудавалі мураваны касцёл, вядомы цяпер пад тытулам Карла Барамея. У 1784 годзе ў Пінску спыняўся [[Кароль польскі|кароль]] і [[Вялікі князь літоўскі|вялікі князь]] [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]], які прысутнічаў на цырымоніі закладкі [[Палац Бутрымовічаў|Палаца Бутрымовічаў]] і наведаў таксама вёскі Лапаціна, [[Горнава (Пінскі раён)|Горнава]] і [[Альбрэхтова]]. У 1787 годзе пачалося будаўніцтва мураванага касцёла пры кляштары дамініканцаў. 1 ліпеня 1791 года пачала працу [[Пінская генеральная кангрэгацыя (1791)|Пінская генеральная кангрэгацыя]], чыёю мэтай было ўтварэнне аўтакефальнай праваслаўнай царквы Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага. Аднак другі і трэці падзелы Рэчы Паспалітай не дазволілі здзейсніцца гэтым планам<ref name="evkl-4"/>. <center><gallery caption="Старыя выявы горада" widths="150" heights="150" perrow="4"> Выява:Pinsk. Пінск (J. I. Krašeŭski, XIX).jpg|Панарама, каля 1860 Выява:Pinsk 1863 197.jpg|Краявід з берагу Піны, 1863 Выява:Pinsk, Stary Rynak, Katedra-Jezuicki. Пінск, Стары Рынак, Катэдра-Езуіцкі (XIX).jpg|Касцёл і калегіум езуітаў, XIX ст. Выява:Pinsk, Katedra-Jezuicki. Пінск, Катэдра-Езуіцкі (1800).jpg|Калегіум езуітаў, абмерны [[чарцёж]], 1800 Выява:Pinsk. Пінск (W. Zamarajew, XIX).jpg|Калегіум езуітаў з боку ракі, 1886 Выява:Pinsk. Пінск (1861).jpg|Крыж перад францысканскім касцёлам, 1861 Выява:Lešča. Лешча (XIX).jpg|Лешча, царква, XIX ст. Выява:Pinščyna. Піншчына (1886).jpg|Места і ваколіцы, 1886 </gallery></center> === У Расійскай Імперыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Пінск апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе з 1795 года атрымаў статус павятовага горада [[Мінскае намесніцтва|Мінскага намесніцтва]]. У 1804 годзе на землях памешчыка Рыдзеўскага знайшлі [[Пінскі манетны скарб|вялікі манетны скарб]]. У сяряэдзіне XIX стагоддзя Пінск стаў буйным цэнтрам гандлю, тут працавалі 2 гарбарні, завод апрацоўкі медзі, піваварня, тытунёвая фабрыка, млын. У 1857 годзе ў горадзе адкрылася гімназія, пераўтвораная ў 1878 годзе ў [[Пінскае рэальнае вучылішча|рэальнае вучылішча]]. У 1865 годзе муж і жонка Фляросы заснавалі ў Пінску бальніцу. У 1882 годзе праз горад прайшла паўднёвая лінія [[Палескія чыгункі|Палескіх чыгунак]]<ref name="ehb"/>. У 1885 годзе пачалі працаваць суднарамонтны і механічны завод, у 1892 годзе — запалкавая фабрыка «Прагрэс — Вулкан». У пачатку XX стагоддзя ў Пінску было 5 бальніц, 3 аптэкі, 3 царквы, мужчынскі манастыр, 2 касцёлы, 2 сінагогі, паштова-тэлеграфная кантора, турэмны замак, 22 фабрыкі і заводы з 1100 рабочымі. Станцыя Палескай чыгункі, суднаходства па Прыпяці. Акрамя грузавой прыстані, мелася параходная пасажырская з лініямі Пінск — [[Кіеў]], Пінск — [[Любяшоў]], Пінск — [[Целяханы]]. У горадзе працавалі Азова-Данскі камерцыйны банк, рэстарацыя, тэатр, [[Пінскае рэальнае вучылішча|рэальнае вучылішча]], жаночая гімназія, 6 прыходскіх школ, 2 пачатковыя вучэльні, 2 прыватныя гімназіі, 3 прыватныя пачатковыя навучальныя ўстановы, мужчынская духоўнае вучылішча, кнігарні, фатаграфіі, крамы і розныя адміністрацыйныя ўстановы<ref name="cel"/>. У сакавіку 1904 года ў Пінску з’явілася тэлефонная сетка (станам на 1910 год яе паслугамі карысталіся 196 абанентаў). У лістападзе 1911 года ў горадзе пачаліся першыя сеансы [[кінематограф]]а. У 1912—1914 гадах тут жыў і працаваў народны паэт Беларусі [[Якуб Колас]]. <center><gallery caption="Пінск: работы [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]], 2-я пал. XIX ст." widths="150" heights="150" perrow="4"> Выява:Pinsk. Пінск (N. Orda, 1868).jpg|Панарама Выява:Karalin. Каралін (N. Orda, 1868).jpg|Прадмесце Каралін Выява:Pinsk-Karalin, Napaleon Orda.jpg|Руіны замка ў Караліне Выява:Vojšałk Monastery in Lešča (Pinsk), N. Orda.jpg|Лешчанскі манастыр </gallery></center> === Найноўшы час === У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] 15 верасня 1915 года Пінск занялі нямецкія войскі. 4 сакавіка 1918 года ўрад [[Украінская Народная Рэспубліка|УНР]] III Устаноўчай граматай ад лістапада 1917 года абвясціў горад часткай украінскай дзяржавы, адначасова з 25 сакавіка таго ж года Пінск уключаны ў склад [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Тэрыторыя [[Палессе|Палесся]] была прадметам перагавораў паміж БНР і УНР<ref name="Liebiedzieva"/>. Пад канец 1918 года германскія войскі зышлі з Палесся. 1 студзеня 1919 года Пінск занялі бальшавікі, якія, у адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|I з’езда КП(б) Беларусі]], далучылі яго да [[БССР]] як цэнтр павета («падраёна») Брэсцкага раёна<ref name="at"/>. 22 студзеня 1919 года войскі [[УНР]] пакінулі Пінск. 5 сакавіка 1919 года адбылася бітва за Пінск паміж Палескай групай войска [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] і бальшавікамі, у выніку якой палякі здабылі горад, а таксама цягнікі, ваенныя склады, калону пантонаў і ўзялі ў палон некалькі дзясяткаў салдат<ref name="Wyszczelski"/>. У жніўні 1920 года Пінск зноў занялі бальшавікі, якія ўтрымлівалі горад да 26 верасня 1920 года, але вымушаны былі адступіць. [[Файл:Old Bazar2.jpg|thumb|Рыначная плошча каля 1930 года]] Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Пінск апынуўся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе стаў сталіцай павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У міжваенны перыяд Пінск быў адным з найзначнейшых у Польшчы цэнтраў пасялення расійскай эміграцыі (гл. [[Рускае дабрачыннае таварыства, Польшча|Рускае дабрачыннае таварыства]], [[Рускае таварыства моладзі, Польшча|Рускае таварыства моладзі]]), а таксама самы «яўрэйскі» горад на [[Усходнія Крэсы|Усходніх Крэсах]]<ref name="Zienkiewicz"/>. 7 верасня 1921 года здарыўся вялікі пажар: агонь знішчыў практычна ўсю цэнтральную частку горада. У 1924 годзе ў Пінску заснавалі краязнаўчы музей (адкрыўся ў 1926 годзе). Увосень 1934 года Пінск і сучасны [[Пінскі раён]] з навуковай экспедыцыяй наведала сусветна вядомая амерыканская даследчыца [[Луіза Арнер Бойд]]. У 1936 годзе ў гарадскім парку «Лешча» прайшла вялікая сельскагаспадарчая выстаўка, напярэдадні якой выйшаў «Informator m. Pinska»<ref name="informator"/>. [[Файл:Вид Пинска. Иван Димич, масло. Музей Белорусского Полесья.jpg|злева|thumb|Краявід Пінска, [[Іван Дзіміч]]. [[Музей Беларускага Палесся]]]] У 1939 годзе Пінск увайшоў у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], у кастрычніку таго ж года савецкія карныя органы расстралялі ці вывезлі ў [[Катынь (сяло)|Катынь]] больш за 500 палякаў і беларусаў. [[Васіль Корж]] і яго паплечнікі з [[НКВД]] бралі ўдзел у забойстве людзей. [[4 снежня]] [[1939]] года горад стаў цэнтрам [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]] (існавала да [[1 жніўня]] [[1954]]). У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з [[4 ліпеня]] [[1941]] да [[14 ліпеня]] [[1944]] года Пінск знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. [[10 жніўня]] [[1946]] года распачаўся рух на першым аўтобусным маршруце. У [[1953]] у Пінску ўсталявалі першыя чатыры [[тэлефоны-аўтаматы]]. У [[1956]] годзе пры рэканструкцыі горада быў знішчаны помнік архітэктуры барока — [[Касцёл Святога Станіслава (Пінск)|Касцёл Св. Станіслава]], Рыначная плошча з [[Гандлёвыя рады (Пінск)|гандлёвымі радамі]], а таксама рэнесансная [[Вялікая сінагога, Пінск|Вялікая сінагога]]. 30 ліпеня 1958 года ў межы горада ўвайшлі вёскі [[Альбрэхтава (Пінскі раён)|Альбрэхтава]], [[Казлякевічы (Пінскі раён)|Казлякевічы]], [[Калонія (Пінскі раён)|Калонія]] і пасёлак пяньковага завода<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб уключэнні ў гарадскую мяжу горада Пінска рада населеных пунктаў Пінскага раёна ад 30 ліпеня 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 7.</ref>. У [[1960]] годзе пачалася будова аўтамабільнай трасы Пінск — Столін, у [[1965]] годзе — камбіната верхняга трыкатажу, вядомага цяпер як ААТ «Палессе». [[17 студзеня]] [[1987]] года ў Пінску адкрыўся новы будынак аўтавакзала, [[5 красавіка]] таго ж года да новага Пінскага порта прычаліла першае судна. [[7 лістапада]] [[1989]] года ў горадзе адкрыўся новы будынак Цэнтральнай [[бібліятэка|бібліятэкі]]. [[15 жніўня]] [[1992]] ода выйшла першая тэлепраграма пінскага тэлеканала «[[Вараг (тэлеканал)|Вараг]]». === Рэспубліка Беларусь === [[25 кастрычніка]] [[2010]] года на заводзе «[[Пінскдрэў]]» [[Выбух і пажар на заводзе «Пінскдрэў-ДСП» (2010)|адбыліся выбух і пажар]], у выніку якіх загінула 14 чалавек. [[9 жніўня|9]] і [[10 жніўня]] [[2020]] года ў Пінску адбываліся жорсткія сутыкненні паміж супрацоўнікамі МУС і пратэстоўцамі: людзі заблакавалі будынак [[Пінскі гарадскі выканаўчы камітэт|Пінскага гарадскога выканаўчага камітэта]] і сталі патрабаваць сумленнага падліку галасоў [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]]. Як кажуць сведкі тых падзей, жыхары Пінска накіраваліся да выбарчых участкаў дазнацца вынікі галасавання на прэзідэнцкіх выбарах, але іх накіроўвалі ў выканкам, маўляў, усе вынікі перадалі туды. Такім чынам людзі і пазбіраліся пад будынкам выканаўчага камітэта. На прапанову ўладаў, пяць прадстаўнікоў грамадзян пайшлі ў будынак «паразмаўляць», астатнія мірна чакалі, пляскалі ў ладкі, смяяліся, нават перакідваліся словамі з міліцыянтамі, сярод якіх было шмат знаёмых. А ў гэты час мясцовыя ўлады пільна сцягвалі дадатковыя сілы праваахоўнікаў, пасля чаго людзей узялі ў кола, а людзі спрабавалі вырвацца з гэтага ачаплення, баронячыся ад узброеных сілавікоў. У выніку супрацьстаяння ўладамі была распачата «[[Пінская справа]]». <center><gallery caption="Места на старых фатаздымках" widths="150" heights="150" perrow="4"> Выява:Pinsk. Пінск (XX).jpg|Набярэжная Піны і кляштар францысканцаў, 1930-я Выява:Pinsk-Rynak.jpg|Рынак, 1930-я Выява:Pinsk, Rynak, Katedra. Пінск, Рынак, Катэдра (1919-39).jpg|Касцёл Св. Станіслава, каля 1939 Выява:Pinsk, Stary Rynak. Пінск, Стары Рынак (1930).jpg|Капліца на Рынку, каля 1931 Выява:Pinsk, Daminikanski. Пінск, Дамініканскі (1919-39).jpg|Касцёл Св. Дамініка, каля 1939 Выява:Pinsk, Kamunistaŭski. Пінск, Камуністаўскі (1901-39) (2).jpg|Касцёл Св. Карла Барамея, каля 1939 Выява:Synagogue in Pinsk.jpg|Сінагога Вялікая, (год ?) Выява:Pinsk, Vialikaja-Rynak. Пінск, Вялікая-Рынак (1930-39).jpg|Галоўная вуліца, 1930-я </gallery></center> == Геаграфія == [[Файл:Пинск. Река Пина..JPG|thumb|Рака Піна]] Пінск стаіць у вусці ракі [[Піна|Піны]] ля месца яе ўпадзення ў [[Прыпяць]], якая аддзяляе горад ад прылеглых балот. У старажытнасці балоты, якія лічыліся дном міфічнага «[[Герадотава мора]]», былі адзінай прыроднай абаронай ад захопнікаў. Раней Піна і Струмень (так [[палешукі]] называюць Прыпяць у верхнім цячэнні), зліваліся насупраць [[Стары замак, Пінск|старога замка]]. Рэчышча ракі ў межах Пінска зрэзанае, шырыня складае 35—55 метраў<ref name="narod"/>. Пінск знаходзіцца ў [[часавы пояс|часавым поясе]], які пазначаецца па міжнародным стандарце як Eastern European Time ([[Усходнееўрапейскі час]]), EET ([[UTC+2]]). Улетку ў [[Беларусь|Беларусі]] выкарыстоўваецца [[усходнееўрапейскі летні час|ўсходнееўрапейскі летні час]] ([[UTC+3]]). === Прырода === Горад атачае лесапаркавая зона «Лугі». На тэрыторыі Пінска знаходзіцца некалькі паркаў (у тым ліку [[парк культуры і адпачынку, Пінск|парк культуры і адпачынку]], дзіцячы гарадок на вул. Заслонава) і сквераў. Ландшафт навакольных тэрыторый галоўным чынам антрапагенны — сельскагаспадарчыя ўгоддзі, дачныя пасёлкі, сустракаюцца асобныя лясныя масівы ([[сасна]], [[бяроза]] і г.д.). Пінск — цэнтр [[Меліярацыя Палессі|меліярацыі Палесся]] на некалькі дзесяцігоддзяў. У наш час у горадзе працягвае сваю працу РУП «Палессегіправадхаз». === Клімат === Пінск размяшчаецца ў зоне [[кантынентальны клімат|ўмерана кантынентальнага клімату]]<ref name="Prakapovič-1"/>. Праз уплыў марскіх паветраных мас тут мяккая зіма і ўмерана цёплае лета. [[Цыклон]]ы, якія з’яўляюцца прычынай гэтага, перамяшчаюцца з [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]] з захаду на ўсход. Сярэдняя [[тэмпература паветра]] ў студзені складае −4,5&nbsp;°C, у ліпені +18,5&nbsp;°C. 29 чэрвеня 2026 года ў Пінску слупкі тэрмометраў паказалі +40,4 °C, такім чынам быў зафіксіраваны самы спякотны дзень за ўсю гісторыю метэаназіранняў у Беларусі<ref>[https://zviazda.by/news/tak-goracha-belarusi-yashche-ne-bylo-u-pinsku-slupki-termometra-pakazali-40-4-s/ zviazda.by]</ref>. Гадавая колькасць ападкаў — каля 630 мм. Колькасць дзён з тэмпературай, вышэйшай за нуль, складае 253. У сярэднім назіраецца 165 дзён з ападкамі<ref name="Prakapovič-2"/>. {{Клімат мясцовасці | Горад_род = Пінска | Крыніца = {{Спасылка | url = http://www.hmn.ru/index.php?index=76&value=33019 | загаловак = Клімат Пінску | назва праекта = [http://www.hmn.ru/ Метеоновости] | дата = 15 кастрычніка 2011 | мова = ru }}, [https://meteolabs.by/бел/клімат/пінск/ Пінск Надвор'е і клімат] (Абсалютны максімум, Сярэдні максімум, Сярэдні мінімум, Абсалютны мінімум) <!-- сярэдняя тэмпература --> | Сту_сяр = −4.5 | Лют_сяр = −3 | Сак_сяр = 1.5 | Кра_сяр = 8 | Май_сяр = 14 | Чэр_сяр = 17 | Ліп_сяр = 18.5 | Жні_сяр = 17.5 | Вер_сяр = 13.5 | Кас_сяр = 8 | Ліс_сяр = 2.5 | Сне_сяр = −1.5 <!-- колькасць ападкаў --> | Сту_сяр_апад = 40 | Лют_сяр_апад = 30 | Сак_сяр_апад = 30 | Кра_сяр_апад = 40 | Май_сяр_апад = 60 | Чэр_сяр_апад = 70 | Ліп_сяр_апад = 80 | Жні_сяр_апад = 75 | Вер_сяр_апад = 50 | Кас_сяр_апад = 40 | Ліс_сяр_апад = 50 | Сне_сяр_апад = 45 |Сту_а_макс = 11.2 |Лют_а_макс = 16.4 |Сак_а_макс = 21.2 |Кра_а_макс = 30.2 |Май_а_макс = 31.8 |Чэр_а_макс = 34.0 |Ліп_а_макс = 35.8 |Жні_а_макс = 35.8 |Вер_а_макс = 35.5 |Кас_а_макс = 29.5 |Ліс_а_макс = 20.3 |Сне_а_макс = 18.0 |Жыл__а_макс = 35.8 |Сту_а_мін = -30.6 |Лют_а_мін = -28.1 |Сак_а_мін = -24.2 |Кра_а_мін = -6.3 |Май_а_мін = -7.0 |Чэр_а_мін = 1.0 |Ліп_а_мін = 1.4 |Жні_а_мін = 2.9 |Вер_а_мін = -4.5 |Кас_а_мін = -8.6 |Ліс_а_мін = -18.1 |Сне_а_мін = -26.6 |Жыл__а_мін = -30.6 |Сту_сяр_макс = -1.3 |Лют_сяр_макс = 0.3 |Сак_сяр_макс = 5.8 |Кра_сяр_макс = 13.7 |Май_сяр_макс = 20.0 |Чэр_сяр_макс = 22.5 |Ліп_сяр_макс = 24.7 |Жні_сяр_макс = 24.0 |Вер_сяр_макс = 18.4 |Кас_сяр_макс = 12.0 |Ліс_сяр_макс = 5.0 |Сне_сяр_макс = 0.4 |Жыл__сяр_макс = 12.1 |Сту_сяр_мін = -6.7 |Лют_сяр_мін = -6.0 |Сак_сяр_мін = -2.3 |Кра_сяр_мін = 3.5 |Май_сяр_мін = 8.6 |Чэр_сяр_мін = 11.8 |Ліп_сяр_мін = 13.9 |Жні_сяр_мін = 12.8 |Вер_сяр_мін = 8.4 |Кас_сяр_мін = 3.6 |Ліс_сяр_мін = -0.5 |Сне_сяр_мін = -4.4 |Жыл__сяр_мін = 3.6 }} == Насельніцтва == <div style="float:right" caption="Дынаміка змянення колькасці насельніцтва Пінска (XVI—ХХI стагоддзі)" > {{Graph:Chart|width=500|height=180|xAxisTitle=Год|yAxisTitle=Колькасць насельніцтва|yAxisMin=0|type=line|y=3500,5000,30000,10000,3716,4200,6800,8600,11300,18000,22967,28028,36409,23500,33500,35900,41500,77100,112600,123000,130000,130000,132600,129900,131000,130800,130355,138415,138202|x=1550,1600,1625,1650,1794,1825,1841,1860,1861,1870,1887,1897,1910,1921,1931,1939,1959,1974,1986,1993,1995,1996,2000,2006,2007,2008,2009,2016,2017}} </div> * '''XVI стагоддзе''': сяр. 1550 — каля 3,5 тыс. чал.<ref name="evkl"/>, 1600 — каля 5 тыс. чал. * '''XVII стагоддзе''': 1625 — каля 30 тыс. чал.<ref name="sg"/>, 1650 — каля 10 тыс. чал.<ref name="evkl"/> * '''XVIII стагоддзе''': 1794 — 3&nbsp;716 чал. * '''XIX стагоддзе''': 1825 — 4,2 тыс. чал.; 1841 — 6,8 тыс. чал.; 1860 — 8,6 тыс. чал.<ref name="sg"/>; 1861 — 11,3 тыс. чал.; 1870 — 18 тыс. чал.<ref name="sg"/>; 1887 — 22&nbsp;967 чал. (11&nbsp;847 муж. і 11&nbsp;120 жан.), у тым ліку паводле стану: шляхты — 266 муж. і 275 жан., духоўнікаў праваслаўных — 49 муж. і 37 жан., духоўнікаў каталіцкіх — 3 чал., купцоў і ганаровых грамадзян — 208 муж. і 224 жан., мяшчан і цэхавых — 10&nbsp;806 муж., 10&nbsp;439 жан., вайскоўцаў — 325 муж., сялян — 190 муж. і 145 жан.; паводле веры: 2&nbsp;848 праваслаўных, 1&nbsp;082 каталікоў, 20 евангелістаў, 19&nbsp;017 іўдзеяў<ref name="sg"/>; 1897 — 28&nbsp;028 чал. (13&nbsp;649 муж. і 14&nbsp;379 жан.)<ref name="academic"/>; 1900 — 29,5 тыс. чал. [[Файл:Kac 1924-10-19 Pinsk jews reading mishnah colored.jpg|thumb|Пінскія яўрэі чытаюць [[Мішна|Мішну]]. Фрагмент фотаработы «Пінскія партрэты»]] * '''XX стагоддзе''': 1907 — 34&nbsp;756 чал.<ref name="DLB"/>; 1910 — 36&nbsp;409 чал., у тым ліку 26&nbsp;626 яўрэяў<ref name="Pinsk-900"/>; 1921 — 23,5 тыс. чал.; 1931 — 33,5 тыс. чал., з іх 73,5 % складалі яўрэі, да 10 % — «рускія»; палякі складалі некалькі працэнтаў і былі ў асноўным прыбылым элементам — ваенныя, ксяндзы, служачыя, настаўнікі<ref name="Zienkiewicz"/>; 1939 — 35,9 тыс. чал.; 1959 — 41,5 тыс. чал.; 1974 — 77,1 тыс. чал.<ref name="VSE"/>; 1986—112,6 тыс. чал.; 1993—123 тыс. чал.<ref name="VES"/>; 1995—130 тыс. чал.<ref name="HSB"/>; 1996—130 тыс. чал.; 1998—132,6 тыс. чал.<ref name="ehb-3"/>.; 2000—132,6 тыс. чал. * '''XXI стагоддзе''': 2006—129,9 тыс. чал.; 2007—131,0 тыс. чал.; 2008—130,8 тыс. чал.; 2009—131,2 тыс. чал.<ref name="nn-dem"/>; 2009—130&nbsp;355 (перапіс), у тым ліку больш за 85 % беларусаў, каля 9 % рускіх, каля 3,5 % украінцаў, каля 1 % палякаў, каля 0,15 % яўрэяў<ref name="belstat2009"/><ref name="Prakapovič-3"/><ref name="belstat"/>; 2016—138&nbsp;415 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017—138&nbsp;202 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == [[Файл:Пинск. Спичечная фабрика..JPG|thumb|злева|Запалкавая фабрыка ЗАТ «Пінскдрэў»]] Прадпрыемствы машынабудаўнічай, лёгкай, дрэваапрацоўчай, харчовай, мікрабіялагічнай прамысловасці, вытворчасці будаўнічых матэрыялаў. Пінск — перспектыўны цэнтр турызму Беларусі міжнароднага значэння. Гасцініцы «Аэліта», «Прыпяць», «Спорт». У 1836—1910 гадах працаваў [[Альбрэхтаўскі стэарынавы і мылаварны купецкі завод]]. == Транспарт == [[Файл:Пинск. Автобусный парк..jpg|thumb|злева|Аўтобусны парк]] Пінск — значны [[чыгунка|чыгуначны]], аўтамабільны, рачны транспартны вузел. Працуюць два аўтапаркі (пасажырскі і грузавы), некалькі аўтамабільных баз. Эксплуатацыяй ракі [[Піна|Піны]] займаецца РУЭСП «Дняпроўска-Бугскі водны шлях». У сферы чыгуначнага транспарту працуе «Даследчы завод шляхавых машынаў». Грамадскі транспарт у Пінску прадстаўлены [[аўтобус]]амі. Аўтобусная сетка Пінска адкрылася [[10 жніўня]] [[1946]] і налічвае цяпер больш за 40 маршрутаў<ref name="pinskap-1" />. Рухомы састаў — галоўным чынам аўтобусы [[МАЗ-103]], [[МАЗ-105]] і [[МАЗ-107]]. Прыгарадныя і міжгародныя аўтобусныя рэйсы ажыццяўляюцца з аўтавакзала. Аўтобусныя маршруты злучаюць Пінск з [[Брэст]]ам, [[Гродна]], [[Мінск]]ам і іншымі гарадамі [[Беларусь|Беларусі]], а таксама з [[Варшава]]й, [[Вільня]]й, [[Масква|Масквой]], [[Чарнаўцы|Чарнаўцамі]]<ref name="pinskap-2"/>. [[Файл:Пинск. Речной вокзал..JPG|thumb|Рачны вакзал]] Чыгуначная станцыя «Пінск» адкрылася ў [[1884]] годзе. Чыгуначныя маршруты злучаюць Пінск з многімі гарадамі Беларусі, [[Украіна|Украіны]] і [[Расія|Расіі]]. Цягнікі далёкага руху ходзяць праз Пінск да Мінска, [[Смаленск]]а, [[Масква|Масквы]], [[Гомель|Гомеля]], [[Віцебск]]а, [[Кіеў|Кіева]], [[Сімферопаль|Сімферопаля]]. Праз горад праходзяць маршруты прыгарадных цягнікоў: [[Брэст]] — [[Лунінец]], [[Драгічын]] — [[Лунінец]] і іншыя. == Культура == [[Файл:Theater, Pinsk.JPG|thumb|Палескі драматычны тэатр]] У Пінску дзейнічаюць гарадскі Дом культуры, Палац культуры «Трыкатажнік», Дом культуры ЗАТ «[[Пінскдрэў]]», дзяржаўны [[Музей Беларускага Палесся]], гарадскі парк культуры і адпачынку, [[Палескі драматычны тэатр]], гарадская кінавідэасетка (кінатэатр «Перамога», відэатэка), кінавідэапракат, гарадская канцэртная зала. У горадзе працуюць [[тэатр-студыя «Дыяген»]] і [[народны моладзевы тэатр «Візаві»]]. [[Файл:Library, Pinsk.JPG|міні|Гарадская цэнтральная бібліятэка]] Дзейнічае цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма, у якую ўваходзяць: цэнтральная [[бібліятэка]] для дарослых, дзіцячая бібліятэка і 7 філіялаў з агульным кніжным фондам у 600 тысяч асобнікаў. У [[1986]] адкрылася дзіцячая бібліятэка, у фондах якой больш за 100 тысяч кніг<ref name="epinsk"/>. У горадзе налічваецца больш за 100 калектываў мастацкай самадзейнасці: харавыя, харэаграфічныя, тэатральныя, інструментальныя, вакальныя, эстрадна-цыркавыя. 34 калектывы маюць званне «народны» і «ўзорны». Дзейнічае 5 навучальных устаноў, дзе навучаецца больш за 1,5 тысячы навучэнцаў, вучэльня мастацтваў, дзіцячыя музычныя школы № 1, № 2, дзіцячая харэаграфічная школа, дзіцячая школа выяўленчага мастацтва<ref name="Пінскі гарадскі партал"/>. Раз у два-тры гады ў канцы вясны — пачатку лета ў Пінску праходзіць Міжнародны фестываль фальклору «Палескі карагод». У апошні месяц зімы ў горадзе традыцыйна праходзяць творчыя сустрэчы пад агульнай назвай «Лютаўскія музычныя вечары». Раз у два гады ў красавіку праходзіць традыцыйнае свята гітарнай музыкі «Каралеўская фіеста». Таксама раз у два гады ў маі праходзіць музычнае свята «Віват, баян!» Летам ці ў пачатку восені ў наваколлях Пінска праходзіць міжнародны мотафестываль «Пінск»<ref name="інтэрфакс"/>. == Адукацыя == [[Файл:Пинск. Университет..JPG|thumb|Галоўны корпус Палескага дзяржаўнага ўніверсітэта]] У Пінску працуе 33 дзіцячых дашкольных устаноў; 15 сярэдніх школ; 3 [[гімназія|гімназіі]]; ПУА «Сярэдняя школа „Бейс-Агарон“»; ліцэй УА «Палескі дзяржаўны ўніверсітэт»; цэнтр карэкцыйна-развіваючага навучання і рэабілітацыі; сацыяльна-педагагічны цэнтр; цэнтр сучасных сродкаў навучання; цэнтр тэхнічнай і мастацкай творчасці дзяцей і моладзі<ref name="edu"/>. У горадзе працуюць 2 музычныя школы, дзіцячая харэаграфічная школа, школа выяўленчага мастацтва. Атрыманне прафесійна-тэхнічнай і сярэдняй спецыяльнай адукацыі забяспечваюць: * Пінскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж імя А. Я. Кляшчова (раней — сельскагаспадарчы тэхнікум, гідрамеліярацыйны тэхнікум імя А. Я. Кляшчова) * Пінскі дзяржаўны аграрны тэхналагічны каледж (раней — тэхналагічны тэхнікум, тэхнікум мясной і малочнай прамысловасці, каледж мясной і малочнай прамысловасці) * Пінскі дзяржаўны аўтамеханічны каледж (раней — ПТВ № 137 машынабудавання, прафесійны ліцэй машынабудавання, прафесійна-тэхнічны каледж машынабудавання) * Пінскі дзяржаўны каледж будаўнікоў (раней — ПТВ № 88 будаўнікоў, прафесійны ліцэй будаўнікоў) * Пінскі дзяржаўны каледж мастацтваў (раней — вучылішча мастацтваў) * Пінскі дзяржаўны медыцынскі каледж (раней — фельчарска-акушэрская школа, медыцынскае вучылішча) * Пінскі дзяржаўны каледж тэхнікі і тэхналогій' (раней — ПТВ № 108 трыкатажнікаў, вышэйшае прафесійнае вучылішча лёгкай прамысловасці, прафесійна-тэхнічны каледж лёгкай прамысловасці) * Пінскі каледж УА "Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна (раней — педагагічнае вучылішча імя А. С. Пушкіна, педагагічны каледж імя А. С. Пушкіна) * Пінскі індустрыяльна-педагагічны каледж (раней — індустрыяльны тэхнікум, індустрыяльна-педагагічны тэхнікум, індустрыяльна-педагагічны каледж) Атрыманне вышэйшай адукацыі забяспечвае [[Палескі дзяржаўны ўніверсітэт]] і Пінскі філіял [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі]]. 12 верасня 2001 года ў Пінску адбылося адкрыццё [[Міждыяцэзіяльная вышэйшая духоўная семінарыя імя Святога Тамаша Аквінскага|Міждыяцэзіяльнай вышэйшай духоўнай семінарыі імя Святога Тамаша Аквінскага]]. == Спорт == [[Файл:Chess Club, Pinsk.JPG|thumb|Былы шахматна-шашачны клуб]] Пінск — адзін з самых спартыўных гарадоў Беларусі, у [[2009]] годзе ён заняў 2 месца ў гэтай намінацыі. У Пінску размяшчаецца Спецыялізаваная дзіцяча-юнацкая школа алімпійскага рэзерву ў вяслярных відах спорту, выхаванцы якой — алімпійскія чэмпіёнкі 1996 года [[Тамара Давыдзенка]], [[Яраслава Паўловіч]]. Тры чэмпіянаты Еўропы па мотаболе прымаў за апошнія паўтара дзесяцігоддзі спартыўны комплекс БЕЛАСТТ. Станам на 1 студзеня 2003 года ў Пінску было 128 спартыўных збудаванняў, у тым ліку 3 стадыёны з трыбунамі, 50 спартыўных зал, 2 басейны, 11 міні-басейнаў, 38 прыстасаваных памяшканняў. У спартыўных школах горада займалася каля 30 тысяч юных спартсменаў па 15 відах спорту. Апроч таго, у горадзе працуе шахматна-шашачны клуб. === Спарткомплекс «Хваля» === Універсальны [[спартыўны комплекс «Хваля»]], які займае плошчу 32.740 м², аб’ядноўвае ў сабе футбольны стадыён з трыбунамі, медыцынска-аднаўленчы цэнтр, лядовую арэну, басейны і ўніверсальную спартыўную залю. Адначасова наведваць яго могуць больш за 5000 чалавек. Спартыўнае збудаванне ўяўляе сабой 2-3-павярховы комплекс з аб’ёмаў розных форм і памераў. Увод у эксплуатацыю лядовай арэны «Хваля» адбыўся 29 снежня 2007 года. Унікальнасць яе ў тым, што тут упершыню ў Беларусі выкарыстоўваюцца гнута-клееныя драўляныя аркі пад дахам. Асноўныя параметры арэны адпавядаюць еўрапейскім стандартам: шырыня лядовага пакрыцця — 29 м, даўжыня — 60 м, агульная плошча — 8450 м², колькасць гледачоў — звыш 600 чалавек. Басейны прызначаюцца не толькі для студэнцкіх заняткаў, але і для ўсіх жыхароў Пінска. Пры неабходнасці спаборніцтва могуць глядзець каля 500 чалавек. Стадыён мае сучаснае інжынернае абсталяванне, яго трыбуны разлічаны на больш чым 3000 гледачоў. === ФК «Хваля-Пінск» === У Пінску ёсць уласны футбольны клуб «Хваля», заснаваны ў [[1987]] годзе, зваўся «Камунальнік» (1989—1996), «Пінск-900» (1997—2005). Хатнія гульні праводзіць на стадыёне «Хваля» (умяшчальнасцю 3100 месцаў). Срэбны прызёр чэмпіянату Беларусі ў першай лізе, а таксама 4-разовы бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі. За 18 сезонаў, праведзеных у чэмпіянатах і Кубках Беларусі, «Хваля» згуляла 497 матчаў: 238 перамогаў, 94 нічыі, 165 паразаў, розніца мячоў 806:597 (станам на 1 студзеня 2009). === «Аўтамабіліст» === Найбольш тытулаваны клуб [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]], заснаваны ў [[1979]] годзе. 17-разовы чэмпіён [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]], 6-разовы срэбны прызёр, 16 разоў здабываў кубак [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]], срэбны прызёр чэмпіянату Усходне-Еўрапейскай лігі 2007 года, бронзавы прызёр 2006 года. == Медыцына == Медыцынскія паслугі насельніцтву Пінска аказвае шэраг спецыялізаваных устаноў аховы здароўя. У горадзе дзейнічае УАЗ «Пінская цэнтральная паліклініка» (1 філіял), УАЗ «Пінская цэнтральная бальніца» (1 філіял), УАЗ «Дзіцячая бальніца» (1 філіял), УАЗ «Міжраённы радзільны дом» (2 філіяла), УАЗ «Стаматалагічная паліклініка» (1 філіял). У горадзе ёсць філіялы наступных устаноў: «Міжраённы скурна-венералагічны дыспансэр», «Міжраённы псіханеўралагічны дыспансэр», «Міжраённы супрацьсухотны дыспансэр», «Міжраённы наркалагічны дыспансэр», «Станцыя пералівання крыві», «Спецыялізаваны дом дзіцяці», «Станцыя хуткай медыцынскай дапамогі» Дзяржаўны санітарны нагляд у забеспячэнні санітарна-эпідэмічнага дабрабыту насельніцтва ажыццяўляе ДУ «Пінскі занальны цэнтр гігіены і эпідэміялогіі». == Турыстычная інфармацыя == [[Файл:Цэнтр Пінска 12.jpg|thumb|Калегіум езуітаў]] Пінск — перспектыўны цэнтр турызму Беларусі міжнароднага значэння<ref name="TEB"/>. У колішнім кляштары езуітаў працуе [[Музей Беларускага Палесся]]. Гатэлі: «Аэліта», «Прыпяць», «Спорт», «Хваля», «Пінскі дворык». Пінск з’яўляецца другім па колькасці захаваных помнікаў архітэктуры ў Беларусі горадам пасля [[Гродна]]. На працягу стагоддзяў у Пінску ўзводзіліся грамадзянскія і сакральныя збудаванні, у якіх не толькі захоўваліся мясцовыя традыцыі і рысы Палескага [[дойлідства]] папярэдніх эпох, але і выкарыстоўваліся дасягненні еўрапейскай архітэктуры. == Архітэктура Пінска == Архітэктурнае аблічча Пінска складвалася з [[XVI стагоддзе|XVI ст.]]: у гэты час існавалі Траецкі мост, 2 брамы, 14 цэркваў, 3 праваслаўныя манастыры ([[Пінскі Ляшчынскі манастыр|Лешчанскі]], Варварынскі і Богаяўленскі) і 2 каталіцкія кляштары (францысканцаў і дамініканцаў). Цягам [[XVII стагоддзе|XVII]]—[[XVIII стагоддзе|XVIII]] стст. сфарміраваўся архітэктурны цэнтр горада: тут збудавалі мураваныя езуіцкі касцёл і калегіум, дамініканскі і кармеліцкі кляштары, [[Пінская ратуша|ратушу]], [[палац Бутрымовічаў]], кляштар бернардзінцаў, у прадмесці [[Каралін (прадмесце)|Каралін]] — [[Каралінскі замак|замак]], [[Касцёл Карла Барамея (Пінск)|касцёл Карла Барамея]]. Аснову планіроўкі Пінска склалі гарадскія вуліцы, крыніцамі назваў якіх служылі асабістыя імёны князёў і мяшчан, геаграфічныя назвы, прыродныя ўмовы мясцовасці, рамесныя заняткі часткі мяшчан, нацыянальная прыналежнасць жыхароў. Яшчэ з [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] згадваюцца асобныя пінскія вуліцы: Вялікая Спаская, Замкавая, Вароўская і іншыя. Вуліцы масціліся лесам, што было асабліва важна ва ўмовах вялікай забалочанасці гарадской тэрыторыі. Брукоўка на цэнтральных вуліцах Пінска з’явіліся ў канцы [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] Да нашага часу ў горадзе захавалася частка яго даўняй радыяльна-паўкольцавай планіроўкі. <gallery align="center" widths="150px" perrow="5" caption="Забудова"> Image:Пинск. Новый квартал..JPG|Новая забудова ў цэнтры горада Image:Пинск. Корпус Полесского университета..JPG|Корпус Палескага ўніверсітэта Image:Пинск. Сталинка..JPG|Будынак савецкага часу пабудовы </gallery> == Славутасці == [[Файл:Пiнск,Касцёл.JPG|thumb|злева|180пкс|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі пры кляштары францысканцаў]] [[Файл:Палац Бутрымовіча 3.jpg|thumb|Палац Бутрымовічаў]] * Гарадзішча (XI—XIII стст.) — {{ГККРБ 4|113В000532}} * Гістарычная забудова (XIX—XX стст.) — {{ГККРБ 4|112Е000529}} * [[Пінскі езуіцкі калегіум|Калегіум езуітаў]] (1635—1675) — {{ГККРБ 4|112Г000536}} * Капліца (XVII ст.) * [[Свята-Варварынскі сабор (Пінск)|Касцёл (1786; цяпер царква Святой Варвары)]] і кляштар бернардзінцаў — {{ГККРБ 4|112Г000544}} * [[Касцёл Карла Барамея (Пінск)|Касцёл ордэна камуністаў (барталамітаў) Святога Карла Барамея]] (1770—1782) — {{ГККРБ 4|112Г000534}} * [[Кафедральны касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар францысканцаў (Пінск)|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1712—1730) і кляштар францысканцаў]] (XVIII ст.) — {{ГККРБ 4|111Г000538}} * [[Палац Бутрымовічаў]] (1784—1790) — {{ГККРБ 4|112Г000539}} * Парк Лешчанскі (XVIII ст.) * [[Сінагога, Пінск|Сінагога]] (1900) — {{ГККРБ 4|113Г000736}} * Сядзіба Асмалоўскіх (XIX—XX стст.) * [[Свята-Фёдараўскі сабор (Пінск)|Свята-Фёдараўскі сабор]] === Страчаная спадчына === [[Файл:Pinsk, Nabiarežnaja-Rynak. Пінск, Набярэжная-Рынак (1920).jpg|thumb|Касцёлы Св. Дамініка і Св Станіслава, знішчаныя бальшавікамі]] * Капліца Святога Георгія (пач. XX ст.) * Касцёл Маці Божай Балеснай (1820) * Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1635) * Касцёл Святога Дамініка (1787) * Кляштар бернардзінцаў (XVIII ст.) * Кляштар кармелітаў (1734) * Кляштар марыявітак (XVIII ст.) * Манастыр і царква Яўлення Гасподняга (1596) * Сінагога Вялікая (1506) * Царква Святога Хведара (XII ст.) * Царква Святога Мікалая (1823) == Вядомыя асобы == [[Файл:Ryszard Kapuściński Birthplace.JPG|thumb|Будынак, у якім нарадзіўся [[Рышард Капусцінскі]]]] {{main|Вядомыя асобы Пінска|Ганаровыя грамадзяне Пінска}} * [[Лявон Бароўскі]] (1784—1846) — літаратуразнавец, філолаг, гісторык і тэарэтык літаратуры, педагог і публіцыст * [[Ігнацій Іздэбскі]], дзеяч каталіцкай царквы. * [[Хаім Вейцман]], яўрэйскі палітык * [[Іван Пятровіч Доўбня]] (1853—1912) — рускі [[матэматык]], доктар фізіка-матэматычных навук<ref name="БЭ6">{{Крыніцы/БелЭн|6}} — С. 187.</ref> * князь [[Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі]] (1861—1919), гаспадарчы і палітычны дзеяч, [[пісьменнік]] * [[Іван Уладзіслававіч Жалтоўскі]], беларускі і расійскі [[архітэктар]] * [[Рышард Капусцінскі]] (1932—2007), польскі [[журналіст]] * [[Пётр Юльянавіч Корбут]] (1908—1944), удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза]] * [[Мікалай Лагодзіч]] (1928—2009), іншадумца, палітычны вязень у БССР * [[Голда Меір]], яўрэйскі палітык * [[Эдуард Баляслававіч Нордман]], (1922—2006), ганаровы грамадзянін Пінска, адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на Палессі * [[Барыс Міронавіч Фельдман]], савецкі военачальнік * [[Яўген Сяргеевіч Шатохін|Яўген Шатохін]] (1947—2012), мастак * [[Міхаіл Сцяпанавіч Бастынец]] * [[Святлана Кудзеліч]] * [[Аляксандр Карпавіч Васільеў]] * [[Міхаіл Давыдавіч Шыла]] (1920—1998), удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза == Гарады-пабрацімы == # {{сцяг Германіі}} [[Альтэна]], [[Германія]] # {{сцяг Балгарыі}} [[Добрыч]], [[Балгарыя]] # {{сцяг Польшчы}} [[Чэнстахова]], [[Польшча]] # {{сцяг Расіі}} [[Істра]], [[Расія]] # {{сцяг Расіі}} [[Балахна]], [[Расія]] === Былыя гарады-пабрацімы === # {{сцяг Украіны}} [[Ковель]], [[Украіна]] (2003—2022)<ref>{{Cite web |url=https://kowelrada.gov.ua/vidbulas-dvadczyat-persha-sesiya-miskoyi-rady/ |title=Відбулась двадцять перша сесія міської ради |accessdate=28 красавіка 2022 |archive-date=3 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220503105759/https://kowelrada.gov.ua/vidbulas-dvadczyat-persha-sesiya-miskoyi-rady/ }}</ref> == Гл. таксама == * [[Мацей Бутрымовіч]] * [[Спіс вуліц Пінска]] * [[Пінская разня]] == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="gki">[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="belstat2009">{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |title=Вынікі перапісу 2009 года |access-date=23 мая 2012 |archive-date=10 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510053257/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |url-status=dead }}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> <ref name="PSRL">[[ПСРЛ]]. Т.1. — М., 1962. С. 258.</ref> <ref name="Cichamiraŭ">М. Н. Тихомиров. Список русских городов дальних и ближних // Исторические записки. Т. 40. — М., 1952.</ref> <ref name="pinskhistory">{{Спасылка |url = http://www.pinsk-history.ru/index.php?option=com_flexicontent&view=items&cid=78:history&id=205:2010-12-11-16-29-16&Itemid=34 |загаловак = Згадкі пра Пінск у летапісе |выданне = [http://www.pinsk-history.ru/ Гісторыя Пінска] |дата = 14 кастрычніка 2011 |мова = ru |title = Архіўная копія |access-date = 11 лютага 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120119100519/http://www.pinsk-history.ru/index.php?option=com_flexicontent&view=items&cid=78:history&id=205:2010-12-11-16-29-16&Itemid=34 |archive-date = 19 студзеня 2012 |url-status = dead }}</ref> <ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=432|артыкул=Пінск|аўтар=}}</ref> <ref name="evkl-2">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=436|артыкул=Пінскі кляштар францысканцаў|аўтар=[[Аляксандр Адамавіч Ярашэвіч|Ярашэвіч А.]]}}</ref> <ref name="ehb-1">Пісцовая кніга Пінскага і Клецкага княстваў // {{Крыніцы/ЭГБ|5к}} С. 508.</ref> <ref name="HBH">[http://knihi.com/hierb/pinsk.html Пінск] // {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў|к}}</ref> <ref name="evkl-3">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=435|артыкул=Пінскі езуіцкі калегіум|аўтар=[[Аляксандр Адамавіч Ярашэвіч|Ярашэвіч А.]]}}</ref> <ref name="ehb">[[Юлія Гаева]]. [[Пётр Лысенка]]. Пінск // {{Крыніцы/ЭГБ|5к}} С. 495.</ref> <ref name="evkl-4">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=434|артыкул=Пінская кангрэгацыя|аўтар=[[Аляксандр Адамавіч Ярашэвіч|Ярашэвіч А.]]}}</ref> <ref name="cel">Пінск // Целеш, В. Гарады Беларусі на старых паштоўках. — Мн.: Беларусь, 2001. С. 209.</ref> <ref name="Liebiedzieva">Валянціна Лебедзева. [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/15/15art_lebiedzieva.htm Дыпламатычная місія БНР у перамовах з Украінай (1918 г.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081119070727/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/15/15art_lebiedzieva.htm |date=19 лістапада 2008 }} // Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne nr 15.</ref> <ref name="at">[http://knihi.com/pytanni/108.html У якіх межах былі абвешчаныя Беларуская Народная Рэспубліка і БССР?] // {{Крыніцы/150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі|к}}</ref> <ref name="Wyszczelski">Lech Wyszczelski. Wojna polsko-rosyjska 1919—1920. Wyd. 1. — Warszawa: Bellona, 2010. S. 65.</ref> <ref name="Zienkiewicz">Tadeusz Zienkiewicz. Rosyjskie zycie kulturalno-literackie w Pinsku 1918—1939 // Acta Polono-Ruthenica XII, 2007. Uniwersytet Warminsko-Mazurski w Olsztynie. ISSN 1427-549X. С.8.</ref> <ref name="informator">Informator m. Pinska. Rok 1936.</ref> <ref name="narod">{{Спасылка | url = http://fishermenfrompinsk.narod.ru/Index2-2/pina.htm | загаловак = Апісанне ракі Піна| назва праекта = [http://fishermenfrompinsk.narod.ru/ FisherMenFromPinsk] | дата = 15 кастрычніка 2011 | мова =ru }}</ref> <ref name="Prakapovič-1">Т. М. Прокопович, Атлас географии Беларуси. — РУП «Белкартография», Минск, 2004. С. 14.</ref> <ref name="Prakapovič-2">Т. М. Прокопович. Атлас географии Беларуси. — РУП «Белкартография», Минск, 2004. С. 16.</ref> <ref name="sg">Pińsk // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|8}} S. 174.</ref> <ref name="academic">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/79788/Пинск Пинск] // {{Крыніцы/ЭСБЕ}}</ref> <ref name="DLB">[http://pawet.net/book/przewodnik/p.html Pińsk] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120127114946/http://pawet.net/book/przewodnik/p.html |date=27 студзеня 2012 }} // {{Крыніцы/Даведнік па Літве і Беларусі}}</ref> <ref name="Pinsk-900">Наш Пинск исторический. — Пинск: Пинск-900, 1997.</ref> <ref name="VSE">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/120527/Пинск Пинск] // {{Крыніцы/Вялікая Савецкая Энцыклапедыя (3 выданне)}}</ref> <ref name="VES">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/233970 Пинск] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> <ref name="HSB">Pinsk // {{Крыніцы/Гістарычны слоўнік Беларусі, 1998|к}} P. 172.</ref> <ref name="ehb-3">[[Юлія Гаева]]. [[Пётр Лысенка]]. Пінск // {{Крыніцы/ЭГБ|5к}} С. 494.</ref> <ref name="nn-dem">[http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=24919 У 14 гарадах Беларусі колькасць насельніцтва перавышае 100 тыс. чалавек] // «[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]», [[26 сакавіка]] [[2009]] г.</ref> <ref name="Prakapovič-3">Т. М. Прокопович. Атлас географии Беларуси. — Минск: РУП «Белкартография», 2004. С. 32.</ref> <ref name="belstat">https://web.archive.org/web/20111011125310/http://belstat.gov.by/homep/ru/indicators/regions_annual_data/1_Brest/03.pdf</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="pinskap-1">{{Cite web |url=http://pinskap.by/content/traffic/urban_transport/ |title=Расписание движения городских автобусов // ОАО «Пинский автобусный парк» |access-date=31 сакавіка 2016 |archive-date=31 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331140810/http://pinskap.by/content/traffic/urban_transport/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="pinskap-2">{{Cite web |url=http://pinskap.by/content/traffic/pinsk.php |title=Отправления автобусов от АВ «Пинск» // ОАО «Пинский автобусный парк» |access-date=31 сакавіка 2016 |archive-date=31 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331201815/http://pinskap.by/content/traffic/pinsk.php |url-status=dead }}</ref> <ref name="epinsk">{{Спасылка | url = http://epinsk.net/dlyachel.html | загаловак = Пинск — город для человека | назва праекта = [http://epinsk.net Epinsk.net] | дата = 15 кастрычніка 2011 | мова = ru | access-date = 11 лютага 2013 | archive-date = 6 студзеня 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090106235749/http://epinsk.net/dlyachel.html | url-status = dead }}</ref> <ref name="Пінскі гарадскі партал">{{Спасылка | url = http://pinsk-city.info/index.php?name=Pages&op=page&pid=20 | загаловак = Пинск. Культура и искусство | назва праекта = [http://pinsk-city.info Pinsk-city.info] | дата = 15 кастрычніка 2011 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 11 лютага 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130311001616/http://pinsk-city.info/index.php?name=Pages&op=page&pid=20 | archive-date = 11 сакавіка 2013 | url-status = dead }}</ref> <ref name="інтэрфакс">{{Спасылка | url = http://www.interfax.by/article/14565 | загаловак = Столица Белорусского Полесья | назва праекту = [http://%20interfax.by Interfax.by] | дата = 15 кастрычніка 2011 | мова = ru | title = Архіўная копія | access-date = 11 лютага 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110427222838/http://www.interfax.by/article/14565 | archive-date = 27 красавіка 2011 | url-status = dead }}</ref> <ref name="edu">{{Cite web |url=http://goo.pinsk.edu.by/ru/main.aspx?guid=2681 |title=Образовательное пространство города Пинска // Отдел образования, спорта и туризма Пинского городского исполнительного комитета |access-date=31 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402041838/http://goo.pinsk.edu.by/ru/main.aspx?guid=2681 |archive-date=2 красавіка 2016 |url-status=dead }}</ref> <ref name="TEB">Пинск // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|5}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * {{Крыніцы/Геральдыка беларускіх гарадоў}} * Pińsk // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|8}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/167 167]—183. * Наш Пинск исторический. — Пинск: «Пинск-900», 1997. — 48 с. * ''[[Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч|Алесь Карлюкевіч]]''. Падарожжа па вуліцах Пінска // Беларусь: палітыка, эканоміка, культура. Штомесячны часопіс. — Мн., № 1, 2008 == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Pinsk|Пінск}} {{OSM relation|1749248|Пінск}} * [http://www.panoramas.lt/m_katalog.php?p_id=1339&lg=8 Будынак езуіцкага каледжа] * [http://www.panoramas.lt/m_katalog.php?p_id=1333&lg=8 Царква Св. Барбары ў г. Пінск] * [http://www.panoramas.lt/m_katalog.php?p_id=1315&lg=8 Касцёл Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі ў Пінску] * [http://www.panoramas.lt/m_katalog.php?p_id=1269&lg=8 Касцёл Унебаўзяцця Найсв. Дзевы Марыі ў Пінску] * [http://pinsk.by Афіцыйная старонка Пінскага гарвыканкама] * [http://pinsk-history.ru «Гісторыя Пінска»] * [http://brestobl.com/16pinsk/st1.htm Інфармацыя на старонцы BrestObl.com] * [http://pinsk-city.info Неафіцыйная старонка горада Пінска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130620110000/http://pinsk-city.info/ |date=20 чэрвеня 2013 }} * [http://www.mypinsk.com Неафіцыйная старонка горада Пінска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180827190510/http://mypinsk.com/ |date=27 жніўня 2018 }} * [https://ldd.by/pinsk-history/ История Пинска на LDD.by. Пинск — столица Полесья — город, в котором я живу!] {{Славутасці Пінска}} {{Пінскі раён}} {{Брэсцкая вобласць}} [[Катэгорыя:Пінск| ]] [[Катэгорыя:Гарады абласнога падпарадкавання Беларусі]] 54886ybpkk2o9i7qcdb7fz0qzahczgg 0 18696 5165252 4728547 2026-07-13T06:19:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165252 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Abies alba Schleus Berg b Suhl ThW Th Dreger.jpg |image title = Abies alba |image descr = |regnum = Расліны |parent = Abies |rang = Від |latin = Abies alba |author = [[Mill.]], [[1768]] |syn = |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = lc |iucn = 42270 |wikispecies = Abies alba |commons = Abies alba |itis = 506607 |ncbi = 45372 |eol = 1033070 |grin = 629 |ipni = 261448-1 |tpl = kew-2609691 }} '''Піхта белая'''<ref name="Киселевский 4123">{{кніга |аўтар = Киселевский А. И. |частка = |загаловак = Латино-русско-белорусский ботанический словарь. , |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = «Наука и техника» |год = 1967 |том = |старонкі = 7 |старонак = 160 |серыя = |isbn = |тыраж = 2350 }}</ref>, '''Ельніца еўрапейская'''<ref name="Інбелкульт">{{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў |арыгінал = |спасылка = http://www.slounik.org/bnt08/l6 |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Інбелкульт |год = 1926 |том = Вып. 8 |старонкі = |старонак = 80 |серыя = |isbn = |тыраж = }} — у крыніцы пад назвай {{btname|Abies pectinata}} — ельніца эўрапейская з-за асаблівасцяў тагачаснага правапісу</ref>, '''Ельніца белая'''<ref name="Батаніка спэцыяльная">{{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Ботаніка. Агульная і спэцыяльная |арыгінал = |спасылка = http://slounik.org/bnt06b/l1 |адказны = |выданне = |месца = Мінск |выдавецтва = Інбелкульт |год = 1924 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }} — у крыніцы пад назвай {{btname|Abies alba}}</ref> (''Ábies álba'') — [[Біялагічны від|від]] вечназялёных дрэў [[Род (біялогія)|роду]] {{bt-bellat|піхта|Abies}} сямейства {{bt-bellat|Хваёвыя|Pinaceae}}. == Батанічнае апісанне == {{Біяфота|Abies alba - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-001.jpg|left|{{Бат.іл.|1}}|color=#BBDD99}} {{Біяфота|Abies alba MHNT.BOT.2007.40.127.jpg|right|Шышка і насенне|color=#BBDD99}} [[Вечназялёныя расліны|Вечназялёнае]] стройнае [[дрэва]] да 30-65 м вышынёй, з прамым ствалом дыяметрам да 2 метраў. [[Крона дрэва|Крона]] вострапірамідальная ў маладосці, авальна-завостраная ў сярэднім узросце і прытупленая зверху, амаль цыліндрычная, у старасці. Галіны сабраныя ў гарызантальныя кальчакі. Бакавыя [[галіны]] гарызантальна распасцёртыя або злёгку прыўзняты ўверх. Кара серабрыста-шэрая, гладкая, на старых дрэвах лускаватая. [[Хвоя]] ігольчастая, бліскучая, маршчыністая, на канцах вышчэрбленая або двухгаловая, даўжынёй 2-3 см, шырынёй 2-3 мм. На галінах размешчаная грэбенепадобна і сабраная ў шэрагі ў адной плоскасці. Зверху цёмна-зялёная, бліскучая, з шызым адлівам, знізу — з двума выразнымі белымі палосамі вусцеек, дзякуючы чаму гэты від і атрымаў назву «белая». Расліна аднадомная, раздзельнаполая. Маладыя пладовыя [[Шышка|шышкі]] прамастаячыя, маладыя — зеленкаватыя, спелыя — цёмна-карычневыя, [[авал]]ьна — [[цыліндр]]ычнай формы, даўжынёй 10-16 см, у дыяметры 3-4 см. У адрозненне ад елкі накіраваны не ўніз, а ўверх. Шышкі спеюць і рассыпаюцца ў першую восень. Пупышкі авальныя, не пакрытыя смалой. [[Насенне]] буйное, даўжынёй да 1 см. Каранёвая сістэма глыбокая, маецца стрыжневы корань і некалькі моцных бакавых<ref name="Колесников">{{кніга |аўтар = Колесников А.И. |загаловак = Декоративная дендрология |спасылка = |адказны = |выданне = 2-е, исправ. и доп. |месца = М. |выдавецтва = Лесная промышленность |год = 1974 |том = |старонак = 704 |старонкі = |isbn = }}</ref>. Дажывае да 300—400 гадоў. == Арэал == {{Біяфота|Abies a minskJPG.jpg|right|Піхта белая ў [[Цэнтральны батанічны сад Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі|Нацыянальным батанічным садзе рэспублікі Беларусь]]|color=#BBDD99}} Барэальны рэліктавы від, арэал якога ахоплівае Атлантычную і Сярэднюю Еўропу, [[Карпаты]], Міжземнамор’е. Расце ў гарах [[Цэнтральная Еўропа|Цэнтральнай]] і [[Паўднёвая Еўропа|Паўднёвай Еўропы]], рэгіёнах з марскім кліматам і блізскіх па прыродных умовах тэрыторыях. Адна з асноўных у [[Украіна|Украіне]] горных лесаўтваральных парод, зрэдку сустракаецца і на раўніне, утварае чыстыя і змешаныя насаджэнні з [[бук]]ам і іншымі лісцянымі пародамі. Распаўсюджаная ў [[Карпаты|Карпатах]], зрэдку на раўніне ў паўднёва-заходніх раёнах у выглядзе астраўных пасадак. Займае каля 1,4 % [[Дзяржаўны лясны фонд Украіны|дзяржаўнага ляснога фонду Украіны]]. Раёны нарыхтовак — [[Львоўская вобласць|Львоўская]], [[Івана-Франкоўская вобласць|Івана-Франкоўская]], [[Чарнавіцкая вобласць|Чарнавіцкая]], [[Закарпацкая вобласць|Закарпацкая]] вобласці. Запасы сыравіны нязначныя. Шырока культывуецца паўсюль як дэкаратыўная [[парк]]авая расліна. == Класіфікацыя == === Таксанамічнае становішча === {{Табліца12222 |a='''аддзел'''<br />&nbsp;&nbsp;'''[[Хвойныя]]'''&nbsp;&nbsp; |b1='''парадак'''<br />'''[[Хвоі]]''' |b2=яшчэ тры <br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;вымерлых&nbsp;&nbsp;&nbsp;<br /> парадкі |c1=яшчэ 6 сямействаў |c2= '''сямейства'''<br />'''[[Хваёвыя]]''' |d1='''род'''<br />'''[[Піхта]]''' |d2=яшчэ 10 родаў |e1=яшчэ каля 50 відаў |e2=&nbsp;'''від'''<br /><span style="font-weight:900; font-size:125%">Піхта белая |bgcolor=#BDDCCB |color=#235421 }} === Сінонімы === {{кал|3}} * {{btname|Abies abies|[[Rusby]]}} [[nom. inval.]] * {{btname|Abies argentea|[[Chambray]]}} * {{btname|Abies baldensis|([[Zuccagni]]) [[Zucc.]] ex [[Nyman]]}} * {{btname|Abies candicans|[[Fisch.]] ex [[Endl.]]}} * {{btname|Abies chlorocarpa|[[Purk.]] ex [[Nyman]]}} * {{btname|Abies duplex|[[Hormuz.]] ex [[Beissn.]]}} * {{btname|Abies excelsa|[[Link]]}} [[nom. illeg.]] * {{btname|Abies metensis|[[Gordon]]}} * {{btname|Abies miniata|[[Knight]] ex [[Gordon]]}} * {{btname|Abies minor|[[Gilib.]]}} * {{btname|Abies nobilis|[[A.Dietr.]]}} * {{btname|Abies pardei|[[Gaussen]]}} * {{btname|Abies pectinata|([[Lam.]]) [[Lam.]] & [[DC.]]}} [[nom. illeg.]] * {{btname|Abies picea|([[L.]]) [[Lindl.]]}} [[nom. illeg.]] * {{btname|Abies rinzii|[[K.Koch]]}} * {{btname|Abies taxifolia|[[Duhamel]]}} * {{btname|Abies taxifolia|[[Desf.]]}} * {{btname|Abies taxifolia|[[Raf.]]}} * {{btname|Abies tenuirifolia|[[Beissn.]]}} * {{btname|Abies vulgaris|[[Poir.]]}} * {{btname|Peuce abies|[[Rich.]]}} * {{btname|Picea excelsa|[[Wender.]]}} [[nom. illeg.]] * {{btname|Picea kukunaria|[[Wender.]]}} * {{btname|Picea metensis|[[Gordon]]}} * {{btname|Picea pectinata|([[Lam.]]) [[Loudon]]}} * {{btname|Picea pyramidalis|[[Gordon]]}} * {{btname|Picea rinzi|[[Gordon]]}} * {{btname|Picea tenuifolia|[[Beissn.]]}} * {{btname|Pinus abies|[[Du Roi]]}} [[nom. illeg.]] * {{btname|Pinus baldensis|[[Zuccagni]]}} * {{btname|Pinus heterophylla|[[K.Koch]]}} * {{btname|Pinus lucida|[[Salisb.]]}} * {{btname|Pinus nobilis|[[Дуглас, Дэвид|Douglas]] ex [[D.Don]]}} * {{btname|Pinus pectinata|[[Lam.]]}} * {{btname|Pinus picea|[[L.]]}} {{Канец кал}} == У культуры == Для паспяховага вырастання піхта белая патрабуе ўрадлівых, досыць вільготных глеб. Забалочвання не выносіць. Дрэнна пераносіць сухасць паветра і глебы. Абмярзае пры паніжэннях тэмпературы ніжэй −25&nbsp;°C. Ценевынослівая, адчувальная да забруджвання паветра дымам і газамі. У дэкаратыўным стаўленні саступае {{bt-bellat||Abies nordmanniana}} і {{bt-bellat|піхта сібірская|Abies sibirica}}, бо мае больш друзлае ахваенне і даволі ствол, які даволі рана агаляецца знізу. Раёны выкарыстання: поўдзень [[Прыбалтыка|Прыбалтыкі]], захад [[Украіна|Украіны]], паўднёвы захад [[Беларусь|Беларусі]]. Ва ўмовах Масквы і Санкт-Пецярбурга рэгулярна абмярзае<ref name="Колесников" />. У якасці [[прышчэпа|прышчэпы]] выкарыстоўваецца для размнажэння дэкаратыўных [[сорт|сартоў]] розных відаў піхтаў, што ва ўмовах сярэдняй паласы Расіі часта прыводзіць да вымярзання прышчэпы. == Выкарыстанне чалавекам == Смаланосная, [[Эфірны алей|эфіраалейная]], [[Драўніна|драўняная]], [[Лекавая расліна|лекавая]], [[вітамін]]ная, [[мёд|меданосная]], таніданосная і [[дэкаратыўная расліна]]. З дрэў піхты белай здабываюць вельмі каштоўную жывіцу. Смаляныя хады ёсць у кары. Пры патаўшчэннях ствала смаляныя хады руйнуюцца, утвараюцца ёмішчы жывіцы, якія маюць выгляд патаўшчэнняў і называюцца вужлакамі. У кожным з іх утрымліваецца некалькі грамаў жывіцы. Кара старых дрэў у ніжняй часткі не мае вужлакоў, таму што з узростам яна таўсцее, рэпаецца і губляе пругкасць. Для стымуляцыі ўтварэння вужлакоў па паверхні ствала б’юць драўляным малатком, у выніку чаго на месцы ўдару ўзнікаюць вужлакі значных памераў. Піхта дае шмат пылка, клею, а ў канцы лета інтэнсіўна вылучае {{нп3|Медзвяная раса|медзвяную расу|ru|Медвяная роса}}, з якой пчолы вырабляюць шкодны для іх {{нп3|падзевы мёд||ru|Падевый мёд}}. {| class="wikitable" align=center valign=top cellspacing=2 |- bgcolor=#BBDD99 align=center valign=top ||[[Файл:Abies alba Orjen.jpg|110px|center]]<p style="font-size: 85%">Агульны выгляд ||[[Файл:Abies alba 0107.jpg|225px|center]]<p style="font-size: 85%">Ігліца ||[[Файл:Abies alba 3.jpg|160px|center]]<p style="font-size: 85%"> Дзве белыя палоскі на ігліцы |} === Прамысловае выкарыстанне === Жывіца піхты белай утрымлівае каля 34 % эфірнага алею, смолы, невялікую колькасць [[Бурштынавая кіслата|бурштынавай кіслаты]]. 3 яе жывіцы вырабляюць [[піхтавы бальзам]], які мае тыя ж фізічныя ўласцівасці, як і канадскі. Піхтавы бальзам шырока выкарыстоўваюць у аптычнай прамысловасці для склейвання [[лінза]]ў, а таксама пры вырабе [[мікрапрэпарат]]аў (паказчык праламлення бальзаму блізкі да паказчыка праламлення шкла). Драўніна белая, зрэдку з жаўтлявым адценнем, бліскучая, лёгкая, мяккая, пругкая, нетрывалая, лёгка колецца. Выкарыстоўваецца для вырабу сталярных вырабаў, [[Музычны інструмент|музычных інструментаў]], тары ({{нп3|кадка|кадкі|ru|Кадка}} і {{нп3|Скрыня, тара|скрыні|uk|Ящик (тара)}}), [[Гонта|гонту]], а ў некаторых мясцовасцях нават у будаўніцтве. Каштоўнымі якасцямі драўніны вялікая даўжыня трахеіды і нязначная [[смалістасць]], што дае магчымасць выкарыстоўваць яе ў [[Папярова-цэлюлозная прамысловасць|папярова-цэлюлознай прамысловасці]]. Драўніна піхты змяшчае каля 60 % [[Цэлюлоза|цэлюлозы]], смалы ў ёй у 22,5 разоў менш, чым у драўніне елі. Прамысловы выхад цэлюлозы з драўніны піхты роўны 37 %. З ігліцы, галінак і шышак піхты атрымліваюць каштоўны эфірны алей. Выхад алею з ігліцы 1,3-2,3 %, а з маладых галінак 0,61,1 %. Галоўная складовая частка эфірнага алею — [[барнілацэтат]] (30-40 %), які з’яўляецца сыравінай для сінтэзу [[Медыцынская камфара|медыцынскай камфоры]], што па сваім дзеянні на арганізм раўнацэнная той, якая здабываецца з {{bt-bellat|Камфоравае дрэва{{!}}камфоравага дрэва|Cinnamomum camphora}}. Піхтавы эфірны алей выкарыстоўваюць у [[Духі|парфумернай]] і лікёра-гарэлачнай прамысловасці, з яго вырабляюць [[Тэхнічная камфара|тэхнічную камфару]], якую выкарыстоўваюць пры вытворчасці [[цэлулоід]]у. 3 ігліцы піхты вырабляюць таксама канцэнтрат супрацьцынготнага [[Аскарбінавая кіслата|вітаміну C]]. === Медыцынскае выкарыстанне === З ігліцы атрымліваюць эфірны [[піхтавы алей]], які выкарыстоўваецца ў медыцынскіх мэтах. У навуковай медыцыне ўжываюць эфірны алей і жывіцу піхты. Эфірны алей піхты ўжываюць часам для удыхання пры [[Захворванні дыхальных шляхоў|захворваннях дыхальных шляхоў]], а таксама для ўцірання пры [[рэўматызм]]е. У [[Народная медыцына|народнай медыцыне]] маладыя хваінкі і пупышкі піхты выкарыстоўваюць супраць [[Цынга|цынгі]], для лячэння рэўматызму, а таксама як мачагонны сродак. === Дэкаратыўнае выкарыстанне === Як дэкаратыўная расліна рэкамендуецца для адзіночных і групавых пасадак у [[парк]]ах і [[лесапарк]]ах удалечыні ад прамысловых аб’ектаў, паколькі яна не вытрымлівае газаў. Піхта белая маё дэкаратыўныя формы; пірамідальную, калонападобную, ніцую, пярэстую і залацістую. Было першым дрэвам, якое выкарыстоўвалася ў якасці каляднай елкі. Да гэтага часу шырока выкарыстоўваецца, у прыватнасці на захадзе Украіны, для ўпрыгожвання памяшканняў падчас навагодніх і калядных святаў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Юхім Якаўлевіч Елін|Єлін Ю. Я.]], {{нп3|Марыя Якаўлеўна Зярова|Зерова М. Я.|ru|Зерова Марія Яківна}}, [[Уладзімір Іванавіч Лушпа|Лушпа В. І.]], [[Святлана Іванаўна Шабарава|Шабарова С. І.]] |загаловак=Дари лісів. |месца = Київ|выдавецтва=Урожай|год=1979 |старонак = 440}} * ''Стрелков А. З., Романюк И. Г., Дворак Л. Е.'' Состояние и перспективы воспроизводства и охраны пихты белой (Abies alba Mill.) в Беловежской пуще // Сохранение биологического разнообразия лесов Беловежской пущи — Каменюки — Минск, 1996. — С. 122—130. * ''{{нп3|Уладзімір Іванавіч Чопік|Чопик В.&nbsp;И.|uk|Чопик Володимир Іванович}}, {{нп3|Любоў Рыгораўна Дудчанка|Дудченко Л.&nbsp;Г.|uk|Дудченко Любов Григорівна}}, [[Ала Мікалаеўна Краснова|Краснова А.&nbsp;М.]];'' «{{нп3|Дзікарослыя карысныя расліны Украіны, даведнік|Дикорастущие полезные растения Украины|uk|Дикорослі корисні рослини України (довідник)}}» Справочник; Киев, {{нп3|Навукова думка||uk|Наукова думка}}, 1983. {{ref-ru}} * Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5 == Спасылкі == {{Чырвоная кніга Беларусі|Расліна|12|I}} * [http://redbook.minpriroda.by/plantsinfo.html?id=12 Піхта белая ў Чырвонай кнізе РБ]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} * [http://www.rodniki.bel.ru/derevo/pihta.htm Апісанне відаў піхты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080621101121/http://www.rodniki.bel.ru/derevo/pihta.htm |date=21 чэрвеня 2008 }} {{ref-ru}} * [http://biosvet.com.ua/51_pihta.html ''Піхта белая: прымяненне ў медыцыне'' на сайце Biosvet] {{ref-ru}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ABAL3 ''Піхта белая'' на сайце USDA NRCS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081006203041/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ABAL3 |date=6 кастрычніка 2008 }} {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Піхта]] [[Катэгорыя:Флора Еўропы]] [[Катэгорыя:Дрэвы]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы]] 70ja001som9t2htswk4bcuhh2525at4 0 22336 5165169 5163962 2026-07-12T20:39:40Z 5165169 wikitext text/x-wiki {{Нядаўна памерлы}}{{Цёзкі2|Чаргінец}} {{Дзяржаўны дзеяч |беларускае імя = Мікалай Іванавіч Чаргінец |тытул = Старшыня Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы |парадак = 1 |сцяг = Flag of Belarus.svg |перыядпачатак = [[1997]] |перыядканец = [[2008]] |пераемнік = [[Ніна Мікалаеўна Мазай]] |званне = [[Генерал-лейтэнант]] унутранай службы |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]] |прафесія = [[трэнер]], [[юрыст]] |партыя = * [[КПСС]] (1963—1991) * з 1991 — беспартыйны }} '''Мікала́й Іва́навіч Чаргіне́ц''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі і беларускі [[пісьменнік]], пісаў на [[Руская мова|рускай мове]]. Функцыянер [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. Кандыдат юрыдычных навук (1977), Заслужаны работнік [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|МУС СССР]] (1977), генерал-лейтэнант унутранай службы (1993), старшыня прарэжымнага [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] (2005—2022). Працаваў у дэтэктыўным жанры, увёў у рускамоўную літаратуру Беларусі так званы міліцэйскі дэтэктыў. Аўтар каля паўсотні кніг мастацкай прозы, большасць з іх — вострасюжэтныя дэтэктывы. == Біяграфія == Нарадзіўся 17 кастрычніка 1937 года ў [[Менск]]у ў сям’і рабочага. У маладосці займаўся футболам. Выхаванец мінскай [[ФК Мінск|Футбольнай школы моладзі]], у 1958 годзе далучыўся да новастворанай каманды «[[Лакаматыў (Вінніца)|Лакаматыў]]» з [[Вінніца|Вінніцы]] і забіў першы гол гэтай каманды ў гісторыі. Пасля выступаў у [[Малдова|Малдове]], а ў 1960—1962 гадах у мінскіх клубах<ref>[http://footballfacts.ru/players/108184-cherginec-nikolaj-ivanovich Профіль футбаліста на сайце footballfacts.ru]</ref>. У 1963 годзе скончыў Вышэйшую школу трэнераў [[Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры|Беларускага дзяржаўнага інстытута фізічнай культуры]]. {{Картка |уверсе = Футбольная кар’ера |стыль_тэксту = text-align:left; |стыль_загалоўкаў = background:{{Колер|Спорт2}}; |метка1 = Пазіцыя |тэкст1 = [[нападнік (футбол)|нападнік]] |загаловак2 = Клубная кар’ера |тэкст3 = {{Табліца са спартыўнай кар’ерай| {{спартыўная кар’ера |1958|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Ніва Вінніца|Лакаматыў (Вінніца)]]|12 (2) |1958—1959|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Зімбру|Малдова (Кішынёў)]]|12 (0) |1960|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Ураджай Мінск|Ураджай (Мінск)]]|? (3) |1961|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Беларусь (Мінск)]]|15 (0) |1962|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]|28 (3)}} }} }} Працаваў інструктарам фізічнай культуры на [[Мінскі прыборабудаўнічы завод|Мінскім прыборабудаўнічым заводзе]]. У 1964 годзе накіраваны на работу ў органы міліцыі — у крымінальны вышук. У 1967 годзе скончыў [[Юрыдычны факультэт БДУ|юрыдычны факультэт]] [[БДУ]]. З 1969 года — намеснік начальніка Першамайскага, з 1973 года — начальнік Ленінскага раённага аддзела ўнутраных спраў Мінска. З 1975 года — намеснік начальніка ўпраўлення ўнутраных спраў [[Мінгарвыканкам]]а, з 1981 года — начальнік Упраўлення крымінальнага вышуку [[Міністэрства ўнутраных спраў БССР]]. У 1984—1987 гадах служыў у [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганістане]] дарадцам пры штабе ([[Афганская вайна (1979—1989)|Савецкая вайна ў Афганістане]])<ref name="НВ" />. З 1987 года — начальнік Беларускага ўпраўлення ўнутраных спраў на транспарце МУС БССР. Генерал-маёр міліцыі. [[Кандыдат юрыдычных навук]]. Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|СП СССР]] (з 1978). Акадэмік {{нп3|Акадэмія праблем бяспекі, абароны і правапарадку Расійскай Федэрацыі|Акадэміі праблем бяспекі, абароны і правапарадку Расійскай Федэрацыі|ru|Академия проблем безопасности, обороны и правопорядка}} (акадэмія закрыта ў 2008 годзе за махлярства — выдавала ўяўныя дакументы і званні, якія назвай супадалі з вайсковымі званнямі<ref>{{Cite web |url=http://www.iuaj.net/1_oldmasp/modules.php?name=News&file=article&sid=379 |title=Кассационная коллегия Верховного Суда РФ 19 февраля 2009 г. рассмотрела кассационною жалобу АБОП на решение Верховного суда РФ от 10.17.08г. |access-date=24 лютага 2019 |archive-date=11 лістапада 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111111025507/http://www.iuaj.net/1_oldmasp/modules.php?name=News&file=article&sid=379 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web| date =8 лютага 2013| url =https://udf.by/news/main_news/74182-viktor-sheyman-stal-professorom-nesuschestvuyuschey-akademii.html | title =Виктор Шейман оказался "липовым" профессором |publisher =udf.by| access-date = 24 лютага 2019| lang =ru}}</ref>). Член Прэзідыума [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]], старшыня Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы, старшыня Пастаяннай камісіі Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі па пытаннях знешняй палітыкі. Старшыня грамадскага аб’яднання «[[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюз пісьменнікаў Беларусі]]», які падтрымліваецца [[Рэжым Лукашэнкі|рэжымам Лукашэнкі]] (2005—2022)<ref name="НББ">{{cite web| url = http://old.nlb.by/html/calendar/2007/charginetc.html| title = 17 кастрычніка - 70 год з дня нараджэння (1937) М.І. Чаргінца, пісьменніка, журналіста, публіцыста, дзяржаўнага дзеяча Беларусі| publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі| archive-url = https://web.archive.org/web/20170828230749/http://old.nlb.by/html/calendar/2007/charginetc.html| archive-date = 28 жніўня 2017| access-date = 2014/07-24| url-status = dead}}</ref>. Памёр 7 ліпеня 2026 года<ref>[https://www.sb.by/articles/umer-narodnyy-pisatel-belarusi-nikolay-cherginets.html Умер народный писатель Беларуси Николай Чергинец]</ref>. Пахаваны ў Мінску на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]<ref>[https://zviazda.by/news/u-minsku-razvitvayutstsa-z-narodnym-pismennikam-belarusi-mikalaem-chargintsom/ У Мінску развіталіся з народным пісьменнікам Беларусі Мікалаем Чаргінцом]</ref>. == Творчасць == Дэбютаваў у друку як журналіст у 1963 годзе. Пісаў на [[Руская мова|рускай мове]]. Аўтар кніг прозы «Четвертый след» (1973), «Тревожная служба» (1975), «Следствие продолжается» (1977), «Финал Краба» (1979), «Служба — дни и ночи» (1981), «Приказ № 1» (1985; 2003, серыя «Уголовный розыск»), «Следствие продолжается. Финал Краба» (1986), раманаў «Вам — задание» (1982), «За секунду до выстрела» (1983), «Тайна Черных Гор» (1987), «Сыновья» (1989; 2000, серыя Уголовный розыск), Черный пес (2000, Уголовный розыск), За секунду до выстрела (2001, Уголовный розыск), Киллер (2001, Уголовный розыск), Кремлевский колодец (2001, Уголовный розыск), Русская красавица (2001, Уголовный розыск), Убить вождя (2001, Уголовный розыск), Илоты безумия (2002, Уголовный розыск), Побег (2002, Уголовный розыск), Смертник (2002, Уголовный розыск), Тайна Овального кабинета (2002), Смерть за смерть (2003, Уголовный розыск), Упреждающий удар (2002, Уголовный розыск), «Вам задание» (2004), Русское братство (2004, Уголовный розыск), Смертельный квадрат (2004, Уголовный розыск), Третья звезда (2005, Уголовный розыск), Выстрел в прошлое (2006, серыя Спецназ), «Логово змей» (2007). Аўтар аповесцяў «Свадьбы не будет», «Однажды в марте», «По божьей воле», «Следствие продолжается» (2000, Уголовный розыск), «Последний герой» (2003, Уголовный розыск)<ref name="НББ" />. Па творах М. І. Чаргінца пастаўлены ваенна-прыгодніцкі фільм «Вам задание», 4-серыйны тэлевізійны фільм «Ветров», здымаецца 6-серыйны тэлевізійны фільм па яго раманах «Смерць за смерць» і «Побег». == Узнагароды == Узнагароджаны 8 ордэнамі [[СССР]], [[Беларусь|Беларусі]], [[Афганістан]]а і [[Польшча|Польшчы]], у тым ліку [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнам Чырвонага Сцяга]], двума [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэнамі Чырвонай Зоркі]], вышэйшым афганскім ордэнам Чырвоны Сцяг, савецкімі і афганскімі медалямі. [[Заслужаны работнік Міністэрства ўнутраных спраў СССР]] (1977). Лаўрэат [[Літаратурная прэмія імя А. Фадзеева|Літаратурнай прэміі імя А. Фадзеева]] (1990) за раман «Сыновья», [[Літаратурная прэмія імя В. Пікуля|Літаратурнай прэміі імя В. Пікуля]]. У 2022 годзе атрымаў ганаровае званне [[Народны пісьменнік Беларусі|Народнага пісьменніка Беларусі]]<ref>[https://blr.belta.by/president/view/ordeny-medali-ganarovyja-zvanni-dzjarzhuznagarod-udastoeny-75-pradstaunikou-roznyh-sfer-dzejnastsi-116914-2022/ Ордэны, медалі, ганаровыя званні. Дзяржузнагарод удастоены 75 прадстаўнікоў розных сфер дзейнасці]</ref>. == Крытыка == Пры першай спробе прыняцця ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюз пісьменнікаў БССР]] Мікалай Чаргінец не быў прыняты, бо, як палічыла прыёмная камісія, яго творчасць «''ніякага дачынення да літаратуры не мае''»<ref name="НВ">{{cite web| author =[[Міхась Скобла|Скобла М.]]| date =2020-10-16| url =https://www.nv-online.info/2020/10/16/ne-gljadzi-charginec-u-chuzhy-gamanec.html| title =Не глядзі, Чаргінец, у чужы гаманец| publisher =[[Народная Воля (газета)|Народная Воля]]| access-date =2020-10-21| archive-url =https://web.archive.org/web/20201023060337/https://www.nv-online.info/2020/10/16/ne-gljadzi-charginec-u-chuzhy-gamanec.html| archive-date =23 кастрычніка 2020| url-status =dead}}</ref>. Як сцвярджае сам Мікалай Чаргінец на сваім сайце, ён унесены ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]] за разнапланавыя дасягненні ў галіне навукі і культуры (1998)<ref name="Чарг">{{cite web |url= http://www.cherginets.by/ru/about/biografia.html|title= Чергинец Николай Иванович |access-date=24 лютага 2019|lang= ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813081429/http://www.cherginets.by/ru/about/biografia.html |archive-date= 13 жніўня 2018}}</ref>. Аднак, пры афіцыйным запыце да прадстаўніцтва кампаніі пацвердзіць гэта, высветлілася, што Чаргінца ў базе няма і ніколі не было<ref>{{cite web| date =28 верасня 2015| url =https://belsat.eu/ru/news/nikolaya-chergintsa-ulichili-vo-lzhi/ | title =Николая Чергинца уличили во лжи |publisher =[[БелСат]]| access-date = 2019-02-29| lang =ru}}</ref>. Няма яго імя і на афіцыйным сайце міжнароднай прэміі імя С. Міхалкова, хаця сам Чаргінец заяўляе, што з’яўляецца яе лаўрэатам<ref name="НВ" />. Таксама паводле сцвярджэнняў самога Чаргінца, у 2008 годзе Амерыканскім бібліяграфічным інстытутам ён быў прызнаны «Чалавекам года» за выдатны ўклад у развіццё Рэспублікі Беларусь<ref name="Чарг" />, на самай справе такога інстытута няма. Пры кіраванні Чаргінца Саюзам пісьменнікаў Беларусі наклад калісьці папулярнага штотыднёвіка «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]» зменшыўся амаль у дзесяць разоў. З ведама Чаргінца імёны шэрагу вядомых пісьменнікаў былі ўнесены ў так званыя «чорныя спісы» дзяржаўных выдавецтваў<ref name="НВ" />. == Сям’я == Жанаты, мае дваіх дзяцей: сын [[Ігар Мікалаевіч Чаргінец|Ігар Чаргінец]] — генеральны дырэктар «[[Белавія]]», дачка Вольга Чаргінец — юрыстка, палкоўнік памежных войскаў у адстаўцы<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/dachka-generala-charginca-stala-palkounikam-pamezhnyh-voyskau|title=Дачка генерала Чаргінца стала палкоўнікам памежных войскаў|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2009-09-11|access-date=2026-07-08}}</ref>. == Памяць == У снежні 2022 года, пры жыцці Мікалая Чаргінца, яго імем названа школа № 76 у Мінску<ref>{{cite web|url = https://zviazda.by/be/news/20221201/1669875713-imem-mikalaya-charginca-nazvali-shkolu|title = Імем Мікалая Чаргінца назвалі школу|author = Кастусь Лешніца|date = 1-12-2022|publisher = zviazda.by|access-date = 1 снежня 2022|archive-date = 1 снежня 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20221201142546/https://zviazda.by/be/news/20221201/1669875713-imem-mikalaya-charginca-nazvali-shkolu|url-status = dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{Commonscat|}} * {{крыніцы/БП 1917/90|Чаргінец Мікалай|576—577}} * {{Крыніцы/БелЭн|17|Чаргінец Мікалай Іванавіч||225}} * Чаргінец Мікалай Іванавіч // Парламент — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь другога склікання / пад агул. рэд. У. М. Канаплёва і М. А. Аўласевіча. — Мн.:, 2003. — С. 231. * Чергинец Николай Иванович // Кто есть кто в Республике Беларусь, 2005 / под ред. И. В. Чекалова. — Мн.:, 2005. — Т.2. — С. 366. == Спасылкі == * [http://telegraf.by/by/2011/08/korni-belorusskoi-politiki-nikolai-cherginec Карані беларускай палітыкі. Мікалай Чаргінец] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120319110522/http://telegraf.by/by/2011/08/korni-belorusskoi-politiki-nikolai-cherginec |date=19 сакавіка 2012 }} {{Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чаргінец Мікалай Іванавіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты СССР]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК СКА Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ураджай Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Зімбру Кішынёў]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ніва Вінніца]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі]] [[Катэгорыя:Футбалісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Народныя пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты міліцыі (Беларусь)]] hsym329w60xsrtiqdp6badrbqmb72g2 0 23095 5165075 4638233 2026-07-12T16:32:43Z DzBar 156353 ілюстрацыя 5165075 wikitext text/x-wiki [[Image:InishmaanRingfort1.jpg|thumb]] '''Дун''', або «круглы форт», або «каменны форт» ({{lang-en|ringfort, stone fort}}; [[гэльская мова|гэльск.]] і [[ірландская мова|ірл.]] ''dun'', [[уэльская мова|уэльск.]] ''din'' «гара-крэпасць») — тып жылога [[Умацаванне|ўмацавання]] ў [[кельцкія плямёны|кельцкіх народаў]] часоў<ref>[[Вялікабрытанія|Брытанская]] і [[Ірландыя|ірландская]] літаратура паслядоўна адрознівае гэтыя збудаванні ад вонкава падобных збудаванняў [[Жалезны век|жалезнага веку]] — «[[Форт|фартоў]]-пагоркаў».</ref> ранняга [[сярэднявечча]] (2-я пал. 1-га тыс.) на землях [[Ірландыя|Ірландыі]], [[шатландыя|Шатландыі]] і інш. У наш час вядомыя дзесяткі тысяч месцаў, дзе існавалі падобныя збудаванні (45 тыс. толькі на [[Востраў|востраве]] [[Ірландыя]]<ref>Паводле Мэцью Стаўта, працыт. у The Burren ringfort or Stone Fort.</ref>). [[Слова]] ў форме «дун» («дан») і [[Лацінская мова|лацінізаванай]] форме «дунум» азначала збудаванні такога тыпу, што належалі важнейшым асобам, і захавалася ў назвах населеных пунктаў на землях колішняга [[Кельты|кельцкага]] засялення ў [[Вялікабрытанія|Брытаніі]], [[Францыя|Францыі]] — Да{{*}}мбартан, Да{{*}}нкелд, Лугдунум, Вердэн і інш. У залежнасці ад рэгіёну, а таксама ад тыпу і прыналежнасці [[Умацаванне|ўмацавання]], існавалі і іншыя назвы такіх [[умацаванне|умацаванняў]] («катхайр», «ліос», «кашэль», «ратх» і інш.). [[Файл:Ringfort distribution Ireland.png|міні|Распаўсюджванне вядомых ацалелых круглых фартоў у Ірландыі]] [[Умацаванне]] мела круглую ў плане форму, [[дыяметр]]ам 20—60 [[м]], і ''часам'' будавалася ''на'' зрэзаным версе пагорку (у адрозненне ад збудаванняў [[жалезны век|жалезнага веку]] — «[[форт-пагорак|фартоў-пагоркаў]]» (''hill forts'')), і ў аснове складалася з кальцавой сцяны ([[Вал (фартыфікацыя)|валу]] земляной, каменнай (сухой кладкі) або мяшанай канструкцыі), часам з [[тын]]ам. Пры наяўнасці лягчэйшых грунтаў [[Вал (фартыфікацыя)|вал]] абводзіўся [[Роў (фартыфікацыя)|ровам]]. [[Вал (фартыфікацыя)|Валы]] маглі ўтвараць 2 і 3 абводы<ref>У [[Вялікабрытанія|брытанскай]] і [[Ірландыя|ірландскай]] літаратуры існуюць адпаведныя тыпалагічныя азначэнні — ''uni-'', ''bi-'' і ''tri-vallate''.</ref>. Жытло і гаспадарчыя збудаванні мясціліся ўсярэдзіне абарончага абводу. Існавалі такія збудаванні, якія былі прызначаныя выключна для гаспадарчых патрэб, напрыклад, для [[Металургія|металургічнай]] вытворчасці. Маглі размяшчацца групамі. У пазнейшым [[Сярэднявечча|сярэднявеччы]] такія [[Форт|фарты]] маглі перабудоўвацца ў [[Замак|замкі]], або [[Замак|замкі]] будаваліся на іх месцы. == Гл. таксама == * [[Гарадзішча]] == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Ireland Mid-West Field Monuments Glossary. — [http://www.irelandmidwest.com/history/fieldmonuments.htm У Сеціве] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080514151124/http://www.irelandmidwest.com/history/fieldmonuments.htm |date=14 мая 2008 }}. * Ringforts // Online Archaeological Data [Archaeology standing committee, Heritage Council]. — [http://www.heritagecouncil.ie/archaeology/unpublished_excavations/section13.html Пляцоўка ўрадавай Ірландскай рады спадчыны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081201124947/http://www.heritagecouncil.ie/archaeology/unpublished_excavations/section13.html |date=1 снежня 2008 }}. * The Burren ringfort or Stone Fort. — [http://www.burrenforts.ie/mainj/ringforts.htm Пляцоўка Burren Ireland information] * {{крыніцы/Окшат Замак/ru-2007}} * {{Cite EB1911|wstitle=Down (hill)}} {{Фартыфікацыя}} [[Катэгорыя:Фартыфікацыя]] 3l78e9p4mmedbn1tbc0k35na1reofb8 0 25069 5165280 5132077 2026-07-13T07:57:55Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя асобы */ +1 5165280 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Е́лгава'''{{sfn|БелЭн|1998}} (да [[1917]] года '''Мітава'''{{sfn|БелЭн|1998}}; {{lang-lv|Jelgava}}, {{lang-de|Mitau}}) — [[горад]] (з [[1573]] года) у [[Латвія|Латвіі]], на рацэ [[Ліелупэ]]. Насельніцтва 66,1 тыс. жыхароў (2006). Горад размешчаны за 41 км ад [[Рыга|Рыгі]]. Населены пункт вядомы з [[1226]] года, замак заснаваны ў [[1265]] годзе. У [[1561]]—[[1795]] гадах Мітава была сталіцай [[Курляндскае герцагства|Курляндскага герцагства]], пазней ([[1796]]—[[1920]]) гадах [[Курляндская губерня|Курляндскай губерні]]. На беразе ракі стаіць палац, збудаваны [[Барталамеа Франчэска Растрэлі|Б. Ф. Растрэлі]] ў 1738—1740 гадах. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Wikidata/SisterCities}} == Вядомыя асобы == * [[Адольф Алунан]] (1848—1912) — [[акцёр]], [[рэжысёр]], [[драматург]]. * [[Андрэй Бароўскі]] (1873—1945) — кіраўнік дыпламатычнай місіі [[БНР]] у [[Берлін]]е. * [[Нора Бумбіерэ]] — латвійская эстрадная спявачка. * [[Яніс Ёнэўс]] — латышскі пісьменнік. * [[Людвіг Пятровіч Рэзаўскі]] (1887—1980) — [[рэвалюцыянер]], удзельнік барацьбы за савецкую ўладу ў Беларусі. * [[Мая Табака]] (нар. 1939) — латвійская [[мастачка]]. * [[Эдуард Іванавіч Татлебен]] (1818—1884) — ваенны і дзяржаўны дзеяч [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], [[граф]] (1879). * [[Макс Львовіч Шонфельт]] (1861—1912) — латвійскі [[псіхіятр]]. * [[Аляксей Шудзейка]] (1913—1969) — беларускі грамадскі дзеяч. == Гл. таксама == * [[Рыжская аўтамабільная фабрыка]] (РАФ) == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|6|Е́лгава||384}} * {{ВСЭ3|Е́лгава|9|77}} * {{крыніцы/БСГН|Е́лгава|217}} * {{крыніцы/ГНМ (2002)|Е́лгава|150}} * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Е́лгава|165}} == Спасылкі == * [http://www.dea.lv/cities/elgava/info/?id=437 Гісторыя Елгавы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110213102916/http://www.dea.lv/cities/elgava/info/?id=437 |date=13 лютага 2011 }} * [http://www.virtual.lv/maps/baltic500000/jelgava.htm Карта Елгавы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051026223422/http://www.virtual.lv/maps/baltic500000/jelgava.htm |date=26 кастрычніка 2005 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Гарады Латвіі}} [[Катэгорыя:Гарады Латвіі]] [[Катэгорыя:Елгава| ]] s30ura0dcdvuztmsdplz81kltg2m5rq 0 30247 5165283 5109356 2026-07-13T08:10:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165283 wikitext text/x-wiki {{няма крыніц}} {{Цёзкі2|Малахоўскі}} {{Пісьменнік |Дэбют = «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і Мастацтва]]» (2003) |Прэміі = [[Мінская абласная прэмія ў галіне літаратуры]] }} '''Рагнед Юр’евіч Малахоўскі''' ({{ВДП}}) — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]], [[рэдактар]], [[фатограф]]. == Біяграфія == [[Беларусы|Беларус]]. Нарадзіўся ў сям’і мастака. У 1987 годзе з бацькамі і старэйшым братам пераехаў у Беларусь. Скончыў сярэднюю школу № 2 у Нарачы. Скончыў [[Факультэт фінансаў і банкаўскай справы БДЭУ|факультэт фінансаў і банкаўскай справы]] [[БДЭУ]] (2009) і [[Інстытут дзяржаўнай службы Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Інстытут дзяржаўнай службы]] [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] (2014). Працаваў грузчыкам, прадаўцом-кансультантам, выхавацелем у інтэрнаце, ахоўнікам гандлёвага цэнтра, фасадчыкам на будоўлі. Потым быў рэдактарам аддзела публіцыстыкі, крытыкі і літаратуразнаўства рэдакцыі часопіса «[[Полымя (1922)|Полымя]]». У 2011 годзе быў намеснікам галоўнага рэдактара, выканаўцам абавязкаў галоўнага рэдактара часопіса «[[Бярозка (1924)|Бярозка]]». У 2012 годзе — адказны сакратар часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]». У 2013 годзе — рэдактар аддзела рэдакцыі часопіса «[[Вожык (1945)|Вожык]]», адказны сакратар часопіса «[[Белая вежа (часопіс)|Белая вежа]]», галоўны спецыяліст [[Мінскае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі|Мінскага абласнога аддзялення]] [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]]. У 2014 годзе — рэдактар аддзела публіцыстыкі рэдакцыі часопіса «[[Полымя (1922)|Полымя]]». Станам на лістапад 2025 года — намеснік старшыні Мінскага абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Беларусі, рэдактар аддзела паэзіі газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|ЛіМ]]». Член рэдакцыйнай калегіі часопіса «[[Бярозка (1924)|Бярозка]]». Старшыня секцыі мастацкага перакладу [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]]. Член [[Беларускі саюз журналістаў|Беларускага саюза журналістаў]] (з 2014), [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] (2006—2009), [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] (з 2009). У 2024 годзе стварыў літаратурнае аб’яднанне «[[Майстэрня пісьменніка]]» пры Саюзе пісьменнікаў Беларусі для выяўлення і падтрымкі пачынаючых пісьменнікаў. == Творчасць == Дэбютаваў ў газеце «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і Мастацтва]]» ў 2003 годзе. З таго часу рэгулярна выступае з творамі ў беларускай перыёдыцы (часопісы «[[Полымя (1922)|Полымя]]», «[[Дзеяслоў (2002)|Дзеяслоў]]», «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]», газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|ЛіМ]]», «[[Советская Белоруссия|СБ]]» і іншых), у калектыўных зборніках і анталогіях. Асобныя творы Малахоўскага перакладзены на [[Руская мова|рускую]], [[Англійская мова|англійскую]], [[Балгарская мова|балгарскую]], [[Башкірская мова|башкірскую]] і іншыя мовы. 3 2006 года займаецца фатаграфічным мастацтвам, меў шэраг фотавыставак у Мінску, а таксама ў Лодзі, фатаграфічныя творы публікаваліся ў перыядычных выданнях. З 2006 года стварае электронную музыку ў стылях {{нп5|Чылаўт|чылаўт|en|Chill-out music}} і {{нп5|Транс (музыка)|транс|be-tarask|Транс}}, у тым ліку піша [[рэмікс]]ы пад псеўданімам ''ilginiya''. Асобныя творы гучалі ў эфіры FM-радыёстанцый. == Перакладчыцкая дзейнасць == Як перакладчык на беларускую мову, прыняў удзел у стварэнні кніг: * {{нп5|Чынгіз Аліаглу||az|Çingiz Əlioğlu}} «Знічкай цябе я пакіну» (з азербайджанскай) / (РВУ «[[Выдавецкі дом «Звязда»]]», 2014) — кніга паэзіі; * {{нп5|Севіндж Нурукызы||az|Sevinc Nuruqızı}} «Базгулаг і поры года» (з азербайджанскай) / (РВУ «Выдавецкі дом „Звязда“», 2014) — казка; * [[Лі Бо]] «Флейты сумныя гукі» (з кітайскай) / (РВУ «Выдавецкі дом „Звязда“», 2015) — кніга паэзіі; * «Далягляды, 2019» (з азербайджанскай, лакскай, удмурцкай і рускай) / («[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]», 2019) — альманах; * «Ляці, мая страла…» (з башкірскай) (выд. «[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]», 2025) — анталогія сучаснай башкірскай паэзіі. == Рэдактарская дзейнасць == Пад рэдакцыяй Малахоўскага ў выдавецтве «{{нп5|Харвест||ru|Харвест}}» у серыі «Маладая паэзія Беларусі» (2012—2016) выйшлі зборнікі вершаў: * [[Дар'я Лёсава]] «Туга зямная» (2012); * [[Надзея Філон]] «Кроплі святла» (2012); * [[Адам Шостак]] «4.33» (2012); * [[Вольга Гронская]] «АдВольная міфалогія» (2013); * [[Наста Кудасава]] «Рыбы» (2013); * [[Алесь Бараноўскі]] «Дыяментавы німб для анёла» (2013); * [[Марына Помаз]] «Сиреневое солнце» (2013); * [[Аксана Ярашонак-Камінская]] «Звычайнае шчасце» (2015); * [[Зміцер Арцюх]] «На скрыжаванні» (2015); * [[Вольга Данілава]] «Вечная вясна» (2015); * [[Наталля Цвірко]] «Крылы забытых мар» (2015); * [[Аліна Паўлоўская]] «За небакраем» (2015); * [[Вікторыя Смолка]] «Зоркаму сэрцу» (2015); * [[Аксана Мітрошчанкава]] «И мир мне улыбнется» (2015); * [[Валерыя Радунь]] «Море в конверте» (2015); * [[Ірына Карэліна]] «На ощупь» (2016); * [[Ганна Федарук]] «Падглядаю ваш сон» (2016); * [[Марыя Бельская]] «Таямніца» (2016); * [[Ірына Радзіхоўская]] «Ідолта» (2016). Станам на 2025 год Малахоўскі — рэдактар кніжнай серыі «Бібліятэчка Мінскага абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Беларусі», што выдаецца ў [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэцы Беларусі]]. Выйшлі кнігі: * [[Наталля Жылевіч]] «На беразе мараў» (2024); * [[Максім Хацкевіч]] «Музыка хваляў і ветру» (2025); * [[Паліна Дваранская]] «Ардашынская рэфлексія» (2025); * «Чарнобыльскія саракавіны» (2026). == Прызнанне == * Дыплом Саюза пісьменнікаў Беларусі (2007) «за вялікі ўклад у развіццё культуры і літаратуры Беларусі». * Фіналіст міжнароднага конкурсу маладых пісьменнікаў краін СНД «Садружнасць дэбютаў» (2008). * Лаўрэат [[Мінская абласная прэмія ў галіне літаратуры|Мінскай абласной прэміі ў галіне літаратуры]] ў намінацыі «Паэзія» (2012) за кнігу «У дзённай мітусні». * Лаўрэат [[Рэспубліканскі конкурс імя Міколы Мятліцкага|Рэспубліканскага конкурсу імя Міколы Мятліцкага]] сярод маладых паэтаў (2023). == Бібліяграфія == === Кнігі === * «Беражніца» (выд. «[[Мастацкая літаратура]]», 2005) — кніга паэзіі * «У дзённай мітусні» (выд. «{{нп5|Харвест||ru|Харвест}}», 2012) — кніга паэзіі * «Жыві!» (выд. «[[Чатыры чвэрці]]», 2014) — кніга паэзіі * «Шлях слязы» (РВУ «[[Выдавецкі дом «Звязда»]]», 2025) — кніга паэзіі * «Дзе рачулка Нарачанка…» (выд. «[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]», 2025) — кніга паэзіі === У калектыўных зборніках === * «Літаратурны квартал» (РВУ «Лiтаратура i Мастацтва», 2003) * «Дзень паэзіі — 2005» («Мастацкая літаратура», 2005) * «Свет на дваіх» («Деловая печать», 2006) * «Літаратурнае прадмесце» («Кнігазбор», 2012) * «Мы — маладыя» (РВУ «Лiтаратура i Мастацтва», 2012) * «Па праву жывога» («Беларуская Энцыклапедыя», 2014) * «Міншчына літаратурная» (РВУ «Выдавецкі дом „Звязда“», 2014) * «Радзіма. Адзінства. Перамога» (РВУ «Выдавецкі дом „Звязда“», 2015) === Гутаркі === * Малахоўскі, Р. Ю. «Па старонках „Міхасёвых прыгод“» (з [[Міхась Канстанцінавіч Міцкевіч|Міхасём Канстанцінавічам Міцкевічам]]) // Полымя 2010. ― № 11. ― С. 142―146. — Мінск * Малахоўскі, Р. Ю. «Па старонках „Хамуціуса“» (з [[Валянціна Аркадзеўна Куляшова|Валянцінай Аркадзеўнай Куляшовай]]) // Полымя 2011. ― № 2. ― С. 128―132. — Мінск === Укладанне кніг === * «Званоў перазвон» (РВУ «Выдавецкі дом „Звязда“», 2023) — зборнік твораў сучасных літаратараў Міншчыны, прысвечаны Хатынскай трагедыі і спаленым падчас Вялікай Айчыннай вайны вёскам Мінскай вобласці * «Ляці, мая страла…» (выд. «[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]», 2025) — анталогія сучаснай башкірскай паэзіі ў перакладзе на беларускую мову * «У іх жыцці была вайна» (выд. «[[Навуковы свет]]», 2025) — зборнік твораў пісьменнікаў Мінскага абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Беларусі ― ветэранаў Вялікай Айчыннай вайны і «дзяцей вайны» * «Чарнобыльскія саракавіны» (выд. «[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]», 2026) — калектыўны зборнік паэзіі на тэму аварыі на ЧАЭС == Фотавыстаўкі == * «Нарачанскі напеў» (2007) у бібліятэцы № 15 імя Цёткі ў Мінску * «Нарачанскія чары» (2011) у [[Беларускі дзяржаўны акадэмічны музычны тэатр|Беларускім дзяржаўным акадэмічным музычным тэатры]] * «Фотаімпрэсіі» (2011) у бібліятэцы № 15 імя Цёткі ў Мінску * «У дзённай мітусні» (2012) у бібліятэцы № 14 імя Ф. Багушэвіча ў Мінску * «Музы» (2012) у бібліятэцы № 15 імя Цёткі ў Мінску * «Музы — 2» (2013) у бібліятэцы № 15 імя Цёткі ў Мінску * «Закаханыя ў слова» (2013) у бібліятэцы № 15 імя Цёткі ў Мінску * «Памяць вады» (2014) у бібліятэцы № 15 імя Цёткі ў Мінску * «Адвечная повязь пакаленняў» (2025) у [[Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры|Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры]] * «У аб’ектыве — пісьменнікі Міншчыны» (2026) у [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна|Мінскай абласной бібліятэцы імя А. С. Пушкіна]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * https://bellitmuseum.by/advechnaya-povyaz-pakalennyau/ * {{Cite web|access-date=2025-11-27|date=2015-06-09|lang=be|title=Рагнед Малахоўскі – МІНСКАЕ АБЛАСНОЕ АДДЗЯЛЕННЕ|url=https://maaspb.by/ragned-malakhouski/}} * {{Cite web|title=Паэтычны тэатр Арт.С - Удзельнiкi - Рагнед Малахоўскі|url=http://art-s.by/udelniki-ragned-malahouski.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230712171153/http://art-s.by/udelniki-ragned-malahouski.html|archivedate=2023-07-12|url-status=dead}} * {{Cite web|access-date=2025-11-27|lang=be|title=Малахоўскі Рагнед|url=https://kamunikat.org/malachouski-rahnied|website=Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org}} * {{Cite web|access-date=2025-11-27|publisher=СБ-Беларусь сегодня|date=2012-07-06|lang=ru-RU|title=Обманчивая легкость строк|url=https://www.sb.by/articles/obmanchivaya-legkost-strok.html|website=www.sb.by}} * {{Cite web|access-date=2025-11-27|title=У вершах Рагнед Малахоўскі вяртаецца ў часы дзяцінства|url=https://zviazda.by/editions/news/u-vershakh-ragned-malakho-ski-vyartaetstsa-chasy-dzyatsinstva/|website=zviazda.by}} * {{Cite web|url=https://bellit.museum.by/en/node/74400|title=Творчая сустрэча з паэтам Рагнедам Малахоўскім|website=State Museum of the History of Belarusian Literature|url-status=dead}} * {{Cite web|access-date=2025-11-27|lang=ru|publisher=СБ-Беларусь сегодня|date=2016-09-07|title=На Дне белорусской письменности были представлены книги серии "Маладая паэзія Беларусі"|url=https://www.sb.by/articles/shans-dlya-debyutantov.html|website=www.sb.by}} * {{Cite web|access-date=2025-11-27|title=У Дзяржаўным музеі гісторыі беларускай літаратуры працуе фотавыстаўка Рагнеда Малахоўскага|url=https://zviazda.by/editions/news/u-dzyarzha-nym-muzei-gistoryi-belaruskay-litaratury-pratsue-fotavysta-ka-ragneda-malakho-skaga/|website=zviazda.by}} * {{Cite web|access-date=2025-11-27|date=2025-10-15|title=Дні ўзбекскай літаратуры ў Беларусі|url=https://zviazda.by/news/uznagarodu-atrymala-zbekskaya-perakladchytsa/|website=zviazda.by}} * {{Cite web|access-date=2025-11-27|publisher=[[Беларусь 3]]|date=2021-12-04|title=Рагнед Малахоўскі {{!}} СУРАЗМОЎЦЫ|url=https://www.youtube.com/watch?v=SlP8z2sxVfU}} * {{Cite web|access-date=2025-11-27|publisher=[[Беларусь 3]]|date=2024-03-23|title=РАГНЕД МАЛАХОЎСКІ {{!}} СУРАЗМОЎЦЫ|url=https://www.youtube.com/watch?v=CimguqUvIKk}} * {{Cite web|access-date=2025-11-27|publisher=Radio Kultura BR|date=2025-08-13|title=Моладзь у літаратуры|url=https://www.youtube.com/watch?v=Q8p1dQ9B7oo}} * {{Cite web|access-date=2025-11-27|publisher=[[Беларусь 3]]|date=2014-12-03|title="Дыяблог. Пра літаратуру". Госць: Рагнед Малахоўскі, паэт, перакладчык 01.12|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZR-vNiSvxlE}} * {{Cite web|access-date=2025-11-27|lang=ru|publisher=[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне|Телеканал ОНТ]]|date=2014-11-18|title=Дело принципа. Лучшее время белорусской литературы|url=https://www.youtube.com/watch?v=qiuAfjXNAyY}} * {{Cite web|access-date=2025-11-27|lang=ru|title=Белорусский поэт Рагнед Малаховский|url=https://lidanews.by/news/culture/43492news.html?ysclid=migmq50oob586101943|website=lidanews.by}} * {{Cite web|access-date=2025-11-27|title=Memories (ilginiya Remix)|url=https://music.youtube.com/watch?v=pD_o-4XrdA0&list=OLAK5uy_m-hT9LYtlVWzbosNKkdk0TZzx7hxjAJys|website=YouTube Music}} * [http://gallery.art-s.by/chary/ Фотавыстаўка Рагнеда Малахоўскага «Нарачанскія чары»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210507075941/http://gallery.art-s.by/chary/ |date=7 мая 2021 }} * [http://www.vminsk.by/news/17/65230/ Інтэрв’ю з Рагнедам Малахоўскім у «Вечернем Минске»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151002130157/http://www.vminsk.by/news/17/65230/ |date=2 кастрычніка 2015 }} * [http://news.tut.by/culture/280398.html Інтэрв’ю з Рагнедам Малахоўскім і Валярынай Куставай на www.TUT.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120325070539/http://news.tut.by/culture/280398.html |date=25 сакавіка 2012 }} {{DEFAULTSORT:Малахоўскі Рагнед}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рэдактары Беларусі]] [[Катэгорыя:Фатографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта фінансаў і банкаўскай справы БДЭУ]] cw76mk0bw41trqeei6c5zr0slham83w 0 33298 5165111 5039840 2026-07-12T18:39:07Z Dzima7 359 5165111 wikitext text/x-wiki {{Святы |пол = мужчынскі |імя святога = Іасафат Кунцэвіч |выява = JKuncewicz.jpg |памер выявы = 220 px |подпіс = Св. Іасафат (Кунцэвіч), ікона |тып(колер) = |арыгінальнае імя = |імя ў міру = Іван Кунцэвіч |манаскае імя = |нарадзіўся = 1580 ці 1584 |месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Уладзімір-Валынскі|ва Уладзіміры-Валынскім}}, [[Каралеўства Польскае]] |памёр = 12.11.1623 |месца смерці = {{Месца смерці|Віцебск}}, [[Рэч Паспалітая]] |шануецца = Каталіцкай царквой; Украінскай і Беларускай грэка-каталіцкімі цэрквамі. |услаўлены = |беатыфікаваны = [[16 мая]], [[1643]], у [[Рым]]е, Папам Рымскім [[Урбан VIII|Урбанам VIII]] |кананізаваны = [[1867]], у [[Рым]]е, Папам Рымскім [[Пій IX|Піем IX]] |у ліку = [[святы]] |дзень памяці = [[12 лістапада]] ([[Каталіцкая царква|Каталіцкая]] і [[Украінская грэка-каталіцкая царква]]) |дзень памяці ў = |заступнік = |галоўная святыня = |атрыбуты = |працы = |падзвіжніцтва = [[свяшчэннамучанік]] }} {{цёзкі2|Кунцэвіч}} [[Файл:Kuntsevich by Repin.jpg|міні|260 px|[[Ілья Яфімавіч Рэпін|Ілья Рэпін]] «Пропаведзь Іасафата Кунцэвіча ў Беларусі». Папера, графіт. 29 × 40 см. [[Віцебскі мастацкі музей]].]] '''Іасафат'''<ref>Казуля С. Кунцэвіч Іасафат // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 4. — Мн., 1997. — С. 305.</ref>, таксама сустракаецца '''Іазафат''', '''Іосафат''', '''Іясафат''', '''Язафат''', свецкае імя '''Іван Кунцэвіч''' ({{ДН|||1580}}, [[Уладзімір-Валынскі]] — {{ДС|12|11|1623}}, {{МС|Віцебск||}}) — [[ВКЛ|вялікалітоўскі]] царкоўны і палітычны дзеяч, прылічаны да святых каталіцкай царквой. == Біяграфія == Нарадзіўся ў збяднелай шляхецкай сям’і, якая пераехала на Валынь з цэнтральных зямель ВКЛ. Пачатковую адукацыю атрымаў у Віленскай праваслаўнай школе. З дзяцінства вылучаўся цягай да малебнаў і экзальтаваным настроем. Каля 1599 прыняў унію і пад уплывам езуітаў стаў яе гарачым прыхільнікам. Пасля прыняцця манаства ў 1604 уступіў у [[Базыльянскі ордэн]] і накіраваны [[І. Пацей|І. Пацеем]] у [[Віленскі Траецкі манастыр]]. У канцы 1608 ці ў пачатку 1609 пасвечаны ў святары. Блізка сышоўся з [[Я. Руцкі]]м (пазней віленскім мітрапалітам), разам з якім вёў гарачыя спрэчкі з праваслаўнымі. У 1613 І. Кунцэвіч прызначаны ігуменам [[Быценскі бызыліянскі манастыр|Быценскага манастыра]], таксама да 1617 быў архімандрытам Віленскага Траецкага манастыра. Шмат зрабіў для добраўпарадкавання манастыра, арганізацыі Базыліянскага ордэна. Па рэкамендацыі Я. Руцкага ў 1617 прызначаны епіскапам віцебскім і адначасова каад’ютарам да полацкага архіепіскапа [[Гедэон Бральніцкі|Гедэона Бральніцкага]], чалавека старога і слабага. Пасля смерці Г. Бральніцкага (кан. 1618) І. Кунцэвіч стаў полацкім архіепіскапам. === Полацкі перыяд === У Полацк І. Кунцэвіч прыбыў са спецыяльнай місіяй ад мітрапаліта Я. Руцкага — падняць справу уніі ў [[Полацкая архіепархія|Полацкай архіепархіі]]. З запалам выконваў даручаную яму місію, не спыняючыся перад гвалтоўнымі метадамі ўвядзення уніі. Непамяркоўнасць І. Кунцэвіча выклікала пратэст з боку праваслаўных. Уніяты і католікі таксама асуджалі яго метады і перасцерагалі. Канцлер [[Л. І. Сапега]] праз Я. Руцкага спрабаваў утаймаваць І. Кунцэвіча, таксама пісаў яму асабіста. У сваім лісце да І. Кунцэвіча ад 22.3.1621 Л. І. Сапега, у прыватнасці, заўважыў: «''Вы Вашымі неразважнымі гвалтамі падбухторылі і, скажу, прымусілі народ рускі да адпору і зламання ўчыненае яго каралеўскай міласці прысягі''». Але І. Кунцэвіч не прыслухваўся да перасцярог — зачыняў праваслаўныя цэрквы, не дазваляў праваслаўным набажэнствы нават у дамах ці ў будынках па-за населенымі месцамі, хапаў і кідаў у турмы праваслаўных святароў, зневажаў праваслаўныя святыні. Жыхары [[Полацк]]а не супраціўлялася уніі, даволі пакорна прынялі І. Кунцэвіча, арганізавалі яму ўрачыстую сустрэчу. Напачатку спакойна прыняў яго і [[Віцебск]], але вялікай прыхільнасці да уніі тут не было. Жыхары [[Магілёў|Магілёва]], дзе было [[Магілёўскае праваслаўнае брацтва|праваслаўнае брацтва]], зачынілі гарадскія брамы, калі Кунцэвіч з атрадам пад’ехаў да горада, і былі гатовыя да абароны. І. Кунцэвіч паскардзіўся каралю [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонту Вазу]], які жорстка расправіўся з завадатарамі — кіраўнікоў выступлення пакаралі смерцю, на гараджан налажылі штраф, усе праваслаўныя цэрквы ў Магілёве перадалі ўніятам. Нядобра сустрэлі І. Кунцэвіча і ў [[Орша|Оршы]], адкуль ён накіраваўся ў Віцебск, дзе таксама пачаў ганенні на праваслаўных. === Забойства === Віцебляне [[13 лістапада]] [[1623]] забілі І. Кунцэвіча, а яго цела кінулі ў [[Заходняя Дзвіна|Заходнюю Дзвіну]]. За забойства І. Кунцэвіча 19 удзельнікам выступлення адсеклі галовы, каля 100 з тых, што паспелі збегчы, былі завочна прыгавораны да пакарання смерцю, а іх маёмасць была канфіскавана. [[Віцебск]] быў пазбаўлены ўсіх раней наданых правоў самакіравання, [[Віцебская ратуша|ратуша]] разбураная, з цэркваў знятыя званы. === Кананізацыя === Папа Рымскі [[Урбан VIII]] ухваліў жорсткія меры караля [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонта Вазы]]. І. Кунцэвіч быў абвешчаны [[мучанік]]ам, а ў [[1867]] Папа [[Пій IX]] прылічыў І. Кунцэвіча да святых. == Творы == Аўтар палемічных і багаслоўскіх твораў, Іасафат Кунцэвіч пакінуў значную літаратурную спадчыну. Сярод яго твораў найбольш значныя: «Аб фальшаванні славянскіх кніг», «Правілы для прэсвітэраў», «Катэхізіс», шэраг лістоў, а таксама два рукапісныя тамы «Казанняў» на розныя тэмы. Каштоўнымі для разумення творчага метаду І. Кунцэвіча з’яляюцца «Правілы для прэсвітараў», у якіх аўтар выказвае патрабаванне, каб святары ўласным прыкладам навучалі людзей, служылі для іх добрым узорам: «Священници мают прикладом живота своего побожности людей учити, бо живот побожный священическій — ест казаннем потужным людем простым». Літаратурным помнікам і адначасна гістарычнай крыніцай з’яўляецца «Ліст да канцлера [[Леў Сапега|Л. Сапегі]]» (21 студзеня 1621 г.). У ім І. Кунцэвіч прапануе канцлеру не ісці на глыбокія і неапраўданыя кампрамісы з «схізматыкамі» (праваслаўнымі) і заклікае ўрадоўцаў прадухіліць рэгулярныя ўмяшанні Масквы ў царкоўныя справы Вялікага Княства Літоўскага: «Тое і не дзіва, бо Масква была б рада, каб мы перадалі ўсе каталіцкія касцёлы схізматыкам». У «Лісце да канцлера Л. Сапегі» І. Кунцэвіч падае насычаны дэталямі гістарычны сюжэт пра пераход у 1460 г. [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарада Вялікага]] пад уладу князя Казіміра і пра падпарадкаванне ноўгарадскіх уладыкаў духоўнай уладзе кіеўскага мітрапаліта Грыгорыя, прызначанага на пасаду Папам Рымскім. Ён піша пра жорсткую расправу з наўгародцамі, учыненую царом [[Іван IV Грозны|Іванам Васільевічам]], «дзедам Тырана», за зроблены імі выбар на карысць дачыненняў з Захадам. Значнае месца ў творчай спадчыне І. Кунцэвіча займае «Ліст да мітрапаліта [[Язэп Руцкі|Я. В. Руцкага]]» (1622). У ім аўтар раскрывае характар супрацьстаяння паміж уніятамі і праваслаўнымі, з абурэннем піша пра інтрыгі полацкіх і магілёўскіх гараджан, што не жадалі прызнаваць яго духоўнай улады, ужывалі ўсе даступныя ім сродкі, перадусім, паднашэнні і хабар: «Повезли тых бестый косматых — соболев, рысев, вепров. Уже теж его полочане и могилевцы аж назбыт уславили тыми подарками по всем краю русском, бо што дадут, або мают дати, в чом кажут». «Казанні і павучанні» І. Кунцэвіча — узор літаратурнага красамоўства і філасофска-рэлігійнай думкі. У іх пісьменнік вучыў пра чатыры фундаментальныя «цноты» сапраўдных хрысціян — мужнасць, справядлівасць, міласць і спраўнасць, сфармуляваў думку пра сем цялесных і сем духоўных грахоў. І. Кунцэвіч дэталёва раскрыў сутнасць сямі дарункаў Святога Духа. Аўтар 6 артыкулаў у кнізе [[Л. Крэўза|Л. Крэўзы]] «Абарона адзінства» (1617) і інш. == Вобраз у мастацтве == [[Файл:Святы (на той момант благаславёны) Язафат Кунцэвіч. Гравюра з кнігі І. Сушы.jpg|180px|міні|злева|Гравюра з кнігі Я. Сушы з выявай Святога (на той момант благаславёнага) Іасафата Кунцэвіча]] Выява Іасафата Кунцэвіча прысутнічае на адным з [[абраз]]оў з [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|Нясвіжскага фарнага касцёла]] (палатно, алей; 220х100). Верагодна, гэта найбольш ранні з выяўленых на Беларусі твораў іканапісу з выявай Святога. Яго постаць выяўлена ў поўны рост, у дынамічным руху. На ім — квяцістая мантыя і амафор з крыжамі, на галаве мітра. У левай руцэ Кунцэвіч трымае посах з фігурным навершам, правай бласлаўляе. Яго позірк скіраваны ўніз на анёла, які падае Іасафату кнігу<ref name = "vobraz">{{cite web|url = http://artmuseum.by/by/research/pavedamlenn%D1%96-naczyiyanalnaga-mastaczkaga-muzeya-respubl%D1%96k%D1%96-belarus,-vyipusk-7/vobraz-%D0%86asafata-kunczev%D1%96cha-%D1%9E-sakralnyim-mastacztve-belarus%D1%96|title = Вобраз Іасафата Кунцэвіча ў сакральным мастацтве Беларусі|date = 2010|publisher = [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]]|language = be|archive-url = https://archive.today/20121206031738/http://artmuseum.by/by/research/pavedamlenn%D1%96-naczyiyanalnaga-mastaczkaga-muzeya-respubl%D1%96k%D1%96-belarus,-vyipusk-7/vobraz-%D0%86asafata-kunczev%D1%96cha-%D1%9E-sakralnyim-mastacztve-belarus%D1%96|archive-date = 6 снежня 2012|access-date = 21.06.2019}}</ref>. Адзін з трынаццаці [[алтар]]оў [[Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя|Гродзенскага касцёла Святога Францішка Ксаверыя]] прысвечаны Іасафату Кунцэвічу. У ніжнім ярусе алтара, створанага ў 1715 годзе, змешчаны абраз святога (палатно, алей; 210х105). Іасафат Кунцэвіч апрануты ў квяцістую мантыю і амафор з крыжамі, на галаве мітра. У левай руцэ ён трымае раскрытую кнігу і посах з фігурным навершам, правай бласлаўляе. Позірк скіраваны ў верхні левы вугал абраза, дзе знаходзіцца выява анёла з укрыжаваннем у руках<ref name = "vobraz"/>. У адным з касцёлаў [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]] захоўваецца скульптура святога са складзенымі на грудзях рукамі (дрэва, разьба; 118х72х21), які апрануты ў [[Мантыя (аблачэнне)|мантыю]] з нахільнымі палоскамі і [[амафор]] з [[крыж]]амі. Атрыбутацыя святога як Іасафата Кунцэвіча грунтуецца на тым, што яго [[адзенне]] і постаць супадаюць з выявай Кунцэвіча на гравюры з кнігі [[Якуб Суша|Якуба Сушы]]<ref name = "vobraz"/>. У зборах [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь]] захоўваецца скульптура «Уніят» (дрэва, разьба, паліхромія; 81х26х16), якая можа з’яўляцца выявай Іасафата Кунцэвіча<ref name = "vobraz"/>. Другі ярус алтара [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Святога Іасафата Кунцэвіча (Сапоцкін)|Сапоцкінскага касцёла]] ўтрымлівае абраз з выявай Іасафата Кунцэвіча ў поўны рост (палатно, алей; 139х81). Ён апрануты ў квяцістую [[Мантыя (аблачэнне)|мантыю]] і [[амафор]] з [[крыж]]амі; у правай паднятай руцэ святы трымае [[крыж]], у левай — посах з фігурным навершам<ref name = "vobraz"/>. Адзіны вядомы абраз з паясной выявай І. Кунцэвіча знаходзіцца ў зборах Львоўскага нацыянальнага музея. Святы прадстаўлены ў малітоўнай позе і апрануты ў квяцістую мантыю і амафор з крыжамі. Гэты абраз паходзіць са збораў мінскага калекцыянера [[Генрых Хрыстафоравіч Татур|Генрыха Татура]] і ў 1908 г., пасля смерці апошняга, быў набыты ў яго жонкі [[Іларыён Сямёнавіч Свянціцкі|Іларыёнам Свянціцкім]], дырэктарам Львоўскага царкоўнага музея<ref name = "vobraz"/>. На другім абразе з [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Глыбокае)|Глыбоцкага касцёла]] паясная выява Св. Іасафата Кунцэвіча (палатно, [[алей]], 120 х 80 см) змешчана ў авале. Ніжэй знаходзіліся мітра і скрыжаваныя епіскапскі посах і [[пальма]]вая галінка. У верхняй частцы абраза, на [[воблака]]х, былі прадстаўлены выявы чатырох [[Пута|пуцці]]<ref name = "vobraz"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''[[Вацлаў Пануцэвіч|Пануцэвіч В.]]'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/_rhist/0015/Пануцэвіч_Вацлаў._Сьвяты_Язафат,_архіяпіскап_полацкі.html Сьвяты Язафат Кунцэвіч]. — 1-е выд.: — Чыкага, 1963; 2-е выд.: — Полацк: «Сафія», 2000. * Старажытная беларуская літаратура (XII—XVII стст.) / Уклад, прадм., камент. І. Саверчанкі — Мінск: Кнігазбор, 2010. — («Беларускі кнігазбор»). ISBN 985-6824-43-5 * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_rhist/0059/%D0%AD%D0%BFi%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D1%86%D1%8B%D1%8F_%D0%A1%D1%8C%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B0_%D0%AF%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%82%D0%B0.html Эпісталяцыя Святога Язафата: Збор дакумэнтаў /Укладаньне й апрацоўка М. Баўтовiча. — Полацак: Грэка-каталіцкая парафія Святапакутніка Язафата, 2006. — 144 с.] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_rhist/2042d/%D0%A1%D0%B2._%D0%AF%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%82_%D1%83_%D0%92%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96.html Талочка Уладзіслаў. Св. Язафат у Вільні // Наша Слова. № 16 (1479), 15 красавіка 2020.] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_rhist/2042/%D0%A1%D0%B2%D1%8F%D1%82%D1%8B_%D0%AF%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D1%83%D0%BD%D1%86%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87:_%D1%81%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83_%D1%96_%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D1%9E_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96.html Хадыка Аляксей. Святы Язафат Кунцэвіч: складанне культу і іканаграфіі ў Беларусі // Наша Вера. 2006. № 2(36).] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200529135539/http://pawet.net/library/history/bel_history/_rhist/2042/%D0%A1%D0%B2%D1%8F%D1%82%D1%8B_%D0%AF%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D1%83%D0%BD%D1%86%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87:_%D1%81%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83_%D1%96_%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%96_%D1%9E_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96.html |date=29 мая 2020 }} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://www.cssr.by/tsarkva/svyatyya/256-jazafat.html Святы Язафат Кунцэвіч] * [http://artmuseum.by/by/research/pavedamlenn%D1%96-naczyiyanalnaga-mastaczkaga-muzeya-respubl%D1%96k%D1%96-belarus,-vyipusk-7/vobraz-%D0%86asafata-kunczev%D1%96cha-%D1%9E-sakralnyim-mastacztve-belarus%D1%96 Вобраз Іасафата Кунцэвіча ў сакральным мастацтве Беларусі] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кунцэвіч Іасафат}} [[Катэгорыя:Святыя паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці ўсходняга каталіцтва]] [[Катэгорыя:Постаці ўкраінскага ўсходняга каталіцызму]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святыя]] [[Катэгорыя:Святыя Беларускай Грэка-Каталіцкай (Уніяцкай) Царквы]] [[Катэгорыя:Базыльяне]] [[Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кананізаваныя ў XIX стагоддзі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Рыме]] [[Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Святыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Полацкія ўніяцкія архіепіскапы]] [[Катэгорыя:Постаці беларускага ўсходняга каталіцтва]] [[Катэгорыя:Іасафат Кунцэвіч| ]] 53osrdoi471jdudrelbhmakd5ondi9l 0 45501 5165114 5158270 2026-07-12T19:00:22Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5165114 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Гаме́р''' ({{lang-grc|Ὅμηρος}}, ''Hómēros''; канец IX да н.э. — пачатак VIII ст. да н.э.) — легендарны першы [[Старажытная Грэцыя|грэчаскі]] паэт і [[рапсод]], якому прыпісваецца аўтарства эпічных паэм «[[Іліяда]]» і «[[Адысея]]»<ref>{{cite book|author= Vidal-Naquet, Pierre|title=Le monde d'Homère|publisher=Perrin|year= 2000|page=19}}</ref>. Яго эпасы ляжаць у аснове заходніх канонаў літаратуры, аказаўшы велізарны ўплыў на гісторыю [[літаратура|літаратуры]]. Час жыцця Гамера — спрэчнае пытанне. [[Герадот]] лічыў, што Гамер жыў за 400 гадоў да часоў самога Герадота, адносячы такім чынам гады яго жыцця да [[850 да н.э.|850 года да н.э.]], у той жа час іншыя старажытныя крыніцы сцвярджаюць, што ён жыў значна бліжэй да часоў [[Траянская вайна|Траянскай вайны]], у пачатку [[XII стагоддзе да н.э.|XII стагоддзя да н.э.]]<ref>Graziosi, Barbara (2002). «The Invention of Homer». Cambridge. pp. 98-101.</ref>. Гамераўскі эпас аказаў значны ўплыў на фарміраванне грэчаскай культуры, Гамер стаў прызнаным настаўнікам Грэцыі<ref>Heubeck, Alfred; West, Stephanie; Hainsworth, J. B. (1988). «A Commentary on Homer’s Odyssey». Oxford: Oxford University Press. p. 3. ISBN 0-19-814047-9.</ref>. Фрагментамі гамераўскіх твораў лічыцца амаль палова ўсіх ідэнтыфікаваных старажытнагрэчаскіх літаратурных папірусаў<ref>Finley, Moses (2002). «The World of Odysseus». New York: New York Review of Books. pp. 11-2. ISBN 978-1-59017-017-5</ref>. Яго імя было прынята інтэрпрэтаваць як «закладнік» альбо «сляпы». За права звацца радзімай Гамера змагаліся сем гарадоў: [[Смірна]], [[Горад Хіёс|Хіёс]], [[Калафон]], [[Саламін]], [[Родас (горад)|Родас]], [[Аргас]], [[Афіны]]. Прыкладна палова знойдзеных старажытнагрэцкіх літаратурных папірусаў — урыўкі з Гамера<ref>{{cite book| author= Finley, Moses|title=The World of Odysseus| url= https://archive.org/details/worldofodysseus0000finl_x7g8|publisher=[[New York Review of Books]]|location= New York|year= 2002|pages=[https://archive.org/details/worldofodysseus0000finl_x7g8/page/11 11]–2| isbn=978-1-59017-017-5}}; Finley’s figures are based upon the corpus of literary papyri published before 1963.</ref>. == Біяграфія == Пра жыццё і асобу Гамера дакладна нічога не вядома<ref name="autogenerated1">{{Cite web |url=http://bse2.ru/book_view.jsp?idn=030278&page=22&format=djvu |title=Введенский Б. А. . Большая советская энциклопедия Том 12 — Большая Советская Энциклопедия Второе издание |access-date=19 ліпеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140319163345/http://bse2.ru/book_view.jsp?idn=030278&page=22&format=djvu |archive-date=19 сакавіка 2014 |url-status=dead }}</ref>. Зразумела, аднак, што «[[Іліяда]]» і «[[Адысея]]» былі створаныя значна пазней за апісаныя у іх падзеі, але раней за [[VI стагоддзе да н.э.]], калі дакладна зафіксавана іх існаванне. Храналагічны перыяд, у якім лакалізуе жыццё Гамера сучасная навука, — прыблізна VIII стагоддзе да н.э. Па словах [[Герадот]]а, Гамер жыў за 400 гадоў да яго<ref>[[Герадот]] 2.53.</ref>, іншыя старажытныя крыніцы кажуць, што ён жыў у часы [[Траянская вайна|Траянскай вайны]]<ref>{{cite journal|author= Graziosi, Barbara|title=The Invention of Homer|location=[[Cambridge]]|year=2002|pages=98–101}}</ref>. Месца нараджэння Гамера невядомае. За права называцца яго радзімай у антычнай традыцыі спрачаліся сем гарадоў: [[Смірна]], [[Горад Хіяс|Хіяс]], [[Горад Калафон|Калафон]], [[Саламін]], [[Родас (горад)|Родас]], [[Аргас (горад)|Аргас]], [[Афіны]]{{sfn|Анпектова-Шарова & Дуров|2004|p=63}}<ref name=autogenerated1 />. Як паведамляюць [[Герадот]] і [[Паўсаній (географ)|Паўсаній]], памёр Гамер на востраве [[Іас]] архіпелага [[Кіклады]]. Напэўна, «Іліяда» і «Адысея» былі складзеныя на малаазійскім узбярэжжы Грэцыі, заселеным [[іанійцы|іанійскімі плямёнамі]], або на адным з прылеглых астравоў. Зрэшты, гамераўскі дыялект не дае дакладных звестак пра родавую прыналежнасць Гамера, бо ўяўляе сабою спалучэнне іанійскага і эалійскага дыялектаў старажытнагрэчаскай мовы. Існуе здагадка, што яго дыялект уяўляе сабою адну з формаў паэтычнага [[кайнэ]], які сфармаваўся задаўга да меркаванага часу жыцця Гамера. Традыцыйна Гамер малюецца [[сляпы]]м. Найболей імаверна, што гэта ўяўленне выходзіць не з рэальных фактаў яго жыцця, а ўяўляе сабою рэканструкцыю, характэрную для жанру антычнай біяграфіі<ref name=autogenerated1 />. З тае прычыны, што многія выбітныя і легендарныя вешчуны і песняры былі сляпыя (прыкладам, [[Тырэсій]]), па антычнай логіцы, якая злучала прароцкі і паэтычны дары, здагадка пра слепату Гамера выглядала вельмі праўдападобнай. Апроч таго, пясняр [[Дэмадок]] у «Адысеі» сляпы ад нараджэння<ref>Одиссея VIII, 63 сл.</ref>, што таксама магло ўспрымацца [[аўтабіяграфія|аўтабіяграфічна]]. Існуе паданне пра паэтычны двубой Гамера з [[Гесіёд]]ам, апісаны ў творы «Спаборніцтва Гамера і Гесіёда», створаным не позней за [[III стагоддзе да н.э.|III ст. да н.э.]], а як на думку многіх даследчыкаў, то і значна раней<ref>Тронский И. М. История античной литературы М., 1983. С. 66.</ref>. Паэты нібыта сустрэліся на востраве [[Востраў Эўбея|Эўбеі]] на гульнях у гонар загінулага Амфідэма і чыталі кожны свае лепшыя вершы. Цар Панд, які выступіў суддзём на спаборніцтве, прысудзіў перамогу Гесіёду, бо той заклікае да земляробства і міру, а не да вайны і пабоішчаў. Пры гэтым сімпатыі аўдыторыі былі на баку Гамера. Апроч «Іліяды» і «Адысеі» Гамеру прыпісваецца шэраг твораў, несумнеўна створаных пазней: «[[гамеравы гімны]]» (VII—V стст. да н.э., лічацца нароўні з Гамерам найстаражытнымі ўзорамі грэчаскай паэзіі), камічная паэма «Маргіт» і інш. Значэнне імя «Гамер» (яно ўпершыню сустракаецца ў [[VII стагоддзе да н.э.|VII стагоддзі да н.э.]], калі [[Калін Эфескі]] назваў яго аўтарам «[[Фіваіда|Фіваіды]]») спрабавалі вытлумачыць яшчэ ў антычнасці, прапанаваліся варыянты «закладнік» (Гесіхій), «наступны за» ([[Арыстоцель]]) ці «сляпы»<ref>P. Chantraine, ''Dictionnaire étymologique de la langue grecque,'' Klincksieck, Paris, 1968, vol. 2 (3-4) p. 797 ''ad loc.''</ref><ref>H.G. Liddell, R. Scott, ''A Greek-English Lexicon'', rev. ed. Sir Henry Stuart-Jones, Clarendon Press, Oxford, 1968 ''ad loc''.</ref><ref>Pseudo-Herodotus, ''Vita Homeri''1.3 in Thomas W. Allen, ''Homeri Opera'', Tomus V,(1912) 1946 p. 194. Cf. [[Lycophron]], ''Alexandra,'' l.422</ref> ([[Эфар Кемскі]]), «але ўсе гэтыя варыянты гэтак жа непераканаўчыя, як і сучасныя прапановы прыпісаць яму значэнне „складальнік“ ці „акампаніятар“. <…> Гэтае слова ў сваёй іянійскай форме Ομηρος — практычна пэўна рэальнае асабістае імя»<ref name=autogenerated1 />. == Гамераўскае пытанне == {{main|Гамераўскае пытанне}} Сукупнасць праблемаў, звязаных з аўтарствам «Іліяды» і «Адысеі», іх узнікненнем і лёсам да моманту запісу, атрымала назву «[[гамераўскае пытанне]]»{{sfn|Анпектова-Шарова & Дуров|2004|p=64}}. Паўстала яно яшчэ ў антычнасці<ref>{{Cite web |url=http://bse2.ru/book_view.jsp?idn=030278&page=23&format=djvu |title=Введенский Б. А. . Большая советская энциклопедия Том 12 — Большая Советская Энциклопедия Второе издание |access-date=19 ліпеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140319163328/http://bse2.ru/book_view.jsp?idn=030278&page=23&format=djvu |archive-date=19 сакавіка 2014 |url-status=dead }}</ref>, так, прыкладам, тады з’явіліся цверджанні, што Гамер стварыў свой эпас на падставе паэмаў паэтэсы [[Фантасія|Фантасіі]] часоў Траянскай вайны. [[Файл:Friedrich August Wolf - Imagines philologorum.jpg|thumb|''[[Фрыдрых Аўгуст Вольф]]'']] === «Аналітыкі» і «ўнітарыі» === Да канца [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]] ў еўрапейскай навуцы панавала думка, што аўтарам «Іліяды» і «Адысеі» з’яўляецца Гамер і што яны захаваліся прыкладна ў тым выглядзе, у якім былі ім створаныя (зрэшты, ужо абат [[Франсуа Эдэлен Абіньяк|д’Абіньяк]] у [[1664]] годзе ў сваіх «''Conjectures académiques''» сцвярджаў, што «Іліяда» і «Адысея» ўяўляюць сабою шэраг самастойных песень, сабраных разам [[Лікург Спартанскі|Лікургам]] у Спарце [[VIII стагоддзе да н.э.|VIII стагоддзя да н.э.]]). Аднак у [[1788]] годзе Ж. Б. Вілуазон апублікаваў [[схоліі]] да «Іліяды» з кодэкса Venetus A, якія па сваім аб’ёме значна перавышалі саму паэму і ўтрымвалі сотні варыянтаў, якія належаць антычным філолагам (пераважна, [[Зенадот Эфескі|Зенадоту]], [[Арыстафан Візантыйскі|Арыстафану]] і [[Арыстарх Самафракійскі|Арыстарху]]). Пасля гэтай публікацыі стала зразумела, што александрыйскія філолагі лічылі сумнеўнымі ці нават несапраўднымі сотні радкоў гамераўскіх паэм; яны не выкраслялі іх з рукапісаў, але пазначалі адмысловым знакам. Чытанне схоліяў таксама прыводзіла да высновы, што наяўны ў нас тэкст Гамера належыць да эліністычнага часу, а не да меркаванага перыяду жыцця паэта. Адштурхваючыся ад гэтых фактаў і іншых меркаванняў (ён меркаваў, што гамераўская эпоха была бяспісьменнай і таму паэту было не пад сілу скласці паэму такой даўжыні), [[Фрыдрых Аўгуст Вольф]] у кнізе «Пралегамены да Гамера»<ref>Wolf F.A. Prolegomena ad Homerum. Halle, 1795</ref> выставіў гіпотэзу, што абедзве паэмы вельмі істотна, радыкальна змяняліся падчас існавання. Такім чынам, паводле Вольфа, немагчыма казаць, што «Іліяда» і «Адысея» належаць нейкаму аднаму аўтару. Фармаванне тэксту «Іліяды» (у яе больш-менш сучасным выглядзе) Вольф адносіць да VI стагоддзя да н.э. Сапраўдны, згодна паведамленням шэрага антычных аўтараў (у тым ліку [[Цыцэрон]]а), паэмы Гамера былі ўпершыню сабраныя разам і запісаныя па ўказанні афінскага тырана [[Пісістрат]]а або яго сына [[Гіпарх]]а. Гэтая так званая «пісістратава рэдакцыя» была патрэбная, каб спарадкаваць выкананне «Іліяды» і «Адысеі» на [[Панафінеі|Панафінеях]]. На карысць аналітычнага падыходу сведчылі супярэчнасці ў тэкстах паэм, наяўнасць у іх розначасовых пластоў, вялізныя адступы ад асноўнага сюжэту. Пра тое, як менавіта сфармаваліся паэмы Гамера, аналітыкі выказвалі розныя здагадкі. [[Карл Лахман]] меркаваў, што «Іліяда» была створаная з некалькіх песень невялікага памеру (так званая «тэорыя малых песень»). [[Готфрыд Герман]], наадварот, меркаваў, што кожная паэма паўстала паўз паступовае пашырэнне невялікай песні, да якой дадаваўся ўсё новы матэрыял (так званая «тэорыя першапачатковага ядра»). Апаненты Вольфа (так званыя «ўнітарыі») высоўвалі шэраг контраргументаў. Па-першае, падпадала пад сумнеў версія пра «пісістратавую рэдакцыю», бо ўсе паведамленні пра яе досыць познія. Гэта легенда магла з’явіцца ў эліністычныя часы па аналогіі з дзейнасцю тагачасных манархаў, якія клапаціліся пра набыццё розных рукапісаў (гл. [[Александрыйская бібліятэка]]). Па-другое, супярэчнасці і адступы не сведчаць пра множнае аўтарства, бо непазбежна сустракаюцца ў вялікіх творах. «Унітарыі» даводзілі адзінства аўтара кожнай з паэм, падкрэсліваючы цэласць задумы, хараство і сіметрыю кампазіцыі ў «Іліядзе» і «Адысеі». === «Вусная тэорыя» і «неа-аналітыкі» === Здагадка пра тое, што паэмы Гамера перадаваліся вусна, бо аўтар жыў у бяспісьменны час, была выказана яшчэ ў старажытнасці; бо былі звесткі, што ў VI стагоддзі да н.э. афінскі тыран [[Пісістрат]] даў даручэнне выпрацаваць афіцыйны тэкст гамераўскіх паэм. У 1930-я гады амерыканскі прафесар [[Мілмэн Пэры]] арганізаваў дзве экспедыцыі дзеля даследавання паўднёваславянскага эпасу з мэтай параўнаць гэтую традыцыю з тэкстамі Гамера. У выніку гэтага маштабнага даследавання была сфармулявана «вусная тэорыя», якая завецца таксама «[[тэорыя Пэры-Лорда|тэорыяй Пэры-Лорда]]» (А. Лорд — прадаўжальнік справы рана памерлага М. Пэры). Згодна з вуснай тэорыяй, у гамераўскіх паэмах прысутнічаюць несумнеўныя рысы вуснага эпічнага сказу, найважнейшай з якіх з’яўляецца сістэма паэтычных формулаў. Вусны пясняр штораз стварае песню наноў, але лічыць сябе толькі выканаўцам. Дзве песні на адзін сюжэт, нават калі яны радыкальна адрозныя па даўжыні і моўным выразе, з пункту гледжання песняра — адна і тая ж песня, толькі «выкананая» па-рознаму. Песняры непісьменныя, бо ўяўленне пра фіксаваны тэкст пагібельнае для імправізацыйнай тэхнікі. Такім чынам, з вуснай тэорыі вынікае, што тэкст «Іліяды» і «Адысеі» набыў фіксаваную форму пры жыцці іх вялікага аўтара ці аўтараў (то-бок Гамера). Класічны варыянт вуснай тэорыі ўяўляе сабою запіс гэтых паэмаў пад дыктоўку, бо пры вуснай перадачы ў рамках імправізацыйнай традыцыі іх тэкст радыкальна змяніўся б ужо пры наступным выкананні. Зрэшты, існуюць і іншыя тлумачэнні. Створаныя абедзве паэмы адным ці двума аўтарамі, тэорыя не тлумачыць. Апроч таго, вусная тэорыя пацвярджае антычныя ўяўленні пра тое, што «было шмат паэтаў і да Гамера». Сапраўды, тэхніка вуснага эпічнага сказзальніцтва з’яўляецца вынікам працяглага, мусібыць, шматвяковага развіцця і не адлюстроўвае індывідуальных рысаў аўтара паэмаў. Неа-аналітыкі не з’яўляюцца сучаснымі прадстаўнікамі аналітызму. Неа-аналіз — кірунак у [[гамеразнаўства|гамеразнаўстве]], які займаецца выяўленнем ранейшых паэтычных пластоў, якія скарыстаў аўтар (кожнай з) паэм. «Іліяда» і «Адысея» параўноўваюцца з кіклічнымі паэмамі, якія дайшлі да нашага часу ў пераказах і фрагментах. Такім чынам, неа-аналітычны падыход не супярэчыць пануючай вуснай тэорыі. Найслынны з сучасных неа-аналітыкаў — нямецкі даследчык [[Вольфганг Кульман]], аўтар манаграфіі «Крыніцы Іліяды»<ref>Kullmann W. «Die Quellen der Ilias». Wiesbaden, 1960</ref>. [[Файл:Homeros MFA Munich 272.jpg|thumb|''Гамер (каля 460 да н. э.)''.]] == Мастацкія асаблівасці == Адна з найважнейшых кампазіцыйных асаблівасцяў «Іліяды» — «закон храналагічнай несумяшчальнасці», сфармуляваны [[Фадзей Францавіч Зялінскі|Фадзеем Францавічам Зялінскім]]. Яна заключаецца ў тым, што «ў Гамера ніколі аповед не вяртаецца да кропкі свайго адпраўлення. Адсюль вынікае, што паралельныя дзеянні ў Гамера паказаныя быць не могуць; паэтычная тэхніка Гамера ведае толькі простае, лінейнае, а не падвойнае, квадратнае вымярэнне»<ref>Зелинский Ф. Ф. «Закон хронологической несовместимости и композиция Илиады» (в сб. Χαριστήρια. СПб., 1897, стр. 106).</ref>. Такім чынам, часам паралельныя падзеі малююцца як паслядоўныя, часам жа адна з іх толькі згадваецца ці нават замоўчваецца. Гэтым тлумачацца некаторыя ўяўныя супярэчнасці ў тэксце паэмы. Даследчыкі адзначаюць складнасць твораў, паслядоўнае развіццё дзеяння і цэльныя вобразы галоўных герояў. Параўноўваючы моўнае мастацтва Гамера з выяўленчым мастацтвам тае эпохі, нярэдка кажуць пра геаметрычны стыль паэм<ref>Гл. напр. Лосев А. Ф. Гомер. М., 1960, с. 130 слл.).</ref>. Зрэшты, пра адзінства кампазіцыі «Іліяды» і «Адысеі» выказваюцца і процілеглыя думкі ў духу аналітызму<ref>Гл. напр. Клейн Л. С. Анатомия «Илиады». СПб., 1998, стр. 10).</ref>. Стыль абедзвюх паэмаў можна ахарактарызаваць як формульны. Пад формулай тут разумеецца не набор [[Клішэ, мастацтва|штампаў]], а сістэма гнуткіх (змяняльных) выразаў, якія злучаныя з пэўным метрычным месцам радка. Такім чынам, можна казаць пра формулу нават тады, калі нейкае словазлучэнне сустракаецца ў тэксце толькі аднойчы, але можна паказаць, што яно з’яўлялася часткай гэтай сістэмы. Апроч уласна формулаў сустракаюцца паўтаральныя фрагменты з некалькіх радкоў. Прыкладам, пры пераказванні адным героем гаворкі іншага тэкст можа паўтарацца зноў цалкам ці амаль даслоўна. Для Гамера характэрныя складовыя эпітэты («хутканогі», «ружаперстая», «грамабой»); значэнне гэтых і іншых эпітэтаў трэба разглядаць не сітуацыйна, а ў рамках традыцыйнай формульнай сістэмы. Так, ахейцы «[[Паножы|пышнапаножныя]]» нават у тым выпадку, калі яны апісваюцца не ў даспехах, а Ахілес «хутканогі» нават падчас адпачынку. == Гістарычная аснова паэмаў Гамера == У сярэдзіне XIX стагоддзя ў навуцы панавала думка, што «Іліяда» і «Адысея» негістарычныя. Аднак раскопы [[Генрых Шліман|Генрыха Шлімана]] на ўзгорку [[Гісарлык]] і ў [[Мікены|Мікенах]] паказалі, што гэта няслушна. Пазней былі адкрытыя хецкія і егіпецкія дакументы, у якіх выяўляюцца пэўныя паралелі з падзеямі легендарнай Траянскай вайны. Дэшыфраванне складовай мікенскай пісьмовасці ([[Лінейнае пісьмо Б]]) дало шмат інфармацыі пра жыццё ў эпоху, калі адбывалася дзеянне «Іліяды» і «Адысеі», хоць ніякіх літаратурных фрагментаў гэтай пісьмовасцю знойдзена не было. Тым не менш, дадзеныя паэм Гамера складаным чынам суадносяцца з існуючымі археалагічнымі і дакументальнымі крыніцамі і не могуць выкарыстоўвацца некрытычна: дадзеныя «вуснай тэорыі» сведчаць пра вельмі вялікія скажэнні, якія павінны ўзнікаць з гістарычнымі дадзенымі ў традыцыях падобнага роду. На сёння ўсталяваўся погляд, што свет гамераўскіх паэмаў адлюстроўвае рэалістычную карціну жыцця апошняга часу перыяду старажытнагрэцкіх «[[Цёмныя вякі, Старажытная Грэцыя|цёмных вякоў]]»<ref>Феномен полиса в современной зарубежной историографии: Реф. сб. / РАН. ИНИОН. Центр социал. науч.-информ. исслед. Отд. истории; Отв. ред. Медовичев А. Е. — М., 2011. — 152 с. — (Сер.: Всеобщая история). С. 6.</ref>. == Гамер у сусветнай культуры == [[Файл:AmbrosianIliadPict47Achilles.jpg|thumb|''Сярэднявечная ілюстрацыя да «Іліяды»''.]] Уплыў гамераўскіх паэмаў «Іліяда» і «Адысея» на старажытных грэкаў супастаўляюць з уплывам [[Біблія|Бібліі]] на [[яўрэі|яўрэяў]]<ref>{{Cite web |url=http://scibook.net/filosofiya-nauki-knigi/formyi-grecheskoy-jizni-podgotovivshie-18898.html |title=2. ФОРМЫ ГРЕЧЕСКОЙ ЖИЗНИ, ПОДГОТОВИВШИЕ РОЖДЕНИЕ ФИЛОСОФИИ 2.1. Поэмы |access-date=19 ліпеня 2016 |archive-date=14 лютага 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160214223159/http://scibook.net/filosofiya-nauki-knigi/formyi-grecheskoy-jizni-podgotovivshie-18898.html |url-status=dead }}</ref>. Сістэма адукацыі, якая склалася да канца [[Класічная Грэцыя|класічнай эпохі]] ў Старажытнай Грэцыі, была пабудаваная на вывучэнні паэмаў Гамера. Яны завучваліся часткова ці нават цалкам, па іх тэмах ладзіліся дэкламацыі і г.д. Гэтая сістэма была запазычаная [[Старажытны Рым|Рымам]], дзе месца Гамера з [[I стагоддзе|I ст. н.э.]] заняў [[Вергілій]]. Як адзначае [[Маргаліт Фінкельберг]], рымлянамі, якія бачылі ў сабе нашчадкаў пераможаных [[троя|траянцаў]], гамераўскія паэмы былі адпрэчаныя, вынікам чаго стала тое, што яны, працягваючы захоўваць свой кананічны статус на грэкамоўным Усходзе, для лацінскага Захаду былі страчаныя аж да эпохі Адраджэння<ref>[http://magazines.russ.ru/nlo/2008/93/te41.html Журнальный зал | НЛО, 2008 N93 | Т. Ф. ТЕПЕРИК, В. БУЯКОВА, АЛИНА БОДРОВА — Гаспаровские чтения √ 2008]</ref>. У паслякласічную эпоху ствараліся вялікія гекзаметрычныя паэмы на гамераўскім дыялекце як перайманне ці ў якасці [[агон|спаборніцтваў]] з «Іліядай» і «Адысеяй». Сярод іх можна назваць «Арганаўтыку» [[Апалоній Радоскі|Апалонія Радоскага]], «Паслягамераўскія падзеі» [[Квінт Смірнскі|Квінта Смірнскага]] і «Прыгоды Дыяніса» [[Нон Панапалітанскі|Нона Панапалітанскага]]. Іншыя эліністычныя паэты, прызнаючы вартасці Гамера, устрымліваліся ад буйной эпічнай формы, мяркуючы, што «ў вялікіх рэках каламутная вада» ([[Калімах з Кірэны|Калімах]]<ref>Гимн 2, 108—109.</ref>) — што толькі ў невялікім творы можна дасягнуць бездакорнай дасканаласці. У літаратуры Старажытнага Рыма першы захаваны (фрагментарна) твор — пераклад «Адысеі», выкананы грэкам [[Лівій Андронік|Лівіем Андронікам]]. Галоўны твор рымскай літаратуры — гераічны эпас «[[Энэіда]]» [[Вергілій|Вергілія]] — уяўляе сабою перайманне «Адысеі» (першыя 6 кніг) і «Іліяды» (апошнія 6 кніг). Уплыў гамераўскіх паэм можна прасачыць практычна ва ўсіх творах антычнай літаратуры. Заходняму сярэднявеччу Гамер практычна не вядомы з прычыны занадта слабых кантактаў з Візантыяй і няведання старажытнагрэчаскай мовы, аднак гекзаметрычны гераічны эпас захоўвае ў культуры вялікае значэнне дзякуючы Вергілію. У [[Візантыя|Візантыі]] Гамер быў добра вядомы і старанна вывучаўся. Да цяперашняга часу захаваліся дзясяткі поўных візантыйскіх рукапісаў гамераўскіх паэмаў, што беспрэцэдэнтна для твораў антычнай літаратуры. Апроч таго, візантыйскія навукоўцы перапісвалі, кампілявалі і стваралі [[схоліі]] і каментары да Гамера. Каментар архібіскупа [[Яўстафій Салунскі|Яўстафія]] да «Іліяды» і «Адысеі» ў сучасным крытычным выданні займае сем тамоў. У апошні перыяд існавання Візантыйскай імперыі і пасля яе крушэння грэцкія рукапісы і навукоўцы трапляюць на Захад, і [[эпоха Адраджэння]] наноў адкрывае для сябе Гамера. * [[Дантэ Аліг’еры]] змяшчае Гамера ў [[Пекла, Боская камедыя|першае кола пекла]] як дабрадзейнага нехрысціяніна. == Пераклады == На беларускую мову «Іліяду» пераклаў [[Браніслаў Тарашкевіч]] (да нас дайшлі фрагменты). Вядомы урывак ў перакладзе [[Юльян Дрэйзін|Юльяна Дрэйзінa]]. Новы поўны пераклад «Іліяды» ў 2024 г. зрабіў [[Лявон Баршчэўскі]]. Над перакладам «Адысеі» працавалі [[Міхайла Грамыка]] і Юльян Дрэйзін (пераклад не знойдзены). Урывак са свайго перакладу апублікаваў [[Анатоль Клышка]], а празаічны пераказ твора зрабіў [[Уладзімір Анісковіч]]. == Публікацыі == * Гамер. Урыўкі з «Іліяды» і «Адысеі» / Гамер. Пер. са старажытнагрэч. Б. Тарашкевіча, Ю. Дрэйзіна, А. Клышкі // Хрэстаматыя па літаратуры народаў свету. Ч. І. — Мн.: БГАКЦ, 1995. — С. 6—28. * Гамер. «Іліяда». У двух тамах. Пераклад Лявона Баршчэўскага, 2024. * «Адысея» ў пераказе Ул. Анісковіча // Легенды і міфы Старажытнай Грэцыі. — Мн.: Юнацтва, 1996. — С. 214—278. == Гл. таксама == * [[Гамер Каэтані]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == === Тэксты і пераклады === : ''гл. таксама: [[:en:English translations of Homer]]'' * Са з’яўленнем [[друкарства]] ў [[1488]] годзе ў Фларэнцыі [[Дзімітрый Халкакандыл|Дзімітрыем Халкакандылам]] упершыню былі выдадзены «Іліяда» і «Адысея». * ''Русский прозаический перевод'': Полное собрание творений Гомера. / Пер. Г. Янчевецкого. Ревель, 1895. 482 стр. (приложение к журналу «Гимназия») * ''Краузе В. М.'' Гомеровский словарь (к Илиаде и Одиссее). Со 130 рис. в тексте и картою Трои. СПб., А. С. Суворин. 1880. 532 стб. (''пример дореволюционного школьного издания'') * {{кніга |аўтар1=Анпеткова-Шарова Г. Г. |аўтар2=Дуров В. С. |частка=Часть I. Греция |загаловак=Античная литература |месца=СПб |выдавецтва=Филологический факультет СПбГУ |том=I |год=2004 |isbn=5-8465-0191-5 |ref=Анпектова-Шарова & Дуров}} === Манаграфіі пра Гамера === * ''Петрушевский Д. М.'' Общество и государство у Гомера. М., 1913. * ''Зелинский Ф. Ф.'' Гомеровская психология. Пг., Изд-во АН, 1920. * ''Альтман М. С.'' Пережитки родового строя в собственных именах у Гомера. (Известия ГАИМК. Вып. 124). М.-Л.: ОГИЗ, 1936. 164 стр. 1000 экз. * ''Фрейденберг О. М.'' Миф и литература древности. М.: Вост. лит. 1978. 2-е изд., доп. М., 2000. * ''Толстой И. И.'' Аэды: Античные творцы и носители древнего эпоса. М.: Наука, 1958. 63 стр. * ''Лосев А. Ф.'' [http://annales.info/greece/losev/index.htm ''Гомер''.] М.: ГУПИ, 1960. 352 стр. 9 т.э. ** 2-е изд. (Серия «Жизнь замечательных людей»). М.: Мол. гв., 1996=2006. 400 стр. * ''Ярхо В. Н.'' Вина и ответственность в гомеровском эпосе. ''Вестник древней истории'', 1962, № 2, с. 4-26. * ''Сахарный Н. Л.'' Гомеровский эпос. М.: ХЛ, 1976. 397 стр. 10000 экз. * ''Гордезиани Р. В.'' [http://annals.xlegio.ru/greece/gordez/index.htm#pge ''Проблемы гомеровского эпоса''.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071113192455/http://annals.xlegio.ru/greece/gordez/index.htm#pge |date=13 лістапада 2007 }} Тб.: Изд-во Тбил. ун-та, 1978. 394 стр. 2000 экз. * ''Шталь И. В.'' Художественный мир гомеровского эпоса. М.: Наука, 1983. 296 стр. 6900 экз. * ''Челышев П. В., Котенева А. В. ''Очерки по истории мировой культуры: боги и герои античной мифологии. М.: МГГУ, 2013. 351 с. 100 экз. ISBN 978-5-91615-032-2 * Cunliffe R. J. ''A lexicon of the homeric dialect''. L., 1924. * Leumann M. ''Homerische Würter.'' Basel, 1950. * Treu M. ''Von Homer zur Lyrik''. München, 1955. * Whitman C.H. ''Homer and the heroic tradition.'' Oxford, 1958. * Лорд А. ''Сказитель''. М., 1994. * ''Егунов А. Н.'' Гомер в русских переводах XVIII—XIX вв.'' М.-Л., 1964. (2-е изд.) М.: Индрик, 2001. === Бібліяграфія гамераўскіх гімнаў === * [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/collection?collection=Perseus:collection:Greco-Roman Перевод гимнов Ивлин-Уайта] (англ.) * В серии «[[Collection Budé]]»: ''Homere''. Hymnes. Texte établi et traduit par J. Humbert. 8e tirage 2003. 354 p. * Гомеровы гимны. / Пер. [[Вікенцій Верасаеў|В. Вересаева]]. М.: Недра, 1926. 96 стр. ** переизд.: Античные гимны. М.: Изд-во МГУ. 1988. С. 57-140 и комм. * Гомеровы гимны. / Пер. и комм. Е. Г. Рабинович. М.: Carte blanche, [[1995]]. * ''Деревицкий А. Н.'' Гомерические гимны. Анализ памятника в связи с историей его изучения. Харьков, 1889. 176 стр. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.philology.ru/literature3/vakhrushev-97.htm Гомер]. Зарубежные писатели. Биобиблиографический словарь {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Гамер| ]] [[Катэгорыя:Старажытнагрэчаскія паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Старажытнай Грэцыі]] [[Катэгорыя:Сляпыя]] 5rgbo9ta86rqop357wovdlljg0r9cub 0 46321 5165005 5138565 2026-07-12T13:21:10Z DzBar 156353 /* Дыскаграфія */ 5165005 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 1962 — па гэты дзень | Горад = [[Лондан]] | Мова = [[Англійская мова|Англійская]] | Былыя ўдзельнікі = [[Браян Джонс]]<br/>[[Ян Сцюарт]]<br/>[[Дзік Тэйлар]]<br/>[[Тоні Чэпмэн]]<br/>[[Біл Уайман]]<br/>[[Мік Тэйлар]] }} [[Файл:Rolling_Stones_1965.jpg|thumb|The Rolling Stones 1965: Brian Jones, Charlie Watts, Mick Jagger, Keith Richards, Bill Wyman]] '''«The Rolling Stones»''' (''Ролінг Стоўнз'') — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] [[рок-гурт]]. Адзін з найвялікшых гуртоў у гісторыі [[рок-музыка|рок-музыкі]]. == Гісторыя == Заснаваны ў [[1962]] годзе ў [[Лондан]]е. Назва была абрана паводле песні [[Мадзі Уотэрс]]а «Rollin’ Stone». У першы склад уваходзілі вакаліст [[Мік Джагер]], гітарысты Кіт Рычард і Браян Джонс, піяніст Іэн Сцюарт, пазней прыйшлі Біл Уаймен (бас-гітара), Чарлі Уотс (ударныя). Дэбютавалі ў 1962 годзе, першы альбом пад назвай «Rolling Stones» выйшаў у 1964 годзе. У другой палове 1960-х гадоў гурт атрымаў міжнароднае прызнанне; росквіт майстэрства прыйшоўся на 1970-я гады. У пачатку 1990-х гадоў музыканты групы, якія даўно сталі культавымі фігурамі, зрабілі беспрэцэдэнтнае турнэ за ўсю гісторыю існавання рок-музыкі. У першыя гады існавання ў рэпертуары пераважалі творы рок-н-рола, песні дуэта Джагер-Рычардс, а з канца 1960-х гадоў — толькі ўласныя песні<ref>[https://altosaxo.net/blogs/music-news-info/the-rolling-stones-through-the-ages/ The Rolling Stones Through the Ages] // Altosaxo, May 4, 2020{{Ref-en}} {{Недаступная спасылка}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200920102131/https://altosaxo.net/blogs/music-news-info/the-rolling-stones-through-the-ages/|date=20 верасня 2020}}</ref>. Выконваюць рознастылёвыя песні — ад кантры да блюза. Музыка «The Rolling Stones» вызначаецца арыгінальнасцю гучання, моцнай энергетыкай, насычанай эмацыянальнасцю, бунтарскімі паводзінамі і тэкстамі песень, гарманічным зліццём непаўторнага голасу Джагера і запамінальных гіпнатычных рытмаў. Група з’яўляецца лідарам сярод рок-музыкантаў па колькасці «залатых», «плацінавых» і «мультыплацінавых» альбомаў. Гурт выдаў 22 студыйныя альбомы ў Вялікабрытаніі (24 у ЗША) і працягвае дзейнасць да цяперашняга часу. == Дыскаграфія == * 1964 The Rolling Stones (UK) * 1964 England's Newest Hit Makers (USA) * 1964 12 X 5 (USA) * 1965 The Rolling Stones № 2 (UK) * 1965 The Rolling Stones, Now! (USA) * 1965 Out of Our Heads (UK/USA) * 1965 December's Children (And Everybody's) (USA) * 1966 Aftermath (UK/USA) * 1967 Flowers (USA) * 1967 Between the Buttons (UK/USA/Japan) * 1967 Their Satanic Majesties Request * 1968 Beggars Banquet * 1969 Let It Bleed * 1971 Sticky Fingers * 1972 Exile on Main St. * 1973 Goats Head Soup * 1974 It's Only Rock and Roll * 1976 Black & Blue * 1978 Some Girls * 1980 Emotional Rescue * 1981 Tattoo You * 1983 Undercover * 1986 Dirty Work * 1989 Steel Wheels * 1994 Voodoo Lounge * 1997 Bridges to Babylon * 2005 A Bigger Bang * 2016 Blue & Lonesome * 2023 Hackney Diamonds * 2026 [[Foreign Tongues]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|«Ролінг Стоўнз»|[[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Падбярэзскі Дз. А.]]|404}} == Спасылкі == {{Commons}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Rolling Stones}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:The Rolling Stones| ]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1962 годзе]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] pnxq8stld4503ynin5s8v0qtagtvaj6 0 46678 5165001 4818369 2026-07-12T12:59:33Z Андрэй 2403 Б 152769 5165001 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Несцераў}} {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Пётр Мікалаевіч Несцераў |арыгінал імя = |дата нараджэння = |дата смерці = |месца нараджэння = |месца смерці = |партрэт = Pyotr Nikolayevich Nesterov.jpg |подпіс = |мянушка = |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |гады службы = 1906—1914 |званне = [[штабс-капітан]] |род войскаў = [[Імператарскі ваенна-паветраны флот]], [[артылерыя]] |камандаваў = |частка = |бітвы = |узнагароды = |сувязі = |у адстаўцы = }} '''Пётр Мікалаевіч Несцераў''' ({{ДН|27|2|1887|15}}, [[Ніжні Ноўгарад]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|8|9|1914|26|8}}, каля г. [[Жоўква|Жоўквы]]) — расійскі ваенны лётчык, заснавальнік вышэйшага пілатажу ({{таксама}}: [[Пятля Несцерава]]), загінуў падчас [[Першая сусветная вайна|1-й сусветнай вайны]], здзяйсняючы паветраны таран. == Памяць == У гонар лётчыка была названа [[Вуліца Несцерава (Мінск)|вуліца ў Мінску]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Несцераў Пётр Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Піянеры авіяцыі]] [[Катэгорыя:Лётчыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Лётчыкі Гатчыны]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ніжагародскага кадэцкага корпуса]] [[Катэгорыя:Расійскія лётчыкі Першай сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Лётчыкі, якія здзейснілі таран]] [[Катэгорыя:Загінулі ў Першую сусветную вайну]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] a0vv5eiifhsyuol9ioed1zd8uu061yx 0 47434 5165231 4863222 2026-07-13T04:26:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165231 wikitext text/x-wiki {{Фільм | Кампазітар = [[Чарлі Клоўзер]]<br />[[Fear Factory]]<br />[[Бертан Бел]]<br />[[Стэфен Лэд Бішап]]<br />[[Front Line Assembly]] |Папярэдні фільм = [[Піла, фільм, 2003|Піла]] |Наступны фільм = [[Піла 2]] |Выява=Saw movie logo.png}} '''«Піла»''' ({{lang-en|Saw}}) — кінафільм [[2004]] года ў жанры жахі. У [[ЗША]] не рэкамендуецца для прагляду асобам да 18 гадоў. Першапачаткова планавалася выпусціць фільм толькі для продажу на [[відэа]], але прэм’ера на кінафестывалі «[[Сандэнс (кінафестываль)|Сандэнс]]» змяніла гэтае рашэнне. Трылер вельмі спадабаўся гледачам і [[29 кастрычніка]] выйшаў у шырокі пракат. За першыя выходныя фільм сабраў 18 млн $ (пры гэтым бюджэт склаў 1,2 млн $), а агульныя касавыя зборы перавысілі 102 млн $. {{змест злева}} == Слоганы == * «Кожная частка была загадкай…» * «Колькі крыві ты пральеш для яе?» * «Колькі крыві ты пральеш, каб застацца ў жывых!» == Цікавыя факты == * На падрыхтоўку да здымак было патрачана ўсяго пяць дзён. Сам здымачны працэс доўжыўся 18 дзён, з якіх на сцэны ў ванным пакоі было патрачана шэсць. * Рашэнне аб запуску сіквэла ў вытворчасць было прынята адразу жа па сканчэнні дэбютнага ўікенда. * Ніякіх рэпетыцыяў запланавана не было. Акцёрам прыйшлось гуляць з чыстага ліста. * Нягледзячы на тое, што карціна атрымала максімальна жорсткі рэйтынг R, рэжысёру [[Джэймс Ван|Джэймсу Вану]] прыйшлося выразаць пару найболей жорсткіх сцэн. * Выпрабавальная сцэна, прадстаўленая на суд [[Галівуд]]скіх прадзюсараў, была знятая з ужываннем мядзведжага капкана. Адзіным адрозненнем ад фільма было тое, што на месцы Шоўні Сміт быў прадстаўлены Лі Уонэл. Самае цікавае, што гэтая прылада магла на самой справе зламаць сківіцу ахвяры, калі яе правільна наладзіць. * Аўтарам ідэі Джэймсу Вану і Лі Уонэлу прыйшлося пераздымаць некаторыя сцэны ў той час, калі задзейнічаныя акцёры былі ўжо недаступныя. Здымкі вяліся такім чынам, каб у кадры не мільгалі асобы. Усе гэтыя сцэны былі адзнятыя пры ўдзеле Уонэла. * Такім чынам, акцёр згуляў Дэтэктыва Сінга, які ўваходзіў у будынак з драбавіком, а таксама персанажа Шоўні Сміта, якая крамсала сваю ахвяру нажом. Каб цень на сцяне быў падобны на жаночы, Уонэлу прыйшлося апранаць парык. * Лі Уонэл паведаміў, што сцэна ў якой яго персанаж акунае руку ва ўнітаз, была прыдуманая пад уражаннем ад падобнай сцэны ў карціне «[[Trainspotting]]». * Усе здымкі праходзілі ў адным павільёне. * На кінафестывалі ў Таронта фільм закрываў конкурсную праграму. * Рэжысёр Джэймс Ван сур’ёзна рызыкаваў, адмовіўшыся ад звычайнага ганарару і вырашачыся працаваць за адсотак ад прыбытку. Карціна ўмудрылася сабраць 102 мільёна долараў ЗША ў міжнародным пракаце, зарабіўшы, такім чынам, у 85 раз больш свайго бюджэту (1,2 млн $). * Асноўная частка здымак прайшла на закінутым складзе. Патрэбныя пакоі адрамантавалі для здымак тых або іншых сцэн. Толькі для туалета зрабілі асобныя дэкарацыі. * Сцэна аўтамабільнай пагоні была знятая ў гаражы склада пры выключаным святле з даданнем штучнага дыму, а таксама некалькі чалавек разгойдвалі машыны для стварэння эфекту руху. * У фільме ўтрымоўваецца мноства спасылак на карціны [[Дарыё Арджэнта]]. * Мёртвага сакамерніка Аманды згуляў адзін з прадзюсараў фільма, Орэн Коўлс. * Для таго каб атрымаць рэйтынг R з фільма выразалі некалькі асабліва жорсткіх сцэн, сярод якіх была і такая, дзе Аманда рыецца ў кішках свайго мёртвага сакамерніка, а таксама сцэна, дзе тоўсты хлопец прабіраецца праз калючы дрот, была значна даўжэй. * Прачытаўшы сцэнар, агент Джэймса Вана і Лі Уонэла параіў ім зняць адну з сцэн у якасці кароткаметражкі і рассылаць яе па галівудскіх студыях разам з сцэнарам. * Агент па кастынгу Эмі Ліпенс пацікавілася ў Джэймса Вана, каго б ён жадаў бачыць у ролі Аманды. Ван, не задумваючыся, адказаў — Шоўні Сміт, у якую ён быў закаханы ў юнацкасці. Праз пару дзён, да вялікага здзіўлення Джэймса, Эмі паведаміла, што Шоўні пагадзілася згуляць у фільме. * Паводле каментара на [[DVD]], начныя кашмары Джэймса Вана і Лі Уонэла леглі ў аснову большасці жудасных і страшных сцэн фільма. * Акцёру Тобіну Белу прыйшлося нерухома ляжаць на падлозе на працягу шасці дзён здымачнага працэсу, і кожны з гэтых дзён яму ўкалывалі заспакаяльнае, каб ляжаў зусім ужо нерухома. Акцёра не сталі падмяняць манекенам, паколькі стваральнікі стужкі не маглі дазволіць сабе гэтага па фінансавых прычынах. * Кэры Элвіс пагадзіўся на ролю пасля прагляду касеты, якую Джэймс Ван і Лі Уонэл зрабілі ў якасці навочнага прыкладу для прадзюсараў. == Рэакцыя == Фільм (а таксама трэцяя частка франшызы, «[[Saw III]]») уключаны ў спіс забароненых да распаўсюджвання ў [[Рэспубліка Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]]<ref>[http://www.kultura.by/rus/news/~page__m11=2~news__m11=43 Министерство культуры РБ:Списки фильмов, запрещенных к распространению на территории Республики Беларусь]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт}} * [http://www.officialsaw.com/ Афіцыйны фан-сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130614121109/http://www.officialsaw.com/ |date=14 чэрвеня 2013 }} {{ref-en}} * {{imdb title|id=0387564|title=«Пила»}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Піла}} [[Катэгорыя:Фільмы жахаў ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы жахаў Аўстраліі]] [[Катэгорыя:Фільмы жахаў 2004 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры]] go3czwdhk5hcd979grlkv6vlw0pmm3a 0 50487 5165139 3483997 2026-07-12T19:59:21Z Pryhoža 169928 артыкул пашыраны, дададзены крыніцы, прыбраны шаблон "дапісаць" 5165139 wikitext text/x-wiki [[Image:Royal York Hallway.JPG|thumb|Калідор атэля Royal York, [[Таронта]], [[Канада]]]]'''Калідор''', праход, які злучае асобныя часткі [[пабудова|пабудовы]] ([[будынак|будынка]], [[збудаванне|збудавання]]) або ізаляванага [[памяшканне|памяшкання]].<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/hallway|title=HALLWAY definition in American English {{!}} Collins English Dictionary|website=www.collinsdictionary.com|date=2020-02-13|access-date=2026-07-12}}</ref> == Гісторыя == Да XVI стагоддзя ў еўрапейскіх арыстакратычных дамах звычайна было некалькі вялікіх пакояў, якія выкарыстоўваліся па чарзе як спальні, гасціныя і сталовыя. Людзі ў любы час праходзілі праз прыватныя памяшканні.<ref name=":0">{{Кніга|спасылка=https://www.google.com/books/edition/The_European_Nobility_1400_1800/-fct5tlRFwEC?hl=en&gbpv=1&pg=PA164&printsec=frontcover|аўтар=Jonathan Dewald|загаловак=The European Nobility, 1400-1800|год=1996-05-16|выдавецтва=Cambridge University Press|старонак=236|isbn=978-0-521-42528-5}}</ref> У 1597 годзе Джон Торп стаў першым вядомым з крыніц архітэктарам, які замяніў анфіладу злучаных паміж сабой пакояў на пакоі, размешчаныя ўздоўж калідора і забяспечаныя асобнымі дзвярыма.<ref>{{Кніга|аўтар=Judith Flanders|загаловак=he Making of Home: The 500-Year Story of How Our Houses Became Our Homes|год=2015|выдавецтва=St. Martin's Press|isbn=978-1-4668-7548-7}}</ref> Калідор дазваляў трапляць у пакоі, не праходзячы праз суседнія памяшканні. Аднак нават у XVIII стагоддзі такое планіровачнае рашэнне заставалася настолькі незвычайным, што патрабавала асобнага тлумачэння.<ref name=":0" /> У віктарыянскую эпоху калідоры падзялялі прастору дома на зоны для сям’і і прыслугі. <ref>{{Кніга|спасылка=https://www.google.com/books/edition/Corridors/FKiRDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=hallway+Victorian+house+plan+separating&pg=PA212&printsec=frontcover|аўтар=Roger Luckhurst|загаловак=Corridors: Passages of Modernity|год=2019-05-13|выдавецтва=Reaktion Books|старонак=336|isbn=978-1-78914-103-0}}</ref> == Планіроўка == У аднабаковым калідоры пакоі размяшчаюцца з аднаго боку і выходзяць у адным кірунку, што забяспечвае лепшае натуральнае асвятленне.<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.google.com/books/edition/Modern_Schools/PgKio2MSUGwC?hl=en&gbpv=1&pg=PA35&printsec=frontcover|аўтар=T. Hille|загаловак=Modern Schools: A Century of Design for Education|год=2011-04-04|выдавецтва=John Wiley & Sons|старонак=528|isbn=978-0-470-91645-2}}</ref> У двухбаковым калідоры пакоі размяшчаюцца з яго абодвух бакоў. Найбольш эфектыўнай лічыцца планіроўка, пры якой блокі размешчаны тыльнымі бакамі адзін да аднаго, а ўваходы ў іх выходзяць у двухбаковы калідор. <ref>{{Кніга|спасылка=https://www.google.com/books/edition/Complex_Housing/kmtQDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PA230&printsec=frontcover|аўтар=Julia Williams Robinson|загаловак=Complex Housing: Designing for Density|год=2017-09-18|выдавецтва=Routledge|старонак=290|isbn=978-1-317-27549-7}}</ref> == Крыніцы == [[Катэгорыя:Архітэктура]] sgkeoqg9frsm1iv1ura65abw97u8eqm 0 50766 5165333 5143755 2026-07-13T10:51:26Z Ueschar 151377 удакладненне 5165333 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Говард Філіпс Лаўкрафт | Арыгінал імя = Howard Phillips Lovecraft | Фота = H. P. Lovecraft, June 1934.jpg | Шырыня = 200px | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = ''Льюіс Тэобальд'' ({{lang-en|Lewis Theobald}})<br/>Уорд Філіпс ({{lang-en|Ward Phillips}}) | Месца смерці = | Грамадзянства = {{USA}} | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = [[Соня Грын]] | Муж = | Дзеці = | Род дзейнасці = [[Пісьменнік]], [[паэт]], [[журналіст]] | Гады актыўнасці = [[1897]]—[[1908]], [[1917]]—[[1936]] | Кірунак = [[Фантастыка]] | Жанр = [[Лаўкрафтаўскія жахі]], [[містыка]], [[гатычны раман]] | Дэбют = [[Звер у пячоры|«Звер у пячоры»]] ({{lang-en|The Beast in the Cave}}), [[1918]] | Мова твораў = [[Англійская]] | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Говард Філіпс Лаўкрафт''' (або '''Гаўард'''; {{lang-en|''Howard Phillips Lovecraft''}}; {{ДН|20|8|1890}}, [[Провідэнс]], [[Род-Айленд|штат Род-Айленд]], [[ЗША]] — {{ДС|15|3|1937}}, там жа) — амерыканскі паэт і [[пісьменнік]], які пісаў у жанрах [[Літаратура жахаў|жахаў]], [[Містыка|містыкі]], спалучаючы іх у арыгінальным стылі. Першапачынальнік [[Міфы Ктулху|Міфаў Ктулху]]. Пры жыцці Лаўкрафта яго творы не карысталіся вялікай папулярнасцю, аднак ужо пасля яго смерці яны аказалі прыкметны ўплыў на фармаванне сучаснае масавае культуры. Яго творчасць на гэтулькі ўнікальна, што творы Лаўкрафта вылучаюцца ў адасоблены паджанр — так званыя [[Лаўкрафтаўскія жахі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся [[20 жніўня]] [[1890]] у [[Провідэнс]]е ([[Род-Айленд|штат Род-Айленд]], [[ЗША]]). Бацька — Уілфрыд Скот Лаўкрафт, маці — Сара С'юзан Філіпс Лаўкрафт. У [[1893]], калі Говарду было толькі тры гады, ягонага бацьку забралі ў псіхіятрычны шпіталь, дзе ён і памёр у [[1898]]. Лаўкрафта выхоўвалі яго маці, дзве цёткі (Ліліян Дэлора Філіпс і Энні Эмілін Філіпс), а таксама дзядуля — Уіпл Ван Бюрэн Філіпс. Говарда лічылі вундэркіндам, з-за таго, што ва ўзросце двух гадоў ён быў здольны чытаць вершы на памяць, а ў шэсць пачаў пісаць свае ўласныя. Дзядуля заахвочваў ягоную прагу да навучання, а таксама абуджаў у маладым Говардзе зацікаўленасць да невядомага, распавядаючы свае гатычныя показкі. У дзяцінстве Говард часта хварэў, з-за чаго ён пайшоў у школу толькі ў васьмігадовым узросце. Праз год яго забіраюць са школы. У гэты перыяд Говард шмат чытае, асабліва захапляецца хіміяй і астраноміяй. Выдае абмежаваным тыражом некалькі прац (сярод якіх «Навуковая газета» ў [[1899]]). Праз чатыры гады Лаўкрафт вяртаецца ў школу. У [[1904]] памірае дзядуля і сям'я Говарда пераязджае ў меншы дом на гэткай ж самай вуліцы. Смерць дзядулі прынесла Говарду шмат пакут. З-за гэтага ён нават думае пра самазабойства. У [[1908]], напярэдадні выпуску са школы, у яго адбываецца нервовы зрыў і ён так і не атрымоўвае дыплом. Говард напісаў колькі фантастычных твораў у маладосці, але з [[1908]] па [[1913]] займаецца пераважна [[паэзія]]й. Пазней да [[1917]] года піша вершы і эсэ, а ў [[1917]] вяртаецца да жанру жахаў у сваіх апавяданнях «Дагон» і «Склеп». «Дагон» быў ягоным першым прафесійным апавяданнем, надрукаваным у часопісе «Weird Tales» у [[1923]]. У [[1919]], пасля доўгіх прыступаў істэрыі і дэпрэсіі маці Лаўкрафта забіраюць у псіхіятрычны шпіталь, дзе яна памірае [[21 мая]] [[1921]]. У [[1924]] Лаўкрафт ажаніўся з Соняй Грын, якая была на сем гадоў за яго старэйшая. Пасля вяселля, Говард пераехаў у [[Бруклін]]. Праз некалькі год з-за матэрыяльных цяжкасцей ягоная жонка была вымушаная прадаць сваю краму капелюшоў і пераехаць у [[Кліўленд]]. Лаўкрафт застаўся ў [[Нью-Ёрк]]у. Яшчэ праз некаторы час яны дамовіліся пра развод (які так і не быў аформлены юрыдычна) і Говард вярнуўся ў [[Провідэнс]], дзе і жыве да [[1933]]. У гэты перыяд Лаўкрафт напісаў амаль усе яго вядомыя кароткія апавяданні, а таксама некаторыя буйныя творы, такія як «Выпадак Чарльза Дэкстэра Варда» і «Хрыбты вар'яцтва». Таксама пісаў за іншых аўтараў («Крылатая смерць», «Дзённік Алонза Тайпера» і г.д.). Нягледзячы на свой талент, Говард станавіўся ўсё больш і больш бедным. Яго творы не мелі вялікае папулярнасці. Ён быў зноўку вымушаны пераехаць у маленькі домік са сваёй цёткай. Говарда моцна ўразіла самазабойства ягонага сябра па перапісцы [[Роберт Говард|Роберта Говарда]]. У [[1936]] у Лаўкрафта знайшлі [[рак страўніка]]. [[15 сакавіка]] [[1937]], у [[Провідэнс]]е, ён памёр. == Сучаснасць == Пад канец [[20 стагоддзе|XX ст.]] творы Лаўкрафта набылі вялікую папулярнасць. Шматлікія гурты (пераважна метал накіраванасці) выкарыстоўвалі тэмы з ягоных твораў у сваіх песнях. Было знята некалькі дзясяткаў кінастужак, зроблены шэраг радыёпастановак. Асаблівую папулярнасць набылі яго «[[Міфы Ктулху]]» == Беларускія пераклады == * Говард Лаўкрафт. Чужаніца [Навела] / Пер. з англ. А. Кудраўцаў. — “Крыніца” № 9 (69) 2001, с. 84-90 * Говард Філіпс Лаўкрафт. Кліч Ктулху [Апавяданні] / Пер. з англ. Уладзіслава Гурыновіч, Павел Донаў, Алесь Кудраўцаў. — Мн.: Выдавец А. М. Янушкевіч, 2017. * Гаўард Філіпс Лаўкрафт. Іншыя Багі [Апавяданні] / Пер. з англ. Ілля Сугака, Леанід Аўдовіч, Яўген Пятліцкі, Кацярына Цеплакова, Анатоль Тараскевіч, Андрэй Мітусневіч. — [[Гутэнберг (выдавецтва)|Гутэнберг]], 2025. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:H. P. Lovecraft|выгляд=міні}} * [http://www.prajdzisvet.org/author/69 Говард Філіпс Лаўкрафт — Кнігі і ў перакладзе на беларускаю мову на prajdzisvet.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221201230414/http://www.prajdzisvet.org/author/69 |date=1 снежня 2022 }} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лаўкрафт, Говард}} h368oqnm7fjq820tv9fl98l8h91ozmh 0 52060 5165045 5129060 2026-07-12T14:58:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165045 wikitext text/x-wiki [[Файл:Фуксия цветок красота.jpg|міні|220пкс|Кветкі лічацца адным з самых яскравых прыкладаў прыроднай прыгажосці]] [[Выява:Jules Joseph Lefebvre - Nymph with morning glory flowers.jpg|thumb|Прыгажосць — дамінантная тэма ў заходнім мастацтве, што цалкам пацвярджаецца карцінай «[[Німфы|Німфа]] з ранішнімі кветкамі бярозкі» [[Жуль Жазеф Лефеўр|Жуля Жазефа Лефеўра]]]] '''Прыгажосць''' — сукупнасць якасцей, што прыносяць асалоду позірку, слыху; усё прыгожае, чароўнае. Гэта [[эстэтыка|эстэтычная]] (неўтылітарная, непрактычная) катэгорыя, якая пазначае дасканаласць, [[гармонія|гарманічнае]] спалучэнне аспектаў [[Аб'ект даследавання|аб’екта]], калі апошні выклікае ў назіральніка [[эстэтыка|эстэтычную]] асалоду. Прыгажосць з’яўляецца найважнейшай катэгорыяй [[культура|культуры]]. У сваім эстэтычным успрыманні паняцце прыгажосці блізка да паняцця [[цудоўнае|цудоўнага]], з той розніцай, што апошняе з’яўляецца вышэйшай (абсалютнай) ступенню прыгажосці. Разам з тым, прыгажосць з’яўляецца больш агульным і шматгранным паняццем, шмат у чым [[Эклектызм, філасофія|эклектычным]]. Супрацьлегласцю прыгажосці з’яўляецца [[пачварнасць]].<ref>Бычков В. В. «Эстетика». — М.: Гардарики, 2005. У каждого есть свое понятие красоты… ты всегда видишь её…</ref> Абсалютную прыгажосць чалавек выдзяляе як розум навакольнага свету, адносную як прадукт сваёй разумовай дзейнасці. Так, напрыклад, у іншапланетных разумных істот, калі гэткія, вядома, меюцца, погляд на прыгажосць і эстэтыку можа быць цалкам іншым. І тое, што здаецца чалавецтву пачварным, гідкім і жахлівым, ім можа ўяўляцца прыгожым. Таксама, безумоўна, погляд чалавек на прыгажосць цела супрацьлеглага пола з’яўляецца адносным, бо ён у большасці дыктуецца сексуальным інстынктам. Адносная прыгажосць (відавы розум) — генатыповач. Абсалютная прыгажосць (абсалютны розум) — перманентная. == Канцэпцыі прыгажосці == З часоў антычнасці паняцце прыгажосці з’яўляецца адным з важнейшых у філасофіі ўспрымання быцця. Старагрэчаскімі філосафамі прыгажосць успрымалася як з’ява аб’ектыўная і анталагічная па сваёй сутнасці, звязанае з дасканаласцю ўніверсум, з разуменнем космасу як светапарадку, мэтазгоднасці, упрыгажэння<ref>[[Асмус, Валентин Фердинандович|Асмус В. Ф.]] «Античная философия»</ref>. * Школа Піфагора звязвала разам прыгажосць і матэматыку, адзначаючы што прадметы, чые прапорцыі знаходзяцца ў адпаведнасці з залатым сячэннем, здаюцца больш прыгожымі<ref>Seife, Charles (2000). ''Zéro: the biography of a dangerous idea''. Penguin. ISBN 0-14-029647-6. p. 32</ref>. Класічная грэчаская архітэктура грунтавалася на гэтым разуменні прыгажосці. * З часоў Сакрата прыгажосць пачынае разглядацца не толькі ў анталагічным сэнсе, але і як катэгорыя розуму, свядомасці. Для самога Сакрата прыгажосць з’яўлялася адной з найважнейшых катэгорый светабудовы. * Арыстоцелем паняцце прыгажосці як увасабленне дабра, дасканаласць адносілася да маральнай катэгорыі. * Паводле Платона, да нараджэння чалавек знаходзіцца ў сферы прыгажосці і чыстай думкі. Успрыманне прыгажосці і даброты (дабра) як вышэйшай ідэі з’яўляецца асноўным матывам яго філасофскай творчасці. Успрыманне прыгажосці антычнымі філосафамі было абагульнена ў працах Плаціна, дзе, у прыватнасці, прыгажосць атрымлівала функцыю узводзіць да боскага і прыгожага. Шырокае выданне «Гісторыя Прыгажосці» пад рэдакцыяй Умберта Эка разглядае гісторыю ўспрымання прыгажосці на працягу чалавечай гісторыі<ref> {{кніга | аўтар = [[Умберта Эка|Умберто Эко]] | частка = | спасылка частка = | загаловак = История Красоты | арыгінал = | спасылка = | адказны = | выданне = | месца = | выдавецтва = СЛОВО/SLOVO | год = 2013 | том = | старонкі = | старонак = 440 | серыя = | isbn = 978-5-387-00570-1 | тыраж = | ref = }}</ref>. У прыватнасці, ён паказвае, што Платон паклаў пачатак двух найбольш значным канцэпцыям Прыгажосці, распрацаваным у наступныя стагоддзі<ref>История Красоты… Там же. С. 50</ref>: # Прыгажосць як гармонія і прапарцыянальнасць частак (узыходзячая да Піфагора)<ref>История Красоты… Там же. С. 61</ref>. # Прыгажосць як ззянне, апісанае ў дыялогу Федр, якое паўплывала на ідэі неаплатанізму<ref>История Красоты… Там же. С. 72</ref>. Таксама дадзеным ў даследаванні ў паказваюцца наступныя аспекты: * Звычайна выдатнай мы называем рэч прапарцыянальную * Сіметрыя стала адным з канонаў прыгожага ў класічным мастацтве Затым Эка паказвае, што на больш сталай стадыі развіцця сярэднявечнай думкі Фама Аквінскі скажа<ref>История Красоты… Там же. С. 88</ref>, што для Прыгажосці неабходная: * не толькі належная прапарцыянальнасць, * але таксама цэласнасць (гэта значыць кожная рэч павінна мець усе складнікі часткі, а знявечанае цела лічыцца выродлівым), * ззянне (бо выдатным лічыцца тое, што афарбавана ў чысты колер) * прапарцыянальнасць, або сугучча === Імануіл Кант === Імануіл Кант разглянуў тое, якім чынам складаецца меркаванне чалавека пра прыгажосць у «Крытыцы здатнасці меркавання»<ref>[http://plato.stanford.edu/entries/kant-aesthetics/#2.1 Аналіз еститики Канта на сайті Стендфордської енциклопедії філософії]</ref>. Ён адзначае, што меркаванне аб прыгажосці грунтуецца на адчуванні задавальнення, аднак гэта адчуванне мае асаблівае — яно не зацікаўлена, не звязана з тым, мае ці не мае суб’ект жаданне валодаць вызначаным прадметам, які ён ацэньвае як прыгожы. У той жа час меркаванне аб прыгажосці прэтэндуе на «ўніверсальнасць», гэта значыць на тое, што любы іншы чалавек, апрыёры, таксама будзе ўспрымаць аб’ект як прыгожы. Зрэшты такая ўніверсальнасць не можа быць даказаная. У адрозненне ад меркаванні пра дабро меркаванні аб прыгажосці па Канта не грунтуецца на адной мэты ({{lang-de|Zweck}}). Такім чынам, паводле Канта меркаванне аб прыгажосці ахоплівае дыхатамію двух здавалася несумяшчальных чорт: яго асновай з’яўляецца суб’ектыўнае адчуванне, што не можа быць даказаным, адначасова яно прэтэндуе на згоду любога іншага суб’екта, гэта значыць на пэўную аб’ектыўнасць. У гэтых адносінах Кант адмаўляе як супраць эмпірычнага, так і супраць рацыяналістычнага падыходу да эстэтыцы. Магчымасць прымірыць на першы погляд несумяшчальнае Кант бачыць у свабоднай гульні ўяўлення і разумення. == Успрыманне прыгажосці ў мастацтве == У цяперашні час існуе здагадка, што наша ўспрыманне прыгажосці — інстыктыўнае, яно замацавалася ў памяці чалавека дзякуючы мноству папярэдніх пакаленняў жывых істот з іх несвядомым вопытам, а таксама тысячам пакаленняў людзей з вопытам ўсвядомленым<ref>[http://books.rusf.ru/unzip/add-on/xussr_gk/efremi01.htm?9/89 И.Ефремов — Лезвие бритвы — спор о красоте]</ref>. <gallery> Выява:Three Graces Louvre Ma287.jpg|[[Харыты]] — копія старажытнагрэчаскай скульптуры Выява:NAMA Hermès d'Atalante.jpg|[[Гермес]] — старажытнагрэчаская скульптура Выява:Helga (1917), oljemålning av Anders Zorn.jpg|«Хельга». [[Андэрс Цорн]], 1917 Выява:Pierre-Auguste Renoir 050.jpg|«Купальшчыца». [[Агюст Рэнуар]], 1893 Выява:Group of Aphrodite, Pan and Eros (National Archaeological Museum of Athens, 1-31-2023).jpg|[[Афрадыта]], [[Эрот]] і [[Пан (міфалогія)|Пан]] Выява:Roqueplan, Girl with flowers.jpg|Каміль Ракплан — Дзяўчына з кветкамі Выява:Kustodiev russian venus.jpg|Б. М. Кустодзіеў — Руская Венера Выява:Birth of Venus detail.jpg|[[Сандра Бацічэлі]] — Нараджэнее Венеры, каля 1485 (дэталь) Выява:Les Trois Graces LP 5.jpg|«Тры грацыі». [[Жан Жак Прадзье]], 1831 </gallery> === Эрас і прыгажосць фізічная === Мужчыны і жанчыны прыгожыя, калі яны падабаюцца процілегламу полу. Успрымаючы жанчыну/мужчыну як свайго магчымага партнёра, мы ніколі не памыляемся, якому полу што трэба. Тут дзейнічае «вопыт папярэдніх пакаленняў»<ref>[http://ethology.ru/library/?id=12 Протопопов Анатолий. «Трактат о любви, как её понимает жуткий зануда»] + [http://protopop.chat.ru/tl3.html «зеркало»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061228051458/http://protopop.chat.ru/tl3.html |date=28 снежня 2006 }}</ref>. Рознабаковае развіццё чалавечага цела дасягаецца вялікай працай — гэтак жа, як і ўсе іншыя дасягненні. === Духоўная прыгажосць === {{Урэзка | Выраўноўванне = right | Без разрываў = 1 | Загаловак = [[Антон Паўлавіч Чэхаў]], «Дзядзька Ваня» | Змест = У чалавеку павінна быць усё выдатна: <br /> і твар, і адзенне, і душа, і думкі. }} Акрамя фізічнай прыгажосці ў чалавечай культуры сфармавалася ўяўленне аб маральнай, духоўнай прыгажосці. Гэтая катэгорыя дастасоўная да людзей незалежна ад іх узросту і полу і вызначае стаўленне да мудрасці, сумленнасці, ураўнаважанасці, прыстойнасці чалавека. Для дзяцей, падлеткаў і маладых людзей у гэта паняцце таксама ўключаюцца такія характарыстыкі, як «нявіннасць», «несапсаванасць» і іншыя. === Эталоны фізічнай прыгажосці ў розных культурах === Гісторыя паказвае, што ўзоры, «стандарты» прыгажосці вельмі моцна мяняюцца ў розных краінах і культурах<ref>[http://www.kontinent.org/article_rus_49baefc636f23.html Спасёт ли мир красота? Профессор Николай Крюковский даёт добро кинопроекту «Красота спасёт мир»// Континент.]</ref>. Акрамя відавочнай перавагі людзей без выяўленай фізічнай асіметрыі цела<ref>[http://www.telegraph.co.uk/science/science-news/3341719/Why-beauty-is-an-advert-for-good-genes.html Highfield, Roger. «Why beauty is an advert for good genes»]. The Telegraph. Retrieved February 13, 2012</ref>, а таксама «сярэдніх» па вонкавым выглядзе (у кожнай расе — свае эталоны), існуюць іншыя культурныя перавагі, якія змяняюцца. У старажытнай Грэцыі і Рыме эталоны мужчынскай і жаночай прыгажосці былі практычна неадрозныя ад эталонаў пачатку XX стагоддзя, стагоддзя развіцця алімпійскага руху. У Сярэднія вякі можна адзначыць моду на бледнасць і худзізну, але ў эпоху барока, наадварот, з’яўляецца мода на поўнацелых (напрыклад, на карцінах Рубенса) і на патэнцыйную пладавітасць (карціны галандскіх майстроў — напрыклад, дамы Тэрборха). ==== ХХ стагоддзе ==== Дваццатае стагоддзе характарызуецца «вызваленнем» жанчыны. Яна становіцца упэўненай у сабе, незалежнай, амбіцыйнай, з вытанчанымі манерамі, у пачатку стагоддзя, у 20-я гады мода прыходзяць у кароткіх сукенках і кароткімі валасамі. Луіза Брукс і Глорыя Суансон увасабляе жаночую прыгажосць гэтага перыяду: маленькая галава, выразныя вочы з адзначанай лініяй, вытанчаная ўсмешка і кароткія прамыя валасы. У 30-х гадах бліскучыя Галівудскі стыль стаў ўзорам для пераймання з абразамі Грэта Гарба і Марлен Дзітрых. Крыху пазней, Грэйс Кэлі стала сімвалам моды, вытанчанай і элегантнай прыгажосці. Эталонам прыгажосці пазней сталі [[Мэрылін Манро]], [[Джына Лалабрыджыда]], [[Брыжыт Бардо]], [[Элізабет Тэйлар]], [[Одры Хэпберн]] і [[Сафі Ларэн]]. Мэрылін Манро стала кумірам і секс-сімвал ва ўсім свеце. Бурныя сацыяльныя, палітычныя і культурныя змены 60-х гадоў і ўвесці кардынальныя змены ў крытэры прыгажосці. Брытанская мадэль Туігі<ref>{{Cite web |url=http://www.twiggylawson.co.uk/biography.html |title=Twiggy, the official website |access-date=21 лютага 2015 |archive-date=10 кастрычніка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121010153623/http://www.twiggylawson.co.uk/biography.html |url-status=dead }}</ref> ўсталявала новыя стандарты прыгажосці з вельмі нізкі паказчыкам і, такім чынам, слабым лічыцца не толькі модны атрыбут, але крытэрый прыгажосці. У 70-х, 80-х і 90-х гадоў будуецца вобраз незалежнай, моцнай жанчыны, якая шукае сваю ўласную кар’еру. У гэты перыяд ідэалы прыгажосці з’яўляюцца [[Сіндзі Кроўфард]], Наомі Кэмпбэл, [[Клаўдзія Шыфер]] і іншыя. ==== XXI стагоддзе ==== Сённяшнія крытэрыі жаночай прыгажосці вызначаюцца як 90-60-90, рост 160 см, а вага 55 кг. Здароўе і гартаванне арганізма ўзведзены ў культ. Фітнес ўваходзіць у кожны дом. Макіяж становіцца часткай паўсядзённага абавязкаў жанчыны, але ёсць святло, і ледзь прыкметныя, даючы перавага прастаты. Адзенне больш свабоднае, непераборлівы і спартыўны стыль. Сімвалам жаночай прыгажосці ў гэты перыяд могуць быць вызначаны Кэтрын Зэта-Джонс, Анджэліна Джолі, Моніка Белучы і іншыя. У цяперашні час прыгажосць напрамую звязана з натуральнасцю і індывідуалізму. Жанчына з XXI стагоддзя прыгожая, калі выпраменьвае здароўе, сілу, жаноцкасць і розум адначасова, захоўваючы пры гэтым сваю індывідуальнасць. Пастаянны атрыбут прыгожага чалавека — спартыўны знешні выгляд, але часта дадаецца і злёгку няголены твар. ==== Эталоны жаночай прыгажосці ==== У цяперашні час «высокая мода» працягвае рэкламаваць стандарт жаночай прыгажосці як надзвычай худую, вельмі высокую постаць з вельмі вузкай таліяй і доўгімі нагамі. Жанчына павінна валодаць грацыёзнай фігурай, фотагенічнасці і мець знакамітыя параметры 90 — 60 — 90<ref>[http://www.bodybeautiful.ru/krasota-i-fitnes/41-ideal-krasoty-v-raznye-jepokhi.html «Идеал красоты в разные эпохи» — статья на сайте Body Beautiful] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140226034824/http://www.bodybeautiful.ru/krasota-i-fitnes/41-ideal-krasoty-v-raznye-jepokhi.html |date=26 лютага 2014 }}</ref>. ==== Эталоны мужчынскай прыгажосці ==== Італьянцы прызнаныя самымі прыгожымі мужчынамі ў свеце, пры гэтым парадзелая з гадамі шавялюра і маршчыны, якія з’яўляюцца, далёка не заўсёды цягнуць за сабой страту прывабнасці<ref name="tut.by">[http://news.tut.by/kaleidoscope/122876.html Самыми красивыми мужчинами в мире признаны итальянцы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081202084342/http://news.tut.by/kaleidoscope/122876.html |date=2 снежня 2008 }}</ref>. == Конкурсы прыгажосці == Конкурс прыгажосці — гэта спаборніцтва, у якім вызначаецца самы прыгожы ўдзельнік. Часцяком у такіх конкурсах патрабуецца праявіць розныя таленты, інтэлект або прамоўніцкае мастацтва. [[Файл:Статуя Венеры.jpg|thumb|Афрадыта.]] Паводле легенды, першым конкурсам прыгажосці стала спаборніцтва трох багінь Геры, Афіны і Афрадыты. Суддзёй яны выбралі Парыса (чалавека), які і аддаў галоўны прыз — яблык і званне Выдатнейшай — Афрадыце. Менавіта з гэтага і пачалася Траянская вайна. Захаваліся ўскосныя пацверджанні таго, што ў старажытнай Трое выбіралі самую прыгожую дзяўчыну Іліёна. У журы ўваходзілі спевакі, скульптары, прамоўцы і ваяры. Найбольш даўнія дакументальна пацверджаныя конкурсы прыгажосці прайшлі ў Карынфе ў 5 стагоддзі да н. э., дзе правілаў Кіпеліс, які заснаваў свята ў гонар багіні зямлі. Самая дастойная прэтэндэнтка была названая носьбітам золата. Грэкам пачынанне спадабалася, падобныя конкурсы праходзілі ў горадзе Афіны, а пазней пастаянна і паўсюдна. Асабліва папулярныя былі спаборніцтвы на востраве Лесбас ў Эгейскім моры. У Старажытным Вавілоне пасля конкурсу прыгажосці пераможцы прысвойвалася не толькі званне прыгожай, ёй назначалася цана: імя дзяўчыны выкрыквалі, а мужчыны выкрыквалі цану. Менавіта за гэтыя грошы, прызначаныя ў выніку конкурсу, і можна было пасля купіць гэтую дзяўчыну ў сям’і для таго, каб з ёй ажаніцца. У старажытным Кітаі, а таксама і ў інкаў і ў малайцаў былі створаны спецыяльныя правілы выбару прыгажуні. Выбраўшы пераможцу, яе ва ўрачыстай абстаноўцы прыносілі ў ахвяру крываваму боства або духу. Нягледзячы на суровыя ісламскія норавы, у гарэме Асманскай імперыі забаўляліся, выбіраючы самую прыгожую адаліску. Плямёны Аўстраліі і астравоў Ціхага акіяна да 20 стагоддзя праводзілі конкурсы: незамужнія вонкава прывабныя дзяўчыны спаборнічалі аголенымі. З пераможцай ажаніўся «першы хлопец на вёсцы». Ва Угандзе праводзіліся конкурсы прыгажосці, прычым на твар асабліва ніхто не глядзеў. Выбіралі уладальніцу самых прыгожых ягадзіц. Некаторыя пераможцы сапраўды валодалі настолькі важкімі добрымі якасцямі, што не маглі ўставаць без старонняй дапамогі. У Расіі доўгі час цару жонку абіралі ў выніку конкурсу, на які абавязаны былі прывесці з усяго дзяржавы дзяўчат ўсіх сямействаў. Пры гэтым становішча і дастатак значэння не мелі — толькі прыгажосць і здароўе. Прыз — званне царыцы і хутчэй за ўсё хуткая смерць або манастыр. Так што рускія васпаны даволі хутка змянялі жонак. У Еўропе аб такіх конкурсах забыліся яшчэ ў сярэднявеччы. Самая прыгожая дзяўчына часоў інквізіцыі магла прэтэндаваць толькі на Вогнішча па-за чаргой. Царква свята верыла, што самыя прыгожыя жанчыны, зрэшты, як і самыя выродлівыя, абавязкова служаць д’яблу, інакш адкуль такія выбітныя знешнія дадзеныя?<ref>{{cite web|url=http://fact.inf.ua/p.html|title=Интересное про конкурсы красоты|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6H3qj0NzQ?url=http://fact.inf.ua/p.html|archivedate=1 чэрвеня 2013|accessdate=21 лютага 2015|url-status=dead}}</ref> 19 верасня 1888 года ў бельгійскім горадзе Спа адбыўся першы конкурс прыгажосці. 21 з 350 кандыдатак дасягнулі фіналу, дзе выключна мужчынскае журы «ўсё аглядалі» іх за зачыненымі дзвярыма. Пераможцай стала 18-лётная Берта Сукаре ({{lang-fr|Bertha Soucaret}}) з Гвадэлупы, якая атрымала прыз у 5000 франкаў<ref>{{cite web|url=http://www.calend.ru/event/4549/|title=В Бельгии прошел первый в истории конкурс красоты|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6H3qlZQYj?url=http://www.calend.ru/event/4549/|archivedate=1 чэрвеня 2013|accessdate=21 лютага 2015|url-status=live}}</ref>. === Міжнародныя конкурсы прыгажосці === Да найбольш значных міжнародных конкурсаў прыгажосці адносяцца: * Міс Свету * Міс Сусвет * Міс Гранд Інтэрнэшнл * Міс Інтэрнэшнл * Міс Зямля ==== Міс Свету ==== '''«Міс Свету»''' ({{lang-en|Miss World}}) — міжнародны конкурс прыгажосці? які праводзіцца штогод, адзін з самых прэстыжных конкурсаў прыгажосці ў свеце, нараўне з конкурсамі Міс Сусвет, Міс Інтэрнэшнл, Міс Гранд Інтэрнэшнл і Міс Зямля. Конкурс Міс Свету з’явіўся ў Вялікабрытаніі дзякуючы Эрыку Морлі ў 1951 годзе. Пачынаючы з 2000 года, яго жонка, Джулія Морлі, сустаршыня шоў. Разам са сваім конкурсамі-канкурэнтамі Міс Сусвет, гэтае шоў з’яўляецца адным з самых вядомых конкурсаў прыгажосці ў свеце. Тэлешоў фіналу конкурсу з’яўляецца найбуйнейшым у свеце, аўдыторыя ўключае гледачоў больш чым у 200 краінах. Міс Свету першапачаткова быў арганізаваны як фэст конкурс бікіні і зваўся «Міс Свету» прэсай. Першапачаткова ён быў запланаваны як разавае мерапрыемства. Даведаўшыся аб маючым адбыцца шоу Міс Сусвет, Морлі вырашыў зрабіць шоў штогадовым. [[Файл:Missworld09air.jpg|thumb|right|200px|Каянэ Алдарына, Міс Свету 2009]] Апазіцыя на з’яўленне ў бікіні прывяла да іх замене больш сціплымі купальнікамі пасля першага конкурсу. У 1959 годзе Бі-бі-сі пачалося тэлевяшчанне конкурсу, з-за чаго папулярнасць шоу прыкметна вырасла. У 1980-х гадах у шоў дадалі тэсты інтэлекту і асобы. Тым не менш, конкурс разглядаецца як старамодны і даволі палітычна некарэктны ў сваёй роднай Брытаніі. Традыцыйна Міс Свету жыве ў Лондане адзін год. З 18 жніўня 2012 года гэты тытул належыць 23-гадовай кітаянцы Юй Вэнься. Шэсць разоў за ўсю гісторыю конкурсу пераможцамі станавіліся прадстаўніцы Венесуэлы. ==== Міс Сусвет ==== «Міс Сусвет» ({{lang-en|Miss Universe}}) — штогадовы міжнародны конкурс прыгажосці, адзін з самых прэстыжных конкурсаў прыгажосці ў свеце, нараўне з конкурсамі Міс Свету, Міс Інтэрнэшнл, Міс Гранд Інтэрнэшнл і Міс Зямля. Пасля перамогі ў конкурсе Міс Амерыка 1951 года Іаланда Бетбезе адмовілася пазіраваць ў купальніках Catalina, вырабленых кампаніяй Pacific Mills, якая была буйным фундатарам конкурсу. Тады ў 1952 годзе Pacific Mills выйшла з удзелу ў Міс Амерыка і заснавала альтэрнатыўны амерыканскі конкурс Міс ЗША і міжнародны конкурс Міс Сусвет. Першы конкурс быў праведзены ў Лонг-Біч і на ім перамагла Армі Куусела з Фінляндыі. Конкурс быў упершыню паказаны па тэлебачанні ў 1955 годзе. Да 1971 года конкурс ладзіўся ў ЗША, але з 1972 ён кожны год праводзіцца ў новай краіне. Пасля конкурс стаў часткай кампаніі Kayser-Roth, а затым Gulf and Western Industries. У 1996 годзе права на правядзенне конкурсу былі набытыя Дональдам Трампам. Геаграфія краін-удзельніц працягвае пашырацца. У апошнія гады да яго далучыліся Кітай (2002), Албанія (2002), В’етнам (2004), Грузія (2004), Эфіопія (2004), Латвія (2005), Казахстан (2006) і Танзанія (2007). ==== Міс Інтэрнэшнл ==== Міс Інтэрнэшнл ({{lang-en|Miss International Beauty, The International Beauty Pageant}}, Міжнародны конкурс прыгажосці) — чацвёрты па велічыні конкурс прыгажосці ў свеце. Першапачаткова ён быў праведзены ў Лонг Біч, Каліфорнія, ЗША ў 1960 годзе пасля пераносу конкурсу Міс Сусвет ў Маямі. Да 1967 года конкурс праводзіўся ў Лонг Біч, з 1968 па 1970 ён перавандраваў у Японію, дзе і праводзіўся кожны год у адным і тым жа горадзе, які таксама вядомы выставай Экспа 70. На працягу 1971 і 1972 гадоў конкурс зноў быў праведзены ў Лонг Біч, аднак пасля гэтага перыяду ён зноў штогод праводзіўся ў Японіі. Дзеючая Міс Інтэрнэшнл — Ікумі Ёсімацу з Японіі, яна заваявала гэты тытул 21 кастрычніка 2012 года. Гэты конкурс прыгажосці, вядомы таксама як «Свята прыгажосці» і нават «Змаганне прыгажосці», праводзіцца не толькі з дапамогай ацэнкі вонкавага выгляду ўдзельніц. Ад канкурсантак чакаецца вобраз «Амбасадараў свету і прыгажосці», праява спагадлівасці, добразычлівасці, дружалюбнасці, прыгажосці, інтэлекту, здольнасці да прыняцця рашэнняў, і самае галоўнае, лаяльнасці да іншых краін. Заключным заданнем для канкурсантак Міс Інтэрнэшнл з’яўляецца прэзентацыя прамовы-перакананні ў неабходнасці міру на Зямлі, добразычлівасці і ўсведамленні гэтых паняццяў. ==== Міс Зямля ==== [[Файл:MissEarth2008Delegates.jpg|thumb|300px|Міс Зямля 2008]] '''«Міс Зямля»''' ({{lang-en|Miss Earth}}) — адзін з самых прэстыжных конкурсаў прыгажосці ў свеце разам з «Міс Свету», «Міс Гранд Інтэрнэшнл», «Міс Інтэрнэшнл» і «Міс Сусвет». Колькасць удзельніц конкурсу лічыцца рэкорднай сярод усіх конкурсаў прыгажосці першага ўзроўню. Апошнія 6 гадоў конкурс праводзіўся на Філіпінах. === Конкурсы мужчынскай прыгажосці === У некаторых краінах праводзяцца таксама конкурсы мужчынскі прыгажосці. Яны шмат у чым падобныя з конкурсамі жаночай прыгажосці, адрозніваючыся толькі тым, што ўпор робіцца на мужчынскіх якасцях: удаласці, сіле, атлетычнаці. Такія конкурсы праводзяцца, напрыклад, у Швейцарыі, дзе штогод, шляхам галасавання пасля заканчэння конкурсу, выяўляецца «Містэр Швейцарыя»<ref>[http://www.20min.ch/unterhaltung/people/story/25944902 André Reithebuch ist Mister Schweiz]{{ref-de}}</ref>. == Прыклады прыгажосці == === У прыродзе === <center> <gallery> Файл:Pfau_imponierend.jpg|[[Паўлін]] Файл:Papilio machaon01.jpg|[[Матылёк]] Файл:Nymphaea alba.jpg|[[Nymphea]] alba Файл:Purpurkehlnymphe filtered.jpg|[[Colibri Thalassinus]] </gallery> </center> === У архітэктуры === <center> <gallery> Файл:FlorenceSantaMariaNovella20020318.JPG|Фасад царквы [[Санта-Марыя-Навела]] ([[Італія]], г. [[Фларэнцыя]]) Файл:Florentine Duomo Santa Maria del Fiore1 RB.jpg|Фасад сабора [[Санта-Марыя-дэль-Фьорэ]] ([[Італія]], г. [[Фларэнцыя]]) Файл:Cathedral Notre-Dame de Reims, France-PerCorr.jpg|Фасад [[Рэймскі сабор|Рэймскага сабора]] ([[Францыя]], г. [[Рэймс]]) Файл:Casabatllo2.jpg|[[Антоніа Гаўдзі]]: ''[[Дом Бальё]]'' ([[Іспанія]], г. [[Барселона]]) </gallery> </center> === У скульптуры === <center> <gallery> Файл:Paris.louvre.winged.500pix.jpg|''[[Ніка Самафракійская]]'' Файл:Vénus de Milo - Musée du Louvre AGER LL 299 ; N 527 ; Ma 399.jpg|''[[Венера Мілоская]]'' Файл:'David' by Michelangelo Fir JBU004.jpg|[[Мікеланджэла]]: ''[[Давід (Мікеланджэла)|Давід]]'' Файл:Rodin TheThinker.jpg|[[Агюст Радэн]]: ''[[Мысліцель (скульптура)|Мысляр]]'' </gallery> </center> === У выяўленчым мастацтве === <center> <gallery> Файл:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|[[Сандра Бацічэлі]]: ''Нараджэнне Венеры'' Файл:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|[[Леанарда да Вінчы]]: ''[[Мона Ліза]]'' Файл:Boy with a Basket of Fruit-Caravaggio (1593).jpg|[[Караваджа]]: ''Юнак з кошыкам садавіны'' Файл:Gustav Klimt 017.jpg|[[Густаў Клімт]]: ''Пацалунак'' </gallery> </center> === У матэматыцы === {{main|Прыгажосць матэматыкі}} <center> <gallery> Файл:Michelmset.jpg| rami [[fractalis|fractales]] Michaelis Файл:Julia set (C = 0.285, 0.01).jpg|Iuliae somnium Файл:Fractal dragon curve.jpg|Flexura [[fractalis]] draconis Файл:Menger sponge (IFS).jpg|[[Губка Менгера]] </gallery> </center> == Гл. таксама == * [[Цудоўнае]] * [[Пачварнае]] * [[Эротыка]], [[Ню, жанр|Ню]] * [[Эстэтыка]] * [[Гламур]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Beauty}} [[Катэгорыя:Катэгорыі эстэтыкі]] [[Катэгорыя:Мода]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] 6s9b51mo4kq8x972a7wrsoe9fjbqm0n 0 58591 5165032 5042798 2026-07-12T14:36:18Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Выканаўцы Metal Blade Records]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165032 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў |Краіна= Швецыя |Гады=1992 — па наш час }} '''«Amon Amarth»''' — [[Швецыя|шведскі]] рок-гурт, які грае ў жанры [[меладычны дэз-метал]]. Назва гурта значыць «Фатальная гара» на сіндарыне, эльфійскай мове, і адсылае да гары Арадруін з «Уладара Пярсцёнкаў». Асноўнай тэматыкай групы з’яўляецца германа-скандынаўская міфалогія, набліжаючы музычны калектыў таксама да жанру [[вікінг-метал]]. == Гісторыя == Гурт быў заснаваны ў 1992 годзе ў горадзе Тумба, прыгарадзе [[Стакгольм]]а, першапачаткова пад нецэнзурнай назвай «Scum». Першым складам групы былі вакаліст Ёхан Хег, гітарысты Андэрс Хансан і Олаві Міканен, бас-гітарыст Тэд Лундстрэм і ўдарнік Ніка Мейра. Першае дэма гурта, «Thor arise», аказалася настолькі няўдалым, што студыя адмовілася яго выпускаць. У 1994 годзе, ужо пад назвай «Amon Amarth», калектыў запісаў «the Arrival of the Fimbul Winter», які быў выдадзены тыражом у адну тысячу копій і быў распрададзены за дванаццаць гадзін. Студыю для запісу даў гурт «Hypocrisy». Дэбютны альбом «Sorrow Throughout the Nine Worlds» быў выпушчаны на сінгапурскім лэйбле «Pulverised records» ў 1996 годзе. Пасля гэтага калектыў заўважылі вядомыя выданні, якія пішуць пра рок-музыку, і неўзабаве «Amon Amarth» атрымалі кантракт з буйной кампаніяй «Metal Blade». На ім група выдаецца пачынаючы з альбома 1998 года «Once Sent from the Golden Hall». Незадоўга да запісу група змяніла ўдарніка, а акурат перад турнэ ў падтрымку альбома «Amon Amarth» пакінуў гітарыст Андэрс Хансан. На яго месца ўзялі Ёхана Содэрберга. Да 2007 годзе група выпусціла шэсць паўнавартасных альбомаў і заваявала шырокую папулярнасць сярод прыхільнікаў [[дэз-метал]]а. == Дыскаграфія == * Thor Arise (Demo) (1993) * Burning creation (1994) * Sorrow Throughout the Nine Worlds (1996) * Once Sent from the Golden Hall (1998) * The Avenger (1999) * The Crusher (2000) * Versus the World (2002) * Fate of Norns (2004) * With Oden on Our Side (2006) * Twilight of the Thunder God (2008) * Surtur Rising (2011) * Deceiver of the Gods (2013) * Jomsviking (2016) * Berserker (2019) {{Зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Дж. Р. Р. Толкіна і яго легендарыума]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Метал-гурты Швецыі]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Metal Blade Records]] e0lc4vf95zb0r2pwuzhsw6p8k1levxh 0 62965 5165300 4004477 2026-07-13T09:10:31Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Манмартр]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165300 wikitext text/x-wiki {{Славутасць}} [[Image:Montmatre bordercropped.jpg|thumb|Лесвіца Манмартра]] '''Манмартр''' ({{lang-fr| Montmartre}}, літар. ''Гара Мучанікаў'') — назва 130-метровага ўзгорка на поўначы [[Парыж]]а і старажытнарымскага паселішча. У [[1860]] раён зрабіўся часткай горада, даў назву [[XVIII акруга Парыжа|18-й муніцыпальнай акрузе]]. Узгорак Манмартр — самы высокі пункт Парыжа. На вяршыні ўзгорка знаходзіцца [[базіліка Сакрэ-Кёр]], адна з самых папулярных славутасцяў французскай сталіцы. Узысці на Манмартр можна па знакамітай [[лесвіца|лесвіцы]] або з дапамогай [[фунікулёр]]а. 15 кастрычніка 2000 года на Манмартры адкрылі «Сцяну Кахання», на якой на 311 [[мова]]х напісана «Я цябе кахаю». У 2001 на вялікія экраны выйшаў фільм «[[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]]», месцам дзеяння якога стаў Манмартр. Гэта прыцягнула сюды новую хвалю турыстаў. {{зноскі}} {{Славутасці Парыжа}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кварталы Парыжа]] [[Катэгорыя:Манмартр]] qeukbax0erxgsh9wri7ib1oatvy0xlq 0 63549 5165092 5087534 2026-07-12T17:10:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165092 wikitext text/x-wiki {{Картка выбараў |назва = Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі |подпіс назвы = Выбары Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь |дата = 19 снежня 2010 |папярэднія = Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006) |год папярэдніх = 2006 |наступныя = Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2015) |год наступных = 2015 |тэрыторыя = Беларусь |варыянт сцяга = |яўка выбаршчыкаў = 90,65 % <!-- кандыдат ці партыя №1 --> |партрэт1 = [[Файл:Alexander Lukashenko 2007.jpg|100px]] |колер1 = |кандыдат1 = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] |партыя1 = [[беспартыйны]],<br>самавылучэнне |колькасць галасоў1 = '''5 130 557''' |доля галасоў1 = 79,65 % |партрэт2 = [[Файл:Sannikov1.jpg|100px]] |колер2 = |кандыдат2 = [[Андрэй Алегавіч Саннікаў|Андрэй Саннікаў]] |партыя2 = [[беспартыйны]],<br> вылучаны ГА «Еўрапейская Беларусь» |колькасць галасоў2 = 156 419 |доля галасоў2 = 2,43 % |партрэт3 = [[Файл:Romanchuk y.jpg|100px]] |колер3 = |кандыдат3 = [[Яраслаў Часлававіч Раманчук|Яраслаў Раманчук]] |партыя3 = [[Аб’яднаная грамадзянская партыя]] |колькасць галасоў3 = 127 281 |доля галасоў3 = 1,98 % <!-- даныя сацыялагічных апытанняў --> |апытанне1 дата = Кастрычнік 2010 |апытанне1 спасылка = |апытанне1 за1 = 48,2 |апытанне1 за2 = 8,6 |апытанне1 за3 = 6,1 |апытанне2 дата = Лістапад 2010 |апытанне2 спасылка = |апытанне2 за1 = 33,3 |апытанне2 за2 = 10,6 |апытанне2 за3 = 8,2 <!-- апытанне2…5 --> |карта = |шырыня карты = |альт. тэкст карты = |подпіс карты = |карта2 = |шырыня карты2 = |альт. тэкст карты2 = |подпіс карты2 = |вынік = Аляксандр Лукашэнка пераабраны на чацвёрты [[Прэзідэнт Беларусі|прэзідэнцкі тэрмін]]. }} '''Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі 2010 года''' — чацвертыя прэзідэнцкія выбары з часу атрымання незалежнасці ў [[1991]] годзе. Адбыліся [[19 снежня]] [[2010]] года. Дата правядзення была абрана [[14 верасня]] на сесіі [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў]] 108 дэпутатамі адзінагалосна<ref name="palata_data">{{cite web| date = 14 верасня 2010| url = http://www2.polskieradio.pl/zagranica/by/news/artykul139572.html| title = Выбары прэзідэнта адбудуцца 19 снежня| publisher = [[Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё|Польскае радыё для замежжа]]| access-date = 23 красавіка 2011}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. У выбарах удзельнічала найбольшая колькасць кандыдатаў за ўсю іхную гісторыю: дзесяць чалавек. Паводле афіцыйных звестак, перамогу ў першым туры атрымаў [[Аляксандр Лукашэнка]]. == Перадвыбарчае становішча == Выбары адбыліся паводле двойчы змененай пасродкам [[рэферэндум]]аў [[Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыі]] [[1994]] года. У выніку [[Рэферэндум у Беларусі 1996 года|першага]] ў [[1996]] годзе адбылося пашырэнне паўнамоцтваў [[Прэзідэнт Беларусі|прэзідэнта]] і ператварэнне [[парламент]]а ў [[Дзвюхпалатны парламент|дзвюхпалатны]]. У выніку [[Рэферэндум у Беларусі 2004 года|другога]] ў [[2004]]-ым знялі абмежаванне на колькасць прэзідэнцкіх тэрмінаў. Ад [[час]]у ўвядзення ў 1994 годзе пасаду прэзідэнта [[Беларусь|Беларусі]] займаў [[Аляксандр Лукашэнка]]. Лад [[Прэзідэнцкая рэспубліка|прэзідэнцкай рэспублікі]] даваў яму права на: # роспуск абедзвюх палат парламента; # выданне [[дэкрэт]]аў, якія маюць сілу [[Закон (права)|закона]]; # прызначэнне 6 з 12 суддзяў, уключна са старшынёй, і здыманне ўсіх суддзяў [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйнага суда]]; # прызначэнне і здыманне ўсіх суддзяў астатніх [[суд]]оў Беларусі, у тым ліку [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага]]<ref>{{cite web| date = 29 сакавіка 2005| url = http://zakanadaustva.narod.ru/zakony/Kanstytucyja_Bielarusi_2004.htm| title = Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь са змяненнямі і дапаўненнямі ад 24.11.1996 г. і 17.10.2004| publisher = Заканадаўства Рэспублікі Беларусь на беларускай мове| access-date = 18 верасня 2011| archive-url = https://archive.today/20121221143110/http://zakanadaustva.narod.ru/zakony/Kanstytucyja_Bielarusi_2004.htm| archive-date = 21 снежня 2012| url-status = dead}}</ref>. Большасць з 15 улічаных [[Палітычная партыя|партый]] падтрымлівалі Лукашэнку. [[Апазіцыя]] дзейнаму прэзідэнту не мела ніводнага прадстаўніка ў складзе абедзвюх палат парламент. [[Свабода сходаў]] і выказ меркаванняў абмяжоўваліся ўжо больш за дзесяцігоддзе. [[Урад]] таксама абмяжоўваў дзейнасць апазіцыйных партый і [[Грамадскае аб’яднанне|грамадскіх аб’яднанняў]]. [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь]] касавала ўлік грамадскіх аб’яднанняў, што не адпавядалі патрабаванню артыкула 272 [[Грамадзянскі кодэкс Рэспублікі Беларусь|Грамадзянскага кодэксу]] аб наяўнасці юрыдычнага адрасу ў нежылым будынку. Артыкул 193 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэксу]] (КК) прадугледжваў зняволенне да 2 год за ўдзел у мерапрыемствах няўлічаных грамадскіх рухаў<ref>{{cite web| date = 29 мая 2007| url = http://www.belhelcom.org/print/13066| title = Экспертнае заключэнне па арт. 193-1 КК РБ| publisher = [[Беларускі Хельсінкскі камітэт]]| access-date = 18 верасня 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20120303065921/http://belhelcom.org/print/13066| archive-date = 3 сакавіка 2012| url-status = dead}}</ref>. == Прававыя ўмовы == Прэзідэнт абіраўся на 5 год. Для правядзення правамоцных выбараў у адзін тур патрабаваўся ўдзел 50 % уключаных у спісы выбаршчыкаў і набор адным з вылучэнцаў больш, як паловы пададзеных галасоў. Унесеныя [[4 студзеня]] 2010 года ў [[Выбарчы кодэкс Рэспублікі Беларусь]] (ВК) папраўкі прадугледжвалі: # паведамленне вылучэнцамі аб ладжанні сходаў за 2 дні да правядзення; # перадачу абмеркаванняў між вылучэнцамі праз урадавыя [[сродкі масавай інфармацыі]]; # стварэнне прыватных перадвыбарных фондаў; # складанне пратаколу па сканчэнні кожнага з 5 дзён датэрміновага галасавання; # прынамсі 30 % месцаў ва ўчастковых (УВК) і тэрытарыяльных выбарчых камісіях (ТВК) для прадстаўнікоў партый і грамадскіх аб’яднанняў; # аспрэчанне пастановаў УВК і ТВК у судзе адпаведнага ўзроўню<ref name="абсэ"/>. Артыкул 4 ВК пазбаўляў права голасу і выбрання асоб у дасудовым зняволенні. Паводле артыкула 60 ВК раней судзімым грамадзянам забаранялася вылучацца ў прэзідэнты. УВК не абавязваліся падлічваць галасы ўслых і паказваць бюлетэні назіральнікам. ВК не вымагаў выдання папярэдніх і канчатковых вынікаў выбараў з разбіўкаю да ўчасткаў<ref name="закон">{{cite web| date = 4 студзеня 2010| url = http://www.zakon.by/webnpa/text.asp?rn=hk0000370| title = Выбарчы кодэкс Рэспублікі Беларусь| publisher = Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь| access-date = 18 верасня 2011| language = ru}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Падрыхтоўка == [[Выява:Приглашение на президентские выборы 2010.jpg|thumb|200px|Запрашэнне на выбары]] Выбары ладзілі выбарчыя камісіі: [[Цэнтральная камісія па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Рэспублікі Беларусь|цэнтральная]] (ЦВК), 155 тэрытарыяльных і 6390 участковых. 45 выбарчых участкаў працавала пры [[Дыпламатычныя прадстаўніцтвы Беларусі|дыпламатычных прадстаўніцтвах Беларусі]] за мяжой. ЦВК працавала на сталай аснове і складалася з 12 асоб, першую палову з якіх прызначыў Лукашэнка, другую — ускосна абіраемы [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савет Рэспублікі]]. Тэрмін паўнамоцтваў камісіі складаў 5 гадоў і ў тагачасным складзе сканчаўся ў [[2012]] годзе, аднак прэзідэнт мог распусціць яе датэрмінова. На пасяджэнні [[9 лістапада]] ЦВК выказала падтрымку дзейнаму прэзідэнту і падчас выбараў бараніла яго зацікаўленасці<ref>{{cite web| author = Зміцер Лукашук| date = 18 студзеня 2011| url = http://old.euroradio.fm/by/1098/reports/43037/| title = Ярмошына: Я — член каманды прэзідэнта| work = Рэпартажы| publisher = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]| access-date = 25 красавіка 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20111121121226/http://old.euroradio.fm/by/1098/reports/43037/| archive-date = 21 лістапада 2011| url-status = dead}}</ref>. Кожнаму ўлічанаму вылучэнцу далі права прызначыць свайго прадстаўніка з дарадчым голасам для ўдзелу ў пасяджэннях ЦВК. Ім дазвалялася знаёміцца з [[дакумент]]амі камісіі. Пастановы аб тэхнічных баках падрыхтоўкі выбараў на сайце ЦВК не публікаваліся. Пры прызначэнні складу ТВК мясцовыя ўлады вылучылі: # 44 % месцаў прадстаўнікам грамадскіх аб’яднанняў; # 6 % — прадстаўнікам партый. З 781 вылучэнца ад пралукашэнкаўскіх [[Зацікаўленае згуртаванне|згуртаванняў]] у склад ТВК дапусцілі 729 (93 %). З 72 апазіцыйных — 14 (20 %), якія склалі '''0,7 %''' ад агульнай колькасці членаў ТВК. Чыноўнікі складалі большасць у ТВК і кіравалі іх працаю. З 25 492 вылучэнцаў ад пралукашэнкаўскіх згуртаванняў у склад УВК дапусцілі 23 689 (93 %). З 1073 вылучэнцаў ад апазіцыйных — 183 (17 %), якія склалі '''0,26 %''' ад агульнай колькасці членаў УВК<ref name="абсэ"/>. === Улік выбаршчыкаў === Зводнага спісу выбаршчыкаў на ўзроўні вышэйшым за ўчастак не існавала, як і папярэджання шматразовых уліку выбаршчыкаў і галасавання. УВК выдалі спісы выбаршчыкаў [[3 снежня]], аднак з улікам перапісу [[2009]] года ў спісы не ўнеслі 300 тысяч выбаршчыкаў<ref name="Назіранне"/>. === Улік вылучэнцаў === Правам вылучэння на пасаду прэзідэнта валодалі старэйшыя за 35 гадоў грамадзяне, якія стала пражывалі ў [[Беларусь|краіне]] прынамсі 10 гадоў перад выбарамі. Вылучэнне праводзілася ініцыятыўнымі групамі колькасцю не менш як у 100 выбаршчыкаў шляхам збору 100 тысяч подпісаў. Партыям не дазвалялася мець вылучэнцаў. ТВК не дазвалялі назірання за праверкаю сапраўднасці пададзеных за вылучэнцаў подпісаў, якую праводзілі цягам 10 дзён. Кіраўнікі ўрадавых устаноў змушалі падначаленых падпісвацца ў падтрымку Лукашэнкі і пагражалі звальненнем за збор подпісаў за іншых вылучэнцаў<ref name="Назіранне">{{cite web | date = 11 лютага 2011| url = http://www.spring96.org/files/misc/finalhrdmonitoringreportonpresidentialelectioninbelarus-be.pdf| title = Справаздача па выніках назірання за выбарамі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 19 снежня 2010 года| format = pdf| work = [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]]| publisher = Праваабарончы цэнтр «[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]»| access-date = 25 верасня 2011 }}</ref>. ЦВК адмовіла ва ўліку [[Уладзімір Правальскі|Уладзіміру Правальскаму]] на падставе колькасці несапраўдных подпісаў. [[18 лістапада]] ўлік прайшлі 10 вылучэнцаў. {| class="wikitable" |- ! rowspan="2" | Прэтэндэнт ! rowspan="2" | Пасада ! colspan="2" | Ініцыятыўная група ! colspan="2" | Подпісы за вылучэнне, тыс. |- ! Колькасць, чал.<ref name="rec_sved1">{{cite web| url = http://rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PRB-book.pdf| title = Зборнік электроннай статыстыкі "Выбары Прэзыдента Рэспублікі Беларусь у 2010 годзе"| format = [[PDF]]| work = Прэзідэнцкія выбары 2010 года| publisher = [[Цэнтральная камісія па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Рэспублікі Беларусь]]| access-date = 24 кастрычніка 2012| language = ru| archive-url = https://web.archive.org/web/20121014114826/http://rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PRB-book.pdf| archive-date = 14 кастрычніка 2012| url-status = dead}}</ref> ! Кіраўнік ! Здадзена<ref name="rec_sved9">{{cite web| url = http://rec.gov.by/pdf/prb2010/sved9.pdf| title = Звесткі аб колькасці подпісаў выбаршчыкаў у падпісных аркушах, здадзеных у тэрытарыяльныя камісіі| format = pdf| work = Прэзідэнцкія выбары 2010 года| publisher = [[Цэнтральная камісія па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Рэспублікі Беларусь|Цэнтральная выбарчая камісія Беларусі]]| access-date = 23 красавіка 2011| language = ru}}{{Недаступная спасылка}}</ref> ! Прынята<ref name="rec_sved13">{{cite web| url = http://rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PRB-sved13.pdf| title = Звесткі аб устанаўленні колькасці выбаршчыкаў, якія паставілі подпісы ў падтрымку прапановы аб вылучэнні кандыдатаў| format = pdf| work = Прэзідэнцкія выбары 2010 года| publisher = ЦВК Беларусі| access-date = 24 кастрычніка 2012| language = ru| archive-url = https://web.archive.org/web/20121014114251/http://rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PRB-sved13.pdf| archive-date = 14 кастрычніка 2012| url-status = dead}}</ref> |- | [[Дзмітрый Вус]]<ref name="svaboda2167199">{{cite web | date = 24 верасня 2010| url = http://www.svaboda.org/content/article/2167199.html| title = 19 кандыдатаў просяцца на старт| work = Палітыка| publisher = [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё «Свабода»]]| access-date = 24 верасня 2010 }}</ref> | Дырэктар ТДА «Трывіюм» | 1354 | [[Уладзімір Калганаў]]<ref name="rec_sved1" /> | 110 753 | 104 102 |- |- | [[Рыгор Кастусёў]] | Намеснік генеральнага дырэктара ТАА «Асвейская будаўнічая кампанія» | 1306 | [[Аляксей Янукевіч]]<ref name="rec_sved1" /> | 107 083 | 100 870 |- | [[Аляксандр Лукашэнка]] | Прэзідэнт Беларусі | 8403 | [[Аляксандр Радзькоў]]<ref name="rec_sved1" /> | 1 113 014 | 1 110 149 |- | [[Алесь Міхалевіч]] | Юрысконсульт ПУП «Агенцтва перакладаў і юрыдычных паслуг Міхалевіча» | 1795 | [[Юрый мелашкевіч]]<ref>{{cite web | author = Зміцер Панкавец| date = 23 верасня 2010| url = http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=43700| title = Кіраўніком ініцыятыўнай групы Міхалевіча стаў Юрась мелашкевіч| publisher = [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]| access-date = 23 красавіка 2011 }}</ref> | 120 531 | 111 699 |- | [[Уладзімір Някляеў]] | Выканаўчы дырэктар грамадскага аб’яднання «Клопат» | 3271 | [[Андрэй Уладзіміравіч Дзмітрыеў|Андрэй Дзмітрыеў]]<ref name="rec_sved1" /> | 193 829 | 180 073 |- | [[Яраслаў Раманчук]] | Выканаўчы дырэктар аналітычнага цэнтра «Стратэгія» | 1461 | [[Анатоль Паўлаў]]<ref name="rec_sved1" /> | 128 699 | 123 206 |- | [[Віталь Рымашэўскі]] | Намеснік старшыні РГА «Хрысціянская дзелавая ініцыятыва» | 1700 | [[Павел Севярынец]]<ref name="partisan67996">{{cite web| date = 23 верасня 2010| url = http://www.belaruspartisan.org/bp-forte/?news=67996&page=100&locale=be| title = Рымашэўскі зарэгіструе ініцыятыўную групу заўтра| work = Палітыка| publisher = [[Белорусский партизан|Беларускі партызан]]| access-date = 23 красавіка 2011| language = ru| archive-url = https://web.archive.org/web/20111125084423/http://www.belaruspartisan.org/bp-forte/?news=67996&page=100&locale=be| archive-date = 25 лістапада 2011| url-status = dead}}</ref> | 105 318 | 102 817 |- | [[Андрэй Саннікаў]] | Палітычны аглядальнік газеты «[[Народная Воля]]» | 2003 | [[Уладзімір Кобец]]<ref name="svaboda2165032">{{cite web | author = Валерый Каліноўскі| date = 22 верасня 2010| url = http://www.svaboda.org/content/article/2165032.html| title = Уладзімір Кобец стаў кіраўніком ініцыятыўнай групы Саннікава| work = Людзі і выбары| publisher = [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё «Свабода»]]| access-date = 23 красавіка 2011 }}</ref> | 150 168 | 142 023 |- | [[Мікалай Статкевіч]] | Пенсіянер | 1547 | Мікалай Статкевіч<ref>{{cite web | author = Уладзімір Глод| date = 22 верасня 2010| url = http://www.svaboda.org/content/article/2165238.html| title = У рэзерве ў Статкевіча — ён сам| work = Палітыка| publisher = Радыё «Свабода»| access-date = 23 красавіка 2011 }}</ref> | 117 989 | 111 159 |- | [[Віктар Цярэшчанка]] | Старшыня Савету Асацыяцыі малога і сярэдняга прадпрымальніцтва | 1301 | [[Уладзімір Гурын]]<ref>{{cite web | author = Ганна Соўсь| date = 21 верасня 2010| url = http://www.svaboda.org/content/article/2165238.html| title = В. Цярэшчанка: ёсць людзі, якія павінны павесці Беларусь наперад| work = Людзі і выбары| publisher = Радыё «Свабода»| access-date = 23 красавіка 2011 }}</ref> | 122 520 | 109 012 |- |} {| class="wikitable" |- |+ Выбылыя ўдзельнікі ! rowspan="2" | Прэтэндэнт ! colspan="2" | Ініцыятыўная група ! rowspan="2" | Падстава |- ! Колькасць, чал. ! Кіраўнік |- | Пётр Барысаў | 110 | Святлана Супрун | Адмовіўся ад удзелу ў выбарах на карысць [[Віталь Рымашэўскі|Віталя Рымашэўскага]]<ref name="telegraf">{{cite web| date = 7 кастрычніка 2010| url = http://www.telegraf.by/2010/10/barisa-znja-svaju-kandidaturu-na-karisc--rimasheskaga.html| title = Барысаў зняў сваю кандыдатуру на карысць Рымашэўскага| work = Выбары| publisher = [[Telegraf.by]]| access-date = 23 красавіка 2011}}{{Недаступная спасылка}}</ref> |- | [[Сяргей Гайдукевіч]] | 10 443 | Анатоль Хішчанка | Адмовіўся ад удзелу ў выбарах<ref name="if80818">{{cite web | date = 8 кастрычніка 2010| url = http://m.charter97.org/be/news/2010/10/8/32812/| title = Гайдукевіч зняўся з выбараў (Абноўлена)| work = Палітыка| publisher = [[Хартыя’97]]| access-date = 23 красавіка 2011 }}</ref> |- | [[Юрый Глушакоў]] | 244 | Дзмітрый Кучук | |- | Ілья Дабратвор | 1 | Ілья Дабратвор | Недастатковая колькасць членаў ініцыятыўнай групы; узрост < 35 гадоў<ref name="svaboda2169185">{{cite web | date = 27 верасня| url = http://www.svaboda.org/content/article/2169185.html| title = ЦВК узялася за ініцыятыўныя групы| work = Палітыка| publisher = [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё «Свабода»]]| access-date = 27 верасня 2010 }}</ref> |- | Сяргей Іваноў | 129 | Кацярына Целеш | Не здаваў подпісы<ref name="nn45337"/> |- | Іван Кулікоў | 107 | Валерый Лемешаў | Не здаваў подпісы<ref name="nn45337">{{cite web| author = Зміцер Панкавец| date = 30 кастрычніка 2010| url = http://pda.nn.by/artykul/45337.html| title = Адзінаццаць кандыдатаў падалі ў выбаркамы больш 100 тысяч подпісаў| publisher = Наша Ніва| access-date = 23 красавіка 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110921100054/http://pda.nn.by/artykul/45337.html| archive-date = 21 верасня 2011| url-status = dead}}</ref> |- | Уладзімір Правальскі | 187 | Алег Правальскі | |- | Сяргей Рыжоў | 123 | Данііл Гітцовіч | Адмовіўся ад удзелу ў выбарах<ref name="nn44919">{{cite web| author = Сяргей Пульша| date = 21 кастрычніка 2010| url = http://by.belapan.by/archive/2010/10/21/420254_420264/| title = Сяргей Рыжоў спыняе свой удзел у выбарчай кампаніі| work = Палітыка| publisher = [[БелаПАН]]| access-date = 23 красавіка 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20201205045849/https://by.belapan.by/archive/2010/10/21/420254_420264/| archive-date = 5 снежня 2020| url-status = dead}}</ref> |- | Наталля Старыкава | 30 | Сяргей Кротаў | Недастатковая колькасць членаў ініцыятыўнай групы<ref name="svaboda2169185"/> |- |} == Перадвыбарчае агітаванне == [[Выява:Mikalai Statkevich.JPG|thumb|Мікалай Статкевіч]] Усе вылучэнцы ладзілі сходы, сустрэчы з выбаршчыкамі і абходы дамоў. Кастусёў, Някляеў, Раманчук, Саннікаў і Статкевіч сутыкаліся з адмовамі друкарняў прымаць замовы на выданне ўлётак па прычыне ціску з боку [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэту дзяржаўнае бяспекі]]. Агітавальнікі за Някляева, Раманчука, Рымашэўскага і Саннікава падвяргаліся пераследу з боку [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]]. [[24 лістапада]] ў Мінску падчас распаўсюджвання ўлётак быў збіты агітавальнік Саннікава. [[8 снежня]] [[міліцыя]] канфіскавала ўлёткі Статкевіча. Цягам агітавання ЦВК вынесла папярэджанні Рымашэўскаму і Статкевічу, [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральная пракутарура]] — Някляеву, Саннікаву, Раманчуку, Рымашэўскаму і Статкевічу<ref>{{cite web | date = 24 лістапада 2010| url = http://www.svaboda.org/content/article/2228981.html| title = Пасля тэлевыступаў кандыдатаў папярэджвае Генпракуратура| publisher = [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё «Свабода»]]| access-date = 18 верасня 2011 }}</ref>. Найбольш агітацыйных мерапрыемстваў правялі Някляеў і Саннікаў. Асноўным перадвыбарчым мерапрыемствам стаў 4-ы [[Усебеларускі народны сход]] з удзелам Лукашэнкі. Яго дэлегаты атрымалі за ўдзел [[Побыт|бытавую]] тэхніку. Па-за [[сталіца]]й агітаванне за Лукашэнку праводзілася аб’яднаннем «[[Белая Русь (грамадская арганізацыя)|Белая Русь]]», што выкарыстоўвала [[Будынак|будынкі]] мясцовых органаў улады ў якасці выбарчых штабоў. Супрацоўнікі [[Адміністрацыя прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі прэзідэнта]] ўваходзілі ў склад мясцовых агітавальных каманд Лукашэнкі. Кіраўнікі ідэалагічных аддзелаў урадавых прадпрыемстваў у [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай]], [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай]] і [[Мінская вобласць|Мінскай абласцях]] схілялі супрацоўнікаў да наведвання агітацыйных мерапрыемстваў Лукашэнкі ў абмен на аплачаны непрацоўны час, як і да датэрміновага галасавання за яго<ref name="абсэ"/>. Значныя сродкі ў свае перадвыбарчыя фонды ад грамадзян і [[Юрыдычная асоба|юрыдычных асоб]] прыцягнулі Лукашэнка, Някляеў і Саннікаў. Кожны вылучэнец таксама атрымаў на друк улётак па 2300 «[[Базавая адзінка|базавых адзінак]]» грошай (80,5 млн рублёў<ref>{{cite web| author = Зміцер Лукашук| date = 15 верасня 2010| url = http://www.euroradio.by/print/2279| title = Ярмошына: «Дзе грошы патрацілі не на прэміі — там скрыні празрыстыя»| work = Рэпартажы| publisher = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]| access-date = 25 верасня 2011}}{{Недаступная спасылка}}</ref>; каля 19 500 [[еўра]]). Артыкул 48 ВК абмяжоўваў асабістыя выдаткі вылучэнцаў на перадвыбарчыя мерапрыемствы 50 «базавымі адзінкамі» (прыблізна €420), паступленні ад грамадзян — 10-цю (прыблізна €85), ад юрыдычных асоб — 30-цю (прыблізна €255). Выдаткі вылучэнца са сродкаў асабістага перадвыбарчага фонду не маглі перавышаць 3000 «базавых адзінак» (103 мільёны [[Беларускі рубель|рублёў]]<ref>{{cite web | date = 14 снежня 2011| url = http://news.belta.by/by/print?id=600122| title = Выбары прэзідэнта Рэспублікі Беларусь| work = Дасье| publisher = [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]| access-date = 19 верасня 2011 }}</ref>; прыблізна 25 300 €)<ref name="закон"/>. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! Вылучэнец ! Падтрымка ў кастрычніку<ref>{{cite web| date = 15 лістапада 2010| url = http://www.iiseps.org/data10-41.html| title = Агульнакраёвае апытанне 14-24 кастрычніка 2010| publisher = Незалежны інстытут сацыяльна-эканамічных і палітычных даследаванняў| access-date = 18 верасня 2011| language = ru| postscript = Апыталі 1505 чал., памылка прадстаўнічасці не перавышае 0.03| archive-date = 24 снежня 2024| archive-url = https://web.archive.org/web/20241224231856/http://www.iiseps.org/data10-41.html/| url-status = dead}}</ref> |- ! Вус | 1,9 % |- ! Кастусёў | 2,8 % |- ! Лукашэнка | 48,2 % |- ! Міхалевіч | 6,4 % |- ! Някляеў | 16,8 % |- ! Раманчук | 6,1 % |- ! Рымашэўскі | 4 % |- ! Саннікаў | 8,6 % |- ! Статкевіч | 5,8 % |- ! Цярэшчанка | 2,5 % |} == Вяшчанне == [[Выява:Niakliaew2.jpg|thumb|Уладзімір Някляеў]] У краіне дзейнічала 77 [[Тэлебачанне|тэлевізійных]] станцый, 9 інфармацыйных агенцтваў і больш за 1300 [[друк]]аваных выданняў. Аднак [[дзяржава]] кіравала агульнакраёвымі [[сродкі масавай інфармацыі|вяшчальнымі]] прадпрыемствамі і сеткамі распаўсюджвання друкаваных выданняў. Закон аб СМІ, што набыў моц у [[люты]]м [[2009]] года, абмяжоўваў правы на атрыманне, захоўванне і распаўсюджанне [[Інфармацыя|інфармацыі]]. Артыкулы 367 і 368 КК прадугледжвалі зняволенне да 5 год за паклёп, зняслаўленне і абразу кіраўніка дзяржавы. Рашэнне ЦВК № 82 ад [[14 кастрычніка]] 2010 года аб асвятленні выбараў СМІ надавала вылучэнцам па гадзіне бясплатнага эфірнага часу і па 5 друкаваных палосаў (аркуш А3) у 4 агульнакраёвых і 7 мясцовых [[газета]]х. Упершыню з [[1994]] года ў прамым эфіры між вылучэнцамі, аднак без удзелу Лукашэнкі, праводзілася два абмеркаванні — адно па тэлебачанні<ref>{{cite web | author = Віталь Цыганкоў| date = 4 снежня 2010| url = http://www.svaboda.org/content/article/2228981.html| title = Апазіцыйныя кандыдаты могуць запісаць тэледэбаты сабе ў плюс| work = Палітыка| publisher = Радыё «Свабода»| access-date = 18 верасня 2011 }}</ref>, другое на [[радыё]]<ref>{{cite web | author = Алесь Дашчынскі| date = 5 снежня 2011| url = http://www.svaboda.org/content/article/2239735.html| title = У радыёдэбатах узялі ўдзел кандыдаты і давераныя асобы| work = Палітыка| publisher = Радыё «Свабода»| access-date = 21 верасня 2011 }}</ref>. Падчас вечаровых навін 6 і [[7 снежня]] «[[АНТ]]», «[[Беларусь 1|Першы нацыянальны тэлеканал]]» і «[[Сталічнае тэлебачанне]]» ў прамым эфіры перадавалі трохгадзінны выступ Лукашэнкі на 4-ым Усебеларускім народным сходзе. Зварот Лукашэнкі размясцілі на першай старонцы газетаў, тады як іншых вылучэнцаў — на ўнутраных старонках, што пярэчыла артыкулу 46 ВК<ref name="закон"/>. Рэдактары дамагаліся цэнзуры зваротаў апазіцыйных вылучэнцаў. [[22 лістапада]] Някляеў звярнуўся ў ЦВК з нагоды перадузятасці ўрадавага вяшчання на карысць Лукашэнкі. Аднак ЦВК заявіла, што артыкул 25 Закона аб прэзідэнце Рэспублікі Беларусь ад [[21 лютага]] [[1995]] года дае яму на гэта права. == Скаргі == [[Выява:Romanchuk y.jpg|thumb|Яраслаў Раманчук]] Да дня выбараў у суды паступіла 105 скаргаў на спосаб утварэння УВК і ТВК мясцовымі органамі ўлады. Суды адхілілі ўсе скаргі без права далейшага абскарджання іх пастановаў у вышэйшых судах. Заканадаўства не прадугледжавала абскарджанне вынікаў выбараў у судзе. Да выбараў ЦВК атрымала 421 скаргу, усе з якіх адхіліла без належнага юрыдычнага тлумачэння. Толькі 5 спраў разглядаліся не аднаасобна старшынёю і сакратаром камісіі. Вярхоўны суд адхіліў скаргу на адмову ЦВК ва ўліку вылучэння Правальскага<ref name="абсэ"/>. ЦВК адхіліла без разгляду ўсе скаргі пададзеныя ў дзень выбараў. [[22 снежня]] Кастусёў звярнуўся ў ЦВК для аспрэчання вынікаў выбараў<ref>{{cite web| author = Сяргей Каралевіч| date = 22 снежня 2010| url = http://by.belapan.by/archive/2010/12/22/437312_437313/| title = Рыгор Кастусёў перадаў у ЦВК скаргу з патрабаваннем прызнаць вынікі прэзідэнцкіх выбараў несапраўднымі| work = Палітыка| publisher = БелаПАН| access-date = 23 красавіка 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20160305122953/http://by.belapan.by/archive/2010/12/22/437312_437313/| archive-date = 5 сакавіка 2016| url-status = dead}}</ref>. [[24 снежня]] ЦВК адхіліла яго зварот. [[3 студзеня]] [[2011]] года Кастусёў падаў скаргу на адмову ЦВК у Вярхоўны суд, якую той адхіліў [[6 студзеня]] на падставе непадсуднасці пастановы ЦВК. [[10 студзеня]] [[Беларускі Хельсінкскі камітэт]] таксама падаў у Вярхоўны суд пазоў аб аспрэчванні вынікаў выбараў<ref>{{cite web| date = 16 студзеня 2011| url = http://prava-by.info/archives/5429| title = БГК патрабуе прызнаць выбары прэзідэнта несапраўднымі| publisher = Беларускі праўны партал| access-date = 18 верасня 2011}}{{Недаступная спасылка}}</ref>, які той зноў адхіліў па тоеснай прычыне. == Назіранне == Закон не прадугледжваў права назіральнікаў на атрыманне засведчаных копій пратаколаў з вынікамі галасавання, як і назірання за праверкаю спісаў подпісаў ініцыятыўных груп, перадачаю пратаколаў з УВК у ТВК і абагульненнем вынікаў у ТВК. УВК і ТВК улічылі 36’096 мясцовых назіральнікаў. 20’715 (''57 %'') з іх прадстаўлялі пралукашэнкаўскія аб’яднанні — [[Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі|Федэрацыю прафсаюзаў Беларусі]]<ref>{{cite web | author = Юлія Ваніна| date = 15 верасня 2010| url = http://news.belta.by/by/print?id=580964| title = Л. Козік: ФПБ падтрымлівала і будзе далей падтрымліваць прэзідэнта Беларусі А. Лукашэнку| work = Грамадства| publisher = [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БелТА]]| access-date = 19 верасня 2011 }}</ref>, [[Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі]]<ref>{{cite web | date = 3 сакавіка 2011| url = http://news.belta.by/by/print?id=615650| title = А. Радзькоў падзякаваў актывістам БРСМ за падтрымку А. Лукашэнкі на прэзідэнцкіх выбарах| work = Грамадства| publisher = БелТА| access-date = 19 верасня 2011 }}</ref>, «Белую Русь»<ref>{{cite web| author = Юлія Ваніна| date = 8 снежня 2009| url = http://news.belta.by/by/print?id=460322| title = «Белая Русь» напярэдадні выбараў| work = Каментары| publisher = БелТА| access-date = 19 верасня 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20111121022737/http://news.belta.by/by/print?id=460322| archive-date = 21 лістапада 2011| url-status = dead}}</ref>, [[Беларускае грамадскае аб'яднанне ветэранаў]] і [[Беларускі саюз жанчын]]. «[[Праваабаронцы за свабодныя выбары]]» мелі 600 назіральнікаў. ЦВК акрэдытавала 1031 замежнага назіральніка. 452 (''44 %'') з іх прыцягнула [[Арганізацыя па бяспецы і супрацы ў Еўропе]] (АБСЕ). Назіральнікі ад АБСЕ здолелі правесці назіранне за апрацоўкаю вынікаў выбараў на 138 (''89 %'') з 155 ТВК<ref name="абсэ">{{cite web| date = 22 лютага 2011| url = http://www.osce.org/be/odihr/76091| title = Канчатковая справаздача Місіі БДІПЧ па назіранні за прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 19 снежня 2010| format = pdf| publisher = [[Арганізацыя па бяспецы і супрацы ў Еўропе]]| access-date = 25 красавіка 2011| archive-date = 6 лістапада 2015| archive-url = https://web.archive.org/web/20151106051406/http://www.osce.org/be/odihr/76091| url-status = dead}}</ref>. == Галасаванне і падлік галасоў == Паводле ЦВК у 5-дзённым датэрміновым галасаванні брала ўдзел '''23,1 %''' выбаршчыкаў<ref>{{cite web| author = Сяргей Каралевіч| date = 19 снежня 2010| url = http://by.belapan.by/archive/2010/12/19/435718_435719/| title = Лідзія Ярмошына выступае супраць адмены датэрміновага галасавання| work = Палітыка| publisher = [[БелаПАН]]| access-date = 18 верасня 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20160305171726/http://by.belapan.by/archive/2010/12/19/435718_435719/| archive-date = 5 сакавіка 2016| url-status = dead}}</ref>. Кіраўніцтва вучылішчаў змушала да ўдзелу ў ім сваіх навучэнцаў<ref name="Назіранне"/>. [[30 лістапада]] ЦВК аднагалосна адхіліла патрабаванне пяці вылучэнцаў у прэзідэнты аб допуску назіральнікаў на выбарчыя ўчасткі ўначы для назірання разам з прызначанай міліцэйскай аховай. Асобнае абвяшчэнне вынікаў падліку галасоў па перанасной і стацыянарнай скрынях і скрыні для датэрміновага галасавання ажыццяўлялася менш як на палове ўчасткаў. ЦВК не апублікавала вынікі выбараў з разбіўкай па ўчастках<ref name="абсэ"/>. == Вынікі == Паводле [[Цэнтральная камісія па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Рэспублікі Беларусь|ЦВК]] у выбарах прыняў удзел 6 433 681 выбаршчык (90,72 %). Паводле афіцыйных звестак галасы размеркаваліся наступным чынам<ref>{{cite web| url = http://rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PRB-sved21.pdf| title = Выніковыя звесткі аб выніках галасавання| format = pdf| work = Прэзідэнцкія выбары 2010 года| publisher = ЦВК Беларусі| access-date = 24 касстрычніка 2012| language = ru| archive-url = https://web.archive.org/web/20191101040745/http://rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PRB-sved21.pdf| archive-date = 1 лістапада 2019| url-status = dead}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! [[Брэсцкая вобласць]] !! [[Віцебская вобласць]] !! [[Гродзенская вобласць]] !! [[Гомельская вобласць]] !! [[Магілёўская вобласць]] !! [[Мінск]] !! [[Мінская вобласць]] !! Разам |- ! [[Дзмітрый Вус|Вус]] | '''1,07 %''' || 0,44 % || 0,30 % || 0,33 % || ''0,27 %'' || 0,61 % || 0,28 % || 0,48 % |- ! [[Рыгор Кастусёў|Кастусёў]] | 1,44 % || 1,66 % || 1,03 % || 2,94 % || ''0,93 %'' || '''3,49 %''' || 1,56 % || 1,97 % |- ! [[Аляксандр Лукашэнка|Лукашэнка]] | 81,52 % || 82,50 % || 81,37 % || 82,31 % || '''84,98 %''' || ''67,64 %'' || 80,67 % || '''79,67 %''' |- ! [[Алесь Міхалевіч|Міхалевіч]] | 1,24 % || 0,96 % || 0,85 % || ''0,72 %'' || 0,78 % || '''1,43 %''' || 1,03 % || 1,02 % |- ! [[Уладзімір Някляеў|Някляеў]] | 1,57 % || 1,75 % || 1,89 % || ''0,91 %'' || 1,87 % || '''3,13 %''' || 1,20 % || 1,77 % |- ! [[Яраслаў Раманчук|Раманчук]] | 1,88 % || 1,57 % || 2,91 % || ''0,92 %'' || 1,47 % || '''3,34 %''' || 1,71 % || 1,97 % |- ! [[Віталь Рымашэўскі|Рымашэўскі]] | '''1,36 %''' || 1,12 % || 1,26 % || ''0,76 %''' || 0,92 % || 1,35 % || 0,90 % || 1,10 % |- ! [[Андрэй Саннікаў|Саннікаў]] | 2,74 % || 3,06 % || '''4,07 %''' || ''0,98 %'' || 2,66 % || 3,38 % || 1,50 % || 2,56 % |- ! [[Мікалай Статкевіч|Статкевіч]] | 1,02 % || 1,02 % || 0,94 % || ''0,68 %'' || 0,93 % || '''1,69 %''' || 0,91 % || 1,04 % |- ! [[Віктар Цярэшчанка|Цярэшчанка]] | ''0,48 %'' || 1,13 % || 1,19 % || 0,65 % || 1,09 % || '''1,85 %''' || 1,13 % || 1,08 % |- ! Супраць усіх | 4,83 % || 4,04 % || 3,50 % || 8,12 % || ''3,30 %'' || '''11,12 %''' || 7,90 % || 6,47 % |} Недзяржаўныя сацыялагічныя даследаванні паказалі, што на выбарах-2010 за А. Лукашэнку прагаласавала 58% выбаршчыкаў, якія прыйшлі на ўчасткі. Гэта істотна менш, чым паводле версіі Цэнтрвыбыркама. Пры тым У. Някляеў набіраў 9,7%, а А. Саннікаў — 7% галасоў<ref>[https://naviny.media/article/20201219/1608360420-desyat-let-ploshchadi-belorusy-povzrosleli-dubinki-lukashenko-ne naviny.media] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201219065454/https://naviny.media/article/20201219/1608360420-desyat-let-ploshchadi-belorusy-povzrosleli-dubinki-lukashenko-ne |date=19 снежня 2020 }}</ref>. == Каляндар выбараў == [[15 верасня]] [[2010]] года на пасяджэнні [[Цэнтральная камісія па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Рэспублікі Беларусь|Цэнтрвыбаркаму]] быў прыняты асноўны пакет дакументаў, якія тычацца правядзення прэзідэнцкіх выбараў<ref name="zvyazda181vybary">{{cite web | author = Зоя Варанцова| date = 16 верасня 2010| url = http://www.zviazda.by/ru/issue/article.php?id=66136| title = Плацдарм падрыхтаваны| work = Выбары-2010| publisher = [[Звязда]], №181, 26789| access-date = 23 красавіка 2011 }}</ref>. Каляндарны план па днях распісвае кожную фазу хады выбарчай кампаніі. * Да [[25 верасня]]: прадастаўленне спісу членаў ініцыятыўнай групы па зборы подпісаў за кандыдата ў прэзідэнты * Да [[30 верасня]]: фарміраванне абласных, гарадскіх, раённых выбарчых камісіяў; рэгістрацыя ініцыятыўных груп кандыдатаў * Да [[4 лістапада]]: фарміраванне ўчастковых выбарчых камісіяў * Да [[30 кастрычніка]]: здача падпісных лістоў * Да [[9 лістапада]]: праверка сапраўднасці подпісаў * З [[15 лістапада|15]] па [[24 лістапада]]: рэгістрацыя кандыдатаў * З [[4 снежня]]: абнародаванне спісаў выбаршчыкаў<ref name="bchd3108">{{cite web | date = 14 верасня 2010| url = http://www.svaboda.org/content/article/2157105.html| title = Каляндар выбараў| publisher = Радыё «[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Свабода]]» | access-date = 18 верасня 2010 }}</ref> * [[14 снежня|14]]—[[18 снежня]]: датэрміновае галасаванне<ref>{{cite web| date = 24 верасня 2010| url = http://www.interfax.by/printable/news/belarus/79654| title = Барацьба за крэсла прэзідэнта Беларусі сярод беспрацоўных абвастраецца| publisher = [[Interfax]]-Захад| access-date = 23 красавіка 2011| language = ru}}{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[19 снежня]]: галасаванне == Хада кампаніі == [[14 верасня]] [[2010]] года на пазачарговай сесіі [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў]] адзінагалосна была прынята пастанова аб правядзенні выбараў [[Прэзідэнт Беларусі|прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] [[19 снежня]] 2010 года<ref name="zvyazda180past">{{cite web| date = 15 верасня 2010| url = http://volozhin.gov.by/god-rodnoi-zemli/pastanova-palaty-pradstanko-natsyyanalnaga-shodu-r.html| title = Пастанова Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь «Аб назначэнні выбараў прэзідэнта Рэспублікі Беларусь» №412-П4/У ад 14 верасня 2010| publisher = Звязда, №180, 26788| access-date = 23 красавіка 2011}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Паводле словаў старшыні парламенцкай камісіі па дзяржаўным будаўніцтве, мясцовым самакіраванні і рэгламенце [[Васіль Міхайлавіч Байкоў|Васіля Байкова]], пры вызначэнні даты выбараў зыходзілі з таго, каб забяспечыць максімальны ўдзел грамадзян у выбарчай кампаніі і «з пачатку наступнага года прыступіць да выканання найважнейшых сацыяльна-эканамічных задачаў»<ref name="zvyazda180diary">«Аптымальны варыянт». ''Парламенцкі дзённік'' // «[[Звязда]]» № 180 (26788) 15 верасня 2010</ref>. Раней планаваныя магчымыя даты выбараў у пачатку [[2011]] года былі адкінуты, па словах старшыні профільнай камісіі, з прычыны «ня самага зручнага часу як пары́, насычанай свецкімі і рэлігійнымі святамі». Паводле іншага меркавання, дата 19 снежня нязручная з прычыны таго, што другі тур выбараў у такім выпадку будзе прыпадаць на [[26 снежня]] або [[2 студзеня]]<ref name="nn680">{{cite web | author = Алесь Пілецкі| date = 14 верасня 2010| url = http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=43270| title = Выбары прызначаныя на Міколу| publisher = «[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]»| access-date = 19 верасня 2010 }}</ref>. Абодва дні акурат прыпадаюць на «пару́, насычаную свецкімі і рэлігійнымі святамі». '''16 верасня''': * [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь]] афіцыйна запрасіла назіральнікаў ад [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]] і [[Арганізацыя па бяспецы і супрацы ў Еўропе|АБСЕ]] прыняць удзел у кантролі за хадой выбараў<ref>{{cite web | date = 16 верасня 2010| url = http://news.belta.by/by/print?id=582012| title = Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі пройдуць «пад каўпаком» міжнародных наглядальнікаў - Л. Ярмошына| publisher = БелТА| access-date = 19 верасня 2011 }}</ref>. '''30 верасня''': * Пачаўся збор подпісаў у падтрымку вылучэння кандыдатаў у прэзідэнты Беларусі. '''18 лістапада''': * Кандыдатамі ў прэзідэнты зарэгістраваныя 10 чалавек: [[Дзмітрый Вус]], [[Рыгор Кастусёў]], [[Аляксандр Лукашэнка]], [[Алесь Міхалевіч]], [[Уладзімір Някляеў]], [[Яраслаў Раманчук]], [[Віталь Рымашэўскі]], [[Андрэй Саннікаў]], [[Мікалай Статкевіч]], [[Віктар Цярэшчанка]]<ref name="rec_sved1" />. '''6 снежня''': Адбыліся першыя пасля выбараў 1994 года тэледэбаты ў жывым эфіры з удзелам 9 кандыдатаў у прэзідэнты (акрамя Лукашэнкі). '''14—18 снежня''': * У датэрміновым галасаванні прынялі ўдзел 23,1 % выбаршчыкаў<ref>{{cite web| date = 19 снежня 2010| url = http://pda.nn.by/artykul/47520.html| title = Датэрмінова змусілі 23,1%| publisher = Наша Ніва| access-date = 23 красавіка 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20110919011621/http://pda.nn.by/artykul/47520.html| archive-date = 19 верасня 2011| url-status = dead}}</ref>. Праваабаронцы заявілі аб масавых парушэннях падчас выбарчай кампаніі. Сярод найбольш распаўсюджаных правапарушэнняў — прымус да датэрміновага галасавання і перашкоды працы незалежных назіральнікаў. Ад назіральнікаў кампаніі «За справядлівыя выбары» ў цэнтральную выбарчую камісію было даслана ля 270 скаргаў. Уладзімір Някляеў і Андрэй Саннікаў паведамілі, што гатовы прадаставіць замежным назіральнікам доказы фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў, і чарговы раз запрасілі сваіх прыхільнікаў сабрацца 19 снежня а 20:00 на Кастрычніцкай плошчы ў Мінску. '''19 снежня''': Галасаванне ў асноўны дзень выбараў ладзілася з 8 да 20 гадзін. Працавалі 6390 выбарчых участкаў, у тым ліку 44 за мяжой<ref name="belby1872">{{cite web| date = 19 снежня 2010| url = http://www.belarus.by/by/press-center/belarus-elections-news/u-belarus-sennja-pachalsja-prezdentskja-vybary_i_0000001872.html| title = У Беларусі сёння пачаліся прэзідэнцкія выбары| work = Выбары-2010| publisher = Афіцыйная старонка Рэспублікі Беларусь| access-date = 25 снежня 2010| archive-date = 24 снежня 2024| archive-url = https://web.archive.org/web/20241224223123/https://www.belarus.by/by/press-center/belarus-elections-news/u-belarus-sennja-pachalsja-prezdentskja-vybary_i_0000001872.html| url-status = dead}}</ref>. За выбарамі сачылі больш за тысячу міжнародных і звыш 27 тысяч унутраных назіральнікаў. Па стане на 14:00 удзел у выбарах прынялі 65,2 % выбаршчыкаў, што азначала, што выбары адбыліся. А 15-й гадзіне па Беларускім тэлебачанні былі абвешчаны вынікі [[экзітпол]]у, зладжанага аналітычным цэнтр «[[EcooM]]». Паводле яго вынікаў, за Лукашэнку прагаласавалі 83 % апытаных. Паводле аналагічнага апытання расійскага Агенцтва эфектыўных камунікацый «Inside», на 14 гадзін за Аляксандра Лукашэнку прагаласавалі 37,8 %<ref>{{cite web | date = 19 снежня 2010| url = http://www.svaboda.org/content/article/2252814.html| title = экзітполы: ЭКООМ - за Лукашэнку 72,3 працэнты, INSIDE - 37,8| work = Палітыка| publisher = [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё «Свабода»]]| access-date = 25 снежня 2010 }}</ref>. У другой палове дня сталі з’яўляцца паведамленні пра блакаванне на тэрыторыі Беларусі навінасных сайтаў незалежных СМІ: «[[Хартыя’97|Хартыі’97]]»<ref>{{cite web | date = 19 снежня 2010| url = http://www.charter97.org/be/news/2010/12/19/34810/| title = Сайт charter97.org заблокирован| work = Палітыка| publisher = «[[Хартыя’97]]»| access-date = 25 снежня 2010 | language = ru}}</ref>, «[[Салідарнасць, газета|Салідарнасці]]» (праз ананімайзеры адчыняліся), [[GMail]], сацыяльных сетак [[Facebook]], [[Twitter]] і [[LiveJournal]]; тэлефонаў журналістаў і праваабаронцаў, якія займаюцца назіраннем на выбарчых участках<ref>{{cite web | date = 19 снежня 2010| url = http://www.charter97.org/be/news/2010/12/19/34811/| title = У правозащитников и журналистов заблокированы телефоны| work = Палітыка| publisher = «[[Хартыя’97]]»| access-date = 25 снежня 2010 | language = ru}}</ref>. Упершыню былі створаны сайты-фальшыўкі беларускіх інтэрнэт-СМІ ў дамене.in<ref>{{cite web | date = 19 снежня 2010| url = http://www.charter97.org/be/news/2010/12/19/34809/| title = Созданы фальшивые сайты белорусских интернет-СМИ в домене.in| work = Палітыка| publisher = «[[Хартыя’97]]»| access-date = 25 снежня 2010 | language = ru}}</ref><ref name="Bykouski" />. Іхныя IP-адрэсы належаць кампаніі «[[Белпак]]»<ref>{{cite web | date = 19 снежня 2010| url = http://www.svaboda.org/content/article/2252994.html| title = Беларусь у інфармацыйнай аблозе| work = Палітыка| publisher = [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё «Свабода»]]| access-date = 25 снежня 2010 }}</ref>. Беларускія ўлады цалкам заблакавалі знешні трафік па [[HTTPS|https]] (порт 443), што зрабіла немагчымым доступ да электроннай пошты праз абаронены пратакол абмену інфармацыяй, увод пароляў для доступу да замежных сацыяльных сетак, а таксама кіраванне зместам сайтаў, размешчаных за мяжой з Беларусі<ref name="Bykouski">{{cite web|last=Bykouski|language=en|access-date=2020-12-11|archive-date=2020-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211141328/https://www.eesc.lt/uploads/news/id392/Bell%204%20%2825%29%20%282011%29.pdf|pages=5|issue=4 (25)|publisher=BELL|first=Paulyuk|url-status=live|url=https://www.eesc.lt/uploads/news/id392/Bell%204%20(25)%20(2011).pdf|title=Belarusian Media in the Virtual Space|year=2011|author-link=Паўлюк Быкоўскі|author=Paulyuk Bykouski.}}</ref>. == Падзеі пасля выбараў == {{Асноўны артыкул|Плошча 2010}} Яшчэ напярэдадні выбараў Някляеў, Рымашэўскі, Саннікаў і Статкевіч заклікалі сваіх прыхільнікаў да сходу на Кастрычніцкай плошчы Мінску 19 снежня. Да яе былі сцягнуты ўзмоцненыя сілы міліцыі. Яшчэ да пачатку збору, а палове на восьмую, невядомымі ў чорным быў здзейснены напад на калону Уладзіміра Някляева. Падчас збіцця Уладзімір Някляеў страціў прытомнасць, яго забрала «хуткая дапамога»<ref>{{cite web | date = 19 снежня 2010| url = http://www.svaboda.org/content/article/2253032.html| title = Невядомыя ў чорным збілі някляеўцаў. Някляева забрала хуткая дапамога| work = Палітыка| publisher = [[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё «Свабода»]]| access-date = 25 снежня 2010 }}</ref>. З лякарні яго пазней вывезлі супрацоўнікі КДБ. Усе астатнія вылучэнцы а 20-й гадзіне за выключэннем Лукашэнкі далучыліся да сваіх прыхільнікаў на плошчы. Праз гадзіну 5 вылучэнцаў узялі ўдзел у шэсці да плошчы Незалежнасці, дзе размяшчаецца парламент і ЦВК. Там быў зладжаны мітынг і спроба дамагчыся перамоў з урадам. Міліцыя без разбору збівала асоб, якія спрабавалі ўзламаць дзверы Дома ўраду, і мірных удзельнікаў шэсця, што прывяло да нанясення некалькім дэманстрантам [[чэрапна-мазгавая траўма|чэрапна-мазгавых траўмаў]] і пакідання плошчы большасцю ўдзельнікаў шэсця. Каля 5 тысяч з іх засталіся разам з Саннікавым і Рымашэўскім. Апоўначы пасля спробаў арганізатараў мітынгу выклікаць на перамовы кіраўніцтва сілавых структур сотні міліцыянтаў разагналі і іх. Яны затрымалі Кастусёва, Міхалевіча, Някляева, Рымашэўскага, Саннікава, Статкевіча і Вуса<ref>{{cite web | date = 19—20 снежня 2010| url = http://www.svaboda.org/content/article/2252428.html| title = Плошча 2010| work = Палітыка| publisher = Радыё «Свабода»| access-date = 23 красавіка 2011 }}</ref><ref>{{cite web | date = 20 снежня 2010| url = http://www.spring96.org/be/news/39897| title = Затрыманыя кандыдаты ў прэзідэнты Алесь Міхалевіч і Дзмітрый Вус| work = Выбары прэзідэнта 2010| publisher = Праваабарончы цэнтр «Вясна»| access-date = 23 красавіка 2011 }}</ref>, кіраўнікоў іх штабоў і давераных асоб, некалькі сотняў прыхільнікаў, таксама шэраг журналістаў і замежных грамадзян. [[20 снежня]] Лукашэнка паведаміў аб арышце 639 асоб і пацвердзіў, што вылучэнцаў у прэзідэнты дапытвалі ў месцах зняволення КДБ<ref>{{cite web | date = 20 снежня 2010| url = http://www.president.gov.by/by/press104953.html#doc| title = 20 снежня Аляксандр Лукашэнка правёў прэс-канферэнцыю для прадстаўнікоў айчынных і замежных СМІ| publisher = Прэс-служба прэзідэнта Рэспублікі Беларусь| access-date = 10 мая 2011 }}</ref>. [[29 снежня]] Някляева, Рымашэўскага, Саннікава і Статкевіча абвінавацілі ў ладжанні недазволенага грамадскага мерапрыемства, што паводле артыкула 293 КК прадугледжвала зняволенне ад 5 да 15 год. [[17 лютага]] ўдзельніка кампаніі Някляева выраклі на 4 гады зняволення. Большасць арыштаваных суды выракалі на выплату спагнанняў да 30 «базавых адзінак» (каля 265 еўра) і 15-дзённага зняволення. [[31 снежня]] [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства замежных спраў]] паведаміла аб спыне паўнамоцтваў прадстаўніцтва АБСЕ ў Мінску па прычыне нежадання ўраду іх працягваць. [[21 студзеня]] Лукашэнку прывялі да чацвёртай прэзідэнцкай прысягі<ref>{{cite web| date = 21 студзеня 2011| url = http://by.belapan.by/archive/2011/01/21/444011_444012/| title = Лукашэнка прынёс прысягу і афіцыйна заняў пасаду прэзідэнта, дапоўнена| work = Палітыка| publisher = БелаПАН| access-date = 22 верасня 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20150412143300/http://by.belapan.by/archive/2011/01/21/444011_444012/| archive-date = 12 красавіка 2015| url-status = dead}}</ref>. Былі асуджаныя кандыдаты ў прэзідэнты: * [[Уладзімір Някляеў]] — 2,5 года пазбаўлення волі з адтэрміноўкаю на 2 гады. * [[Андрэй Саннікаў]] — 5 гадоў пазбаўлення волі ў калоніі ўзмоцненага рэжыму, вызвалены пасля памілавання 14 красавіка 2012 года<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=71880 Андрэй Саннікаў на свабодзе] // «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]»</ref>. * [[Мікалай Статкевіч]] — 6 гадоў пазбаўлення волі ў калоніі ўзмоцненага рэжыму. * [[Дзмітрый Вус]] — 5,5 гадоў пазбаўлення волі ў калоніі ўзмоцненага рэжыму, вызвалены пасля памілавання 1 кастрычніка 2011 года<ref>[http://nn.by/index.php?c=ar&i=61069 Дзмітрый Ус выйшаў на волю]{{Недаступная спасылка}} // «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», 1 кастрычніка 2011</ref>. * [[Віталь Рымашэўскі]] — 2 гады пазбаўлення волі ўмоўна<ref>[http://www.svaboda.org/a/24794588.html Віталь Рымашэўскі пра выбары ў 2010 і 2015]</ref>. {{Зноскі|1=2}} == Спасылкі == * [http://rec.gov.by/elect/indexprb.html#prrb2010 Выборы Президента Республики Беларусь 19 декабря 2010 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061018102653/http://rec.gov.by/elect/indexprb.html#prrb2010 |date=18 кастрычніка 2006 }}{{Ref-ru}} [[Цэнтральная камісія па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Рэспублікі Беларусь|ЦВК РБ]] * {{cite web| url = http://www.tvr.by/bel/vybpresident2010.asp| title = Выбары прэзідэнта Рэспублікі Беларусь| publisher = Белтэлерадыёкампанія| access-date = 22 верасня 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20101230081009/http://www.tvr.by/bel/vybpresident2010.asp| archive-date = 30 снежня 2010| url-status = dead}} * {{cite web | url = http://www.nn.by/?c=ca&i=655| title = Выбары 2010| publisher = [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]| access-date = 22 верасня 2011 }} * {{cite web | url = http://www.svaboda.org/archive/People_and_election/latest/3303/3303.html| title = Людзі і выбары| publisher = Радыё «Свабода»| access-date = 22 верасня 2011 }} == Гл. таксама == * [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Кандыдаты ў прэзідэнты Беларусі на выбарах 2010 года}} {{Выбары ў Беларусі}} [[Катэгорыя:Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі|2010]] [[Катэгорыя:2010 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Падзеі 19 снежня]] [[Катэгорыя:Снежань 2010 года]] nvt9bqasil04xv3czzk2t3pzpukxuwy 0 63963 5165048 5135737 2026-07-12T15:13:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165048 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Прыдняпроўе |вобласць = Віцебская |раён = Аршанскі |сельсавет = Андрэеўшчынскі |ранейшыя назвы = Кабылякі }} '''Прыдняпро́ўе'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prydniaproŭje}}, {{lang-ru|Приднепровье}}) (да 30 ліпеня 1964 года '''Кабыля́кі'''<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).</ref>) — [[вёска]] ў [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Андрэеўшчынскі сельсавет|Андрэеўшчынскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска размешчана за 2 км на паўночны ўсход ад [[Орша|Оршы]] і месціца на правым беразе [[Дняпро|Дняпра]]. Каля вёскі знаходзіцца Кабяляцкае радовішча [[даламіт]]у. Пластавы паклад звязаны з карэннымі адкладамі франкскага яруса (верхні дэвон). Ускрыша ўтворана пяскамі, марэннымі супескамі са жвірам і галькай. == Гісторыя == Згадваецца ў 1647 як [[фальварак]] Кабылякі ў [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]<ref>НГАБ у Мінску, ф. 1775, воп. 1, спр. 1, с. 733</ref>. Перад вайной у вёсцы жыло 82 чалавек у 20 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/3766 Приднепровье] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306074113/http://db.narb.by/search/3766 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў чэрвені 1944 года гітлераўцамі было спалена 20 дамоў<ref name="Бер"/>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Андрэеўшчынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Андрэеўшчынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 9w14qyc830cyypm3ypbw6e62tp2d9xy 0 67166 5165307 4422136 2026-07-13T09:28:29Z JerzyKundrat 174 5165307 wikitext text/x-wiki {{Персона |імя = Гульельма Марконі |арыгінал імя = {{lang-it|Guglielmo Marchese Marconi}} |выява = Guglielmo Marconi.jpg |шырыня = |апісанне выявы = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = 25.4.1874 |месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Балоння|у Балонні}}, [[Італія]] |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Каралеўства Італія}} |падданства = |дата смерці = 20.7.1937 |месца смерці = {{Месца смерці|Рым}}, [[Італія]] |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Кавалер Вялікага крыжа ордэна Кароны Італіі}}{{!!}}{{Вялікі афіцэр ордэна Святых Маўрыкія і Лазара}} {{!}}- {{!}}{{Кавалер Савойскага грамадзянскага ордэна}}{{!!}}{{Кавалер ордэна За заслугі ў працы, Італія}} {{!}}- {{!}}{{Вялікі крыж ордэна Сант'яга, Партугалія}} {{!}}} {{Нобелеўскі медаль}} [[Нобелеўская прэмія па фізіцы]] [[1909]] }} '''Гульельма Марконі''' (італ. Guglielmo Marchese Marconi; [[25 красавіка]] [[1874]], [[Балоння]] - [[20 ліпеня]] [[1937]], [[Рым]]) — маркіз, італьянскі радыётэхнік і прадпрымальнік, адзін з вынаходнікаў радыё; лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (1909). == Дзейнасць == У 1905 г. запатэнтаваў накіраваную сувязь. У 1919 г. паўнамоцны прадстаўнік Італіі на Парыжскай мірнай канферэнцыі. Ад імя Італіі падпісаў мірныя дагаворы з Аўстрыяй і Балгарыяй. У 1932 г. усталяваў першую радыётэлефонную мікрахвалевую сувязь. У 1934 г. ён прадэманстраваў магчымасць прымянення мікрахвалевай тэлеграфіі для патрэб навігацыі ў адкрытым моры. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Нобелеўская прэмія/фізіка 1901-1925}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Марконі Гульельма}} [[Катэгорыя:Інжынеры Італіі]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі Італіі]] [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Італіі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі радыё]] [[Катэгорыя:Радыётэхнікі]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Матэўчы]] [[Катэгорыя:Члены Папскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём пашаны IEEE]] [[Катэгорыя:Члены Нацыянальнай фашысцкай партыі]] [[Катэгорыя:Члены Нацыянальнай залы славы вынаходнікаў]] 7fovssv1wwlbow6h8ed9iw42v3d3qy5 5165308 5165307 2026-07-13T09:29:33Z JerzyKundrat 174 5165308 wikitext text/x-wiki {{Персона |імя = Гульельма Марконі |арыгінал імя = {{lang-it|Guglielmo Marchese Marconi}} |выява = Guglielmo Marconi.jpg |шырыня = |апісанне выявы = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = 25.4.1874 |месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Балоння|у Балонні}}, [[Італія]] |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Каралеўства Італія}} |падданства = |дата смерці = 20.7.1937 |месца смерці = {{Месца смерці|Рым}}, [[Італія]] |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Кавалер Вялікага крыжа ордэна Кароны Італіі}}{{!!}}{{Вялікі афіцэр ордэна Святых Маўрыкія і Лазара}} {{!}}- {{!}}{{Кавалер Савойскага грамадзянскага ордэна}}{{!!}}{{Кавалер ордэна За заслугі ў працы, Італія}} {{!}}- {{!}}{{Вялікі крыж ордэна Сант'яга, Партугалія}} {{!}}} {{Нобелеўскі медаль}} [[Нобелеўская прэмія па фізіцы]] [[1909]] }} '''Гульельма Марконі''' ({{lang-it|Guglielmo Marchese Marconi}}; {{ВД-Прэамбула}}) — маркіз, італьянскі радыётэхнік і прадпрымальнік, адзін з вынаходнікаў радыё; лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (1909). == Дзейнасць == У 1905 г. запатэнтаваў накіраваную сувязь. У 1919 г. паўнамоцны прадстаўнік Італіі на Парыжскай мірнай канферэнцыі. Ад імя Італіі падпісаў мірныя дагаворы з Аўстрыяй і Балгарыяй. У 1932 г. усталяваў першую радыётэлефонную мікрахвалевую сувязь. У 1934 г. ён прадэманстраваў магчымасць прымянення мікрахвалевай тэлеграфіі для патрэб навігацыі ў адкрытым моры. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Нобелеўская прэмія/фізіка 1901-1925}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Марконі Гульельма}} [[Катэгорыя:Інжынеры Італіі]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі Італіі]] [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Італіі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі радыё]] [[Катэгорыя:Радыётэхнікі]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Матэўчы]] [[Катэгорыя:Члены Папскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём пашаны IEEE]] [[Катэгорыя:Члены Нацыянальнай фашысцкай партыі]] [[Катэгорыя:Члены Нацыянальнай залы славы вынаходнікаў]] o41wfzcocxh5ykz0tgm5ca68tmm2lqw 0 68148 5165303 5121927 2026-07-13T09:20:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165303 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Радкоў |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 34|lat_sec = 40 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 9|lon_sec = 6 |CoordAddon = type:city_region:BY-HO |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Акцябрскі |сельсавет2 = Валосавіцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = XIX стагоддзе |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 4 |насельніцтва = 6<ref>Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года</ref> |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = +3 |тэлефонны код = +375-2357 |паштовы індэкс = 247303 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243027967 }} '''Радко́ў'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Radkoŭ}}, {{lang-ru|Радков}}) — [[вёска]] ў [[Акцябрскі раён|Акцябрскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]. == Геаграфія == === Размяшчэнне === У 26 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], 256 км ад [[Гомель|Гомеля]], 29 км ад чыгуначнай станцыі [[Рабкор]], размешчанай на чыгунцы [[Бабруйск]] — Рабкор, адгалінаванні лініі [[Асіповічы]] — [[Жлобін]]. === Гідраграфія === На рацэ [[Трэмля (рака)|Трэмля]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]), на захадзе меліярацыйныя каналы. == Транспартная сетка == Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым [[Дарога|аўтамабільнай дарозе]] Акцябрскі — [[Азарычы]]. == Інфармацыя == Планіроўка складаецца з просталінейнай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход, на ўсходзе невялікі адасоблены ўчастак забудовы. Жылыя хаты драўляныя, сядзібнага тыпу. Аўталаўка. == Гісторыя == Па пісьмовых крыніцах вядомая з [[XIX]] стагоддзя як вёска ў Крукавіцкай воласці [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Шлях Леніна», працавала гамарня. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў красавіку 1942 года нямецкія акупанты амаль цалкам спалілі вёску (146 двароў са 149) і забілі 120 жыхароў<ref name="NARB">[http://db.narb.by/search/3893 Радков. Белорусские деревни, уничтоженные в годы Великой Отечественной войны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306080913/http://db.narb.by/search/3893 |date=6 сакавіка 2016 }}//НАРБ. Ф.1363. Оп.1. Д.2650. Л.28; НАРБ. Ф.1363. Оп.1. Д.1630. Л.21-22, 36; НАРБ. Ф.861. Оп.1. Д.12. Л.60-61</ref> У снежні 1943 года карнікі забілі яшчэ 9 жыхароў (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму на паўночнай ускраіне вёскі; у 1966 годзе пастаўлены абеліск). 94 жыхары загінулі на фронце. === Спіс жыхароў Радкова, ваенаслужачых Чырвонай Арміі, якія загінулі ў 1941—1945 гг. === {| class="sortable wide" width=100 % ! Прозвішча, імя, імя па бацьку ! Год нар. ! Званне ! Пасада ! Дата смерці ! Месца пахавання ! Найбліжэйшая радня |- | Казакоў Сямён Фёдаравіч<ref>[ http://www.obd-memorial.ru/html/info.htm?id=56234346]</ref> | [[1913]] | [[Чырвонаармеец]] | [[Стралок]] | 19.03.[[1944]] | г. [[Ковель]] | Жонка Казакова Еўдакія Фёдараўна |- | Селівон Мікалай Сцяпанавіч<ref>[http://www.obd-memorial.ru/html/info.htm?id=4507253]</ref> | [[1928]] | [[Чырвонаармеец]] | [[Стралок]] | 18.02.[[1945]] | Грос Эзерыц, Германія | Бацька Селівон Сцяпан |} === Спіс жыхароў Радкова, ваенаслужачых Чырвонай Арміі, якія прапалі без вестак у 1941—1945 гг. === {| class="sortable wide" width=100 % ! Прозвішча, імя, імя па бацьку ! Год нар. ! Званне ! Пасада ! Дата смерці ! Месца пахавання ! Найбліжэйшая радня |- | Ігнатовіч Якаў Фёдаравіч<ref>[http://www.obd-memorial.ru/html/info.htm?id=61330796 Именной список безвозвратных потерь рядового и сержантского состава по Домановичскому району Полесской области БССР за период 1941—1945 гг.]</ref> | [[1898]] | [[Чырвонаармеец]] | [[Стралок]] | Невядома | Невядома | Жонка Ігнатовіч Марыя Сямёнаўна |- | Ігнатовіч Ціхан Цярэнцевіч<ref>[http://www.obd-memorial.ru/html/info.htm?id=61330797 Именной список безвозвратных потерь рядового и сержантского состава по Домановичскому району Полесской области БССР за период 1941—1945 гг.]</ref> | [[1903]] | [[Чырвонаармеец]] | [[Стралок]] | Невядома | Невядома | Жонка Ігнатовіч Вера Навумаўна |- | Ігнатовіч Даніла Цярэнцевіч<ref>[http://www.obd-memorial.ru/html/info.htm?id=61330798 Именной список безвозвратных потерь рядового и сержантского состава по Домановичскому району Полесской области БССР за период 1941—1945 гг.]</ref> | [[1898]] | [[Чырвонаармеец]] | [[Стралок]] | Невядома | Невядома | Жонка Ігнатовіч Яўгенія Піліпаўна |- | Ігнатовіч Павел Яфімавіч<ref>[http://www.obd-memorial.ru/html/info.htm?id=61330799 Именной список безвозвратных потерь рядового и сержантского состава по Домановичскому району Полесской области БССР за период 1941—1945 гг.]</ref> | [[1912]] | [[Чырвонаармеец]] | [[Стралок]] | Невядома | Невядома | Жонка Ігнатовіч Просся Яўгенаўна |- | Ігнатовіч Дзмітрый Данілавіч<ref>[http://obd-memorial.ru/html/info.htm?id=68528090]</ref> | [[1908]] | [[Радавы]] | [[Стралок]] | Невядома | Невядома | Бацька Ігнатовіч Даніла Іванавіч |- | Палуян Дзямян Сцяпанавіч<ref>[ http://www.obd-memorial.ru/html/info.htm?id=61331042 Именной список безвозвратных потерь рядового и сержантского состава по Домановичскому району Полесской области БССР за период 1941—1945 гг.]</ref> | [[1912]] | [[Чырвонаармеец]] | [[Стралок]] | Невядома | Невядома | Жонка Палуян Вольга Данілаўна |} == Насельніцтва == === Колькасць === * 2011 год — 4 двары, 6 жыхароў. === Дынаміка === * 1897 год — 31 двор, 261 жыхар (паводле перапісу). * 1925 год — 96 двароў. * 1940 год — 149 двароў, 750 жыхароў. * 1959 год — 191 жыхар (паводле перапісу). * 1997 год — 14 двароў, 26 жыхароў. * 2004 год — 8 двароў, 11 жыхароў. == Вядомыя выхадцы == * [[Мікалай Дзмітрыевіч Бусел]] (1930—2005) — заслужаны машынабудаўнік, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі. * '''Ніна Манцэвіч (Ігнатовіч)''' — сузаснавальнік і выдавец найбуйнейшага беларускамоўнага перыядычнага рэгіянальнага выдання Беларусі «[[Рэгіянальная газета]]». ({{ДН|19|8|1958}} г.)<ref name="сайт">[http://www.rh.by «Рэгіянальная газета»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130518232246/http://www.rh.by/ |date=18 мая 2013 }}</ref> == Асобы, звязаныя з Радковам == * '''Грэг Ігнатовіч''' (Greg Ignatovich)<ref>https://www.residentadvisor.net/dj/gregignatovich {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190128191147/https://www.residentadvisor.net/dj/gregignatovich |date=28 студзеня 2019 }}</ref> — заснавальнік і кіраўнік найбуйнейшай музычнай пляцоўкі ў Грэцыі Vagabond founder & CEO. Дыджэй. Вядомы сваімі выступамі ў Грэцыі, Македоніі, ЗША, Расіі. Сын беларуса-эмігранта, праўнук селяніна з Радкова Паўла Ігнатовіча. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|1-1}} * Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Акцябрскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Акцябрскага раёна]] 6dyis4lo8ocf43k6hvzjvad4tdaue1h 0 70934 5165343 5145977 2026-07-13T11:15:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165343 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Райнер Марыя Рыльке |Арыгінал імя = Rainer Maria Rilke |Фота = rilke.jpg |Шырыня = 200px |Подпіс = Партрэт Рыльке. [[Паўла Мадэрзон-Бекер]] |Імя пры нараджэнні = Рэнэ Карл Вільгельм Іаган Ёзеф Марыя Рыльке |Псеўданімы = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцяг Аўстрыі}} [[Аўстрыя]] |Род дзейнасці = [[Паэт]], [[Навеліст]] |Гады актыўнасці = [[1894]]—[[1925]] |Кірунак = [[Сімвалізм]] |Жанр = |Мова твораў = |Дэбют = «Жыццё і песні» (Leben und Lieder) ([[1984]]) |Прэміі = |Узнагароды = |Роспіс = |Lib = |Сайт = }} '''Райнер Марыя Рыльке''' ({{lang-de|Rainer Maria Rilke}}, поўнае імя: René Karl Wilhelm Johann Josef Maria Rilke — '''Рэнэ Карл Вільгельм Іаган Іозеф Марыя Рыльке'''; [[4 снежня]] [[1875]], [[Прага]] — [[29 снежня]] [[1926]], Вальмонт, [[Швейцарыя]]) — аўстрыйскі [[паэт]]-сімваліст. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і чыноўніка па чыгуначным ведамстве Іозефа Рыльке і Сафі Рыльке. У 1884 годзе скончыў пачатковую пражскую школу, тады ж напісаў першыя вершы. Навучаўся ў кадэцкім і вышэйшым ваенным вучылішчы, пасля — гандлёвым вучылішчыі ў [[Лінц]]ы і ў [[1895]] годзе здаў экзамены на атэстат сталасці ў Празе. Першы зборнік вершаў Рыльке «Жыццё і песні» (Leben und Lieder) выходзіць у [[1894]] годзе. Хутка з’яўляецца наступны зборнік «Ахвяры ларам» (Larenopfer, 1895). У гэты час Рыльке вучыцца ў [[Пражскі ўніверсітэт|Пражскім універсітэце]] на філасофскім, а пасля на юрыдычным факультэце. У 1896 годзе паэт выдае зборнік вершаў «Вянчаны снамі» (Traumgekrönt), у 1899 — «Дзве пражскія гісторыі» (Zwei Prager Geschichten) і зборнік вершаў «Мне на свята» (Mir zur Feier), у 1900 — зборнік малой прозы «Пра Госпада Бога і іншае» (Vom lieben Gott und Anderes). У гэты час Рыльке шмат падарожнічае, наведвае [[Італія|Італію]], [[Расія|Расію]], знаёміцца з [[Леў Талстой|Львом Талстым]], [[Ілля Рэпін|Іллём Рэпіным]], [[Барыс Пастарнак|Барысам Пастарнакам]], перакладае з рускай мовы «[[Слова пра паход Ігараў]]». У 1901 годзе Рыльке жэніцца з мастачкай Кларай Вэстхоф, і ў снежні ў іх нараджаецца дачка Рут. 1902—1903 — выдае зборнік навел «Апошнія» (Die Letzten), драму «Жыццё як жыццё» (Das tägliche Leben), першы варыянт зборніка «Раннія вершы» (Erste Gedichte), першае выданне «Кнігі карцін» (Das Buch der Bilder), пераязджае у [[Парыж]], знаёміцца з [[Агюст Радэн|Агюстам Радэнам]]. Выдае дзве кнігі пра мастацтва — «Ворпсвэдэ» і «Агюст Радэн», пачынае ліставацца з Францам Капусам (ліставанне гэтае пасля складзецца ў кнігу «Лісты да маладога паэта»), вандруе па Італіі, пасля пераязджае ў [[Рым]]. [[1904]] — выдае кнігу прозы «Гісторыі пра Госпада Бога» (Geschichten vom lieben Gott), заканчвае працаваць над драмай «Белая княгіня» (Die weiße Fürstin), пераязджае ў [[Швейцарыя|Швейцарыю]], а пасля ў [[Данія|Данію]]. [[1905]] — пераязджае ў [[Мёдон]], што пад Парыжам, дзе жыве ў Радэна і працуе ў яго сакратаром, выдае «Кнігу гадзінаў» (Das Stunden-Buch). [[1906]] — пераязджае ў [[Шартр]], пачынае працаваць над цыклам пра [[Шартрскі сабор]], пасля едзе ў Германію; разрывае стасункі з Радэнам (які без папярэджання звальняе Рыльке), пераязджае ў Парыж, працуе над першай часткай «Новых вершаў» (Neue Gedichte), друкуе «Песню пра любоў і смерць карнета Крыстафа Рыльке» (Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke, нап. 1899) і другое выданне «Кнігі карцін». 1907 — пераязджае на [[востраў Капры|Капры]], знаёміцца з [[Максім Горкі|Максімам Горкім]] і Рудольфам Каснерам, пасля зноў едзе ў Парыж, выдае першую частку «Новых вершаў» і перавыдае кнігу «Агюст Радэн» з дапаўненнямі. 1908 — едзе ў Італію, вяртаецца ў Парыж, узнаўляе знаёмства з Радэнам, выдае другую частку «Новых вершаў». 1909 — друкуе кнігу «Рэквіем» (Requiem) і другое, перапрацаванае выданне «Ранніх вершаў». 1910 — едзе ў замак Дуіна пад Трыестам, пасля ў [[Венецыя|Венецыю]] і Парыж, падарожнічае па [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]] і выдае «Запіскі Мальтэ Лаўрыдса Брыге» (Die Aufzeichnungen des Malte Laurids Brigge). 1911 — вяртаецца ў Парыж, пасля едзе ў Трыест. 1912 — піша паэтычны цыкл «Жыццё Дзевы Марыі» (Das Marien-Leben) і першыя «Дуінскія элегіі» (Duineser Elegien); падарожнічае ў Венецыю і Іспанію. 1913 — выдае «Жыццё Дзевы Марыі». 1914 — стварае паэтычны цыкл «Пяць песняў» (Fünf Lieder). 1915 — пераязджае ў [[Мюнхен]] і працуе над «Дуінскімі элегіямі». 1916 — прызваны ў армію, працуе ў Вене ў ваенным архіве. 1920 — стварае паэтычны цыкл «Са спадчыны графа К. В.», выдае драму «Белая княгіня». 1921 — жыве ў замку Мюзо недалёка ад [[Цюрых]]а, завяршае «Дуінскія элегіі», стварае «Санэты да Арфея» (Die Sonette an Orpheus), прычым за надзвычай кароткі час: 55 вершаў былі напісаныя за 14 дзён. 1923 — выдае «Дуінскія элегіі» і «Санеты да Арфея»; шмат часу праводзіць у санаторыі Тэрытэ на [[Жэнеўскае возера|Жэнеўскім возеры]] з прычыны пагаршэння здароўя (толькі перад самай смерцю дактары здолелі паставіць паэту дыягназ: [[лейкемія]]). 1924 — піша шмат вершаў, у тым ліку па-французску. 1926 — жыве ў Мюзо і Рагацы, шмат лістуецца з [[Марына Цвятаева|Марынай Цвятаевай]], выдае кнігу французскіх вершаў «Сады» (Vergers) з дадаткам «Валезанскіх катрэнаў» (Les Quatrains Valaisans), з 30 лістапада ляжыць у клініцы Вальмон і 29 снежня памірае. == Творы == === Паэтычныя зборнікі === * Жыццё і песні / Leben und Lieder (1894) * Ахвяры ларам / Larenopfer (1895) * Увянчаны снамі / Traumgekrönt (1897) * Адвент / Advent (1898) * Першыя вершы / Erste Gedichte (1903) * Мне на свята / Mir zur Feier (1909) * Кніга вобразаў / Buch der Bilder (1902) * Часасловец / Stundenbuch (1905, бел. пераклад [[Васіль Сёмуха|В. Сёмухі]] "Кніга гадзін", 2004) == Беларускія пераклады == На беларускую мову вершы Рыльке перакладалі [[Аляксей Зарыцкі]], Кацярына Маціеўская, Ларыса Раманава, [[Алесь Салавей]], [[Васіль Сяргеевіч Сёмуха|Васіль Сёмуха]], [[Майсей Сяднёў]], [[Ганна Валер’еўна Янкута|Ганна Янкута]]. * Рыльке Р.М. Санеты Арфею. /Перакл. з ням. В.Сёмухі. Мн.: Маст. літаратура, 1982. ("Паэзія народаў свету"). * Рыльке Р.М. Выбраная лірыка. / Перакл. з ням. В.Сёмухі. Мн.: Зміцер Колас, 2016. ("Паэты планеты"). * [http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=4483 Рыльке Райнер Марыя. Санеты Арфея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305144651/http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=4483 |date=5 сакавіка 2016 }} ў перакладзе [[Васіль Сёмуха|Васіля Сёмухі]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://prajdzisvet.org/kit/127-plach-pa-antynoju.html Плач па Антыною. Вершы] * [http://www.rilke.ch Міжнароднае таварыства Рыльке.] {{ref-de}} * [http://www.rilkegedichte.de Вершы, творчасць і біяграфія.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160308031628/http://rilkegedichte.de/ |date=8 сакавіка 2016 }} {{ref-de}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рыльке Райнер Марыя}} [[Катэгорыя:Памерлі ад лейкеміі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі паэзіі на нямецкую мову]] [[Катэгорыя:Паэты Аўстрыі]] [[Катэгорыя:Шматмоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Франкамоўныя паэты]] 2gi2z3yx72z3ue91v03hdbbvt4hujy4 0 71006 5165332 5151929 2026-07-13T10:47:52Z Ueschar 151377 удакладненне 5165332 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Джэйн Осцін | Арыгінал імя = Jane Austen | Фота = | Шырыня = 300px | Подпіс = Партрэт Джэйн Осцін, 1873 г. | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род дзейнасці = [[пісьменнік]] | Гады актыўнасці = 1787–1817 | Кірунак = [[Рэалізм (літаратура)|рэалізм]] | Жанр = [[любоўны раман]], [[сатыра]] | Мова твораў = [[Англійская мова|англійская]] | Дэбют = | Прэміі = | Lib = | Сайт = }}'''Джэйн Осцін''' (або '''Осцен'''{{sfn|Камароўская|2000|p=456}} ці '''Остэн'''; {{lang-en|Jane Austen}}; {{ДН|16|12|1775}}, [[Стывентан (Хэмпшыр)|Стывентан]], [[Вялікабрытанія]] — {{ДС|18|7|1817}}) — выбітная [[Англія|англійская]] пісьменніца-раманістка, вядомая перш за ўсё [[#Спіс твораў|сваімі шасцю буйнымі раманамі]]. Прадвесніца рэалізму ў брытанскай літаратуры, сатырык, пісала так званыя [[Раман нораваў|раманы нораваў]]. Яе кнігі з’яўляюцца прызнанымі [[шэдэўр]]амі, якія спалучаюць у сабе прастату сюжэту, глыбокае псіхалагічнае пранікненне ў душы герояў{{sfn|Камароўская|2000|p=456}} і іранічны, мяккі, праўдзіва [[брытанскі гумар]]. У гэтых творах яна тонка і іранічна аналізавала, крытыкавала і каментавала побыт і норавы англійскага дробнапамеснага дваранства (джэнтры) канца XVIII стагоддзя. Сюжэты раманаў Осцін часта даследуюць залежнасць жанчын ад замужжа як практычна адзінага спосабу дасягнуць годнага становішча ў грамадстве і забяспечыць сабе фінансавую стабільнасць. Яе працы з’яўляюцца схаванай крытыкай [[Сентыментальны рамана|сентыментальных раманаў]] другой паловы XVIII стагоддзя і азначаюць сабой пераход да [[Рэалізм (літаратура)|літаратурнага рэалізму]] XIX стагоддзя{{sfn|Grundy|2014|p=195–197}}{{efn|Олівер Мак-Донах сцвярджае, што раман «Розум і пачуцці» «можна з поўным правам назваць першым англійскім рэалістычным раманам» дзякуючы дэталёваму і дакладнаму адлюстраванню таго, што ён называе «заробкамі і выдаткамі» (''getting and spending''), у жыцці англійскай сям’і джэнтры{{sfn|MacDonagh|1991|p=65, 136–137}}.}}. Менавіта дзякуючы тонкім сацыяльным каментарыям, рэалізму, дасціпнасці і [[Іронія|іроніі]] Джэйн Осцін заслужыла найвышэйшае прызнанне сярод крытыкаў і літаратуразнаўцаў. Осцін напісала свае галоўныя раманы яшчэ да 22 гадоў, аднак упершыню яе твор быў апублікаваны, толькі калі ёй споўнілася 35. Раманы «[[Розум і пачуцці]]» (1811), «[[Пыха і перадузятасць]]» (1813), «[[Мэнсфілд-парк (раман)|Мэнсфілд-парк]]» (1814) і «[[Эма (раман)|Эма]]» (1816) выдаваліся ананімна, мелі сціплы поспех і не прынеслі ёй шырокай вядомасці пры жыцці. Яна таксама напісала яшчэ два раманы — «[[Нортэнгерскае абацтва (раман)|Нортэнгерскае абацтва]]» і «[[Перакананне (раман)|Перакананне]]», якія былі апублікаваны ўжо пасмяротна, у 1817 годзе. Яшчэ адзін раман, пазней названы «[[Сэндытан (раман)|Сэндытан]]», застаўся няскончаным праз яе смерць. Літаратурная спадчына Осцін таксама ўключае тры тамы юнацкіх твораў, кароткі [[эпісталярны раман]] (раман у лістах) «[[Лэдзі Сьюзан (раман)|Лэдзі Сьюзан]]» і няскончаны раман «[[Уотсаны (раман)|Уотсаны]]». Пасля смерці Осцін яе раманы практычна ніколі не выходзілі з друку. Важны паварот у яе пасмяротнай славе адбыўся ў 1833 годзе, калі яе творы былі перавыдадзены ў папулярнай серыі «Стандартныя раманы» выдаўца [[Рычард Бэнтлі (выдавец)|Рычарда Бэнтлі]]. Гэтыя ілюстраваныя выданні, якія прадаваліся камплектам, зрабілі яе творчасць даступнай для шырокай публікі, што паклала пачатак яе сусветнаму прызнанню. У 1869 годзе яе пляменнік апублікаваў кнігу «[[Успаміны пра Джэйн Осцін]]», што яшчэ больш распаліла цікавасць да яе асобы. Творчасць Осцін натхніла незлічоную колькасць крытычных эсэ, яе раманы ўваходзяць ва ўсе значныя літаратурныя анталогіі. Яны былі шматкроць экранізаваны; сярод самых вядомых адаптацый такія фільмы, як «[[Розум і пачуцці (фільм, 1995)|Розум і пачуцці]]» (1995), «[[Пыха і перадузятасць (фільм, 2005)|Пыха і перадузятасць]]» (2005), «[[Эма (фільм, 2020)|Эма]]» (2020), экранізацыя «Лэдзі Сьюзан» пад назвай «[[Каханне і сяброўства (фільм, 2016)|Каханне і сяброўства]]» (2016) і міні-серыял [[BBC]] «[[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1995)|Пыха і перадузятасць]]» (1995). == Біяграфічныя крыніцы == [[Файл:Letter from Jane Austen to her sister Cassandra, 1799 June 11. Page 4 (NLA).tiff|thumb|upright|Апошняя старонка ліста Осцін да яе сястры Касандры ад 11 чэрвеня 1799 года.]] Скупыя біяграфічныя звесткі пра Джэйн Осцін грунтуюцца на нешматлікіх ацалелых лістах і ўспамінах, напісаных членамі яе сям’і. Гэта стварыла аснову для міфаў і наўмысных скажэнняў яе вобраза, якія сучасныя біёграфы спрабуюць выправіць{{sfn|Fergus|2005|p=3–4}}. З прыкладна 3000 лістоў, напісаных Джэйн Осцін, да нас дайшло і было апублікавана толькі каля 160. Асноўную частку лістоў знішчыла яе сястра [[Касандра Осцін|Касандра]], спальваючы іх або пазбаўляючыся ад іх іншым спосабам. Яна рабіла гэта з пэўнай мэтай: каб «малодшыя пляменніцы не прачыталі з’едлівыя або залішне адкрытыя каментарыі Джэйн пра суседзяў або членаў сям’і»{{sfn|Le Faye|2005|p=33}}. Імкнучыся абараніць рэпутацыю сям’і ад схільнасці Джэйн да гранічнай шчырасці, Касандра выразала з астатніх лістоў любыя згадкі пра хваробы, няшчасці і ўсё, што яна лічыла «непрыстойным»{{sfn|Nokes|1998|p=1}}. У выніку наўмысна былі схаваныя важныя дэталі з жыцця сям’і Осцін, такія як існаванне брата Джорджа, якога праз недыягнаставаныя праблемы з развіццём аддалі на апеку ў іншую сям’ю, і пра яго амаль не згадвалі, альбо двух іншых братоў, якіх адправілі служыць на флот у вельмі раннім узросце, або ж пра багатую цётку Лі-Перо, якую арыштавалі і судзілі па абвінавачванні ў [[Крадзеж|крадзяжы]]{{sfn|Nokes|1998|p=1–2}}{{sfn|Fergus|2005|p=3–4}}. Першай біяграфіяй Осцін стала «Біяграфічная нататка», напісаная яе братам [[Генры Томас Осцін|Генры Томасам Осцінам]] у 1818 годзе. Яна была апублікавана ў пасмяротным выданні рамана «[[Нортэнгерскае абацтва (раман)|Нортэнгерскае абацтва]]» і, насуперак меркаванню іншых членаў сям’і, уключала ўрыўкі з двух лістоў. У наступных біяграфіях сямейная «цэнзура» толькі ўзмацнілася. Дэталі жыцця Осцін працягвалі апускацца або прыхарошвацца ў кнізе яе пляменніка «[[Успаміны пра Джэйн Осцін]]» (1869) і ў біяграфіі «Джэйн Осцін: яе жыццё і лісты» (1913), напісанай яе ўнучатымі пляменнікамі{{sfn|Nokes|1998|p=2–4}}{{sfn|Fergus|2005|p=3–4}}{{sfn|Le Faye|2004|p=279}}. Сям’я і сваякі мэтанакіравана стваралі легенду пра «добрую, ціхую цётачку Джэйн», малюючы яе як сціплую жанчыну, зусім шчаслівую ў хатнім коле, для якой сям’я была галоўнай апорай у жыцці. Сучасныя біёграфы імкнуцца аднавіць больш поўную карціну, уключаючы ў свае працы тыя самыя дэталі, якія былі выразаны з лістоў і сямейных біяграфій. Аднак, як адзначае біёграф Джэн Фергюс, галоўная задача — захаваць баланс. Важна не ўпадаць у іншую крайнасць і не ўяўляць Осцін як «азлобленую, расчараваную жанчыну, зачыненую ў коле вельмі непрыемнай сям’і», якая пакутавала ў перыяды глыбокага няшчасця{{sfn|Fergus|2005|p=3–4}}. == Жыццяпіс == === Сям’я === Джэйн Осцін нарадзілася ў [[Стывентан (Хэмпшыр)|Стывентане]], [[графства Хэмпшыр]], 16 снежня 1775 года. Яе бацька, [[Джордж Осцін]] (''George Austen''; 1731—1805), паведаміў пра яе з’яўленне ў лісце, адзначыўшы, што яе маці, Касандра, «мела нарадзіць яшчэ месяц таму». Ён дадаў, што нованароджаная «стане цацкай для Кэсі [старэйшай сястры] цяпер і яе кампаньёнкай у будучыні»{{sfn|Le Faye|2004|p=27}}. Зіма 1775—1776 гадоў была асабліва суровай, таму дзяўчынку ахрысцілі ў мясцовай царкве толькі 5 красавіка, дзе ёй і нараклі імя Джэйн{{sfn|Le Faye|2004|p=27}}. [[Файл:Chawton Church, Steventon, Hampshire.jpg|thumb|upright=1.20|Царква Святога Мікалая ў Стывентане, як намалявана ў «[[Успаміны пра Джэйн Осцін|Успамінах пра Джэйн Осцін]]»{{sfn|Le Faye|2004|p=20}}]] Бацька Джэйн, вялебны Джордж Осцін, служыў [[Рэктар (духавенства)|рэктарам]] [[Англіканская царква|англіканскіх]] парафій у Стывентане і суседнім [[Дзін (Хэмпшыр)|Дзіне]]{{efn|Ірэн Колінз падлічыла, што калі Джордж Осцін заняў пасаду рэктара ў 1764 годзе, у Стывентане было не больш за трыццаць сем’яў{{sfn|Collins|1994|p=86}}.}}{{sfn|Todd|2015|p=2}}. Сям’я Осцінаў паходзіла са старажытнага і некалі багатага роду гандляроў воўнай. Аднак праз права [[першародства]], паводле якога спадчына перадавалася толькі старэйшым сынам, галіна Джорджа Осціна збяднела. Джордж і дзве ягоныя сястры рана асірацелі і выхоўваліся ў сваякоў. У 1745 годзе, ва ўзросце пятнаццаці гадоў, сястру Джорджа, [[Філадэльфія Осцін Хэнкок|Філадэльфію]], аддалі ў вучаніцы да мадысткі (майстрыхі па вырабе жаночых капялюшыкаў) у лонданскім раёне [[Ковент-Гардэн (раён, Лондан)|Ковент-Гардэн]]<ref name="geri">{{Cite web |date=2019-10-21 |title=Philadelphia Austen Hancock: Eliza de Feuillide's Mother |url=https://www.geriwalton.com/philadelphia-austen-hancock-eliza-de-feuillides-mother/ |access-date=2022-05-22 |website=Geri Walton |language=en-US}}</ref>. Сам Джордж у шаснаццаць гадоў паступіў у [[Каледж Святога Іаана (Оксфард)|каледж Святога Іаана]] у [[Оксфард]]зе<ref>{{Cite wikisource |last=Foster |first=Joseph |author-link=Джозэф Фостэр (генеалог) |year=1888–1891 |title=Austen, George (1) |location=Oxford |publisher=James Parker |plaintitle=Alumni Oxonienses: the Members of the University of Oxford, 1715–1886 |wslink=Alumni Oxonienses: the Members of the University of Oxford, 1715-1886}}</ref>, дзе, хутчэй за ўсё, і пазнаёміўся з Касандрай Лі (''Cassandra Leigh''; 1739—1827){{sfn|Le Faye|2004|p=3–5, 11}}. Касандра паходзіла са шляхетнага [[Барон Лі|роду Лі]]. Яе бацька быў рэктарам [[Каледж усіх душ (Оксфард)|Каледжа усіх душ]] у Оксфардзе, і яна вырасла ў асяроддзі джэнтры (дробнапамеснай шляхты). Яе старэйшы брат Джэймс атрымаў у спадчыну велізарную маёмасць і маёнтак ад стрыечнай бабулі з адзінай умовай: ён павінен быў змяніць сваё прозвішча на Лі-Перот. Гэта было распаўсюджанай практыкай, якая дазваляла захаваць прозвішча дарыльшчыка і ягоны род{{sfn|Le Faye|2004|p=8}}{{sfn|Nokes|1998|p=51}}. Джордж Осцін і Касандра Лі заручыліся прыкладна ў 1763 годзе, калі яны абмяняліся [[Партрэтная мініяцюра|мініяцюрнымі партрэтамі]] — папулярны ў той час рамантычны звычай{{sfn|Le Faye|2004|p=11}}. Джордж атрымаў [[бенефіцый]] у выглядзе парафіі ў Стывентане ад Томаса Найта, багатага мужа сваёй траюраднай сястры{{sfn|Le Faye|2004|p=6}}. Яны пажаніліся 26 красавіка 1764 года ў [[Царква Святога Свіціна (Бат)|царкве Святога Свіціна]] ў горадзе [[Бат]]. Цырымонія была простай і адбылася па [[Ліцэнзія на шлюб|ліцэнзіі]] (спецыяльным дазволе, які дазваляў абвянчацца без публічнага абвяшчэння), праз два месяцы пасля смерці бацькі Касандры{{sfn|Le Faye|2004|p=11}}{{sfn|Nokes|1998|p=24, 26}}. Іхні даход быў сціплым і складаўся з невялікага гадавога заробку Джорджа ад парафіі; Касандра ж прынесла ў шлюб толькі надзею на невялікую спадчыну пасля смерці сваёй маці{{sfn|Le Faye|2004|p=12}}{{sfn|Nokes|1998|p=24}}. Пазней багаты дзядзька Джорджа, Фрэнсіс Осцін, купіў для яго суседнюю парафію ў Дзіне<ref>Austen-Leigh, James Edward (1871). Memoir of Jane Austen (Second ed.). London: Richard Bentley and Son. Archived from the original on 19 December 2019. Retrieved 20 December 2019.</ref>. Сям’я часова пасялілася там, пакуль іхні асноўны дом у Стывентане — старажытны будынак XVI стагоддзя — рамантаваўся. У Дзіне Касандра нарадзіла траіх дзяцей: [[Джэймс Осцін|Джэймса]] (1765), Джорджа (1766) і [[Эдвард Осцін Найт|Эдварда]] (1767){{sfn|Le Faye|2004|p=11, 18, 19}}{{sfn|Nokes|1998|p=36}}. Касандра мела звычай некалькі месяцаў трымаць немаўля дома, а затым аддаваць яго на год-паўтара на апеку і [[Карміцелька|выкормліванне]] Элізабэт Літлвуд, жанчыне, якая жыла непадалёк{{efn|Практыка перадачы немаўлят карміцелькам была шырока распаўсюджана сярод шляхты і духавенства ў XVIII стагоддзі. Гэта не лічылася праявай бацькоўскай знявагі, а было, хутчэй, сацыяльнай нормай, якая дазваляла маці хутчэй аднавіцца і займацца кіраваннем гаспадаркай.}}{{sfn|Le Faye|2004|p=19}}. === Стывентан. Дзіцячыя гады === [[Файл:SteventonRectory.jpg|thumb|Пастарскі дом у [[Стывентан (Хэмпшыр)|Стывентане]], як паказана ў «[[Успаміны пра Джэйн Осцін|Успамінах пра Джэйн Осцін]]», знаходзіўся ў даліне і быў акружаны лугамі{{sfn|Le Faye|2004|p=20}}.]] У 1768 годзе сям’я Осцін канчаткова абгрунтавалася ў Стывентане. Першым дзіцем, якое нарадзілася тут, стаў Генры ў 1771 годзе{{sfn|Nokes|1998|p=37}}{{sfn|Le Faye|2004|p=25}}. Прыкладна ў гэты ж час ягоная маці Касандра больш не магла ігнараваць прыкметы таго, што ў маленькага Джорджа былі праблемы з развіццём. У яго здараліся прыпадкі, і, магчыма, ён быў [[Глуханемата|глуханямым]]. У сувязі з гэтым было прынята рашэнне аддаць яго на апеку ў іншую сям’ю{{sfn|Le Faye|2004|p=22}}. У 1773 годзе нарадзілася [[Касандра Осцін|Касандра]] (будучая найлепшая сяброўка Джэйн), за ёй — [[Фрэнсіс Осцін|Фрэнсіс]] у 1774 годзе і, нарэшце, Джэйн у 1775-м{{sfn|Nokes|1998|p=37}}{{sfn|Le Faye|2004|p=24–27}}. Па словах біёграфа [[Парк Хонан|Парка Хонана]], у доме Осцінаў панавала «адкрытая, жывая і нязмушаная інтэлектуальная атмасфера», у якой абмяркоўваліся і разглядаліся ідэі нават тых людзей, з якімі члены сям’і маглі быць не згодныя ў палітычным або сацыяльным плане{{sfn|Honan|1987|211–212}}. Сям’я шмат у чым залежала ад заступніцтва сваіх больш заможных сваякоў і часта прымала ў сябе шматлікіх гасцей{{sfn|Todd|2015|p=4}}. Улетку 1770 года маці Джэйн, Касандра-старэйшая, гасцявала ў Лондане ў сястры свайго мужа, Філадэльфіі, і яе дачкі Элайзы{{sfn|Nokes|1998|p=39}}{{sfn|Le Faye|2004|p=22–23}}. Біёграф Дэйдра Ле Фэй пісала, што Філадэльфія і Элайза Хэнкок былі «яркімі каметамі, якія ўрываліся ў ціхамірную сонечную сістэму жыцця сельскага духавенства ў Гэмпшыры. Навіны пра іхнія замежныя падарожжы і моднае лонданскае жыццё, а таксама іхнія раптоўныя візіты ў Стывентан — усё гэта дапамагала пашырыць гарызонты юнай Джэйн і паўплывала на яе далейшае жыццё і творчасць»{{sfn|Le Faye|2004|p=29}}. Першая дакументальная згадка пра саму Джэйн адносіцца да 1781 года, калі яе старэйшая сястра Касандра вярталася з паездкі ў горад [[Бат]]. У сямейных запісах гаворыцца: «…яны ўжо амаль даехалі да дома, калі сустрэлі Джэйн і Чарльза, двух малодшых у сям’і, якія прайшлі пешшу да Нью-Даўна, каб сустрэць ''[[Шэйз (павозка)|шэйз]]'' і з задавальненнем пракаціцца ў ім дадому»{{sfn|Le Faye|2004|p=46}}. Як адзначае Ле Фэй, «прадказанні містара Осціна адносна ягонай малодшай дачкі цалкам спраўдзіліся. Ніколі сёстры не былі такія блізкія, як Касандра і Джэйн; пры гэтым ва ўсёй іхняй дружнай сям’і, здавалася, існавала асаблівая сувязь паміж Касандрай і Эдвардам з аднаго боку, і паміж Генры і Джэйн — з другога»{{sfn|Le Faye|2004|p=26}}. З 1773 па 1796 год Джордж Осцін папаўняў сямейны бюджэт, займаючыся фермерствам і навучаючы трох-чатырох хлопчыкаў, якія жылі ў ягоным доме як пансіянеры{{sfn|Honan|1987|p=14, 17–18}}{{sfn|Collins|1994|p=54}}. Ягоны гадавы даход ад дзвюх царкоўных парафій складаў £200 (што эквівалентна прыкладна £32,000 у 2023 годзе){{sfn|Irvine|2005|p=2}}. Гэта быў вельмі сціплы даход для іхняга кола. Для параўнання, кваліфікаваны рамеснік (напрыклад, каваль) мог зарабляць каля £100 у год, у той час як тыповы гадавы даход сям’і джэнтры складаў ад £1,000 да £5,000. Сям’я Осцін жыла на ніжняй прыступцы саслоўя джэнтры{{sfn|Irvine|2005|p=2}}. Дадатковы даход прыносіла арэнда фермы плошчай 200 [[акр]]аў, якая магла даваць да £300 прыбытку ў год (эквівалент £48,000 у 2023 годзе){{sfn|Lane|1995|p=1}}. У гэты перыяд свайго жыцця Джэйн рэгулярна наведвала царкву, мела зносіны з сябрамі і суседзямі, а вечарамі чытала ўслых сваёй сям’і раманы, часта ўласнага сачынення. Зносіны з суседзямі нярэдка ўключалі ў сябе танцы — альбо імправізаваныя ў кагосьці дома пасля вячэры, альбо на балях, якія рэгулярна праводзіліся ў залах для сходаў пры гарадской ратушы{{sfn|Tomalin|1997|p=101–103, 120–123, 144}}{{sfn|Honan|1987|p=119}}. Яе брат Генры пазней успамінаў, што «Джэйн любіла танцаваць і выдатна гэта рабіла»{{sfn|Tomalin|1997|p=102}}{{sfn|Honan|1987|p=84}}. === Адукацыя === [[Файл:CassandraAustenSilhouette.png|thumb|Сілуэт [[Касандра Осцін|Касандры Осцін]], сястры і бліжэйшай сяброўкі Джэйн]] У 1783 годзе Джэйн Осцін і яе сястру Касандру адправілі ў горад Оксфард на прыватнае навучанне да Эн Коўлі, якая ў тым жа годзе перавезла іх у [[Саўтгемптан]]. Той жа восенню абедзвюх дзяўчынак тэрмінова адправілі дадому, бо яны заразіліся [[Эпідэмічны сыпны тыф|сыпным тыфам]] — небяспечнай хваробай, ад якой Джэйн ледзь не памерла{{sfn|Le Faye|2004|p=47–49}}{{sfn|Collins|1994|p=35, 133}}. Пасля гэтага яна некаторы час атрымлівала хатнюю адукацыю, пакуль у пачатку 1785 года зноў не адправілася з сястрой у школу-пансіён. Гэта была [[Рэдынгская школа-інтэрнат для дам]] пад кіраўніцтвам місіс Ла-Турнэль{{sfn|Todd|2015|p=3}}. Хутчэй за ўсё, вучэбная праграма ўключала французскую мову, правапіс, рукадзелле, танцы, музыку і драматычнае мастацтва. Аднак сёстры вярнуліся дадому яшчэ да снежня 1786 года, бо плата за навучанне дзвюх дачок аказалася занадта высокай для сям’і Осцін{{sfn|Tomalin|1997|p=9–10, 26, 33–38, 42–43}}{{sfn|Le Faye|2004|p=52}}{{sfn|Collins|1994|p=133–134}}. Пасля 1786 года Джэйн «больш ніколі не жыла за межамі свайго бліжэйшага сямейнага асяроддзя»{{sfn|Le Faye|2004|p=52}}. Асноўную адукацыю Джэйн атрымала з чытання пад кіраўніцтвам свайго бацькі і братоў, Джэймса і Генры{{sfn|Grundy|2014|p=192–193}}{{sfn|Tomalin|1997|p=28–29, 33–43, 66–67}}{{sfn|Honan|1987|p=31–34}}{{sfn|Lascelles|1966|p=7–8}}. Па словах біёграфа Айрын Колінз, Джэйн «карысталася некаторымі з тых жа падручнікаў, што і яе браты»{{sfn|Collins|1994|p=42}}. Характэрна, што ў Джэйн быў неабмежаваны доступ як да бібліятэкі бацькі, так і да бібліятэкі сябра сям’і, Уорэна Гастынгса, які быў надзвычай уплывовай фігурай — першым генерал-губернатарам Бенгаліі ў Індыі. Доступ да вялікай і разнастайнай бібліятэкі Гастынгса быў для юнай Джэйн бесцаннай магчымасцю пазнаёміцца з сусветнай літаратурай і гісторыяй. Разам гэтыя дзве калекцыі складалі велізарную бібліятэку. Бацька таксама паблажліва ставіўся да часам рызыкоўных пісьменніцкіх эксперыментаў дачкі (яе юнацкія творы адрозніваліся сатырай і смеласцю) і забяспечваў абедзвюх сясцёр дарагой паперай і іншымі прыладамі для пісьма і малявання{{sfn|Honan|1987|p=66–68}}{{sfn|Collins|1994|p=43}}. Найважнейшай часткай адукацыі Джэйн былі хатнія тэатральныя пастаноўкі. З ранняга дзяцінства яе сям’я і сябры ставілі п’есы ў хляве пры доме святара. У іхнім рэпертуары былі, напрыклад, «[[Сапернікі (камедыя, 1775)|Сапернікі]]» [[Рычард Брынслі Шэрыдан|Рычарда Шэрыдана]] (1775) і «[[Бон-Тон, або Свецкае жыццё над усходамі]]» [[Дэвід Гарык|Дэвіда Гарыка]]. Старэйшы брат Джэйн, Джэймс, пісаў для гэтых спектакляў пралогі і эпілогі, і сама яна, імаверна, брала ў іх удзел — спачатку як глядач, а пазней і як актрыса{{sfn|Le Faye|2014|p=xvi–xvii}}{{sfn|Tucker|1986|p=1–2}}{{sfn|Byrne|2002|p=1–39}}{{sfn|Gay|2002|ix, 1}}{{sfn|Tomalin|1997|p=31–32, 40–42, 55–57, 62–63}}{{sfn|Honan|1987|p=35, 47–52, 423–424, n. 20.}}. Большасць п’ес былі камедыямі, што, несумненна, спрыяла развіццю сатырычнага таленту Джэйн{{sfn|Honan|1987|p=53–54}}{{sfn|Lascelles|1966|p=106–107}}{{sfn|Litz|1965|p=14–17}}. Ва ўзросце 12 гадоў яна і сама паспрабавала сябе ў драматургіі, напісаўшы ў падлеткавыя гады тры кароткія п’есы{{sfn|Tucker|1986|p=2}}. === Юнацкія творы («Juvenilia», 1787—1793) === Пачынаючы прынамсі з адзінаццацігадовага ўзросту, Джэйн Осцін пісала вершы і апавяданні для забавы сабе і сваёй сям’і{{sfn|Le Faye|2004|p=66}}{{sfn|Litz|1986|p=48}}{{sfn|Honan|1987|p=61–62, 70}}{{sfn|Lascelles|1966|p=4}}{{sfn|Todd|2015|p=4}}. Па словах біёграфа [[Джанет Маргарэт Тод|Джанет Тод]], у гэтых творах яна ўтрыравала бытавыя дэталі паўсядзённага жыцця і парадзіравала распаўсюджаныя сюжэтныя хады. Яе апавяданні былі «поўныя анархічных фантазій пра жаночую ўладу, усёдазволенасць, забароненыя паводзіны і ў цэлым энергію, што б’е цераз край»{{sfn|Todd|2015|p=4–5}}. З 1787 па 1793 год Осцін перапісала начыста дваццаць дзевяць сваіх ранніх прац у тры пераплеценыя сшыткі агульным аб’ёмам 90 000 слоў{{sfn|Southam|1986|p=244}}. Сёння гэтыя зборнікі вядомыя як «Ювенілія» ({{lang-en|Juvenilia}} — «юнацкія творы», ад {{lang-la|iuvenīlis}} — «юнацкі»)<ref>{{cite news |title=Jane Austen's juvenilia|first=Kathryn|last=Sutherland|url=https://www.bl.uk/romantics-and-victorians/articles/jane-austens-juvenilia |access-date=26 August 2020 |agency=British Library |date=15 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221127114558/https://www.bl.uk/romantics-and-victorians/articles/jane-austens-juvenilia|archive-date=27 November 2022|url-status=dead }}</ref> і маюць назвы «Том першы», «Том другі» і «Том трэці». На думку навукоўца Рычарда Джэнкінса, гэтыя раннія працы часта маюць «буйны» і «анархічны» характар; ён параўноўвае іх з творчасцю пісьменніка XVIII стагоддзя [[Лорэнс Стэрн|Лорэнса Стэрна]]{{sfn|Jenkyns|2004|p=31}}. [[Файл:CassandraAusten-HenryIV.jpg|thumb|Партрэт [[Генрых IV (кароль Англіі)|Генрыха IV]]. Ілюстрацыя сястры Джэйн, Касандры, да «[[Гісторыя Англіі (Джэйн Осцін)|Гісторыі Англіі]]» (каля 1790), напісанай, паводле заявы аўтара, «страсным, прадузятым і недасведчаным гісторыкам».]] Сярод гэтых твораў вылучаецца сатырычны раман у лістах «[[Каханне і сяброўства (апавяданне)|Каханне і сяброўства]]» (''Love and Freindship'' [арфаграфія аўтара захавана]), напісаны ў 1790 годзе, калі ёй было чатырнаццаць{{sfn|Todd|2015|p=5}}{{sfn|Southam|1986|p=252}}. У ім яна высмейвала папулярныя ў той час [[Сентыментальны раман|сентыментальныя раманы]]{{sfn|Litz|1965|p=21}}{{sfn|Tomalin|1997|p=47}}{{sfn|Honan|1987|p=73–74}}{{sfn|Southam|1986|p=248–249}}. У наступным годзе яна напісала «[[Гісторыя Англіі (Джэйн Осцін)|Гісторыю Англіі]]» — 34-старонкавы рукапіс, які суправаджаўся трынаццаццю [[акварэль]]нымі мініяцюрамі яе сястры Касандры. «Гісторыя» Осцін парадзіравала папулярныя гістарычныя працы, у прыватнасці «Гісторыю Англіі» [[Олівер Голдсміт|Олівера Голдсміта]] (1764){{sfn|Honan|1987|p=75}}. Біёграф Парк Хонан мяркуе, што неўзабаве пасля напісання «Кахання і сяброўства» Осцін вырашыла «пісаць дзеля заробку, зрабіць літаратуру сваёй галоўнай справай», гэта значыць стаць прафесійным пісьменнікам. Прыкладна ў васемнаццаць гадоў яна пачала ствараць больш доўгія і складаныя творы{{sfn|Honan|1987|p=93}}. У жніўні 1792 года, ва ўзросце сямнаццаці гадоў, Осцін пачала пісаць аповесць «[[Кэтрын, або Альтанка]]», якая прадказала яе сталыя працы (асабліва «Нортэнгерскае абацтва»), але засталася няскончанай. Некаторыя яе матывы пазней выявіліся ў рамане «Лэдзі Сьюзан»{{sfn|Todd|2015|p=5}}{{sfn|Southam|1986|p=245, 253}}. Праз год яна пачала, але закінула, кароткую п’есу, пазней названую «Сэр Чарлз Грандысан, або Шчаслівы чалавек» (камедыя ў 6 актах), да якой яна вярнулася і завяршыла каля 1800 года. Гэта была кароткая пародыя на скарочаныя вучэбныя пераказы любімага рамана Осцін — «[[Гісторыя сэра Чарлза Грандысана]]» (1753) [[Сэмюэл Рычардсан|Сэмюэла Рычардсана]]{{sfn|Southam|1986|p=187–189}}. {{external media| float = left| video1 = [https://www.c-span.org/video/?95776-1/jane-austen-life Прэзентацыя Клэр Томалін па кнізе «Джэйн Осцін: Жыццё», 23 лістапада 1997 года.], [[C-SPAN]]}} Калі Осцін ва ўзросце васемнаццаці гадоў упершыню стала цёткай, яна адправіла сваёй нованароджанай пляменніцы [[Фрэнсіс-Кэтрын Осцін-Найт|Фані Кэтрын Осцін-Найт]] «пяць кароткіх твораў з… „Ювеніліі“, цяпер вядомых пад агульнай назвай „Нататкі“… прадстаўленых як яе „Меркаванні і настаўленні аб паводзінах юных дзяўчат“». Для другой сваёй пляменніцы, Джэйн-Ганны-Элізабэт Осцін (якая таксама нарадзілася ў 1793 годзе), яе цётка напісала «яшчэ два „Разрозненыя ласыя кавалачкі“», прысвяціўшы іх ёй 2 чэрвеня 1793 года са словамі: «…будучы перакананай, што калі ты паставішся да іх сур’ёзна, то атрымаеш з іх вельмі важныя настаўленні адносна тваіх паводзін у жыцці»<ref name="Le Faye 1993">{{cite book |last1=Austen-Leigh |first1=William |last2=Austen-Leigh |first2=Richard Arthur |last3=Le Faye |first3=Dierdre |title=Jane Austen: A Family History |date=1993 |publisher=The British Library |location=London |isbn=978-0-7123-0312-5 |pages=76–77}}</ref>. Існуюць рукапісныя сведчанні таго, што Осцін працягвала працаваць над гэтымі творамі аж да 1811 года (калі ёй было 36 гадоў), а яе пляменніца і пляменнік, Эн і Джэймс Эдвард Осцін, уносілі ў іх дапаўненні аж да 1814 года{{sfn|Sutherland|2005|p=14}}{{sfn|Doody|2014|p=87–89}}. Паміж 1793 і 1795 гадамі (ва ўзросце ад васемнаццаці да дваццаці гадоў) Осцін напісала «[[Лэдзі Сьюзан (раман)|Лэдзі Сьюзан]]», кароткі [[эпісталярны раман]] (раман у лістах), які прынята лічыць яе самым амбітным і адточаным раннім творам{{sfn|Honan|1987|p=101–102}}{{sfn|Tomalin|1997|p=82–83}}. Гэтая аповесць не падобная ні на адну іншую працу Осцін. Біёграф [[Клэр Томалін]] апісвае гераіню як драпежніцу, якая выкарыстоўвае свой розум і абаяльнасць, каб маніпуляваць, здраджваць і зневажаць сваіх палюбоўнікаў, сяброў і сям’ю. Томалін піша{{sfn|Tomalin|1997|p=83–84}}{{sfn|Sutherland|2005|p=15}}: <blockquote>«Аповесць, расказаная ў лістах, мае такі ж стройны сюжэт, як п’еса, і такі ж цынічны тон, як у самых эпатажных [[Камедыя часоў Рэстаўрацыі Сцюартаў|драматургаў эпохі Рэстаўрацыі]]{{efn|Драматургі эпохі [[Рэстаўрацыя Сцюартаў|Рэстаўрацыі Сцюартаў]] (канец XVII стагоддзя ў Англіі) славіліся сваімі дасціпнымі, але цынічнымі камедыямі нораваў, поўнымі сэксуальных інтрыг і сатыры на вышэйшае грамадства.}}, якія, магчыма, і паслужылі для яе крыніцай натхнення … У творчасці Осцін гэтая праца стаіць асобна як даследаванне дарослай жанчыны, чый інтэлект і сіла характару пераўзыходзяць усіх, каго яна сустракае». {{oq|en|Told in letters, it is as neatly plotted as a play, and as cynical in tone as any of the most outrageous of the Restoration dramatists who may have provided some of her inspiration … It stands alone in Austen's work as a study of an adult woman whose intelligence and force of character are greater than those of anyone she encounters.}}</blockquote> На думку Джанет Тод, прататыпам галоўнай гераіні магла паслужыць [[Элайза дэ Фёід]], стрыечная сястра Осцін, якая натхняла пісьменніцу апавяданнямі пра сваё гламурнае жыццё і шматлікія прыгоды. Муж Элайзы, французскі арыстакрат, быў пакараны смерцю на [[Гільяціна|гільяціне]] ў 1794 годзе падчас [[Эпоха тэрору|эпохі тэрору]] [[Вялікая французская рэвалюцыя|Французскай рэвалюцыі]]. У 1797 годзе яна выйшла замуж за брата Джэйн, Генры Осціна{{sfn|Todd|2015|p=4}}. === Том Лефрой === [[Файл:Thomas Langlois Lefroy.jpg|thumb|upright|''[[Томас Ланглуа Лефрой]], [[лорд вярхоўны суддзя Ірландыі]].'' Гравюра [[Уільям Генры Моўт|У. Г. Моўта]] (1855). У старасці Лефрой прызнаўся, што быў закаханы ў Осцін: «Гэта было юнацкае каханне»{{sfn|Tomalin|1997|p=118}}.]] Калі Джэйн Осцін было дваццаць гадоў, са снежня 1795 па студзень 1796 года ў Стывентане гасцяваў іхні сусед, [[Томас Ланглуа Лефрой|Том Лефрой]]. Ён толькі што скончыў універсітэт і збіраўся пераязджаць у Лондан, каб стаць [[барыстар]]ам. Лефрой і Осцін, хутчэй за ўсё, пазнаёміліся на балі або іншым мясцовым свецкім мерапрыемстве. З лістоў Джэйн да сястры Касандры зразумела, што яны праводзілі разам вельмі шмат часу: «Я амаль баюся расказваць табе, як мы паводзілі сябе з маім ірландскім сябрам. Уяві сабе ўсё самае распуснае і шакавальнае ў танцах і сядзенні побач»{{sfn|Le Faye|2004|p=92}}. У сваім першым ацалелым лісце да сястры Осцін пісала, што Лефрой — «вельмі выхаваны, прыгожы і прыемны малады чалавек»{{sfn|Halperin|1985|p=721}}. Праз пяць дзён яна ўжо чакала «прапановы [рукі і сэрца]» ад свайго «сябра» і ў жарт дадавала: «Аднак я адмоўлю яму, калі ён не паабяцае пазбавіцца ад свайго белага плашча». Затым, іранізуючы з сябе, яна заяўляла, што ў будучыні даверыцца толькі «містару Тому Лефрою, за якога я не дам і шасці пенсаў», і адмовіць усім астатнім{{sfn|Halperin|1985|p=721}}. На наступны дзень яна напісала: «Настане дзень, калі я апошні раз буду фліртаваць з Томам Лефроем, і калі ты атрымаеш гэты ліст, усё ўжо будзе скончана. Слёзы цякуць, пакуль я пішу пра гэтую журботную думку»{{sfn|Halperin|1985|p=721}}. Біёграф Халперын засцерагае, што Осцін у сваіх лістах часта парадзіравала папулярную сентыментальную літаратуру, таму некаторыя з яе драматычных заяў пра Лефроя маглі быць іранічнымі. Тым не менш, відавочна, што Осцін была шчыра захоплена ім, і пазней ніводзін з яе кавалераў так і не змог з ім параўнацца{{sfn|Halperin|1985|p=721}}. Сям’я Лефроя ўмяшалася і ў канцы студзеня адаслала яго са Стывентана. Шлюб быў немагчымы, і, хутчэй за ўсё, яны абодва гэта разумелі. Ні ў яго, ні ў яе не было грошай, а Том цалкам залежаў ад свайго стрыечнага дзеда ў Ірландыі, палітыка [[Бенджамін Ланглуа|Бенджаміна Ланглуа]], які аплачваў адукацыю Лефроя і станаўленне ягонай кар’еры. Калі Лефрой пазней і бываў у Гэмпшыры, яго старанна аберагалі ад сустрэч з сям’ёй Осцін, і Джэйн больш ніколі яго не бачыла{{sfn|Le Faye|2014|p=xviii}}{{sfn|Fergus|2005|p=7–8}}{{sfn|Tomalin|1997|p=112–120, 159}}{{sfn|Honan|1987|p=105–111}}. Аднак нават у лістападзе 1798 года яна ўсё яшчэ думала пра яго. У лісце да сястры яна расказала, што піла гарбату з адной з ягоных сваячак і адчайна хацела спытаць пра Тома, але так і не змагла прымусіць сябе ўзняць гэтую тэму{{sfn|Halperin|1985|p=722}}. === Раннія рукапісы (1796—1798) === Скончыўшы «Лэдзі Сьюзан», Осцін узялася за свой першы поўнапамерны раман «Элінар і Марыяна» (''Elinor and Marianne''). Яе сястра ўспамінала, што гэты раман у першапачатковай версіі чытаўся ўслых у коле сям’і «яшчэ да 1796 года» і быў напісаны ў форме лістоў. Паколькі першакрынічныя рукапісы не захаваліся, немагчыма сказаць, якая частка гэтага чарнавіка ўвайшла ў раман, ананімна апублікаваны ў 1811 годзе пад назвай «[[Розум і пачуцці]]»{{sfn|Sutherland|2005|p=16–18}}{{sfn|LeFaye|2014|p=xviii}}{{sfn|Tomalin|1997|p=107, 120, 154, 208}}. У 1796 годзе Осцін пачала працу над другім раманам, «Першыя ўражанні» (''First Impressions''). Яна завяршыла першапачатковы чарнавік у жніўні 1797 года ва ўзросце 21 года. Як і ўсе свае творы, гэты раман Джэйн чытала ўслых сваёй сям’і па меры напісання, і ён стаў «прызнаным фаварытам»{{sfn|Le Faye|2004|p=100, 114}}. У гэты час яе бацька зрабіў першую спробу апублікаваць адзін з яе раманаў. У лістападзе 1797 года ён напісаў [[Томас Кадэл (выдавец)|Томасу Кадэлу]], вядомаму лонданскаму выдаўцу, з пытаннем, ці не разгледзіць той магчымасць надрукаваць «Першыя ўражанні». Кэдэл вярнуў ліст Джорджа Осціна з пазнакай «Адхілена зваротнай поштай», то-бок імгненная і катэгарычная адмова. Магчыма, сама Джэйн нават не ведала пра гэтую спробу бацькі{{sfn|Le Faye|2004|p=104}}{{sfn|Sutherland|2005|p=17, 21}}{{sfn|Tomalin|1997|p=120–122}}. Пасля завяршэння «Першых уражанняў» яна вярнулася да «Элінар і Марыяны» і з лістапада 1797 да сярэдзіны 1798 года сур’ёзна яго перапрацавала. Яна адмовілася ад [[Эпісталярны раман|эпісталярнага]] фармату (рамана ў лістах) на карысць [[Апавяданне ад трэцяй асобы|апавядання ад трэцяй асобы]], стварыўшы версію, ужо вельмі блізкую да фінальнага тэксту «Розуму і пачуццяў»{{sfn|Le Faye|2014|p=xviii–xiv}}{{sfn|Fergus|2005|p=7}}{{sfn|Sutherland|2005|p=16–18, 21}}{{sfn|Tomalin|1997|p=120–121}}{{sfn|Honan|1987|p=122–124}}. У 1797 годзе Осцін пазнаёмілася са сваёй стрыечнай сястрой (і будучай нявесткай) Элайзай дэ Фёід. Элайза была французскай арыстакраткай, чый першы муж, граф дэ Фёід, быў пакараны смерцю на гільяціне, што прымусіла яе бегчы ў Брытанію, дзе яна выйшла замуж за брата Джэйн, Генры{{sfn|King|1953|p=2}}. Аповед удавы пра пакаранне мужа ўсяліў у Осцін глыбокі жах перад Французскай рэвалюцыяй, які захаваўся ў яе на ўсё жыццё{{sfn|King|1953|p=2}}. У сярэдзіне 1798 года, скончыўшы перапрацоўку «Элінар і Марыяны», Осцін пачала пісаць трэці раман пад працоўнай назвай «Сьюзан». Гэты твор, які пазней стаў «Нортэнгерскім абацтвам», быў сатырай на папулярны ў той час [[Гатычная літаратура|гатычны раман]], для якога характэрны атмасфера таямніцы і жаху, дзеянне ў старадаўніх замках або манастырах, наяўнасць прывідаў, злавесных таямніц мінулага і юнай гераіні, якая трапляе ў бяду. Осцін парадзіравала гэтыя клішэ, спалучаючы іх з рэалістычнай выявай нораваў{{sfn|Litz|1965|p=59–60}}. Праца над «Сьюзан» была завершана прыкладна праз год. На пачатку 1803 года Генры Осцін прапанаваў рукапіс лонданскаму выдаўцу Бенджаміну Кросбі, які заплаціў за аўтарскія правы ўсяго £10. Кросбі паабяцаў хуткую публікацыю і нават размясціў рэкламу, што кніга знаходзіцца «ў друку», але на гэтым усё і скончылася{{sfn|Tomalin|1997|p=182}}. Рукапіс праляжаў у выдаўца неапублікаваным, пакуль Осцін не выкупіла на яго правы назад у 1816 годзе{{sfn|Le Faye|2014|p=xx–xxi, xxvi}}{{sfn|Fergus|2005|p=8–9}}{{sfn|Sutherland|2005|p=16, 18–19, 20–22}}{{sfn|Tomalin|1997|p=199, 254}}. === Бат і Саўтгемптан: гады нявызначанасці === [[Файл:4 Sydney Place.jpg|thumb|left|upright|Дом Осцін на вуліцы Сіднэй-плэйс (''Sydney Place''), 4, [[Бат]].]] У снежні 1800 года Джордж Осцін нечакана абвясціў пра сваё рашэнне сысці ў адстаўку, пакінуць Стывентан і перавезці сям’ю ў горад [[Бат]], што ў графстве [[Сомерсет]]<ref>{{cite web|url=http://www.seekingjaneausten.com/bath.html|title=Bath|first=susan|last=hubbard|website=seekingjaneausten.com|access-date=27 May 2017|archive-date=16 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190616014458/http://www.seekingjaneausten.com/bath.html|url-status=dead}}</ref>. Для Джэйн, якой на той час было 25 гадоў, навіна пра пераезд за 80 км ад адзінага дома, які яна калі-небудзь ведала, стала сапраўдным узрушэннем{{sfn|Collins|1994|p=8–9}}. Прыкметай яе прыгнечанага стану часта лічаць рэзкае зніжэнне пісьменніцкай прадукцыйнасці ў гэты перыяд. Яна ўнесла некаторыя праўкі ў раман «Сьюзан» (будучае «Нортэнгерскае абацтва») і пачала, але неўзабаве закінула, новы раман «Уотсаны», аднак гэта не ішло ні ў якое параўнанне з яе актыўнасцю ў 1795—1799 гадах{{sfn|Sutherland|2005|p=21}}. Біёграф Клэр Томалін мяркуе, што гэта было вынікам глыбокай дэпрэсіі, якая пазбавіла яе творчых сіл{{sfn|Le Faye|2014|p=xx–xxii}}{{sfn|Fergus|2005|p=8}}{{sfn|Sutherland|2005|p=5, 20–22}}{{sfn|Tomalin|1997|p=168–175}}{{sfn|Honan|1987|p=215}}. Аднак Парк Хонан з гэтым не згодны, сцвярджаючы, што Осцін працавала над сваімі рукапісамі на працягу ўсяго жыцця, за выключэннем некалькіх месяцаў пасля смерці бацькі{{sfn|Irvine|2005|p=4}}{{efn|[[Маргарэт Эн Дудзі|Дудзі]] згодна з [[Клэр Томалін|Томалін]]; гл. ''Doody'', «Jane Austen, that disconcerting child», у ''Alexander and McMaster 2005, p. 105''.}}. Крытык Роберт Ірвін таксама адзначае, што яе сацыяльнае жыццё ў модным курортным Баце, а таксама частыя паездкі па паўднёвай Англіі, маглі проста не пакідаць ёй дастаткова часу для самотнай працы над раманамі{{sfn|Irvine|2005|p=4}}. ==== Адзіная прапанова рукі і сэрца ==== [[Файл:Godmersham Hall - geograph.org.uk - 407850.jpg|thumb|right|250px|Паміж 1798 і 1813 гадамі Осцін часта наведвала дом свайго брата [[Эдвард Осцін Найт|Эдварда]], маёнтак ''[[Годмершэм-парк]]'' у [[Кент|Кенце]]. Лічыцца, што гэты маёнтак аказаў уплыў на яе творы<ref>{{cite news |title=Godmersham, Jane Austen's second home |url=https://www.pressreader.com/uk/kentish-express-ashford-district/20130606/282278137880255 |access-date=31 August 2020 |agency=Press Reader}}</ref>.]] Гады з 1801 па 1804 — свайго роду «белая пляма» для даследчыкаў, паколькі Касандра з невядомых прычын знішчыла ўсе лісты сястры за гэты перыяд{{sfn|Halperin|1985|p=729}}. Менавіта тады, у снежні 1802 года, Осцін атрымала адзіную вядомую прапанову шлюбу. Яна з сястрой гасцявала ў сябровак дзяцінства, Алісіі і Кэтрын Біг. Іхні малодшы брат, Харыс Біг-Уітэр, які толькі што скончыў Оксфард, таксама быў дома. Ён зрабіў Джэйн прапанову, і яна яе прыняла. Аднак Харыс быў, мякка кажучы, непрывабнай партыяй: па ўспамінах, ён быў буйным, непрыгожым мужчынам, які мала гаварыў, а калі гаварыў — заікаўся, быў рэзкі ў стасунках і амаль цалкам бестактоўны. Тым не менш, шлюб з ім абяцаў велізарныя практычныя выгады. Харыс быў спадкаемцам вялікіх сямейных маёнткаў у родных для Осцін краях. Гэты саюз мог бы забяспечыць яе бацькам камфортную старасць, даць Касандры пастаянны дом і, магчыма, дапамагчы братам у іхняй кар’еры. Але ўжо на наступную раніцу Джэйн зразумела, што зрабіла памылку, і скасавала заручыны{{sfn|Le Faye|2014|p=xxi}}{{sfn|Fergus|2005|p=7–8}}{{sfn|Tomalin|1997|p=178–181}}{{sfn|Honan|1987|p=189–198}}. Яе сапраўдныя пачуцці на гэты конт назаўсёды застануцца таямніцай, але красамоўней за ўсё пра яе прынцыпы гаворыць ліст, напісаны шмат гадоў пазней (у 1814 годзе) пляменніцы Фані Найт. Даючы параду адносна сур’ёзных стасункаў, Джэйн пісала: {{цытата|аўтар=ліст ад 18–20 лістапада 1814 г.{{sfn|Le Faye|1995|p=278–282}}| …напісаўшы так шмат пра адзін бок пытання, цяпер я звярнуся і малю цябе не звязваць сябе, і не думаць пра ягоную прапанову, калі ён табе па-сапраўднаму не падабаецца. Усё што заўгодна лепш і больш цярпіма, чым выходзіць замуж без Прыхільнасці. {{oq|en|…having written so much on one side of the question, I shall now turn around & entreat you not to commit yourself farther, & not to think of accepting him unless you really do like him. Anything is to be preferred or endured rather than marrying without Affection.}}}} ==== Смерць бацькі і фінансавая нестабільнасць ==== [[Файл:JaneAustenCassandraWatercolour.jpg|thumb|left|Акварэль Джэйн Осцін, намаляваная яе сястрой [[Касандра Осцін|Касандрай]], 1804 г.{{sfn|Kirkham|2005|p=68-72}}{{sfn|Auerbach|2004|p=19}}]] У 1804 годзе, жывучы ў Баце, Осцін пачала, але не завяршыла свой раман «Уотсаны». Ягоны сюжэт будуецца вакол хворага, збяднелага святара і ягоных чатырох незамужніх дачок. Сазерленд апісвае раман як «даследаванне суровых эканамічных рэалій жыцця залежных жанчын»{{sfn|Sutherland|2005|p=15, 21}}. Хонан мяркуе, і Томалін з гэтым згаджаецца, што Осцін вырашыла спыніць працу над кнігай пасля смерці ўласнага бацькі 21 студзеня 1805 года, калі яе жыццёвыя абставіны сталі занадта пакутліва нагадваць лёс яе гераінь{{sfn|Le Faye|2014|p=xxii}}{{sfn|Tomalin|1997|p=182–184}}{{sfn|Honan|1987|p=203–205}}. Адносна раптоўная смерць бацькі пакінула Джэйн, Касандру і іхнюю маці ў вельмі ўразлівым фінансавым становішчы. Браты Эдвард, Джэймс, Генры і Фрэнсіс Осцін (вядомы як Фрэнк) абавязаліся рабіць штогадовыя ўзносы, каб падтрымліваць сваю маці і сясцёр{{sfn|Honan|1987|p=213–214}}. На працягу наступных чатырох гадоў умовы жыцця сям’і адлюстроўвалі іхнюю фінансавую нестабільнасць. Частку часу яны правялі ў арэндаваным жыллі ў Баце, перш чым пакінуць горад у чэрвені 1805 года, каб наведаць сваякоў у Стывентане і [[Годмершэм]]е. На восеньскія месяцы яны пераехалі на новы модны марскі курорт [[Уэртынг]] на ўзбярэжжы [[Сусекс]]а, дзе пасяліліся ў катэджы Стэнфард. Лічыцца, што менавіта тут Осцін напісала чыставую копію «Лэдзі Сьюзан» і дадала да яе «Заключэнне». У 1806 годзе сям’я пераехала ў [[Саўтгемптан]], дзе яны жылі ў адным доме з Фрэнкам Осцінам і ягонай новай жонкай. Значную частку гэтага часу яны правялі, наведваючы розных сваякоў{{sfn|Tomalin|1997|p=194–206}}. ==== Барацьба за рукапіс ==== 5 красавіка 1809 года, незадоўга да пераезду ў Чотан, Осцін напісала гнеўны ліст выдаўцу Рычарду Кросбі, які яшчэ ў 1803 годзе купіў правы на яе раман «Сьюзан», але так і не апублікаваў яго. Яна патрабавала або неадкладна выдаць кнігу, або вярнуць рукапіс, каб яна магла знайсці іншага выдаўца. Кросбі адказаў, што ён не абавязваўся публікаваць раман у нейкія канкрэтныя тэрміны (або публікаваць увогуле) і што міс Осцін можа выкупіць свой рукапіс за тыя ж £10, якія ён ёй заплаціў. У той момант у яе не было такіх грошай{{sfn|Tomalin|1997|p=207}}, і выкупіць уласны твор яна змагла толькі ў 1816 годзе{{sfn|Le Faye|2014|p=xx–xxi, xxvi}}{{sfn|Fergus|2005|p=8–9}}{{sfn|Sutherland|2005|p=16, 18–19, 20–22}}{{sfn|Tomalin|1997|p=182, 199, 254}}. === Чотан: здабыццё дома === [[Файл:Jane Austen house museum 7.jpg|thumb|upright=1.2|Катэдж у [[Чотан (Хэмпшыр)|Чотане]], дзе Осцін пражыла апошнія восем гадоў свайго жыцця; зараз з’яўляецца [[Дом-музей Джэйн Осцін|домам-музеем Джэйн Осцін]].]] Прыкладна на пачатку 1809 года брат Джэйн, Эдвард, прапанаваў сваёй маці і сёстрам больш уладкаванае жыццё, даўшы ім у карыстанне вялікі катэдж у вёсцы [[Чотан (Хэмпшыр)|Чотан]]{{sfn|Collins|1994|p=89}}. Гэты катэдж быў часткай ягонага маёнтка, цэнтрам якога была сядзіба ''[[Чотан-хаўс]]''{{sfn|Le Faye|2014|p=xxii}}{{sfn|Tomalin|1997|p=194–206}}{{sfn|Honan|1987|p=237–245}}{{sfn|MacDonagh|1991|p=49}}. Для жанчын, якія пасля смерці бацькі некалькі гадоў не мелі пастаяннага дома, гэта прапанова стала сапраўдным паратункам. Джэйн, Касандра і іхняя маці пераехалі ў катэдж у Чотане 7 ліпеня 1809 года. Жыццё тут было значна спакайнейшым, чым калі-небудзь з часоў пераезду сям’і ў Бат у 1800 годзе. Осціны практычна не мелі зносін з мясцовай шляхтай (джэнтры) і прымалі гасцей, толькі калі да іх прыязджалі сваякі. Іхняя пляменніца Эн так апісвала побыт сям’і ў Чотане<ref>{{cite book|last1=Grey|first1=J. David|last2=Litz|first2=A. Waton|last3=Southam|first3=B. C.|last4=Bok|first4=H.Abigail|title=The Jane Austen companion|url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey|url-access=registration|date=1986|publisher=Macmillan|page=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/38 38]|isbn=9780025455405}}</ref>: {{цытата|…[гэта было] вельмі ціхае жыццё, паводле нашых уяўленняў, але яны шмат чыталі, і, акрамя вядзення гаспадаркі, нашы цётухны займаліся дапамогай бедным і навучалі якога-небудзь хлопчыка ці дзяўчынку чытанню і пісьму.{{oq|en|…a very quiet life, according to our ideas, but they were great readers, and besides the housekeeping our aunts occupied themselves in working with the poor and in teaching some girl or boy to read or write.}}}} === Публікуемы аўтар === Як і многія жанчыны-пісьменніцы таго часу, Джэйн Осцін публікавала свае кнігі ананімна{{sfn|Irvine|2005|p=15}}. У тую эпоху ідэальнымі ролямі для жанчыны лічыліся ролі жонкі і маці, а імкненне стаць прафесійнай пісьменніцай успрымалася як нешта, што прыніжае жаноцкасць. Ананімнасць дазваляла захаваць бачнасць таго, што пісьменніца займаецца гэтым толькі як захапленне, не імкнучыся стаць «літаратурнай ільвіцай», знакамітасцю{{sfn|Irvine|2005|p=10–15}}. Акрамя таго, сам жанр рамана тады лічыўся менш значным у параўнанні з [[паэзія]]й, праз што многія аўтары, як мужчыны, так і жанчыны, аддавалі перавагу не ўказваць свайго імя, у той час як паэтычныя творы амаль заўсёды падпісваліся<ref>{{Cite journal|last=R. Feldman|first=Paula|url=https://www.jstor.org/stable/20057724 |title=Women Poets and Anonymity in the Romantic Era|journal=[[New Literary History]] |date=2002|volume=33|issue=2|publisher= The Johns Hopkins University Press |pages=282–283 |doi=10.1353/nlh.2002.0014 |jstor=20057724|url-access=subscription}}</ref>. Жывучы ў Чотане, Осцін апублікавала чатыры раманы, якія былі ў цэлым добра прыняты. Праз свайго брата Генры выдавец Томас Эджэртан пагадзіўся апублікаваць «[[Розум і пачуцці]]». Як і ўсе раманы Осцін, за выключэннем «Пыхі і прадузятасці», ён быў выдадзены «на камісійных умовах», гэта значыць пад фінансавую рызыку аўтаркі. Паводле такой схемы выдавец пакрываў выдаткі на публікацыю, а пасля іхняй кампенсацыі з выручкі ад продажаў браў сабе камісію ў 10 %, аддаючы астатняе аўтарцы. Калі б кніга не акупілася, доўг давялося б пакрываць самой Осцін{{sfn|Fergus|2014|p=6}}{{sfn|Raven|2005|p=198}}{{sfn|Honan|1987|p=285–286}}. Абходным шляхам быў продаж аўтарскага права, калі пісьменнік атрымліваў аднаразовую выплату, як гэта здарылася з «Пыхай і прадузятасцю»{{sfn|Irvine|2005|p=13}}. Аднак праз свой няўдалы досвед з раманам «Сьюзан» (будучым «Нортэнгерскім абацтвам»), правы на які яна прадала за 10 фунтаў выдаўцу, які так і не выдаў твор, Осцін з недаверам ставілася да гэтага метаду{{sfn|Irvine|2005|p=15}}. Трэці варыянт, продаж па падпісцы, калі чытачы загадзя аплачваюць кнігу, быў для яе недаступны, бо патрабаваў вядомасці або ўплывовага заступніка{{sfn|Irvine|2005|p=13}}. У выніку «Розум і пачуцці» выйшаў у кастрычніку 1811 года з указаннем на тытульным аркушы: «Сачыненне адной лэдзі» (''By a Lady''){{sfn|Irvine|2005|p=15}}. Паколькі Осцін сама несла ўсе рызыкі, Эджэртан выкарыстаў дарагую паперу, устанавіўшы высокі кошт у 15 шылінгаў (эквівалентна £69 у 2023 годзе){{sfn|Irvine|2005|p=15}}. [[Файл:SenseAndSensibilityTitlePage.jpg|left|upright=.85|thumb|Тытульны ліст першага выдання «[[Розум і пачуцці|Розуму і пачуццяў]]», першага апублікаванага рамана Осцін (1811)]] Водгукі былі прыхільнымі, і раман увайшоў у моду сярод маладых арыстакратаў, якія задавалі тон у грамадстве{{sfn|Honan|1987|p=289–290}}; да сярэдзіны 1813 года ўвесь тыраж быў распрададзены. Раманы Осцін выдаваліся большымі тыражамі, чым было прынята ў той час. Праз нешматлікасць чытаючай публікі і высокіх выдаткаў на ручную вытворчасць (асабліва на паперу ручной работы) большасць раманаў выдаваліся тыражом у 500 экзэмпляраў ці менш, каб знізіць рызыкі для выдаўца і аўтара. Нават некаторыя з самых паспяховых кніг таго часу выходзілі тыражом не больш за 750—800 экзэмпляраў, а затым перавыдаваліся, калі попыт захоўваўся. Раманы ж Осцін друкаваліся буйнейшымі тыражамі — ад прыкладна 750 экзэмпляраў «Розуму і пачуццяў» да 2000 экзэмпляраў «[[Эма (раман)|Эмы]]». Незразумела, ці было гэта рашэнне выдаўцоў, ці самой пісьменніцы. Аднак, паколькі амаль усе яе кнігі былі выдадзены «на камісійных умовах», рызыкі, звязаныя з перавытворчасцю, клаліся ў асноўным на яе, і выдаўцы, магчыма, былі больш ахвотна гатовыя друкаваць вялікія тыражы, калі не рызыкавалі ўласнымі сродкамі{{sfn|Fergus|2014|p=6–7}}{{sfn|Raven|2005|p=196–203}}. Ад «Розуму і пачуццяў» Осцін атрымала 140 фунтаў{{sfn|Irvine|2005|p=15}}, што забяспечыла ёй пэўную фінансавую і псіхалагічную незалежнасць{{sfn|Honan|1987|p=290}}{{sfn|Tomalin|1997|p=218}}. Пасля гэтага поспеху ўсе яе наступныя кнігі выходзілі з указаннем «ад аўтаркі „Розуму і пачуццяў“»; імя Осцін пры яе жыцці так і не з’явілася на вокладках{{sfn|Irvine|2005|p=15}}. Затым, у студзені 1813 года, выдавец Эджэртан апублікаваў «Пыха і прадузятасць» — перапрацаваную версію «Першых уражанняў». Гэтым разам Осцін прадала яму аўтарскае права за 110 фунтаў. Каб максімізаваць прыбытак, Эджэртан выкарыстаў танную паперу і ўстанавіў высокі кошт у 18 шылінгаў{{sfn|Irvine|2005|p=15}}. Кніга шырока рэкламавалася і мела неадкладны поспех, атрымаўшы тры прыхільныя водгукі і добра прадаючыся. Калі б Осцін выдала «Пыху і прадузятасць» на камісійных умовах, яна б зарабіла 475 фунтаў — суму, якая ўдвая перавышала гадавы даход яе бацькі{{sfn|Irvine|2005|p=15}}. Ужо да кастрычніка 1813 года Эджэртан пачаў продаж другога выдання{{sfn|Sutherland|2005|p=16–17, 21}}{{sfn|Le Faye|2014|p=xxii–xxiii}}{{sfn|Fergus|2014|p=10–11}}{{sfn|Tomalin|1997|p=210–212, 216–220}}{{sfn|Honan|1987|p=287}}. «[[Мэнсфілд-парк (раман)|Мэнсфілд-парк]]» быў апублікаваны Эджэртанам у траўні 1814 года. Хаця раман быў праігнараваны крытыкамі, ён аказаўся вельмі папулярным у чытачоў. Увесь тыраж быў распрададзены на працягу шасці месяцаў, і даход Осцін ад гэтага рамана аказаўся самым вялікім у параўнанні з іншымі яе творамі{{sfn|Le Faye|2014|p=xxiii}}{{sfn|Fergus|1997|p=22–24}}{{sfn|Sutherland|2005|p=18–19}}{{sfn|Tomalin|1997|p=236, 240–241, 315, n. 5}}. Без ведама і згоды Осцін яе раманы былі перакладзены на [[Французская мова|французскую мову]] і выдадзены ў Францыі ў выглядзе танных пірацкіх выданняў{{sfn|King|1953|p=1–26}}. Літаратурны крытык Ноэль Кінг у 1953 годзе адзначаў, што, улічваючы тагачасную моду ў Францыі на пышныя рамантычныя фантазіі, было дзіўна, што яе раманы з іхнім акцэнтам на паўсядзённым англійскім жыцці наогул знайшлі свайго чытача ў гэтай краіне{{sfn|King|1953|p=1–26}}. Кінг перасцерагаў, што галоўная перакладчыца Осцін у Францыі, мадам [[Ізабэль дэ Мантальё]], валодала толькі самымі элементарнымі ведамі ў англійскай мове. Яе пераклады былі хутчэй «перайманнямі», чым уласна перакладамі, паколькі Мантальё спадзявалася на памочнікаў, якія давалі ёй кароткі змест сюжэту, а яна, у сваю чаргу, перакладала яго на вытанчаную французскую, часта радыкальна змяняючы сюжэты і характары персанажаў Осцін{{sfn|King|1953|p=1–26}}. Па іроніі лёсу, першым раманам, на вокладцы якога Осцін была ўказана як аўтар, стаў французскі пераклад «[[Перакананне (раман)|Пераканання]]», які выйшаў у 1821 годзе пад назвай «Сям’я Эліят, або Даўняя схільнасць» ({{lang-fr|La Famille Elliot ou L'Ancienne Inclination}}){{sfn|King|1953|p=1–26}}. Осцін даведалася, што прынц-рэгент [[Георг IV]] захапляецца яе раманамі і трымае па камплекце яе кніг у кожнай са сваіх рэзідэнцый{{efn|Захапленне прынца-рэгента зусім не было ўзаемным. У лісце ад 16 лютага 1813 года да сваёй сяброўкі Марты Лойд Осцін кажа (маючы на ўвазе жонку прынца, з якой ён, як вядома, абыходзіўся вельмі дрэнна): «Я ненавіджу яе Мужа»{{sfn|Le Faye|1995|p=207–208}}.}}. У лістападзе 1815 года бібліятэкар прынца-рэгента, [[Джэймс Стэн’ер Кларк]], запрасіў Осцін наведаць лонданскую рэзідэнцыю прынца і намякнуў, што ёй варта прысвяціць свой будучы раман «Эма» Ягонай Высокасці. Хоць Осцін не ўхваляла прынца-рэгента, яна наўрад ці магла адхіліць такую просьбу<ref>Ліст Осцін Джэймсу Стэнніеру Кларку ад 15 лістапада 1815 г.; ліст Кларка Осцін ад 16 лістапада 1815 г.; ліст Осцін Джону Мюрэю ад 23 лістапада 1815 г., у ''Le Faye (1995), p. 296—298''.</ref>. Яна ставілася да яго з непрыязнасцю праз ягоную распусту, прыхільнасць да азартных гульняў і выпіўку, марнатраўства і ў цэлым сумніўную рэпутацыю{{sfn|Halperin|1985|p=734}}. Пазней яна напісала «[[План рамана, згодна з падказкамі з розных крыніц]]» (''Plan of a Novel, According to Hints from Various Quarters'') — сатырычны накід «ідэальнага рамана», заснаваны на шматлікіх прапановах бібліятэкара адносна яе будучых твораў{{sfn|Litz|1965|p=164–165}}{{sfn|Honan|1987|p=367–369}}. Осцін была моцна раздражнёная пампезнымі літаратурнымі парадамі Кларка, і гэты парадыйны «План рамана» стаў яе помстай за ўсе непажаданыя лісты, якія яна атрымлівала ад каралеўскага бібліятэкара{{sfn|Halperin|1985|p=734}}. У сярэдзіне 1815 года Осцін змяніла выдаўца, перайшоўшы ад Эджэртана да [[Джон Мюрэй (выдавецтва)|Джона Мюрэя]] — больш вядомага лонданскага выдаўца{{efn|Джон Мюрэй таксама выдаваў творы [[Вальтэр Скот|Вальтэра Скота]] і [[Джордж Байран|лорда Байрана]]. У лісце да Касандры ад 17/18 кастрычніка 1816 года Осцін адзначае: «Ліст ад містара Мюрэя прыйшоў; ён, вядома, шэльма, але ветлівая»{{sfn|Honan|1987|p=364–365}}{{sfn|Le Faye|1995|p=291}}.}}, які апублікаваў «Эму» ў снежні 1815 года, а ў лютым 1816 года — другое выданне «Мэнсфілд-парка». «Эма» прадавалася добра, але новае выданне «Мэнсфілд-парка» аказалася правальным, і гэтая няўдача звяла на нішто большую частку даходу ад «Эмы». Гэтыя кнігі сталі апошнімі раманамі Осцін, апублікаванымі пры яе жыцці{{sfn|Le Faye|2014|p=xxv–xxvi}}{{sfn|Sutherland|2005|p=16–21}}{{sfn|Fergus|2014|p=12–13, 16–17, n. 29, 31, n. 33}}{{sfn|Fergus|2005|p=10}}{{sfn|Tomalin|1997|p=256}}. Пакуль Мюрэй рыхтаваў да выдання «Эму», Осцін пачала пісаць раман «Эліяты» (''The Elliots''), пазней апублікаваны пад назвай «[[Перакананне (раман)|Перакананне]]». Яна завяршыла першы чарнавік у ліпені 1816 года. Акрамя таго, неўзабаве пасля публікацыі «Эмы» яе брат Генры выкупіў у выдаўца Кросбі правы на раман «Сьюзан». Осцін была вымушана адкласці публікацыю абодвух гэтых гатовых раманаў праз фінансавыя праблемы ў сям’і. У сакавіку 1816 года банк Генры Осціна збанкрутаваў, што пазбавіла яго ўсіх актываў, пакінуўшы з велізарнымі даўгамі, а таксама каштавала вялікіх грошай ягоным братам — Эдварду, Джэймсу і Фрэнку. У выніку Генры і Фрэнк больш не маглі дазволіць сабе рабіць унёскі на ўтрыманне сваёй маці і сясцёр{{sfn|Le Faye|2014|p=xx, xxvi}}{{sfn|Fergus|2014|p=15}}{{sfn|Tomalin|1997|p=252–254}}. === Хвароба і смерць === [[Файл:Jane Austen's House - geograph.org.uk - 1314316.jpg|thumb|left|upright|Вул. Каледж-стрыт (''College Street''), 8, у [[Уінчэстэр]]ы, дзе Осцін пражыла свае апошнія дні жыцця.]] На пачатак 1816 года Джэйн Осцін ужо адчувала сябе хворай, але спачатку нехтавала трывожныя прыкметы. Да сярэдзіны таго ж года пагаршэнне яе стану стала відавочным, і пачаўся павольны, але няўхільны заняпад сіл{{sfn|Honan|1987|p=378–379, 385–395}}. Большасць біёграфаў абапіраюцца на [[рэтраспектыўны дыягназ]], пастаўлены ў 1964 годзе [[Закары Коўп]]ам, і называюць прычынай яе смерці [[Хвароба Адысана|хваробу Адысана]], хаця таксама выказваліся меркаванні пра [[Лімфома Ходжкіна|лімфому Ходжкіна]]. Калі яе дзядзька памёр і пакінуў увесь свой стан жонцы, фактычна пазбавіўшы спадчыны астатніх сваякоў, у Джэйн здарыўся рэцыдыў. Яна пісала: «Сорамна прызнацца, але ўзрушэнне ад завяшчання дзядзькі выклікала ў мяне рэцыдыў… але слабае Цела павінна служыць апраўданнем для слабых Нерваў»{{sfn|Todd|2015|p=13}}. Нягледзячы на хваробу, Осцін працягвала працаваць. Незадаволеная фіналам рамана «Эліяты», яна перапісала два апошнія раздзелы, скончыўшы іх 6 жніўня 1816 года{{efn|Рукапіс перапрацаваных апошніх раздзелаў рамана «[[Перакананне (раман)|Пераканання]]» — гэта адзіны захаваны рукапіс любога з яе апублікаваных раманаў, напісаны яе ўласнай рукой{{sfn|Tomalin|1997|p=255}}. Канчатковыя назвы выбралі Касандра і Генры Осцін, а тытульны ліст датуецца 1818 годам.}}. У студзені 1817 года Осцін пачала працу над раманам «Браты» (''The Brothers''; апублікаваным у 1925 годзе пад назвай «Сэндытан») і паспела напісаць дванаццаць раздзелаў, перш чым спыніць працу ў сярэдзіне сакавіка 1817 года, імаверна, праз хваробу{{sfn|Tomalin|1997|p=261}}. Біёграф Тод апісвае гераіню «Сэндытана», Дыяну Паркер, як «энергічную хворую». У гэтым рамане Осцін высмейвала [[Іпахондрыя|іпахондрыкаў]], і, хоць яна апісвае гераіню як такую, «якая пакутуе ад разліцця [[Жоўць|жоўці]]», сама Джэйн праз пяць дзён пасля таго, як адклала раман, напісала пра сябе, што «набывае разнастайныя нездаровыя адценні скуры» і «жыве ў асноўным на канапе»{{sfn|Todd|2015|p=13}}. Яна адклала пяро 18 сакавіка 1817 года, зрабіўшы пра гэта пазнаку{{sfn|Todd|2015|p=13}}. {{multiple image|align=right | footer = [[Уінчэстэрскі сабор]], дзе пахаваная Осцін, і яе мемарыяльны надмагільны камень у [[неф]]е сабора. | width = | image1 = Winchester Cathedral view 1.jpg | width1 = 159 | image2 = wincath-11S7-9687.jpg | width2 = 145 }} Осцін старалася не надаваць свайму стану вялікага значэння, называючы яго «праблемамі з жоўцю» і [[рэўматызм]]ам. Па меры прагрэсавання хваробы ёй рабілася цяжка хадзіць, не хапала сіл; да сярэдзіны красавіка яна ўжо была прыкаваная да ложка. У траўні Касандра і Генры адвезлі яе на лячэнне ў [[Уінчэстэр]]. Да таго часу яна пакутавала ад пакутлівага болю і, па сведчаннях, ужо вітала смерць{{sfn|Todd|2015|p=13}}. Джэйн Осцін памерла ў Уінчэстэры 18 ліпеня 1817 года ва ўзросце 41 года. Генры, выкарыстоўваючы свае сувязі ў духавенстве, дамовіўся пра пахаванне сястры ў паўночным праходзе цэнтральнага [[неф]]а [[Уінчэстэрскі сабор|Уінчэстэрскага сабора]]. У [[Эпітафія|эпітафіі]], складзенай яе братам Джэймсам, усхваляюцца асабістыя якасці Джэйн, выказваецца надзея на збавенне яе душы і згадваюцца «незвычайныя здольнасці яе розуму», але няма прамой згадкі пра яе дасягненні як пісьменніцы{{sfn|Le Faye|2014|p=xxv–xxvi}}{{sfn|Fergus|1997|p=26–27}}{{sfn|Tomalin|1997|p=254–271}}{{sfn|Honan|1987|p=385–405}}. == Пасмяротныя публікацыі == На працягу некалькіх месяцаў пасля смерці Джэйн Осцін у ліпені 1817 года яе сястра Касандра, брат Генры і выдавец Мюрэй падрыхтавалі да выхаду раманы «[[Перакананне (раман)|Перакананне]]» і «[[Нартэнгерскае абацтва (раман)|Нартэнгерскае абацтва]]» ў выглядзе аднаго выдання{{efn|Хонан звяртае ўвагу на «той дзіўны факт, што большасць рэцэнзентаў [Осцін] па сваім тоне нагадваюць містара Колінза» як на доказ таго, што тагачасныя крытыкі лічылі, што творы, арыентаваныя на інтарэсы і праблемы жанчын, па сваёй сутнасці менш важныя і менш вартыя ўвагі крытыкаў, чым творы (пераважна публіцыстычныя), арыентаваныя на мужчын{{sfn|Honan|1987|p=317}}.}}. Генры Осцін дапоўніў яго «Біяграфічнай нататкай» (снежань 1817), у якой упершыню назваў сваю сястру аўтаркай гэтых твораў. Біёграф [[Клэр Томалін]] апісвае нататку як «поўную любові і вытанчаную хвалебную прамову»{{sfn|Tomalin|1997|p=272}}. Продажы на працягу года ішлі добра: да канца 1818 года непрададзеным застаўся толькі 321 экзэмпляр{{sfn|Tomalin|1997|p=321, n. 1, n. 3}}{{sfn|Gilson|1986|p=136–137}}. Хоць у 1820-я гады ўсе шэсць раманаў Осцін не перавыдаваліся ў Англіі, іх працягвалі чытаць: кнігі можна было знайсці ў прыватных і камерцыйных бібліятэках. У пісьменніцы рана з’явіліся прыхільнікі. У 1823 годзе ў часопісе «[[The Lady’s Magazine]]» выйшаў першы мастацкі твор, дзе Осцін была выведзена як персанаж (сёння гэты жанр назвалі б ''[[фанфік пра рэальных людзей]]'', {{lang-en|Real People Fiction}})<ref>{{cite journal |last=Looser |first=Devoney |author-link=Devoney Looser |title=Fan fiction or fan fact? An unknown pen portrait of Jane Austen |journal=TLS |date=13 December 2019 |pages=14–15 |url=https://www.the-tls.co.uk/articles/fan-fiction-or-fan-fact/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710230324/https://www.the-tls.co.uk/articles/fan-fiction-or-fan-fact/ |archive-date= 10 ліпеня 2022 }}</ref>. У гэтым тэксце, напісаным у форме ліста да рэдактара, гаварылася пра геніяльнасць Осцін і выказвалася меркаванне, што аўтары-пачаткоўцы зайздросцяць яе таленту<ref>{{cite journal |last=Looser |first=Devoney |title=Genius expressed in the nose - The earliest known piece of Jane Austen-inspired fan fiction |journal=TLS |date=13 December 2019 |url=https://www.the-tls.co.uk/articles/genius-expressed-in-the-nose/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220402193350/https://www.the-tls.co.uk/articles/genius-expressed-in-the-nose/ |archive-date= 2 красавіка 2022 }}</ref>. У 1832 годзе выдавец [[Рычард Бэнтлі (выдавец)|Рычард Бэнтлі]] набыў астатнія аўтарскія правы на ўсе яе раманы і наступнай зімой выдаў пяць ілюстраваных тамоў у рамках сваёй серыі «Класічныя раманы» (''Standard Novels''). У кастрычніку 1833 года Бэнтлі выпусціў першы поўны збор твораў пісьменніцы. З таго часу раманы Джэйн Осцін пастаянна знаходзяцца ў друку{{sfn|Gilson|1986|p=137}}{{sfn|Gilson|2005|p=127}}{{sfn|Southam|1986|p=102}}. == Жанр і стыль == Творы Осцін утрымліваюць схаваную крытыку сентыментальных раманаў другой паловы XVIII стагоддзя і азначаюць пераход да [[Рэалізм (літаратура)|літаратурнага рэалізму]] XIX стагоддзя{{sfn|Litz|1965|p=3–14}}{{sfn|Grundy|2014|p=195–197}}{{sfn|Waldron|2005|p=83, 89–90}}{{sfn|Duffy|1986|p=93–94}}{{sfn|MacDonagh|1991|p=65, 136–137}}. На змену першым англійскім раманістам, такім як [[Сэмюэл Рычардсан]], [[Генры Філдынг]] і [[Тобіяс Смолет]], прыйшла школа сентыменталістаў і рамантыкаў (сярод іх [[Вальтэр Скот]], [[Хорас Уолпал]], [[Клара Рыў]], [[Эн Рэдкліф]] і [[Олівер Голдсміт]]). Осцін адхіляла іхнія стыль і жанр, нібы па «тонкай нітцы» вяртаючы раман да традыцыі Рычардсана і Філдынга — да «рэалістычнага даследавання нораваў»{{sfn|Grundy|2014|p=196}}. У сярэдзіне XX стагоддзя літаратурныя крытыкі [[Фрэнк Рэйманд Лівіс|Ф. Р. Лівіс]] і [[Іэн Уат]] адносілі яе да традыцыі Рычардсана і Філдынга; абодва лічылі, што яна выкарыстоўвала традыцыі іроніі, рэалізму і сатыры згаданых раманістаў, каб стаць аўтаркай, якая пераўзышла іх абодвух{{sfn|Todd|2015|p=21}}. Вальтэр Скот адзначаў «супраціў [Осцін] нізкапробнаму [[сенсацыяналізм]]у, уласціваму большай часткі сучаснай ёй белетрыстыкі, — „мімалётным творам, якія задавальняюць пастаянны попыт на курортах і ў камерцыйных бібліятэках“»{{sfn|Keymer|2014|p=21}}. Тым не менш яе адносіны з гэтымі жанрамі былі складанымі, што відаць на прыкладзе раманаў «Нартэнгерскае абацтва» і «Эма»{{sfn|Keymer|2014|p=21}}. Падобна да [[Уільям Уордсварт|Уільяма Уордсварта]], які ў прадмове да «Лірычных балад» (1800) рэзка крытыкаваў сучасны яму «апантаны раман», Осцін дыстанцуецца ад [[Эскапізм|эскапісцкай]] літаратуры. Прадэманстраваныя ёю дысцыпліна і наватарства падобныя да ягонага падыходу, і яна паказвае, што «ў рыторыцы „менш“ — значыць мастацка „больш“»{{sfn|Keymer|2014|p=21}}. Яна пазбягала папулярнай [[Гатычная літаратура|гатычнай літаратуры]] — гісторый жахаў, у якіх гераіня звычайна аказвалася ў пастцы ў аддаленым месцы, замку або абацтве (у назвах 32 раманаў, што выйшлі паміж 1784 і 1818 гадамі, ёсць слова «абацтва»). Пры гэтым у «Нартэнгерскім абацтве» яна абыгрывае гэты троп: яе гераіня, Кэтрын, чакае пераезду ў зацішны маёнтак. Замест поўнага адмаўлення або пародыі Осцін перайначвае жанр, супрацьпастаўляючы рэчаіснасць, з яе апісаннямі элегантных пакояў і сучасных выгод, жаданням гераіні, «падагрэтым раманамі»{{sfn|Keymer|2014|p=24–25}}. Пры гэтым яна не прыніжае гатычную літаратуру цалкам, а пераўтварае яе дэкарацыі і сітуацыі: гераіня ўсё яшчэ знаходзіцца ў зняволенні, аднак яе турма — штодзённая і сапраўдная. Гэта прадпісаныя грамадствам манеры і строгія правілы бальнай залы{{sfn|Keymer|2014|p=29}}. У рамане «Розум і пачуцці» Осцін прадстаўляе персанажаў, якія, на думку крытыка Тома Кеймера, больш складаныя, чым у шаблоннай сентыментальнай літаратуры. Ён адзначае, што, хоць раман і з’яўляецца [[пародыя]]й на папулярную белетрыстыку, «Марыяна ў сваёй сентыментальнай тэатральнасці адказвае разважліваму свету <…> цалкам апраўданым крыкам жаночага адчаю»{{sfn|Keymer|2014|p=32}}. {{quote box | width=250px | bgcolor= #FFFFF0 | salign=right | quote = Прычоска была гатовая, пакаёўку адпусцілі, і Эма села — думаць і пакутаваць. Далібог, што за жахлівая гісторыя! Такое крушэнне ўсіх яе жаданняў! І ўсё абярнулася самым горшым чынам!<br/>{{oq|en|The hair was curled, and the maid sent away, and Emma sat down to think and be miserable. It was a wretched business, indeed! Such an overthrow of everything she had been wishing for! Such a development of every thing most unwelcome!}} | source = прыклад [[Няўласна-простая мова|няўласна-простай мовы]], Джэйн Осцін, «[[Эма (раман)|Эма]]»<ref>qtd. in Lodge (1986), 175</ref> | style = padding:1.25em | fontsize=90% }} «[[Памела, або Ўзнагароджаная цнота|Памела]]» Рычардсана, якая стала ўзорам сентыментальнага рамана, — гэта дыдактычная гісторыя кахання са шчаслівым канцом. Яна была напісана ў той час, калі жанчыны пачыналі атрымліваць [[Правы жанчын|права выбіраць мужоў]], але ўсё яшчэ былі абмежаваныя грамадскімі ўмоўнасцямі{{sfn|Lodge|1986|p=165}}. Осцін спрабавала сябе ў [[Эпісталярная літаратура|эпісталярным стылі]] Рычардсана, але палічыла, што гібкасць апавядання больш спрыяе яе рэалізму — рэалізму, у якім кожная размова і жэст нясуць важкае значэнне. У сваім апавяданні яна выкарыстоўвае [[Няўласна-простая мова|няўласна-простую мову]] — Осцін стала першай англійскай аўтаркай, якая пачала шырока яе прымяняць. Гэты прыём дазваляў ёй напрамую перадаваць чытачу думкі персанажа, але пры гэтым захоўваць апавядальны кантроль{{sfn|Lodge|1986|p=171–175}}. Па словах даследчыцы [[Мэры Мэдж Ласелс|Мэры Ласелс]], Осцін валодала прыроджаным пачуццём мовы і дыялогу: «Нешматлікія раманісты могуць быць больш скрупулёзнымі, чым Джэйн Осцін, у адносінах да фраз і думак сваіх персанажаў»{{sfn|Lascelles|1966|p=101}}. Такія прыёмы, як урыўкавая гаворка, дазваляюць меркаваць пра рысы і тон персанажа; для абазначэння сацыяльных адрозненняў выкарыстоўваецца «[[Сінтаксіс мовы|сінтаксіс]] і [[фразеалогія]], а не слоўнікавы запас»{{sfn|Lascelles|1966|p=96, 101}}. Дыялог раскрывае настрой персанажа — расчараванне, гнеў, шчасце, — прычым кожны з іх перадаецца па-рознаму, часта праз змену сінтаксічных канструкцый. Калі [[Элізабэт Бэнэт]] адхіляе прапанову [[Містэр Дарсі|містэра Дарсі]], яе вычварная мова і заблытаная пабудова сказаў паказваюць, як моцна ён яе параніў{{sfn|Baker|2014|p=177}}: <blockquote style="border-left: 3px solid #ccc;"> З самага пачатку, амаль з першага імгнення нашага знаёмства, Вашы манеры выклікалі ў мяне поўную ўпэўненасць у Вашай пыхлівасці, Вашай ганарыстасці і Вашай эгаістычнай пагардзе да пачуццяў іншых; яны былі такія, што заклалі падмурак для неўхвалення, на якім наступныя падзеі ўзвялі такую непахісную непрыязнасць. І не прайшло і месяца нашага знаёмства, як я адчула, што Вы — апошні мужчына на свеце, за якога мяне можна было б угаварыць выйсці замуж. {{oq|en|From the very beginning, from the first moment I may almost say, of my acquaintance with you, your manners impressing me with the fullest belief of your arrogance, your conceit, and your selfish disdain of the feelings of others, were such as to form that the groundwork of disapprobation, on which succeeding events have built so immovable a dislike. And I had not known you a month before I felt that you were the last man in the world whom I could ever be prevailed on to marry.}} </blockquote> Сюжэты Осцін падкрэсліваюць традыцыйную залежнасць жанчын ад шлюбу дзеля забеспячэння становішча ў грамадстве і фінансавай бяспекі{{sfn|MacDonagh|1991|p=66–75}}{{sfn|Collins|1994|p=160–161}}. Як форма мастацтва, раман XVIII стагоддзя не меў той сур’ёзнасці, якую мелі ягоныя аналагі ў XIX стагоддзі, калі раманы пачалі разглядацца як «натуральная пляцоўка для абмеркавання і выказвання таго, што мела значэнне ў жыцці»{{sfn|Bayley|1986|p=24}}. Па словах крытыка Джона Бейлі, замест таго каб занадта глыбока пагружацца ў псіхалогію сваіх персанажаў, Осцін атрымлівае асалоду ад іх і надзяляе іх гумарам. Ён лічыць, што крыніца яе дасціпнасці і іроніі — яе ўласнае перакананне, што камедыя — гэта «выратавальная ласка жыцця»{{sfn|Bayley|1986|p=25–26}}. Часткова слава Осцін заснавана на яе гістарычным і літаратурным значэнні як першай жанчыны, якая пісала вялікія камічныя раманы. У яе творчасці заўважны ўплыў [[Сэмюэл Джонсан|Сэмюэла Джонсана]]: яна прытрымліваецца ягонай парады ствараць «такі малюнак жыцця, які мог бы выклікаць весялосць»{{sfn|Polhemus|1986|p=60}}. Яе гумар вынікае са сціпласці і адсутнасці пачуцця перавагі, што дазваляе яе самым удалым персанажам, такім як Элізабэт Бэнэт, уздымацца над жыццёвымі дробязямі, у якія празмерна пагружаныя больш дурныя героі{{sfn|Bayley|1986|p=25–26}}. Осцін выкарыстоўвала камедыю для даследавання індывідуалізму жаночага жыцця і адносін паміж поламі; відавочна, з яе дапамогай яна імкнулася знайсці ў жыцці дабро, часта сплаўляючы гумар з «этычнай чуллівасцю» і ствараючы мастацкае напружанне. Крытык Роберт Палемус піша: «Каб ацаніць драматызм і дасягненні Осцін, мы павінны ўсвядоміць, наколькі глыбокім быў яе запал адначасова да пашаны і да высмейвання… яе камічнае ўяўленне раскрывае як гармонію, так і паказальныя супярэчнасці яе розуму і бачання, у той час як яна спрабуе прымірыць сваю сатырычную схільнасць са сваім пачуццём дабра»{{sfn|Polhemus|1986|p=60}}. == Успрыманне == === Водгукі сучаснікаў === [[Файл:New-Monthly-Magazine-1816-25-p66-novels-inc-Austen-Emma-detail.jpg|thumb|upright=1.14|У 1816 годзе рэдактары часопіса «The New Monthly Magazine» адзначылі публікацыю «Эмы», але вырашылі не рэцэнзаваць яе.]] Паколькі творы Осцін публікаваліся ананімна, яны не прынеслі ёй вялікай асабістай славы. Яе раманы былі папулярныя ў колах, якія складвалі грамадскую думку, аднак рэцэнзіі на іх з’яўляліся рэдка{{sfn|Honan|1987|p=289–290}}. Большасць з іх былі кароткімі і ў цэлым прыхільнымі, хоць і даволі павярхоўнымі і асцярожнымі{{sfn|Fergus|2014|p=10}}{{sfn|Honan|1987|p=287–289, 316–317, 372–373}}{{sfn|Southam|1968|p=1}}. Як правіла, асноўная ўвага ў іх надавалася маральным урокам, якія можна было вынесці з раманаў{{sfn|Waldron|2005|p=83–91}}. Сэр [[Вальтэр Скот]], вядучы раманіст таго часу, у 1815 годзе ананімна напісаў рэцэнзію на раман «Эма». У ёй ён выступіў у абарону рамана як жанру, які ў той час не меў высокай рэпутацыі, і высока ацаніў рэалізм Осцін — «мастацтва спісваць з натуры, якой яна ў рэчаіснасці паўстае ў штодзённым жыцці, і падаваць чытачу замест цудоўных сцэн з уяўнага свету дакладную і яркую выяву таго, што штодня адбываецца вакол яго»{{sfn|Scott|1968|p=58}}{{sfn|Waldron|2005|p=86}}{{sfn|Duffy|1986|p=94–96}}. Другая важная ранняя рэцэнзія была апублікаваная ў 1821 годзе і прыпісвалася [[Рычард Уотлі|Рычарду Уотлі]]. Аднак сам Уотлі адмаўляў сваё аўтарства. У гэтай рэцэнзіі праводзіліся хвалебныя параўнанні паміж Осцін і такімі прызнанымі геніямі, як [[Гамер]] і [[Уільям Шэкспір]], і высока ацэньваліся драматычныя якасці яе апавядання. Скот і Уотлі задалі тон практычна для ўсёй наступнай крытыкі творчасці Осцін у XIX стагоддзі{{sfn|Waldron|2005|p=89–90}}{{sfn|Duffy|1986|p=97}}{{sfn|Watt|1963|p=4–5}}. === 19 стагоддзе === [[Файл:Pickering - Greatbatch - Jane Austen - Pride and Prejudice - She then told him what Mr. Darcy had voluntarily done for Lydia.jpg|thumb|upright=.80|left|Адна з дзвюх першых апублікаваных ілюстрацый да рамана «Пыха і прадузятасць» з выдання [[Рычард Бэнтлі (выдавец)|Рычарда Бэнтлі]]{{sfn|Gilson|2005|p=127}}. Подпіс: «Затым яна расказала яму [містару Бэнэту], што містар Дарсі дабраахвотна зрабіў для Лідыі. Ён слухаў яе са здзіўленнем».]] Паколькі раманы Осцін не адпавядалі [[Рамантызм|рамантычным]] і [[Віктарыянская літаратура|віктарыянскім]] чаканням, згодна з якімі «моцнае пачуццё павінна было знаходзіць пацвярджэнне ў абуральнай дэманстрацыі гуку і колеру ў тэксце»{{sfn|Duffy|1986|p=98–99}}{{sfn|MacDonagh|1991|p=146}}{{sfn|Watt|1963|p=3–4}}, некаторыя крытыкі XIX стагоддзя аддавалі перавагу творчасці [[Чарлз Дзікенс|Чарлза Дзікенса]] і [[Джордж Эліят]]{{sfn|Southam|1968|p=1}}{{sfn|Southam|1987|p=2}}. Нягледзячы на станоўчы водгук Вальтэра Скота, творчасць Осцін не заваявала прызнання ў тых, хто аддаваў перавагу пануючым эстэтычным каштоўнасцям элітарнага рамантычнага духу часу<ref name="Litz, A pages 669">Litz, A. Walton «Recollecting Jane Austen» pp. 669—682 from ''Critical Inquiry'', Vol. 1, No. 3, March 1975 p. 672.</ref>. З 1830-х гадоў яе раманы пачалі перавыдаваць у Брытаніі, і яны прадаваліся стабільна{{sfn|Johnson|2014|p=232}}{{sfn|Gilson|2005|p=127}}. Усе шэсць кніг Осцін былі ўключаны ў кананічную серыю «Класічныя раманы» (''Standard Novels'') выдаўца Рычарда Бэнтлі, што павысіла іхні статус. У гэтай серыі яе называлі «заснавальніцай школы раманістаў» і геніем<ref>{{Cite book|last=Austen|first=Jane|title=Sense and Sensibility: A Novel|location=London|publisher=Richard Bentley |year=1833|page=xv}}</ref>. Першым французскім крытыкам, які звярнуў увагу на Осцін, быў [[Філарэт Шаль]]. У сваім эсэ 1842 года ён грэбліва адгукнуўся пра яе ў двух сказах як пра скучную пісьменніцу-пераймальніцу, пазбаўленую зместу<ref name="auto">King, Noel «Jane Austen in France» from ''Nineteenth-Century Fiction'' pp. 1-28, Vol. 8, No. 1, June 1953 p. 23.</ref>. У Францыі Осцін не атрымлівала шырокага прызнання да 1878 года<ref name="auto" />, калі крытык Леон Бушэ апублікаваў эсэ «Класічны раман у Англіі» ({{lang-fr|Le Roman Classique en Angleterre}}), у якім назваў Осцін «геніем» — і стаў першым французскім аўтарам, які зрабіў гэта<ref name="auto1">King, Noel «Jane Austen in France» from ''Nineteenth-Century Fiction'' pp. 1-28, Vol. 8, No. 1, June 1953 p. 24.</ref>. Першы дакладны пераклад Осцін на французскую мову з’явіўся ў 1899 годзе, калі [[Фелікс Фенеон]] пераклаў «Нартэнгерскае абацтва» пад назвай «Кэтрын Морланд» (''Catherine Morland'')<ref name="auto1" />. У Брытаніі і Паўночнай Амерыцы аўтарытэт Осцін паступова рос як у вачах публікі, так і ў літаратурных колах. Па словах прафесара Дэвані Лузер, у Злучаных Штатах творы Осцін рэкамендавалі для школьнага чытання ўжо ў 1838 годзе{{sfn|Looser|2017|p=181}}. Філосаф і літаратурны крытык [[Джордж Генры Льюіс]] апублікаваў серыю захопленых артыкулаў у 1840-х і 1850-х гадах{{sfn|Southam|1968|p=152}}{{sfn|Southam|1987|p=20–21}}. Пазней у тым жа стагоддзі раманіст [[Генры Джэймс]] неаднаразова ўхвальна адгукаўся пра Осцін і аднойчы паставіў яе ў адзін шэраг з Шэкспірам, [[Мігель дэ Сервантэс|Мігелем дэ Сервантэсам]] і [[Генры Філдынг]]ам, назваўшы іх «вялікімі жывапісцамі жыцця»{{sfn|Southam|1987|p=70}}. Публікацыя «[[Успаміны пра Джэйн Осцін|Успамінаў пра Джэйн Осцін]]» Джэймса Эдварда Осцін-Лі ў 1869 годзе прадставіла гісторыю жыцця пісьменніцы шырокай публіцы, стварыўшы вобраз «мілай цётачкі Джэйн» — дабрапрыстойнай старой дзевы. Публікацыя «Успамінаў» паслужыла штуршком да чарговага перавыдання раманаў Осцін. Новыя тыражы выйшлі ў 1883 годзе, а неўзабаве за імі з’явіліся раскошныя ілюстраваныя выданні і калекцыйныя зборы{{sfn|Southam|1987|p=58–62}}. Пісьменнік і крытык [[Леслі Стывен]] назваў масавае захапленне, якое пачалося ў 1880-х гадах, «осцінаманіяй» (''Austenolatry''). На пачатку XX стагоддзя група інтэлектуалаў, вядомых як «[[джэйніты]]» (''Janeites''), выступіла супраць папулярызацыі Осцін, падкрэсліваючы, што іхняе глыбокае разуменне яе творчасці адрозніваецца ад простанароднага захаплення мас. У адказ на гэта Генры Джэймс асуджаў «падманлівае, сляпое захапленне» Осцін — узрослую хвалю грамадскай цікавасці, якая, на ягоную думку, перавышала «сапраўдныя годнасці і значнасць» пісьменніцы{{sfn|Southam|1987|p=46–47, 230 (што да цытаты Г. Джэймса)}}{{sfn|Johnson|2014|p=234}}. Амерыканскі літаратурны крытык [[Артур Уолтан Літц-малодшы|А. Уолтан Літц-малодшы]] адзначаў, што «анты-джэйніты» XIX і XX стагоддзяў складалі грозны літаратурны атрад, у які ўваходзілі [[Марк Твэн]], Генры Джэймс, [[Шарлота Бронтэ]], [[Дэвід Герберт Лоўрэнс|Д. Г. Лоўрэнс]] і [[Кінгслі Эміс]], але «ў кожным выпадку негатыўнае меркаванне толькі раскрывае асаблівыя абмежаванні або дзівацтвы крытыка, практычна не закранаючы саму Джэйн Осцін»<ref>Litz, A. Walton «Recollecting Jane Austen» pp. 669—682 from ''Critical Inquiry'', Vol. 1, No. 3, March 1975 p. 670.</ref>. === Сучасныя даследаванні === [[Файл:Jane Austen, from A Memoir of Jane Austen (1870).jpg|thumb|right|Выява Осцін з «[[Успаміны пра Джэйн Осцін|Успамінаў пра Джэйн Осцін]]» (1871), напісаных яе пляменнікам Джэймсам Эдвардам Осцін-Лі і заснаваных на накідзе Касандры. Усе наступныя партрэты Осцін, як правіла, грунтуюцца на гэтай выяве, уключаючы партрэт на адваротным баку [[Банкнота Банка Англіі ў 10 фунтаў стэрлінгаў|банкноты Банка Англіі ў 10 фунтаў стэрлінгаў]], выпушчанай у абарачэнне ў верасні 2017 года.]] Творчасць Осцін прыцягнула ўвагу мноства навукоўцаў. Першая дысертацыя, прысвечаная Осцін, была апублікаваная ў 1883 годзе Джорджам Пелью, студэнтам Гарвардскага ўніверсітэта<ref>Devoney Looser, The Making of Jane Austen (Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press, 2017), 185—196.</ref>. Яшчэ адзін ранні акадэмічны аналіз з’явіўся ў 1911 годзе ў эсэ оксфардскага шэкспіразнаўца [[Эндру Сесіл Брэдлі|Э. С. Брэдлі]]{{sfn|Trott|2005|p=92}}, які падзяліў раманы Осцін на «раннія» і «познія» творы — размежаванне, якое выкарыстоўваецца даследчыкамі і сёння{{sfn|Southam|1987|p=79}}. Першай акадэмічнай кнігай пра Осцін у Францыі стала праца Поля і Кейт Раг «Джэйн Осцін» (1914), у якой яны паставілі за мэту патлумачыць, чаму французскім крытыкам і чытачам варта ставіцца да Осцін сур’ёзна<ref name="auto1"/>. У тым жа годзе Леоні Вілар апублікавала кнігу «Джэйн Осцін: яе жыццё і творчасць» ({{lang-fr|Jane Austen, Sa Vie et Ses Oeuvres}}), якая першапачаткова была яе доктарскай дысертацыяй і стала першым сур’ёзным акадэмічным даследаваннем творчасці Осцін у Францыі<ref name="auto1"/>. У 1923 годзе Р. У. Чэпмен выпусціў першае навуковае выданне збору твораў Осцін, якое таксама стала першым навуковым выданнем твораў любога англійскага раманіста. Тэксты, падрыхтаваныя Чэпменам, застаюцца асновай для ўсіх наступных выданняў работ Осцін{{sfn|Southam|1987|p=99–100}}{{sfn|Watt|1963|p=10–11}}{{sfn|Gilson|2005|p=149–50}}{{sfn|Johnson|2014|p=239}}. З выхадам у 1939 годзе кнігі Мэры Ласелс «Джэйн Осцін і яе мастацтва» (''Jane Austen and Her Art'') акадэмічнае вывучэнне творчасці Осцін канчаткова зацвердзілася{{sfn|Southam|1987|p=107–109, 124}}. Ласелс прааналізавала кнігі, якія чытала Осцін, і іхні ўплыў на яе працы, а таксама старанна даследавала стыль пісьменніцы і яе «мастацтва апавядання». Пачалі ўзнікаць засцярогі, што навукоўцы ўскладняюць простае чытацкае ўспрыманне Осцін, прапануючы ўсё больш эзатэрычныя тэорыі; гэтыя спрэчкі працягваюцца і па сёння{{sfn|Southam|1986|p=108}}{{sfn|Watt|1963|p=10–11}}{{sfn|Stovel|2014|p=248}}{{sfn|Southam|1987|p=127}}. Перыяд пасля Другой сусветнай вайны адзначыўся з’яўленнем разнастайных крытычных падыходаў да творчасці Осцін, уключаючы [[Тэорыя фемінізму|фемінісцкую]] і, магчыма, найбольш спрэчную — [[Посткаланіяльная тэорыя|посткаланіяльную тэорыю]]<ref>{{Cite book|last=Said, Edward W.|title=Culture and imperialism |url=https://archive.org/details/cultureimperiali0000said|publisher=Vintage Books |year=1994|isbn=0-679-75054-1|edition=1st Vintage books|location=New York|oclc=29600508}}</ref>. Разрыў паміж масавым успрыманнем Осцін (асабліва сучаснымі «[[Джэйніты|джэйнітамі]]») і акадэмічнымі ацэнкамі павялічыўся{{sfn|Rajan|2005|p=101–110}}. У 1994 годзе літаратурны крытык [[Гаральд Блум]] уключыў Осцін у лік [[Заходні канон: кнігі і школа ўсіх часоў|найвялікшых заходніх пісьменнікаў усіх часоў]]<ref>{{cite book |last=Bloom |first=Harold |author-link=Harold Bloom |year=1994 |title=The Western Canon: The Books and School of the Ages |page=[https://archive.org/details/westerncanonbook00bloorich/page/2 2] |location=New York |publisher=Harcourt Brace |isbn=0-15-195747-9 |url=https://archive.org/details/westerncanonbook00bloorich/page/226}}</ref>. У [[Кітайская Народная Рэспубліка|Кітайскай Народнай Рэспубліцы]] пасля 1949 года творы Осцін лічыліся занадта легкадумнымі<ref>Zhu Hong «Nineteenth-Century British Fiction in New China: A Brief Report» pp. 207—213 from ''Nineteenth-Century Fiction'', Volume 37, No. 2. September 1982 p. 210.</ref>, і падчас [[Культурная рэвалюцыя ў Кітаі|Культурнай рэвалюцыі]] 1966—1976 гадоў яна была забаронена як «брытанская буржуазная імперыялістка»<ref>Zhu Hong «Nineteenth-Century British Fiction in New China: A Brief Report» pp. 207—213 from ''Nineteenth-Century Fiction'', Volume 37, No. 2. September 1982 p. 212.</ref>. У канцы 1970-х, калі працы Осцін былі перавыдадзены ў Кітаі, яе папулярнасць у чытачоў ставіла ў тупік улады, якім было цяжка зразумець, што людзі звычайна чытаюць кнігі для задавальнення, а не для палітычнай асветы<ref>Zhu Hong «Nineteenth-Century British Fiction in New China: A Brief Report» pp. 207—213 from ''Nineteenth-Century Fiction'', Volume 37, No. 2. September 1982 p. 213.</ref>. [[Кансерватызм|Кансерватыўны]] амерыканскі прафесар Джын Копел сцвярджаў, што Осцін і яе сям’я былі «[[Тарызм|торы]] да мозгу касцей», то-бок кансерватарамі, якія знаходзіліся ў апазіцыі да [[Лібералізм|ліберальных]] [[Вігі|вігаў]]. Хоць некаторыя аўтары-[[Фемінізм|феміністкі]], такія як Клодыя Джонсан і Молі Сэндак, залічвалі Осцін да сваіх прыхільніц, Копел, спасылаючыся на філосафа [[Ханс-Георг Гадамер|Ханса-Георга Гадамера]], даказваў, што розныя людзі рэагуюць на літаратурны твор па-рознаму, суб’ектыўна. Такім чынам, канкуруючыя інтэрпрэтацыі творчасці Осцін могуць быць у роўнай ступені слушнымі, пры ўмове што яны заснаваныя на тэкставым і гістарычным аналізе: Осцін можна разглядаць і як феміністку, якая крытыкуе грамадства [[Эпоха Рэгенцтва (Вялікабрытанія)|эпохі Рэгентцтва]], і як кансерватара, які адстойвае ягоныя каштоўнасці<ref name="Koppel">{{cite web|last=Koppel|first=Gene|date=2 November 1989|title=Pride and Prejudice: Conservative or Liberal Novel—Or Both? (A Gadamerian Approach)|url=http://www.jasna.org/persuasions/printed/number11/koppel.htm|access-date=25 October 2016}}</ref>. == Прызнанне і памяць == [[Файл:Jane Austen, Poets' Corner.jpg|thumb|upright|Мемарыяльная дошка ў гонар Осцін на сцяне [[Куток паэтаў|Кутка паэтаў]] у [[Вэстмінстэрскае абацтва|Вэстмінстэрскім абацтве]], Лондан]] У 2013 годзе ў азнаменаванне двухсотгоддзя публікацыі рамана «Пыха і прадузятасць» [[Каралеўская пошта]] Вялікабрытаніі выпусціла серыю паштовых марак з ілюстрацыямі да твораў Осцін<ref>{{cite web |author=Press Association|url=https://www.theguardian.com/books/2013/feb/21/jane-austen-200th-anniversary-stamps|title= Jane Austen stamps go on sale|date=21 February 2013|access-date=18 верасня 2022|work=[[The Guardian]]}}</ref>. Партрэт Осцін размешчаны на банкноце ў 10 фунтаў стэрлінгаў, выпушчанай [[Банк Англіі|Банкам Англіі]]. Яна была ўведзена ў абарачэнне ў 2017 годзе, замяніўшы купюру з выявай [[Чарлз Дарвін|Чарлза Дарвіна]]<ref>{{cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2017-09-14/jane-austen-is-now-on-the-10-pound-note/8947154|title=Jane Austen is now on Britain's 10 pound note|date=14 September 2017|website=ABC News|language=en-AU|access-date=4 снежня 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2017/jul/18/jane-austen-banknote-unveiled-with-strange-choice-of-quotation|title=Jane Austen banknote unveiled – with strange choice of quotation|last=Morris|first=Steven|date=18 July 2017|work=The Guardian|access-date=4 снежня 2019|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref>. У ліпені 2017 года, у 200-я ўгодкі смерці Осцін, у горадзе [[Бейзінгстоўк]] (графства Хэмпшыр) быў усталяваны помнік Осцін<ref>Zamira Rahim.[https://www.cnn.com/2017/07/18/europe/jane-austen-statue-unveiled-bicentenary/index.html «World first' statue of Jane Austen unveiled»]. CNN. 18 July 2017.</ref>. == Спіс твораў == {{col-begin}} '''Раманы''' <br /> У парадку публікацыі: * «[[Розум і пачуцці]]» ({{lang-en|Sense and Sensibility}}; 1811) * «[[Пыха і перадузятасць]]» ({{lang-en|Pride and Prejudice}}; 1813) * «[[Мэнсфілд-парк (раман)|Мэнсфілд-парк]]» ({{lang-en|Mansfield Park}}; 1814) * «[[Эма (раман)|Эма]]» ({{lang-en|Emma}}; 1816) * «[[Перакананне (раман)|Перакананне]]» ({{lang-en|Persuasion}}; 1818, пасмяротна) * «[[Нортэнгерскае абацтва (раман)|Нортэнгерскае абацтва]]» ({{lang-en|Northanger Abbey}}; 1818, пасмяротна) * «[[Лэдзі Сьюзан (раман)|Лэдзі Сьюзан]]» ({{lang-en|Lady Susan}}; 1871, пасмяротна) '''Няскончаныя творы''' * «[[Уотсаны (раман)|Уотсаны]]» ({{lang-en|The Watsons}}; 1804) * «[[Сэндытан (раман)|Сэндытан]]» ({{lang-en|Sanditon}}; 1817) '''Іншыя працы''' * «Сэр Чарльз Грандысан, або Шчасліўчык, камедыя ў 6 дзеяннях» ({{lang-en|Sir Charles Grandison or The happy Man, a Comedy in 6 acts}}), [[Гісторыя сэра Чарльза Грандысана|адаптаваная]] п’еса (1793, 1800){{sfn|Southam|1986|p=187–189}} * «[[План рамана, згодна з падказкамі з розных крыніц]]» ({{lang-en|Plan of a Novel, According to Hints from Various Quarters}}, 1815) * Вершы (1796—1817) * Малітвы (1796—1817) * Лісты (1796—1817) {{col-break}} '''«Ювенілія». Том першы''' (1787—1793){{efn|Спіс юнацкіх твораў падаецца паводле выдання: {{cite book |editor-last1=Chapman |editor-first1=R.W. |editor-last2=Southam |editor-first2=B.C. |date=1969 |orig-date=1954 |title=The Works of Jane Austen |volume=VI |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0192547064}}, з дапаўненнямі паводле дадатковых даследаванняў, адлюстраваных у кнізе: {{cite book |editor-last1=Doody |editor-first1=Margaret Anne |editor-last2=Murray |editor-first2=Douglas |date=1993 |title=Catharine and Other Writings |url=https://archive.org/details/catharineotherwr0000aust |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-282823-1}}}} * «Фрэдэрык і Эльфрыда» ({{lang-en|Frederic & Elfrida}}) * «Джэк і Аліса» ({{lang-en|Jack & Alice}}) * «Эдгар і Эма» ({{lang-en|Edgar & Emma}}) * «Генры і Эліза» ({{lang-en|Henry and Eliza}}) * «Прыгоды містэра Харлі» ({{lang-en|The Adventures of Mr. Harley}}) * «Сэр Уільям Маўнтэгю» ({{lang-en|Sir William Mountague}}) * «Успаміны містэра Кліфарда» ({{lang-en|Memoirs of Mr. Clifford}}) * «[[Прыгожая Касандра (раман)|Прыгожая Касандра]]» ({{lang-en|The Beautifull Cassandra}} [арфаграфія аўтара]) * «Амелія Вэбстэр» ({{lang-en|Amelia Webster}}) * «Візіт» ({{lang-en|The Visit}}) * «Таямніца» ({{lang-en|The Mystery}}) * «Тры сястры» ({{lang-en|The Three Sisters}}) * «Фрагмент» ({{lang-en|A Fragment}}) * «Прыгожае апісанне» ({{lang-en|A beautiful description}}) * «Шчодры вікарый» ({{lang-en|The generous Curate}}) * «Ода жалю» ({{lang-en|Ode to Pity}}) {{col-break}} '''«Ювенілія». Том другі''' (1787—1793) * «[[Каханне і сяброўства (апавяданне)|Каханне і сяброўства]]» ({{lang-en|Love and Freindship}} [арфаграфія аўтара]) * «Замак Леслі» ({{lang-en|Lesley Castle}}) * «[[Гісторыя Англіі (Джэйн Осцін)|Гісторыя Англіі]]» ({{lang-en|The History of England}}) * «Зборнік лістоў» ({{lang-en|A Collection of Letters}}) * «Жанчына-філосаф» ({{lang-en|The female philosopher}}) * «Першы акт камедыі» ({{lang-en|The first Act of a Comedy}}) * «Ліст ад маладой лэдзі» ({{lang-en|A Letter from a Young Lady}}) * «Падарожжа па Уэльсе» ({{lang-en|A Tour through Wales}}) * «Аповесць» ({{lang-en|A Tale}}) '''«Ювенілія». Том трэці''' (1787—1793) * «Эвелін» ({{lang-en|Evelyn}}) * «[[Кэтрын, або Альтанка]]» ({{lang-en|Catharine, or The Bower}}) {{col-end}} == Заўвагі == {{notelist|2}} {{Зноскі}} == Крыніцы == * {{cite encyclopedia |last=Камароўская |first=Т. Я. |editor-last1=Пашкоў |editor-first1=Г. П. |editor-link=Генадзь Пятровіч Пашкоў |date=2000 |url=https://app.box.com/v/bielaruskaja-encyklapiedyja/file/24387935035 |title=Осцін |encyclopedia=Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах |location=Мінск |publisher=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]] |volume=11 |isbn=9789851101883}} * {{cite book |editor-last1=Alexander |editor-first1=Christine |editor-last2=McMaster |editor-first2=Juliet |date=2005 |title=The Child Writer from Austen to Woolf |url=https://archive.org/details/childwriterfroma0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-81293-3}} * {{cite book |last=Auerbach |first=Emily |date=2004 |title=Searching for Jane Austen |url=https://archive.org/details/searchingforjane0000auer_j5s2 |location=Madison |publisher=University of Wisconsin Press |isbn=0-299-20184-8}} * {{cite book |last=Austen |first=Jane |editor-last1=Doody |editor-first1=Margaret Anne |editor-last2=Murray |editor-first2=Douglas |date=1993 |title=Catharine and Other Writings |url=https://archive.org/details/catharineotherwr0000aust |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-282823-1}} * {{cite book |last=Austen |first=Jane |editor-last1=Starkey |editor-first1=David |date=2006 |title=[[The History of England (Austen)|The History of England]]. Icon Books, HarperCollins Publishers |isbn=0-06-135195-4}} * {{cite book |last=Austen |first=Henry Thomas |date=1817 |chapter=Biographical Notice of the Author |title=Northanger Abbey and Persuasion |location=London |publisher=John Murray}} * {{cite book |last=Austen-Leigh |first=James Edward |editor-last1=Chapman |editor-first1=R.W. |date=1967 |title=[[A Memoir of Jane Austen]] |location=Oxford |publisher=Oxford University Press}} * {{cite book |last1=Austen-Leigh |first1=William |last2=Austen-Leigh |first2=Richard Arthur |date=1913 |title=Jane Austen: Her Life and Letters, A Family Record |location=London |publisher=Smith, Elder & Co.}} * {{cite book |last=Bayley |first=John |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Characterization in Jane Austen |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan Publishing Company |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/24 24]–34 |isbn=0-02-545540-0}} * {{cite journal |last=Baker |first=Amy |date=2014 |title=Caught in the Act of Greatness: Jane Austen's Characterization Of Elizabeth And Darcy By Sentence Structure In ''Pride and Prejudice'' |url=https://archive.org/details/sim_explicator_july-september-2014_72_3/page/169 |journal=Explicator |volume=72 |issue=3 |pages=169–178}} * {{cite book |last=Brownstein |first=Rachel M. |editor-last1=Troost |editor-first1=Linda |editor-last2=Greenfield |editor-first2=Sayre |date=2001 |chapter=Out of the Drawing Room, Onto the Lawn |title=Jane Austen in Hollywood |url=https://archive.org/details/janeausteninholl0000unse |location=Lexington |publisher=University Press of Kentucky |pages=[https://archive.org/details/janeausteninholl0000unse/page/12 13]–21 |isbn=0-8131-9006-1}} * {{cite book |last=Butler |first=Marilyn |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=History, Politics and Religion |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan Publishing Company |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/190 190]—208 |isbn=0-02-545540-0}} * {{cite book |last=Byrne |first=Paula |authorlink=Паўла Бірн |date=2002 |title=Jane Austen and the Theatre |location=London and New York |publisher=Continuum |isbn=978-1-84725-047-6}} * {{cite book |editor-last1=Cartmell |editor-first1=Deborah |editor-last2=Whelehan |editor-first2=Imelda |date=2007 |title=The Cambridge Companion to Literature on Screen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-84962-3}} * {{cite book |last=Collins |first=Irene |date=1994 |title=Jane Austen and the Clergy |url=https://archive.org/details/janeaustenclergy0000coll |location=London |publisher=The Hambledon Press |isbn=1-85285-114-7}}. * {{cite book |editor-last1=Copeland |editor-first1=Edward |editor-last2=McMaster |editor-first2=Juliet |date=2014 |title=The Cambridge Companion to Jane Austen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-74650-2}} * {{cite book |last=Doody |first=Margaret Anne |authorlink=Маргарэт Эн Дудзі |editor-last1=Copeland |editor-first1=Edward |editor-last2=McMaster |editor-first2=Juliet |date=2014 |chapter=The Early Short Fiction |title=The Cambridge Companion to Jane Austen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=72–86|isbn=978-0-521-74650-2}} * {{cite book |last=Duffy |first=Joseph |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Criticism, 1814–1870 |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan Publishing Company |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/92 93]–101|isbn=0-02-545540-0}} * {{cite book |last=Fergus |first=Jan |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Biography |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/2 3]–11 |isbn=0-521-82644-6}} * {{cite book |last=Fergus |first=Jan |editor-last1=Copeland |editor-first1=Edward |editor-last2=McMaster |editor-first2=Juliet |date=2014 |chapter=The Professional Woman Writer |title=The Cambridge Companion to Jane Austen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=1–20 |isbn=978-0-521-74650-2}} * {{cite book |last=Gay |first=Penny |date=2002 |title=Jane Austen and the Theatre |url=https://archive.org/details/janeaustentheatr0000gayp_z7k7 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-65213-8}} * {{cite book |last=Gilson |first=David |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Letter publishing history |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/120 121]–159 |isbn=0-521-82644-6}} * {{cite book |last=Gilson |first=David |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Editions and Publishing History |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan Publishing Company |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/134 135]–139 |isbn=0-02-545540-0}} * {{cite book |last=Grey |first=J. David |date=1986 |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan Publishing Company|isbn=0-02-545540-0}} * {{cite book |last=Grundy |first=Isobel |editor-last1=Copeland |editor-first1=Edward |editor-last2=McMaster |editor-first2=Juliet |date=2014 |chapter=Jane Austen and literary traditions |title=The Cambridge Companion to Jane Austen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=192–214 |isbn=978-0-521-74650-2}} * {{cite journal |last=Halperin |first=John |date=1985 |title=Jane Austen's Lovers |journal=SEL: Studies in English Literature 1500–1900 |volume=25 |issue=4, Autumn |pages=719–720}} * {{cite book |last=Harding |first=D.W. |editor-last1=Watt |editor-first1=Ian |editor-link1=Іэн Уат |date=1963 |chapter=Regulated Hatred: An Aspect of the Work of Jane Austen |title=Jane Austen: A Collection of Critical Essays |url=https://archive.org/details/janeaustencollec00watt |location=Englewood Cliffs, NJ |publisher=Prentice-Hall}} * {{cite book |last=Honan |first=Park |authorlink=Пак Хонан |date=1987 |title=Jane Austen: A Life |url=https://archive.org/details/janeaustenherlif0000hona_h0m3 |location=New York |publisher=St. Martin's Press |isbn=0-312-01451-1}} * {{cite book |last=Irvine |first=Robert |date=2005 |title=Jane Austen |url=https://archive.org/details/janeausten0000irvi |location=London |publisher=Routledge |isbn=0-415-31435-6}} * {{cite book |last=Jenkyns |first=Richard |date=2004 |title=A Fine Brush on Ivory: An Appreciation of Jane Austen |url=https://archive.org/details/finebrushonivory00jenk_0 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-927661-7}} * {{cite book |last=Johnson |first=Claudia |editor-last1=Copeland |editor-first1=Edward |editor-last2=McMaster |editor-first2=Juliet |date=2014 |chapter=Austen cults and cultures |title=The Cambridge Companion to Jane Austen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=232–247 |isbn=978-0-521-74650-2}} * {{cite book |last=Kelly |first=Gary |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Education and accomplishments |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/252 252]–259 |isbn=0-521-82644-6}} * {{cite book |last=Keymer |first=Thomas |editor-last1=Copeland |editor-first1=Edward |editor-last2=McMaster |editor-first2=Juliet |date=2014 |chapter=''Northanger Abbey'' and ''Sense and Sensibility'' |title=The Cambridge Companion to Jane Austen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=21–38 |isbn=978-0-521-74650-2}} * {{cite journal |last=King |first=Noel J. |year=1953 |title=Jane Austen in France |journal=Nineteenth-Century Fiction |volume=8 |issue=1 |pages=1–26 |doi=10.2307/3044273 |jstor=3044273}} * {{cite book |last=Kirkham |first=Margaret |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Portraits |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/68 68]–82 |isbn=0-521-82644-6}} * {{cite book |last=Lascelles |first=Mary |authorlink=Мэры Ласелс |date=1966 |orig-date=1939 |title=Jane Austen and Her Art |location=Oxford |publisher=Oxford University Press}} * {{cite book |last=Lane |first=Maggie |date=1995 |title=Jane Austen and Food |url=https://archive.org/details/janeaustenfood0000lane |location=London |publisher=The Hambledon Press}} * {{cite book |last=Leavis |first=F.R. |date=1960 |title=The Great Tradition: George Eliot, Henry James, Joseph Conrad |location=London |publisher=Chatto & Windus}} * {{cite book |editor-last1=Le Faye |editor-first1=Deirdre |editor-link1=Дэйрдрэ Ле Фэй|date=1995 |title=Jane Austen's Letters |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-283297-2}} * {{cite book |last=Le Faye |first=Deirdre |editor-last1=Copeland |editor-first1=Edward |editor-last2=McMaster |editor-first2=Juliet |date=2014 |chapter=Chronology of Jane Austen's Life |title=The Cambridge Companion to Jane Austen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=xv-xxvi |isbn=978-0-521-74650-2}} * {{cite book |last=Le Faye |first=Deirdre |date=2002 |title=Jane Austen: The World of Her Novels |url=https://archive.org/details/janeaustenworldo0000lefa_g2g5 |location=New York |publisher=Harry N. Abrams |isbn=0-8109-3285-7}} * {{cite book |last=Le Faye |first=Deirdre |date=2004 |title=Jane Austen: A Family Record''. Second Edition |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-53417-8}} * {{cite book |last=Le Faye |first=Deirdre |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Letters |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/32 33]–40 |isbn=0-521-82644-6}} * {{cite book |last=Le Faye |first=Deirdre |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Memoirs and Biographies |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/50 51]–58 |isbn=0-521-82644-6}} * {{cite book |last=Litz |first=A. Walton |date=1965 |title=Jane Austen: A Study of Her Development |location=New York |publisher=Oxford University Press}} * {{cite book |last=Litz |first=A. Walton |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Chronology of Composition |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/46 47]–62 |isbn=0-02-545540-0}} * {{cite book |last=Lodge |first=David |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Jane Austen's Novels: Form and Structure |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/164 165]–179 |isbn=0-02-545540-0}} * {{cite book |last=Looser |first=Devoney |date=2017 |title=The Making of Jane Austen |url=https://archive.org/details/makingofjaneaust0000loos |location=Baltimore, MD |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=1-4214-2282-4}} * {{cite book |last=Lynch |first=Deirdre Shauna |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Sequels |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/160 160]–169 |isbn=0-521-82644-6}} * {{cite book |last=MacDonagh |first=Oliver |date=1991 |title=Jane Austen: Real and Imagined Worlds |url=https://archive.org/details/janeaustenrealim0000macd |location=New Haven |publisher=Yale University Press |isbn=0-300-05084-4}}. * {{cite book |last=McMaster |first=Juliet |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Education |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan Publishing Company |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/140 140]–142 |isbn=0-02-545540-0}} * {{cite book |last=Miller |first=D.A. |date=2003 |title=Jane Austen, or The Secret of Style |url=https://archive.org/details/janeaustenorsecr0000mill |location=Princeton |publisher=Princeton University Press |isbn=0-691-12387-X}}. * {{cite book |last=Nokes |first=David |authorlink=Дэвід Ноўкс |date=1998 |title=Jane Austen: A Life |location=Berkeley |publisher=University of California Press |isbn=0-520-21606-7}} * {{cite book |last=Page |first=Norman |date=1972 |title=The Language of Jane Austen |url=https://archive.org/details/languageofjaneau0000page |location=Oxford |publisher=Blackwell |isbn=0-631-08280-8}}. * {{cite book |last=Polhemus |first=Robert M. |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Jane Austen's Comedy |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/60 60]–71 |isbn=0-02-545540-0}} * {{cite book |last=Raven |first=James |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Book Production |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/194 194]–203 |isbn=0-521-82644-6}} * {{cite book |last=Raven |first=James |date=2007 |title=The Business of Books: Booksellers and the English Book Trade |location=New Haven |publisher=Yale University Press |isbn=0-300-12261-6}} * {{cite book |last=Rajan |first=Rajeswari |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Critical Responses, Recent |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/100 101] |isbn=0-521-82644-6}} * {{cite book |last=Scott |first=Walter |authorlink=Вальтэр Скот |editor-last1=Southam |editor-first1=B.C. |date=1968 |chapter=Walter Scott, an unsigned review of ''Emma'', ''Quarterly Review'' |title=Jane Austen: The Critical Heritage, 1812–1870 |url=https://archive.org/details/janeaustencritic0001sout |location=London |publisher=Routledge and Kegan Paul |pages=[https://archive.org/details/janeaustencritic0001sout/page/58 58]–69 |isbn=0-7100-2942-X}} * {{cite book |last=Southam |first=B.C. |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Grandison |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/186 187]–189 |isbn=0-02-545540-0}} * {{cite book |last=Southam |first=B.C. |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Criticism, 1870–1940 |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/102 102]–109 |isbn=0-02-545540-0}} * {{cite book |editor-last1=Southam |editor-first1=B.C. |date=1968 |title=Jane Austen: The Critical Heritage, 1812–1870 |volume=1 |location=London |publisher=Routledge and Kegan Paul |isbn=0-7100-2942-X}} * {{cite book |editor-last1=Southam |editor-first1=B.C. |date=1987 |title=Jane Austen: The Critical Heritage, 1870–1940 |volume=2 |location=London |publisher=Routledge and Kegan Paul |isbn=0-7102-0189-3}} * {{cite book |last=Southam |first=B.C. |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Juvenilia |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/244 244]–255 |isbn=0-02-545540-0}} * {{cite book |last=Stovel |first=Bruce |editor-last1=Copeland |editor-first1=Edward |editor-last2=McMaster |editor-first2=Juliet |date=2014 |chapter=Further reading|title=The Cambridge Companion to Jane Austen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=248–266 |isbn=978-0-521-74650-2}} * {{cite book |last=Sutherland |first=Kathryn |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Chronology of composition and publication |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/12 12]–22 |isbn=0-521-82644-6}} * {{cite book |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |editor-link1=Джанет Тод |date=2005 |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-82644-6}} * {{cite book |last=Todd |first=Janet |authorlink=Джанет Тод |date=2015 |title=The Cambridge Introduction to Jane Austen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-49470-1}} * {{cite book |last=Tomalin |first=Claire |authorlink=Клэр Томалін |date=1997 |title=Jane Austen: A Life |url=https://archive.org/details/janeausten00clai |location=New York |publisher=Alfred A. Knopf |isbn=0-679-44628-1}} * {{cite book |last=Troost |first=Linda |editor-last1=Cartmell |editor-first1=Deborah |editor-last2=Whelehan |editor-first2=Imelda |date=2007 |chapter=The Nineteenth-Century Novel on Film |title=The Cambridge Companion to Literature on Screen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=75–89 |isbn=978-0-521-84962-3}} * {{cite book |last=Trott |first=Nicola |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Critical Responess, 1830–1970 |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/92 92]–100 |isbn=0-521-82644-6}} * {{cite book |last=Tucker |first=George Holbert |date=1986 |chapter=Amateur Theatricals at Steventon |title=The Jane Austen Companion''. Ed. J. David Grey |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/n19 1]–4 |isbn=0-02-545540-0}} * {{cite book |last=Tucker |first=George Holbert |date=1986 |chapter=Jane Austen's Family |title=The Jane Austen Companion''. Ed. J. David Grey |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/142 143]–153 |isbn=0-02-545540-0}} * {{cite book |last=Waldron |first=Mary |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Critical Response, early |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/82 83]–91 |isbn=0-521-82644-6}} * {{cite book |editor-last1=Watt |editor-first1=Ian |editor-link1=Іэн Уат |date=1963 |title=Jane Austen: A Collection of Critical Essays |url=https://archive.org/details/janeaustencollec00watt |location=Englewood Cliffs, NJ |publisher=Prentice Hall}} * {{cite book |last=Wiltshire |first=John |date=1992 |title=Jane Austen and the Body: The Picture of Health |url=https://archive.org/details/janeaustenbodyth0000wilt |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-41476-8}} == Літаратура == * Остэн, Дж. Пыха і перадузятасць: раман / Джэйн Остэн; пер. з англ. Г. В. Янкуты. — Мінск: А. М. Янушкевіч, 2019. — 396 с.: іл. ISBN 978-985-7165-98-8. == Спасылкі == {{commonscat-inline|Jane Austen|Джэйн Осцін}} * [http://prajdzisvet.org/text/527-pykha-i-pieraduziatasts.html Пыха і перадузятасць], урывак у перакладзе Ганны Янкуты. * [http://www.valeriodistefano.com/gutenberg/pdf/indexes/autha.htm Works by Jane Austen]{{Недаступная спасылка}} in [http://www.classicistranieri.com Classici Stranieri] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070121145907/http://www.classicistranieri.com/ |date=21 студзеня 2007 }} * [http://romance-books.classic-literature.co.uk/jane-austen/ Jane Austen] — e-books in easy to read HTML format. * [http://www.jane-austens-house-museum.org.uk/ The Jane Austen Museum] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160529064539/http://www.jane-austens-house-museum.org.uk/ |date=29 мая 2016 }} * [http://books.guardian.co.uk/authors/author/0,5917,-12,00.html Guardian Books «Author Page»], with profile and links to further articles. * [http://www.pemberley.com The Republic of Pemberley], the largest Jane Austen site on the web. ** [http://www.pemberley.com/janeinfo/janeinfo.html Jane Austen Information Page] ** [http://www.pemberley.com/filmography/filmography.html Filmography of Jane Austen Adaptations] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060315190430/http://www.pemberley.com/filmography/filmography.html |date=15 сакавіка 2006 }} * [http://www.hants.gov.uk/austen Hampshire, inspirational home of Jane Austen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060814220510/http://www.hants.gov.uk/austen/ |date=14 жніўня 2006 }} * [http://www.jasna.org The Jane Austen Society of North America] * [http://www.jasa.net.au/index.html The Jane Austen Society of Australia] * [http://pia-frauss.de/fonts/ja.htm Jane Austen font] * [http://www.imdb.com/title/tt0414387/ 2005 film adaptation] * [http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=5167 Literary Encyclopedia entry] * [http://www.britishtours.com/360/jane_austen.html Jane Austen’s home at Chawton, Quicktime VR image] {{Бібліяінфармацыя}} {{Джэйн Осцін}} {{DEFAULTSORT:Осцін Джэйн}} [[Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Аўтары любоўных раманаў]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Джэйн Осцін| ]] 1plunrpmb6osgcssui3i13aotutbs8a 0 77792 5165208 4973510 2026-07-13T00:04:12Z Summershell67 159583 /* */ 5165208 wikitext text/x-wiki {{НП | выява = Феодосія-панорама.jpg }} '''Феадосія''' ({{lang-uk|Феодосія, Теодосія}}, {{lang-crh|Kefe}}, ад {{lang-el|Θεοδοσία}} — «Богам дадзеная») — партовы і курортны горад поўдня [[Украіна|Украіны]] ля [[Чорнае мора|Чорнага мора]] на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы [[Крым]]а{{У Крыме}}. Феадасійскі рэгіён Крыма — тэрыторыя, падпарадкаваная Феадасійскага гарсавету, уключае ў сябе акрамя ўласна Феадосіі шэраг пасёлкаў. Дзень горада Феадосіі — апошняя субота ліпеня. == Геаграфія == Знаходзіцца на паўднёва-ўсходнім узбярэжжы [[Крым]]скага паўвострава (абмываецца на ўсходзе водамі [[Феадасійскі заліў|Феадасійскага заліва]] [[Чорнае мора|Чорнага мора]]), на мяжы [[Крымскія горы|Крымскіх гор]] і Керчанскай узгорыстай раўніны, сярод адгор’яў, што заканчваюцца мысам Святога Ільі. Клімат пераходны ад субтрапічнага міжземнаморскага тыпу да ўмерана кантынентальнага. Лета цёплае (24 °C у жніўні). Феадасійскі порт адкрыты круглы год для заходу суднаў. == Гісторыя == Горад Феадосія ({{lang-el|Θεοδοσία}}) быў заснаваны выхадцамі з [[Мілет]]а да сярэдзіны VI ст. да н. э. Існаваў як старажытнагрэчаская калонія, пазней — грэчаскі поліс. З 355 да н.э. ў складзе [[Баспор]]скай дзяржавы. У 107 да н.э. адзін з цэнтраў паўстання Саўмака. У IV ст. н.э. разбурана [[гуны|гунамі]]. У V—VI ст. паселішча [[аланы|аланаў]]. У канцы VI ст. пад уладай [[хазары|хазараў]]. Пасля захопу ў 1239 годзе Крыма войскамі [[Батый|Батыя]] ўвашла ў склад [[Залатая Арда|Залатой Арды]]. У 1270—80-я гады на яе тэрыторыі генуэзцы заснавалі гандлёвую факторыю Кафэ (назва захоўвалася да 1783). У пач. XIV ст. тут узнікла армянская калонія. У 1475 годзе Кафу захапіла Турцыя, і горад атрымаў назву Кефе (другая назва Малы Стамбул). У XVI—XVII ст. горад — галоўны нявольніцкі рынак у Крыме. У 1616, 1628 і 1667 Кефе займалі запарожскія казакі. У руска-турэцкую вайну Кафу ўзялі рускія войскі (1771). З 1783 года ў складзе Расіі (зноў названа Феадосіяй), з 1802 павятовы горад Таўрычаскай губерні, у 1892 злучаны з чыгункай Севастопаль—Данбас. У грамадзянскую вайну Феадосію захоплівалі аўстра-германскія, англа-французскі войскі. У 1920 годзе занята Чырвонай Арміяй. З 1921 у складзе Крымскай АССР. У 1941—44 акупіравана германскімі войскамі, вызвалена ў выніку Крымскай аперацыі 1944 года. З 1945 пасля скасавання крымскай аўтаноміі ў складзе Крымскай вобласці РСФСР, з 1954 — Украінскай ССР. У 1953—1995 гады горад з’яўляўся адным з цэнтраў Керчанска-Феадасійскай ваенна-марской базы Чарнаморскага флоту, у связі з чым да пачатку 1970-х гадоў меў статус закрытага горада. З 1991 года ў назалежнай Украіне, у складзе Рэспублікі Крым (1992—1998) і [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномнайй Рэспублікі Крым]] (з 1998). З 2014 года кантралюецца Расіяй. 26 снежня 2023 года Узброеныя сілы Украіны нанеслі ракетны ўдар па Феадосіі, атакаваны ў пункце базавання вялікі дэсантны карабель «[[Новачаркаск (вялікі дэсантны карабель)|Новачаркаск]]»<ref>[https://tass.ru/proisshestviya/19630391 tass.ru]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Вядомыя асобы == * [[Гаўрыіл Канстанцінавіч Айвазоўскі]] (1812—1880) — армянскі святар, навуковы [[гісторык]], [[лінгвіст]] і паліглот. * [[Іван Канстанцінавіч Айвазоўскі]] (1817—1900) — рускі мастак-марыніст, [[калекцыянер]], [[мецэнат]]. * [[Андрэ Барсак]] (1909—1973) — французскі [[рэжысёр]], тэатральны [[мастак]], [[драматург]]. * [[Таццяна Казырэнка]] (нар. 1996) — украінская [[футбол|футбалістка]]. == Зноскі == {{reflist}} {{Населеныя пункты Феадасійскага гарсавета}} {{Аўтаномная Рэспубліка Крым}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Крыма]] [[Катэгорыя:Феадосія| ]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, падпарадкаваныя Феадасійскаму гарсавету]] p3r1aeyi6rtwg4f59zz9k73bfvlxzqx 0 77838 5165172 4999602 2026-07-12T20:51:24Z Summershell67 159583 /* */ 5165172 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя |саманазва = Noxçiyn Respublika Içkeri <br/> Нохчийн Республика Ичкери |статус = Часткова-прызнаная дзяржава <br/> [[Урад у выгнанні]] (з [[2000]]) |гімн = «Marşo ya Joƶalla!» |сцяг = Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg |апісанне_сцяга = |герб = COA of Chechen Republic Ichkeria.png |апісанне_герба = |карта = Chechnya (orthographic projection).png |апісанне = |p1 = Чачэна-Інгушская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка |flag_p1 =Flag_of_Chechen-Ingush_ASSR_(1957-1978).svg |утворана = 1991 |ліквідавана = 2000 |s1 = Чачня |flag_s1 = Flag of the Chechen Republic (before 2004).svg |s2 = Каўказскі Эмірат |flag_s2 = Flag of Caucasian Emirate.svg |дэвіз = «Joƶalla ya mars̈o» <br/> («Смерць або воля») |у_складзе = |сталіца = [[Грозны]] (у 1996—1999 — Джахар, па прозвішчы першага прэзідэнта ЧРІ) |гарады = |мова = [[Чачэнская мова|Чачэнская]], [[руская мова|руская]] |валюта = [[Расійскі рубель]] <br/> [[Нахар]] (планаваўся ў 1994) |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання = [[Прэзідэнцкая рэспубліка]] (1991—1996) <br/> [[Ісламская рэспубліка|Ісламская]] [[прэзідэнцкая рэспубліка]] (1996—2000) |тытул_кіраўнікоў = [[Прэзідэнт Ічкерыі|Прэзідэнт]] |кіраўнік1 = [[Джахар Дудаеў]] |год_кіраўніка1 = 1991—1996 |кіраўнік2 = [[Зелімхан Яндарбіеў]] |год_кіраўніка2 = 1996—1997 |кіраўнік3 = [[Аслан Масхадаў]] |год_кіраўніка3 = 1997—2005 |кіраўнік4 = [[Абдул-Халім Садулаеў]] |год_кіраўніка4 = 2005—2006 |кіраўнік5 = [[Доку Умараў]] |год_кіраўніка5 = 2006—2007 |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія = [[Іслам]] ([[сунізм]]) (1996—2000) |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |сёння = {{Сцяг Расіі}} [[Расія]] |заўв = }} '''Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя''' (''Noxçiyn Respublika Içkeri'', ''Нохчийн Республика Ичкери'') — самаабвешчаная дзяржава, якая існавала на частцы тэрыторыі былой [[Чачэна-Інгушская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Чачэна-Інгушскай АССР]]. Абвяшчэнне незалежнасці Ічкерыі стала пачаткам ваеннага канфлікту на [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]]. == Гісторыя == Пасля скасавання СССР Ічкерыя абвясціла незалежнасць, яе першым прэзідэнтам стаў [[Джахар Мусаевіч Дудаеў|Джахар Дудаеў]]. Улады Расійскай Федэрацыі не прызналі незалежнасць Ічкерыі і лічылі гэтую тэрыторыю [[Чачня|Чачэнскай рэспублікай]] у складзе РФ. Супрацьстаянне вылілася ў зацяжны ваенны канфлікт. [[Першая чачэнская вайна|Баявыя дзеянні 1994—1996 гадоў]] былі няўдалымі для Расіі, у выніку расійскія войскі былі выведзены, а пытанне пра статус рэспублікі было адкладзена да 2001 года. Такім чынам юрыдычна паўстанцы прызнаны не былі, але фактычна ўлада ў Чачні заставалася ў іх. У 1997 годзе прэзідэнт Расіі [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Барыс Ельцын]] і прэзідэнт Ічкерыі [[Аслан Аліевіч Масхадаў|Аслан Масхадаў]] падпісалі «Дагавор пра мір і прынцыпы ўзаемаадносін паміж Расійскай Федэрацыяй і Чачэнскай Рэспублікай Ічкерыя». Некаторыя эксперты лічылі гэты дакумент фактычным, але не юрыдычным прызнаннем самаабвешчанай рэспублікі. У 1999 годзе Расіяй зрабіла другую спробу ўзяць тэрыторыю пад свой кантроль — пачалася [[другая чачэнская вайна]] і да вясны 2000 года Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя была ліквідавана<ref>[https://weekend.rambler.ru/read/49544467-chto-takoe-ichkeriya-gde-ona-nahoditsya-i-kak-svyazana-s-chechney/ Што такое Ічкерыя, дзе яна знаходзіцца і як звязаная з Чачнёй]</ref>. == Прызнанне Ічкерыі == Была прызнаная [[Грузія|грузінскім]] урадам у выгнанні на чале з [[Звіяд Гамсахурдыя|Звіядам Гамсахурдыя]] і рухам [[Талібан]], што кантраляваў [[Афганістан]]. 18 кастрычніка 2022 года [[Вярхоўная Рада Украіны]] прызнала незалежнасць Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя і назвала яе тэрыторыяй «часова акупаванай Расіяй» у выніку ўзброенай агрэсіі, учыненай з парушэннем Статута ААН<ref>{{Cite web |url=https://theins.info/news/256142 |title=Украіна прызнала Чачэнскую Рэспубліку Ічкерыя «часова акупаванай Расіяй» |access-date=5 лістапада 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231105184814/https://theins.info/news/256142 |archivedate=5 лістапада 2023 |url-status=dead }}</ref>. == Прэзідэнты == * [[Джахар Дудаеў]] (27 кастрычніка 1991 — 21 красавіка 1996) * [[Зэлімхан Яндарбіеў]] (выканаўца абавязкаў, 22 красавіка 1996 — 27 студзеня 1997) * [[Аслан Масхадаў]] (27 студзеня 1997 — 8 сакавіка 2005, з 2000 года ў выгнанні) * [[Абдул-Халім Садулаеў]] (у выгнанні, 8 сакавіка 2005 — 17 чэрвеня 2006) * [[Доку Умараў]] (у выгнанні, 17 чэрвеня 2006 — кастрычнік 2007) {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя Чачні]] [[Катэгорыя:Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя| ]] [[Катэгорыя:Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы]] 29y81b184k0z81vjfxam7yvfdnhsmid 5165353 5165172 2026-07-13T11:36:08Z M.L.Bot 261 5165353 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя |саманазва = Noxçiyn Respublika Içkeri <br/> Нохчийн Республика Ичкери |статус = Часткова-прызнаная дзяржава <br/> [[Урад у выгнанні]] (з [[2000]]) |гімн = «Marşo ya Joƶalla!» |сцяг = Flag of Chechen Republic of Ichkeria.svg |апісанне_сцяга = |герб = COA of Chechen Republic Ichkeria.png |апісанне_герба = |карта = Chechnya (orthographic projection).png |апісанне = |p1 = Чачэна-Інгушская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка |flag_p1 =Flag_of_Chechen-Ingush_ASSR_(1957-1978).svg |утворана = 1991 |ліквідавана = 2000 |s1 = Чачня |flag_s1 = Flag of the Chechen Republic (before 2004).svg |s2 = Каўказскі Эмірат |flag_s2 = Flag of Caucasian Emirate.svg |дэвіз = «Joƶalla ya mars̈o» <br/> («Смерць або воля») |у_складзе = |сталіца = [[Грозны]] (у 1996—1999 — Джахар, ад імя першага прэзідэнта ЧРІ) |гарады = |мова = [[Чачэнская мова|Чачэнская]], [[руская мова|руская]] |валюта = [[Расійскі рубель]] <br/> [[Нахар]] (планаваўся ў 1994) |дадатковы_параметр = |змесціва_параметру = |плошча = |насельніцтва = |форма_кіравання = [[Прэзідэнцкая рэспубліка]] (1991—1996) <br/> [[Ісламская рэспубліка|Ісламская]] [[прэзідэнцкая рэспубліка]] (1996—2000) |тытул_кіраўнікоў = [[Прэзідэнт Ічкерыі|Прэзідэнт]] |кіраўнік1 = [[Джахар Дудаеў]] |год_кіраўніка1 = 1991—1996 |кіраўнік2 = [[Зелімхан Яндарбіеў]] |год_кіраўніка2 = 1996—1997 |кіраўнік3 = [[Аслан Масхадаў]] |год_кіраўніка3 = 1997—2005 |кіраўнік4 = [[Абдул-Халім Садулаеў]] |год_кіраўніка4 = 2005—2006 |кіраўнік5 = [[Доку Умараў]] |год_кіраўніка5 = 2006—2007 |тытул_кіраўнікоў6 = |кіраўнік6 = |год_кіраўніка6 = |рэлігія = [[Іслам]] ([[сунізм]]) (1996—2000) |дадатковы_параметр1 = |змесціва_параметру1 = |Этап1 = |Дата1 = |Год1 = |Этап2 = |Дата2 = |Год2 = |Этап3 = |Дата3 = |Год3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год4 = |Этап5 = |Дата5 = |Год5 = |Этап6 = |Дата6 = |Год6 = |дадатковы_параметр2 = |змесціва_параметру2 = |да = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |пасля = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |сёння = {{Сцяг Расіі}} [[Расія]] |заўв = }} '''Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя''' (''Noxçiyn Respublika Içkeri'', ''Нохчийн Республика Ичкери'') — самаабвешчаная дзяржава, якая існавала на частцы тэрыторыі былой [[Чачэна-Інгушская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Чачэна-Інгушскай АССР]]. Абвяшчэнне незалежнасці Ічкерыі стала пачаткам ваеннага канфлікту на [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]]. == Гісторыя == Пасля скасавання СССР Ічкерыя абвясціла незалежнасць, яе першым прэзідэнтам стаў [[Джахар Мусаевіч Дудаеў|Джахар Дудаеў]]. Улады Расійскай Федэрацыі не прызналі незалежнасць Ічкерыі і лічылі гэтую тэрыторыю [[Чачня|Чачэнскай рэспублікай]] у складзе РФ. Супрацьстаянне вылілася ў зацяжны ваенны канфлікт. [[Першая чачэнская вайна|Баявыя дзеянні 1994—1996 гадоў]] былі няўдалымі для Расіі, у выніку расійскія войскі былі выведзены, а пытанне пра статус рэспублікі было адкладзена да 2001 года. Такім чынам юрыдычна паўстанцы прызнаны не былі, але фактычна ўлада ў Чачні заставалася ў іх. У 1997 годзе прэзідэнт Расіі [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Барыс Ельцын]] і прэзідэнт Ічкерыі [[Аслан Аліевіч Масхадаў|Аслан Масхадаў]] падпісалі «Дагавор пра мір і прынцыпы ўзаемаадносін паміж Расійскай Федэрацыяй і Чачэнскай Рэспублікай Ічкерыя». Некаторыя эксперты лічылі гэты дакумент фактычным, але не юрыдычным прызнаннем самаабвешчанай рэспублікі. У 1999 годзе Расіяй зрабіла другую спробу ўзяць тэрыторыю пад свой кантроль — пачалася [[другая чачэнская вайна]] і да вясны 2000 года Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя была ліквідавана<ref>[https://weekend.rambler.ru/read/49544467-chto-takoe-ichkeriya-gde-ona-nahoditsya-i-kak-svyazana-s-chechney/ Што такое Ічкерыя, дзе яна знаходзіцца і як звязаная з Чачнёй]</ref>. == Прызнанне Ічкерыі == Была прызнаная [[Грузія|грузінскім]] урадам у выгнанні на чале з [[Звіяд Гамсахурдыя|Звіядам Гамсахурдыя]] і рухам [[Талібан]], што кантраляваў [[Афганістан]]. 18 кастрычніка 2022 года [[Вярхоўная Рада Украіны]] прызнала незалежнасць Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя і назвала яе тэрыторыяй «часова акупаванай Расіяй» у выніку ўзброенай агрэсіі, учыненай з парушэннем Статута ААН<ref>{{Cite web |url=https://theins.info/news/256142 |title=Украіна прызнала Чачэнскую Рэспубліку Ічкерыя «часова акупаванай Расіяй» |access-date=5 лістапада 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231105184814/https://theins.info/news/256142 |archivedate=5 лістапада 2023 |url-status=dead }}</ref>. == Прэзідэнты == * [[Джахар Дудаеў]] (27 кастрычніка 1991 — 21 красавіка 1996) * [[Зэлімхан Яндарбіеў]] (выканаўца абавязкаў, 22 красавіка 1996 — 27 студзеня 1997) * [[Аслан Масхадаў]] (27 студзеня 1997 — 8 сакавіка 2005, з 2000 года ў выгнанні) * [[Абдул-Халім Садулаеў]] (у выгнанні, 8 сакавіка 2005 — 17 чэрвеня 2006) * [[Доку Умараў]] (у выгнанні, 17 чэрвеня 2006 — кастрычнік 2007) {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя Чачні]] [[Катэгорыя:Чачэнская Рэспубліка Ічкерыя| ]] [[Катэгорыя:Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы]] i08zletaamzen1p78w2woukrhsrgrhu 0 78891 5165047 4338270 2026-07-12T15:11:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165047 wikitext text/x-wiki '''Прыдворная капэла''' — найстарэйшы будынак у сучаснай Вене. Калісьці яна была часткай першага замка. Акрамя архітэктурнай каштоўнасці, яна мае унікальныя акустычныя характарыстыкі. Па нядзелях і ў дні царкоўных святаў у капэле можна праслухаць вялікую імшу ў выкананні хору Прыдворнай капэлы, у склад якой уваходзяць [[Венскі хор хлопчыкаў]] і хор [[Венская дзяржаўная опера|Венскай дзяржаўнай Оперы]]. Імшы ў капліцы праводзяцца з 2 студзеня па 25 чэрвеня і з 10 верасня па 31 снежня кожную нядзелю ў 9:15. Для публікі капліца адкрыта круглы год з 11:00 да 15:00 штодня. == Інфармацыя== * Адрас: 1, Hofburg, Schweizerhof * Аўтобус: 57A (Burgring) * Трамвай: D, 1, 2 * Рэжым працы: 11:00-15:00 == Спасылкі == [http://www.hofburgkapelle.at Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120127053207/http://www.hofburgkapelle.at/ |date=27 студзеня 2012 }} [[Катэгорыя:Славутасці Вены]] qivpn9k5aivv6qs4ewkji53g28p8qdi 0 85333 5165358 5132444 2026-07-13T11:40:08Z 5165358 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Задзіночанне беларускіх студэнтаў |абрэвіятура = ЗБС |эмблема = Bel_Logo_ZBS.png |шырыня эмблемы = 150px |місія = Абарона правоў і прадстаўленне інтарэсаў студэнтаў |тып = Студэнцкая арганізацыя |штаб-кватэра = [[Познань]], [[Польшча]] (раней [[Мінск]], [[Беларусь]])<ref>{{cite web|title=Belarus – BSA|url=https://esu-online.org/members/belarus-bsa/|date=21.08.2023|publisher=[[Еўрапейскі саюз студэнтаў|ESU]]}}</ref> |афіцыйны сайт = https://zbsunion.org/ |дата заснавання = 1988 |саюзнікі = ESU (Еўрапейскі саюз студэнтаў), [[Моладзевы блок]] }} '''Задзіночанне беларускіх студэнтаў''' ('''ЗБС''') — нацыянальны студэнцкі саюз Беларусі, кааліцыя аб’яднанняў актыўных беларускіх студэнтаў. У мінулым беларускае грамадскае аб’яднанне, якое ўзнікла ў канцы 1980-х гадоў у ходзе дзейнасці нефармальных беларускіх студэнцкіх фарміраванняў. З 2001 года пазбаўлена рэгістрацыі на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]]. Быўшы ад самага заснавання антыбальшавіцкай арганізацыяй, ЗБС працягвае дзейнасць у адстойванні каштоўнасцяў дэмакратыі і акадэмічных свабодаў у Беларусі. У 2021 годзе арганізацыя стала асацыяцыяй, у якую ўвайшлі стачкамы і студэнцкія ініцыятыўныя групы [[Спіс універсітэтаў Беларусі|беларускіх ВНУ]], якія паўсталі на хвалі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў 2020 года]]<ref>{{Cite web|url=https://zbsunion.by/|title=Задзіночанне беларускіх студэнтаў (ЗБС) — афіцыйны сайт|website=zbsunion.by|access-date=2022-11-13|url-status=dead|archive-date=3 сакавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303190052/https://zbsunion.by/}}</ref><ref name=":22">{{Cite web|lang=ru|url=https://euroradio.fm/ru/v-belarusi-studenty-obedinyayutsya-v-edinuyu-associaciyu|title=В Беларуси студенты объединяются в единую ассоциацию {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|access-date=2022-11-13}}</ref><ref name=":122">{{Cite news|title=Зачыняюць ЗБС|author=Юлія Дранчук|url=https://news.tut.by/society/10999.html|website=TUT.BY|date=23.11.2001|access-date=16 студзеня 2021|archive-date=22 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122050232/https://news.tut.by/society/10999.html|url-status=dead}} {{Cite web |url=https://news.tut.by/society/10999.html |title=Архіўная копія |access-date=16 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122050232/https://news.tut.by/society/10999.html |archive-date=22 студзеня 2021 |url-status=dead }}{{Cite web |url=https://news.tut.by/society/10999.html |title=Архіўная копія |access-date=16 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122050232/https://news.tut.by/society/10999.html |archive-date=22 студзеня 2021 |url-status=dead }}</ref>. == Гісторыя == === Заснаванне === У канцы [[1980-я|1980-х]] гадоў на хвалі [[Перабудова|перабудовачных настрояў]] нефармальныя беларускія студэнцкія фарміраванні [[Світанак (суполка)|БДТУ]], [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|БДМУ]], а таксама [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Педагагічнага ўніверсітэта]] вырашылі аб’яднацца супраць ідэялагізацыі адукацыі<ref>{{Cite web|url=http://zbsunion.by/history|title=ЗБС: Гісторыя|publisher=zbsunion.by|access-date=2016-05-15|url-status=dead|archive-date=9 мая 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160509144659/http://zbsunion.by/history}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://studentby.org/2013/12/10-10/|title=http://studentby.org/2013/12/10-10/|access-date=2016-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601224228/http://studentby.org/2013/12/10-10/|archive-date=1 чэрвеня 2016|url-status=dead}}</ref>. Створаная арганізацыя называлася «Світанак», якая ў 1990-м годзе атрымала сучасную назву<ref>{{Cite web|url=https://zbsunion.by/dumka/history|title=Гісторыя Студэнцкай Думкі|website=zbsunion.by|access-date=2024-04-17|archive-date=19 студзеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119164947/http://zbsunion.by/dumka/history|url-status=dead}}</ref>. У [[1989]] годзе пад эгідай ЗБС выйшаў першы выпуск газеты «Студэнцкая Думка», пасля стаўшая часопісам<ref>{{Cite web|url=http://generation.by/news2852.html|title=Часопісу «Студэнцкая Думка» — 10 год|publisher=Generation.bY|access-date=2016-05-15}}</ref>. === Дзейнасць у 1990-я === У [[1992]] годзе ЗБС былі афіцыйна зарэгістраваны ў [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрстве юстыцыі Рэспублікі Беларусь]] як «Рэспубліканскае моладзевае грамадскае аб’яднанне „Задзіночаньне Беларускіх Студэнтаў“». На працягу [[1990-я|1990-х]] гадоў ЗБС займаліся абаронай правоў студэнтаў, прасоўваннем «беларускасці» ў сістэму вышэйшай адукацыі [[Беларусь|Беларусі]]. З [[1999]] года ЗБС з’яўляецца паўнапраўным сябрам [[Еўрапейскі саюз студэнтаў|ESU]] (''Еўрапейскі саюз студэнтаў'')<ref>{{Cite web|url=https://www.esu-online.org/?member=belarus-belarus-student-association-bsa|title=Belarus - Belarus Student Association (BSA)|publisher=www.esu-online.org|access-date=2021-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122010250/https://www.esu-online.org/?member=belarus-belarus-student-association-bsa|archive-date=22 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref>. === Дзейнасць у 2000-я === Увесну 2000 года адбыўся шэраг пікетаў супраць абавязковага размеркавання студэнтаў, якія ініцыявалі суполкі ЗБС. У выніку дэпутат [[Уладзімір Уладзіміравіч Навасяд|Навасяд]] у 2001 годзе сабраў 35 тысяч подпісаў студэнтаў супраць размеркавання<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|lang=be|title=«Беспальчук» пішам — «Казулін» у памяці?|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=31861|website=Наша Ніва}}</ref>. 16 жніўня [[2001]] года правялі акцыю «Аранжавы настрой». Каля дваццаці актывістаў былі апранутыя ў аранжавыя майкі і раздавалі апельсіны ды мандарыны<ref>{{Cite web|title=ПРЕДВЫБОРНУЮ АКЦИЮ "ОРАНЖЕВОЕ НАСТРЕНИЕ" ПРОВЕЛИ В МИНСКЕ АКТИВИСТЫ "ЗАДЗІНОЧАНЬНЯ БЕЛАРУСКІХ СТУДЭНТАЎ"|url=https://naviny.media/rubrics/elections/2001/08/16/ic_news_623_348189|website=naviny.by|language=ru|date=16.08.2001|access-date=16 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122005235/https://naviny.media/rubrics/elections/2001/08/16/ic_news_623_348189|archive-date=22 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref>. 7 верасня [[2001]] года прадстаўнікі праваахоўных органаў апісалі перадвыбарчыя матэрыялы і атрыбутыку на штаб-кватэры арганізацыі<ref>{{Cite web|lang=ru|title=В ШТАБ-КВАРТИРЕ "ЗАДЗІНОЧАНЬНЯ БЕЛАРУСКІХ СТУДЭНТАЎ" ОПИСАНЫ ПРЕДВЫБОРНЫЕ МАТЕРИАЛЫ И АТРИБУТИКА|url=https://naviny.media/rubrics/elections/2001/09/07/ic_news_623_347868|website=naviny.by|date=07.09.2001|access-date=16 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122043330/https://naviny.media/rubrics/elections/2001/09/07/ic_news_623_347868|archive-date=22 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref>. У [[2001]] годзе рашэннем [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага Суда Рэспублікі Беларусь]] ЗБС пазбавілі афіцыйнай рэгістрацыі<ref name=":122" />. 15-16 мая [[2004]] года ЗБС ладзілі канферэнцыю «Правы студэнтаў», на якой прынялі Усеагульную дэкларацыю правоў студэнтаў<ref>{{Cite web|title=Главная|url=https://naviny.by/main|website=naviny.by|access-date=13 лістапада 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122043252/https://naviny.by/rubrics/society/2004/05/13/ic_news_116_253078|archive-date=22 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref>. === Дзейнасць у 2010—2015 гады === Падчас [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкай кампаніі 2010 года]] зладзілі акцыю «Грамадзянін». Мэтай акцыі было жаданне паказаць, хто на самой справе стварае Беларусь — грамадзяне. Галоўныя кірункі дзейнасці кампаніі: інфармаванне грамадзян пра выбары, праца з выбарчымі камісіямі і праца з дзяржаўнымі інстытутамі<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|lang=ru-RU|title=Кампанія «Грамадзянін»: задачы заклікаць на плошчу няма|url=https://gazetaby.com/post/kampaniya-gramadzyanin-zadachy-zaklikacz-na-ploshchu-nyama/32064/|website=Салідарнасць}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|title=Новости Беларуси сегодня. Последние свежие новости. Белапан|url=https://belapan.by/|website=Belapan|access-date=16 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122190755/https://belapan.by/archive/2010/12/07/432624/|archive-date=22 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref>. У [[2014]] годзе ЗБС ладзіў кінапрагляды ў падземных пераходах, за што 19 верасня было затрымана каля 30 чалавек, а 2 актывіста ЗБС былі арыштаваная на 5 і 6 дзён<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|lang=be|title=Арганізатары «кінапрагляду ў пераходзе» асуджаныя на некалькі сутак|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=135643|website=Наша Ніва}}</ref><ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|lang=be|title=Арганізатараў "Кіно ў пераходзе" асудзілі на некалькі сутак {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|url=https://euroradio.fm/arganizatarau-kino-u-perahodze-asudzili-na-nekalki-sutak|website=euroradio.fm}}</ref>. == Сучасная дзейнасць == === Адраджэнне ЗБС === У [[2016]] годзе арганізацыя заявіла аб сваёй перазагрузцы, аб’яднаўшы сілы з актывістамі руху супраць платных пераздач у БДУ, якія праводзілі рэзанансны ў грамадстве марш студэнтаў у снежні 2015 года<ref>{{Cite web|url=http://nn.by/?c=ar&i=169699&lang=ru|title=Белорусские студенты возрождают «Задзіночанне»|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date=2016-05-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://belsat.eu/ru/news/studenty-vozrozhdayut-legendarnoe-zadzinochanne/|title=Студенты возрождают легендарное «Задзіночанне»|date=2016-05-06|publisher=[[Белсат]]|access-date=2016-05-15}}</ref>. У [[2017]] годзе падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстаў супраць дэкрэта № 3]] актывісты ЗБС заснавалі «Студэнцкі Блок» для падтрымкі асноўных патрабаванняў пратэсту, а таксама з патрабаваннямі вызваліць усіх затрыманых студэнтаў, адмяніць абавязковае размеркаванне студэнтаў і спыніць ціск у навучальных установах<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|lang=be|title=У Беларусі ствараецца «Студэнцкі Блок»|url=https://charter97.org/be/news/2017/3/24/244774/|website=charter97.org}}</ref><ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|lang=ru|title=Студэнцкі Блок {{!}} Students Bloc {{!}} ВКонтакте|url=https://vk.com/studentsbloc|website=vk.com}}</ref>. Падчас пратэстаў было затрымана 4 актывіста ЗБС<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|lang=be|title=Яны сустракаюць Дзень Волі ў турме. Поўны сьпіс арыштаваных. Абнаўляецца|url=https://www.svaboda.org/a/28379781.html|website=Радыё Свабода}}</ref><ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|title=Вынікі першай кампаніі: Затрыманыя|url=https://zbsunion.by/news/17962|website=zbsunion.by|archive-date=14 лістапада 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114131957/https://zbsunion.by/news/17962|url-status=dead}}</ref>. [[Файл:Актывісты Задзіночання беларускіх студэнтаў.png|міні|331x331пкс|Актывісты ЗБС на святкаванні 30-годдзя арганізацыі ў 2018 годзе]] У 2018 годзе ЗБС прымала ўдзел у святкаванні [[100-годдзе Беларускай Народнай Рэспублікі|100-годдзя Беларускай Народнай Рэспублікі]], мела сваю пляцоўку каля [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Вялікага тэатра оперы і балета]]<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|title=Праграма святкавання 100-годдзя БНР {{!}} symbal.by|url=https://symbalby.com/prahrama-bnr-100/|archive-date=13 лістапада 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221113223944/https://symbalby.com/prahrama-bnr-100/|url-status=dead}}</ref>. Таксама ў гэтым жа годзе актывістамі ЗБС была запушчана студэнцкая зніжкавая картка Unicard, якая з’яўляецца аналагам сусветна вядомай карткі ISIC («International Student Identity Card»)<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|lang=be|title=Unicard: што гэта за картка і каму яна патрэбна?|url=https://34mag.net/post/unicard|website=34mag.net}}</ref>. У [[2019]] годзе актывісты ЗБС разам з ініцыятывамі «Вучоба найважней», [[Legalize Belarus]], а таксама блогерамі аб’ядналіся ў «[[Моладзевы блок]]», каб удзельнічаць у маючых адбыцца [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2019)|парламенцкіх выбарах]]. Актывістамі было вылучана 8 кандыдатаў у дэпутаты пры падтрымцы партыі «[[Партыя «Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада»|Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада]]», а таксама партыі «[[Беларуская партыя «Зялёныя»|Зялёныя]]»<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|lang=ru|title="Молодёжный блок" идёт в парламент: "Готовы работать даже с БРСМ" {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|url=https://euroradio.fm/ru/molodyozhnyy-blok-idyot-v-parlament-gotovy-rabotat-dazhe-s-brsm|website=euroradio.fm}}</ref><ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|title=Моладзевы Блок {{!}} Афіцыйны сайт|url=https://moladzbel.org/|website=moladzbel.org}}</ref><ref>{{Cite news|title=БСДГ выдвинула 24 кандидата в депутаты Палаты представителей|url=https://naviny.media/new/20190928/1569673761-bsdg-vydvinula-24-kandidata-v-deputaty-palaty-predstaviteley|website=naviny.by|date=28.09.2019|access-date=16 студзеня 2021|archive-date=22 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122012826/https://naviny.media/new/20190928/1569673761-bsdg-vydvinula-24-kandidata-v-deputaty-palaty-predstaviteley|url-status=dead}} {{Cite web |url=https://naviny.media/new/20190928/1569673761-bsdg-vydvinula-24-kandidata-v-deputaty-palaty-predstaviteley |title=Архіўная копія |access-date=16 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122012826/https://naviny.media/new/20190928/1569673761-bsdg-vydvinula-24-kandidata-v-deputaty-palaty-predstaviteley |archive-date=22 студзеня 2021 }}</ref>. Увесну [[2020]] года ладзілі спачатку акцыю «Ха-ха я тут памру» і заклікалі да студэнцкага [[Забастоўка|страйку]], каб прыцягнуць увагу да неэфектыўнай палітыкі беларускіх уладаў у сувязі з [[Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі|распаўсюджваннем COVID-19 у Беларусі]]<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|lang=be|title=«Ха-ха, я тут памру». Студэнткі зрабілі акцыю за карантын каля лінгвістычнага ўнівэрсытэту. ФОТА, ВІДЭА|url=https://www.svaboda.org/a/30496861.html|website=Радыё Свабода}}</ref><ref>{{Cite news|title=Ініцыятарку студэнцкай забастоўкі і акцыі «Ха-ха я тут памру» адлічылі з універсітэта|url=https://m.nashaniva.com/249545/|website=Наша Ніва|date=08.04.2020}}</ref><ref name="naviny.media">{{Cite news|title=Студенты МГЛУ объявили о подготовке забастовки с требованием ввести в вузе карантин и дистанционное обучение|url=https://naviny.media/new/20200319/1584621914-ststudenty-mglu-obyavili-o-podgotovke-zabastovki-s-trebovaniem-vvesti-v-vuze|website=naviny.by|date=19.03.2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122013612/https://naviny.media/new/20200319/1584621914-ststudenty-mglu-obyavili-o-podgotovke-zabastovki-s-trebovaniem-vvesti-v-vuze|archive-date=22.01.2021}} {{Cite web |url=https://naviny.media/new/20200319/1584621914-ststudenty-mglu-obyavili-o-podgotovke-zabastovki-s-trebovaniem-vvesti-v-vuze |title=Архіўная копія |access-date=16 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122013612/https://naviny.media/new/20200319/1584621914-ststudenty-mglu-obyavili-o-podgotovke-zabastovki-s-trebovaniem-vvesti-v-vuze |archive-date=22 студзеня 2021 }}</ref>. За гэта з [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|МДЛУ]] была адлічана сяброўка Рады ЗБС [[Лізавета Сяргееўна Пракопчык|Лізавета Пракопчык]]<ref name="naviny.media"/><ref>{{Cite news|title=Студентку, которая призывала университет перейти на дистанционное и сама ушла в изоляцию, отчислили|url=https://news.tut.by/society/678850.html|website=tut.by|date=07.04.2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122013612/https://naviny.media/new/20200319/1584621914-ststudenty-mglu-obyavili-o-podgotovke-zabastovki-s-trebovaniem-vvesti-v-vuze|archive-date=22.01.2021}} {{Cite web |url=https://news.tut.by/society/678850.html |title=Архіўная копія |access-date=16 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121042451/https://news.tut.by/society/678850.html |archive-date=21 студзеня 2021 |url-status=dead }}{{Cite web |url=https://news.tut.by/society/678850.html |title=Архіўная копія |access-date=16 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121042451/https://news.tut.by/society/678850.html |archive-date=21 студзеня 2021 |url-status=dead }}</ref>. [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]] прызнаў яе адлічэнне палітычна матываваным<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|lang=be|title=“Вясна” заклікае кіраўніцтва МДЛУ адмяніць спагнанне Елізавеце Пракопчык і аднавіць яе ў правах студэнткі|url=http://spring96.org/be/news/96495|website=spring96.org}}</ref>. Рэктар МДЛУ [[Наталля Баранава]] сцвярджае, што адлічэнне не матывавана палітычна<ref>{{Cite web|lang=ru|title=Студентку, которая призывала университет перейти на дистанционное и сама ушла в изоляцию, отчислили|url=https://news.tut.by/society/678850.html|website=tut.by|author=Любовь Касперович|date=07.04.2022|access-date=16 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121042451/https://news.tut.by/society/678850.html|archive-date=21 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|lang=be|title=Рэктарка МДЛУ Баранава не лічыць адлічэнне студэнткі Пракопчык “палітычна матываваным”|url=http://spring96.org/be/news/96594|website=spring96.org}}</ref>. === Пасля жніўня 2020-га === Зранку 12 лістапада 2020 года ў сямі актывістаў адбыўся ператрус, саміх актывістаў затрымалі і завезлі ў [[КДБ Беларусі|КДБ]]. Сярод іх сябра [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай Рады]], прадстаўніца [[Святлана Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]] па справах моладзі і студэнтаў [[Алана Гебрэмарыям]], [[Ксенія Сырамалот]], [[Ягор Канеўскі]], студэнткі [[БДПУ]] [[Кася Вітальеўна Будзько|Кася Будзько]] і [[Яна Іванаўна Арабейка|Яна Арабейка]]<ref name="euroradio">[https://euroradio.pl/vyasna-pradstaunica-cihanouskay-i-aktyvisty-zbs-u-kdb «Вясна»: прадстаўніца Ціханоўскай і актывісты ЗБС — у КДБ]</ref>. Беларускія праваабарончыя арганізацыі асудзілі арышты актывістаў і крымінальныя справы на іх, прызвалі да неадкладнага вызваленя [[Палітычныя зняволеныя|палітвязняў]]<ref>{{Cite web|date=2020-11-18|title=Заявление протеста против наступления на "Задзіночанне Беларускіх Студэнтаў"|url=https://belhelcom.org/ru/news/zayavlenie-protesta-protiv-nastupleniya-na-zadzinochanne-belaruskih-studentau|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119162133/https://belhelcom.org/ru/news/zayavlenie-protesta-protiv-nastupleniya-na-zadzinochanne-belaruskih-studentau|archive-date=2021-01-19|access-date=2021-01-19|publisher=[[Беларускі Хельсінкскі камітэт]]|language=ru}}</ref>. Актывістам Даніле Лаўрэцкаму і [[Лізавета Сяргееўна Пракопчык|Лізавеце Пракопчык]] удалося збегчы ад КДБ і ўцячы ва [[Украіна|Украіну]], нелегальна перасекчы мяжу з [[Расія]]й<ref name=":022">{{Cite web|access-date=2022-11-13|lang=ru|title=Поколение «черного четверга». Беларуское студенчество после массовых обысков и арестов 12 ноября|url=https://mediazona.by/article/2020/12/29/gaudeamus|website=Медиазона Беларусь|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220426004048/http://mediazona.by/article/2020/12/29/gaudeamus|archivedate=26 красавіка 2022|url-status=dead}}</ref><ref name=":04">{{Cite web|lang=ru|title=«Новый год они проведут на Володарке». Как власть душит активную молодежь|url=https://news.tut.by/society/709418.html|website=tut.by|author=Аня Перова|date=30.11.2020|access-date=16 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114052950/https://news.tut.by/society/709418.html|archive-date=14 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref>. Пасля арыштаў і пераследу ў Беларусі, шэраг актывістаў ЗБС пасяліліся за мяжой і разам з іншымі студэнцкімі актывістамі працягнулі дзейнасць дыстанцыйна<ref name=":022"/><ref name=":23">{{Cite web|url=https://dumka.me/stachkomy|title=«Мы нелегально пересекали беларусско-российскую границу». Эти ребята сбежали за границу от уголовки – и продолжают борьбу|website=Студэнцкая Думка|date=12.01.2021|access-date=16 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122043705/https://dumka.me/stachkomy|archive-date=22 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref>. 23 лютага 2021 года ЗБС аб’явіў аб рэарганізацыі ў кааліцыю незалежных студэнцкіх аб’яднанняў 15 універсітэтаў Беларусі<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|lang=ru|title=Новые филареты. Студенты из 15 белорусских университетов объединяются в единую ассоциацию|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=268794&lang=ru|website=Наша Ніва}}</ref><ref name=":222">{{Cite web|access-date=2022-11-13|lang=ru|title=В Беларуси студенты объединяются в единую ассоциацию {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|url=https://euroradio.fm/ru/v-belarusi-studenty-obedinyayutsya-v-edinuyu-associaciyu|website=euroradio.fm}}</ref>. Кіраўнічым органам ЗБС стала Нацыянальная Студэнцкая Рада (НСР) — калегіяльна-прадстаўнічы орган, у якім прапарцыйна прадстаўлены ўваходзячыя ў ЗБС студэнцкія аб’яднанні [[Баранавіцкі дзяржаўны ўніверсітэт|БарДУ]], [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|БДАМа]], [[Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі|БДАМу]], [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|БДМУ]], [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|БДПУ]], [[Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт|БДТУ]], [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]], [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі|БДУІР]], [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|БДУКМ]], [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры|БДУФК]], [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|БДЭУ]], [[Віцебскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|ВДМУ]], [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|ГрДУ]], [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|МДЛУ]], [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|ПДУ]]<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|title=ЗБС — Структура і спіс універсітэтаў|url=https://zbsunion.by/about|website=zbsunion.by|url-status=dead|archive-date=12 мая 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004725/https://zbsunion.by/about}}</ref>. 28 красавіка да ЗБС таксама далучылася студэнцкае аб’яднанне [[Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт|БрДТУ]]<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|title=ЗБС {{!}} Задзіночанне Беларускіх Студэнтаў|url=https://t.me/zbsunion/2034|website=Telegram}}</ref>. 14 мая 2021 года пачаўся судовы працэс над актывістамі ЗБС па «[[Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ|справе студэнцтва 12 лістапада]]»<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|lang=ru|title=В Минске начался суд по "делу студентов" – DW – 14.05.2021|url=https://www.dw.com/ru/v-minske-nachalsja-sud-po-delu-studentov/a-57531268|website=dw.com}}</ref>. Па закліку ЗБС пад будынак суда прыйшло каля 200 чалавек, у тым ліку дыпламаты краін ЕС<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|lang=be|title=Дыпляматы краінаў Эўразьвязу не змаглі трапіць на суд па «справе студэнтаў»|url=https://www.svaboda.org/a/31255312.html|website=Радыё Свабода}}</ref>. У залю пусцілі толькі блізкіх сваякоў, стыхійны збор пад будынкам суда разагнаў АМАП. Затрымалі 14 чалавек<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-13|lang=be|title=«Усе трымаюцца годна». Як 12 чалавек судзяць у «справе студэнтаў»|url=https://www.svaboda.org/a/31254555.html|website=Радыё Свабода}}</ref>. 30 лістапада 2022 года на волю выйшлі практычна ўсе незаконна асуджаныя па «справе студэнтаў». Яны цалкам адбылі пакаранне<ref>{{Cite web|access-date=2023-08-21|lang=be|title=10 фігурантаў “Справы студэнтаў” выйшлі на волю|url=https://www.voiceofbelarus.org/be/belarus-naviny/10-fihurantau-spravy-studentau-vyishli-na-voliu/|website=Voice of Belarus}}</ref>. У жніўні 2023 г. сацсеткі і лагатып «Задзіночанне Беларускіх Студэнтаў» патрапілі ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў<ref>{{Cite web|access-date=2023-08-21|lang=be|title=Затрыманне сямейнай пары ў Мінску, новая крымінальная справа ў Гомелі: хроніка пераследу 9 жніўня|url=https://spring96.org/be/news/112434|website=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]}}</ref>. Па рашэнні КДБ ад 21 верасня 2023 года «Задзіночанне Беларускіх Студэнтаў» уключылі ў спіс «экстрэмісцкіх фармаванняў»<ref>{{Cite web|access-date=2023-09-28|lang=ru|title=В Беларуси три новых «экстремистских формирования» — городской паблик, студенческая организация и проект помощи добровольцам в Украине|url=https://news.zerkalo.io/life/49946.html?c|website=[[Zerkalo.io]]}}</ref>. == Старшыні Рады ЗБС == * [[Ігар Міхно]] * [[Аляксей Глушко]] * [[Антоні Бокун]] * [[Аляксей Анатольевіч Міхалевіч|Алесь Міхалевіч]] * [[Крысціна Сідун]] (1999—2002) * [[Вольга Кузьміч]] (2002—2005) * [[Алена Талапіла]] (2005—2007) * [[Яўген Іванюк]] (2007—2012) * [[Анастасія Доль]] (2012—2016) * [[Яўген Міхасюк]] (2016—2017) * У 2016 годзе пасада была ліквідавана рашэннем самой Рады. == Гл. таксама == * [[Моладзевы блок]] * [[Еўрапейскі саюз студэнтаў]] {{зноскі|3}} == Літаратура == * {{Кніга|загаловак=The A to Z of Belarus (The A to Z Guide Series)|last=Silitski|first=Vitali|last2=Zaprudnik|first2=Jan|выдавецтва=Scarecrow Press|год=2010|isbn=978-0-8108-7200-4|старонак=470|старонкі=290–291|мова=en|месца=Lanham|цытата=UINION OF BELARUSIAN STUDENTS, UBS (ZADZINOČAŃNIE BIEŁARUSKICH STUDENTAŬ, ZBS). Organization of nationally minded students founded in the late 1980s by the activists of the “in-formals” movement. Since its foundation, the UBS actively attacked ideologization of the education system, and pressed for the removal of the Communist Party from the educational establishments. One of its achievements was revocation of military training departments from many Belarusian universities, and promotion of student self-management. Active in student advocacy throughout its existence, the UBS subsequently became one of the principal youth groups opposing the authoritarian policies of President Alaksandr łukašecnka. In 2003, the UBS was closed down by court order and has been forced to operate in the underground since then. Its publication, magazine Studenckaja Dumka (Students’ Thought), a popular youth-run periodical, was likewise closed by the government in 2005.|аўтар = [[Віталь Вячаслававіч Сіліцкі|Vitali Silitski]], [[Янка Запруднік|Jan Zaprudnik]]}} * {{Кніга|год=2013|аўтар=Воронкевич С.А., Луцевич А.С, Махинов П.Д., Шестопалов Е.И.|isbn=ISBN 978-985-6958-88-8|загаловак=Студенческое самоуправление Беларуси — История, анализ, путь развития|мова=ru|месца=Минск|выдавецтва=«ЭНЦИКЛОПЕДИКС»|спасылка=https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=42986-1.pdf|старонак=92}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Студэнцкі рух]] [[Катэгорыя:Маладзёжныя арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1988 годзе]] [[Катэгорыя:Беларускія студэнцкія арганізацыі]] dwd7n1clad84kalhe8simdpue7ry66p 0 91059 5165366 3708040 2026-07-13T11:50:42Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5165366 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Цімаці Гайтнер | арыгінальнае імя = | партрэт = Timothy Geithner Treasury.jpg | шырыня партрэта = 250px | тытул = [[міністр фінансаў ЗША]] | парадак = 75 | сцяг = Seal of the United States Department of the Treasury.svg | флаг2 = Flag of the United States.svg | перыядпачатак = [[26 студзеня]] [[2009]] | папярэднік = [[Генры Полсан]] | пераемнік = [[Джэйкаб Джозеф Лью|Джэйкаб Лью]] | прэзідэнт = [[Барак Абама]] | тытул_2 = прэзідэнт [[Федэральны рэзервовы банк Нью-Ёрка|Федэральнага рэзервовага банка Нью-Ёрка]] | парадак_2 = 9 | сцяг_2 = Flag of the United States.svg | перыядпачатак_2 = [[17 лістапада]] [[2003]] | перыядканец_2 = [[26 студзеня]] [[2009]] | папярэднік_2 = Уільям Дж. Мак-Донау | пераемнік_2 = [[Уільям Дадлі]] | прэзідэнт_2 = [[Джордж Уокер Буш]]; <br /> [[Барак Абама]] | партыя = [[Дэмакратычная партыя ЗША]] | адукацыя = | навуковая ступень = | узнагароды = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | імя пры нараджэнні = Timothy Franz Geithner | дынастыя = | бацька = | маці = | жонка = | дзеці = Эліс і Бенджамін | аўтограф = Timothy Geithner signature.svg |Commons=Timothy F. Geithner }} '''Тымаці Франц Гайтнер''' ({{lang-en|Timothy Franz Geithner}}; нар. [[18 жніўня]] [[1961]] года, [[Бруклін]], [[Нью-Ёрк]], [[ЗША]]) — амерыканскі эканаміст і фінансіст, 75-ы [[міністр фінансаў ЗША]] (з 26 студзеня 2009 года). 9-ы прэзідэнт Федэральнага рэзервовага банка Нью-Ёрка (2003—2009).<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/topic/person/timothy-f-geithner|title=Timothy F. Geithner|website=The New York Times|access-date=2026-07-13}}</ref> {{зноскі}} {{start box}} {{succession box |title = [[Міністр фінансаў ЗША]] |years = {{s|2009 –}} |before = [[Генры Полсан]] |after = [[Джэйкаб Джозеф Лью|Джэйкаб Лью]] }} {{end box}} {{Міністры фінансаў ЗША}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гайтнер}} [[Катэгорыя:Міністры фінансаў ЗША]] [[Катэгорыя:Кабінет Барака Абамы]] [[Катэгорыя:Фінансісты ЗША]] [[Катэгорыя:Палітыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Прэзідэнты Федэральнага рэзервовага банка Нью-Ёрка]] [[Катэгорыя:Савет па міжнародных адносінах]] aq7449dxj3w51kd3opufjksxkw5nfyr 5165367 5165366 2026-07-13T11:50:56Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Цімаці Франц Гайтнер]] у [[Тымаці Франц Гайтнер]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5165366 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Цімаці Гайтнер | арыгінальнае імя = | партрэт = Timothy Geithner Treasury.jpg | шырыня партрэта = 250px | тытул = [[міністр фінансаў ЗША]] | парадак = 75 | сцяг = Seal of the United States Department of the Treasury.svg | флаг2 = Flag of the United States.svg | перыядпачатак = [[26 студзеня]] [[2009]] | папярэднік = [[Генры Полсан]] | пераемнік = [[Джэйкаб Джозеф Лью|Джэйкаб Лью]] | прэзідэнт = [[Барак Абама]] | тытул_2 = прэзідэнт [[Федэральны рэзервовы банк Нью-Ёрка|Федэральнага рэзервовага банка Нью-Ёрка]] | парадак_2 = 9 | сцяг_2 = Flag of the United States.svg | перыядпачатак_2 = [[17 лістапада]] [[2003]] | перыядканец_2 = [[26 студзеня]] [[2009]] | папярэднік_2 = Уільям Дж. Мак-Донау | пераемнік_2 = [[Уільям Дадлі]] | прэзідэнт_2 = [[Джордж Уокер Буш]]; <br /> [[Барак Абама]] | партыя = [[Дэмакратычная партыя ЗША]] | адукацыя = | навуковая ступень = | узнагароды = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | імя пры нараджэнні = Timothy Franz Geithner | дынастыя = | бацька = | маці = | жонка = | дзеці = Эліс і Бенджамін | аўтограф = Timothy Geithner signature.svg |Commons=Timothy F. Geithner }} '''Тымаці Франц Гайтнер''' ({{lang-en|Timothy Franz Geithner}}; нар. [[18 жніўня]] [[1961]] года, [[Бруклін]], [[Нью-Ёрк]], [[ЗША]]) — амерыканскі эканаміст і фінансіст, 75-ы [[міністр фінансаў ЗША]] (з 26 студзеня 2009 года). 9-ы прэзідэнт Федэральнага рэзервовага банка Нью-Ёрка (2003—2009).<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/topic/person/timothy-f-geithner|title=Timothy F. Geithner|website=The New York Times|access-date=2026-07-13}}</ref> {{зноскі}} {{start box}} {{succession box |title = [[Міністр фінансаў ЗША]] |years = {{s|2009 –}} |before = [[Генры Полсан]] |after = [[Джэйкаб Джозеф Лью|Джэйкаб Лью]] }} {{end box}} {{Міністры фінансаў ЗША}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гайтнер}} [[Катэгорыя:Міністры фінансаў ЗША]] [[Катэгорыя:Кабінет Барака Абамы]] [[Катэгорыя:Фінансісты ЗША]] [[Катэгорыя:Палітыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Прэзідэнты Федэральнага рэзервовага банка Нью-Ёрка]] [[Катэгорыя:Савет па міжнародных адносінах]] aq7449dxj3w51kd3opufjksxkw5nfyr 0 94096 5165250 4733052 2026-07-13T06:11:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165250 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Імя = Пітэр Серафіновіч |Фота = |Арыгінал імя = Peter Serafinowicz |Дата нараджэння = 10.7.1972 |Месца нараджэння = [[Ліверпуль]], [[Англія]], [[Вялікабрытанія]] |Прафесія = [[акцёр]], [[комік]], [[пісьменнік]], кінарэжысёр |Грамадзянства = [[Вялікабрытанія]] |Гады актыўнасці = [[1991]] — дагэтуль |imdb_id = 0784818 }} '''Пітэр Сімон Серафіновіч''' ({{lang-en|Peter Szymon Serafinowicz}}; нар. {{ДН|10|6|1972}}) — брытанскі [[акцёр]] і шоўмен [[беларусы|беларускага паходжання]]. Дзед Пітэра Серафіновіча — Сімон Серафіновіч (паводле іншых звестак — Серафімовіч), ураджэнец Беларусі. == Юнацтва == Пітэр Серафіновіч нарадзіўся ў [[Ліверпул]]е, дзе наведваў каталіцкую пачатковую школу.<ref>{{Спасылка | год =30.09.2007 | url = http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?view=DETAILS&grid=&xml=/arts/2007/09/30/sv_peterserafinowicz.xml| загаловак = The floor is his| выдавецтва = [http://www.telegraph.co.uk www.telegraph.co.uk]| дата = 20 верасня 2010 | мова =en }}</ref> == Кар’ера == У 1993 годзе Серафіновіч дэбютаваў у эфіры на радыё [[BBC Radio 1]], у шоу ''The Knowledge''. У 1998 годзе ён упершыню з’явіўся на тэлебачанні ў шоу ''Comedy Nation'' і ''You are Here''. З таго часу ён граў шмат роляў рознага плану ў тэлесерыялах на брытанскім і амерыканскім тэлебачанні. Таксама Пітэр Серафіновіч вядомы ў якасці акцёра агучання, у рэкламе, дубляжы. Найбольш вядомая яго праца ў агучанні — [[Дарт Маўл]] у фільме [[Star Wars Episode I: The Phantom Menace]].<ref name="independent">{{Спасылка | год =30.08.2008 | url = http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/my-secret-life-peter-serafinowicz-actor-and-comedian-age-36-912006.html| загаловак = My Secret Life: Peter Serafinowicz, Actor and comedian, age 36| выдавецтва = [http://www.independent.co.uk www.independent.co.uk]| дата = 20 верасня 2010 | мова =en }}</ref> == Сям’я == Дзед Пітэра Серафіновіча, Сімон Серафіновіч, абвінавачваўся ў злачынствах, здзейсненых у Беларусі ў часы Другой сусветнай вайны, але не быў асуджаны з-за стану здароўя.<ref>[http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23417484-details/BBC+star%C2%92s+grandfather+faced+Nazi+war+crimes+trial/article.do «BBC star’s grandfather faced Nazi war crimes trial»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110605091027/http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23417484-bbc-stars-grandfather-faced-nazi-war-crimes-trial.do |date=5 чэрвеня 2011 }} ''thisislondon.co.uk'', 21 Oct 2007</ref> Паводле звестак, Серафіновіч, былы капрал Войска Польскага, кіраваў паліцыянтамі ў родным [[Мір (Карэліцкі раён)|Міры]] і быў датычны да знішчэння мясцовага яўрэйскага насельніцтва ў [[1941]] г. Пасля вайны Серафіновіч асеў у Вялікайбрытаніі, дзе быў сябрам палітычна-ваеннай арганізацыі [[Беларускі Вызвольны Рух]]<ref>{{Крыніцы/Беларускі нацыяналізм. Даведнік|Беларускі Вызвольны Рух|http://slounik.org/32038.html}}</ref>. Пітэр Серафіновіч жанаты на актрысе Сары Александэр<ref name="independent"/>, ад якой мае сына. Яго брат Джэймс Серафіновіч — сцэнарыст і рэжысёр<ref>{{Спасылка | url = http://www.imdb.com/name/nm1618804/| загаловак = James Serafinowicz| выдавецтва = [http://www.imdb.com/ www.imdb.com]| дата = 20 верасня 2010 | мова =en }}</ref>, сястра Хелен — замужам за сцэнарыстам Грэгэмам Лінеганам. == Радыё == * ''The 99p Challenge'' * ''Lee and Herring'' * ''Harry Hill’s Fruit Corner'' * ''The Two Dannys'' * Danny Baker’s ''All Day Breakfast Show'' * ''The Sofa of Time'' {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.peterserafinowicz.com/ Афіцыйны сайт Пітэра Серафіновіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120415125430/http://www.peterserafinowicz.com/ |date=15 красавіка 2012 }} * [http://twitter.com/serafinowicz/ Пітэр Серафіновіч на Twitter] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Серафіновіч Пітэр}} [[Катэгорыя:Акцёры Вялікабрытаніі]] 276r996bl4cdgg3m58dp0jvmp0ix6rp 0 95950 5165022 5158031 2026-07-12T14:21:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165022 wikitext text/x-wiki [[Файл:Usiaslau sr 2005.gif|thumb|Сярэбраная манета з выявай [[Усяслаў Полацкі|Усяслава Полацкага]] (Усяслава Брачыславіча).]] '''Пруф''' ({{мова-en|proof}}, скарочана ''PRF''; {{lang-de|Polierte Platte}}, скарочана ''РР'', радзей ''Spiegelglanz'') — найвышэйшая якасць біцця [[манета|манеты]] або медаля, што атрымліваецца пры іх вырабе з выкарыстаннем адмысловага прыстасавання і прыладаў. Манеты стану ''пруф'' вырабляюцца адмыслова для калекцыянераў у індывідуальным рэжыме з высокім [[працэнт]]ам ручной працы. Тэхналогія вымагае некалькіх адцісканняў штэмпеляў на адну і тую самую паверхню манеты, якія адбываюцца пад ціскам ў сотні тон. Гатовыя манеты вымаюць уручную і змяшчаюць у адмысловыя празрыстыя капсулы ці запайваюць у пластык для захавання паверхні манеты, якую яшчэ называюць паліраванай. <ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.co.il/books?id=GicWAQAAMAAJ&pg=PA178&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|аўтар=George Greenlief Evans|загаловак=Illustrated History of the United States Mint: With Short Historical Sketches and Illustrations of the Branch Mints and Assay Offices, and a Complete Description of American Coinage ...|год=1892|выдавецтва=G.G. Evans|старонак=264}}</ref> Манеты якасці ''пруф'' маюць зусім роўную люстэркавую паверхню поля і, звычайна, матавы малюнак рэльефу. Зрэдчас сустракаецца так званы «рэверсіўны пруф», дзе поле матавае, а выявы люстэркавыя (паліраваныя). На манеце добра відныя найдрабнейшыя падрабязнасці.<ref>{{Cite web|url=http://www.coinlink.com/News/us-coins/prooflike-gold-coinage-a-look-at-an-evolving-market/|title=Prooflike Gold Coinage: A Look at an Evolving Market : Coin Collecting News|website=www.coinlink.com|access-date=2026-06-24|archive-date=26 мая 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110526073251/http://www.coinlink.com/News/us-coins/prooflike-gold-coinage-a-look-at-an-evolving-market/|url-status=dead}}</ref> Таксама на манеце не павінна быць бачных вокам драпін, насечак, задзірак, няроўнасці паверхні поля, неканцэнтрычных надсечак гурта і '''слядоў дотыку рук'''. Любое выцягванне з капсулы і мацанне такой манеты пакідае на полі адбіткі пальцаў, якія ўжо немагчыма прыбраць. Манета пасля гэтага губляе сваю вартасць сярод калекцыянераў. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НК}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нумізматыка]] i75zq84ixvpvp15vodg16m8grdxdjb9 0 99400 5165051 5138853 2026-07-12T15:32:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165051 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Прылепаўка |вобласць = Магілёўская |раён = Чавускі |сельсавет = Радамльскі }} '''Прылёпаўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pryliopaŭka}}, {{lang-ru|Прилёповка}}) — [[вёска]] ў [[Чавускі раён|Чавускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Радамльскі сельсавет|Радамльскага сельсавета]]. == Геаграфія == Побач з вёскай цячэ рака [[Проня]]. == Гісторыя == Перад вайной у вёсцы жыло 219 чалавек у 34 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/3770 Прилеповка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306080840/http://db.narb.by/search/3770 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. За час снежаньскіх баёў 1943 года на ўчастку [[Скварск]]-Прылепаўка-[[Пуцькі (Чавускі раён)|Пуцькі]] 290-я і 385-я стралковыя дывізіі страцілі да 1500 салдат. Прыкладна столькі ж стратаў было з боку немцаў. У гісторыю Вялікай Айчыннай вайны гэты эпізод увайшоў пад назвай «[[Прылёпаўскі плацдарм]]»<ref name="КБ">[http://pda.sb.by/post/32247/ Прони кровавые берега] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110825212533/http://pda.sb.by/post/32247/ |date=25 жніўня 2011 }} {{ref-ru}}</ref>. У чэрвені 1944 года гітлераўцамі было спалена 34 двары, забіты 1 чалавек<ref name="Бер"/>. Ля вёскі ўсталяваны мемарыял часоў Вялікай Айчыннай вайны<ref>[http://chausy.mogilev-region.by/ru/region/new_3 История Чаусского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090619025826/http://www.chausy.mogilev-region.by/ru/region/new_3 |date=19 чэрвеня 2009 }} {{ref-ru}}</ref>. Да 28 верасня 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Пуцькаўскі сельсавет|Пуцькаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 17.</ref>, да 16 мая 1960 года — у склад [[Асінаўскі сельсавет (Чавускі раён)|Асінаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 13.</ref>, да 23 снежня 2009 года — у склад Пуцькаўскага сельсавета, да 20 лістапада 2013 года — у склад Асінаўскага сельсавета<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 ноября 2013 г. № 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Кацярына Пятроўна Кармызава]] (нар. 1920) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Радамльскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Радамльскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна]] 0iskpg5x10qqqanpr1m5vpa1d77j3ju 0 99402 5165205 5138850 2026-07-12T22:57:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165205 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Пуцькі |вобласць = Магілёўская |раён = Чавускі |сельсавет = Радамльскі }} '''Пу́цькі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pućki}}, {{lang-ru|Путьки}}) — [[вёска]] ў [[Чавускі раён|Чавускім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Радамльскі сельсавет|Радамльскага сельсавета]]. == Геаграфія == Непадалёку ад вёскі цячэ рака [[Проня]]. За 0,9 км на поўнач ад вёскі Пуцькі з 1994 года знаходзіцца аднайменны гідралагічны заказнік мясцовага значэння плошчай 38 га<ref>[http://mogi.by/wiki/index.php/%D0%9F%D1%83%D1%82%D1%8C%D0%BA%D0%B8 Путьки]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == Перад вайной у вёсцы жыло 618 чалавек у 139 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/3856 Путьки] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306074604/http://db.narb.by/search/3856 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. За час снежаньскіх баёў 1943 года на ўчастку [[Скварск]]—[[Прылёпаўка]]—Пуцькі 290-я і 385-я стралковыя дывізіі страцілі да 1500 салдат. Прыкладна столькі ж стратаў было з боку немцаў. У гісторыю Вялікай Айчыннай вайны гэты эпізод увайшоў пад назвай «[[Прылёпаўскі плацдарм]]»<ref name="КБ">[http://pda.sb.by/post/32247/ Прони кровавые берега] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110825212533/http://pda.sb.by/post/32247/ |date=25 жніўня 2011 }} {{ref-ru}}</ref>. У чэрвені 1944 года гітлераўцамі быў спалены 131 двор, забіты 3 чалавекі<ref name="Бер"/>. У Пуцькаўскай школе-садзе знаходзіцца Музей баявой славы. У 1924—1959 гадах — цэнтр [[Пуцькаўскі сельсавет|Пуцькаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 17.</ref>, у 1959—1960 гадах — у складзе [[Асінаўскі сельсавет (Чавускі раён)|Асінаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 13.</ref>, у 1960—2009 гадах — цэнтр адноўленага Пуцькаўскага сельсавета<ref>{{Cite web |url=http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf |title=Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области |access-date=15 кастрычніка 2023 |archive-date=24 лістапада 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124111409/http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39%28003-014%29.pdf |url-status=dead }}</ref>. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Асінаўскі сельсавет (Чавускі раён)|Асінаўскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 ноября 2013 г. № 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://bagor.net/photo/r_pronja_d_putki/2-0-8192 Рака Проня ля в. Пуцькі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203519/http://bagor.net/photo/r_pronja_d_putki/2-0-8192 |date=4 сакавіка 2016 }} {{Радамльскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Радамльскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Чавускага раёна]] emi47q4eo4z8q3kazz7trw2012klyes 0 99519 5165105 5144348 2026-07-12T18:04:04Z DenisBorum 139498 абнаўленне звестак 5165105 wikitext text/x-wiki {{перанакіраванне|GE|Германій|пра хімічны элемент}} {{картка кампаніі}} '''General Electric''' ('''GE''', прамаўляецца ''Джэнерал Электрык'') — былая [[ЗША|амерыканская]] шматгаліновая карпарацыя. У свой час, найбуйнейшы ў свеце вытворца шматлікіх відаў тэхнікі, уключаючы [[лакаматыў|лакаматывы]], энергетычныя ўстаноўкі (у тым ліку і атамныя рэактары), [[Газатурбінны рухавік|газавыя турбіны]], авіяцыйныя рухавікі, медыцынскае абсталяванне. Кампанія таксама вырабляла асвятляльную тэхніку, [[пластмасы]] і герметыкі<ref>[http://www.forbes.ru/ekonomika/kompanii/66990-forbes-2000-krupneishih-publichnyh-kompanii-mira Forbes: 2000 найбуйнейшых публічных кампаній свету. «Газпрам» апынуўся трэцяй кампаніяй у свеце па памеры прыбытку, саступіўшы толькі ExxonMobil і Nestle | Forbes.ru<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref>. У 2024 годзе кампанія канчаткова была падзелена на тры незалежныя [[Публічная кампанія|публічныя кампаніі]]<ref>[https://www.forbes.ru/finansy/445491-general-electric-ob-avila-o-planah-po-razdeleniu-na-tri-publicnyh-kompanii General Electric объявила о планах по разделению на три публичных компании]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.finam.ru/publications/item/konets-epokhi-general-electric-zavershila-razdelenie-na-tri-kompanii-20240402-1709/ Конец эпохи - General Electric завершила разделение на три компании]{{ref-ru}}</ref>: * GE Healthcare — вытворчасць магнітна-рэзанансных тамографаў і іншага абсталявання для шпіталяў; * GE Aerospace — вытворчасць і абслугоўванне [[Рэактыўны рухавік|рэактыўных рухавікоў]]; * GE Vernova — вытворчасць турбін для электрастанцый і ветраных электрастанцый. За тры гады да гэтага кампанія прадала свой бізнэс па вытворчасці лакаматываў і бытавой тэхнікі, спыніла працу ў нафтагазавай галіне і пазбавілася ад большай часткі свайго ў мінулым буйнога падраздзялення фінансавых паслуг. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.ge.com/ru/ru/ Афіцыйны сайт кампаніі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111210145338/http://www.ge.com/ru/ru/ |date=10 снежня 2011 }} {{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DJIA}} {{Dow Jones Global Titans 50}} [[Катэгорыя:General Electric| General Electric]] [[Катэгорыя:Авіябудаўнічыя кампаніі ЗША]] [[Катэгорыя:Электратэхнічныя кампаніі]] [[Катэгорыя:Энергетычныя кампаніі]] [[Катэгорыя:Вытворцы бытавой тэхнікі]] [[Катэгорыя:Вытворцы лакаматываў]] [[Катэгорыя:Вытворцы медыцынскага абсталявання]] [[Катэгорыя:Вытворцы асвятляльнага абсталявання]] k39lcye2h43hz7pnqd37eicwenw7t5i 0 108949 5165185 4598081 2026-07-12T21:34:39Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Пірэнеі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165185 wikitext text/x-wiki {{Горная сістэма |Назва = Пірэнэі |Нацыянальная назва = |Выява = Pyrenees topographic map-ru.svg |Подпіс = Фізічная карта Пірэнэяў |Краіна = Іспанія/Францыя/Андора |Перыяд утварэння = |Плошча = |Даўжыня = 450 |Шырыня = |Найвышэйшая вяршыня = Анета |Вышыня = 3404 |Пазіцыйная карта = Іспанія |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Пірэне́і''' ({{lang-fr|Pyrénées}}, {{lang-es|Pirineos}}, {{lang-oc|Pirenèus}}, {{lang-ca|Pirineus}}, {{lang-eu|Pirinioak}}) — [[горная сістэма]] ў [[Францыя|Францыі]], [[Іспанія|Іспаніі]] і [[Андора|Андоры]], паміж [[Біскайскі заліў|Біскайскім залівам]] і [[Міжземнае мора|Міжземным морам]]. Даўжыня — 450 км, вышыня — да 3404 м ([[пік Анета]]). На захадзе развіты [[вапняк]]і, [[карст]]; у цэнтры — пераважна [[крышталічныя пароды]], альпійскія формы рэльефу, [[ледавік]]і (плошча каля 40 км²); на ўсходзе хрыбты паніжаюцца, чаргуючыся з міжгорнымі ўпадзінамі. У ніжніх частках схілаў — зараслі міжземнаморскіх кустарнікаў, да 1800—2100 м пераважаюць лясы, вышэй — кустарнікі і сенажаці. Радовішчы [[баксіты|баксітаў]], [[жалезная руда|жалезных руд]]. Важны кліматападзел (на поўнач ад Пірэнеяў — тэрыторыя з умераным кліматам, на поўдзень — з субтрапічным). [[Эпанім]]ам Пірэнеяў з’яўляецца '''[[Пірэна, дачка Бебрыка|Пірэна]]''' — гераіня антычнай міфалогіі, якая была разадрана звярамі і пахавана на Пірэнеях<ref>''[[Сілій Італік]]''. Пуніка, III, 415-443:<small> тэкст на [http://www.thelatinlibrary.com/silius.html лацінскай мове]</small></ref>. == Гл. таксама == * [[Пірэнейскі паўвостраў]] * [[Вінемаль]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://foto.slava.ws/thumbnails.php?album=14 Фатаграфіі Пірэнэяў] {{Бібліяінфармацыя}} {{Горныя сістэмы Еўропы}} [[Катэгорыя:Горныя сістэмы Еўропы]] [[Катэгорыя:Горы Іспаніі]] [[Катэгорыя:Горы Францыі]] [[Катэгорыя:Горы Андоры]] [[Катэгорыя:Горныя сістэмы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пірэнеі]] f4lov1olzhardtqm8yc95f3nyxhnxbj 0 108950 5165188 4996183 2026-07-12T21:35:10Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Пірэнеі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165188 wikitext text/x-wiki {{Вяршыня |Назва = Анета |Нацыянальная назва = |Выява = Aneto 01.jpg |Подпіс выявы = Паўднёвы схіл піка Анета |Каардынаты = |Краіна = Іспанія |Рэгіён = |Раён = |Востраў = |Нябеснае цела = |Горная сістэма = |Хрыбет ці масіў = |Вышыня = 3404 |Крыніца вышыні = |Адносная вышыня = <!-- у м --> |Першае ўзыходжанне = [[18 ліпеня]] [[1842]] |Пазіцыйная карта = Пірэнеі }} '''Пік Ане́та''' ({{lang-es|Pico Aneto}}) — самая высокая вяршыня [[Пірэнеі|Пірэнеяў]] вышынёй 3 404 метры, размешчаныя ў правінцыі [[Уэска]], [[Іспанія]]. Размешчана ў гранітным масіве [[Маладзета]]. Снежнікі і невялікія [[ледавік]]і. Першае ўзыходжанне на пік здзейсніў рускі афіцэр [[Платон Чыхачоў]] [[18 ліпеня]] [[1842]] года. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|1|Анета}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Горныя вяршыні Іспаніі]] [[Катэгорыя:Пірэнеі]] 7ojygbtok47iigtuqgryb8j6cjrgsfi 14 112519 5165126 5163615 2026-07-12T19:56:37Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2011 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2011 года]]: Уніфікацыя назваў 5163615 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Камп’ютарныя гульні|2011|года}}{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2011]] [[Катэгорыя:Творы 2011 года]] o0g4uk240b513g93w1m1vs50sg74k8x 0 112795 5165052 4539375 2026-07-12T15:36:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165052 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Леві}} {{пісьменнік}} '''Прыма Леві''' ({{lang-it|Primo Levi}}, [[31 ліпеня]] [[1919]] — [[11 красавіка]] [[1987]]) — [[Італія|італьянскі]] [[пісьменнік]], аўтар апавяданняў, вершаў, успамінаў, раманаў. Адукацыю атрымаў у [[Турынскі ўніверсітэт|Турынскім універсітэце]] (хімічны факультэт). == Творы == * Se questo è un uomo (1947). * La tregua (1963, прэмія Камп'ела). * Storie naturali (1967, кніга апавяданняў, надрукавана пад псеўданімам, прэмія Багута). * Lilìt e altri racconti (1971, кніга апавяданняў). * Il sistema periodico (Перыядычная сістэма, 1975, кніга апавяданняў). * La chiave a stella (1978, раман, прэмія Стрэга). * Se non ora, quando? (1982, раман, прэмія Камп'ела і прэмія Віярэджа). * Ad ora incerta (1984, вершы). * I sommersi e i salvati (1986). * Conversazioni e interviste 1963-1987 (1997, вусныя выступленні і інтэрв'ю). {{зноскі}} == Спасылкі == * {{кніга |аўтар=Levi P. |загаловак=Se questo è un uomo; La tregua |спасылка=http://www.scribd.com/doc/9387221/ita-se-questo-e-un-uomo-primo-levi-ebooknopw |месца=Torino |выдавецтва=Einaudi |год=1989 |pages= |allpages=362 |isbn=8806116053 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090514164323/http://www.scribd.com/doc/9387221/ita-se-questo-e-un-uomo-primo-levi-ebooknopw |archivedate=14 мая 2009 }} * [http://www.themodernword.com/scriptorium/levi.html англ, біяграфія, творчасць, бібліяграфія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131112114510/http://www.themodernword.com/SCRIPTorium/levi.html |date=12 лістапада 2013 }} * [http://www.primolevi.it/Web/English Міжнародны цэнтр вывучэння жыцця і творчасці Прыма Леві] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191023045902/http://www.primolevi.it/Web/English |date=23 кастрычніка 2019 }} {{ref-it}}, {{ref-en}} * [http://www.lettres.ac-versailles.fr/article.php3?id_article=468 фр., пра ці кнізе «Чалавек гэта?»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060212065029/http://www.lettres.ac-versailles.fr/article.php3?id_article=468 |date=12 лютага 2006 }} * [http://www.bostonreview.net/BR24.3/gambetta.html англ., версіі скону П. Л.] * [http://www.arlindo-correia.com/angier.html англ., пра біяграфіі П. Л.] * [http://www.inch.com/~ari/angel.html англ, пра оперу Ары Франкеля пра П. Л.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160701202553/http://inch.com/~ari/angel.html |date=1 ліпеня 2016 }} * [http://www.imdb.com/name/nm0505485 Старонка] на сайце IMDb * [http://www.primolevi.org/ Сайт Асацыяцыі імя Прыма Леві] {{ref-fr}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Леві Прыма}} [[Катэгорыя:Паэты Італіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Італіі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Італіі]] [[Катэгорыя:Выжылі ў канцлагеры Асвенцім]] [[Катэгорыя:Вязні канцэнтрацыйных лагераў]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-самазабойцы]] [[Катэгорыя:Выжылі ў Халакосце]] [[Катэгорыя:Халакост у мастацтве]] [[Катэгорыя:Халакост у Італіі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Віярэджа]] dja6c0297nvx1r7iuvo7rspgzk304qa 0 116172 5165053 4874509 2026-07-12T15:37:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165053 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Прымаж Трубар |арыгінал імя = Primož Trubar |партрэт = Primoz-Trubar.jpg |памер = 250px |апісанне = Прымаж Трубар, партрэт. Праца Якаба Ледэрляйна, разьба па дрэве, 1578. | дата нараджэння = 9.06.1508 |нацыянальнасць = славенец | месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Славенія|у Славеніі}} | дата смерці = 28.06.1586 | месца смерці = {{Месца смерці|Цюбінген}}, [[Германія]] }} '''Прымаж Трубар''' ({{lang-sl|Primož Trubar}}; [[9 чэрвеня]] [[1508]] - [[28 чэрвеня]] [[1586]]) — [[Славенія|славенскі]] першадрукар і рэфарматар. == Біяграфія == Прымаж Трубар нарадзіўся 9 чэрвеня 1508. З ранняга ўзросту ён пачаў наведваць царкву. Неўзабаве, калі ён пасталеў, зрабіўся святаром. У той час у Славенію пачалі паступова пранікаць пратэстанцкія ідэі. З 1530 Прымаж Трубар таксама пачаў прапаведаваць новыя хрысціянскія ідэі [[пратэстантызм]]у. Для больш хуткага данясення новых ідэй да простага народа, набажэнствы праводзіліся на [[славенская мова|славенскай мове]]. У 1547 годзе за распаўсюд пратэстанцкіх ідэй Трубар быў высланы з краіны. Таму яму прыйшлося пераехаць у Германію. На новым месцы Прымаж Трубар выдаў першыя друкаваныя славенскія кнігі «Абэцэдарый» («Буквар») у 1550 і «Малы катэхізіс» у 1551 годзе. Таксама ён зрабіў 25 перакладаў розных кніг на славенскую мову (у прыватнасці поўны пераклад [[Новы Запавет|Новага Запавету]]). == Вынікі дзейнасці == * Славенская пратэстанцкая літаратура пачалася менавіта з Прымажа Трубара і скончылася неўзабаве пасля яго смерці. Яго паслядоўнікамі галоўным чынам былі яго вучні: Ю.Далмацін, [[Адам Багорыч|А.Багорыч]], С.Крэль. * Прымаж Трубар з'яўляецца адным з заснавальнікаў славенскай культуры, які захаваў і развіў славенскую мову; у сувязі з гэтым фактам 28 лістапада 2007 г. Урад Славеніі вырашыў абвясціць 2008 год Годам Прымажа Трубара. 500-я гадавіна нараджэння Трубара таксама ўвайшла ў спіс знамянальных дат [[ЮНЕСКА]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Primus Truber. Der slowenische Reformator und Württemberg, hg. von Sönke Lorenz, Anton Schindling, Wilfried Setzler (Veröffentlichung der Kommission für geschichtliche Landeskunde in Baden-Württemberg), Stuttgart 2011, ISBN 978-3-17-021273-2. == Спасылкі == * [http://www.thezaurus.com/webzine/primoz_trubar_reformer/ Webzine Sloveniana article] * [http://www.uvi.si/eng/slovenia/background-information/first-slovene-book/primoz-trubar/ Slovene Government Communication Office] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070126001154/http://www.uvi.si/eng/slovenia/background-information/first-slovene-book/primoz-trubar/ |date=26 студзеня 2007 }} * [http://www.primoztrubar.si/eng/index.php Trubar Forum website in English and Slovene — translating Trubar into modern Slovene!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110916234821/http://www.primoztrubar.si/eng/index.php |date=16 верасня 2011 }} * [http://www.velike-lasce.si/index_01.acam?typ=vsebina&ID=2002122711213565 Website of Velike Lasce] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081205144800/http://www.velike-lasce.si/index_01.acam?typ=vsebina&ID=2002122711213565 |date=5 снежня 2008 }} * [http://www.randburg.com/si/general/slo8.html Famous Slovenes]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120206215032/http://www.randburg.com/si/general/slo8.html |date=6 лютага 2012 }} * [http://www.trubar2008.si/eng/index.html 500th Anniversary Celebrations of Trubar’s birth] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080803015058/http://www.trubar2008.si/eng/index.html |date=3 жніўня 2008 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Трубар Прымаж}} [[Катэгорыя:Першадрукары]] [[Катэгорыя:Постаці пратэстанцтва]] [[Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Славеніі]] [[Катэгорыя:Рэлігійныя дзеячы Германіі]] [[Катэгорыя:Святары]] [[Катэгорыя:Асобы на манетах]] dlorw50aof3ndib3mdcl9sndnxakg59 0 121133 5165232 4755143 2026-07-13T04:40:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165232 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Іваноў}} {{футбаліст | імя = Піліп Іваноў | поўнае імя = Піліп Андрэевіч Іваноў | выява = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = | нумар = | пазіцыя = [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]], [[нападнік (футбол)|нападнік]] | клубы = {{футбольная кар’ера |2007—2011| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]|5 (0) |2012| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Гомель|Гомель]]|0 (0) |2012| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК СКВІЧ|СКВІЧ (Мінск)]]|12 (5) |2013| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Віцебск|Віцебск]]|14 (7) |2013| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]]|5 (0) |2014| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр (Салігорск)]]|5 (0) |2014| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Іслач|Іслач (Мінскі раён)]]|9 (0) |2015—2017| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы (Мінск)]]|82 (22) |2018| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]|25 (4) |2019| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Мінск|Мінск]]|6 (1) |2019| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]|12 (2) |2020| {{Сцяг|Латвія||20px}} [[ФК Ліепая|Ліепая]]|8 (1) |2021| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы (Мінск)]]|28 (7) }} | нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2009|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-19|Беларусь (да 19)]]|2 (0) |2010—2012|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-21|Беларусь (да 21)]]|17 (1)}} }} '''Піліп Іваноў''' (нар. {{ДН|21|7|1990}}, {{МН|Мінск}}) — беларускі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]. == Клубная кар’ера == З 2007 года гуляў за мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]», у асноўным за дубліруючы склад. У сакавіку 2012 года пакінуў «Дынама» і перайшоў у «[[ФК Гомель|Гомель]]», дзе таксама гуляў за дубль. У ліпені 2012 года разарваў кантракт з гомельскім клубам<ref>{{cite web|date = 2012-07-16|url = https://football.by/news/35664 |title = "Гомель" расстался с Филиппом Ивановым |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>, а ў жніўні стаў іграком мінскага клуба [[ФК СКВІЧ Мінск|СКВІЧ]]. У лютым 2013 года перайшоў у «[[ФК Віцебск|Віцебск]]». Стаў найлепшым бамбардзірам віцебскага клуба, але пасля з’яўлення ў Віцебску фінансавых праблем у жніўні 2013 года папоўніў склад брэсцкага «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]». У «Дынама» не здолеў замацавацца ў аснове і ў снежні 2013 года кантракт з брэсцкім клубам быў разарваны. Са студзеня 2014 года знаходзіўся на праглядзе ў салігорскім «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёры]]»<ref>{{cite web|date = 2014-01-31|url = https://football.by/news/53826 |title = Рыжко, Иванов, Бушман, Ярославский и Пидвирный на просмотре в "Шахтере" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>, у выніку ў сакавіку 2014 года папоўніў склад гэтага клуба<ref>{{cite web|date = 2014-03-20 |url = http://www.pressball.by/pbonline/football/79287 |title = Футбол. Встреча "Шахтера" с болельщиками. В поисках стульев |website = pressball.by |language = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20140403124345/http://www.pressball.by/pbonline/football/79287 |archive-date = 2014-04-03 |url-status = dead}}</ref>. У «Шахцёры» гуляў пераважна за дубль, у асноўным складзе з’яўляўся эпізадычна. У жніўні 2014 кантракт з гарнякамі па ўзаемнай згодзе быў разарваны<ref>{{cite web|date = |url = http://by.tribuna.com/football/1022851760.html |title = «Шахтер» расторг контракт с Филиппом Ивановым |website = by.tribuna.com |access-date = |language = ru}}</ref>. У канцы жніўня 2014 года папоўніў склад першалігавай «[[ФК Іслач|Іслачы]]»<ref>{{cite web|date = 2014-08-30|url = https://football.by/news/61151 |title = Нападающий "Шахтера" перешел в "Ислочь" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Згуляў за гэты клуб у 9 матчах, галамі не адзначаўся. Па заканчэнні сезона 2014 пакінуў «Іслач»<ref>{{cite web|date = 2015-02-24|url = https://football.by/news/67083 |title = Виталий Жуковский: "На 80 процентов "Ислочь" укомплектована" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. З пачатку 2015 года трэніраваўся разам з навабранцам Першай лігі — футбольным клубам «[[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы]]», з якім у красавіку падпісаў кантракт<ref>{{cite web|date = |url = http://by.tribuna.com/football/1028765812.html |title = «Крумкачы» подписали контракты с Филиппом Иванов и Ильей Пуховым |website = by.tribuna.com |access-date = |language = ru}}</ref>. Стаў адным з лідараў «Крумкачоў», дапамог гэтаму клубу выйсці ў Вышэйшую лігу. У сезоне 2016 стаў капітанам каманды, стаў звычайна выступаць на пазіцыі правага паўабаронцы. У кастрычніку 2016 года падоўжыў кантракт з «Крумкачамі» да канца 2018 года<ref>{{cite web|date = 2016-10-13|url = https://football.by/news/91856 |title = Шикавка и Иванов до конца 2018 года продлили контракты с "Крумкачами" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. 29 ліпеня 2017 года разам з шэрагам іншых футбалістаў «Крумкачоў» адмовіўся ехаць на матч супраць «[[ФК Віцебск|Віцебска]]» з прычыны затрымкі выплат заробку<ref>{{cite web|date = 2017-07-29|url = https://football.by/news/102554 |title = Пять игроков основного состава "Крумкачей" отказались ехать на матч с "Витебском" из-за задержки зарплаты |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref> і неўзабаве па пагадненні бакоў пакінуў каманду<ref>{{cite web|date = 2017-08-04|url = https://football.by/news/102802 |title = Филипп Иванов расторг соглашение с "Крумкачами" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Аднак, праз два тыдні вярнуўся ў склад «Крумкачоў»<ref>{{cite web|date = 2017-08-20|url = https://football.by/news/103463 |title = Филипп Иванов вновь в составе ФК "Крумкачы" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. У першым жа матчы пасля вяртання, 20 жніўня 2017 года супраць [[ФК БАТЭ|БАТЭ]], забіў гол і аддаў галявую перадачу, чым дапамог сталічнаму клубу атрымаць перамогу з лікам 3:2. Са студзеня 2018 года знаходзіўся на праглядзе ў мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» і ў лютым падпісаў кантракт з клубам<ref>{{cite web|date = 2018-02-04|url = https://football.by/news/109568 |title = Филипп Иванов подписал контракт с минским "Динамо" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Спачатку ў пераважна выхадзіў на замену, аднак з ліпеня 2018 года, у сувязі з зыходам [[Антон Сарока|Антона Сарокі]] і траўмай [[Аляксандр Макась|Аляксандра Макася]], стаў часцей з’яўляцца ў стартавым складзе. У пачатку 2019 года, нягледзячы на заканчэнне кантракта, трэніраваўся з дынамаўцамі і адправіўся на першы турэцкі збор, аднак у лютым пакінуў каманду<ref>{{cite web|date = 2019-02-03|url = https://football.by/news/122896 |title = Артем Гуренко и Филипп Иванов покинули минское "Динамо" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Тым не менш, неўзабаве вярнуўся і падпісаў новы кантракт з мінчанамі<ref>{{cite web|date = 2019-02-14|url = https://football.by/news/123298 |title = Минское "Динамо" сообщило о возвращении Филиппа Иванова |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>, аднак ужо праз два тыдні кантракт быў разарваны<ref>{{cite web|date = 2019-02-28|url = https://football.by/news/123821 |title = Минское "Динамо" спустя две недели после подписания контракта, объявило о расставании с Филиппом Ивановым |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. У сакавіку 2019 года стаў іграком «[[ФК Мінск|Мінска]]»<ref>{{cite web|date = 2019-03-04|url = https://football.by/news/123979 |title = Филипп Иванов стал игроком "Минска" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Пачынаў сезон у стартавым складзе каманды, аднак пазней з-за траўм стаў радзей з’яўляцца на полі. У чэрвені 2019 года па пагадненні бакоў пакінуў «Мінск»<ref>{{cite web|date = 2019-06-30|url = https://football.by/news/128313 |title = "Минск" расстался с Филиппом Ивановым |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. У жніўні 2019 года зноў далучыўся да «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]»<ref>{{cite web|date = 2019-08-15|url = https://football.by/news/130309 |title = Филипп Иванов вернулся в минское "Динамо" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>, дзе неўзабаве стаў іграком асновы. У снежні 2019 года па заканчэнні кантракта пакінуў клуб<ref>{{cite web|date = 2019-12-30|url = https://football.by/news/135133 |title = Галович, Яхая, Ятченко и еще три игрока покинули минское "Динамо" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. У сакавіку 2020 года стаў іграком «[[ФК Ліепая|Ліепаі]]»<ref>{{cite web|date = 2020-03-13|url = https://football.by/news/137612 |title = Филипп Иванов и Сейду Яхая перешли в "Лиепаю" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Пакінуў каманду ў жніўні 2020 года<ref>{{cite web|date = 2020-08-07 |url = https://www.pressball.by/news/football/364077 |title = Футбол. Филипп Иванов покинул "Лиепаю" |website = pressball.by |language = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20210901183431/https://www.pressball.by/news/football/364077 |archive-date = 2021-09-01 |url-status = dead}}</ref>. У студзені 2021 года стаў трэніравацца з «[[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачамі]]» і ў лютым афіцыйна папоўніў склад каманды<ref>{{cite web|date = 2021-02-01|url = https://football.by/news/148183 |title = Филипп Иванов вернулся в НФК "Крумкачы" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Выступаў пераважна ў стартавым складзе. Пакінуў клуб па заканчэнні сезона 2021 і з’ехаў у Польшчу, жыў у [[Кракаў|Кракаве]]<ref>{{cite web |date = 2024-02-29 |url = https://by.tribuna.com/be/blogs/footboll/3095338-eti-futbolisty-sexali-iz-belarusi-odin-smenil-pivo-na-kriptu-d/ |title = Гэтыя футбалісты з’ехалі з Беларусі: адзін змяніў піва на крыпту, іншы прарываецца з Мексікі ў ЗША |website = by.tribuna.com |access-date = 2024-04-24 |language = be |archive-date = 24 красавіка 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240424072611/https://by.tribuna.com/be/blogs/footboll/3095338-eti-futbolisty-sexali-iz-belarusi-odin-smenil-pivo-na-kriptu-d/ |url-status = dead }}</ref>. == Міжнародная кар’ера == Гуляў за моладзевыя зборныя розных узростаў. == Дасягненні == * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Ср}} Срэбраны прызёр [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Бр}} Бронзавы прызёр [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|2018]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]: [[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|2014]] == Статыстыка выступленняў == {| cellspacing="0" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:95%" |- bgcolor="#E4E4E4" !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=80 |Сезон !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=10 |Дывізіён !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=100 |Клуб !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Краіна !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Матчы !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Галы |- align="center" | 2007 || дубль || [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 9 || 0 |- align="center" | 2008 || дубль || [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 13 || 2 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009]] || Д1 || [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 2 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]] || Д1 || [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 1 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|2011]] || Д1 || [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 2 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]] (1) || Д1 || [[ФК Гомель|Гомель]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 0 || 0 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]] (2) || Д2 || [[ФК СКВІЧ|СКВІЧ]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 12 || 5 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|2013]] (1) || Д2 || [[ФК Віцебск|Віцебск]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 14 || 7 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|2013]] (2) || Д1 || [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 5 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] (1) || Д1 || [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 5 || 0 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] (2) || Д2 || [[ФК Іслач|Іслач]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 9 || 0 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]] || Д2 || [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 29 || 14 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|2016]] || Д1 || [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 27 || 2 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|2017]] || Д1 || [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 26 || 6 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|2018]] || Д1 || [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 25 || 4 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|2019]] (1) || Д1 || [[ФК Мінск|Мінск]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 6 || 1 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|2019]] (2) || Д1 || [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 12 || 2 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга Латвіі 2020|2020]] (1) || Д1 || [[ФК Ліепая|Ліепая]] || {{Сцяг|Латвія}} || 8 || 1 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|2021]] || Д2 || [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 28 || 7 |- align="center" |} == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Іваноў Піліп Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК СКВІЧ]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Іслач]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Крумкачы Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ліепая]] 72mxmiu0e2ir78jh8hip4im18zwivam 100 121975 5165058 5164639 2026-07-12T15:51:03Z NirvanaBot 40832 +6 новых 5165058 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Іосіф Давыдавіч Грынберг|2026-07-12T11:41:26Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Грэйдан Сандэрс|2026-07-12T10:46:38Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Наука и жизнь|2026-07-12T06:47:56Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Кіёура Кэйго|2026-07-12T06:34:27Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Пітэр Кушынг|2026-07-12T03:37:36Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Лія Генадзеўна Кісялёва|2026-07-11T15:51:59Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Міхаіл Лакатнік|2026-07-11T14:46:24Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Адам Ламберт|2026-07-11T14:21:40Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Казусёнак|2026-07-11T11:09:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Дольнікаў|2026-07-11T10:55:40Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Юрко|2026-07-11T10:45:58Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Венсан Кальбо|2026-07-11T10:10:17Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Жак Ружэры|2026-07-11T09:59:28Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Тадэвуш Фурдына|2026-07-11T08:13:42Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Юрый Мікалаевіч Валеваты|2026-07-10T20:16:47Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Інэсэ Лайзанэ|2026-07-10T06:46:48Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Дзіна Купле|2026-07-10T06:39:58Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Улдыс Жагата|2026-07-10T06:31:29Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Леанід Фёдаравіч Мясін|2026-07-10T06:20:48Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Арвідс Озаліньш|2026-07-10T06:10:24Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> obhydnixwczyld8m810ywxx8zmqg8ha 4 131069 5164993 5164966 2026-07-12T12:50:58Z MocnyDuham 99818 /* Аперацыя «Нептун» → Высадка ў Нармандыі */ вынік 5164993 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне]] → [[Беларускі нацыянальны рух]] == У гістарычных крыніцах бачу выключна варыянт «беларускі нацыянальны рух». Нашае «беларускае нацыянальнае адраджэнне» вядома на якіх прыкладах узнікла, але ёсць адчуванне, што нацыянальнае адраджэнне гэта канкрэтны перыяд, які мае пачатак і канец, аднак са зместу вынікае, што дагэтуль не «адрадзілі». Так што больш карэктным выглядае слова «рух». --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:58, 6 ліпеня 2026 (+03) :Падтрымліваю. Хвалі адраджэння гэта хутчэй перыяды. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:37, 7 ліпеня 2026 (+03) == [[Ліянель Жаспен]] → [[Ліянэль Жаспэн]] == [https://nashaniva.com/391027 Тут], [https://www.svaboda.org/a/24871287.html тут] і [https://nashaniva.com/96339 тут] выкарыстоўваецца форма Ліянэль Жаспэн. Бягучую форму ў крыніцах мне знайсці не ўдалося. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:47, 6 ліпеня 2026 (+03) == [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс]] → [[Нясвіжскі замак]] == Пачварная канструкцыя пры існаванне больш лаканічнай і агульна прынятай назвы. Усе гэтыя сядзібна-паркавыя/замкава-паркавыя комплексы/ансамблі трэба выкарчоўваць. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:24, 5 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, згодна з [[Вікіпедыя:Найменне артыкулаў|ВП:НА]] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:06, 6 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але без кампанейшчыны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:55, 6 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} можна, аднак пра паркі вакол замка [[Нясвіжскі_палацава-паркавы_комплекс#Паркавы комплекс|дастаткова напісана]], каб нават вынесці ў асобны артыкул. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 13:34, 12 ліпеня 2026 (+03) == [[Аляксандр Карнаўх]] → [[Аляксандр Карнавух]] == У яго такая хрэнь можа і ў пашпарце, але націск у прозвішчу тут і на «у», бо гэта славянскае прозвішча, дзе другая частка ад «вуха», а не нейкае нямецкае з націскам на апошняе «а». Так што не можа быць пад націскам у нескладовага: або Карнаву́х, або Карнау́х. У Бірылы [https://www.google.lt/books/edition/Belaruskai%CD%A1a_antrapanimii%CD%A1a_2/Xxg-AAAAIAAJ?hl=be&gbpv=1&bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&dq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&printsec=frontcover ёсць] гэтае прозвішча. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 00:34, 4 ліпеня 2026 (+03) ::{{Не пераймяноўваць}}Мы ўжо будзем самі прозьвішча людзей перапісваць на свой лад? :) Тады можа лепш адразу Карнавуха? Бо пайшло ад вуха. Паўсюль [https://bellit.store/%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%96-%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%85/ напісана] Карнаўх, на кнігах напісана Карнаўх ня ведаю, як можна мяняць у такім разе і ці знойдзе чытач, які шукае аўтара кнігі па зьмененаму прозьвішчу. [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 14:12, 4 ліпеня 2026 (+03) :::Ну калі Домрачава запісвае сябе як Домрач'''Э'''ва, а яшчэ адна адораная патрабуе пісаць сябе выключна як Мар'''і'''я - то так, будзем выпраўляць, бо гэта не адпавядае беларускай мове. Прозвішча гэтага чалавека Карнавух і не належыць прыватна яму, гэта ён сам перапісвае беларускае прозвішча на свой лад. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:18, 5 ліпеня 2026 (+03) == [[Генрых Птушнік]] → [[Генрых І Птушкалоў]] == Адзіная крыніца з падобным імем (Гэнрык І Птушнік), якую я знайшоў — [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%3A%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_2.pdf Сусьветная гісторыя] ў перакладзе Луцкевіча. Птушкалоў жа сустракаецца прынамсі ў [https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%95%D0%9D%D0%A0%D0%AB%D0%A5-2 БелЭн], [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Viktar_Fiadosik_Ihar_Jeutuchou_Andrej_Procharau.Historyja_siarednich_viakou._Zachodniaja_Jeuropa_i_Vizantyja_V_XIII_st._._Castka_1.pdf Гісторыя сярэдніх вякоў], [http://Гісторыя%20сярэднявечнай%20Еўропы%20(V-XV%20стагоддзі)https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/09/%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V-XV стагоддзі)] Таму, думаю, трэба перанесці пад больш сучасную і распаўсюджаную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:11, 2 ліпеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, шмат крыніц указвае на іншае прозвішча [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:36, 3 ліпеня 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. {{lang-de|Heinrich der Vogeler}} – як я зразумеў <u>па анлайн-перакладчыку</u>, der Vogeler азначае '''птушка/птушыны''', а птушкалоў будзе '''Vogelfänger'''. Магчыма пан Луцкевіч пераклаў больш правільна. Лепш няхай выкажуць сваё меркаванне знаўцы нямецкай мовы. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:29, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Кітайцы]] → [[Ханьцы]] == #У артыкуле гаворка ідзе менавіта пра этнічную групу ханьцаў. Ханьцы, гэта не ўсе кітайцы (можна паглядзець, напрыклад, у рускамоўных артыкулах [[:ru:Хань (народ)|Хань (народ)]] і [[:ru:Китайцы|Китайцы]]). #Міжмоўныя зноскі таксама вядуць на артыкулы на іншых мовах пра ханьцаў, а не кітайцаў (акрамя тарашкевіцы, там тая ж памылка).[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:53, 28 чэрвеня 2026 (+03) #:Калі ласка, выконвайце рэкамедацыі, якія прапісаны ў раздзеле «Выстаўленне старонкі да перайменавання». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 09:56, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}} Выглядае, як банальны недагляд ці памылка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:29, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}}, памылка назвы, відаць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:37, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] == {{Закрыта}} Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03) :У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 "Нармандская дэсантная аперацыя 1944"]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03) ::{{Перайменаваць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 22:08, 5 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Сапраўды больш распаўсюджаная назва. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, найбольш распаўсюджаная назва ў публікацыях і дыскурсе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:40, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць. Больш распаўсюджаная назва. З «Нармандскай дэсантнай аперацыі» зрабіў перасылку. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:50, 12 ліпеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) ::{{Нейтральны}}. Прозвішча [[:en:Rutherford (name)|Rutherford (name)]] мае два [[Корань (мовазнаўства)|кораня]] і два націскі адпаведна. «О» тут знаходзіцца пад націскам – [https://gramota.ru/meta/rezerford Рэ́зерфо́рд]. Незразумела навошта мяняць «О» на «А». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 22:03, 5 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. Звярніце ўвагу, што прозвішча [[:en:Burroughs (surname)|Burroughs (surname)]] не англійскае, а французскае. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:28, 5 ліпеня 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. WALL-E – гэта абрэвіятура ад Waste Allocation Load Lifter Earth-Class. Засталося разабрацца як правільна транслітэруюцца гэтыя словы на беларускую мову – W праз «В» ці «У», А праз «А» ці «О» і г.д. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:17, 5 ліпеня 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. У англійскім артыкуле выкарыстоўваецца «a ghost-catching business» і «to capture and contain ghosts», слова «hunters» я не знайшоў. Я больш згодны на перайменаванне. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:58, 5 ліпеня 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згаджаюся [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:27, 5 ліпеня 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай: ::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік], часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] ::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток] ::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,] :::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР] :::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: Ну пакуль за варыянт "Бельск-Падляскі" крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з прыведзенымі абгрунтаваннямі. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:11, 5 ліпеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) :Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. «Пісьменнікі на ідышы» будзе лепш. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:15, 5 ліпеня 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 59qum5bzb33nkpgepktkuvgrbhzjobt 0 131989 5165091 5087533 2026-07-12T17:04:46Z 5165091 wikitext text/x-wiki {{Картка выбараў |назва = Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі |подпіс назвы = |дата = [[19 сакавіка]] [[2006]] года |папярэднія = Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2001) |год папярэдніх = 2001 |наступныя = Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010) |год наступных = 2010 <!-- для сцяга --> |тэрыторыя = |варыянт сцяга = <!-- калі патрэбны сцяг не ставіцца --> |выява сцяга = Flag of Belarus (1995–2012).svg |шырыня сцяга = 45px |апісанне сцяга = |яўка выбаршчыкаў = 83,86% <!-- кандыдат ці партыя № 1 --> |партрэт1 = [[Выява:Alexander Lukashenko 2007.jpg|100px]] |колер1 = {{колер партыі/беспартыйны}} |кандыдат1 = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] |глава партыі1 = |глава партыі з1 = |партыя1 = самавылучэнне |кааліцыя1 = |родам з1 = |акруга главы1 = |колькасць галасоў1 = 5 501 249 |доля галасоў1 = 82,97 % <!-- кандыдат ці партыя № 2 --> |партрэт2 = [[Выява:Alexander Milinkevich 2007 Senate of Poland.JPG|100px]] |колер2 = {{колер партыі/беспартыйны}} |кандыдат2 = [[Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч|Аляксандр Мілінкевіч]] |глава партыі2 = |глава партыі з2 = |партыя2 = самавылучэнне |кааліцыя2 = |родам з2 = |акруга главы2 = |колькасць галасоў2 = 405 486 |доля галасоў2 = 6,12 % <!-- кандыдат ці партыя № 3 --> |партрэт3 = [[Выява:Сергей Гайдукевич 5.10.2015.jpg|100px]] |кандыдат3 = [[Сяргей Васілевіч Гайдукевіч|Сяргей Гайдукевіч]] |колер3 = #4488CC |партыя3 = [[ЛДПБ]] |колькасць галасоў3 = 230 664 |доля галасоў3 = 3,48 % <!-- кандыдат ці партыя № 4 --> |партрэт4 = |кандыдат4 = [[Аляксандр Уладзіслававіч Казулін|Аляксандр Казулін]] |колер4 = red |партыя4 = [[БСДП]] |колькасць галасоў4 = 147 402 |доля галасоў4 = 2,23 % |вынік = Аляксандр Лукашэнка абраны Прэзідэнтам Беларусі }} {{Палітыка Беларусі}} '''Прэзідэ́нцкія вы́бары ў Белару́сі''' прайшлі [[19 сакавіка]] [[2006]] года. Выбары [[прэзідэнт Беларусі|прэзідэнта Беларусі]] праводзіліся ў трэці раз. На папярэдніх двух у [[1994]] і [[2001]] гадах перамогу атрымаў [[Аляксандр Лукашэнка]], ён жа атрымаў перамогу і на гэтых выбарах. == Перадвыбарчае становішча == [[15 снежня]] [[2005]] года Лукашэнка сустрэўся з расійскім прэзідэнтам [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімірам Пуціным]] у [[Сочы]], дзе заявіў: «''Вы ведаеце, што мы напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі, ведаеце, што вакол нашай краіны адбываецца, таму я хачу Вас таксама праінфармаваць у гэтым плане. І Вы мне абяцалі сёе-тое расказаць''». Наступныя тры гадзіны перамоў праходзілі за зачыненымі дзвярыма<ref>{{ref-ru}}[http://www.mid.ru/ns-rsng.nsf/e359ea2e9c3caad2c3256e480028e92d/432569d800221466c32570d90027ea2d?OpenDocument Сообщение пресс-службы Президента России 16-12-2005 «О встрече Президента России В. В. Путина с Президентом Белоруссии А. Г. Лукашенко, Сочи, Бочаров Ручей, 15 декабря 2005 года»] // Сайт МЗС [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Дата доступу: [[7 мая]] [[2010]]</ref>. На наступны дзень [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палата прадстаўнікоў]] прызначыла датэрміновыя прэзідэнцкія выбары на [[19 сакавіка]] [[2006]] года. Паводле тэрміну яны мусілі адбыцца ў ліпені<ref>[http://zakanadaustva.narod.ru/zakony/Kanstytucyja_Bielarusi_2004.htm#81 Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь ад 15.03.1994 г. са змяненнямі і дапаўненнямі ад 1996 г. і 2004 г. (Артыкул 81)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121015012747/http://zakanadaustva.narod.ru/zakony/Kanstytucyja_Bielarusi_2004.htm#81 |date=15 кастрычніка 2012 }} // Сайт «Заканадаўства Рэспублікі Беларусь на беларускай мове». Дата доступу: [[4 жніўня]] 2010.</ref>. Гэтыя выбары сталі трэцімі прэзідэнцкімі з часу здабыцця [[Беларусь|Беларуссю]] незалежнасці ў [[1991]] годзе. Лукашэнка атрымаў дазвол на трэці тэрмін пасля правядзення [[17 кастрычніка]] [[2004]] года [[Рэферэндум у Беларусі 2004 года|рэферэндуму]], што зняў канстытуцыйнае абмежаванне прэзідэнцтва двума тэрмінамі. Паводле [[Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь#1996|Канстытуцыі са зменамі 1996 года]] прэзідэнт валодаў настолькі шырокімі паўнамоцтвамі, што тыя прадухілялі [[падзяленне ўлады]]<ref>[http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE Выніковая справаздача Місіі БДІПЧ АБСЕ па назіранні за прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 19 сакавіка 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305200023/http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE |date=5 сакавіка 2016 }} Старонка 5 // Сайт АБСЕ. 7 чэрвеня 2006.</ref>. Працягласць двух штогадовых скліканняў [[Нацыянальны сход Беларусі|Нацыянальнага сходу]] абмяжоўвалася 170 днямі. Тым часам, прэзідэнцкія дэкрэты, выдадзеныя ў часе перапынку працы НС, набывалі сілу закона. Пры пярэчанні гэтых дэкрэтаў закону яны мелі над ім пераважную сілу. За перадвыбарчыя гады абласныя арганізацыі шэрагу апазіцыйных [[Палітычная партыя|партый]] пазбавілі ўліку і зачынілі па прычыне неадпаведнасці патрабаванню аб пераўліку пад юрыдычным адрасам<ref name="Старонка 6">[http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE Выніковая справаздача Місіі БДІПЧ АБСЕ па назіранні за прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 19 сакавіка 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305200023/http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE |date=5 сакавіка 2016 }} Старонка 6 // Сайт АБСЕ. 7 чэрвеня 2006.</ref><ref>[[Альгерд Невяроўскі]]. [http://www.svaboda.org/m/a/784743.html Партыя працы ліквідаваная рашэннем Вярхоўнага суда Беларусі]{{Недаступная спасылка}} // [[Радыё Свабодная Еўропа|Радыё «Свабода»]]. [[3 жніўня]] [[2004]].</ref>. Паводле вынікаў [[Парламенцкія выбары ў Беларусі 2004 года|парламенцкіх выбараў 2004 года]] апазіцыйныя партыі не мелі ніводнага дэпутата ў 110-мясцовай Палаце прадстаўнікоў. Таксама абмяжоўвалася дзейнасць [[Грамадская арганізацыя|няўрадавых аб’яднанняў]]. У 2005 годзе пазбавілі ўліку 68 НУА. З 1284 заявак таго ж года на ўтварэнне новых НУА [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства юстыцыі]] задаволіла толькі 61 (''5 %'')<ref name="Старонка 6"/>. == Прававыя ўмовы == Выбары праводзіліся паводле [[Выбарчы кодэкс Рэспублікі Беларусь|Выбарчага кодэксу]] ад [[2000]] года, што абмяжоўваў грамадзянскія правы і агітацыю і не прадухіляў умяшання ў галасаванне і падлік галасоў<ref name="Старонка 7">[http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE Выніковая справаздача Місіі БДІПЧ АБСЕ па назіранні за прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 19 сакавіка 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305200023/http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE |date=5 сакавіка 2016 }} Старонка 7 // [[Арганізацыя па бяспецы і супрацы ў Еўропе]]. [[7 чэрвеня]] 2006.</ref>. Артыкул 13 ВК забараняў назіральнікам знаходзіцца ля сталоў выдачы бюлеценяў, што замінала вызначыць колькасць выбаршчыкаў у спісе ўчастка і выдадзеных ім бюлеценяў, а таксама сачыць за падлікам галасоў. ЦВК забараніў выкарыстанне кандыдатамі на агітаванне ўласных прыватных сродкаў і прамых ахвяраванняў<ref name="Старонка 7" />. Падчас 5 дзён датэрміновага галасавання ўчастковыя выбарчыя камісіі працавалі ў складзе 2 чалавек<ref>[http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE Выніковая справаздача Місіі БДІПЧ АБСЕ па назіранні за прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 19 сакавіка 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305200023/http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE |date=5 сакавіка 2016 }} Старонка 9 // [[Арганізацыя па бяспецы і супрацы ў Еўропе]]. [[7 чэрвеня]] 2006.</ref>. Для правядзення правамоцных выбараў у адзін тур патрабаваўся ўдзел 50 % выбаршчыкаў, уключаных у спісы, і набор адным з кандыдатаў больш, як паловы пададзеных галасоў<ref>[http://zakanadaustva.narod.ru/vybarczy_kodeks/razdziel_5.htm#79 Выбарчы Кодэкс Рэспублікі Беларусь ад 11 лютага 2000 г. (Артыкул 79. Устанаўленне i апублікаванне вынікаў выбараў прэзідэнта)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061004070548/http://www.zakanadaustva.narod.ru/vybarczy_kodeks/razdziel_5.htm#79 |date=4 кастрычніка 2006 }} // Сайт «Заканадаўства Рэспублікі Беларусь на беларускай мове». Дата доступу: 4 жніўня 2010.</ref>. Паводле закону «Аб масавых мерапрыемствах» у рэдакцыі ад [[1997]] года на правядзенне публічнага сходу патрабаваўся дазвол мясцовага органа ўлады. Заяўка на сход мусіла падавацца за 15 дзён да прапанаванай даты яго правядзення. У 2005 годзе ў [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальны кодэкс]] былі ўнесены папраўкі, паводле адной з якіх першая частка 193-га артыкула КК стала прадугледжваць крымінальную адказнасць з пазбаўленнем волі тэрмінам да 2 гадоў за ўдзел у незарэгістраваным або ліквідаваным [[Грамадскае аб'яднанне|грамадскім аб’яднанні]] або партыі. == Падрыхтоўка і правядзенне == Правядзеннем прэзідэнцкіх выбараў займаліся [[Цэнтральная камісія па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Рэспублікі Беларусь|Цэнтральная камісія па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў]], 165 тэрытарыяльных выбарчых камісіяў і 6586 участковых выбрачых камісісяў. 41 УВК працавала на ўчастках пры [[Спіс дыпламатычных місій Беларусі|дыпламатычных прадстаўніцтвах Беларусі]] за мяжой. ЦВК працавала на сталай аснове і складалася з 12 асоб, першую палову з якіх прызначыў Лукашэнка, другую — ускосна абіраемы [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савет Рэспублікі]]<ref>[http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE Выніковая справаздача Місіі БДІПЧ АБСЕ па назіранні за прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 19 сакавіка 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305200023/http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE |date=5 сакавіка 2016 }} Старонкі 9—10 // Сайт АБСЕ. 7 чэрвеня 2006.</ref>. Тэрмін паўнамоцтваў ЦВК, які складае 5 гадоў, сканчаўся ў студзені [[2007]] года. Сярод ТВК было 7 абласнога ўзроўню (з [[Мінск]]ам), 6 гарадскіх і 152 раённыя выбарчыя камісіі. Амаль кожная з іх налічвала па 13 членаў. Склад ТВК на сваіх супольных паседжаннях, праведзеных да [[28 снежня]] 2005 года ўключна, вызначылі мясцовыя заканадаўчыя і выканаўчыя органы ўлады. З 2124 прызначаных было<ref>[http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE Выніковая справаздача Місіі БДІПЧ АБСЕ па назіранні за прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 19 сакавіка 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305200023/http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE |date=5 сакавіка 2016 }} Старонка 10 // [[Арганізацыя па бяспецы і супрацы ў Еўропе]]. [[7 чэрвеня]] 2006.</ref>: # 44,8 % самавылучэнцаў; # 23,4 % ад рабочых калектываў; # 19,6 % ад грамадскіх аб’яднанняў; # 9,6 % чыноўнікаў мясцовых органаў кіравання; # '''2,6 %''' ад палітычных партый, у тым ліку 2,2 % (47 асоб) ад праўладнай [[Камуністычная партыя Беларусі|Камуністычнай партыі]]. Мясцовыя органы [[выканаўчая ўлада|выканаўчай улады]] прызначылі членаў УВК да [[1 лютага]] [[2006]] года. З прызначаных было: # 49,3 % самавылучэнцаў (грамадзяне, вылучаныя шляхам падачы заявы); # 35,4 % ад рабочых калектываў; # 10,1 % ад грамадскіх аб’яднанняў; # 5 % чыноўнікаў мясцовых органаў кіравання; # '''0,2 %''' ад партый. Большасць вылучаных апазіцыяй прадстаўнікоў у склад выбарчых камісіяў не дапусцілі. === Улік вылучэнцаў === [[Image:Alexander Lukashenko 2007.jpg|thumb|Аляксандр Лукашэнка]] Вылучэнне праводзілася ініцыятыўнымі групамі колькасцю не менш як у 100 выбаршчыкаў, што мусілі звярнуцца ў ЦВК за рэгістрацыяй не менш як за 85 дзён да выбараў цягам 7 дзён з часу іх абвяшчэння. Для рэгістрацыі вылучэнца патрабавалася цягам 30-дзённага тэрміна, што пачынаўся за 80 дзён да выбараў, сабраць і падаць за яго 100 000 подпісаў выбаршчыкаў. [[27 снежня]] 2005 года ЦВК зарэгістравала 8 ініцыятыўных груп: * 1304 чалавекі збіралі подпісы за [[Аляксандр Паўлавіч Вайтовіч|Аляксандра Вайтовіча]], старшыню Савету Рэспублікі 2-га склікання і былога старшыню [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук]]. Адмовіўся ад удзелу ў выбарах [[9 студзеня]]. * 3073 — за [[Сяргей Гайдукевіч|Сяргея Гайдукевіча]], дэпутата Палаты прадстаўнікоў і кіраўніка [[Ліберальна-дэмакратычная партыя (Беларусь)|Ліберальна-дэмакратычнай партыі]]. * 3347 — за [[Аляксандр Уладзіслававіч Казулін|Аляксандра Казуліна]], былога рэктара [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] і старшыню [[Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада)|Сацыял-дэмакратычнай партыі «Грамада»]]. * 6212 — за Аляксандра Лукашэнку, дзейнага прэзідэнта. [[Image:Alaksandar Milinkievic.jpg|thumb|Аляксандр Мілінкевіч]] * 5135 — за [[Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч|Аляксандра Мілінкевіча]], вылучэнца ад апазіцыйнага [[Аб’яднаныя дэмакратычныя сілы Беларусі|Кангрэса дэмакратычных сіл]], што адбыўся ў кастрычніку 2005 года. * 2354 — за [[Зянон Пазняк|Зянона Пазняка]], старшыню [[Кансерватыўна-Хрысціянская партыя — БНФ|КХП-БНФ]]. З красавіка [[1996]] года пражывае ў [[ЗША]]. Паводле закону кандыдат мусіў пражыць у Беларусі 10 перадвыбарных гадоў, аднак у [[2001]] годзе [[Канстытуцыйны суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйны суд]] дазволіў яму балатавацца. Пасля прыпынення пракуратурай крымінальнай справы супраць Пазняка за артыкулы, надрукаваныя ў газетах «[[Свабода (1990)|Свабода]]» і «[[Пагоня (1992)|Пагоня]]»<ref>Інфармацыйная камісія КХП-БНФ. [http://www.pbpf.org/art.php?art=100&cat=7&lang=be Афіцыйна зарэгістраваная ініцыятыўная група Зянона Пазняка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100811002218/http://www.pbpf.org/art.php?cat=7&art=100&lang=be |date=11 жніўня 2010 }} // Сайт Кансерватыўна-хрысціянскай партыі БНФ. [[27 снежня]] [[2005]]</ref>, за ўлік яго ініцыятыўнай групы прагаласавала 7 членаў ЦВК, супраць — 5. Адмовіўся ад удзелу ў выбарах [[26 студзеня]]<ref>Зянон Пазняк. [http://www.pbpf.org/art.php?art=176&cat=7&lang=be Паведамленне ў ЦВК] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100811001139/http://www.pbpf.org/art.php?art=176&cat=7&lang=be |date=11 жніўня 2010 }} // Сайт Кансерватыўна-хрысціянскай партыі БНФ. [[27 студзеня]] 2006</ref>. * 143 — за [[Сяргей Скрабец|Сяргея Скрабца]]. Адмовіўся ад удзелу ў выбарах 26 студзеня на карысць Казуліна. * 1151 — за [[Валерый Фралоў|Валерыя Фралова]], дэпутата Палаты прадстаўнікоў 2-га склікання і генерала. Адмовіўся ад удзелу ў выбарах [[1 лютага]] на карысць Казуліна, не сабраўшы дастатковай колькасці подпісаў. Дастатковую колькасць подпісаў у ТВК падалі: # Гайдукевіч; # Казулін; # Лукашэнка; # Мілінкевіч. Праверка пададзеных подпісаў доўжылася 15 дзён. З [[27 студзеня]] да [[11 лютага]] вылучэнцы мусілі падаць у ЦВК дэкларацыі аб даходах і маёмасці за сябе і блізкіх сваякоў. [[17 лютага]] ЦВК зарэгістравала 4 кандыдатаў. === Улік выбаршчыкаў === Зводнага спісу выбаршчыкаў на ўзроўні вышэйшым за ўчастак не існавала<ref>[http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE Выніковая справаздача Місіі БДІПЧ АБСЕ па назіранні за прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 19 сакавіка 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305200023/http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE |date=5 сакавіка 2016 }} Старонкі 12—13 // [[Арганізацыя па бяспецы і супрацы ў Еўропе]]. [[7 чэрвеня]] 2006.</ref>. УВК удакладнілі спісы выбаршчыкаў, атрыманыя ў мясцовых органаў кіравання, да [[4 сакавіка]] 2006 года. [[9 сакавіка]] сакратар ЦВК абвясціў аб уліку 7 020 000 выбаршчыкаў. Аднак выніковую колькасць выбаршчыкаў, што склала 7 153 978 чалавек, абвясцілі толькі адначасна з вынікамі выбараў [[23 сакавіка]]. == Перадвыбарнае агітаванне == [[Image:Agitation stand.JPG|thumb|250px|Агітацыйны стэнд у [[Мінск]]у]] 17 лютага 2006 года распачалося афіцыйнае перадвыбарнае агітаванне<ref>[http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE Выніковая справаздача Місіі БДІПЧ АБСЕ па назіранні за прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 19 сакавіка 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305200023/http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE |date=5 сакавіка 2016 }} Старонка 14 // Сайт АБСЕ. 7 чэрвеня 2006.</ref>, дагэтуль забароненае паводле ВК. Тэлеканал «[[АНТ]]» трансліраваў канцэрты і іншыя мерапрыемствы кампаніі «[[За Беларусь!]]», падчас якіх чыноўнікі заклікалі галасаваць за Лукашэнку. Астатнім вылучэнцам дазволілі скарыстаць толькі бясплатны эфірны час. Чыноўнікі агітавалі за Лукашэнку і абмяжоўвалі агітацыю за апазіцыйных кандыдатаў — Казуліна і Мілінкевіча<ref>[http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE Выніковая справаздача Місіі БДІПЧ АБСЕ па назіранні за прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 19 сакавіка 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305200023/http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE |date=5 сакавіка 2016 }} Старонкі 14—15 // [[Арганізацыя па бяспецы і супрацы ў Еўропе]]. [[7 чэрвеня]] 2006.</ref><ref>[http://www.spring96.org/be/news/3825/ Крымінальны пераслед грамадзян Беларусі па палітычных матывах падчас прэзідэнцкай выбарчай кампаніі 2006 г.] // Праваабарончы цэнтр «[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]». [[13 сакавіка]] 2006.</ref>. Ужываліся пагрозы звальнення і арышты членаў іх ініцыятыўных груп. Таксама ажыццяўлялася запалохванне [[журналіст]]аў няўрадавых [[газета]]ў<ref>[http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE Выніковая справаздача Місіі БДІПЧ АБСЕ па назіранні за прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 19 сакавіка 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305200023/http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE |date=5 сакавіка 2016 }} Старонка 15 // Сайт АБСЕ. 7 чэрвеня 2006.</ref>. Мясцовыя органы ўлады канфіскоўвалі апазіцыйныя ўлёткі і штрафавалі за іх распаўсюджванне, а таксама заміналі сходам апазіцыі. Да [[18 сакавіка]] 8 з 30 давераных асоб Аляксандра Мілінкевіча знаходзіліся пад вартаю або ў зняволенні, у тым ліку старшыня [[Партыя БНФ|Партыі Беларускага народнага фронту]] [[Вінцук Вячорка]] і старшыня [[Аб’яднаная грамадзянская партыя|Аб’яднанай грамадзянскай партыі]] [[Анатоль Лябедзька]]. Такія ж захады ўжылі да 80 удзельнікаў перадвыбарнай кампаніі Казуліна. Апазіцыйных агітавальнікаў, да таго ж, прыгняталі частымі спыненнямі для абшуквання<ref name="Старонка 17"/>. [[2 сакавіка]] пры спробе рэгістрацыі на зладжаны [[урад|ўрадам]]<ref name="Старонка 17">[http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE Выніковая справаздача Місіі БДІПЧ АБСЕ па назіранні за прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 19 сакавіка 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305200023/http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE |date=5 сакавіка 2016 }} Старонка 17 // [[Арганізацыя па бяспецы і супрацы ў Еўропе]]. [[7 чэрвеня]] 2006.</ref><ref>[http://www.zviazda.by/second.html?r=11&p=8&archiv=17012006 Указ прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 21] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110817085436/http://www.zviazda.by/second.html?r=11&p=8&archiv=17012006 |date=17 жніўня 2011 }} // [[Звязда]]. № 10 (25599), [[17 студзеня]] [[2006]] г.</ref> [[Усебеларускі народны сход#Трэці Усебеларускі сход|3-ці Усебеларускі народны сход]] гвалтоўна затрымалі Казуліна. Прысутных журналістаў таксама збілі. Да таго ж, стралялі па аўтамабілі члена перадвыбарнага штаба Казуліна Юрыя Радзівіла. Падчас затрымання Казуліна звінавацілі ў двух правапарушэннях, што падпадалі пад Крымінальны кодэкс. На прэс-нарадзе [[16 сакавіка]] старшыня [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]], [[Генеральныя пракуроры Рэспублікі Беларусь|генеральны пракурор]] і [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міністр унутраных спраў]] заявілі, што апазіцыя рыхтуе сілавы захоп улады ў дзень выбараў, а ўдзельнікі пратэстаў у той дзень будуць лічыцца [[тэрарызм|тэрарыстамі]] паводле артыкула 289 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэксу]]. Лукашэнка ў тэлезвароце [[17 сакавіка]] пагражаў прыхільнікам апазіцыі пераследам. Яго перадвыбарчы штаб таксама пагражаў дабрабыту выбарцаў, што бралі ўдзел у недазволеных агітацыйных сходах апазіцыі<ref name="Старонка 17"/>. == Вяшчанне == Усё агульнакраёвае электроннае вяшчанне знаходзілася ва ўладанні [[дзяржава|дзяржавы]]. У перадвыбарныя гады зачынілі шэраг няўрадавых выданняў. Не выдавалася ніводнай незалежнай штодзённай газеты. [[3 сакавіка]] міліцыянты затрымалі ўвесь тыраж «[[Народная Воля|Народнай волі]]» ў 250 000 асобнікаў. [[13 сакавіка]] [[смаленск]]ая друкарня па палітычнай прычыне<ref>[http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE Выніковая справаздача Місіі БДІПЧ АБСЕ па назіранні за прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 19 сакавіка 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305200023/http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE |date=5 сакавіка 2016 }} Старонка 18 // [[Арганізацыя па бяспецы і супрацы ў Еўропе]]. [[7 чэрвеня]] 2006.</ref> скасавала дамову на выданне гэтага выдання, а таксама газетаў «Таварыш» і «БДГ». [[14 сакавіка]] тыраж «Народнай волі» зноў затрымалі. 17 сакавіка гэты захад ужылі да 190 000 асобнікаў «Таварыша». У выніку дадзеныя газеты аднавілі сваё выданне толькі пасля выбараў. Журналістаў затрымлівалі і арыштоўвалі пры выкананні службовых абавязкаў. Старшыня ЦВК забараніла прыватным газетам друкаваць перадвыбарную рэкламу, аднак пазней не пярэчыла друку перадвыбарнай праграмы Лукашэнкі<ref>[http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE Выніковая справаздача Місіі БДІПЧ АБСЕ па назіранні за прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 19 сакавіка 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305200023/http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE |date=5 сакавіка 2016 }} Старонка 19 // [[Арганізацыя па бяспецы і супрацы ў Еўропе]]. [[7 чэрвеня]] 2006.</ref>. [[8 лютага]] ЦВК прыняла пастанову аб наданні права апублікаваць кожнаму кандыдату па 5 машынапісных старонак тэксту агітацыйных матэрыялаў у 7 дзяржаўных газетах і запісаць на дзяржаўных тэлебачанні і радыё па дзве праграмныя заявы працягласцю да 30 хвілін. Агітацыйныя выступленні трансліраваліся з [[21 лютага]] па [[6 сакавіка]]. Аднак [[Першы нацыянальны тэлеканал|БТ]] выразала частку першага тэлезвароту Казуліна за абвінавачанні Лукашэнкі і яго двух сыноў. 6 сакавіка [[Першы Нацыянальны канал беларускага радыё|дзяржаўнае радыё]] адцэнзуравала радыёзвароты Казуліна і Мілінкевіча<ref>[http://www.svaboda.org/m/a/767485.html Беларускае радыё цэнзуравала выступы Казуліна і Мілінкевіча]{{Недаступная спасылка}} // Радыё «Свабода». [[6 сакавіка]] 2006</ref>. З выступлення першага выразалі 7 хвілін крытыкі Лукашэнкі, а другога — 1 хвіліну. Да таго ж, праграму Мілінкевіча не надрукавалі ва ўрадавых газетах. 2 і 3 сакавіка ўсе ўрадавыя тэлеканалы ў прамым эфіры трансліравалі выступ Лукашэнкі на зладжаным урадам 3-м Усебеларускім народным сходзе. 9 сакавіка на «АНТ» выйшла гутарковая перадача «Выбар». Яе паказвалі ў запісе, аднак прапаноўвалі прагаласаваць тэлефанаваннем за ўпадабанага кандыдата. Пры гэтым перад заканчэннем перадачы вядучы заявіў, што па выніках апытання Лукашэнка атрымаў 78 % галасоў. == Скаргі == Да 17 сакавіка 2006 года ЦВК атрымаў 231 скаргу. Для іх разгляду з [[18 студзеня]] не праводзілася ніводнага паседжання. На большасць з іх адказала старшыня ЦВК. Напярэдадні выбараў мясцовыя суды выносілі абвінаваўчыя прысуды за несанкцыяваныя сустрэчы з выбаршчыкамі прадстаўнікам апазіцыйных кандыдатаў у парадку паскоранага судаводства. На паседжанні 23 сакавіка ЦВК адхіліла скаргі Казуліна і Мілінкевіча з патрабаваннем прызнаць выбары несапраўднымі. [[5 красавіка]] [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўны суд]] таксама адхіліў іх заявы<ref>[http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE Выніковая справаздача Місіі БДІПЧ АБСЕ па назіранні за прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 19 сакавіка 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305200023/http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE |date=5 сакавіка 2016 }} Старонкі 28—29 // Сайт АБСЕ. 7 чэрвеня 2006.</ref>. == Назіранне == У ТВК і УВК зарэгістравалі каля 32 тысяч назіральнікаў, большасць з якіх ад супрацоўнікаў урадавых прадпрыемстваў, прыхільных Лукашэнку грамадскіх аб’яднанняў і чыноўнікаў. На папярэдніх выбарах незарэгістраваная грамадзянская ініцыятыва «Партнёрства» каардынавала дзейнасць каля 3 тысяч назіральнікаў. Аднак [[21 лютага]] супрацоўнікі КДБ правялі ператрусы па ўсёй Беларусі кватэраў шэрагу членаў «Партнёрства», а таксама сядзібаў ініцыятывы<ref>[http://www.svaboda.org/m/a/767004.html КДБ сканфіскаваў аргтэхніку ў актывістаў «Партнёрства» і ў Магілёве]{{Недаступная спасылка}} // Радыё «Свабода». 21 лютага 2006</ref>. КДБ таксама арыштавала 4 лідараў «Партнёрства»<ref>Зміцер Дрыгайла. [http://www.pda.nn.by/artykul/610.html Галоўная задача КДБ]{{Недаступная спасылка}} // [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]. [[24 лютага]] 2006</ref>, што перашкодзіла арганізацыі шырокага назірання за выбарамі. [[23 лютага]] КДБ абвінаваціў іх у кіраўніцтве незарэгістраванай арганізацыяй, пасля арышту ў падрыхтоўцы сілавога захопу ўлады. Сваіх назіральнікаў выставіў [[Беларускі Хельсінкскі камітэт]]. [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], пазбаўлены рэгістрацыі ў [[2003]] годзе, у адрозненні ад папярэдніх выбараў назіранне за выбарамі не праводзіў. Перадвыбарчыя штабы Гайдукевіча і Лукашэнкі заявілі аб выстаўленні больш як 20 тысяч назіральнікаў ад кожнага<ref>[http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE Выніковая справаздача Місіі БДІПЧ АБСЕ па назіранні за прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 19 сакавіка 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305200023/http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE |date=5 сакавіка 2016 }} Старонкі 23—24 // Сайт АБСЕ. 7 чэрвеня 2006.</ref>. == Галасаванне і падлік галасоў == Кіраўнікі ўрадавых прадпрыемстваў загадвалі сваім супрацоўнікам прагаласаваць датэрмінова з 14 да 18 сакавіка пад пагрозаю звальнення<ref>[http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE Выніковая справаздача Місіі БДІПЧ АБСЕ па назіранні за прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 19 сакавіка 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305200023/http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE |date=5 сакавіка 2016 }} Старонка 24 // [[Арганізацыя па бяспецы і супрацы ў Еўропе]]. [[7 чэрвеня]] 2006.</ref>. Студэнтаў таксама прымушалі прагаласаваць датэрмінова. У выніку яўка на датэрміновым галасаванні склала '''31 %''', што істотна перавысіла паказчык папярэдніх выбараў 2004 года ў 17 %. Паводле дадзеных ЦВК да заканчэння галасавання прагаласавала '''92,6 %''' выбаршчыкаў. На 8 % участкаў адносна падліку галасоў у выбарчыя камісіі падалі афіцыйныя скаргі. Заканадаўства не надзяляла назіральнікаў правам атрымліваць афіцыйную копію пратакола аб выніках галасавання. ВК таксама не прадуледжваў апублікаванне дадзеных аб выніках галасавання выбарчымі камісіямі ўсіх узроўняў. == Падзеі пасля выбараў == [[Image:Belarus-Minsk-Opposition Protests 2006.03.19.jpg|thumb|250px|19 сакавіка]] [[Image:Minsk opposition meeting after presidental election 2.JPG|thumb|250px|Намётавы гарадок на Кастрычніцкай плошчы. 21 сакавіка]] Увечары 19 сакавіка Казулін і Мілінкевіч заявілі прысутным на Кастрычніцкай плошчы Мінска 10 тысячам чалавек (усяго ў мітынгу паўдзельнічала каля 30 тысяч чалавек), што выбары не адпавядалі волевыяўленню народа, бо іх сфальсіфікавалі. Яны таксама запатрабавалі правядзення дэмакратычных выбараў [[16 ліпеня]] 2006 года. Пасля ўдзельнікам было прапанавана прайсці да плошчы Перамогі, дзеля ўскладання кветак да помніку. Было таксама прапанавана на наступны дзень зноў прыйсці на плошчу. [[20 сакавіка]] некалькі тысяч чалавек зноў сабраліся на плошчы разам з кандыдатамі ў прэзідэнты. Былі ўсталяваныя некалькі намётаў. Больш за 100 ўдзельнікаў і ўдзельніц акцыі пратэсту, уключаючы членаў штабоў кандыдатаў, былі затрыманы міліцыяй. [[21 сакавіка]] Казулін адмовіўся працягваць удзел у акцыі пратэсту і заклікаў усіх пакінуць Кастрычніцкую плошчу і прыйсці на дэманстрацыю ў [[Дзень Волі]] ([[25 сакавіка]]). Але гэты заклік не быў падтрыманы іншымі. Аляксандр Мілінкевіч заявіў, што застанецца з моладдзю. Нягледзячы на затрыманні, дэманстрацыя пратэсту працягвалася на плошчы 5 дзён, пакуль з 3:00 да 3:15 раніцы [[24 сакавіка]] міліцыянты не ліквідавалі намётавы гарадок. 460 чалавек, якія знаходзіліся там, былі арыштаваны міліцыяй. Лукашэнка заявіў, што сам факт правядзення падобных акцый сведчыць пра дэмакратычнасць беларускага грамадства. За ўдзел ва ўсіх паслявыбарчых пратэстах затрымалі больш як 500 чалавек, у тым ліку Казуліна і блізкага сваяка Мілінкевіча. Толькі [[27 сакавіка]] суды Мінску вынеслі абвінаваўчыя заключэнні ў дачыненні больш як 200 асоб. Многім з іх адмовілі ў праве на прадстаўніка ў судзе. Органы пракуратуры засведчылі звыш 500 арыштаў і затрыманняў, у тым ліку 21 замежнага грамадзяніна, а таксама вынясенне 392 абвінаваўчых прысудаў. [[30 сакавіка]] Казуліна пасля вынясення абвінавачання паводле двух артыкулаў КК зняволілі, а [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] заявіла аб затрыманні, арышце і пакаранні 44 журналістаў, у тым ліку 13 замежных грамадзян, падчас разгону ўдзельнікаў пратэсту<ref>[http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE Выніковая справаздача Місіі БДІПЧ АБСЕ па назіранні за прэзідэнцкімі выбарамі ў Беларусі 19 сакавіка 2006 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305200023/http://www.osce.org/item/19393.html?lc=BE |date=5 сакавіка 2016 }} // [[Арганізацыя па бяспецы і супрацы ў Еўропе]]. [[7 чэрвеня]] 2006</ref>. == Вынікі == Паводле ЦВК з 7 153 978 выбаршчыкаў у выбарах узялі ўдзел 6 630 653 ('''92,6 %''')<ref>{{ref-ru}}[http://www.rec.gov.by/elect/prrb2006/appear.html Сведения о явке избирателей. Выборы президента Республики Беларусь 19 марта 2006 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100505001021/http://www.rec.gov.by/elect/prrb2006/appear.html |date=5 мая 2010 }} // Сайт ЦВК. Дата доступу: 7 мая 2010</ref>, што прагаласавалі наступным чынам<ref>{{ref-ru}}[http://www.rec.gov.by/elect/prrb2006/itog.html Cведения об итогах выборов президента Республики Беларусь. Выборы президента Республики Беларусь 19 марта 2006 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100505001843/http://www.rec.gov.by/elect/prrb2006/itog.html |date=5 мая 2010 }} // Сайт ЦВК. Дата доступу: 7 мая 2010</ref>: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! [[Брэсцкая вобласць]] !! [[Віцебская вобласць]] !! [[Гродзенская вобласць]] !! [[Гомельская вобласць]] !! [[Магілёўская вобласць]] !! Мінск !! [[Мінская вобласць]] !! Разам: |- ! Гайдукевіч | ''1,9 %'' || '''5,3 %''' || 2,1 % || 3,2 % || 4,9 % || 5,1 % || 2,0 % || ''3,5 %'' |- ! Казулін | 2,1 % || 2,2 % || 1,9 % || 1,9 % || ''1,6 %'' || '''3,9 %''' || 2,5 % || ''2,3 %'' |- ! Лукашэнка | 82,6 % || 82,9 % || 83,8 % || '''90,3 %''' || 88,5 % || ''70,7 %'' || 81,0 % || '''82,6 %''' |- ! Мілінкевіч | 5,8 % || 4,5 % || 6,3 % || ''3,1 %'' || 4,0 % || '''10,1 %''' || 7,3 % || ''6,0 %'' |} Апазіцыя і некаторыя міжнародныя назіральнікі адзначалі шматлікія парушэнні на працягу перадвыбарнай кампаніі і выбараў. ЗША адмовіліся прызнаваць вынікі выбараў. Згодна [[АБСЕ]], выбары не адпавядалі стандартам дэмакратычных выбараў. Сам А. Лукашэнка прызнаўся перад замежнымі журналістамі [[26 лістапада]], што вынікі выбараў былі сфальсіфікаваныя, дзеля «еўрапейскіх паказчыкаў»<ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/politics/77777.html|title=Лукашенко: Последние выборы мы сфальсифицировали|date=2006-11-23|website=www.tut.by|publisher=TUT.BY|language=ru|accessdate=2018-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201126210344/http://news.tut.by/politics/77777.html|archivedate=26 лістапада 2020|url-status=dead}}</ref>. == Храналогія == * 17 лютага 2006: пасведчанні кандыдатаў у прэзідэнты атрымалі Гайдукевіч, Казулін, Лукашэнка і Мілінкевіч. Распачалася агітацыйная кампанія. * 12—[[21 лютага]] 2006: рэгістрацыя кандыдатаў у прэзідэнты * [[28 студзеня]] — 11 лютага 2006: падача дакументаў у ЦВК для рэгістрацыі кандыдатаў у прэзідэнты * [[29 снежня]] 2005 — 27 студзеня 2006: збор подпісаў для вылучэння кандыдатаў у прэзідэнты * 27 снежня 2005: Цэнтральная выбарчая камісія зарэгістравала 8 ініцыятыўных груп для вылучэння кандыдатаў у прэзідэнты * 16 снежня 2005: Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу прызначыла дату выбараў == Зноскі == {{reflist|2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Belarusian presidential election, 2006}} * [http://www.rec.gov.by/elect/indexprb.html#prrb2006 Центральная комиссия Республики Беларусь по выборам и проведению республиканских референдумов. Выборы Президента Республики Беларусь 19 марта 2006 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100502050819/http://www.rec.gov.by/elect/indexprb.html#prrb2006 |date=2 мая 2010 }}{{ref-ru}} * [http://elections.belapan.com/president2006/bel/index.php Стужка навін прэзідэнцкай кампаніі-2006 на сайце БелаПАН] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060516124129/http://elections.belapan.com/president2006/bel/index.php |date=16 мая 2006 }} * [http://www.belnews.info/ Навіны прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі] * [http://www.svaboda.org/m/a/768530.html Хроніка разгрому намётавага гарадка і затрымання пратэстуючых]{{Недаступная спасылка}} // [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё «Свабода»]]. [[24 сакавіка]] [[2006]] * [http://archive.svaboda.org/info/0_ploshcha.pdf Плошча, 19.03—25.03.2006]. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагоддзе). — Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода, 2006. — 400 с.: іл. ISBN 0-929849-12-6 * [http://www.spring96.org/be/news/4054/ спіс затрыманых і асуджаных ці прыцягнутых да адміністрацыйнай адказнасці ўдзельнікаў акцыі пратэсту на Кастрычніцкай плошчы] // Праваабарончы цэнтр «[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]». 24 сакавіка 2006 {{Вонкавыя спасылкі}} {{Выбары ў Беларусі}} [[Катэгорыя:Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі|2006]] [[Катэгорыя:2006 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Падзеі 19 сакавіка]] [[Катэгорыя:Сакавік 2006 года]] 59rpfjyqqdrf0taawfo5zjcmmpyoqnf 0 138885 5165050 4580917 2026-07-12T15:21:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165050 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва |тып = |выява = Taylor Prism-3.jpg |памер = |апісанне = Прызма Тэйлара |выява2 = |памер2 = |апісанне2 = |выява3 = |памер3 = |апісанне3 = |назва = |арыгінал = |аўтар = |год = |матэрыял = |тэхніка = |вышыня = |шырыня = |даўжыня = |месцазнаходжанне= |музей = }} '''Прызма Тэйлара''', ці '''цыліндр Тэйлара''', ці '''аналы Сенахірыба''' — шасцігранная гліняная прызма, знойдзеная сярод руін [[Ніневія|Ніневіі]], сталіцы [[Асірыя|Асірыі]]. Вышыня — 38 см, шырыня — 14 см. Створана падчас кіравання асірыйскага цара [[Сенахірыб]]а. Датавана 691 (па некаторых даных: 689) годам да н.э. [[Клінапіс]]ны [[Акадская мова|акадскі надпіс]] на шасці баках прызмы апавядае пра кіраванне асірыйскага цара [[Сенахірыб]]а, які ў 701 г. да н.э., гэта значыць у часы іўдзейскага цара [[Езекія|Езекіі]], аблажыў [[Іерусалім]]. Прызма Тэйлара з’яўляецца адным з трох знойдзеных дагэтуль сведчанняў, якія засталіся ад цара Сенахірыба, пра яго паход супраць [[Іўдзея|Іўдзеі]]. У наш час прызма Тэйлара знаходзіцца ў [[Брытанскі музей|Брытанскім Музеі]] ў Лондане. == Гл. таксама == * [[Цыліндр Кіра]] == Спасылкі == * [http://www.biblicalstudies.ru/Lib/Epigraph/15.html Рускі пераклад тэксту Прызмы Тэйлара]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101214043148/http://biblicalstudies.ru/Lib/Epigraph/15.html |date=14 снежня 2010 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Асірыя]] [[Катэгорыя:Надпісы]] [[Катэгорыя:Брытанскі музей]] rlztuyz3a9xhpeegpayg27t42ij9i0e 0 139699 5165217 4580940 2026-07-13T01:23:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165217 wikitext text/x-wiki {{Пячора |Назва = Пячора Горама |Нацыянальная назва = Gorham's Cave |Выява = Gorham's Cave.jpg |Шырыня выявы = |Подпіс = Выгляд з мора |lat_dir = N|lat_deg = 36 |lat_min = 07 |lat_sec = 15 |lon_dir = W|lon_deg = 05 |lon_min = 20 |lon_sec = 31 |region = Еўропа |CoordScale = |Размяшчэнне = [[Гібралтар]] |Глыбіня = 18 |Амплітуда = |Даўжыня = |Аб'ём = |Год адкрыцця = 1907 |Тып = |Змяшчаючыя пароды = [[Вапняк]] |Колькасць уваходаў = 1 |Катэгорыя складанасці = |Даступна для наведвальнікаў= |Асвятленне = |Сайт = |Пазіцыйная карта 1 = Гібралтар |Шырыня Позкарты 1 = |crosses180 = |Пазіцыйная карта 2 = |Шырыня Позкарты 2 = }} '''Пячора Горама''' ({{lang-en|Gorham's Cave}}) — помнік [[археалогія|археалогіі]] ў [[Гібралтар]]ы. [[Пячора]] знаходзіцца ў паўднёва-усходняй частцы Гібралтара з боку [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]]. Мае натуральнае паходжанне, утворана [[вада|вадою]] 250 тыс. гадоў таму. У [[ледавіковы перыяд]] пры змяненні ўзроўню [[мора]] знаходзілася ў 4,5 кіламетрах ад вады. Вядома як апошняе месца, населенае [[Неандэрталец|неандэртальцамі]]. == Гісторыя даследаванняў == Адкрыта ў [[1907]] г. брытанскім ваенным А. Горамам, ад імя якога атрымала сваю назву. Была [[Картаграфія|картаграфавана]] ў [[1943]] г. і [[1945]] г. Пры гэтым там былі знойдзены рэшткі прыладаў працы старажытных людзей. Пячору наведаў [[губернатар]], і яна была закансервавана для далейшых раскопак. У [[1948]] г. улады [[Гібралтар]]а звярнуліся ў [[Брытанскі музей]] з запытам аб правядзенні даследаванняў. Першы этап [[археалогія|археалагічных]] раскопак пачаўся толькі ў [[1950]] г. і працягваўся да сакавіка [[1951]] г. У далейшым, даследаванне пячоры перарывалася з-за недахопу фінансавання. Але ў выніку ў 1950-ыя гг. быў выяўлены гарызонт, які цягнуўся на 16 м углыб, уключаў пласты [[Антычнасць|антычнай эпохі]], [[неаліт]]у і далей да [[мусцье]]. У [[1989]], [[1997]]—[[2005]] гг. адбылося комплекснае даследаванне пячоры Горама, суседніх пячор, а таксама марскога дна каля пячоры. Пераважна вывучаліся пласты, якія адносіліся да сярэдняга і позняга [[палеаліт]]у. Разам з рэшткамі людзей і іх прыладаў працы экспертызе падвергнуліся знойдзеныя рэшткі [[птушкі|птушак]], [[Ракавіна малюскаў|ракавіны малюскаў]], драўняны [[вугаль]]. На аснове атрыманых дадзеных было праведзена мадэляванне мясцовасці, а таксама навакольнага асяроддзя ў перыяд [[каменны век|каменнага века]]. == Вынікі даследаванняў == [[File:Homo neanderthalensis face (University of Zurich).JPG|thumb|left|145 px|Чэрап неандэртальца]] Умоўна [[археалогія|археалагічны]] гарызонт падзелены на 4 буйныя пласты. Верхні пласт адносіцца да 1 тысячагоддзя да н. э., сканцэнтраваны ля ўваходу ў пячору і належыць [[Фінікійцы|фінікійцам]]. Мяркуецца, што ў пячоры знаходзілася месца шанавання багіні [[Таніт]]. Другі пласт сфарміраваны ў 6 тысячагоддзі да н. э. старажытнейшымі [[Еўропа|еўрапейскімі]] [[земляробства|земляробамі]], якія, аднак, таксама займаліся ловам [[рыбы]] і [[малюскі|малюскаў]]. Трэці і чацвёрты пласты належаць [[Салютрэйская культура|салютрэйцам]] і [[неандэртальцы|неандэртальцам]]. [[Гібралтар]] — першае месца, дзе ў [[1848]] г. быў знойдзены [[чэрап]] жанчыны-неандэртальца, таму знаходка неандэртальскай стаянкі не выклікала асаблівай сенсацыі. Аднак знаходкі [[1997]]—[[2005]] гг. паказалі, што неандэртальцы маглі жыць тут 23360±320 гадоў таму. Такім чынам, пячора Горама стала вядома як апошняе ў свеце месца, населенае неандэртальцамі. Папуляцыя горамскіх неандэртальцаў не была вялікай. Лічаць, што яна ніколі не перавышала 15 асоб. Мясцовасць вакол пячоры ў тую пару адрознівалася разнастайнасцю — [[гара|горы]], [[пясок|пясчаныя]] выдмы і [[балота]]. [[Міжземнае мора|Мора]] знаходзілася ў 4,5 км. [[Клімат]]ычныя ўмовы на тэрыторыі Гібралтара заставаліся мяккімі, у той час як на астатняй тэрыторыі [[Еўропа|Еўропы]] адбывалася значнае пахаладанне, якое дасягнула максімуму 30 тысяч гадоў таму. З гэтым пахаладаннем і скарачэннем [[лес|лясоў]] звычайна звязваюць выміранне неандэртальцаў, якія ўжывалі ў ежу пераважна [[мяса]] і маглі з-за сваіх фізічных уласцівасцяў паляваць на буйных жывёлін толькі з блізкай адлегласці. У [[тундра|тундры]] і ў [[стэп]]авых раёнах гэта было немагчыма. Але горамскія неандэртальцы дэманстравалі добрую прыстасаванасць да змен. Яны палявалі на горных [[Казуля|коз]] і [[Алені|аленяў]], дробную дзічыну, ужывалі рыбу, [[марскія чарапахі|чарапах]], малюскаў і [[птушкі|птушак]]. Той факт, што акрамя ядомых відаў птушак, былі знойдзены птушкі-драпежнікі, выклікаў [[гіпотэза|гіпотэзу]], што неандэртальцы лавілі іх для назапашвання [[пяро|пер’я]], якое выкарыстоўвалі як упрыгажэнне. Яны ўмелі апрацоўваць камень, выраблялі даволі складаныя прылады працы. == Ахова == У [[2012]] г. пячора Горама была ўнесена ў папярэдні спіс [[сусветная спадчына|сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]] разам з суседнімі пячорамі Бенета ({{lang-en|Bennett's Cave}}), Авангард ({{lang-en|Vanguard Cave}}) і Гіена ({{lang-en|Hyena Cave}}). == Спасылкі == {{Сусветная спадчына|5674}} * [http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5674/ UNESCO: Gorham's Cave Complex] * [http://anthro.palomar.edu/homo2/mod_homo_2.htm Neandertals] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181226112024/https://www2.palomar.edu/anthro/homo2/mod_homo_2.htm |date=26 снежня 2018 }} * [http://www.nature.com/news/2006/060911/full/news060911-8.html Neanderthal's last stand] * [http://archaeology.about.com/od/neanderthals/a/gorhams_cave.htm Neanderthals at Gorham's Cave, Gibraltar] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080922032940/http://archaeology.about.com/od/neanderthals/a/gorhams_cave.htm |date=22 верасня 2008 }} * [https://web.archive.org/web/20120208170808/http://gibmuseum.blogspot.com/2010/05/neanderthals.html The Gibraltar Museum] * [http://news.nationalgeographic.com/news/2006/09/060913-neanderthals.html Neandertals' Last Stand Was in Gibraltar, Study Suggests] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5343266.stm Neanderthals' 'last rock refuge'] * [http://www.culture.gov.uk/images/publications/Gorhams_Cave_Technical_Evaluation.pdf Gorham's Cave Complex, Gibraltar] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121030133918/http://www.culture.gov.uk/images/publications/Gorhams_Cave_Technical_Evaluation.pdf |date=30 кастрычніка 2012 }} * [http://www.chronicle.gi/headlines_details.php?id=26037 GORHAM'S CAVE REVEALS A BRAINIER NEANDERTHAL WALKED OUR SHORES] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923203429/http://www.chronicle.gi/headlines_details.php?id=26037 |date=23 верасня 2015 }} * [http://www.bristol.ac.uk/archanth/staff/zilhao/gorhams.pdf On the new dates for Gorham's Cave and the late survival of Iberian Neanderthals] * [http://books.google.by/books?id=1EEtmT9Tbj4C&pg=PA304&lpg=PA304&dq=Gorham's+Cave+phoenicians&source=bl&ots=BIjzaFP9Vk&sig=pvECx_NiCg6hVqApIEfAoejiOfg&hl=be&sa=X&ei=6J2FUOSzCK3c4QSl0IDIBA&ved=0CCQQ6AEwAw#v=onepage&q&f=false Sabatino Moscati, Phoenicians] [[Катэгорыя:Сусветная спадчына паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Геаграфія Гібралтара]] [[Катэгорыя:Неандэртальцы]] [[Катэгорыя:Пячоры — археалагічныя помнікі]] [[Катэгорыя:Пячоры Еўропы]] drlyjg8x9jnmojp3b2eap4dwfisnvic 14 141696 5165124 5163614 2026-07-12T19:51:12Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2010 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2010 года]]: Уніфікацыя назваў 5163614 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Камп’ютарныя гульні|2010|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2010]] [[Катэгорыя:Творы 2010 года]] ptkj32s95lko05811aau42t0g5raqma 0 154428 5165214 4680764 2026-07-13T00:31:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165214 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | regnum = Жывёлы | image file = Cicindela arenaria viennensis bl.jpg | image title = | image descr = | parent = Cicindela arenaria | rang = Падвід | latin = Cicindela arenaria viennensis | author = [[Schrank]], 1781 | syn = | typus = | children name = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Cylindera arenaria viennensis | commons = Category:Cylindera arenaria viennensis | iucn = | itis = | ncbi = | eol = 13827960 }} '''Пясчаны скакун'''{{sfn|БелЭн|2002}}, '''арэнарыя'''{{sfn|БелЭн|2002}} (''Cicindela arenaria viennensis'') — [[Насякомыя|насякомае]] атрада {{bt-bellat|Жукі|Coleoptera}} сямейства {{bt-bellat|Жужалі|Carabidae}}. == Апісанне == Жук даўжынёй 6,5—10 мм. Верх медна-зялёны, матавы. Надкрылы з 2 тонкімі, вельмі выгнутымі белымі перавязямі і верхавінкавай плямай. Сярэдзіна пярэдняспінкі з рэдкімі белымі валаскамі, на надкрылах грубая рэдкая пункціроўка. Ніз і ногі зялёныя з металічным бляскам, стэрніты грудных сегментаў і бакавая паверхня брушка пакрыты доўгімі белымі валаскамі. Аснова [[рот]]авых частак і верхняя губа белыя. == Арэал == Трапляецца ад Сярэдняй і Паўднёвай [[Еўропа|Еўропы]] да [[Заходняя Сібір|Заходняй Сібіры]]. У [[Беларусь|Беларусі]] адзначаны ў наваколлі [[Салігорск]]а і [[Пінск]]а. Жыве на сухіх сыпучых пясках па берагах [[вадаём]]аў, пясчаных кар’ераў. {{зноскі}} == Літаратура == * Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. — ISBN 5-85700-095-5 * {{Крыніцы/БелЭн|14|Скакуны||432}} == Спасылкі == * [http://redbook-ryazan.ru/zhivotnye/bespozvonochnye/nasekomye/peschanyj-skakun/ Песчаный скакун // Красная книга Рязанской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220216061505/http://redbook-ryazan.ru/zhivotnye/bespozvonochnye/nasekomye/peschanyj-skakun/ |date=16 лютага 2022 }} {{ref-ru }} {{Чырвоная кніга Беларусі|жывёла|118|IV}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Скакуны (род жукоў)]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1781 годзе]] q24v0yu8fi660ext3rqdbknd7mn9l41 0 154985 5165081 5127635 2026-07-12T16:39:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165081 wikitext text/x-wiki {{перакласці|ru|Прионы}} '''Прыёны''' (ад {{lang-en|proteinaceous infectious particles}} — бялковыя заразныя) — асаблівыя [[бялкі]], якія выклікаюць пашкоджанне [[Нервовая сістэма|нервовай сістэмы]] чалавека і жывёл з развіццём губчастага перараджэння [[галаўны мозг|галаўнога мозга]]; выклікаюць павольныя [[Інфекцыя|інфекцыі]]. Апісаны [[Стэнлі Бен Прузінер|С. Прузінерам]]. Маюць форму бялковых фібрыл даўжынёй 50—500 нм. ''Асаблівасць прыёнаў'' (як узбуджальнікаў хвароб) — адсутнасць у іх структуры [[нуклеінавыя кіслоты|нуклеінавых кіслот]], устойлівасць да кіпячэння, дзеяння пары спірту (70 [[Градус Цэльсія|°С]]), яны інертныя да рэчываў, якія разбураюць [[нуклеінавыя кіслоты]]. Аднак прыёны адчувальны да дзеяння рэчываў, што інактывуюць [[бялкі]]. == Гл. таксама == * [[Прыёнавыя хваробы]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|||125}} == Спасылкі == * [http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/PRION.html ПРИОН ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121116161222/http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/PRION.html |date=16 лістапада 2012 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}} * [http://www.xumuk.ru/biospravochnik/830.html Прион (prion)] {{ref-ru}} // ХиМиК.ру * {{Commons|Category:Prions}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бялкі]] [[Катэгорыя:Прыёнавыя хваробы]] 4vb9jtwe56eqb8q3al4msyuda58gz82 0 159290 5165259 5031772 2026-07-13T06:54:47Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для вэб-распрацоўкі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165259 wikitext text/x-wiki {{Састарэла}} {{ картка праграмы | name = Drupal | developer = Дрыс Байтаерт (Dries Buytaert) і супольнасць распрацоўшчыкаў | operating_system = [[Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне]] |programming_language = [[PHP]] | genre = [[Content Management Framework]] | license = [[GNU General Public License]] | website = http://drupal.org/ }} '''Drupal'''(''Дру́пал'') — [[Свабодныя праграмы|свабодны]] [[вэб-фрэймворк]] з адкрытым зыходным кодам для стварэння [[Сістэма кіравання кантэнтам|сістэм кіравання кантэнтам]] ({{lang-en|content management system, CMS}}), напісаны на [[PHP]]. Распаўсюджваецца пад ліцэнзіяй [[GNU General Public License|GNU GPL]]. Выкарыстоўваецца ў якасці сервернай часткі для, прынамсі, 2,1 % усіх вэб-сайтаў у свеце<ref>{{cite web|url=http://w3techs.com/technologies/overview/content_management/all|title=Usage of content management systems for websites|author=W3Techs|date=2011-07-15|accessdate=2011-07-15}}</ref>, у межах ад персанальных [[блог]]аў да карпаратыўных, палітычных і ўрадавых сайтаў, уключаючы [http://www.whitehouse.gov whitehouse.gov] і [http://data.gov.uk data.gov.uk]. Таксама выкарыстоўваецца для кіравання ведамі і дзелавога супрацоўніцтва. Стандартны рэліз Drupal, вядомы як '''ядро Drupal''', утрымлівае асноўныя магчымасці, характэрныя для сістэм кіравання змесцівам. Яны ўключаюць рэгістрацыю і абслугоўванне ўліковага запісу, кіраванне меню, каналы [[RSS]], настройкі макета старонкі і адміністраванне сістэмы. Drupal можа выкарыстоўвацца як для сайтаў-візітовак, блогаў, інтэрнэт-форумаў, так і для сайтаў супольнасці, якія прадугледжваюць сгенераванае карыстальнікамі змесціва. На красавік 2013 года існуе больш за {{Num|21400}}<ref>{{Cite web |url=http://drupal.org/ |title=Галоўная старонка дру́пал |access-date=17 красавіка 2013 |archive-date=19 кастрычніка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019082002/https://www.drupal.org/ |url-status=dead }}</ref> свабодных, унесеных супольнасцю, дадаткаў, вядомых як модулі, якія даступныя, каб змяняць і пашыраць здольнасці ядра Drupal, і дадаваць новыя магчымасці ці наладжваць паводзіны і выгляд Drupal. З-за гэтай падключальнай пашыральнасці і модульнай канструкцыі Drupal апісваецца як CMF. Drupal таксама апісваецца як платформа інтэрнэт-праграм, паколькі яна задавальняе агульнапрынятым патрабаванням характарыстык для такіх платформ. Хоць Drupal прапануе складаны праграмны інтэрфейс для распрацоўшчыкаў, усталяванне базавага вэб-сайта і кіраванне ім не патрабуе навыкаў праграмавання<ref>[http://drupal.org/features Асаблівасці]</ref>. Drupal працуе на любой вылічальнай платформе, якая падтрымлівае вэб-сервер, здольны апрацоўваць [[PHP]] (у тым ліку [[Apache]], IIS, Lighttpd, Hiawatha, Cherokee або [[Nginx]]) і базы даных (такія як [[MySQL]], [[MongoDB]], MariaDB, [[PostgreSQL]], [[SQLite]], або Microsoft SQL Server) для захоўвання змесціва і налад. Drupal 6 патрабуе PHP 4.4.0+, а Drupal 7 патрабуе PHP 5.2.5 або вышэй.<ref>{{Cite web |url=http://drupal.org/requirements |title=Патрабаванні |access-date=17 красавіка 2013 |archive-date=9 красавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409124633/https://www.drupal.org/requirements |url-status=dead }}</ref> == Гісторыя праекта == Першапачаткова напісаны Дрысам Байтаертам (Dries Buytaert) як дошка для аб’яў, Drupal стаў праектам з адкрытым кодам у 2001 годзе.<ref name="history1">[http://drupal.org/node/769 «History»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090228050758/http://drupal.org/node/769 |date=28 лютага 2009 }} drupal.org. Retrieved 2009-04-08.</ref> Drupal з’яўляецца англійскім варыянтам галандскага слова «druppel», што азначае «кропля».<ref>[http://translation.babylon.com/dutch/to-english/druppel/ «Druppel: Dutch to English Translation»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090413040840/http://translation.babylon.com/Dutch/to-English/druppel |date=13 красавіка 2009 }} Babylon Translation. Retrieved 2009-04-08.</ref> Назва была ўзята ад сайта праекта Drop.org які цяпер спыніў сваё існаванне. Байтаерт хацеў назваць сайт «Dorp» (ад галандскага «вёска», цалкам дарэчнае імя для невялікай супольнасці), але памыліўся пры друку рэгістрацыі даменнага імя і вырашыў, што памылка гучыць лепш.<ref name="history1"/> Назва паступова ператварылася ў Drupal. Цікавасць да Drupal атрымала значны імпульс у 2003 годзе, калі ён быў выкарыстаны для стварэння «DeanSpace» для Говарда Дзіна, аднаго з кандыдатаў у першаснай кампаніі Дэмакратычнай партыі ЗША ў 2004 годзе, на прэзідэнцкіх выбарах. DeanSpace выкарыстоўваў opensource-распаўсюджанне Drupal для падтрымкі дэцэнтралізаванай сеткі каля 50 разрозненых, неафіцыйных вэб-сайтаў Дзіна, якія злучаліся непасрэдна адзін з адным, а таксама з кампаніяй.<ref>Benjamin Melançon et al. (2011). [http://books.google.by/books?id=Oqi_eei2kq8C&pg=PA823&lpg=PA823&dq=deanspace+%22neil+drumm%22&source=bl&ots=fzb_pmTkGG&sig=JpxERqHJy4FB4jKJEgeNovG5qKM&hl=en&sa=X&ei=BrPBT8DpIIP89QSe8eiaCw&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Definitive Guide to Drupal 7 (2nd ed.)]. Apress. p. 823. [http://en.wikipedia.org/wiki/International_Standard_Book_Number ISBN] [http://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781430231356 9781430231356]. Retrieved 2012-05-27.</ref> Пасля таго як Дзін скончыў сваю кампанію, члены яго вэб-каманды працягвалі пераследваць сваю зацікаўленасць у распрацоўцы вэб-платформы, якая можа дапамагчы палітычнай актыўнасці, пачаўшы з CivicSpace Labs ў ліпені 2004, «першай кампаніі з поўнай занятасцю, якая займалася распрацоўкай і распаўсюджваннем Drupal-тэхналогіі».<ref>Critchley, Spencer (2006-05-03). [http://www.oreillynet.com/onlamp/blog/2006/05/digital_politics_an_interview.html «Digital Politics: An Interview With CivicSpace Founder Zack Rosen»]. O’Reilly Media. Retrieved 2012-05-27.</ref> Іншыя кампаніі таксама пачалі спецыялізавацца на распрацоўцы Drupal.<ref>Kreiss, Daniel (2012-03-05). [http://culturedigitally.org/2012/03/dean-romney-and-drupal-values-and-technological-adoption/ «Dean, Romney, and Drupal: Values and Technological Adoption»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160321025050/http://culturedigitally.org/2012/03/dean-romney-and-drupal-values-and-technological-adoption/ |date=21 сакавіка 2016 }}. Culture Digitally. Retrieved 2012-05-27.</ref><ref>Samantha M. Shapiro, [http://www.nytimes.com/2003/12/07/magazine/the-dean-connection.html «The Dean Connection»], [[The New York Times]] December 7, 2003, accessed May 27, 2012.</ref> Да 2012 года Drupal вэб-сайты налічваюць больш за 100 пастаўшчыкоў, якія прапануюць Drupal-паслугі.<ref>[http://drupal.org/drupal-services «Marketplace»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160610145645/https://www.drupal.org/drupal-services |date=10 чэрвеня 2016 }}. drupal.org. Retrieved 2012-05-27.</ref> Супольнасць у цяперашні час дапамагае развіваць Drupal,<ref>Koenig, Josh. [http://groups.drupal.org/node/1980 «Growth Graphs»]. Groups.Drupal. Retrieved 2009-04-08.</ref> і папулярнасць сістэмы імкліва расце. З ліпеня 2007 года па чэрвень 2008 года Drupal быў спампаваны з сайта Drupal.org больш за 1,4 мільёна разоў, што прыкладна на 125 % больш у параўнанні з папярэднім годам.<ref>Buytaert, Dries (2008). [http://buytaert.net/drupal-download-statistics-2008 «Drupal Download Statistics»]. Retrieved 2009-04-08.</ref> Па стане на снежань 2012 года, больш чым 808.000 сайтаў выкарыстоўваюць Drupal.<ref>[http://drupal.org/project/usage/drupal «Drupal project usage»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160501053634/https://www.drupal.org/project/usage/drupal |date=1 мая 2016 }}</ref> Яны ўключаюць у сябе сотні вядомых арганізацый,<ref>[http://buytaert.net/tag/drupal-sites?page=27 «Drupal Sites»]. Dries Buytaert. Retrieved 2010-07-20.</ref>, у тым ліку карпарацыі, сродкі масавай інфармацыі і выдавецкія кампаніі, урады, некамерцыйныя арганізацыі <ref>«List of Nonprofit, NPO, NGO Websites Using Drupal». ENGINE Industries. Retrieved 2010-07-20.</ref>, школы і прыватных асоб. Drupal таксама выйграў некалькі ўзнагарод Packt Open Source CMS Awards <ref>[http://www.packtpub.com/article/open-source-awards-previous-winners «OSS CMS Award Previous Winners»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120214193921/http://www.packtpub.com/article/open-source-awards-previous-winners |date=14 лютага 2012 }}. Packt Publishing. Retrieved 2009-04-08.</ref> і тры разы — Webware 100.<ref>[http://drupal.org/Drupal-2009-webware-100-winner «Drupal is a Webware 100 winner for the third year in a row»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160820013408/https://www.drupal.org/Drupal-2009-webware-100-winner |date=20 жніўня 2016 }}. Drupal.org. Retrieved 2011-08-31.</ref><ref>[http://news.cnet.com/8301-13546_109-10237630-29.html?tag=mncol «Cnet.com»] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120710215055/http://news.cnet.com/8301-13546_109-10237630-29.html?tag=mncol |date=10 ліпеня 2012 }}. News.cnet.com. 2009-05-19. Retrieved 2011-08-31.</ref> 5 сакавіка 2009 года, Байтаерт абвясціў аб замарозцы распрацоўкі кода для Drupal 7 да 1 верасня 2009 года.<ref>[http://buytaert.net/drupal-7-code-freeze-september-1st «Buytaert.net»]. Buytaert.net. Retrieved 2011-08-31.</ref> Drupal 7 быў выпушчаны 5 студзеня 2011 года з рэліз-вечарынамі ў розных краінах.<ref>[http://buytaert.net/drupal-7-to-be-released-on-january-5th-with-one-ginormous-party «Drupal 7 to be released on January 5 (with one ginormous party)»]. Buytaert.net. Retrieved 2011-08-31.</ref> Пасля выпуску спынілася абслугоўванне Drupal 5, і зараз захоўваюцца і падрымліваюцца толькі Drupal 6 і Drupal 7.<ref>[http://www.scoop.co.nz/stories/SC1012/S00048/xplain-hosting-drupal-7-quickstart-training-seminar.htm «Xplain Hosting Drupal 7 Quickstart training seminar»]. {{Не перакладзена 3|Scoop|Scoop|en|Scoop_(website)}}. 2010-12-16.</ref> Апошняя версія Drupal 7.22 выпушчаная 3 красавіка 2013 года. Гэты рэліз выпраўляе крытычную ўразлівасць бяспекі і ўсім уладальнікам прапануецца абнавіць яго неадкладна.<ref>[http://buytaert.net/drupal-8-feature-freeze-extended Drupal 8 feature freeze extended]</ref> Drupal 8 знаходзіцца ў стадыі распрацоўкі, і пакуль няма зафіксаванай даты рэлізу.<ref>[http://drupal.org/node/144376 «Never hack core»]. drupal.org.</ref> Праца па Drupal 8 падзелена на катэгорыі, такія як Ініцыятывы ядра, Мабільная, Лэйаўты, Вэб-службы і Кіраванне канфігурацыяй. Праграма Google Summer of Code з’яўляецца спонсарам 20 Drupal-праектаў.<ref>[https://web.archive.org/web/20080728103300/http://drupal.org/handbook/modules «Handbook: Core Modules»]. drupal.org. Archived from the original on 2008-07-28. Retrieved 2009-04-08.</ref> == Эмблема праекта == [[Файл:Druplicon.large.png|thumb|Лагатып Drupal]] Пасля таго, як Drupal быў створаны, відавочным пытаннем стала абранне і стварэнне эмблемы праекта. Удзельнікі супольнасці лічылі, што яна павінна быць звязана з кропляй або вадой. Першапачаткова эмблема Drupal малявалася як кропля ў крузе. З часам прыйшла ідэя зрабіць эмблему ў выглядзе карыкатурнай кроплі з тварам. Стывен Вітэнс (Steven Wittens) стварыў трохмерную кроплю, але ідэя не пайшла ў масы галоўным чынам таму, што трохмерны аб’ект складана друкаваць, рэдагаваць і г.д. Існуючая эмблема Drupal прыдумана Крысцьянам Янсэнам (Kristjan Jansen).<ref>[http://drupal.org/druplicon History of the Druplicon logo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100209042126/http://drupal.org/druplicon |date=9 лютага 2010 }}, drupal.org</ref> Яна прадстаўляе сабой кроплю з тварам. Вочы паказваюцца як дзве злучаныя кроплі ў выглядзе знаку бясконцасці і выражаюць у сімвалічнай форме бясконцыя магчымасці Drupal. == Тэхнічныя асаблівасці == Архітэктура Drupal дазваляе прымяняць яго для пабудовы розных тыпаў сайтаў — ад блогаў і навінных сайтаў да інфармацыйных архіваў і сацыяльных сетак. Наяўную па змоўчанні функцыянальнасць можна павялічваць падключэннем дадатковых пашырэнняў — «модуляў» у тэрміналогіі Drupal. Найбольш важныя функцыі, што прадастаўляюцца «са скрыні»: * адзіная катэгарызацыя ўсіх відаў змесціва (таксанамія) — ад форумных паведамленняў да блогаў і навінных артыкулаў; * шырокі набор уласцівасцей пры пабудове рубрыкатараў: плоскія спісы, іерархіі, іерархіі з агульнымі продкамі, сінонімы, роднасныя катэгорыі; * укладзенасць катэгорый любой глыбіні; * пошук па змесціву сайта, у тым ліку пошук па таксанаміі і карыстальнікам; * размежаванне дасягу карыстальнікаў да матэрыялаў (ролевая мадэль); * дынамічная пабудова меню; * падтрымка [[XML]]-фарматаў: ** вывад дакументаў у RDF/RSS; ** агрэгацыя матэрыялаў з іншых сайтаў; ** BlogAPI для публікавання матэрыялаў пры дапамозе знешніх праграм. * аўтарызацыя праз OpenID; * сімвальныя асэнсаваныя [[URL]] (іначай «чалавека-зразумелыя»); * пераклады інтэрфейса сайта на розныя мовы, а таксама падтрымка вядзення шматмоўнага кантэнта; * магчымасць стварэння сайтаў са складанай структурай змесціва (напрыклад, агульнай базай даных або агульнымі настройкамі); * размежаваныя канфігурацыі сайта для розных віртуальных хастоў (мультысайтынг), у тым ліку ўласныя наборы модуляў і тэмаў афармлення для кожнага падсайта; * апавяшчэнні пра выходзячыя абнаўленні модуляў. == Ядро і модулі == Drupal мае модульную архітэктуру з кампактным ядром, прадстаўляючым АРІ, да якога могуць звяртацца модулі. Стандартны набор модуляў уключае такія функцыі, як навінная стужка, блог, форум, загрузка файлаў, зборшчык навін, галасаванні, пошук і іншыя. Дызайн сайта змяняецца таксама пасродкам спецыяльных модуляў — «тэмаў афармлення». === Модулі === Некалькі прыкладаў найбольш папулярных модуляў, якія можна спампаваць з рэпазіторыя на drupal.org: * Views<ref>[http://drupal.org/project/views Views] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080329060836/http://drupal.org/project/views |date=29 сакавіка 2008 }}</ref> — модуль з інтэрфейсам для стварэння розных спісаў. * Panels<ref>[http://drupal.org/project/panels Panels] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080329055924/http://drupal.org/project/Panels |date=29 сакавіка 2008 }}</ref> — прадстаўляе магчымасць разбіваць змесціва старонкі на рэгіёны (больш прасунутае выкарыстанне стандартных рэгіёнаў Drupal). * Services<ref>[http://drupal.org/project/services Services] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131012155950/https://drupal.org/project/services |date=12 кастрычніка 2013 }}</ref> — стварэнне ўласных вэб-сэрвісаў, напрыклад XMLRPC или REST. * WYSIWYG<ref>[http://drupal.org/project/wysiwyg WYSIWYG] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130820083613/https://drupal.org/project/wysiwyg |date=20 жніўня 2013 }}</ref> — модуль для працы з wysiwyg-рэдактарамі, дазваляе адначасова выкарыстоўваць некалькі рэдактараў (ckeditor, tinymce, whyzziwyg). * Apachesolr<ref>[http://drupal.org/project/apachesolr Apachesolr] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130827062341/https://drupal.org/project/apachesolr |date=27 жніўня 2013 }}</ref> — інтэграцыя з пашукавіком Apache SOLR. * Panels everywhere<ref>[http://drupal.org/project/panels_everywhere Panels everywhere] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131019091949/https://drupal.org/project/panels_everywhere |date=19 кастрычніка 2013 }}</ref> — прадстаўляе магчымасць выкарыстоўваць галоўную панэль для ўсяго сайта, з наступнай устаўкай у яе іншых панэлей. * Features<ref>[http://drupal.org/project/features Features] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130822130156/https://drupal.org/project/features |date=22 жніўня 2013 }}</ref> — дазваляе зліваць вызначыныя дадзеныя з базы ў код у выглядзе модуляў для наступнага пераноса (напрыклад, з сервера распрацоўкі на прэпрадакшн сервер). * Backup and migrate (BAM)<ref>[http://drupal.org/project/migrate Backup and migrate (BAM)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130911165539/https://drupal.org/project/migrate |date=11 верасня 2013 }}</ref> — магчымасць дампа і ўзнаўлення базы цалкам або часткова. * Views bulk operations<ref>[http://drupal.org/project/views_bulk_operations Views bulk operations] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130821071923/https://drupal.org/project/views_bulk_operations |date=21 жніўня 2013 }}</ref> — групавыя аперацыі над аб’ектамі ў спісах. * Devel<ref>[http://drupal.org/project/devel Devel] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130817060008/https://drupal.org/project/devel |date=17 жніўня 2013 }}</ref> — набор сродкаў і функцый для хуткай распрацоўкі. * Drush<ref>[http://drupal.org/project/drush Drush] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130831050820/https://drupal.org/project/drush |date=31 жніўня 2013 }}</ref> — Drupal shell, пакет для працы з друпалам і модулямі праз кансоль (таксама дасягальны ў рэпазіторыях апошніх версій [[ubuntu]]). * Memcache<ref>[http://drupal.org/project/memcache Memcache]</ref> — інтэграцыя з серверам [[memcached]]. * Ubercart — сістэма электроннай камерцыі. Да несумнеўных плюсаў Drupal трэба аднесці даволі поўную дакументацыю па розных аспектах сістэмы (дакументацыя пераважна на англійскай мове). == Тэмы афармлення == Дызайн сайта на Drupal можна змяняць з дапамогай тэмаў афармлення. У якасці шабланізатара («рухавік тэмы» у тэрміналогіі Drupal) выкарыстоўваецца PHPTemplate, але з’яўляецца магчымасць выкарыстоўваць Xtemplate<ref>[http://drupal.org/node/6493 XTemplate theme engine | drupal.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090316205154/http://drupal.org/node/6493 |date=16 сакавіка 2009 }}</ref>, Smarty<ref>[http://drupal.org/project/smarty Smarty theme engine | drupal.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130407172702/https://drupal.org/project/smarty |date=7 красавіка 2013 }}</ref>, Twig<ref>[http://drupal.org/project/twig Twig template engine | drupal.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130522125244/http://drupal.org/project/twig |date=22 мая 2013 }}</ref> і іншыя. Уключэнне PHPTemplate і XTemplate рухавікоў у Drupal заклапочвае з нагоды гнуткасці і складанасці.<ref>{{cite web|url=http://drupal.org/node/15689#comment-25704|title=How does Drupal compare to Mambo? discussion thread|work=drupal.org|accessdate=17 красавіка 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713232013/http://drupal.org/node/15689#comment-25704|archivedate=13 ліпеня 2007|url-status=dead}}</ref> Drupal-темізацыя выкарыстоўвае механізм шаблонаў, каб далей адасобліваць HTML/CSS з PHP. Папулярны Drupal-модуль, які называецца «Devel» падае GUI інфармацыю для распрацоўшчыкаў і вярстальшчыкаў пра будову старонкі. Унесеныя супольнасцю тэмы на сайт Drupal.org выдадзеныя ў адпаведнасці з бясплатнай ліцэнзіяй GPL. З версіі 6.0 з’явілася магчымасць дынамічна змяняць формы па сродках [[AHAH]]. У версію 7.0 увайшла бібліятэка jQuery UI. == Метады структуравання зместу == У Drupal прапаноўваецца гібкая схема арганізацыі структуры сайта на аснове [[Таксанамія|таксанаміі]].<br /> '''Таксанамія''' — механізм, які дазваляе ствараць адвольную колькасць тэматычных катэгорый для змесціва сайта і асацыяваць іх з модулямі, якія забяспечваюць увод і вывад інфармацыі. Катэгорыі могуць прадстаўляць плоскія або іерархічныя спісы, альбо складаныя структуры, дзе элемент можа мець некалькі «продкаў» і некалькі даччыных элементаў. З дапамогай падобнай схемы аднымі і тымі ж модулямі магчыма арганізацыя розных варыянтаў структурызацыі змесціва. Напрыклад, лёгка ствараецца скразны спіс «ключавых словаў» для ўсіх дакументаў сайта і т.п. Іншая парадзігма з’явілася са стварэннем у Drupal пашырэння Content Construction Kit (CCK). CCK дазваляе дапаўняць дакументы новымі палямі розных тыпаў — ад палёў увода URL і email, да палёў захоўвання і адлюстравання мультымедыйных файлаў. Таксама па сродках дадатковых модуляў да CCK (напрыклад, Node reference) можна арганізаваць сувязі паміж дакументамі, не выкарыстоўваючы механізм таксанаміі. == Падтрымка лакалізацыі == [[Файл:Drupal злёт 2 Лакалізацыя.jpg|thumb|[http://www.youtube.com/watch?list=UUbkDkLe_ZSWIMs_RlJDZD4g&v=lzeRpv37jEA&feature=player_embedded Відэа «Як перакладаць Drupal»]]] Сістэма падтрымлівае лакалізацыю інтэрфейса на больш чым 100 мовах (аднак не ўсе пераклады з’яўляюцца поўнымі). У Drupal выкарыстоўваецца асабісты механізм для лакалізацыі з захаваннем перакладаў у [[База даных|базе даных]], нараўне з астатнім змесцівам сайта. Імпарт і экспарт перакладаў сайта ажыцяўляецца ў выглядзе po-файлаў. Поўная лакалізацыя змесціва падтрымліваецца іншымі модулямі, якія не ўваходзяць у пастаўку Drupal, але могуць быць спампаваныя з сайта распрацоўшчыкаў. У 2012 годзе [[Drupal-клуб]] арганізаваў конкурс «Пераклад Drupal на беларускую мову»<ref>{{Cite web |url=http://localize.drupal.org/node/4558 |title=Конкурс «Пераклад Drupal на беларускую мову» |access-date=17 красавіка 2013 |archive-date=15 снежня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121215194841/http://localize.drupal.org/node/4558 |url-status=dead }}</ref> сярод распрацоўшчыкаў, лінгвістаў і проста ініцыятыўных людзей. Цягам трох месяцаў ядро Drupal 7 версіі было цалкам лакалізавана. == Бяспека == Палітыка Drupal складаецца ў тым, каб анансаваць аб прыродзе кожнай уразлівасці сістэмы бяспекі, як толькі выдадзены новы рэліз. Адміністратары Drupal сайтаў аўтаматычна апавяшчаюцца аб гэтых новых рэлізах праз модуль Статуса Абнаўлення (Drupal 6.x) ці праз Менеджар Абнаўлення (Drupal 7.x). Drupal вядзе спіс рассылкі паведамленняў бяспекі, гісторыю ўсіх апавяшчэнняў бяспекі, дамашнюю старонку службы бяспекі і RSS-стужку з новымі апавяшчэннямі. У 2012 годзе паведамілі і выправілі ў ядры Drupal 4 уразлівасці сістэмы бяспекі. Дзіркі ў бяспецы таксама былі знойдзены і выпраўлены ў 174 унесеных карыстальнікамі модулях. == Сістэмныя патрабаванні == Drupal у першую чаргу арыентаваны на платформу [[LAMP]], але магчымы варыянты выкарыстання іншага сістэмнага ПЗ. * [[Аперацыйная сістэма]]: сямейства [[Unix]] (у тым ліку [[FreeBSD]], [[Mac OS X]]), [[Windows]] (любыя АС, на якіх можа працаваць інтэрпрэтатар PHP) * [[Вэб-сервер]]: [[Apache]], [[Nginx]], [[Lighttpd]], [[IIS]] Versions 6, 7 (праз Fast CGI) (тэарытычна любы вэб-сервер, які дапускае выкананне PHP-кода) * [[СКБД]]: [[MySQL]], [[PostgreSQL]] (у прынцыпе нескладаная адаптацыя да іншых рэляційных СКБД, напрыклад [[IBM DB2]] <ref>[http://www.ibm.com/developerworks/ru/library/i-osource9/index.html Статья по адаптации на сайте IBM Developer Networks]</ref>) * [[PHP]] версіі 4.3.3 і вышэй (для сумяшчальнасці з усімі іншымі модулямі рэкамендуецца скарыстоўваць PHP 5, замест PHP 4). Drupal 7 патрабуе PHP 5.2.4 і вышэй. == Крытыка == * Крытыкі Drupal ставяць у папрок распрацоўшчыкам слабое выкарыстанне аб’ектных магчымасцей PHP. Сапраўды, API Drupal практычна не выкарыстоўвае наяўныя ў PHP магчымасці ААП (Аб’ектна-арыентаванага праграмавання). Распрацоўшчыкі аргументуюць гэта слабай рэалізацыей ААП у мове (асабліва да версіі PHP 5). Аб’ектная мадэль у Drupal прысутнічае, але ў некалькі нетрадыцыйным для PHP выглядзе<ref>[http://api.drupal.org/api/5/file/developer/topics/oop.html Праграмаванне ў Drupal з пункту гледжання ААП] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070521225541/http://api.drupal.org/api/5/file/developer/topics/oop.html |date=21 мая 2007 }}</ref>. У Drupal 7 аднак прысутнічае шэраг новаўвядзенняў, якія задзейнічаюць аб’ектныя магчымасці PHP 5. * Да недахопаў (але адначасова і добрай якасці) Drupal можна аднесці адсутнасць адваротнай сумяшчальнасці API. У кожным новым мажорным рэлізе адбываюцца вялікія змены API, калі нароўні з дадаваннем новых функцый прыбіраюцца некаторыя старыя або змяняюцца параметры выкліка існуючых. Гэта прыводзіць да неабходнасці распрацоўшчыкам іншых модуляў адаптаваць іх для працы з новымі версіямі Drupal. Аднак змяненні API і працэдура адаптацыі модуляў да новых версій апісваюцца ў дакументацыі для кожнага рэліза, таксама заўжды прапануецца механізм аўтаматызаванага апгрэйда ядра сістэмы на новую версію.<ref>[http://drupal.org/upgrade Абнаўленне сістэмы (для карыстальнікаў)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110323204952/http://drupal.org/upgrade/ |date=23 сакавіка 2011 }}</ref><ref>[http://drupal.org/update/modules Абнаўленне модуляў (для распрацоўшчыкаў)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110522062347/http://drupal.org/update/modules |date=22 мая 2011 }}</ref> Плюс дадзенай схемы распрацоўкі — няма неабходнасці цягнуць з версіі ў версію праграмны пласт сумяшчальнасці са старымі API, што палягчае бягучы код сістэмы. * Крывая навучання. Некаторыя карыстальнікі апісваюць Drupal як складаны для засваення. Вялікая колькасць унесеных карыстальнікамі модулей могуць мець функцыянальнасць, якая тыражваецца некалькі разоў. == Прыклады рэалізацыі сайтаў на Drupal == Прыведзены прыклады некалькіх сайтаў з высокай наведвальнасцю (дзесяткі тысяч наведвальнікаў у суткі і вышэй), працуючых на Drupal: * [http://www.warnerbrosrecords.com Warner Bros Recordings]<ref name="socialcmsbuzz.com">{{cite web|date=24 кастрычніка 2008|title=Drupal Sites Which You May Not Have Known Were Drupal Based|url=http://socialcmsbuzz.com/45-drupal-sites-which-you-may-not-have-known-were-drupal-based-24092008/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090204021137/http://socialcmsbuzz.com/45-drupal-sites-which-you-may-not-have-known-were-drupal-based-24092008/|archivedate=4 лютага 2009|accessdate=17 красавіка 2013|url-status=dead}}</ref> * [http://www.mtv.co.uk MTV UK]<ref name="socialcmsbuzz.com"/> * [http://news.van.fedex.com FedEx] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150127142025/http://news.van.fedex.com/ |date=27 студзеня 2015 }}<ref>{{cite web|date=[[2008]]|title=Who is Using Drupal?|url=http://websites.usandv.com/who-is-using-drupal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130302005348/http://websites.usandv.com/who-is-using-drupal|archivedate=2 сакавіка 2013|accessdate=17 красавіка 2013|url-status=dead}}</ref> * [http://ubuntu.com ubuntu]<ref>[http://www.drupal.ru/node/4432 ubuntu.com использует Drupal! | Drupal Россия]</ref> * [http://www.whitehouse.gov/ White House]<ref>[http://www.fastcompany.com/blog/kit-eaton/technomix/white-house-web-adds-some-drupal-magic Under First Open-Source Prez Obama, White House Adopts Drupal, but at What Cost? | Fast Company]</ref> * [http://www.michaeljackson.com The Official Michael Jackson Site] * {{Не перакладзена 3|Либрусек|Либрусек|ru|Либрусек}} * {{Не перакладзена 3|CRM|CRM|ru|CRM}} [[Фонд свабоднага праграмнага забеспячэння|фонда свабоднага праграмнага забеспячэння]] — [https://crm.fsf.org/ crm.fsf.org] == Супольнасць == [http://drupal.org Drupal.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191019082002/https://www.drupal.org/ |date=19 кастрычніка 2019 }} мае вялікую супольнасць карыстальнікаў і распрацоўшчыкаў, з больш чым 954,296 уліковых запісаў карыстальнікаў і больш чым 25,146 уліковых запісаў распрацоўшчыкаў (на красавік 2013).<ref name="dohome">{{cite web|url=https://drupal.org/|title=Drupal Homepage|work=Drupal.org|accessdate=2011-08-18|archive-date=24 ліпеня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724232201/https://drupal.org/|url-status=dead}}</ref> Паўгадавыя Drupal-канферэнцыі (DrupalCon) чаргуюцца паміж Паўночнай Амерыкай і Еўропай.<ref>{{cite web|url=http://groups.drupal.org/node/17870|title=drupal.org discussion on Drupalcon event management|publisher=Groups.drupal.org|date=|accessdate=2011-08-31}}</ref> Колькасць удзельнікаў на канферэнцыях DrupalCon павялічылася з 500 у Сегедзе ў жніўні 2008 да больш чым 3,100 у [[Дэнвер]]ы ў сакавіку 2012.<ref>{{cite web|url=http://chicago2011.drupal.org/|title=DrupalCon Chicago 2011}}</ref> Еўрапейскі DrupalCon у жніўні 2012 года праходзіў у [[Мюнхен]]е, [[Германія]]. Меньшыя падзеі, вядомыя як «Drupal-кемпы» (DrupalCamp),<ref>{{cite web|title=Drupal Camps and Cons|url=http://buildamodule.com/drupal-camps-calendar|accessdate=25 January 2013}}</ref> праходзяць на працягу ўсяго года па ўсім свеце. Таксама гуру Drupal запісваюць відэаскрынкасты па ўсталёўцы і наладцы розных модуляў, тэм і г.д., што дазваляе пачаткоўцам хутчэй разабрацца ў сістэме. == Drupal у Беларусі == У Беларусі таксама існуе Drupal-супольнасць, у Мінску ладзяцца мерапрыемствы прысвечаныя Drupal. Восенню 2011 года пачаў сваю дзейнасць [[Drupal-клуб]], куды можа прыйсці любы зацікаўлены ў вывучэнні гэтай сістэмы. 26 лістапада 2011 года актывісты [http://be.wikipedia.org/wiki/Drupal-клуб Drupal-клуба], які дзейнічае на базе [[Маладзёжная арганізацыя "Фаланстэр"|Фаланстэра]], арганізавалі першы Drupal-злёт<ref>{{Cite web |url=http://bizzona.net/drupal-v-minske |title=Першы Drupal-злёт |access-date=17 красавіка 2013 |archive-date=5 кастрычніка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121005065236/http://bizzona.net/drupal-v-minske |url-status=dead }}</ref>, на якім былі прадстаўлены даклады і майстэр-клас для пачаткоўцаў. [[Файл:Drupal злёт 1.jpg|400px|thumb|Першы Drupal-злёт]] 15-16 снежня 2012 адбыўся другі Drupal-злёт<ref>[http://it.tut.by/329187 Другі Drupal-злёт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130207122126/http://it.tut.by/329187 |date=7 лютага 2013 }}</ref> у іншым фармаце. Усё мерапрыемства было падзелена на 3 блокі: * даклады і прэзентаціі; * пераклад модуляў на беларускую мову; * хакатон па распрацоўцы сацыяльнага праекта [http://niekropali.by niekropali.by]. Сярод удзельнікаў распаўсюджваўся комікс<ref>{{Cite web |url=http://issuu.com/falanster/docs/drupal_komiks_drupal-sliot.by |title=Комікс Drupal-злёт |access-date=17 красавіка 2013 |archive-date=29 ліпеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160729123437/https://issuu.com/falanster/docs/drupal_komiks_drupal-sliot.by |url-status=dead }}</ref> прысвечаны Drupal. 15 лістапада 2013 года быў праведзены Drupal-дзень для шкаляроў.<ref>[http://falanster.by/ru/news/drupal-den-sleduyushchee-pokolenie Drupal-день. Следующее поколение] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131123122824/http://falanster.by/ru/news/drupal-den-sleduyushchee-pokolenie |date=23 лістапада 2013 }}</ref> Асобныя фанатычныя ўдзельнікі пад уплывам Drupal намалявалі велізарнае 3D-графіті і запісалі трэк<ref>[http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=WDPDmwPl65w Drupal-клуб. Будь социальным!|Смотреть видео]</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == === Кнігі на рускай мове === ==== Drupal 7 ==== * Тодд Томлинсон CMS Drupal 7: руководство по разработке системы ўправления вэб-сайтом, 3-е издание = Pro Drupal 7 Development, 3rd Edition. — М.: «Вильямс», 2011. — 560 с. — ISBN 978-5-8459-1743-0 * Алексей Черных Drupal 7. — «Эксмо», 2011. — С. 208. — ISBN 978-5-699-47059-4 * Колисниченко Денис Николаевич Drupal 7. Руководство пользователя. — «Диалектика», 2011. — С. 256. — ISBN 978-5-8459-1717-1 ==== Drupal 6 ==== * Анжела Байрон, Эдисон Берри, Натан Хог, Джэфф Итон, Джэймс Уокер, Джэфф Роббинс Drupal: создание и управление сайтом = Using Drupal. — «Символ», 2010. — С. 576. — ISBN 978-5-93286-174-5 * Джон Вандюк CMS Drupal: руководство по разработке системы ўправления сайтом = Pro Drupal development. — «Вильямс», 2009. — С. 576. — ISBN 978-5-8459-1513-9 * Томас Захреддин Drupal 6 = Das Drupal 6 Praxisbuch. — «Эксмо», 2008. — С. 432. — ISBN 978-5-699-36219-6 * Дэвид Мерсер Drupal 6. Создание надежных и полнофункциональных веб-сайтов, блогов, форумов, порталов и сайтов-сообществ = Building powerful and robust websites with Drupal 6: Build your own professional blog, forum, portal or community website with Drupal 6. — «Вильямс», 2009. — С. 272. — ISBN 978-5-8459-1556-6 * В.Ромашов CMS Drupal: система управления содержимым сайта. — «Питер», 2009. — С. 256. — ISBN 978-5-49807-241-8 === Кнігі на англійскай мове === * Robert T. Douglass, Mike Little, Jared W. Smith «Building Online Communities with Drupal, phpBB, and WordPress». Apress, ISBN 1-59059-562-9 * David Mercer «Drupal: Creating Blogs, Forums, Portals, and Community Websites», ISBN 1-904811-80-9 * John K. VanDyk, Matt Westgate «Pro Drupal Development», ISBN 978-1-59059-755-2 * Matt Butcher «Learning Drupal 6 Module Development», ISBN 978-1-84719-444-2 == Спасылкі == * [http://drupal.org Афіцыйны сайт праекта Drupal] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191019082002/https://www.drupal.org/ |date=19 кастрычніка 2019 }} {{ref-en}} {{ВС}} {{Фрэймворкі для вэб-дадаткаў}} {{CMS для блогаў}} [[Катэгорыя:Свабодныя сістэмы кіравання сайтамі]] [[Катэгорыя:Сістэмы вядзення блогаў]] [[Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на PHP]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для вэб-распрацоўкі]] gu5zpw76ansr4b9mgg32gosrm8zx2eu 5165260 5165259 2026-07-13T06:55:35Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165260 wikitext text/x-wiki {{Састарэла}} {{ картка праграмы | name = Drupal | developer = Дрыс Байтаерт (Dries Buytaert) і супольнасць распрацоўшчыкаў | operating_system = [[Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне]] |programming_language = [[PHP]] | genre = [[Content Management Framework]] | license = [[GNU General Public License]] | website = http://drupal.org/ }} '''Drupal'''(''Дру́пал'') — [[Свабодныя праграмы|свабодны]] [[вэб-фрэймворк]] з адкрытым зыходным кодам для стварэння [[Сістэма кіравання кантэнтам|сістэм кіравання кантэнтам]] ({{lang-en|content management system, CMS}}), напісаны на [[PHP]]. Распаўсюджваецца пад ліцэнзіяй [[GNU General Public License|GNU GPL]]. Выкарыстоўваецца ў якасці сервернай часткі для, прынамсі, 2,1 % усіх вэб-сайтаў у свеце<ref>{{cite web|url=http://w3techs.com/technologies/overview/content_management/all|title=Usage of content management systems for websites|author=W3Techs|date=2011-07-15|accessdate=2011-07-15}}</ref>, у межах ад персанальных [[блог]]аў да карпаратыўных, палітычных і ўрадавых сайтаў, уключаючы [http://www.whitehouse.gov whitehouse.gov] і [http://data.gov.uk data.gov.uk]. Таксама выкарыстоўваецца для кіравання ведамі і дзелавога супрацоўніцтва. Стандартны рэліз Drupal, вядомы як '''ядро Drupal''', утрымлівае асноўныя магчымасці, характэрныя для сістэм кіравання змесцівам. Яны ўключаюць рэгістрацыю і абслугоўванне ўліковага запісу, кіраванне меню, каналы [[RSS]], настройкі макета старонкі і адміністраванне сістэмы. Drupal можа выкарыстоўвацца як для сайтаў-візітовак, блогаў, інтэрнэт-форумаў, так і для сайтаў супольнасці, якія прадугледжваюць сгенераванае карыстальнікамі змесціва. На красавік 2013 года існуе больш за {{Num|21400}}<ref>{{Cite web |url=http://drupal.org/ |title=Галоўная старонка дру́пал |access-date=17 красавіка 2013 |archive-date=19 кастрычніка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019082002/https://www.drupal.org/ |url-status=dead }}</ref> свабодных, унесеных супольнасцю, дадаткаў, вядомых як модулі, якія даступныя, каб змяняць і пашыраць здольнасці ядра Drupal, і дадаваць новыя магчымасці ці наладжваць паводзіны і выгляд Drupal. З-за гэтай падключальнай пашыральнасці і модульнай канструкцыі Drupal апісваецца як CMF. Drupal таксама апісваецца як платформа інтэрнэт-праграм, паколькі яна задавальняе агульнапрынятым патрабаванням характарыстык для такіх платформ. Хоць Drupal прапануе складаны праграмны інтэрфейс для распрацоўшчыкаў, усталяванне базавага вэб-сайта і кіраванне ім не патрабуе навыкаў праграмавання<ref>[http://drupal.org/features Асаблівасці]</ref>. Drupal працуе на любой вылічальнай платформе, якая падтрымлівае вэб-сервер, здольны апрацоўваць [[PHP]] (у тым ліку [[Apache]], IIS, Lighttpd, Hiawatha, Cherokee або [[Nginx]]) і базы даных (такія як [[MySQL]], [[MongoDB]], MariaDB, [[PostgreSQL]], [[SQLite]], або Microsoft SQL Server) для захоўвання змесціва і налад. Drupal 6 патрабуе PHP 4.4.0+, а Drupal 7 патрабуе PHP 5.2.5 або вышэй.<ref>{{Cite web |url=http://drupal.org/requirements |title=Патрабаванні |access-date=17 красавіка 2013 |archive-date=9 красавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409124633/https://www.drupal.org/requirements |url-status=dead }}</ref> == Гісторыя праекта == Першапачаткова напісаны Дрысам Байтаертам (Dries Buytaert) як дошка для аб’яў, Drupal стаў праектам з адкрытым кодам у 2001 годзе.<ref name="history1">[http://drupal.org/node/769 «History»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090228050758/http://drupal.org/node/769 |date=28 лютага 2009 }} drupal.org. Retrieved 2009-04-08.</ref> Drupal з’яўляецца англійскім варыянтам галандскага слова «druppel», што азначае «кропля».<ref>[http://translation.babylon.com/dutch/to-english/druppel/ «Druppel: Dutch to English Translation»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090413040840/http://translation.babylon.com/Dutch/to-English/druppel |date=13 красавіка 2009 }} Babylon Translation. Retrieved 2009-04-08.</ref> Назва была ўзята ад сайта праекта Drop.org які цяпер спыніў сваё існаванне. Байтаерт хацеў назваць сайт «Dorp» (ад галандскага «вёска», цалкам дарэчнае імя для невялікай супольнасці), але памыліўся пры друку рэгістрацыі даменнага імя і вырашыў, што памылка гучыць лепш.<ref name="history1"/> Назва паступова ператварылася ў Drupal. Цікавасць да Drupal атрымала значны імпульс у 2003 годзе, калі ён быў выкарыстаны для стварэння «DeanSpace» для Говарда Дзіна, аднаго з кандыдатаў у першаснай кампаніі Дэмакратычнай партыі ЗША ў 2004 годзе, на прэзідэнцкіх выбарах. DeanSpace выкарыстоўваў opensource-распаўсюджанне Drupal для падтрымкі дэцэнтралізаванай сеткі каля 50 разрозненых, неафіцыйных вэб-сайтаў Дзіна, якія злучаліся непасрэдна адзін з адным, а таксама з кампаніяй.<ref>Benjamin Melançon et al. (2011). [http://books.google.by/books?id=Oqi_eei2kq8C&pg=PA823&lpg=PA823&dq=deanspace+%22neil+drumm%22&source=bl&ots=fzb_pmTkGG&sig=JpxERqHJy4FB4jKJEgeNovG5qKM&hl=en&sa=X&ei=BrPBT8DpIIP89QSe8eiaCw&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Definitive Guide to Drupal 7 (2nd ed.)]. Apress. p. 823. [http://en.wikipedia.org/wiki/International_Standard_Book_Number ISBN] [http://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781430231356 9781430231356]. Retrieved 2012-05-27.</ref> Пасля таго як Дзін скончыў сваю кампанію, члены яго вэб-каманды працягвалі пераследваць сваю зацікаўленасць у распрацоўцы вэб-платформы, якая можа дапамагчы палітычнай актыўнасці, пачаўшы з CivicSpace Labs ў ліпені 2004, «першай кампаніі з поўнай занятасцю, якая займалася распрацоўкай і распаўсюджваннем Drupal-тэхналогіі».<ref>Critchley, Spencer (2006-05-03). [http://www.oreillynet.com/onlamp/blog/2006/05/digital_politics_an_interview.html «Digital Politics: An Interview With CivicSpace Founder Zack Rosen»]. O’Reilly Media. Retrieved 2012-05-27.</ref> Іншыя кампаніі таксама пачалі спецыялізавацца на распрацоўцы Drupal.<ref>Kreiss, Daniel (2012-03-05). [http://culturedigitally.org/2012/03/dean-romney-and-drupal-values-and-technological-adoption/ «Dean, Romney, and Drupal: Values and Technological Adoption»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160321025050/http://culturedigitally.org/2012/03/dean-romney-and-drupal-values-and-technological-adoption/ |date=21 сакавіка 2016 }}. Culture Digitally. Retrieved 2012-05-27.</ref><ref>Samantha M. Shapiro, [http://www.nytimes.com/2003/12/07/magazine/the-dean-connection.html «The Dean Connection»], [[The New York Times]] December 7, 2003, accessed May 27, 2012.</ref> Да 2012 года Drupal вэб-сайты налічваюць больш за 100 пастаўшчыкоў, якія прапануюць Drupal-паслугі.<ref>[http://drupal.org/drupal-services «Marketplace»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160610145645/https://www.drupal.org/drupal-services |date=10 чэрвеня 2016 }}. drupal.org. Retrieved 2012-05-27.</ref> Супольнасць у цяперашні час дапамагае развіваць Drupal,<ref>Koenig, Josh. [http://groups.drupal.org/node/1980 «Growth Graphs»]. Groups.Drupal. Retrieved 2009-04-08.</ref> і папулярнасць сістэмы імкліва расце. З ліпеня 2007 года па чэрвень 2008 года Drupal быў спампаваны з сайта Drupal.org больш за 1,4 мільёна разоў, што прыкладна на 125 % больш у параўнанні з папярэднім годам.<ref>Buytaert, Dries (2008). [http://buytaert.net/drupal-download-statistics-2008 «Drupal Download Statistics»]. Retrieved 2009-04-08.</ref> Па стане на снежань 2012 года, больш чым 808.000 сайтаў выкарыстоўваюць Drupal.<ref>[http://drupal.org/project/usage/drupal «Drupal project usage»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160501053634/https://www.drupal.org/project/usage/drupal |date=1 мая 2016 }}</ref> Яны ўключаюць у сябе сотні вядомых арганізацый,<ref>[http://buytaert.net/tag/drupal-sites?page=27 «Drupal Sites»]. Dries Buytaert. Retrieved 2010-07-20.</ref>, у тым ліку карпарацыі, сродкі масавай інфармацыі і выдавецкія кампаніі, урады, некамерцыйныя арганізацыі <ref>«List of Nonprofit, NPO, NGO Websites Using Drupal». ENGINE Industries. Retrieved 2010-07-20.</ref>, школы і прыватных асоб. Drupal таксама выйграў некалькі ўзнагарод Packt Open Source CMS Awards <ref>[http://www.packtpub.com/article/open-source-awards-previous-winners «OSS CMS Award Previous Winners»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120214193921/http://www.packtpub.com/article/open-source-awards-previous-winners |date=14 лютага 2012 }}. Packt Publishing. Retrieved 2009-04-08.</ref> і тры разы — Webware 100.<ref>[http://drupal.org/Drupal-2009-webware-100-winner «Drupal is a Webware 100 winner for the third year in a row»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160820013408/https://www.drupal.org/Drupal-2009-webware-100-winner |date=20 жніўня 2016 }}. Drupal.org. Retrieved 2011-08-31.</ref><ref>[http://news.cnet.com/8301-13546_109-10237630-29.html?tag=mncol «Cnet.com»] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120710215055/http://news.cnet.com/8301-13546_109-10237630-29.html?tag=mncol |date=10 ліпеня 2012 }}. News.cnet.com. 2009-05-19. Retrieved 2011-08-31.</ref> 5 сакавіка 2009 года, Байтаерт абвясціў аб замарозцы распрацоўкі кода для Drupal 7 да 1 верасня 2009 года.<ref>[http://buytaert.net/drupal-7-code-freeze-september-1st «Buytaert.net»]. Buytaert.net. Retrieved 2011-08-31.</ref> Drupal 7 быў выпушчаны 5 студзеня 2011 года з рэліз-вечарынамі ў розных краінах.<ref>[http://buytaert.net/drupal-7-to-be-released-on-january-5th-with-one-ginormous-party «Drupal 7 to be released on January 5 (with one ginormous party)»]. Buytaert.net. Retrieved 2011-08-31.</ref> Пасля выпуску спынілася абслугоўванне Drupal 5, і зараз захоўваюцца і падрымліваюцца толькі Drupal 6 і Drupal 7.<ref>[http://www.scoop.co.nz/stories/SC1012/S00048/xplain-hosting-drupal-7-quickstart-training-seminar.htm «Xplain Hosting Drupal 7 Quickstart training seminar»]. {{Не перакладзена 3|Scoop|Scoop|en|Scoop_(website)}}. 2010-12-16.</ref> Апошняя версія Drupal 7.22 выпушчаная 3 красавіка 2013 года. Гэты рэліз выпраўляе крытычную ўразлівасць бяспекі і ўсім уладальнікам прапануецца абнавіць яго неадкладна.<ref>[http://buytaert.net/drupal-8-feature-freeze-extended Drupal 8 feature freeze extended]</ref> Drupal 8 знаходзіцца ў стадыі распрацоўкі, і пакуль няма зафіксаванай даты рэлізу.<ref>[http://drupal.org/node/144376 «Never hack core»]. drupal.org.</ref> Праца па Drupal 8 падзелена на катэгорыі, такія як Ініцыятывы ядра, Мабільная, Лэйаўты, Вэб-службы і Кіраванне канфігурацыяй. Праграма Google Summer of Code з’яўляецца спонсарам 20 Drupal-праектаў.<ref>[https://web.archive.org/web/20080728103300/http://drupal.org/handbook/modules «Handbook: Core Modules»]. drupal.org. Archived from the original on 2008-07-28. Retrieved 2009-04-08.</ref> == Эмблема праекта == [[Файл:Druplicon.large.png|thumb|Лагатып Drupal]] Пасля таго, як Drupal быў створаны, відавочным пытаннем стала абранне і стварэнне эмблемы праекта. Удзельнікі супольнасці лічылі, што яна павінна быць звязана з кропляй або вадой. Першапачаткова эмблема Drupal малявалася як кропля ў крузе. З часам прыйшла ідэя зрабіць эмблему ў выглядзе карыкатурнай кроплі з тварам. Стывен Вітэнс (Steven Wittens) стварыў трохмерную кроплю, але ідэя не пайшла ў масы галоўным чынам таму, што трохмерны аб’ект складана друкаваць, рэдагаваць і г.д. Існуючая эмблема Drupal прыдумана Крысцьянам Янсэнам (Kristjan Jansen).<ref>[http://drupal.org/druplicon History of the Druplicon logo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100209042126/http://drupal.org/druplicon |date=9 лютага 2010 }}, drupal.org</ref> Яна прадстаўляе сабой кроплю з тварам. Вочы паказваюцца як дзве злучаныя кроплі ў выглядзе знаку бясконцасці і выражаюць у сімвалічнай форме бясконцыя магчымасці Drupal. == Тэхнічныя асаблівасці == Архітэктура Drupal дазваляе прымяняць яго для пабудовы розных тыпаў сайтаў — ад блогаў і навінных сайтаў да інфармацыйных архіваў і сацыяльных сетак. Наяўную па змоўчанні функцыянальнасць можна павялічваць падключэннем дадатковых пашырэнняў — «модуляў» у тэрміналогіі Drupal. Найбольш важныя функцыі, што прадастаўляюцца «са скрыні»: * адзіная катэгарызацыя ўсіх відаў змесціва (таксанамія) — ад форумных паведамленняў да блогаў і навінных артыкулаў; * шырокі набор уласцівасцей пры пабудове рубрыкатараў: плоскія спісы, іерархіі, іерархіі з агульнымі продкамі, сінонімы, роднасныя катэгорыі; * укладзенасць катэгорый любой глыбіні; * пошук па змесціву сайта, у тым ліку пошук па таксанаміі і карыстальнікам; * размежаванне дасягу карыстальнікаў да матэрыялаў (ролевая мадэль); * дынамічная пабудова меню; * падтрымка [[XML]]-фарматаў: ** вывад дакументаў у RDF/RSS; ** агрэгацыя матэрыялаў з іншых сайтаў; ** BlogAPI для публікавання матэрыялаў пры дапамозе знешніх праграм. * аўтарызацыя праз OpenID; * сімвальныя асэнсаваныя [[URL]] (іначай «чалавека-зразумелыя»); * пераклады інтэрфейса сайта на розныя мовы, а таксама падтрымка вядзення шматмоўнага кантэнта; * магчымасць стварэння сайтаў са складанай структурай змесціва (напрыклад, агульнай базай даных або агульнымі настройкамі); * размежаваныя канфігурацыі сайта для розных віртуальных хастоў (мультысайтынг), у тым ліку ўласныя наборы модуляў і тэмаў афармлення для кожнага падсайта; * апавяшчэнні пра выходзячыя абнаўленні модуляў. == Ядро і модулі == Drupal мае модульную архітэктуру з кампактным ядром, прадстаўляючым АРІ, да якога могуць звяртацца модулі. Стандартны набор модуляў уключае такія функцыі, як навінная стужка, блог, форум, загрузка файлаў, зборшчык навін, галасаванні, пошук і іншыя. Дызайн сайта змяняецца таксама пасродкам спецыяльных модуляў — «тэмаў афармлення». === Модулі === Некалькі прыкладаў найбольш папулярных модуляў, якія можна спампаваць з рэпазіторыя на drupal.org: * Views<ref>[http://drupal.org/project/views Views] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080329060836/http://drupal.org/project/views |date=29 сакавіка 2008 }}</ref> — модуль з інтэрфейсам для стварэння розных спісаў. * Panels<ref>[http://drupal.org/project/panels Panels] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080329055924/http://drupal.org/project/Panels |date=29 сакавіка 2008 }}</ref> — прадстаўляе магчымасць разбіваць змесціва старонкі на рэгіёны (больш прасунутае выкарыстанне стандартных рэгіёнаў Drupal). * Services<ref>[http://drupal.org/project/services Services] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131012155950/https://drupal.org/project/services |date=12 кастрычніка 2013 }}</ref> — стварэнне ўласных вэб-сэрвісаў, напрыклад XMLRPC или REST. * WYSIWYG<ref>[http://drupal.org/project/wysiwyg WYSIWYG] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130820083613/https://drupal.org/project/wysiwyg |date=20 жніўня 2013 }}</ref> — модуль для працы з wysiwyg-рэдактарамі, дазваляе адначасова выкарыстоўваць некалькі рэдактараў (ckeditor, tinymce, whyzziwyg). * Apachesolr<ref>[http://drupal.org/project/apachesolr Apachesolr] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130827062341/https://drupal.org/project/apachesolr |date=27 жніўня 2013 }}</ref> — інтэграцыя з пашукавіком Apache SOLR. * Panels everywhere<ref>[http://drupal.org/project/panels_everywhere Panels everywhere] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131019091949/https://drupal.org/project/panels_everywhere |date=19 кастрычніка 2013 }}</ref> — прадстаўляе магчымасць выкарыстоўваць галоўную панэль для ўсяго сайта, з наступнай устаўкай у яе іншых панэлей. * Features<ref>[http://drupal.org/project/features Features] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130822130156/https://drupal.org/project/features |date=22 жніўня 2013 }}</ref> — дазваляе зліваць вызначыныя дадзеныя з базы ў код у выглядзе модуляў для наступнага пераноса (напрыклад, з сервера распрацоўкі на прэпрадакшн сервер). * Backup and migrate (BAM)<ref>[http://drupal.org/project/migrate Backup and migrate (BAM)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130911165539/https://drupal.org/project/migrate |date=11 верасня 2013 }}</ref> — магчымасць дампа і ўзнаўлення базы цалкам або часткова. * Views bulk operations<ref>[http://drupal.org/project/views_bulk_operations Views bulk operations] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130821071923/https://drupal.org/project/views_bulk_operations |date=21 жніўня 2013 }}</ref> — групавыя аперацыі над аб’ектамі ў спісах. * Devel<ref>[http://drupal.org/project/devel Devel] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130817060008/https://drupal.org/project/devel |date=17 жніўня 2013 }}</ref> — набор сродкаў і функцый для хуткай распрацоўкі. * Drush<ref>[http://drupal.org/project/drush Drush] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130831050820/https://drupal.org/project/drush |date=31 жніўня 2013 }}</ref> — Drupal shell, пакет для працы з друпалам і модулямі праз кансоль (таксама дасягальны ў рэпазіторыях апошніх версій [[ubuntu]]). * Memcache<ref>[http://drupal.org/project/memcache Memcache]</ref> — інтэграцыя з серверам [[memcached]]. * Ubercart — сістэма электроннай камерцыі. Да несумнеўных плюсаў Drupal трэба аднесці даволі поўную дакументацыю па розных аспектах сістэмы (дакументацыя пераважна на англійскай мове). == Тэмы афармлення == Дызайн сайта на Drupal можна змяняць з дапамогай тэмаў афармлення. У якасці шабланізатара («рухавік тэмы» у тэрміналогіі Drupal) выкарыстоўваецца PHPTemplate, але з’яўляецца магчымасць выкарыстоўваць Xtemplate<ref>[http://drupal.org/node/6493 XTemplate theme engine | drupal.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090316205154/http://drupal.org/node/6493 |date=16 сакавіка 2009 }}</ref>, Smarty<ref>[http://drupal.org/project/smarty Smarty theme engine | drupal.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130407172702/https://drupal.org/project/smarty |date=7 красавіка 2013 }}</ref>, Twig<ref>[http://drupal.org/project/twig Twig template engine | drupal.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130522125244/http://drupal.org/project/twig |date=22 мая 2013 }}</ref> і іншыя. Уключэнне PHPTemplate і XTemplate рухавікоў у Drupal заклапочвае з нагоды гнуткасці і складанасці.<ref>{{cite web|url=http://drupal.org/node/15689#comment-25704|title=How does Drupal compare to Mambo? discussion thread|work=drupal.org|accessdate=17 красавіка 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713232013/http://drupal.org/node/15689#comment-25704|archivedate=13 ліпеня 2007|url-status=dead}}</ref> Drupal-темізацыя выкарыстоўвае механізм шаблонаў, каб далей адасобліваць HTML/CSS з PHP. Папулярны Drupal-модуль, які называецца «Devel» падае GUI інфармацыю для распрацоўшчыкаў і вярстальшчыкаў пра будову старонкі. Унесеныя супольнасцю тэмы на сайт Drupal.org выдадзеныя ў адпаведнасці з бясплатнай ліцэнзіяй GPL. З версіі 6.0 з’явілася магчымасць дынамічна змяняць формы па сродках [[AHAH]]. У версію 7.0 увайшла бібліятэка jQuery UI. == Метады структуравання зместу == У Drupal прапаноўваецца гібкая схема арганізацыі структуры сайта на аснове [[Таксанамія|таксанаміі]].<br /> '''Таксанамія''' — механізм, які дазваляе ствараць адвольную колькасць тэматычных катэгорый для змесціва сайта і асацыяваць іх з модулямі, якія забяспечваюць увод і вывад інфармацыі. Катэгорыі могуць прадстаўляць плоскія або іерархічныя спісы, альбо складаныя структуры, дзе элемент можа мець некалькі «продкаў» і некалькі даччыных элементаў. З дапамогай падобнай схемы аднымі і тымі ж модулямі магчыма арганізацыя розных варыянтаў структурызацыі змесціва. Напрыклад, лёгка ствараецца скразны спіс «ключавых словаў» для ўсіх дакументаў сайта і т.п. Іншая парадзігма з’явілася са стварэннем у Drupal пашырэння Content Construction Kit (CCK). CCK дазваляе дапаўняць дакументы новымі палямі розных тыпаў — ад палёў увода URL і email, да палёў захоўвання і адлюстравання мультымедыйных файлаў. Таксама па сродках дадатковых модуляў да CCK (напрыклад, Node reference) можна арганізаваць сувязі паміж дакументамі, не выкарыстоўваючы механізм таксанаміі. == Падтрымка лакалізацыі == [[Файл:Drupal злёт 2 Лакалізацыя.jpg|thumb|[http://www.youtube.com/watch?list=UUbkDkLe_ZSWIMs_RlJDZD4g&v=lzeRpv37jEA&feature=player_embedded Відэа «Як перакладаць Drupal»]]] Сістэма падтрымлівае лакалізацыю інтэрфейса на больш чым 100 мовах (аднак не ўсе пераклады з’яўляюцца поўнымі). У Drupal выкарыстоўваецца асабісты механізм для лакалізацыі з захаваннем перакладаў у [[База даных|базе даных]], нараўне з астатнім змесцівам сайта. Імпарт і экспарт перакладаў сайта ажыцяўляецца ў выглядзе po-файлаў. Поўная лакалізацыя змесціва падтрымліваецца іншымі модулямі, якія не ўваходзяць у пастаўку Drupal, але могуць быць спампаваныя з сайта распрацоўшчыкаў. У 2012 годзе [[Drupal-клуб]] арганізаваў конкурс «Пераклад Drupal на беларускую мову»<ref>{{Cite web |url=http://localize.drupal.org/node/4558 |title=Конкурс «Пераклад Drupal на беларускую мову» |access-date=17 красавіка 2013 |archive-date=15 снежня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121215194841/http://localize.drupal.org/node/4558 |url-status=dead }}</ref> сярод распрацоўшчыкаў, лінгвістаў і проста ініцыятыўных людзей. Цягам трох месяцаў ядро Drupal 7 версіі было цалкам лакалізавана. == Бяспека == Палітыка Drupal складаецца ў тым, каб анансаваць аб прыродзе кожнай уразлівасці сістэмы бяспекі, як толькі выдадзены новы рэліз. Адміністратары Drupal сайтаў аўтаматычна апавяшчаюцца аб гэтых новых рэлізах праз модуль Статуса Абнаўлення (Drupal 6.x) ці праз Менеджар Абнаўлення (Drupal 7.x). Drupal вядзе спіс рассылкі паведамленняў бяспекі, гісторыю ўсіх апавяшчэнняў бяспекі, дамашнюю старонку службы бяспекі і RSS-стужку з новымі апавяшчэннямі. У 2012 годзе паведамілі і выправілі ў ядры Drupal 4 уразлівасці сістэмы бяспекі. Дзіркі ў бяспецы таксама былі знойдзены і выпраўлены ў 174 унесеных карыстальнікамі модулях. == Сістэмныя патрабаванні == Drupal у першую чаргу арыентаваны на платформу [[LAMP]], але магчымы варыянты выкарыстання іншага сістэмнага ПЗ. * [[Аперацыйная сістэма]]: сямейства [[Unix]] (у тым ліку [[FreeBSD]], [[Mac OS X]]), [[Windows]] (любыя АС, на якіх можа працаваць інтэрпрэтатар PHP) * [[Вэб-сервер]]: [[Apache]], [[Nginx]], [[Lighttpd]], [[IIS]] Versions 6, 7 (праз Fast CGI) (тэарытычна любы вэб-сервер, які дапускае выкананне PHP-кода) * [[СКБД]]: [[MySQL]], [[PostgreSQL]] (у прынцыпе нескладаная адаптацыя да іншых рэляційных СКБД, напрыклад [[IBM DB2]] <ref>[http://www.ibm.com/developerworks/ru/library/i-osource9/index.html Статья по адаптации на сайте IBM Developer Networks]</ref>) * [[PHP]] версіі 4.3.3 і вышэй (для сумяшчальнасці з усімі іншымі модулямі рэкамендуецца скарыстоўваць PHP 5, замест PHP 4). Drupal 7 патрабуе PHP 5.2.4 і вышэй. == Крытыка == * Крытыкі Drupal ставяць у папрок распрацоўшчыкам слабое выкарыстанне аб’ектных магчымасцей PHP. Сапраўды, API Drupal практычна не выкарыстоўвае наяўныя ў PHP магчымасці ААП (Аб’ектна-арыентаванага праграмавання). Распрацоўшчыкі аргументуюць гэта слабай рэалізацыей ААП у мове (асабліва да версіі PHP 5). Аб’ектная мадэль у Drupal прысутнічае, але ў некалькі нетрадыцыйным для PHP выглядзе<ref>[http://api.drupal.org/api/5/file/developer/topics/oop.html Праграмаванне ў Drupal з пункту гледжання ААП] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070521225541/http://api.drupal.org/api/5/file/developer/topics/oop.html |date=21 мая 2007 }}</ref>. У Drupal 7 аднак прысутнічае шэраг новаўвядзенняў, якія задзейнічаюць аб’ектныя магчымасці PHP 5. * Да недахопаў (але адначасова і добрай якасці) Drupal можна аднесці адсутнасць адваротнай сумяшчальнасці API. У кожным новым мажорным рэлізе адбываюцца вялікія змены API, калі нароўні з дадаваннем новых функцый прыбіраюцца некаторыя старыя або змяняюцца параметры выкліка існуючых. Гэта прыводзіць да неабходнасці распрацоўшчыкам іншых модуляў адаптаваць іх для працы з новымі версіямі Drupal. Аднак змяненні API і працэдура адаптацыі модуляў да новых версій апісваюцца ў дакументацыі для кожнага рэліза, таксама заўжды прапануецца механізм аўтаматызаванага апгрэйда ядра сістэмы на новую версію.<ref>[http://drupal.org/upgrade Абнаўленне сістэмы (для карыстальнікаў)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110323204952/http://drupal.org/upgrade/ |date=23 сакавіка 2011 }}</ref><ref>[http://drupal.org/update/modules Абнаўленне модуляў (для распрацоўшчыкаў)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110522062347/http://drupal.org/update/modules |date=22 мая 2011 }}</ref> Плюс дадзенай схемы распрацоўкі — няма неабходнасці цягнуць з версіі ў версію праграмны пласт сумяшчальнасці са старымі API, што палягчае бягучы код сістэмы. * Крывая навучання. Некаторыя карыстальнікі апісваюць Drupal як складаны для засваення. Вялікая колькасць унесеных карыстальнікамі модулей могуць мець функцыянальнасць, якая тыражваецца некалькі разоў. == Прыклады рэалізацыі сайтаў на Drupal == Прыведзены прыклады некалькіх сайтаў з высокай наведвальнасцю (дзесяткі тысяч наведвальнікаў у суткі і вышэй), працуючых на Drupal: * [http://www.warnerbrosrecords.com Warner Bros Recordings]<ref name="socialcmsbuzz.com">{{cite web|date=24 кастрычніка 2008|title=Drupal Sites Which You May Not Have Known Were Drupal Based|url=http://socialcmsbuzz.com/45-drupal-sites-which-you-may-not-have-known-were-drupal-based-24092008/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090204021137/http://socialcmsbuzz.com/45-drupal-sites-which-you-may-not-have-known-were-drupal-based-24092008/|archivedate=4 лютага 2009|accessdate=17 красавіка 2013|url-status=dead}}</ref> * [http://www.mtv.co.uk MTV UK]<ref name="socialcmsbuzz.com"/> * [http://news.van.fedex.com FedEx] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150127142025/http://news.van.fedex.com/ |date=27 студзеня 2015 }}<ref>{{cite web|date=[[2008]]|title=Who is Using Drupal?|url=http://websites.usandv.com/who-is-using-drupal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130302005348/http://websites.usandv.com/who-is-using-drupal|archivedate=2 сакавіка 2013|accessdate=17 красавіка 2013|url-status=dead}}</ref> * [http://ubuntu.com ubuntu]<ref>[http://www.drupal.ru/node/4432 ubuntu.com использует Drupal! | Drupal Россия]</ref> * [http://www.whitehouse.gov/ White House]<ref>[http://www.fastcompany.com/blog/kit-eaton/technomix/white-house-web-adds-some-drupal-magic Under First Open-Source Prez Obama, White House Adopts Drupal, but at What Cost? | Fast Company]</ref> * [http://www.michaeljackson.com The Official Michael Jackson Site] * {{Не перакладзена 3|Либрусек|Либрусек|ru|Либрусек}} * {{Не перакладзена 3|CRM|CRM|ru|CRM}} [[Фонд свабоднага праграмнага забеспячэння|фонда свабоднага праграмнага забеспячэння]] — [https://crm.fsf.org/ crm.fsf.org] == Супольнасць == [http://drupal.org Drupal.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191019082002/https://www.drupal.org/ |date=19 кастрычніка 2019 }} мае вялікую супольнасць карыстальнікаў і распрацоўшчыкаў, з больш чым 954,296 уліковых запісаў карыстальнікаў і больш чым 25,146 уліковых запісаў распрацоўшчыкаў (на красавік 2013).<ref name="dohome">{{cite web|url=https://drupal.org/|title=Drupal Homepage|work=Drupal.org|accessdate=2011-08-18|archive-date=24 ліпеня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724232201/https://drupal.org/|url-status=dead}}</ref> Паўгадавыя Drupal-канферэнцыі (DrupalCon) чаргуюцца паміж Паўночнай Амерыкай і Еўропай.<ref>{{cite web|url=http://groups.drupal.org/node/17870|title=drupal.org discussion on Drupalcon event management|publisher=Groups.drupal.org|date=|accessdate=2011-08-31}}</ref> Колькасць удзельнікаў на канферэнцыях DrupalCon павялічылася з 500 у Сегедзе ў жніўні 2008 да больш чым 3,100 у [[Дэнвер]]ы ў сакавіку 2012.<ref>{{cite web|url=http://chicago2011.drupal.org/|title=DrupalCon Chicago 2011}}</ref> Еўрапейскі DrupalCon у жніўні 2012 года праходзіў у [[Мюнхен]]е, [[Германія]]. Меньшыя падзеі, вядомыя як «Drupal-кемпы» (DrupalCamp),<ref>{{cite web|title=Drupal Camps and Cons|url=http://buildamodule.com/drupal-camps-calendar|accessdate=25 January 2013}}</ref> праходзяць на працягу ўсяго года па ўсім свеце. Таксама гуру Drupal запісваюць відэаскрынкасты па ўсталёўцы і наладцы розных модуляў, тэм і г.д., што дазваляе пачаткоўцам хутчэй разабрацца ў сістэме. == Drupal у Беларусі == У Беларусі таксама існуе Drupal-супольнасць, у Мінску ладзяцца мерапрыемствы прысвечаныя Drupal. Восенню 2011 года пачаў сваю дзейнасць [[Drupal-клуб]], куды можа прыйсці любы зацікаўлены ў вывучэнні гэтай сістэмы. 26 лістапада 2011 года актывісты [http://be.wikipedia.org/wiki/Drupal-клуб Drupal-клуба], які дзейнічае на базе [[Маладзёжная арганізацыя "Фаланстэр"|Фаланстэра]], арганізавалі першы Drupal-злёт<ref>{{Cite web |url=http://bizzona.net/drupal-v-minske |title=Першы Drupal-злёт |access-date=17 красавіка 2013 |archive-date=5 кастрычніка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121005065236/http://bizzona.net/drupal-v-minske |url-status=dead }}</ref>, на якім былі прадстаўлены даклады і майстэр-клас для пачаткоўцаў. [[Файл:Drupal злёт 1.jpg|400px|thumb|Першы Drupal-злёт]] 15-16 снежня 2012 адбыўся другі Drupal-злёт<ref>[http://it.tut.by/329187 Другі Drupal-злёт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130207122126/http://it.tut.by/329187 |date=7 лютага 2013 }}</ref> у іншым фармаце. Усё мерапрыемства было падзелена на 3 блокі: * даклады і прэзентаціі; * пераклад модуляў на беларускую мову; * хакатон па распрацоўцы сацыяльнага праекта [http://niekropali.by niekropali.by]. Сярод удзельнікаў распаўсюджваўся комікс<ref>{{Cite web |url=http://issuu.com/falanster/docs/drupal_komiks_drupal-sliot.by |title=Комікс Drupal-злёт |access-date=17 красавіка 2013 |archive-date=29 ліпеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160729123437/https://issuu.com/falanster/docs/drupal_komiks_drupal-sliot.by |url-status=dead }}</ref> прысвечаны Drupal. 15 лістапада 2013 года быў праведзены Drupal-дзень для шкаляроў.<ref>[http://falanster.by/ru/news/drupal-den-sleduyushchee-pokolenie Drupal-день. Следующее поколение] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131123122824/http://falanster.by/ru/news/drupal-den-sleduyushchee-pokolenie |date=23 лістапада 2013 }}</ref> Асобныя фанатычныя ўдзельнікі пад уплывам Drupal намалявалі велізарнае 3D-графіті і запісалі трэк<ref>[http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=WDPDmwPl65w Drupal-клуб. Будь социальным!|Смотреть видео]</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == === Кнігі на рускай мове === ==== Drupal 7 ==== * Тодд Томлинсон CMS Drupal 7: руководство по разработке системы ўправления вэб-сайтом, 3-е издание = Pro Drupal 7 Development, 3rd Edition. — М.: «Вильямс», 2011. — 560 с. — ISBN 978-5-8459-1743-0 * Алексей Черных Drupal 7. — «Эксмо», 2011. — С. 208. — ISBN 978-5-699-47059-4 * Колисниченко Денис Николаевич Drupal 7. Руководство пользователя. — «Диалектика», 2011. — С. 256. — ISBN 978-5-8459-1717-1 ==== Drupal 6 ==== * Анжела Байрон, Эдисон Берри, Натан Хог, Джэфф Итон, Джэймс Уокер, Джэфф Роббинс Drupal: создание и управление сайтом = Using Drupal. — «Символ», 2010. — С. 576. — ISBN 978-5-93286-174-5 * Джон Вандюк CMS Drupal: руководство по разработке системы ўправления сайтом = Pro Drupal development. — «Вильямс», 2009. — С. 576. — ISBN 978-5-8459-1513-9 * Томас Захреддин Drupal 6 = Das Drupal 6 Praxisbuch. — «Эксмо», 2008. — С. 432. — ISBN 978-5-699-36219-6 * Дэвид Мерсер Drupal 6. Создание надежных и полнофункциональных веб-сайтов, блогов, форумов, порталов и сайтов-сообществ = Building powerful and robust websites with Drupal 6: Build your own professional blog, forum, portal or community website with Drupal 6. — «Вильямс», 2009. — С. 272. — ISBN 978-5-8459-1556-6 * В.Ромашов CMS Drupal: система управления содержимым сайта. — «Питер», 2009. — С. 256. — ISBN 978-5-49807-241-8 === Кнігі на англійскай мове === * Robert T. Douglass, Mike Little, Jared W. Smith «Building Online Communities with Drupal, phpBB, and WordPress». Apress, ISBN 1-59059-562-9 * David Mercer «Drupal: Creating Blogs, Forums, Portals, and Community Websites», ISBN 1-904811-80-9 * John K. VanDyk, Matt Westgate «Pro Drupal Development», ISBN 978-1-59059-755-2 * Matt Butcher «Learning Drupal 6 Module Development», ISBN 978-1-84719-444-2 == Спасылкі == * [http://drupal.org Афіцыйны сайт праекта Drupal] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191019082002/https://www.drupal.org/ |date=19 кастрычніка 2019 }} {{ref-en}} {{ВС}} {{Фрэймворкі для вэб-дадаткаў}} {{CMS для блогаў}} [[Катэгорыя:Свабодныя сістэмы кіравання сайтамі]] [[Катэгорыя:Сістэмы вядзення блогаў]] [[Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на PHP]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для вэб-распрацоўкі]] [[Катэгорыя:Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне]] h41nymszouqeda75h5q629xg4q2jci6 5165349 5165260 2026-07-13T11:32:33Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Drupal]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165349 wikitext text/x-wiki {{Састарэла}} {{ картка праграмы | name = Drupal | developer = Дрыс Байтаерт (Dries Buytaert) і супольнасць распрацоўшчыкаў | operating_system = [[Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне]] |programming_language = [[PHP]] | genre = [[Content Management Framework]] | license = [[GNU General Public License]] | website = http://drupal.org/ }} '''Drupal'''(''Дру́пал'') — [[Свабодныя праграмы|свабодны]] [[вэб-фрэймворк]] з адкрытым зыходным кодам для стварэння [[Сістэма кіравання кантэнтам|сістэм кіравання кантэнтам]] ({{lang-en|content management system, CMS}}), напісаны на [[PHP]]. Распаўсюджваецца пад ліцэнзіяй [[GNU General Public License|GNU GPL]]. Выкарыстоўваецца ў якасці сервернай часткі для, прынамсі, 2,1 % усіх вэб-сайтаў у свеце<ref>{{cite web|url=http://w3techs.com/technologies/overview/content_management/all|title=Usage of content management systems for websites|author=W3Techs|date=2011-07-15|accessdate=2011-07-15}}</ref>, у межах ад персанальных [[блог]]аў да карпаратыўных, палітычных і ўрадавых сайтаў, уключаючы [http://www.whitehouse.gov whitehouse.gov] і [http://data.gov.uk data.gov.uk]. Таксама выкарыстоўваецца для кіравання ведамі і дзелавога супрацоўніцтва. Стандартны рэліз Drupal, вядомы як '''ядро Drupal''', утрымлівае асноўныя магчымасці, характэрныя для сістэм кіравання змесцівам. Яны ўключаюць рэгістрацыю і абслугоўванне ўліковага запісу, кіраванне меню, каналы [[RSS]], настройкі макета старонкі і адміністраванне сістэмы. Drupal можа выкарыстоўвацца як для сайтаў-візітовак, блогаў, інтэрнэт-форумаў, так і для сайтаў супольнасці, якія прадугледжваюць сгенераванае карыстальнікамі змесціва. На красавік 2013 года існуе больш за {{Num|21400}}<ref>{{Cite web |url=http://drupal.org/ |title=Галоўная старонка дру́пал |access-date=17 красавіка 2013 |archive-date=19 кастрычніка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019082002/https://www.drupal.org/ |url-status=dead }}</ref> свабодных, унесеных супольнасцю, дадаткаў, вядомых як модулі, якія даступныя, каб змяняць і пашыраць здольнасці ядра Drupal, і дадаваць новыя магчымасці ці наладжваць паводзіны і выгляд Drupal. З-за гэтай падключальнай пашыральнасці і модульнай канструкцыі Drupal апісваецца як CMF. Drupal таксама апісваецца як платформа інтэрнэт-праграм, паколькі яна задавальняе агульнапрынятым патрабаванням характарыстык для такіх платформ. Хоць Drupal прапануе складаны праграмны інтэрфейс для распрацоўшчыкаў, усталяванне базавага вэб-сайта і кіраванне ім не патрабуе навыкаў праграмавання<ref>[http://drupal.org/features Асаблівасці]</ref>. Drupal працуе на любой вылічальнай платформе, якая падтрымлівае вэб-сервер, здольны апрацоўваць [[PHP]] (у тым ліку [[Apache]], IIS, Lighttpd, Hiawatha, Cherokee або [[Nginx]]) і базы даных (такія як [[MySQL]], [[MongoDB]], MariaDB, [[PostgreSQL]], [[SQLite]], або Microsoft SQL Server) для захоўвання змесціва і налад. Drupal 6 патрабуе PHP 4.4.0+, а Drupal 7 патрабуе PHP 5.2.5 або вышэй.<ref>{{Cite web |url=http://drupal.org/requirements |title=Патрабаванні |access-date=17 красавіка 2013 |archive-date=9 красавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409124633/https://www.drupal.org/requirements |url-status=dead }}</ref> == Гісторыя праекта == Першапачаткова напісаны Дрысам Байтаертам (Dries Buytaert) як дошка для аб’яў, Drupal стаў праектам з адкрытым кодам у 2001 годзе.<ref name="history1">[http://drupal.org/node/769 «History»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090228050758/http://drupal.org/node/769 |date=28 лютага 2009 }} drupal.org. Retrieved 2009-04-08.</ref> Drupal з’яўляецца англійскім варыянтам галандскага слова «druppel», што азначае «кропля».<ref>[http://translation.babylon.com/dutch/to-english/druppel/ «Druppel: Dutch to English Translation»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090413040840/http://translation.babylon.com/Dutch/to-English/druppel |date=13 красавіка 2009 }} Babylon Translation. Retrieved 2009-04-08.</ref> Назва была ўзята ад сайта праекта Drop.org які цяпер спыніў сваё існаванне. Байтаерт хацеў назваць сайт «Dorp» (ад галандскага «вёска», цалкам дарэчнае імя для невялікай супольнасці), але памыліўся пры друку рэгістрацыі даменнага імя і вырашыў, што памылка гучыць лепш.<ref name="history1"/> Назва паступова ператварылася ў Drupal. Цікавасць да Drupal атрымала значны імпульс у 2003 годзе, калі ён быў выкарыстаны для стварэння «DeanSpace» для Говарда Дзіна, аднаго з кандыдатаў у першаснай кампаніі Дэмакратычнай партыі ЗША ў 2004 годзе, на прэзідэнцкіх выбарах. DeanSpace выкарыстоўваў opensource-распаўсюджанне Drupal для падтрымкі дэцэнтралізаванай сеткі каля 50 разрозненых, неафіцыйных вэб-сайтаў Дзіна, якія злучаліся непасрэдна адзін з адным, а таксама з кампаніяй.<ref>Benjamin Melançon et al. (2011). [http://books.google.by/books?id=Oqi_eei2kq8C&pg=PA823&lpg=PA823&dq=deanspace+%22neil+drumm%22&source=bl&ots=fzb_pmTkGG&sig=JpxERqHJy4FB4jKJEgeNovG5qKM&hl=en&sa=X&ei=BrPBT8DpIIP89QSe8eiaCw&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Definitive Guide to Drupal 7 (2nd ed.)]. Apress. p. 823. [http://en.wikipedia.org/wiki/International_Standard_Book_Number ISBN] [http://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9781430231356 9781430231356]. Retrieved 2012-05-27.</ref> Пасля таго як Дзін скончыў сваю кампанію, члены яго вэб-каманды працягвалі пераследваць сваю зацікаўленасць у распрацоўцы вэб-платформы, якая можа дапамагчы палітычнай актыўнасці, пачаўшы з CivicSpace Labs ў ліпені 2004, «першай кампаніі з поўнай занятасцю, якая займалася распрацоўкай і распаўсюджваннем Drupal-тэхналогіі».<ref>Critchley, Spencer (2006-05-03). [http://www.oreillynet.com/onlamp/blog/2006/05/digital_politics_an_interview.html «Digital Politics: An Interview With CivicSpace Founder Zack Rosen»]. O’Reilly Media. Retrieved 2012-05-27.</ref> Іншыя кампаніі таксама пачалі спецыялізавацца на распрацоўцы Drupal.<ref>Kreiss, Daniel (2012-03-05). [http://culturedigitally.org/2012/03/dean-romney-and-drupal-values-and-technological-adoption/ «Dean, Romney, and Drupal: Values and Technological Adoption»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160321025050/http://culturedigitally.org/2012/03/dean-romney-and-drupal-values-and-technological-adoption/ |date=21 сакавіка 2016 }}. Culture Digitally. Retrieved 2012-05-27.</ref><ref>Samantha M. Shapiro, [http://www.nytimes.com/2003/12/07/magazine/the-dean-connection.html «The Dean Connection»], [[The New York Times]] December 7, 2003, accessed May 27, 2012.</ref> Да 2012 года Drupal вэб-сайты налічваюць больш за 100 пастаўшчыкоў, якія прапануюць Drupal-паслугі.<ref>[http://drupal.org/drupal-services «Marketplace»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160610145645/https://www.drupal.org/drupal-services |date=10 чэрвеня 2016 }}. drupal.org. Retrieved 2012-05-27.</ref> Супольнасць у цяперашні час дапамагае развіваць Drupal,<ref>Koenig, Josh. [http://groups.drupal.org/node/1980 «Growth Graphs»]. Groups.Drupal. Retrieved 2009-04-08.</ref> і папулярнасць сістэмы імкліва расце. З ліпеня 2007 года па чэрвень 2008 года Drupal быў спампаваны з сайта Drupal.org больш за 1,4 мільёна разоў, што прыкладна на 125 % больш у параўнанні з папярэднім годам.<ref>Buytaert, Dries (2008). [http://buytaert.net/drupal-download-statistics-2008 «Drupal Download Statistics»]. Retrieved 2009-04-08.</ref> Па стане на снежань 2012 года, больш чым 808.000 сайтаў выкарыстоўваюць Drupal.<ref>[http://drupal.org/project/usage/drupal «Drupal project usage»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160501053634/https://www.drupal.org/project/usage/drupal |date=1 мая 2016 }}</ref> Яны ўключаюць у сябе сотні вядомых арганізацый,<ref>[http://buytaert.net/tag/drupal-sites?page=27 «Drupal Sites»]. Dries Buytaert. Retrieved 2010-07-20.</ref>, у тым ліку карпарацыі, сродкі масавай інфармацыі і выдавецкія кампаніі, урады, некамерцыйныя арганізацыі <ref>«List of Nonprofit, NPO, NGO Websites Using Drupal». ENGINE Industries. Retrieved 2010-07-20.</ref>, школы і прыватных асоб. Drupal таксама выйграў некалькі ўзнагарод Packt Open Source CMS Awards <ref>[http://www.packtpub.com/article/open-source-awards-previous-winners «OSS CMS Award Previous Winners»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120214193921/http://www.packtpub.com/article/open-source-awards-previous-winners |date=14 лютага 2012 }}. Packt Publishing. Retrieved 2009-04-08.</ref> і тры разы — Webware 100.<ref>[http://drupal.org/Drupal-2009-webware-100-winner «Drupal is a Webware 100 winner for the third year in a row»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160820013408/https://www.drupal.org/Drupal-2009-webware-100-winner |date=20 жніўня 2016 }}. Drupal.org. Retrieved 2011-08-31.</ref><ref>[http://news.cnet.com/8301-13546_109-10237630-29.html?tag=mncol «Cnet.com»] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120710215055/http://news.cnet.com/8301-13546_109-10237630-29.html?tag=mncol |date=10 ліпеня 2012 }}. News.cnet.com. 2009-05-19. Retrieved 2011-08-31.</ref> 5 сакавіка 2009 года, Байтаерт абвясціў аб замарозцы распрацоўкі кода для Drupal 7 да 1 верасня 2009 года.<ref>[http://buytaert.net/drupal-7-code-freeze-september-1st «Buytaert.net»]. Buytaert.net. Retrieved 2011-08-31.</ref> Drupal 7 быў выпушчаны 5 студзеня 2011 года з рэліз-вечарынамі ў розных краінах.<ref>[http://buytaert.net/drupal-7-to-be-released-on-january-5th-with-one-ginormous-party «Drupal 7 to be released on January 5 (with one ginormous party)»]. Buytaert.net. Retrieved 2011-08-31.</ref> Пасля выпуску спынілася абслугоўванне Drupal 5, і зараз захоўваюцца і падрымліваюцца толькі Drupal 6 і Drupal 7.<ref>[http://www.scoop.co.nz/stories/SC1012/S00048/xplain-hosting-drupal-7-quickstart-training-seminar.htm «Xplain Hosting Drupal 7 Quickstart training seminar»]. {{Не перакладзена 3|Scoop|Scoop|en|Scoop_(website)}}. 2010-12-16.</ref> Апошняя версія Drupal 7.22 выпушчаная 3 красавіка 2013 года. Гэты рэліз выпраўляе крытычную ўразлівасць бяспекі і ўсім уладальнікам прапануецца абнавіць яго неадкладна.<ref>[http://buytaert.net/drupal-8-feature-freeze-extended Drupal 8 feature freeze extended]</ref> Drupal 8 знаходзіцца ў стадыі распрацоўкі, і пакуль няма зафіксаванай даты рэлізу.<ref>[http://drupal.org/node/144376 «Never hack core»]. drupal.org.</ref> Праца па Drupal 8 падзелена на катэгорыі, такія як Ініцыятывы ядра, Мабільная, Лэйаўты, Вэб-службы і Кіраванне канфігурацыяй. Праграма Google Summer of Code з’яўляецца спонсарам 20 Drupal-праектаў.<ref>[https://web.archive.org/web/20080728103300/http://drupal.org/handbook/modules «Handbook: Core Modules»]. drupal.org. Archived from the original on 2008-07-28. Retrieved 2009-04-08.</ref> == Эмблема праекта == [[Файл:Druplicon.large.png|thumb|Лагатып Drupal]] Пасля таго, як Drupal быў створаны, відавочным пытаннем стала абранне і стварэнне эмблемы праекта. Удзельнікі супольнасці лічылі, што яна павінна быць звязана з кропляй або вадой. Першапачаткова эмблема Drupal малявалася як кропля ў крузе. З часам прыйшла ідэя зрабіць эмблему ў выглядзе карыкатурнай кроплі з тварам. Стывен Вітэнс (Steven Wittens) стварыў трохмерную кроплю, але ідэя не пайшла ў масы галоўным чынам таму, што трохмерны аб’ект складана друкаваць, рэдагаваць і г.д. Існуючая эмблема Drupal прыдумана Крысцьянам Янсэнам (Kristjan Jansen).<ref>[http://drupal.org/druplicon History of the Druplicon logo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100209042126/http://drupal.org/druplicon |date=9 лютага 2010 }}, drupal.org</ref> Яна прадстаўляе сабой кроплю з тварам. Вочы паказваюцца як дзве злучаныя кроплі ў выглядзе знаку бясконцасці і выражаюць у сімвалічнай форме бясконцыя магчымасці Drupal. == Тэхнічныя асаблівасці == Архітэктура Drupal дазваляе прымяняць яго для пабудовы розных тыпаў сайтаў — ад блогаў і навінных сайтаў да інфармацыйных архіваў і сацыяльных сетак. Наяўную па змоўчанні функцыянальнасць можна павялічваць падключэннем дадатковых пашырэнняў — «модуляў» у тэрміналогіі Drupal. Найбольш важныя функцыі, што прадастаўляюцца «са скрыні»: * адзіная катэгарызацыя ўсіх відаў змесціва (таксанамія) — ад форумных паведамленняў да блогаў і навінных артыкулаў; * шырокі набор уласцівасцей пры пабудове рубрыкатараў: плоскія спісы, іерархіі, іерархіі з агульнымі продкамі, сінонімы, роднасныя катэгорыі; * укладзенасць катэгорый любой глыбіні; * пошук па змесціву сайта, у тым ліку пошук па таксанаміі і карыстальнікам; * размежаванне дасягу карыстальнікаў да матэрыялаў (ролевая мадэль); * дынамічная пабудова меню; * падтрымка [[XML]]-фарматаў: ** вывад дакументаў у RDF/RSS; ** агрэгацыя матэрыялаў з іншых сайтаў; ** BlogAPI для публікавання матэрыялаў пры дапамозе знешніх праграм. * аўтарызацыя праз OpenID; * сімвальныя асэнсаваныя [[URL]] (іначай «чалавека-зразумелыя»); * пераклады інтэрфейса сайта на розныя мовы, а таксама падтрымка вядзення шматмоўнага кантэнта; * магчымасць стварэння сайтаў са складанай структурай змесціва (напрыклад, агульнай базай даных або агульнымі настройкамі); * размежаваныя канфігурацыі сайта для розных віртуальных хастоў (мультысайтынг), у тым ліку ўласныя наборы модуляў і тэмаў афармлення для кожнага падсайта; * апавяшчэнні пра выходзячыя абнаўленні модуляў. == Ядро і модулі == Drupal мае модульную архітэктуру з кампактным ядром, прадстаўляючым АРІ, да якога могуць звяртацца модулі. Стандартны набор модуляў уключае такія функцыі, як навінная стужка, блог, форум, загрузка файлаў, зборшчык навін, галасаванні, пошук і іншыя. Дызайн сайта змяняецца таксама пасродкам спецыяльных модуляў — «тэмаў афармлення». === Модулі === Некалькі прыкладаў найбольш папулярных модуляў, якія можна спампаваць з рэпазіторыя на drupal.org: * Views<ref>[http://drupal.org/project/views Views] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080329060836/http://drupal.org/project/views |date=29 сакавіка 2008 }}</ref> — модуль з інтэрфейсам для стварэння розных спісаў. * Panels<ref>[http://drupal.org/project/panels Panels] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080329055924/http://drupal.org/project/Panels |date=29 сакавіка 2008 }}</ref> — прадстаўляе магчымасць разбіваць змесціва старонкі на рэгіёны (больш прасунутае выкарыстанне стандартных рэгіёнаў Drupal). * Services<ref>[http://drupal.org/project/services Services] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131012155950/https://drupal.org/project/services |date=12 кастрычніка 2013 }}</ref> — стварэнне ўласных вэб-сэрвісаў, напрыклад XMLRPC или REST. * WYSIWYG<ref>[http://drupal.org/project/wysiwyg WYSIWYG] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130820083613/https://drupal.org/project/wysiwyg |date=20 жніўня 2013 }}</ref> — модуль для працы з wysiwyg-рэдактарамі, дазваляе адначасова выкарыстоўваць некалькі рэдактараў (ckeditor, tinymce, whyzziwyg). * Apachesolr<ref>[http://drupal.org/project/apachesolr Apachesolr] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130827062341/https://drupal.org/project/apachesolr |date=27 жніўня 2013 }}</ref> — інтэграцыя з пашукавіком Apache SOLR. * Panels everywhere<ref>[http://drupal.org/project/panels_everywhere Panels everywhere] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131019091949/https://drupal.org/project/panels_everywhere |date=19 кастрычніка 2013 }}</ref> — прадстаўляе магчымасць выкарыстоўваць галоўную панэль для ўсяго сайта, з наступнай устаўкай у яе іншых панэлей. * Features<ref>[http://drupal.org/project/features Features] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130822130156/https://drupal.org/project/features |date=22 жніўня 2013 }}</ref> — дазваляе зліваць вызначыныя дадзеныя з базы ў код у выглядзе модуляў для наступнага пераноса (напрыклад, з сервера распрацоўкі на прэпрадакшн сервер). * Backup and migrate (BAM)<ref>[http://drupal.org/project/migrate Backup and migrate (BAM)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130911165539/https://drupal.org/project/migrate |date=11 верасня 2013 }}</ref> — магчымасць дампа і ўзнаўлення базы цалкам або часткова. * Views bulk operations<ref>[http://drupal.org/project/views_bulk_operations Views bulk operations] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130821071923/https://drupal.org/project/views_bulk_operations |date=21 жніўня 2013 }}</ref> — групавыя аперацыі над аб’ектамі ў спісах. * Devel<ref>[http://drupal.org/project/devel Devel] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130817060008/https://drupal.org/project/devel |date=17 жніўня 2013 }}</ref> — набор сродкаў і функцый для хуткай распрацоўкі. * Drush<ref>[http://drupal.org/project/drush Drush] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130831050820/https://drupal.org/project/drush |date=31 жніўня 2013 }}</ref> — Drupal shell, пакет для працы з друпалам і модулямі праз кансоль (таксама дасягальны ў рэпазіторыях апошніх версій [[ubuntu]]). * Memcache<ref>[http://drupal.org/project/memcache Memcache]</ref> — інтэграцыя з серверам [[memcached]]. * Ubercart — сістэма электроннай камерцыі. Да несумнеўных плюсаў Drupal трэба аднесці даволі поўную дакументацыю па розных аспектах сістэмы (дакументацыя пераважна на англійскай мове). == Тэмы афармлення == Дызайн сайта на Drupal можна змяняць з дапамогай тэмаў афармлення. У якасці шабланізатара («рухавік тэмы» у тэрміналогіі Drupal) выкарыстоўваецца PHPTemplate, але з’яўляецца магчымасць выкарыстоўваць Xtemplate<ref>[http://drupal.org/node/6493 XTemplate theme engine | drupal.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090316205154/http://drupal.org/node/6493 |date=16 сакавіка 2009 }}</ref>, Smarty<ref>[http://drupal.org/project/smarty Smarty theme engine | drupal.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130407172702/https://drupal.org/project/smarty |date=7 красавіка 2013 }}</ref>, Twig<ref>[http://drupal.org/project/twig Twig template engine | drupal.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130522125244/http://drupal.org/project/twig |date=22 мая 2013 }}</ref> і іншыя. Уключэнне PHPTemplate і XTemplate рухавікоў у Drupal заклапочвае з нагоды гнуткасці і складанасці.<ref>{{cite web|url=http://drupal.org/node/15689#comment-25704|title=How does Drupal compare to Mambo? discussion thread|work=drupal.org|accessdate=17 красавіка 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713232013/http://drupal.org/node/15689#comment-25704|archivedate=13 ліпеня 2007|url-status=dead}}</ref> Drupal-темізацыя выкарыстоўвае механізм шаблонаў, каб далей адасобліваць HTML/CSS з PHP. Папулярны Drupal-модуль, які называецца «Devel» падае GUI інфармацыю для распрацоўшчыкаў і вярстальшчыкаў пра будову старонкі. Унесеныя супольнасцю тэмы на сайт Drupal.org выдадзеныя ў адпаведнасці з бясплатнай ліцэнзіяй GPL. З версіі 6.0 з’явілася магчымасць дынамічна змяняць формы па сродках [[AHAH]]. У версію 7.0 увайшла бібліятэка jQuery UI. == Метады структуравання зместу == У Drupal прапаноўваецца гібкая схема арганізацыі структуры сайта на аснове [[Таксанамія|таксанаміі]].<br /> '''Таксанамія''' — механізм, які дазваляе ствараць адвольную колькасць тэматычных катэгорый для змесціва сайта і асацыяваць іх з модулямі, якія забяспечваюць увод і вывад інфармацыі. Катэгорыі могуць прадстаўляць плоскія або іерархічныя спісы, альбо складаныя структуры, дзе элемент можа мець некалькі «продкаў» і некалькі даччыных элементаў. З дапамогай падобнай схемы аднымі і тымі ж модулямі магчыма арганізацыя розных варыянтаў структурызацыі змесціва. Напрыклад, лёгка ствараецца скразны спіс «ключавых словаў» для ўсіх дакументаў сайта і т.п. Іншая парадзігма з’явілася са стварэннем у Drupal пашырэння Content Construction Kit (CCK). CCK дазваляе дапаўняць дакументы новымі палямі розных тыпаў — ад палёў увода URL і email, да палёў захоўвання і адлюстравання мультымедыйных файлаў. Таксама па сродках дадатковых модуляў да CCK (напрыклад, Node reference) можна арганізаваць сувязі паміж дакументамі, не выкарыстоўваючы механізм таксанаміі. == Падтрымка лакалізацыі == [[Файл:Drupal злёт 2 Лакалізацыя.jpg|thumb|[http://www.youtube.com/watch?list=UUbkDkLe_ZSWIMs_RlJDZD4g&v=lzeRpv37jEA&feature=player_embedded Відэа «Як перакладаць Drupal»]]] Сістэма падтрымлівае лакалізацыю інтэрфейса на больш чым 100 мовах (аднак не ўсе пераклады з’яўляюцца поўнымі). У Drupal выкарыстоўваецца асабісты механізм для лакалізацыі з захаваннем перакладаў у [[База даных|базе даных]], нараўне з астатнім змесцівам сайта. Імпарт і экспарт перакладаў сайта ажыцяўляецца ў выглядзе po-файлаў. Поўная лакалізацыя змесціва падтрымліваецца іншымі модулямі, якія не ўваходзяць у пастаўку Drupal, але могуць быць спампаваныя з сайта распрацоўшчыкаў. У 2012 годзе [[Drupal-клуб]] арганізаваў конкурс «Пераклад Drupal на беларускую мову»<ref>{{Cite web |url=http://localize.drupal.org/node/4558 |title=Конкурс «Пераклад Drupal на беларускую мову» |access-date=17 красавіка 2013 |archive-date=15 снежня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121215194841/http://localize.drupal.org/node/4558 |url-status=dead }}</ref> сярод распрацоўшчыкаў, лінгвістаў і проста ініцыятыўных людзей. Цягам трох месяцаў ядро Drupal 7 версіі было цалкам лакалізавана. == Бяспека == Палітыка Drupal складаецца ў тым, каб анансаваць аб прыродзе кожнай уразлівасці сістэмы бяспекі, як толькі выдадзены новы рэліз. Адміністратары Drupal сайтаў аўтаматычна апавяшчаюцца аб гэтых новых рэлізах праз модуль Статуса Абнаўлення (Drupal 6.x) ці праз Менеджар Абнаўлення (Drupal 7.x). Drupal вядзе спіс рассылкі паведамленняў бяспекі, гісторыю ўсіх апавяшчэнняў бяспекі, дамашнюю старонку службы бяспекі і RSS-стужку з новымі апавяшчэннямі. У 2012 годзе паведамілі і выправілі ў ядры Drupal 4 уразлівасці сістэмы бяспекі. Дзіркі ў бяспецы таксама былі знойдзены і выпраўлены ў 174 унесеных карыстальнікамі модулях. == Сістэмныя патрабаванні == Drupal у першую чаргу арыентаваны на платформу [[LAMP]], але магчымы варыянты выкарыстання іншага сістэмнага ПЗ. * [[Аперацыйная сістэма]]: сямейства [[Unix]] (у тым ліку [[FreeBSD]], [[Mac OS X]]), [[Windows]] (любыя АС, на якіх можа працаваць інтэрпрэтатар PHP) * [[Вэб-сервер]]: [[Apache]], [[Nginx]], [[Lighttpd]], [[IIS]] Versions 6, 7 (праз Fast CGI) (тэарытычна любы вэб-сервер, які дапускае выкананне PHP-кода) * [[СКБД]]: [[MySQL]], [[PostgreSQL]] (у прынцыпе нескладаная адаптацыя да іншых рэляційных СКБД, напрыклад [[IBM DB2]] <ref>[http://www.ibm.com/developerworks/ru/library/i-osource9/index.html Статья по адаптации на сайте IBM Developer Networks]</ref>) * [[PHP]] версіі 4.3.3 і вышэй (для сумяшчальнасці з усімі іншымі модулямі рэкамендуецца скарыстоўваць PHP 5, замест PHP 4). Drupal 7 патрабуе PHP 5.2.4 і вышэй. == Крытыка == * Крытыкі Drupal ставяць у папрок распрацоўшчыкам слабое выкарыстанне аб’ектных магчымасцей PHP. Сапраўды, API Drupal практычна не выкарыстоўвае наяўныя ў PHP магчымасці ААП (Аб’ектна-арыентаванага праграмавання). Распрацоўшчыкі аргументуюць гэта слабай рэалізацыей ААП у мове (асабліва да версіі PHP 5). Аб’ектная мадэль у Drupal прысутнічае, але ў некалькі нетрадыцыйным для PHP выглядзе<ref>[http://api.drupal.org/api/5/file/developer/topics/oop.html Праграмаванне ў Drupal з пункту гледжання ААП] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070521225541/http://api.drupal.org/api/5/file/developer/topics/oop.html |date=21 мая 2007 }}</ref>. У Drupal 7 аднак прысутнічае шэраг новаўвядзенняў, якія задзейнічаюць аб’ектныя магчымасці PHP 5. * Да недахопаў (але адначасова і добрай якасці) Drupal можна аднесці адсутнасць адваротнай сумяшчальнасці API. У кожным новым мажорным рэлізе адбываюцца вялікія змены API, калі нароўні з дадаваннем новых функцый прыбіраюцца некаторыя старыя або змяняюцца параметры выкліка існуючых. Гэта прыводзіць да неабходнасці распрацоўшчыкам іншых модуляў адаптаваць іх для працы з новымі версіямі Drupal. Аднак змяненні API і працэдура адаптацыі модуляў да новых версій апісваюцца ў дакументацыі для кожнага рэліза, таксама заўжды прапануецца механізм аўтаматызаванага апгрэйда ядра сістэмы на новую версію.<ref>[http://drupal.org/upgrade Абнаўленне сістэмы (для карыстальнікаў)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110323204952/http://drupal.org/upgrade/ |date=23 сакавіка 2011 }}</ref><ref>[http://drupal.org/update/modules Абнаўленне модуляў (для распрацоўшчыкаў)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110522062347/http://drupal.org/update/modules |date=22 мая 2011 }}</ref> Плюс дадзенай схемы распрацоўкі — няма неабходнасці цягнуць з версіі ў версію праграмны пласт сумяшчальнасці са старымі API, што палягчае бягучы код сістэмы. * Крывая навучання. Некаторыя карыстальнікі апісваюць Drupal як складаны для засваення. Вялікая колькасць унесеных карыстальнікамі модулей могуць мець функцыянальнасць, якая тыражваецца некалькі разоў. == Прыклады рэалізацыі сайтаў на Drupal == Прыведзены прыклады некалькіх сайтаў з высокай наведвальнасцю (дзесяткі тысяч наведвальнікаў у суткі і вышэй), працуючых на Drupal: * [http://www.warnerbrosrecords.com Warner Bros Recordings]<ref name="socialcmsbuzz.com">{{cite web|date=24 кастрычніка 2008|title=Drupal Sites Which You May Not Have Known Were Drupal Based|url=http://socialcmsbuzz.com/45-drupal-sites-which-you-may-not-have-known-were-drupal-based-24092008/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090204021137/http://socialcmsbuzz.com/45-drupal-sites-which-you-may-not-have-known-were-drupal-based-24092008/|archivedate=4 лютага 2009|accessdate=17 красавіка 2013|url-status=dead}}</ref> * [http://www.mtv.co.uk MTV UK]<ref name="socialcmsbuzz.com"/> * [http://news.van.fedex.com FedEx] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150127142025/http://news.van.fedex.com/ |date=27 студзеня 2015 }}<ref>{{cite web|date=[[2008]]|title=Who is Using Drupal?|url=http://websites.usandv.com/who-is-using-drupal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130302005348/http://websites.usandv.com/who-is-using-drupal|archivedate=2 сакавіка 2013|accessdate=17 красавіка 2013|url-status=dead}}</ref> * [http://ubuntu.com ubuntu]<ref>[http://www.drupal.ru/node/4432 ubuntu.com использует Drupal! | Drupal Россия]</ref> * [http://www.whitehouse.gov/ White House]<ref>[http://www.fastcompany.com/blog/kit-eaton/technomix/white-house-web-adds-some-drupal-magic Under First Open-Source Prez Obama, White House Adopts Drupal, but at What Cost? | Fast Company]</ref> * [http://www.michaeljackson.com The Official Michael Jackson Site] * {{Не перакладзена 3|Либрусек|Либрусек|ru|Либрусек}} * {{Не перакладзена 3|CRM|CRM|ru|CRM}} [[Фонд свабоднага праграмнага забеспячэння|фонда свабоднага праграмнага забеспячэння]] — [https://crm.fsf.org/ crm.fsf.org] == Супольнасць == [http://drupal.org Drupal.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191019082002/https://www.drupal.org/ |date=19 кастрычніка 2019 }} мае вялікую супольнасць карыстальнікаў і распрацоўшчыкаў, з больш чым 954,296 уліковых запісаў карыстальнікаў і больш чым 25,146 уліковых запісаў распрацоўшчыкаў (на красавік 2013).<ref name="dohome">{{cite web|url=https://drupal.org/|title=Drupal Homepage|work=Drupal.org|accessdate=2011-08-18|archive-date=24 ліпеня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724232201/https://drupal.org/|url-status=dead}}</ref> Паўгадавыя Drupal-канферэнцыі (DrupalCon) чаргуюцца паміж Паўночнай Амерыкай і Еўропай.<ref>{{cite web|url=http://groups.drupal.org/node/17870|title=drupal.org discussion on Drupalcon event management|publisher=Groups.drupal.org|date=|accessdate=2011-08-31}}</ref> Колькасць удзельнікаў на канферэнцыях DrupalCon павялічылася з 500 у Сегедзе ў жніўні 2008 да больш чым 3,100 у [[Дэнвер]]ы ў сакавіку 2012.<ref>{{cite web|url=http://chicago2011.drupal.org/|title=DrupalCon Chicago 2011}}</ref> Еўрапейскі DrupalCon у жніўні 2012 года праходзіў у [[Мюнхен]]е, [[Германія]]. Меньшыя падзеі, вядомыя як «Drupal-кемпы» (DrupalCamp),<ref>{{cite web|title=Drupal Camps and Cons|url=http://buildamodule.com/drupal-camps-calendar|accessdate=25 January 2013}}</ref> праходзяць на працягу ўсяго года па ўсім свеце. Таксама гуру Drupal запісваюць відэаскрынкасты па ўсталёўцы і наладцы розных модуляў, тэм і г.д., што дазваляе пачаткоўцам хутчэй разабрацца ў сістэме. == Drupal у Беларусі == У Беларусі таксама існуе Drupal-супольнасць, у Мінску ладзяцца мерапрыемствы прысвечаныя Drupal. Восенню 2011 года пачаў сваю дзейнасць [[Drupal-клуб]], куды можа прыйсці любы зацікаўлены ў вывучэнні гэтай сістэмы. 26 лістапада 2011 года актывісты [http://be.wikipedia.org/wiki/Drupal-клуб Drupal-клуба], які дзейнічае на базе [[Маладзёжная арганізацыя "Фаланстэр"|Фаланстэра]], арганізавалі першы Drupal-злёт<ref>{{Cite web |url=http://bizzona.net/drupal-v-minske |title=Першы Drupal-злёт |access-date=17 красавіка 2013 |archive-date=5 кастрычніка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121005065236/http://bizzona.net/drupal-v-minske |url-status=dead }}</ref>, на якім былі прадстаўлены даклады і майстэр-клас для пачаткоўцаў. [[Файл:Drupal злёт 1.jpg|400px|thumb|Першы Drupal-злёт]] 15-16 снежня 2012 адбыўся другі Drupal-злёт<ref>[http://it.tut.by/329187 Другі Drupal-злёт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130207122126/http://it.tut.by/329187 |date=7 лютага 2013 }}</ref> у іншым фармаце. Усё мерапрыемства было падзелена на 3 блокі: * даклады і прэзентаціі; * пераклад модуляў на беларускую мову; * хакатон па распрацоўцы сацыяльнага праекта [http://niekropali.by niekropali.by]. Сярод удзельнікаў распаўсюджваўся комікс<ref>{{Cite web |url=http://issuu.com/falanster/docs/drupal_komiks_drupal-sliot.by |title=Комікс Drupal-злёт |access-date=17 красавіка 2013 |archive-date=29 ліпеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160729123437/https://issuu.com/falanster/docs/drupal_komiks_drupal-sliot.by |url-status=dead }}</ref> прысвечаны Drupal. 15 лістапада 2013 года быў праведзены Drupal-дзень для шкаляроў.<ref>[http://falanster.by/ru/news/drupal-den-sleduyushchee-pokolenie Drupal-день. Следующее поколение] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131123122824/http://falanster.by/ru/news/drupal-den-sleduyushchee-pokolenie |date=23 лістапада 2013 }}</ref> Асобныя фанатычныя ўдзельнікі пад уплывам Drupal намалявалі велізарнае 3D-графіті і запісалі трэк<ref>[http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=WDPDmwPl65w Drupal-клуб. Будь социальным!|Смотреть видео]</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == === Кнігі на рускай мове === ==== Drupal 7 ==== * Тодд Томлинсон CMS Drupal 7: руководство по разработке системы ўправления вэб-сайтом, 3-е издание = Pro Drupal 7 Development, 3rd Edition. — М.: «Вильямс», 2011. — 560 с. — ISBN 978-5-8459-1743-0 * Алексей Черных Drupal 7. — «Эксмо», 2011. — С. 208. — ISBN 978-5-699-47059-4 * Колисниченко Денис Николаевич Drupal 7. Руководство пользователя. — «Диалектика», 2011. — С. 256. — ISBN 978-5-8459-1717-1 ==== Drupal 6 ==== * Анжела Байрон, Эдисон Берри, Натан Хог, Джэфф Итон, Джэймс Уокер, Джэфф Роббинс Drupal: создание и управление сайтом = Using Drupal. — «Символ», 2010. — С. 576. — ISBN 978-5-93286-174-5 * Джон Вандюк CMS Drupal: руководство по разработке системы ўправления сайтом = Pro Drupal development. — «Вильямс», 2009. — С. 576. — ISBN 978-5-8459-1513-9 * Томас Захреддин Drupal 6 = Das Drupal 6 Praxisbuch. — «Эксмо», 2008. — С. 432. — ISBN 978-5-699-36219-6 * Дэвид Мерсер Drupal 6. Создание надежных и полнофункциональных веб-сайтов, блогов, форумов, порталов и сайтов-сообществ = Building powerful and robust websites with Drupal 6: Build your own professional blog, forum, portal or community website with Drupal 6. — «Вильямс», 2009. — С. 272. — ISBN 978-5-8459-1556-6 * В.Ромашов CMS Drupal: система управления содержимым сайта. — «Питер», 2009. — С. 256. — ISBN 978-5-49807-241-8 === Кнігі на англійскай мове === * Robert T. Douglass, Mike Little, Jared W. Smith «Building Online Communities with Drupal, phpBB, and WordPress». Apress, ISBN 1-59059-562-9 * David Mercer «Drupal: Creating Blogs, Forums, Portals, and Community Websites», ISBN 1-904811-80-9 * John K. VanDyk, Matt Westgate «Pro Drupal Development», ISBN 978-1-59059-755-2 * Matt Butcher «Learning Drupal 6 Module Development», ISBN 978-1-84719-444-2 == Спасылкі == * [http://drupal.org Афіцыйны сайт праекта Drupal] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191019082002/https://www.drupal.org/ |date=19 кастрычніка 2019 }} {{ref-en}} {{ВС}} {{Фрэймворкі для вэб-дадаткаў}} {{CMS для блогаў}} [[Катэгорыя:Свабодныя сістэмы кіравання сайтамі]] [[Катэгорыя:Сістэмы вядзення блогаў]] [[Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на PHP]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне для вэб-распрацоўкі]] [[Катэгорыя:Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Drupal]] 3avs8q8ygwlanvafi2hoyfuqyz2patf 0 161636 5165109 5137188 2026-07-12T18:27:30Z M.L.Bot 261 5165109 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, паэтка, празаік, літаратурны крытык, выкладчыца крэатыўнага пісьма. == Біяграфія == Дзяцінства правяла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў Барысаўскай СШ № 9. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма ў Швецыю. Працавала школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы, на платных курсах маладых пісьменнікаў, журналістам, перакладчыкам. Замужам, мае трох дзяцей. == Творчасць == Піша на рускай мове, затым сама перакладае на шведскую. Аўтар твораў для дарослых і дзяцей. Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («По англійским следам» — ''Па анёльскіх слядах''). Другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («С сердечным приветом» — ''З сардэчным прывітаннем'') выйшаў у 1996 годзе. Аўтар кніг «Klark Svensson och kärleken» («Кларк Свенссон и любовь» — ''Карл Свенсан і каханне''), «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Когда б вы знали, из какого сора растут стихи, не ведая стыда», 2002 — ''Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму''), «Avdelningen för påhittade föremål» («Отдел придуманных вещей», 2004 — ''Аддзел прыдуманых рэчаў'') і іншых. Лаўрэат прэміі [[Шведская Акадэмія|Шведскай Акадэміі]] (1997) і інш. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Швецыя і Беларусь / Шведскі Інстытут. Перакл. Інэса Моін. — Solna, 2006. ISBN 9152006816 {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] h283j8neh86dtdl9azmfs59kzmz49ar 5165116 5165109 2026-07-12T19:10:05Z M.L.Bot 261 5165116 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, паэтка, празаік, літаратурны крытык, выкладчыца літаратурнай творчасці. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Бабуля па бацьку выбрала ёй імя{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У дзяцінстве жыла [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзядулі па маці, які быў яўрэйскага паходжання{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала ў Швецыю, у [[Мальмё]], да маці і айчыма{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі працавала сацыяльным сакратаром, перакладчыкам, настаўнікам мовы, школьным настаўнікам і выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 года, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}) і вяла платныя курсы для маладых пісьменнікаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста Стакгольма{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Замужам, мае трох дзяцей. == Творчасць == Пісьменніца працуе на стыку дзвюх моў: свае вершы яна піша рускай мовай, у сілаба-тоніцы, затым перакладае і адаптуе іх для шведскамоўнага чытача, што называе «крыжаваным апыленнем». У творчасці яна арыентуецца на традыцыі Ганны Ахматавай, Марыны Цвятаевай і Восіпа Мандэльштама.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»). Крытыкі адзначалі яе стылістычнае падабенства з Іосіфам Бродскім і падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»), які параўноўвалі з творчасцю Віславы Шымборскай за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе апублікавала кнігу «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), зборнік спалучае лірыку і прозу. У творах аўтарка звяртаецца да тэм разводу, дзіцячых успамінаў пра Мінск, таксама выданне ўключае прысвячэнні Карын Бое, Уладзіміру Высоцкаму і К. С. Льюісу. Кніга «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў», 2004) распавядае пра яе першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Дэбютны раман выйшаў у 2007 годзе кнігай «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»). У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка дзіцячай літаратуры, у прыватнасці кнігі «Klark Svensson och kärleken» («Карл Свенсан і каханне»){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. == Узнагароды == * Прэмія FIB за паэтычны дэбют (1994){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. * Прэмія [[Шведская Акадэмія|Шведскай Акадэміі]] (1997). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] 50d03xl0lrn3spwmfjutl8c4bezb1wt 5165121 5165116 2026-07-12T19:29:01Z M.L.Bot 261 5165121 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, паэтка, празаік, літаратурны крытык, выкладчыца літаратурнай творчасці. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя ўнучцы выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзядулі па маці, які быў яўрэйскага паходжання{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма ў [[Швецыя|Швецыю]], у [[Мальмё]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі працавала сацыяльным сакратаром, перакладчыкам, настаўнікам мовы, школьным настаўнікам і выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 года, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}) і вяла платныя курсы для маладых пісьменнікаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста у [[Стакгольм|Стакгольме]]{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Замужам, мае трох дзяцей. == Творчасць == Пісьменніца працуе на стыку дзвюх моў: піша вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым перакладае і адаптуе іх для шведскамоўнага чытача, што называе «крыжаваным апыленнем». У творчасці арыентуецца на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»). Крытыкі адзначалі яе стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]] і падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»), які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучаў лірыку і прозу, уключае творы на тэму разводу, дзіцячых успамінаў пра Мінск, прысвячэнні [[Карын Бое]], [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміру Высоцкаму]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайву Стэйплзу Льюісу]]. Кніга «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў», 2004) распавядае пра яе першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Дэбютны раман выйшаў у 2007 годзе кнігай «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»). У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка дзіцячай літаратуры, у прыватнасці кнігі «Klark Svensson och kärleken» («Карл Свенсан і каханне», 2004){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. == Узнагароды == * Прэмія FIB за паэтычны дэбют (1994){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. * Прэмія [[Шведская Акадэмія|Шведскай Акадэміі]] (1997). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] 66hnoccs6hpmllx0aplnu43xe6e6r22 5165122 5165121 2026-07-12T19:33:49Z M.L.Bot 261 5165122 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, паэтка, празаік, літаратурны крытык, выкладчыца літаратурнай творчасці. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя ўнучцы выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзядулі па маці, які быў яўрэйскага паходжання{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма ў [[Швецыя|Швецыю]], у [[Мальмё]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі працавала сацыяльным сакратаром, перакладчыкам, настаўнікам мовы, школьным настаўнікам і выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 года, вяла ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}) платныя курсы для маладых пісьменнікаў{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста у [[Стакгольм|Стакгольме]]{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Замужам, мае трох дзяцей. == Творчасць == Пісьменніца працуе на стыку дзвюх моў: піша вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым перакладае і адаптуе іх для шведскамоўнага чытача, што называе «крыжаваным апыленнем». У творчасці арыентуецца на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»). Крытыкі адзначалі яе стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]] і падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»), які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучаў лірыку і прозу, уключае творы на тэму разводу, дзіцячых успамінаў пра Мінск, прысвячэнні [[Карын Бое]], [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміру Высоцкаму]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайву Стэйплзу Льюісу]]. Кніга «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў», 2004) распавядае пра яе першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Дэбютны раман выйшаў у 2007 годзе кнігай «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»). У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка дзіцячай літаратуры, у прыватнасці кнігі «Klark Svensson och kärleken» («Карл Свенсан і каханне», 2004){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. == Узнагароды == * Прэмія FIB за паэтычны дэбют (1994){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. * Прэмія [[Шведская Акадэмія|Шведскай Акадэміі]] (1997). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] rydxbxn7g8rw0hfpg1j80cla17erjtl 5165123 5165122 2026-07-12T19:42:33Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5165123 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, паэтка, празаік, літаратурны крытык, выкладчыца літаратурнай творчасці. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя ўнучцы выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзядулі па маці, які быў яўрэйскага паходжання{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма ў [[Швецыя|Швецыю]], у [[Мальмё]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі працавала сацыяльным сакратаром, перакладчыкам, настаўнікам мовы, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 года, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста у [[Стакгольм|Стакгольме]]{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Замужам, мае трох дзяцей. == Творчасць == Пісьменніца працуе на стыку дзвюх моў: піша вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым перакладае і адаптуе іх для шведскамоўнага чытача, што называе «крыжаваным апыленнем». У творчасці арыентуецца на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»). Крытыкі адзначалі яе стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]] і падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»), які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучаў лірыку і прозу, уключае творы на тэму разводу, дзіцячых успамінаў пра Мінск, прысвячэнні [[Карын Бое]], [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміру Высоцкаму]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайву Стэйплзу Льюісу]]. Кніга «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў», 2004) распавядае пра яе першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Дэбютны раман выйшаў у 2007 годзе кнігай «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»). У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка дзіцячай літаратуры, у прыватнасці кнігі «Klark Svensson och kärleken» («Карл Свенсан і каханне», 2004){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. == Узнагароды == * Прэмія FIB за паэтычны дэбют (1994){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. * Прэмія [[Шведская Акадэмія|Шведскай Акадэміі]] (1997). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] 1pq5t1uvshux6edihgteew7ejtbym5e 5165159 5165123 2026-07-12T20:07:08Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5165159 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, паэтка, празаік, літаратурны крытык, выкладчыца літаратурнай творчасці. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзядулі па маці, які быў яўрэйскага паходжання{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма ў [[Швецыя|Швецыю]], у [[Мальмё]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі працавала сацыяльным сакратаром, перакладчыкам, настаўнікам мовы, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 года, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста у [[Стакгольм|Стакгольме]]{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Замужам, мае трох дзяцей. == Творчасць == Пісьменніца працуе на стыку дзвюх моў: піша вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым перакладае і адаптуе іх для шведскамоўнага чытача, што называе «крыжаваным апыленнем». У творчасці арыентуецца на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»). Крытыкі адзначалі яе стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]] і падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»), які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучаў лірыку і прозу, уключае творы на тэму разводу, дзіцячых успамінаў пра Мінск, прысвячэнні [[Карын Бое]], [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміру Высоцкаму]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайву Стэйплзу Льюісу]]. Кніга «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў», 2004) распавядае пра яе першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Дэбютны раман выйшаў у 2007 годзе кнігай «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»). У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка дзіцячай літаратуры, у прыватнасці кнігі «Klark Svensson och kärleken» («Карл Свенсан і каханне», 2004){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. == Узнагароды == * Прэмія FIB за паэтычны дэбют (1994){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. * Прэмія [[Шведская Акадэмія|Шведскай Акадэміі]] (1997). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] 6dbyd2hy3gx1w448mw2bpakk865b9zp 5165166 5165159 2026-07-12T20:26:47Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5165166 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кузьменка}} {{Цёзкі2|Ліндквіст}} {{Пісьменнік}} '''Інга-Ліна Ліндквіст''', па нараджэнні '''Кузьменка''' ({{lang-sv|Inga-Lina Lindqvist}}; {{ВДП}}) — [[Швецыя|шведская]] пісьменніца, паэтка, празаік, літаратурны крытык, выкладчыца літаратурнай творчасці. == Біяграфія == Нарадзілася 25 красавіка 1964 года ў Вільні{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Дачка беларускага мастака [[Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка|Уладзіміра Кузьменкі]]. Імя выбрала бабуля па бацьку{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. У дзяцінстве жыла ў [[Барысаў|Барысаве]], скончыла 8 класаў у СШ № 9. Значную частку дзяцінства правяла на хутары дзядулі па маці, які быў яўрэйскага паходжання{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У 1979 годзе пераехала да маці і айчыма ў [[Швецыя|Швецыю]], у [[Мальмё]]{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. У Швецыі працавала сацыяльным сакратаром, перакладчыкам, настаўнікам мовы, школьным настаўнікам, выкладчыкам у тэатральным вучылішчы{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} і на платных курсах маладых пісьменнікаў. З 1996 года займаецца культурнай журналістыкай і літаратурнай крытыкай{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Станам на 2008 года, выкладала ў Акадэміі пісьменнікаў ({{lang-sv|Skrivarakademien}}){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. Станам на 2019 год, жыла ў раёне Кіста у [[Стакгольм|Стакгольме]]{{sfn|Deppert|2019|p=}}. Замужам, мае трох дзяцей. == Творчасць == Пісьменніца працуе на стыку дзвюх моў: піша вершы рускай, у [[Сілаба-тоніка|сілаба-тоніцы]], затым перакладае і адаптуе іх для шведскамоўнага чытача, што называе «крыжаваным апыленнем». У творчасці арыентуецца на традыцыі [[Ганна Андрэеўна Ахматава|Ганны Ахматавай]], [[Марына Іванаўна Цвятаева|Марыны Цвятаевай]] і [[Восіп Эмілевіч Мандэльштам|Восіпа Мандэльштама]].{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Дэбютавала ў 1994 годзе зборнікам паэзіі «Änglaspår» («Па анёльскіх слядах»). Крытыкі адзначалі яе стылістычнае падабенства з [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіфам Бродскім]] і падкрэслівалі дынамічную двухсэнсоўнасць яе вершаў. У 1996 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Hjärtliga hälsningar» («З сардэчным прывітаннем»), які параўноўвалі з творчасцю [[Віслава Шымборска|Віславы Шымборскай]] за здольнасць ператвараць паўсядзённыя моманты ў экзістэнцыяльныя і палітычныя перспектывы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} У 2002 годзе выйшаў зборнік «Om du bara visste ur vilken bråte dikter växer utan att skämmas» («Каб вы ведалі, з якога смецця растуць вершы, не ведаючы сораму»), які спалучаў лірыку і прозу, уключае творы на тэму разводу, дзіцячых успамінаў пра Мінск, прысвячэнні [[Карын Бое]], а таксама адсылкі да [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]] і [[Клайв Стэйплз Льюіс|Клайва Стэйплза Льюіса]]. Кніга «Avdelningen för påhittade föremål» («Аддзел прыдуманых рэчаў», 2004) распавядае пра яе першыя гады ў Швецыі і працэс засваення мовы.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Дэбютны раман выйшаў у 2007 годзе кнігай «Mirakelkuren» («Цудадзейнае лячэнне»). У 2008 годзе выйшаў другі раман «Drottningflickan» («Дзяўчынка-каралева»), сучасная казка пра адносіны маці і дочак.{{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}} Аўтарка дзіцячай літаратуры, у прыватнасці кнігі «Klark Svensson och kärleken» («Карл Свенсан і каханне», 2004){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. == Узнагароды == * Прэмія FIB за паэтычны дэбют (1994){{sfn|Wahlström & Widstrand|2008|p=}}. * Прэмія [[Шведская Акадэмія|Шведскай Акадэміі]] (1997). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Шведскі Інстытут|аўтар=|загаловак=Швецыя і Беларусь|арыгінал=|спасылка=|адказны=Перакл. Інэса Моін|выданне=|месца=Solna|выдавецтва=Шведскі Інстытут|год=2006|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=91-520-0681-6|тыраж=}} == Спасылкі == * {{h|Deppert|2019|{{cite web|ref = Deppert | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} * {{h|Wahlström & Widstrand|2008|{{cite web|ref = Wahlström & Widstrand | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist |first = |last = |authorlink = |date = 2008 |work = Wahlström & Widstrand |publisher = Bonnierförlagen |location = Stockholm |page = |language = sv |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ліндквіст Інга-Ліна}} [[Катэгорыя:Імігравалі ў Швецыю з Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя паэты]] ktrcfimcijt9tb0p7kszkclmidaan61 10 163109 5165298 4961172 2026-07-13T09:02:51Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5165298 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Інстытуты НАНБ |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |загаловак = [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] |выява = |стыль_асноўнага_загалоўка = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |загаловак1= [[Аддзяленне фізікі, матэматыкі і інфарматыкі НАН Беларусі|Аддзяленне фізікі, <br>матэматыкі і інфарматыкі]] |спіс1= * [[Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне «Оптыка, оптаэлектроніка і лазерная тэхніка»]] ** ''[[Інстытут фізікі імя Б. І. Сцяпанава НАН Беларусі|Інстытут фізікі імя Б. І. Сцяпанава]]'' ** ''[[Цэнтр святлодыёдных і оптаэлектронных тэхналогій НАН Беларусі]]'' ** ''[[Цэнтр геафізічнага маніторынгу НАН Беларусі]]'' * [[Інстытут матэматыкі НАН Беларусі|Інстытут матэматыкі]] * [[Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі НАН Беларусі|Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі]] * [[Мінскі НДІ радыёматэрыялаў]] |загаловак2= [[Аддзяленне фізіка-тэхнічных навук НАН Беларусі|Аддзяленне фізіка-<br>тэхнічных навук]] |спіс2= * [[Навукова-практычны цэнтр НАН Беларусі па матэрыялазнаўстве|Навукова-практычны цэнтр па матэрыялазнаўстве]] ** ''[[Інстытут механікі металапалімерных сістэм імя У. А. Белага НАН Беларусі|Інстытут механікі металапалімерных сістэм імя У. А. Белага]]'' ** ''[[Інстытут прыкладной фізікі НАН Беларусі|Інстытут прыкладной фізікі]]'' ** ''[[Інстытут тэхналогіі металаў НАН Беларусі|Інстытут тэхналогіі металаў]]'' ** ''[[Інстытут тэхнічнай акустыкі НАН Беларусі|Інстытут тэхнічнай акустыкі]]'' ** ''[[Фізіка-тэхнічны інстытут НАН Беларусі|Фізіка-тэхнічны інстытут]]'' * [[Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне парашковай металургіі]] ** ''[[Інстытут парашковай металургіі НАН Беларусі|Інстытут парашковай металургіі імя акадэміка А. У. Романа]]'' ** ''[[Маладзечанскі завод парашковай металургіі]]'' * [[Аб’яднаны інстытут машынабудавання НАН Беларусі|Аб’яднаны інстытут машынабудавання]] * [[Аб’яднаны інстытут энергетычных і ядзерных даследаванняў «Сосны»|Аб’яднаны інстытут энергетычных і ядзерных даследаванняў «Сосны»]] * [[Інстытут цепла- і масаабмену імя А. В. Лыкава НАН Беларусі|Інстытут цепла- і масаабмену імя А. В. Лыкава]] * [[Інстытут энергетыкі НАН Беларусі|Інстытут энергетыкі]] * [[Цэнтр радыётэхнікі НАН Беларусі]] * [[Інстытут жыллёва-камунальнай гаспадаркі НАН Беларусі|Інстытут жыллёва-камунальнай гаспадаркі]] * [[Навукова-вытворчы цэнтр шматфункцыянальных беспілотных комплексаў НАН Беларусі|Навукова-вытворчы цэнтр шматфункцыянальных беспілотных комплексаў]] |загаловак3= [[Аддзяленне хіміі і навук аб Зямлі НАН Беларусі|Аддзяленне хіміі і<br> навук аб Зямлі]] |спіс3= * [[Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне «Хімічныя прадукты і тэхналогіі»]] ** ''[[Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі НАН Беларусі|Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі]]'' ** ''[[Інстытут фізіка-арганічнай хіміі НАН Беларусі|Інстытут фізіка-арганічнай хіміі]]'' * [[Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне «Хімічны сінтэз і біятэхналогіі»]] ** ''[[Інстытут біяарганічнай хіміі НАН Беларусі|Інстытут біяарганічнай хіміі]]'' ** ''[[Гасразліковая доследная вытворчасць Інстытута біяарганічнай хіміі НАН Беларусі|Гасразліковая доследная вытворчасць Інстытута біяарганічнай хіміі]]'' ** ''[[Акадэмфарм|Рэспубліканскае вытворчае ўнітарнае прадпрыемства «Акадэмфарм»]]'' * [[Інстытут прыродакарыстання НАН Беларусі|Інстытут прыродакарыстання]] * [[Палескі аграрна-экалагічны інстытут НАН Беларусі|Палескі аграрна-экалагічны інстытут]] * [[Інстытут хіміі новых матэрыялаў НАН Беларусі|Інстытут хіміі новых матэрыялаў]] * [[Рэспубліканскі цэнтр палярных даследаванняў]] |загаловак4= [[Аддзяленне медыцынскіх навук НАН Беларусі|Аддзяленне медыцынскіх навук]] |спіс4= * [[Інстытут біяхіміі біялагічна актыўных злучэнняў НАН Беларусі|Інстытут біяхіміі біялагічна актыўных злучэнняў]] * [[Інстытут фізіялогіі НАН Беларусі|Інстытут фізіялогіі]] * [[Інстытут радыебіялогіі НАН Беларусі|Інстытут радыебіялогіі]] |загаловак5= [[Аддзяленне біялагічных навук НАН Беларусі|Аддзяленне біялагічных навук]] |спіс5= * [[Навукова-практычны цэнтр НАН Беларусі па біярэсурсах|Навукова-практычны цэнтр па біярэсурсах]] ** ''[[Інстытут лесу НАН Беларусі|Інстытут лесу]]'' ** ''[[Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі|Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В.Ф. Купрэвіча]]'' ** ''[[Цэнтральны батанічны сад Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі|Цэнтральны батанічны сад]]'' * [[Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне «Хімічны сінтэз і біятэхналогіі»]] ** [[Інстытут біяфізікі і клетачнай інжынерыі НАН Беларусі|Інстытут біяфізікі і клетачнай інжынерыі]] ** [[Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі|Інстытут генетыкі і цыталогіі]] ** [[Інстытут мікрабіялогіі НАН Беларусі|Інстытут мікрабіялогіі]] |загаловак6= [[Аддзяленне аграрных навук НАН Беларусі|Аддзяленне аграрных навук]] |спіс6= * [[Навукова-практычны цэнтр НАН Беларусі па земляробстве|Навукова-практычны цэнтр па земляробстве]] ** ''[[Інстытут глебазнаўства і аграхіміі НАН Беларусі|Інстытут глебазнаўства і аграхіміі]]'' ** ''[[Інстытут аховы раслін НАН Беларусі|Інстытут аховы раслін]]'' ** ''[[Інстытут меліярацыі НАН Беларусі|Інстытут меліярацыі]]'' ** ''[[Інстытут ільну НАН Беларусі|Інстытут ільну]] '' ** ''[[Палескі інстытут раслінаводства НАН Беларусі|Палескі інстытут раслінаводства]]'' * [[Навукова-практычны цэнтр НАН Беларусі па жывёлагадоўлі|Навукова-практычны цэнтр па жывёлагадоўлі]] ** ''[[Інстытут эксперыментальнай ветэрынарыі імя С. М. Вышалескага НАН Беларусі|Інстытут эксперыментальнай ветэрынарыі імя С. М. Вышалескага]]'' ** ''[[Інстытут рыбнай гаспадаркі НАН Беларусі|Інстытут рыбнай гаспадаркі]]'' * [[Навукова-практычны цэнтр НАН Беларусі па бульбаводстве і плодаагародніцтве|Навукова-практычны цэнтр па бульбаводстве і плодаагародніцтве]] ** ''[[Інстытут пладаводства НАН Беларусі|Інстытут пладаводства]]'' (''[[Музей гісторыі пладаводства Беларусі]]'') ** ''[[Талачынскі кансервавы завод]]'') ** [[Навукова-практычны цэнтр НАН Беларусі па механізацыі сельскай гаспадаркі|Навукова-практычны цэнтр па механізацыі сельскай гаспадаркі]] * [[Навукова-практычны цэнтр НАН Беларусі па харчаванні|Навукова-практычны цэнтр па харчаванні]] ** ''[[Інстытут мяса-малочнай прамысловасці НАН Беларусі|Інстытут мяса-малочнай прамысловасці]]'' * [[Віцебскі занальны інстытут сельскай гаспадаркі НАН Беларусі|Віцебскі занальны інстытут сельскай гаспадаркі]] * [[Гродзенскі занальны інстытут раслінаводства НАН Беларусі|Гродзенскі занальны інстытут раслінаводства]] * [[Інстытут сістэмных даследаванняў у АПК НАН Беларусі|Інстытут сістэмных даследаванняў у АПК]] * [[Беларуская сельскагаспадарчая бібліятэка імя Івана Сцяпанавіча Лупіновіча|Беларуская сельскагаспадарчая бібліятэка імя І.С. Лупіновіча]] |загаловак7= [[Аддзяленне гуманітарных навук і мастацтваў НАН Беларусі|Аддзяленне гуманітарных<br> навук і мастацтваў]] |спіс7= * [[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі|Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]] ** ''[[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа]]'' *** ''[[Рэспубліканская тапанімічная камісія]]'' *** ''[[Рэспубліканская тэрміналагічная камісія пры НАН Беларусі]]'' ** ''[[Інстытут літаратуразнаўства НАНБ|Інстытут літаратуразнаўства імя Янкі Купалы]]'' ** ''[[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы]]'' *** ''[[Музей старажытнабеларускай культуры]]'' * [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытут гісторыі]] * [[Інстытут філасофіі НАН Беларусі|Інстытут філасофіі]] * [[Інстытут сацыялогіі НАН Беларусі|Інстытут сацыялогіі]] * [[Інстытут эканомікі НАН Беларусі|Інстытут эканомікі]] * [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа]] * [[Універсітэт НАН Беларусі]] |загаловак8= Арганізацыі пры Прэзідыўме <br>НАН Беларусі |спіс8= * [[Беларускі рэспубліканскі фонд фундаментальных даследаванняў]] * [[Цэнтр сістэмнага аналізу і стратэгічных даследаванняў НАН Беларусі|Цэнтр сістэмнага аналізу і стратэгічных даследаванняў]] * [[Музей гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] |загаловак9= Расфарміраваныя<br> арганізацыі АН БССР |спіс9= * [[Інстытут нацыянальных меншасцей АН БССР|Інстытут нацыянальных меншасцей]] * [[Інстытут польскай пралетарскай культуры Акадэміі навук Беларусі|Інстытут польскай пралетарскай культуры]] * [[Інстытут псіханеўралогіі АН БССР|Інстытут псіханеўралогіі]] * [[Інстытут фізікі і матэматыкі Акадэміі навук БССР|Інстытут фізікі і матэматыкі]] * [[Інстытут хіміі АН БССР|Інстытут хіміі]] * [[Інстытут будаўніцтва і архітэктуры АН БССР|Інстытут будаўніцтва і архітэктуры]] * [[Інстытут водных праблем АН БССР|Інстытут водных праблем]] * [[Інстытут біялогіі АН БССР|Інстытут біялогіі]] * [[Інстытут тэарэтычнай і клінічнай медыцыны АН БССР|Інстытут тэарэтычнай і клінічнай медыцыны]] * [[Медыцынскі кабінет АН БССР|Медыцынскі навукова-даследчы кабінет]] * [[Аддзел фізіялогіі і сістэматыкі ніжэйшых раслін АН БССР|Аддзел фізіялогіі і сістэматыкі ніжэйшых раслін]] * [[Сектар геранталогіі АН БССР|Сектар геранталогіі]] * [[Камісія па вывучэнні Заходняй Беларусі]] * [[Аддзяленне матэматычных і прыродазнаўчых навук АН БССР|Аддзяленне матэматычных і прыродазнаўчых навук]] * [[Аддзяленне прыродазнаўчых і сельскагаспадарчых навук АН БССР|Аддзяленне прыродазнаўчых і сельскагаспадарчых навук]] * [[Аддзяленне фізіка-матэматычных, хімічных і геалагічных навук АН БССР|Аддзяленне фізіка-матэматычных, хімічных і геалагічных навук]] * [[Аддзяленне біялагічных, сельскагаспадарчых і медыцынскіх навук АН БССР|Аддзяленне біялагічных, сельскагаспадарчых і медыцынскіх навук]] |загаловак10= Расфарміраваныя<br> арганізацыі НАН Беларусі |спіс10= * [[Інстытут энергетыкі АПК НАН Беларусі|Інстытут энергетыкі АПК]] * [[Інстытут малекулярнай і атамнай фізікі НАН Беларусі|Інстытут малекулярнай і атамнай фізікі]] * [[Інстытут прыкладной оптыкі НАН Беларусі|Інстытут прыкладной оптыкі]] * [[Інстытут электронікі НАН Беларусі|Інстытут электронікі]] * [[Інстытут радыяцыйных фізіка-хімічных праблем НАН Беларусі|Інстытут радыяцыйных фізіка-хімічных праблем]] * [[Інстытут радыеэкалагічных праблем НАН Беларусі|Інстытут радыеэкалагічных праблем]] * [[Інстытут праблем энергетыкі НАН Беларусі|Інстытут праблем энергетыкі]] * [[Інстытут геалагічных навук НАН Беларусі|Інстытут геахіміі і геафізікі]] * [[Інстытут дзяржавы і права НАН Беларусі|Інстытут дзяржавы і права]] * [[Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы НАНБ|Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы]] * [[Інстытут агародніцтва НАН Беларусі|Інстытут агародніцтва]] * [[Аддзел навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках НАН Беларусі|Аддзел навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках]] * [[Аддзел аптычных праблем інфарматыкі НАН Беларусі|Аддзел аптычных праблем інфарматыкі]] * [[Навукова-даследчы цэнтр праблем рэсурсазберажэння НАН Беларусі|Навукова-даследчы цэнтр праблем рэсурсазберажэння]] * [[Навуковы цэнтр праблем механікі машын НАН Беларусі|Навуковы цэнтр праблем механікі машын]] * [[Гомельскі філіял НАН Беларусі|Гомельскі філіял]] * [[Гродзенскі філіял НАН Беларусі|Гродзенскі філіял]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Навука]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларусь]] </noinclude> 53chynf0c3jeencvxy933ue90k1h1r0 0 165018 5165350 4868407 2026-07-13T11:33:23Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Drupal]]; +[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2011 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165350 wikitext text/x-wiki [[File:The Drupal Club Logo.png|250px|thumb|right|Лагатып Drupal-клуба.]]Супольнасць opensource-актывістаў, якая сумесна вывучае і распаўсюджвае адкрытую свабодную сістэму кіравання змесцівам [[Drupal]]. Пачатак дзейнасці клуба — 13 кастрычніка 2011 года на базе [[Фаланстэр|Маладзёжнай арганізацыі «Фаланстэр»]].<ref>[http://www.relax.by/otkrytie_tretego_sezona_v_drupalklube Открытие третьего сезона в Drupal-клубе]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[http://it.tut.by/286792 Drupal-клуб открывает вторую сессию 2 мая] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130311144332/http://it.tut.by/286792 |date=11 сакавіка 2013 }}</ref><ref>[https://association.drupal.org/node/18288 Guest Post: Building a Drupal Community in Belarus Part I] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131023151650/https://association.drupal.org/node/18288 |date=23 кастрычніка 2013 }}</ref><ref>[https://association.drupal.org/node/18298 Guest Post: Building a Drupal Community in Belarus Part II] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130825181000/https://association.drupal.org/node/18298 |date=25 жніўня 2013 }}</ref> == Прынцыпы і бачанне клуба == Асноўная мэта — гэта пашырэнне выкарыстання адкрытых сістэм у беларускім інтэрнэце з акцэнтам на [[CMS]] [[Drupal]], таксама вывучэнне сістэмы [[Linux]] <ref>[http://ampby.org/2012/11/30/23954/ Як змяніць свет з дапамогай Drupal і іншых адкрытых сістэм] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130127022803/http://ampby.org/2012/11/30/23954/ |date=27 студзеня 2013 }}</ref>. Удзельнікі клуба прытрымліваюцца прынцыпа дзеякратыі. Важным у дзейнасці клуба з’яўляецца сацыяльная ангажаванасць яе ўдзельнікаў. == Праекты == Падчас дзейнасці клуб рэалізоўвае розныя праекты. [[Выява:Dd for schoolers 20 mini.jpg|250px|thumb|left|Фота з Drupal-дня, 13 лістапада 2013]] ===Сустрэчы клуба=== Дзейнасць складаецца з рэгулярных сустрэч і накіравана на лінгвістаў, вэб-распрацоўшчыкаў, хактывістаў. Падчас сустрэч раскрываюцца тэарэтычныя і практычныя пытанні вывучэння [http://be.wikipedia.org/wiki/Drupal Drupal].<ref>[http://drupal.by/node/865 Першая сустрэча клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121024135348/http://drupal.by/node/865 |date=24 кастрычніка 2012 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Яшчэ пра адкрыццё клуба |url=http://drupalace.ru/v-minske-otkrylsya-drupal-klub |accessdate=14 чэрвеня 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130824195509/http://drupalace.ru/v-minske-otkrylsya-drupal-klub |archivedate=24 жніўня 2013 |url-status=dead }}</ref> ===Drupal-злёт=== Штогадовае мерапрыемства клуба для абмену досведам паміж друпалерамі Беларусі і свету: *[http://bizzona.net/drupal-v-minske Першы Drupal-злёт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121005065236/http://bizzona.net/drupal-v-minske |date=5 кастрычніка 2012 }} прайшоў 26 лістапада 2011 года. Падымаліся ў асноўным тэхнічныя тэмы <ref>[http://meetup.by/event/2012-09-14/globalnyy-den-izucheniya-drupal-2 Абвестка пра першы Drupal-злёт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130218102949/http://meetup.by/event/2012-09-14/globalnyy-den-izucheniya-drupal-2 |date=18 лютага 2013 }}</ref>. *[http://it.tut.by/329187 Другі Drupal-злёт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130207122126/http://it.tut.by/329187 |date=7 лютага 2013 }} адбыўся 15-16 снежня 2012 года. Тэмы былі пашыраны на іншыя open-source тэматыкі: свабодныя ліцэнзіі, вікіпедыю і інш.<ref>[http://www.drupal.ru/node/89784 Абвестка на други Drupal-злёт]</ref><ref>[http://it.tut.by/329187 При поддержке энтузиастов Drupal запущена электронная база белорусских кладбищ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130207122126/http://it.tut.by/329187 |date=7 лютага 2013 }}</ref> [[File:Drupal club meeting.jpg|250px|thumb|right|З сустрэчы клуба]] === Глабальныя дні вывучэння Drupal === Клуб далучыўся да ўдзелу ў сусветных днях вывучэння Drupal, падчас якіх праводзіць лекцыі, дэманстрацыі, публічныя трэнінгі і рэалізацыі сацыяльных праектаў на гэтай платформе.<ref>[http://zabej.info/afisha/1136 Першы Друпал Дзень] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130514133610/http://zabej.info/afisha/1136 |date=14 мая 2013 }}</ref><ref>[http://meetup.by/event/2012-09-14/globalnyy-den-izucheniya-drupal-2 Другі Друпал Дзень] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130218102949/http://meetup.by/event/2012-09-14/globalnyy-den-izucheniya-drupal-2 |date=18 лютага 2013 }}</ref>. 15 лістапада 2013 года быў праведзены Drupal-дзень для шкаляроў.<ref>[http://falanster.by/ru/news/drupal-den-sleduyushchee-pokolenie Drupal-день. Следующее поколение] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131123122824/http://falanster.by/ru/news/drupal-den-sleduyushchee-pokolenie |date=23 лістапада 2013 }}</ref><ref>[http://www.kv.by/content/328222-drupal-den-dlya-shkolnikov Drupal-день для школьников]</ref> == Пераклад == Таксама ўдзельнікі клуба ўвесну 2012 года праводзілі код-спрынт па перакладу ядра Drupal на беларускую мову.<ref>{{Cite web |url=http://localize.drupal.org/node/4558 |title=Абвестка на конкурс Drupal.org |access-date=14 чэрвеня 2013 |archive-date=15 снежня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121215194841/http://localize.drupal.org/node/4558 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://ampby.org/2012/02/29/15084/ У Беларусі абвешчаны конкурс перакладаў сістэмы кіравання сайтам Drupal на беларускую мову] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130204000026/https://ampby.org/2012/02/29/15084/ |date=4 лютага 2013 }}</ref> == Іншая актыўнаць == Асабліва фанатычнымі ўдзельнікамі клуба ў Мінску было намалявана самае буйное Drupal-графіці ў свеце, запісана песня і відыёкліп <ref>[http://www.youtube.com/watch?v=WDPDmwPl65w Відыёкліп]</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://drupal-sliot.by/about_club Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130903030629/http://drupal-sliot.by/about_club |date=3 верасня 2013 }} * [http://drupal.org/learn-drupal Глабальны дзень вывучэння drupal] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130505011435/http://drupal.org/learn-drupal |date=5 мая 2013 }} [[Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на PHP]] [[Катэгорыя:Супольнасці]] [[Катэгорыя:Drupal]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2011 годзе]] 9nlbusyx8sdb7xh1pyjw21ooyifg9pq 0 165078 5165049 4914334 2026-07-12T15:17:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165049 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Прыднястроўе|Прыднястроўем|самаабвешчаным дзяржаўным ўтварэннем}} {{Асноўны артыкул|Адміністрацыйны падзел Малдовы}} {{Адміністратыўная адзінка |Беларуская назва = Прыднястроўе |Арыгінальная назва = {{lang-ro|Transnistria}} {{lang-ro|Nistrenia}} |Краіна = [[Малдова]] |БуйныяГарады = [[Ціраспаль]] |Мовы = [[Румынская мова|румынская]], [[Украінская мова|украінская]], [[Руская мова|руская]] |Насельніцтва |Нацыянальны склад = [[малдаване]], [[украінцы]], [[рускія]] і іншыя |Канфэсійны склад = [[праваслаўе]] |Карта= Moldadm.png|200px|Аўтаномнае тэрытарыяльнае ўтварэнне з асаблівым прававым статусам Прыднястроўе на карце Малдовы |Часавы пас = [[UTC]]+2 |ISO = MD-SN }} '''Прыднястроўе''' ({{lang-ro|Transnistria}} або {{lang-ro|Nistrenia}}), поўная назва '''Аўтаномнае тэрытарыяльнае ўтварэнне з асаблівым прававым статусам Прыднястроўе''' — частка тэрыторыі [[Малдова|Рэспублікі Малдова]], якая фактычна кантралюецца не малдаўскімі ўладамі, а непрызнанай дзяржавай [[Прыднястроўе|Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка]]. Малдаўскія ўлады выступаюць за наданне Прыднястроўю статусу асаблівага аўтаномна-тэрытарыяльнага ўтварэння ў складзе Рэспублікі Малдова<ref>[https://www.legis.md/cautare/getResults?doc_id=16014&lang=ru Закон Республики Молдова «Об основных положениях особого правового статуса населенных пунктов левобережья Днестра (Приднестровья)»]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://tass.ru/info/20107045 История и статус Приднестровья]{{ref-ru}}</ref>, падобнага да статусу [[Гагаузія|Гагаузіі]]<ref>[https://moldova.md/ru/content/administrativno-territorialnoe-delenie-moldavii Административно-территориальное деление Молдавии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190928095355/https://moldova.md/ru/content/administrativno-territorialnoe-delenie-moldavii |date=28 верасня 2019 }}{{ref-ru}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Прыднястроўскі канфлікт]] * [[Адміністрацыйны падзел Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Малдавія ў тэмах}} [[Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Малдовы]] jtwpyltkdpusayaudnuhmvpu6w135b1 0 165738 5165249 4768673 2026-07-13T05:52:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165249 wikitext text/x-wiki {{Картка:Партыя |назва партыі = Пірацкі цэнтр Беларусі |лагатып = Пірацкі_цэнтр.png |шырыня лагатыпа = 200px |подпіс = Лагатып Пірацкага цэнтру |лідар = |дата заснавання = [[14 верасня]] [[2012]] (з'явіўся сайт) |штаб-кватэра = [[Мінск]], [[Беларусь]] |ідэалогія = |інтэрнацыянал = [[Пірацкі інтэрнацыянал]] |дэвіз = Пампуй! Шыфруй! Змяняйся! |афіцыйны сайт = http://pirates.by }} '''Пірацкі цэнтр''' — супольнасць актыўных людзей, якія выступаюць за свабоду ведаў, рэформу капірайта, прыватнасць персанальная інфармацыі і празрыстае кіраванне грамадствам. ==Гісторыя== Пірацкі цэнтр (далей ПЦ) пачаў сваю дзейнасць ў [[Мінск]]у на пачатку [[2013|2013 года]].<ref>[http://www.dw.de/%D0%B2-%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%8F%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B/a-16635517 В байнете появились пираты]</ref>. Гэта трэцяя спроба арганізаваць пірацкі рух на [[Беларусь|Беларусі]]. За апошні год дзенайсці былі створаны [http://pirates.by сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150626084224/http://pirates.by/ |date=26 чэрвеня 2015 }}, суполкі ў сацыяльных сетках, наладжаны сувязі з [[Пірацкая партыя|Пірацкімі партыямі]] розных краін ([[Расія]], [[Украіна]], [[Латвія]], [[Польшча]], [[Чэхія]], [[Каталонія]] ([[Іспанія]]) і шмат іншых). 19-21 красавіка 2013 Пірацкі цэнтр удзельнічаў у Генеральнай асаблеі [[Пірацкі Інтэрнацыянал|Пірацкага Інтэрнацыяналу]]<ref>{{Cite web |url=http://www.kasparov.ru/material.php?id=517E34D68DB94 |title=Качай права |access-date=22 чэрвеня 2013 |archive-date=9 мая 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509190925/http://www.kasparov.ru/material.php?id=517E34D68DB94 |url-status=dead }}</ref> і быў прыняты яе членам.<ref>[http://pirate-party.ru/content/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D0%B5-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-%D1%81-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%B8-%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0-2013 Первые новости с Генеральной Ассамблеи Пиратского Интернационала 2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130504023052/http://pirate-party.ru/content/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D0%B5-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8-%D1%81-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%B8-%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0-2013 |date=4 мая 2013 }}</ref> 9 жніўня 2013 года піраты Беларусі прынялі ўдзел у стварэнні арганізацыі Маладых Піратаў Еўропы<ref>https://young-pirates.eu/2013/08/14/ype-founded/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140219195529/https://young-pirates.eu/2013/08/14/ype-founded/ |date=19 лютага 2014 }}</ref>. ==Мэты і прынцыпы== [[File:Pirates by international.jpg|300px|thumb|Беларускія піраты на Генеральнай Асамблеі Пірацкага Інтэрнацыянала 2013]] Асноўная лінія фронту дзейнасці Пірацкага Цэнтра — гэта дэмантаж існуючага [[капірайт]]а.<ref>[http://www.kv.by/content/324833-chto-takoe-kopirait-raskladyvaem-po-polochkam Что такое копирайт? Раскладываем по полочкам]</ref> Акрамя таго, піраты Беларусі <ref>[http://belsat.eu/be/nasze_programy/episode/m,3728,pierablytats-atyt-z-shyzafreniiai-u-baratsbie-z-sumiotami-maghilioutsy-zabylisia-na-chalaviechnasts-natsyia-piratau.html Нацыя піратаў. Чаму большасць беларусаў спажывае неліцэнзійную прадукцыю?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140221180237/http://belsat.eu/be/nasze_programy/episode/m,3728,pierablytats-atyt-z-shyzafreniiai-u-baratsbie-z-sumiotami-maghilioutsy-zabylisia-na-chalaviechnasts-natsyia-piratau.html |date=21 лютага 2014 }}</ref> выступаюць за: *[[Creative Commons|альтэрнатыўныя ліцэнзіі]] і свабодны выбар аўтара; *адкрытасць улады і празрыстаць прыняцця рашэнняў; *даступны хуткасны [[інтэрнэт]]; *права на прыватнасць ў інтэрнэце і рэальным жыцці; *свабодныя і адкрытыя веды; *[[адкрытае праграмнае забеспячэнне]] ў грамадскай сферы, адукацыі, культуры; *сацыяльныя навацыі. Прынцыпы, якіх прытрымліваюцца ў Пірацкім цэнтры: *адкрытасць; *альтэрнатыўнасць; *ініцыятыўнасць; *дзеянне; ==Напрамкі дзейнасці== [[File:cryptoparty 2 1.jpg|300px|thumb|Крыптавечарына ў Мінску]] На дадзены момант (2013 год) асноўны напрамак дзейнасці - адукацыйны, які ўключае: *арганізацыю публічных лекцый, дыскусій, круглых сталоў, кінапраглядаў;<ref>[http://www.slideshare.net/zabej/digital-rights-and-copyright Прэзентацыя "Капірайт і цыфравыя правы"]</ref><ref>[http://solit.isoligorsk.org/%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB-%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B5%D0%BA/ Open Source и социальные институты (відэа)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160410081215/http://solit.isoligorsk.org/%d0%bc%d0%b8%d1%85%d0%b0%d0%b8%d0%bb-%d0%b2%d0%be%d0%bb%d1%87%d0%b5%d0%ba/ |date=10 красавіка 2016 }}</ref><ref>[http://solit.isoligorsk.org/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE/ Беларусский копирайт: тенденции развития и альтернативы (відэа)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304235642/http://solit.isoligorsk.org/%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8F%D0%BD%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE/ |date=4 сакавіка 2016 }}</ref> *правядзенне [[крыптавечарына|крыптавечарын]];<ref>{{Cite web |url=http://mediabarcamp.com/2013/04/2892/ |title=Криптовечеринка на МедиаБарКэмпе |access-date=22 чэрвеня 2013 |archive-date=25 мая 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525002609/http://mediabarcamp.com/2013/04/2892/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://it.tut.by/346856 На криптовечеринке бесплатно научат "шифроваться" в интернете (видео)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130605094322/http://it.tut.by/346856 |date=5 чэрвеня 2013 }}</ref> *сустрэчы з нефармальнымі творцамі;<ref>{{Cite web |title=Пираты завоевывают Витебск |url=http://pirates.by/news/123 |accessdate=22 чэрвеня 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130907225150/http://pirates.by/news/123 |archivedate=7 верасня 2013 |url-status=dead }}</ref> *удзел ў розных канферэнцыях, IT-мерапрыемствах; *аўдыёмасты з піратамі розных краін; *вывучэнне капірайта самастойна і агулам; *пераклад артыкулаў, субтытраў да відэа і фільмаў, у тым ліку на беларускую мову; *напісанне рэцэнзій, правядзенне апытанняў; *стварэнне бібліятэкі і медыятэкі і інш. ==Галерэя== <gallery> Афиша. Первая криптовечеринка в Минске, Беларусь.jpg|Першая крыптавечарына ў Мінску Онлайн-мост. Пиратский Интернационал.jpg|Анлайн мост с Пірацкім Інтэрнацыяналам Афиша. Квартирник и копирайт.jpg|Афіша да адкрытай лекцыя сярод нефармалаў Онлайн-мост._Краудсорсинг_в_законах.jpg|Анлайн мост з актывістамі Фінляндыі Афиша. Пираты Ленинграда.jpg|Анлайн мост в Піратамі Санкт-Пецярбурга </gallery> {{Зноскі}} ==Спасылкі == *[http://pirates.by/ Афіцыйны сайт "Пірацкага Цэнтра "] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150626084224/http://pirates.by/ |date=26 чэрвеня 2015 }} *[[Інтэрнацыянал Пірацкіх Партый|Сустветны пірацкі рух]] [[Катэгорыя:Супольнасці]] [[Катэгорыя:Палітычныя партыі Беларусі]] 9hchgi0w9ms4vtsku1sdxuh3nhe2hgy 0 169825 5165055 5091880 2026-07-12T15:49:17Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Выканаўцы Interscope Records]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165055 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Imagine Dragons | Подпіс = | Ключ = | Лога = | Шырыня_лога = | Фота =Imagine_Dragons,_2012.jpg | Апісанне_фота = | Шырыня_фота = | Гады =2008—цяперашні час | Краіна =ЗША | Горад = | Мова =[[англійская мова|англійская]] | Жанр = | Жанры = | Псеўданім = | Псеўданімы = | Лэйбл = | Лэйблы = | Тэматыка = | Склад = | Былыя ўдзельнікі =Эндру Толмэн<br />Брытані Толмэн | Сайт ={{url|imaginedragonsmusic.com}} }} '''Imagine Dragons''' — [[ЗША|амерыканскі]] [[інды-рок|інды]]-гурт, заснаваны ў 2008 годзе ў [[Лас-Вегас]]е, [[Невада|штат Невада]]. Сталі вядомыя пасля выпуску дэбютнага студыйнага альбома ''Night Visions'' у верасні [[2012]] года. Амерыканскі часопіс [[Billboard]] назваў іх самымі яркімі новымі зоркамі 2012 года, а часопіс [[Rolling Stone]] назвалі іх сінгл «Radioactive» самым вялікім рок-хітом года.<ref>[http://www.rollingstone.com/music/news/imagine-dragons-go-radioactive-on-the-charts-20130508 Энди Грин, Rolling Stone, Imagine Dragons Go 'Radioactive' on the Charts, 8 May 2013.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161022092634/http://www.rollingstone.com/music/news/imagine-dragons-go-radioactive-on-the-charts-20130508 |date=22 кастрычніка 2016 }}</ref> Пачынаючы з 2008 года гурт выпусціў 3 студыйныя альбомы: ''Night Visions'' (2012), ''Smoke + Mirrors'' (2015) і ''[[Evolve]]'' (2017). == Гісторыя == ''Imagine Dragons'' — інды-рок-гурт, у склад якога ўваходзяць чатыры чалавекі. Быў заснаваны ў Лас-Вегасе ў [[2008]] годзе. Назва групы ўяўляе сабой анаграму, значэнне якой ведаюць толькі Дэн, Бэн, Уэйн і Даніэль. Дэн Рейнальдс, франтмэн, стварыў яе, калі вучыўся ва ўніверсітэце Брыгама Янга. Затым ён прыцягнуў свайго сябра Уэйна Сэрмана, які выдатна іграў на гітары. Група хутка набірала папулярнасць. У Лас-Вегасе да Дэна і Уэйна далучыліся басіст Бэн Мак-Кі і барабаншчык Даніэль Плацман, сябры Сэрмана. У пачатку [[2009]] года хлопцы прыступаюць да працы ў студыі. І ўжо [[1 лютага]] выпускаюць свой першы EP пад назвай «Imagine Dragons». А [[1 красавіка]] наступнага года свет убачыў іх EP «Hell and Silence» (у запісе ўдзельнічаў намінант «[[Грэмі]]» Марк Нідхэм). Абодва EP былі запісаны ў студыі ''Battle Born Studios''. Неўзабаве ім было прапанавана выступіць на штогадовым фестывалі ''Bite of Las Vegas'', як «Самая запатрабаваная група 2010» на мясцовым 107.9FM. Яны былі абраныя хэдлайнерамі на ''Vegas Music Summit'', а Лас-Вегас CityLife назваў іх «Групай, якую неабходна ўбачыць ужывую», яны сталі «Лепшай інды групай 2010 года» на думку ''Las Vegas Weekly'', і былі ўдастоены прэміі «Лепшая пласцінка 2011 года» ад часопіса Vegas Seven. У лістападзе [[2011]] года Imagine Dragons падпісалі кантракт з амерыканскім лэйблам Interscope Records. Яны цесна супрацоўнічалі з прадзюсарам Алексам Да Кідам, з якім яны і запісалі свой першы дыск у Уэст-Галівудзе. Іх EP быў названы Continued Silence і выпушчаны 14 лютага 2012 года. [[4 верасня]] [[2012]] года быў запісаны «Night Visions», першы паўнавартасны альбом Imagine Dragons. Ён дасягнуў 2 пазіцыі ў Billboard 200 chart. Сінгл «It's Time» заняў 22 радок у Billboard Hot 100, 4-ы ў Billboard Alternativе і 4-ы ў Billboard Rock. Сінгл Radioactive заняў 3 радок у чарце Billboard Hot 100, а таксама атрымаў «[[Грэмі]]» у намінацыі «лепшае рок выкананне». Песня Demons заняля 6 месца у Billboard Hot 100. == Склад == === Цяперашнія ўдзельнікі === * Дэн Рэйнальдс — ударная ўстаноўка, вакал (2008—цяперашні час) * Бэн Мак-Кі — бас-гітара, бэк-вакал (2009—цяперашні час) * Уэйн Сэрман — гітара, бэк-вакал (2009—цяперашні час) * Дэн Плэцман — ударная ўстаноўка, альт, бэк-вакал (2011—цяперашні час) === Былыя ўдзельнікі === * Эндру Толмэн — ударная ўстаноўка, вакал (2008-2011) * Брытані Толмэн — піяніна, вакал (2009-2011) === Удзельнікі турнэ === * Раян Уолкер — клавішы, гітара, ударная ўстаноўка і вакал (2011—-н.в.цяперашні час) == Дыскаграфія == === Міні-альбомы === * '''Imagine Dragons EP''' (рэліз: 1 верасня 2009 года) * '''Hell and Silence EP''' (рэліз: 1 чэрвеня 2010 года) * '''It’s Time EP''' (рэліз: 12 сакавіка 2011 года) * '''Continued Silence EP''' (рэліз: 14 лютага 2012 года) * '''Hear Me EP''' (рэліз: 25 лістапада 2012 года) === Студыйныя альбомы === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" rowspan="2" style="width:16em;" | Назва ! scope="col" rowspan="2" style="width:18em;" | Дэталі ! scope="col" colspan="10" | Пікавая пазіцыя ў чартах ! scope="col" rowspan="2" style="width:14em;" | Сертыфікацыі |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Billboard 200|US]]<br /><ref name="US-albums">{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/billboard-200 | title=Imagine Dragons – Chart History: Billboard 200 | work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=July 18, 2013}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Billboard charts|US<br />Alt.]]<br /><ref name="US-Alternative-albums">{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/alternative-albums | title=Imagine Dragons – Chart History: Alternative Albums|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=July 18, 2013}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Billboard charts|US<br />Rock]]<br /><ref name="US-Rock-albums">{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/rock-albums|title=Imagine Dragons – Chart History: Rock Albums|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=July 18, 2013}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Ö3 Austria Top 40|AUT]]<br /><ref name="AUT">{{cite web|url=http://www.austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Imagine+Dragons|title=Discographie Imagine Dragons|work=''austriancharts.at''|publisher=Hung Medien|accessdate=2013-01-31|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HJ7Q54JX?url=http://www.austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Imagine+Dragons|archivedate=11 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Canadian Albums Chart|CAN]]<br /><ref name="CAN-albums">{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/canadian-albums | title=Imagine Dragons – Chart History: Canadian Albums | work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|publisher=Prometheus Global Media|accessdate=July 18, 2013}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Media Control Charts|GER]]<br /><ref name="GER-albums">{{cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Imagine+Dragons/44953/?type=longplay|title=Chartverfolgung / Imagine Dragons / Longplay|work=''musicline.de''|publisher=PhonoNet|language=German|accessdate=2013-03-28|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HJ7RFiLM?url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Imagine+Dragons/44953/?type=longplay|archivedate=11 чэрвеня 2013|url-status=dead}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[VG-lista|NOR]]<br /><ref name="NOR">{{cite web|url=http://norwegiancharts.com/showinterpret.asp?interpret=Imagine+Dragons|title=Discography Imagine Dragons|work=''norwegiancharts.com''|publisher=Hung Medien|accessdate=2012-11-29|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HJ7UVd1q?url=http://norwegiancharts.com/showinterpret.asp?interpret=Imagine+Dragons|archivedate=11 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Sverigetopplistan|SWE]]<br /><ref name="SWE">{{cite web|url=http://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Imagine+Dragons|title=Discography Imagine Dragons|work=''swedishcharts.com''|publisher=Hung Medien|accessdate=2013-01-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HJ7VPFFm?url=http://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Imagine+Dragons|archivedate=11 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[Swiss Music Charts|SWI]]<br /><ref name="SWI">{{cite web|url=http://swisscharts.com/artist/Imagine_Dragons|title=Discographie Imagine Dragons|publisher=Hung Medien|work=''swisscharts.com''|accessdate=2012-11-07|format=select "Charts" tab|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HJ7WG0AQ?url=http://swisscharts.com/artist/Imagine_Dragons|archivedate=11 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;" | [[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref name="UK-albums">{{cite web|url=http://www.theofficialcharts.com/artist/_/imagine%20dragons/|title=Imagine Dragons – Official Charts Company|publisher=Official Charts Company|accessdate=2013-04-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HJ7Ws0Ab?url=http://www.officialcharts.com/artist/_/imagine%20dragons/|archivedate=11 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | ''Night Visions'' | * Рэліз:4 верасня, 2012 <span style="font-size:85%;">(US)</span><ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/night-visions-mw0002409529|title=Night Visions – Imagine Dragons|publisher=Rovi Corporation|work=''AllMusic''|accessdate=2012-09-21|author=Heaney, Gregory|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HJ7Y8Qj9?url=http://www.allmusic.com/album/night-visions-mw0002409529|archivedate=11 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref> * Лэйбл: [[Interscope Records|Interscope]] * Фарматы: [[Compact Disc|CD]], [[Gramophone record|LP]], [[Music download|digital download]] | 2 || 1 || 1 || 8 || 3 || 6 || 3 || 43 || 28 || 2 | * [[Recording Industry Association of America|RIAA]]:Плацінавы<ref name="RIAA">{{cite web|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?artist=%22Imagine+Dragons%22|title=American certifications – Imagine Dragons|publisher=Recording Industry Association of America|accessdate=2012-10-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HJ7ZQsb5?url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?artist=%22Imagine+Dragons%22|archivedate=11 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref> * [[British Phonographic Industry|BPI]]:Плацінавы<ref name="BPI">{{cite web|url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards/search.aspx|title=Certified Awards Search|publisher=British Phonographic Industry|accessdate=2008-05-14|format=To access, enter the search parameter "Imagine Dragons"|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HJ7atMsb?url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards/search.aspx|archivedate=11 чэрвеня 2013|url-status=dead}}</ref> * [[Music Canada|MC]]: Плацінавы<ref name="MC">{{cite web|url=http://www.musiccanada.com/gpSearchResult.aspx|title=Gold Platinum Database|publisher=Music Canada|accessdate=2013-07-18|format=To access, enter the search parameter "Imagine Dragons"|archiveurl=https://www.webcitation.org/6B59B5BCL?url=http://www.musiccanada.com/gpSearchResult.aspx|archivedate=1 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref> * [[International Federation of the Phonographic Industry|AUT]]:Залаты<ref name="IFPI Austria" >{{cite web |url = http://www.ifpi.at/?section=goldplatin |title = IFPI Austria |language = German |accessdate = 2013-10-10 |publisher = ifpi.at. International Federation of the Phonographic Industry |archiveurl = https://www.webcitation.org/6HJ7cEXE6?url=http://www.ifpi.at/?section=goldplatin |archivedate = 11 чэрвеня 2013 |url-status = live }}</ref> * [[Swedish Recording Industry Association|GLF]]:Залаты <ref>{{cite web|url=http://www.hitlistan.se/|title=Veckolista Album – Vecka 8, 22 februari 2013|publisher=Grammofon Leverantörernas Förening|accessdate=2013-04-08|format=click "Föreg" to access chart issue|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HJ7d4k5Z?url=http://www.hitlistan.se/|archivedate=11 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref> |- !''Smoke + Mirrors'' | * Рэліз: 2015 | | | | | | | | | | | |- !''[[Evolve]]'' | * Рэліз: 2017 | | | | | | | | | | | |- !''Origins'' | * Рэліз: 2018 | | | | | | | | | | | |- !''Mercury – Act 1'' | * Рэліз: 2021 | | | | | | | | | | | |- !''Mercury – Acts 1 & 2'' | * Рэліз: 2022 | | | | | | | | | | | |- !''Loom'' | * Рэліз: 2024 | | | | | | | | | | | |- |} == Канцэртныя туры == * Imagine Dragons on Tour (2011–12) * Fall Tour 2012 (2012) * Europe Tour 2012 (2012) * Night Visions Tour (2013) == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable" |- !Год !Намініраваны твор !Арганізацыя !Узнагарода !Вынік |- |2012 |"It's Time" |[[MTV Video Music Awards]] |Лепшае рок-відэа |Намінацыя |- |2013 |"Imagine Dragons" |[[Teen Choice Awards]] |Choice Music: Рок-гурт |Чаканне |} {{зноскі}} == Спасылкі == * {{official website|www.imaginedragonsmusic.com/}} * {{facebook|imaginedragons}} * {{myspace|imaginedragons}} * [http://www.interscope.com/artist/default.aspx?aid=1262 Imagine Dragons в Interscope] * {{twitter|http://twitter.com/Imaginedragons/}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Інды-рок-гурты]] [[Катэгорыя:Imagine Dragons]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2008 годзе]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Interscope Records]] g9i2qhmvxzw3hman3o4cx0a7ezdt6mq 0 175326 5165167 4970441 2026-07-12T20:27:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165167 wikitext text/x-wiki '''Прэм’ер-міністр Балгарыі''' ({{lang-bg|Министър-председател на България}}) — кіраўнік урада [[Балгарыя|Балгарыі]]. Прэм’ер-міністр абіраецца і вызваляецца ад пасады [[Народны сход Балгарыі|Народным сходам]]. Сход таксама ўносіць змены ў склад урада па прапанове прэм’ер-міністра<ref>[https://archive.today/20130417230201/worldconstitutions.ru/archives/120/2 Канстытуцыя Балгарыі]. Арт. 84</ref>. Прэм’ер-міністр накіроўвае і каардынуе агульную палітыку ўрада і нясе за гэта адказнасць. Ён прызначае і вызваляе ад пасады намеснікаў міністраў<ref>[https://web.archive.org/web/20131105103446/http://worldconstitutions.ru/archives/120/3 Канстытуцыя Балгарыі]. Арт. 108</ref>. == Прэм’ер-міністры Багарыі == === [[Княства Балгарыя]] (1878—1908) === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center" |- ! # ! Партрэт ! Прозвішча ! Пачатак паўнамоцтваў ! Канец паўнамоцтваў ! Партыя ! Спасылкі |- | style="text-align:center;" colspan="7"| '''Старшыня Савета Міністраў'''<br /><small>1879—1908</small> |- | style="background:#6495ed;"| '''1''' | align="center"|[[Файл:Todor Burmov.jpg|105px]] | [[Тодар Стаянаў Бурмоў]]<br /><small>(1834—1906) | 17 ліпеня 1879 | 6 снежня 1879 | {{нп3|Кансерватыўная партыя, Балгарыя|Кансерватыўная партыя|bg|Консервативна партия}} |<ref>{{cite web|url=http://www.rulex.ru/01021157.htm|title=Бурмов Тодор|publisher=rulex.ru|lang=ru|accessdate=2012-09-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVjw711D?url=http://www.rulex.ru/01021157.htm|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.minfin.bg/en/page/102|title=Todor Burmov|publisher=Ministry of Finance of the Republic of Bulgaria|lang=en|accessdate=2012-09-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVjxRpln?url=http://www.minfin.bg/en/page/102|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#6495ed;"| '''2''' | align="center"|[[Файл:Kliment tarnovski.jpg|105px]] | Архіепіскап [[Васіл Друмеў|Клімент]]<br /><small>(1841—1906) | 6 снежня 1879 | 7 красавіка 1880 | {{нп3|Кансерватыўная партыя, Балгарыя|Кансерватыўная партыя|bg|Консервативна партия}} |<ref>{{cite web|url=http://www.slovo.bg/showbio.php3?ID=222|title=Васил Друмев|publisher=slovo.bg|lang=bg|accessdate=2012-09-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVjy5JIQ?url=http://www.slovo.bg/showbio.php3?ID=222|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{кніга|загаловак=Biografie|спасылка=https://runeberg.org/nfbf/0486.html|выдавецтва=Nordisk Familjebok|год=1907}}</ref> |- | style="background:#d7b9ff;"| '''3''' | align="center"|[[Файл:Драган Цанков.jpg|105px]] | [[Драган Цанкоў]]<br /><small>(1828—1911) | 7 красавіка 1880 | 10 снежня 1880 | {{нп3|Ліберальная партыя, Балгарыя|Ліберальная партыя|bg|Либерална партия}} |<ref>{{кніга|загаловак=Biografie|спасылка=https://runeberg.org/nfcj/0130.html|выдавецтва=Nordisk Familjebok|год=1920}}</ref><ref>{{cite web|url=http://liternet.bg/publish10/schilingirov/dcankov.htm|title=ДРАГАН ЦАНКОВ|author=Стилиян Чилингиров.|lang=bg|accessdate=2012-09-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVjzBtXN?url=http://liternet.bg/publish10/schilingirov/dcankov.htm|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://liternet.bg/publish22/m_uzunova/dr_cankov.htm|title=ДРАГАН ЦАНКОВ - НЕСПОКОЕН ДУХ НА ГРАНИЦАТА НА ДВЕ ЕПОХИ|author=Мария Узунова.|lang=bg|accessdate=2012-09-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVjznhyP?url=http://liternet.bg/publish22/m_uzunova/dr_cankov.htm|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#d7b9ff;"| '''4''' | align="center"|[[Файл:Petkokar.jpg|105px]] | [[Петка Каравелаў]]<br /><small>(1843—1903) | 10 снежня 1880 | 9 мая 1881 | {{нп3|Ліберальная партыя, Балгарыя|Ліберальная партыя|bg|Либерална партия}} |<ref>{{З БСЭ|http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00032/38800.htm|загаловак=Петко Каравелов}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.koprivshtitza.com/petko-karavelov.php|title=Петко Каравелов|publisher=Koprivshtitza.com|lang=bg|accessdate=2012-09-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVk0T87t?url=http://www.koprivshtitza.com/petko-karavelov.php|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:DarkKhaki;"| '''5''' | align="center"|[[Файл:Johann Casimir Ehrnrooth.jpg|105px]] | [[Казімір Густававіч Эрнрот]]<br /><small>(1833—1913) | 9 мая 1881 | 13 ліпеня 1881 | беспартыйны |<ref>{{cite web|url=http://www.kansallisbiografia.fi/kenraalit/?gid=89|title=Ehrnrooth, Johan Casimir|publisher=Biografiakeskus|lang=fi|accessdate=2012-09-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVk1Q18Q?url=http://www.kansallisbiografia.fi/kenraalit/?gid=89|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{кніга|загаловак=Biografie|спасылка=https://runeberg.org/nfbg/0038.html|выдавецтва=Nordisk Familjebok|год=1907|pages=43}}</ref> |- | colspan="7" style="text-align:center;"|'''''Вакантна (13 ліпеня 1881 — 5 ліпеня 1882)''''' |- | style="background:DarkKhaki;"| '''6''' | align="center"|[[Файл:LSobolev.jpg|105px]] | [[Леанід Мікалаевіч Собалеў]]<br /><small>(1844—1913) | 5 ліпеня 1882 | 19 верасня 1883 | беспартыйны |<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Соболев, Леонид Николаевич}}</ref><ref name=autogenerated1>{{кніга|аўтар=Ташо Ташев.|загаловак=Министрите на България 1879-1999|месца=София|выдавецтва=АИ «Проф. Марин Дринов»|год=1999|isbn=978-954-430-603-8}}</ref> |- | style="background:#d7b9ff;"| <small>(3)</small> | align="center"|[[Файл:Драган Цанков.jpg|105px]] | [[Драган Цанкоў]]<br /><small>(1828—1911)<br />(''2-і тэрмін'') | 19 верасня 1883 | 11 ліпеня 1884 | {{нп3|Ліберальная партыя, Балгарыя|Ліберальная партыя|bg|Либерална партия}} | |- | style="background:#d7b9ff;"| <small>(4)</small> | align="center"|[[Файл:Petkokar.jpg|105px]] | [[Петка Каравелаў]]<br /><small>(1843—1903)<br />(''2-і тэрмін'') | 11 ліпеня 1884 | 21 жніўня 1886 | {{нп3|Ліберальная партыя, Балгарыя|Ліберальная партыя|bg|Либерална партия}} | |- | style="background:#6495ed;"| <small>(2)</small> | align="center"|[[Файл:Kliment tarnovski.jpg|105px]] | Архіепіскап [[Васіл Друмеў|Клімент]]<br /><small>(1841—1906)<br />(''2-і тэрмін'') | 21 жніўня 1886 | 24 жніўня 1886 | {{нп3|Кансерватыўная партыя, Балгарыя|Кансерватыўная партыя|bg|Консервативна партия}} | |- | style="background:#d7b9ff;"| <small>(4)</small> | align="center"|[[Файл:Petkokar.jpg|105px]] | [[Петка Каравелаў]]<br /><small>(1843—1903)<br />(''3-й раз'') | 24 жніўня 1886 | 28 жніўня 1886 | {{нп3|Ліберальная партыя, Балгарыя|Ліберальная партыя|bg|Либерална партия}} | |- | style="background:#d7b9ff;"| '''7''' | align="center"|[[Файл:Radoslavof-bulgaria--secretsofbalkans00vopiuoft.png|105px]] | [[Васіл Радаславаў]]<br /><small>(1854—1929) | 28 жніўня 1886 | 10 ліпеня 1887 | {{нп3|Ліберальная партыя, Балгарыя|Ліберальная партыя|bg|Либерална партия}} |<ref>{{cite web|url=http://www.firstworldwar.com/bio/radoslavov.htm|title=Vasil Radoslavov|publisher=Who's Who in First World War|lang=en|accessdate=2012-09-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVk22i2f?url=http://www.firstworldwar.com/bio/radoslavov.htm|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hrono.ru/biograf/bio_r/radoslav_v.php|title=Василь Радославов|publisher=hrono.ru|lang=ru|accessdate=2012-09-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVk2WGhR?url=http://www.hrono.ru/biograf/bio_r/radoslav_v.php|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#6495ed;"| '''8''' | align="center"|[[Файл:KonstantinStoilov.jpg|105px]] | [[Канстанцін Стоілаў]]<br /><small>(1853—1901) | 10 ліпеня 1887 | 1 верасня 1887 | {{нп3|Кансерватыўная партыя, Балгарыя|Кансерватыўная партыя|bg|Консервативна партия}} |<ref>{{кніга|загаловак=Biografie|спасылка=https://runeberg.org/nfcg/0072.html|выдавецтва=Nordisk Familjebok|год=1918|pages=95}}</ref><ref>{{cite web|url=http://members.tripod.com/~NIE_MONTHLY/nie6_00/stoilov.htm|title=СЪЗДАТЕЛ НА БЪЛГАРСКАТА ДЪРЖАВНОСТ|author=Георги Кокеров.|publisher=tripod.com|lang=bg|accessdate=2012-09-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVk3SUco?url=http://members.tripod.com/~NIE_MONTHLY/nie6_00/stoilov.htm|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#dfd;"| '''9''' | align="center"|[[Файл:Stefan Stambolov.jpg|105px]] | [[Стэфан Стамболаў]]<br /><small>(1854—1895) | 1 верасня 1887 | 31 мая 1894 | [[Народна-ліберальная партыя, Балгарыя|Народна-ліберальная партыя]] |<ref>{{З|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Стамболов%20Стефан/|загаловак=Стамболов Стефан}}</ref> |- | style="background:#def;"| <small>(8)</small> | align="center"|[[Файл:KonstantinStoilov.jpg|105px]] | [[Канстанцін Стоілаў]]<br /><small>(1853—1901)<br />(''2-і тэрмін'') | 31 мая 1894 | 30 студзеня 1899 | [[Народная партыя, Балгарыя|Балгарыя]] | |- | style="background:#dfd;"| '''10''' | align="center"|[[Файл:Dimitar Grekov.jpg|105px]] | [[Дзімітр Грэкаў]]<br /><small>(1847—1901) | 30 студзеня 1899 | 13 кастрычніка 1899 | [[Народна-ліберальная партыя, Балгарыя|Народна-ліберальная партыя]] |<ref>{{cite web|url=http://www.vks.bg/vks_p01_05.htm|title=Д-р Димитър Панайотов Греков|lang=bg|accessdate=2012-09-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVk3xR65?url=http://www.vks.bg/vks_p01_05.htm|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Греков, Димитр Панайотов}}</ref> |- | style="background:#ead6ea;"| '''11''' | align="center"|[[Файл:TodorIvanchov.jpg|105px]] | [[Тодар Іванчаў]]<br /><small>(1858—1906) | 13 кастрычніка 1899 | 25 студзеня 1901 | [[Ліберальная партыя (радаславісты)]] |<ref>{{cite web|url=http://www.minfin.bg/en/page/112|title=Todor Ivanchov|publisher=Ministry of Finance of the Republic of Bulgaria|lang=en|accessdate=2012-09-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVk6dPOL?url=http://www.minfin.bg/en/page/112|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:white"| '''12''' | align="center"|[[Файл:Racho Petrov.jpg|105px]] | [[Рачо Петраў]]<br /><small>(1861—1942) | 25 студзеня 1901 | 5 сакавіка 1901 | Беспартыйны |<ref name=autogenerated1 /><ref>{{кніга|аўтар=П. Пѣевъ.|загаловак=Генералъ отъ пехотата Рачо Петровъ|месца=София|год=1939}}</ref> |- | style="background:#d7b9ff;"| <small>(4)</small> | align="center"|[[Файл:Petkokar.jpg|105px]] | [[Петка Каравелаў]]<br /><small>(1843—1903)<br />(''4-ы тэрмін'') | 5 сакавіка 1901 | 4 студзеня 1902 | [[Дэмакратычная партыя, Балгарыя|Дэмакратычная партыя]] | |- | style="background:#ddfff4;"| '''13''' | align="center"|[[Файл:S.danev.jpg|105px]] | [[Стаян Данеў]]<br /><small>(1858—1949) | 4 студзеня 1902 | 19 мая 1903 | [[Прагрэсіўна-ліберальная партыя (Балгарыя)|Прагрэсіўна-ліберальная партыя]] |<ref>{{cite web|url=http://www.minfin.bg/en/page/118|title=Stoyan Danev|publisher=Ministry of Finance of the Republic of Bulgaria|lang=en|accessdate=2012-09-08|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVk7DGY1?url=http://www.minfin.bg/en/page/118|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:white"| <small>(11)</small> | align="center"|[[Файл:Racho Petrov.jpg|105px]] | [[Рачо Петраў]]<br /><small>(1861—1942)<br />(''2-і тэрмін'') | 19 мая 1903 | 5 лістапада 1906 | Беспартыйны | |- | style="background:#dfd;"| '''14''' | align="center"|[[Файл:D. Petkov (W Le Queux).jpg|105px]] | [[Дзімітр Петкаў]]<br /><small>(1858—1907) | 5 лістапада 1906 | 11 сакавіка 1907 | [[Народна-ліберальная партыя, Балгарыя|Народна-ліберальная партыя]] |<ref>{{cite web|url=http://liternet.bg/publish4/bgyrdev/istoria/d_petkov.htm|title=ПАМЕТ ЗА ДИМИТЪР ПЕТКОВ|author=Борислав Гърдев.|publisher=liternet.bg|lang=bg|accessdate=2012-09-12|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVk7lu2w?url=http://liternet.bg/publish4/bgyrdev/istoria/d_petkov.htm|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:white"| '''15''' | align="center"|[[Файл:DimitarStanchov.jpg|105px]] | [[Дзімітр Станчаў]]<br /><small>(1863—1940)<br />(''в. а.'') | 12 сакавіка 1907 | 16 сакавіка 1907 | Беспартыйны |<ref name="rulers">{{cite web|url=http://rulers.org/rulb2.html#bulgaria|title=Prime ministers // Bulgaria|lang=en|accessdate=2012-09-12|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVk8KJAu?url=http://rulers.org/rulb2.html#bulgaria|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#dfd;"| '''16''' | align="center"|[[Файл:PetarGudev.jpg|105px]] | [[Петр Гудзеў]]<br /><small>(1863—1932) | 16 сакавіка 1907 | 29 студзеня 1908 | [[Народна-ліберальная партыя, Балгарыя|Народна-ліберальная партыя]] |<ref>{{кніга|аўтар=Борислав Гърдев.|загаловак=ДОКТОР ПЕТЪР ГУДЕВ - ПОЛИТИК И ДЪРЖАВНИК|спасылка=http://liternet.bg/publish4/bgyrdev/pgudev/content.htm|месца=Варна|выдавецтва=LiterNet|год=2002|isbn=978-954-304-015-X}}</ref> |- | style="background:#d7b9ff;"| '''17''' | align="center"|[[Файл:AlexanderMalinov.jpg|105px]] | [[Аляксандр Малінаў]]<br /><small>(1867—1938) | 29 студзеня 1908 | 5 кастрычніка 1908 | [[Дэмакратычная партыя, Балгарыя|Дэмакратычная партыя]] |<ref name="rulers"/> |} === [[Трэцяе Балгарскае царства]] (1908—1946) === {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center" |- ! # ! Партрэт ! Прозвішча ! Пачатак паўнамоцтваў ! Канец паўнамоцтваў ! Партыя ! Спасылка |- | style="text-align:center;" colspan="7"| '''Председатель Совета Министров'''<br /><small>1908—1946</small> |- | style="background:#d7b9ff;"| '''17''' | [[Файл:AlexanderMalinov.jpg|105px]] | [[Аляксандр Малінаў]]<br /><small>(1867—1938) | 5 кастрычніка 1908 | 29 сакавіка 1911 | [[Дэмакратычная партыя, Балгарыя|Дэмакратычная партыя]] | |- | style="background:#def;"| '''18''' | [[Файл:Ivan Geshov.jpg|105px]] | [[Іван Гешаў]]<br /><small>(1849—1924) | 29 сакавіка 1911 | 14 чэрвеня 1913 | [[Народная партыя, Балгарыя|Народная партыя]] |<ref>{{cite web|url=http://www.minfin.bg/en/page/104|title=Ivan Geshov|publisher=Ministry of Finance of the Republic of Bulgaria|lang=en|accessdate=2012-09-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVk8ncou?url=http://www.minfin.bg/en/page/104|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#ddfff4;"| <small>(13)</small> | [[Файл:S.danev.jpg|105px]] | [[Стаян Данеў]]<br /><small>(1858—1949)<br />(''2-і тэрмін'') | 14 чэрвеня 1913 | 17 ліпеня 1913 | [[Прагрэсіўна-ліберальная партыя (Балгарыя)|Прагрэсіўна-ліберальная партыя]] | |- | style="background:#ead6ea;"| <small>(7)</small> | [[Файл:Radoslavof-bulgaria--secretsofbalkans00vopiuoft.png|105px]] | [[Васіл Радаславаў]]<br /><small>(1854—1929)<br />(''2-і тэрмін'') | 17 ліпеня 1913 | 21 чэрвеня 1918 | [[Ліберальная партыя (радаславісты)]] | |- | style="background:#d7b9ff;"| <small>(17)</small> | [[Файл:AlexanderMalinov.jpg|105px]] | [[Аляксандр Малінаў]]<br /><small>(1867—1938)<br />(''2-і тэрмін'') | 21 чэрвеня 1918 | 28 лістапада 1918 | [[Дэмакратычная партыя, Балгарыя|Дэмакратычная партыя]] | |- | style="background:#def;"| '''19''' | [[Файл:Teodor Teodorov.jpg|105px]] | [[Тэадор Тэадораў]]<br /><small>(1859—1924) | 28 лістапада 1918 | 6 кастрычніка 1919 | [[Народная партыя, Балгарыя|Народная партыя]] |<ref>{{cite web|url=http://www.minfin.bg/en/page/110|title=Teodor Teodorov|publisher=Ministry of Finance of the Republic of Bulgaria|lang=en|accessdate=2012-09-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVk9NCoZ?url=http://www.minfin.bg/en/page/110|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#ffdab8;"| '''20''' | | [[Аляксандр Стамбалійскі]]<br /><small>(1879—1923) | 6 кастрычніка 1919 | 9 чэрвеня 1923 | [[Балгарскі земляробчы народны саюз]] |<ref>{{cite web|url=http://www.cooperativeindividualism.org/stambolisky_bio.html|title=Alexander Stambolisky|author=John McClaughry.|date=1997|publisher=cooperativeindividualism.org|lang=en|accessdate=2012-09-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVk9wjRE?url=http://www.cooperativeindividualism.org/stambolisky_bio.html|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.esamizdat.it/traduzioni/brucciani1.htm|title=Alexandăr Stambolijski|author=Giacomo Brucciani.|date=2003|publisher=esamizdat.it|lang=it|accessdate=2012-09-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkAV1cB?url=http://www.esamizdat.it/traduzioni/brucciani1.htm|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref> |- | style="background:#ddebab;"| '''21''' | [[Файл:Altsankov.jpeg|105px]] | [[Аляксандр Цанкоў]]<br /><small>(1879—1959) | 9 чэрвеня 1923 | 4 студзеня 1926 | [[Дэмакратычная змова]] |<ref name="rulers"/> |- | style="background:#ddebab;"| '''22''' | [[Файл:Andrey Lyapchev 1930.jpg|105px]] | [[Андрэй Ляпчэў]]<br /><small>(1866—1933) | 4 студзеня 1926 | 29 чэрвеня 1931 | [[Дэмакратычная змова]] |<ref>{{cite web|url=http://www.minfin.bg/en/page/116|title=Andrey Lyapchev|publisher=Ministry of Finance of the Republic of Bulgaria|lang=en|accessdate=2012-09-13|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkBcjeh?url=http://www.minfin.bg/en/page/116|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#d7b9ff;"| <small>(17)</small> | [[Файл:AlexanderMalinov.jpg|105px]] | [[Аляксандр Малінаў]]<br /><small>(1867—1938)<br />(''3-і тэрмін'') | 29 чэрвеня 1931 | 12 кастрычніка 1931 | [[Дэмакратычная партыя, Балгарыя|Дэмакратычная партыя]] | |- | style="background:#d7b9ff;"| '''23''' | [[Файл:N.mushanov.jpg|105px]] | [[Нікола Мушанаў]]<br /><small>(1872—1951) | 12 кастрычніка 1931 | 19 мая 1934 | [[Дэмакратычная партыя, Балгарыя|Дэмакратычная партыя]] |<ref name="rulers"/><ref>{{cite web|url=http://www.liberal-international.org/editorial.asp?ia_id=995|title=Nikola Mushanov, Bulgaria (1872-1951)|publisher=liberal-international.org|lang=en|accessdate=2012-09-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkCC1Bg?url=http://www.liberal-international.org/editorial.asp?ia_id=995|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#edcba9;"| '''24''' | [[Файл:K.georgiev.jpg|105px]] | [[Кімон Георгіяў]]<br /><small>(1882—1969) | 19 мая 1934 | 22 января 1935 | [[Звяно, Балгарыя|Звяно]] |<ref>{{З|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Георгиев%20Кимон/|загаловак=Кимон Георгиев}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bg-history.info/?p=statia&statiaid=860|title=Кимон Георгиев – опит за портрет|publisher=bg-history.info|lang=bg|accessdate=2012-09-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkClbht?url=http://www.bg-history.info/?p=statia|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:DarkKhaki;"| '''25''' | [[Файл:Coat of Arms of Kingdom of Bulgaria (1927-1946).png|105px]] | [[Пенча Злацеў]]<br /><small>(1883—1948) | 22 студзеня 1935 | 21 красавіка 1935 | Беспартыйны, ваенны |<ref name="rulers"/><ref>{{cite web|url=http://liternet.bg/publish4/bgyrdev/istoria/pzlatev.htm|title=Щрихи към портрета на генерал Пенчо Златев|author=Борислав Гърдев.|publisher=Електронно издателство LiterNet|lang=bg|accessdate=2013-02-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EhtR2Bie?url=http://liternet.bg/publish4/bgyrdev/istoria/pzlatev.htm|archivedate=25 лютага 2013|url-status=live}}</ref> |- | style="background:white"| '''26''' | [[Файл:Andrey Toshev.jpg|105px]] | [[Андрэй Тошаў]]<br /><small>(1867—1944) | 21 красавіка 1935 | 23 лістапада 1935 | Беспартыйны |<ref name="rulers"/> |- | style="background:white"| '''27''' | [[Файл:GeorgiKyoseivanov.jpeg|105px]] | [[Георгій Кёсеіванаў]]<br /><small>(1884—1960) | 23 лістапада 1935 | 16 лютага 1940 | Беспартыйны |<ref>{{cite web|url=http://www.palitrabg.net/34b.htm|title=За Георги Кьосеиванов 125 години след рождението му|author=Борислав Гърдев.|date=15.03.2009|publisher=Сп. «Палитра»|lang=bg|accessdate=2012-09-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkEwUTF?url=http://www.palitrabg.net/34b.htm|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:white"| '''28''' | [[Файл:Богдан Филов.jpg|105px]] | [[Багдан Філаў]]<br /><small>(1883—1945) | 16 лютага 1940 | 9 верасня 1943 | Беспартыйны |<ref>{{cite web|url=http://www.argumenti.net/?p=80|title=Богдан Филов - противоречивият|author=Борислав Гърдев.|work=argumenti.net|publisher=АРГУМЕНТИ|lang=bg|accessdate=2012-09-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkFTRBy?url=http://www.argumenti.net/?p=80|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:white"| - | [[Файл:Coat of Arms of Kingdom of Bulgaria (1927-1946).png|105px]] | [[Петр Габроўскі]]<br /><small>(1898—1945)<br />(''в. а.'') | 9 верасня 1943 | 14 верасня 1943 | Беспартыйны |<ref name="rulers"/> |- | style="background:white"| '''29''' | [[Файл:Coat of Arms of Kingdom of Bulgaria (1927-1946).png|105px]] | [[Добры Бажылаў]]<br /><small>(1884—1945) | 14 верасня 1943 | 1 чэрвеня 1944 | Беспартыйны |<ref>{{cite web|url=http://www.minfin.bg/en/page/137|title=Dobri Bozhilov|publisher=Ministry of Finance of the Republic of Bulgaria|lang=en|accessdate=2012-09-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkFzWMO?url=http://www.minfin.bg/en/page/137|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:white"| '''30''' | [[Файл:Ivan Bagrianov.jpg|105px]] | [[Іван Багрянаў]]<br /><small>(1891—1945) | 1 чэрвеня 1944 | 2 верасня 1944 | Беспартыйны |<ref name="rulers"/><ref>{{cite web|url=http://www.seconde-guerre.com/biographies/biographie-n-Bagrianov.html|title=Bagrianov, Ivan Ivanov|publisher=Seconde-Guerre.com|lang=fr|accessdate=2012-09-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkGYhv1?url=http://www.seconde-guerre.com/biographies/biographie-n-Bagrianov.html|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#ffdab8;"| '''31''' | [[Файл:Konstantin Muraviev.jpg|105px]] | [[Канстанцін Муравіеў]]<br /><small>(1893—1965) | 2 верасня 1944 | 9 верасня 1944 | [[Балгарскі земляробчы народны саюз]] |<ref name="rulers"/> |- | style="background:#edcba9;"| <small>(24)</small> | [[Файл:K.georgiev.jpg|105px]] | [[Кімон Георгіяў]]<br /><small>(1882—1969)<br />(''2-і тэрмін'') | 9 верасня 1944 | 23 лістапада 1946 | [[Звяно, Балгарыя|Звяно]] | |} == [[Народная Рэспубліка Балгарыя]] (1946—1990) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center" |- ! # ! Партрэт ! Прозвішча ! Пачатак паўнамоцтваў ! Канец паўнамоцтваў ! Партыя ! Спасылка |- | style="text-align:center;" colspan="7"| '''Старшыня Савета Міністраў'''<br /><small>1946—1990</small> |- | style="background:#ff8c87;"| '''32''' | [[Файл:Georgi_Dimitrov.jpg|105px]] | [[Георгій Дзімітраў]]<br /><small>(1882—1949) | 23 лістапада 1946 | 2 ліпеня 1949 | [[Балгарская камуністычная партыя]] |<ref>{{cite web|url=http://www.biogr.ru/biography/?id_rubric=4&id=598|title=Биография Димитрова Георгия Михайловича|publisher=БСЭ|lang=ru|accessdate=2012-09-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkHHQQZ?url=http://www.biogr.ru/biography/?id_rubric=4|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#ff8c87;"| '''33''' | [[Файл:V.kolarov.jpg|105px]] | [[Васіл Калараў]]<br /><small>(1877—1950) | 2 ліпеня 1949 | 23 студзеня 1950 | [[Балгарская камуністычная партыя]] |<ref>{{З|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/Васил%20Коларов/БСЭ/Коларов/|загаловак=Васил Коларов}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.marxists.org/francais/bios/kolarov.htm|title=Vasil Kolarov|publisher=Marxistischen Internetarchiv|lang=fr|accessdate=2012-09-15}}</ref> |- | style="background:#ff8c87;"| '''34''' | [[Файл:Coat of arms of Bulgaria (1971-1990).svg|105px]] | [[Вылко Чэрвенкаў]]<br /><small>(1900—1980) | 3 лютага 1950 | 17 красавіка 1956 | [[Балгарская камуністычная партыя]] |<ref>{{cite web|url=http://rulers.org/indexc2.html#cherv|title=Chervenkov, Vulko|publisher=rulers.org|lang=en|accessdate=2012-09-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkLd5Cc?url=http://rulers.org/indexc2.html#cherv|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#ff8c87;"| '''35''' | [[Файл:Coat of arms of Bulgaria (1971-1990).svg|105px]] | [[Антон Югаў]]<br /><small>(1904—1991) | 17 красавіка 1956 | 19 лістапада 1962 | [[Балгарская камуністычная партыя]] |<ref name="rulers"/> |- | style="background:#ff8c87;"| '''36''' | [[Файл:Todor Živkov (fototeca.iiccr.ro).jpg|105px]] | [[Тодар Хрыстаў Жыўкаў]]<br /><small>(1911—1998) | 19 лістапада 1962 | 7 ліпеня 1971 | [[Балгарская камуністычная партыя]] |<ref>{{З|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/Тодор%20Живков/БСЭ/Живков/|загаловак=Тодор Живков}}</ref><ref>{{warheroes|name=Тодор Живков|id=2164}}</ref> |- | style="background:#ff8c87;"| '''37''' | [[Файл:Coat of arms of Bulgaria (1971-1990).svg|105px]] | [[Станка Тодараў]]<br /><small>(1920—1996) | 7 ліпеня 1971 | 16 чэрвеня 1981 | [[Балгарская камуністычная партыя]] |<ref>{{З|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/Станко%20Тодоров/БСЭ/Тодоров%20Станко/|загаловак=Станко Тодоров}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/1996/12/20/world/stanko-todorov-76-ex-premier-of-bulgaria.html|title=Stanko Todorov, 76, Ex-Premier of Bulgaria|date=December 20, 1996|publisher=The New York Times|lang=en|accessdate=2012-09-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkP6IIL?url=http://www.nytimes.com/1996/12/20/world/stanko-todorov-76-ex-premier-of-bulgaria.html|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#ff8c87;"| '''38''' | [[Файл:Coat of arms of Bulgaria (1971-1990).svg|105px]] | [[Грыша Філіпаў]]<br /><small>(1919—1994) | 16 чэрвеня 1981 | 21 сакавіка 1986 | [[Балгарская камуністычная партыя]] |<ref name="rulers"/> |- | style="background:#ff8c87;"| '''39''' | [[Файл:Coat of arms of Bulgaria (1971-1990).svg|105px]] | [[Атанасов, Георгий Иванов|Георгий Атанасов]]<br /><small>(нар. 1933) | 21 сакавіка 1986 | 3 лютага 1990 | [[Балгарская камуністычная партыя]] |<ref name="rulers"/> |- | style="background:#fbb;"| '''40''' | [[Файл:Coat of arms of Bulgaria (1971-1990).svg|105px]] | [[Андрэй Луканаў]]<br /><small>(1938—1996) | 3 лютага 1990 | 7 снежня 1990 | [[Балгарская сацыялістычная партыя]] |<ref>{{cite web|url=http://rulers.org/indexl4.html#lukan|title=Lukanov, Andrey|publisher=rulers.org|lang=en|accessdate=2012-09-15|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkPeTyL?url=http://rulers.org/indexl4.html#lukan|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |} == [[Балгарыя]] (1990 — <small>цяп. час</small>) == {| class="wikitable" style="width:100%; text-align:center" |- ! # ! Партрэт ! Прозвішча ! Пачатак паўнамоцтваў ! Канец паўнамоцтваў ! Партыя ! Спасылка |- | style="text-align:center;" colspan="7"| '''Старшыня Савета Міністраў'''<br /><small>1990—1991</small> |- | style="background:white"| '''41''' | [[Файл:Coat of arms of Bulgaria.svg|105px]] | [[Дзімітр Папоў]]<br /><small>(нар. 1927) | 7 снежня 1990 | 8 лістапада 1991 | Беспартыйны |<ref name="rulers"/> |- | style="text-align:center;" colspan="7"| '''Прэм’ер-міністр'''<br /><small>1991 onwards</small> |- | style="background:#cde;"| '''42''' | [[Файл:Dimitrov.JPG|105px]] | [[Філіп Дзімітраў]]<br /><small>(нар. 1955) | 8 лістапада 1991 | 30 снежня 1992 | [[Саюз дэмакратычных сіл]] |<ref>{{cite web|url=http://rulers.org/indexd3.html#dimitf|title=Dimitrov, Filip|publisher=rulers.org|lang=en|accessdate=2012-09-16|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkSLMy1?url=http://rulers.org/indexd3.html#dimitf|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.parliament.bg/en/MP/211|title=PHILIP DIMITROV DIMITROV|publisher=National Assembly of the Republic of Bulgaria|lang=en|accessdate=2012-09-16|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkVHZxR?url=http://www.parliament.bg/en/MP/211|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:white"| '''43''' | [[Файл:Coat of arms of Bulgaria.svg|105px]] | [[Любен Бераў]]<br /><small>(1925—2006) | 30 снежня 1992 | 17 кастрычніка 1994 | Беспартыйны |<ref name="rulers"/> |- | style="background:white"| '''44''' | [[Файл:Coat of arms of Bulgaria.svg|105px]] | [[Рэнэта Інджова]]<br /><small>(нар. 1953)<br />(''в. а.'') | 17 кастрычніка 1994 | 25 студзеня 1995 | Беспартыйны |<ref name="rulers"/><ref>{{cite web|url=http://www.omda.bg/page.php?tittle=Ренета_Инджова_&IDMenu=366&IDArticle=759|title=Ренета Инджова|publisher=omda.bg|lang=bg|accessdate=2012-09-16|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkWoOXZ?url=http://www.omda.bg/page.php?tittle=%D0%A0%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B6%D0%BE%D0%B2%D0%B0_|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#fbb;"| '''45''' | [[Файл:Coat of arms of Bulgaria.svg|105px]] | [[Жан Відэнаў]]<br /><small>(нар. 1959) | 25 студзеня 1995 | 13 лютага 1997 | [[Балгарская сацыялістычная партыя]] |<ref>{{cite web|url=http://www.omda.bg/page.php?IDMenu=360&IDArticle=579|title=Жан Виденов|publisher=ОМДА|lang=bg|accessdate=2012-09-16|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkZiPI9?url=http://www.omda.bg/page.php?IDMenu=360|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#cde;"| '''46''' | [[Файл:Coat of arms of Bulgaria.svg|105px]] | [[Стэфан Сафіянскір]]<br /><small>(нар. 1951)<br />(''в. а.'') | 13 лютага 1997 | 21 мая 1997 | [[Саюз дэмакратычных сіл]] |<ref>{{cite web|url=http://www.omda.bg/page.php?tittle=Sofiyanski,_Stefan&IDMenu=375&IDArticle=1032|title=Стефан Софиянски|publisher=ОМДА|lang=bg|accessdate=2012-09-16|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkcBfqV?url=http://www.omda.bg/page.php?tittle=Sofiyanski,_Stefan|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.parliament.bg/en/MP/210|title=STEFAN ANTOHOV SOFIANSKI|publisher=National Assembly of the Republic of Bulgaria|lang=en|accessdate=2012-09-16|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkeyJ1q?url=http://www.parliament.bg/en/MP/210|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#cde;"| '''47''' | [[Файл:Ivan kostov.jpg|105px]] | [[Іван Костаў]]<br /><small>(нар. 1949) | 21 мая 1997 | 24 ліпеня 2001 | [[Саюз дэмакратычных сіл]] |<ref>{{cite web|url=http://sun450.government.bg/old/eng/prime_minister/|title=IVAN KOSTOV|lang=en|accessdate=2012-09-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkfrpWH?url=http://sun450.government.bg/old/eng/prime_minister/|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.omda.bg/page.php?IDMenu=368&IDArticle=1250|title=Иван Костов|publisher=ОМДА|lang=bg|accessdate=2012-09-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkhOHkH?url=http://www.omda.bg/page.php?IDMenu=368|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#ffd;"| '''48''' | [[Файл:Simeon Vtori Popovo crop.jpg|105px]] | [[Сімяон II|Сімяон Саксен-Кобург-Гоцкі]]<br /><small>(нар. 1937) | 24 ліпеня 2001 | 17 жніўня 2005 | [[Нацыянальны рух за стабільнасць і ўздым|Нацыянальны рух «Сімяон II»]] |<ref>{{cite web|url=http://rulers.org/indexs3.html#simeo|title=Simeon II|publisher=rulers.org|lang=en|accessdate=2012-09-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkkImOp?url=http://rulers.org/indexs3.html#simeo|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/europa/bulgaria/simeon_sakskoburggotski|title=Simeon Sakskoburggotski|publisher=Fundación CIDOB|lang=es|accessdate=2012-09-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkoNKwP?url=http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/europa/bulgaria/simeon_sakskoburggotski|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#fbb;"| '''49''' | [[Файл:Sergey Stanishev 2009 elections.jpg|105px]] | [[Сяргей Станішэў]]<br /><small>(нар. 1966) | 17 жніўня 2005 | 27 ліпеня 2009 | [[Балгарская сацыялістычная партыя]] |<ref>{{cite web|url=http://rulers.org/indexs5.html#stani|title=Stanishev, Sergey|publisher=rulers.org|lang=en|accessdate=2012-09-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkpVxOe?url=http://rulers.org/indexs5.html#stani|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://old.government.bg/cgi-bin/e-cms/vis/vis.pl?s=001&p=0027&n=000019&g=|title=СЕРГЕЙ ДМИТРИЕВИЧ СТАНИШЕВ|date=2005 Септември 09|publisher=Министерски Съвет на Република България|lang=bg|accessdate=2012-09-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkteYJ8?url=http://old.government.bg/cgi-bin/e-cms/vis/vis.pl?s=001|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | style="background:#cde;"| '''50''' | [[Файл:Boyko Borisov EPP 2014.jpg|105px]] | [[Бойка Барысаў]]<br /><small>(нар. 1959) | 27 ліпеня 2009 | 12 сакавіка 2013 | [[Грамадзяне за еўрапейскае развіццё Балгарыі]] |<ref>{{cite web|url=http://sofia.bg/bborisov.asp|title=Автобиография Бойко Борисова|publisher=sofia.bg|lang=bg|accessdate=2012-09-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkuZq04?url=http://sofia.bg/bborisov.asp|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/mayors/sofia-mayor.html|title=From City Mayor of Sofia to Prime Minister of Bulgaria|author=Andrew Stevens.|publisher=citymayors.com|lang=en|accessdate=2012-09-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6BVkvF1Uc?url=http://www.citymayors.com/mayors/sofia-mayor.html|archivedate=18 кастрычніка 2012|url-status=live}}</ref> |- | '''51''' | | [[Марын Райкаў]]<br /><small>(нар. 1960)<br />(в. а.) | 13 сакавіка 2013 | 29 мая 2013 | Беспартыйны | |- | '''52''' | [[Файл:Plamen Oresharski.jpg|105px]] | [[Пламен Арэшарскі]]<br /><small>(нар. 1960) | 29 мая 2013 | 6 жніўня 2014 | [[Балгарская сацыялістычная партыя]] |<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2013/05/30/world/europe/bulgaria-naming-of-prime-minister-ends-stalemate.html?_r=0|title=Bulgaria: Naming of Prime Minister Ends Stalemate|date=2013-05-29|publisher=The New York Times|lang=en|accessdate=2013-06-04|archiveurl=https://www.webcitation.org/6H8T1fsmw?url=http://www.nytimes.com/2013/05/30/world/europe/bulgaria-naming-of-prime-minister-ends-stalemate.html?_r=1|archivedate=4 чэрвеня 2013|url-status=live}}</ref> |- | '''52''' | [[Файл:Coat of arms of Bulgaria.svg|105px]] | [[Георгі Блізнашкі]]<br /><small>(нар. 1956)<br /> | 6 жніўня 2014 | 7 лістапада 2014 | Кааліцыя за Балгарыю |<ref>[https://offnews.bg/politika/koj-e-prof-georgi-bliznashki-sluzheben-ministar-predsedatel-372254.html Кой е проф. Георги Близнашки, служебен министър-председател]</ref> |- | '''53''' | [[Файл:Boyko Borisov EPP 2014.jpg|105px]] | [[Бойка Барысаў]]<br /><small>(нар. 1959) | 7 лістапада 2014 | 12 мая 2021 | [[Грамадзяне за еўрапейскае развіццё Балгарыі]] |<ref>[https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/bulgaria/boyko_borisov Boyko Borisov]</ref> |- |'''54''' |[[Файл:Kiril Petkov 2021.jpg|105px]] |[[Кірыл Петкаў]]<br /><small>(нар. 1980) |13 снежня 2021 |2 жніўня 2022 |[[Працягваем перамены]] |<ref>[https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/bulgaria/kiril_petkov Kiril Petkov]</ref> |- |'''55''' |[[Файл:Galab-Donev-portrait.jpg|105px]] |[[Гылыб Донеў]]<br /><small>(нар. 1967) |2 жніўня 2022 |6 чэрвеня 2023 |Беспартыйны |<ref>[https://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/bulgaria/gulub_donev Gulub Donev]</ref><ref>[https://www.dnes.bg/politika/2023/02/02/rumen-radev-naznachi-s-ukaz-noviia-slujeben-kabinet-smeni-edin-ministyr.558955 Румен Радев назначи с указ новия служебен кабинет, смени един министър]</ref> |- |'''56''' |[[Файл:Nikolai Denkov full portrait 2021.jpg|105px]] |[[Мікалай Дэнкаў]]<br /><small>(нар. 1962) |6 чэрвеня 2023 |9 красавіка 2024 |[[Працягваем перамены — Дэмакратычная Балгарыя]] |<ref>[https://tass.ru/info/17943881 Биография премьер-министра Болгарии Николая Денкова]</ref><ref>[https://ria.ru/20230606/denkov-1876534158.html Биография Николая Денкова]</ref> |- |'''57''' |[[Файл:Dimitar Glavchev 2024.jpg|105px]] |[[Дзімітар Глаўчаў]]<br /><small>(нар. 1963) |9 красавіка 2024 |16 студзеня 2025 |Беспартыйны | |- |'''58''' |[[Файл:Rosen Zhelyazkov.png|105px]] |[[Росэн Жэлязкаў]]<br /><small>(нар. 1968) |16 студзеня 2025 | |[[ГЕРБ – СДС]] | |} {{зноскі}} {{Прэм’ер-міністры Балгарыі}} [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Балгарыі]] [[Катэгорыя:Спісы:Балгарыя]] n55n9hiaoso5fxtbva00izsq50ux66b 0 178560 5165277 4902030 2026-07-13T07:40:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165277 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Назва = Равакі |Нацыянальная назва = en/Rawaki |Карта = Rawaki Map.jpg |Подпіс карты = |Архіпелаг = Астравы Фенікс |Акваторыя = Ціхі акіян |Краіна = Кірыбаці |Пазіцыйная карта = Акіянія |Рэгіён = |UTC = |Раён = |lat_dir = S|lat_deg = 3|lat_min = 43|lat_sec = 15 |lon_dir = W|lon_deg =170 |lon_min =42 |lon_sec = 45 |CoordScale = |Плошча = 0,65 |Найвышэйшы пункт = |Насельніцтва = 0 |Год перапісу = |Выява = Rawaki -45-70+40 ESC large ISS002 ISS002-E-10045.png |Подпіс выявы = Выгляд з космасу |Катэгорыя на Вікісховішчы = Rawaki }} '''Рава́кі''' ({{lang-en|Rawaki}}) — [[востраў]] у групе [[Фенікс (астравы)|астравоў Фенікс]]. Да [[1980]] года меў назву '''Фенікс'''. Уваходзіць у склад дзяржавы [[Кірыбаці]]. Плошча — 0,65 км². Незаселены. Востраў Равакі знаходзіцца ў [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]], на поўдзень ад [[экватар]]а, за 1880 км ад [[Паўднёвая Тарава|Паўднёвай Таравы]], сталіцы [[Кірыбаці]]. Гэта замкнёны [[атол]] з унутранай [[лагуна]]й, які атачае кола [[каралавыя рыфы|каралавых рыфаў]]. Быў адкрыты [[24 лютага]] [[1824]] года экіпажам [[Вялікабрытанія|брытанскага]] карабля «Фенікс» і атрымаў назву Фенікс. Пазней гэтая назва была выкарыстана [[картаграфія|картографамі]] для ўсёй групы астравоў. У [[1870]]—[[1871]] гадах на Равакі здабывалі [[гуана]]. [[29 чэрвеня]] [[1889]] года Равакі быў далучаны да брытанскіх каланіяльных уладанняў. У [[1979]] годзе перайшоў пад юрысдыкцыю незалежнай дзяржавы Кірыбаці. == Спасылкі == * [http://pipa.neaq.org/2009/09/phoenix-and-orona.php Phoenix and Orona] * [http://pipa.neaq.org/2012/06/reefs-of-rawaki.html Reefs of Rawaki] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20251003174302/http://pipa.neaq.org/2012/06/reefs-of-rawaki.html |date=3 кастрычніка 2025 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Астравы Фенікс]] [[Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна]] [[Катэгорыя:Атолы|Равакі]] [[Катэгорыя:Незаселеныя астравы]] dhn58xdav2njzn2whhl8h48cngcn947 0 179456 5165327 4465011 2026-07-13T10:35:57Z Ueschar 151377 удакладненне 5165327 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Хэмпшыр |Арыгінальная назва = Hampshire |Герб = |Сцяг = Flag of Hampshire.svg |Краіна = [[Вялікабрытанія]] |lat_dir = N |lat_deg = 51 |lat_min = 3 |lat_sec = 34 |lon_dir = W |lon_deg = 1 |lon_min = 18 |lon_sec = 36 |Статус = [[Графствы Англіі|Цырыманіяльнае графства]]<br />&nbsp;неметрапольнае графства |Гімн = |Уваходзіць у = [[рэгіёны Англіі|рэгіён]] [[Паўднёва-Усходняя Англія]] |Уключае = 13 адміністрацыйных раёнаў |Сталіца = [[Уінчэстэр|Вінчэстэр]] |Буйны горад = |Буйныя гарады = Саўтгемптан, Портсмут |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1,663 млн*/1,253 млн |Год перапісу = 2004 |Месца па насельніцтве = 5-е*/3 |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 3769 км²*/3679 |Месца па плошчы = 9-е*/8 |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = EnglandHampshire.svg |Памер карты = 200px |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = GB-HAM |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = http://www.hants.gov.uk/hcc/ |Заўвагі = *Указаны два значэнні:<br /> агульнае <br />і для адміністрацыйнай вобласці }} '''Хэ́мпшыр''' ({{lang-en|Hampshire}}) — графства на поўдні [[Англія|Англіі]]. Адміністрацыйны цэнтр графства горад [[Вінчэстэр]], раней быў сталіцай Англіі. Хэмпшыр з’яўляецца самым густанаселеным графствам у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] за выключэннем сталічных акругаў. Амаль палова насельніцтва Хэмпшыра пражывае ў акрузе ў рамках агламерацыі, якая ўключае ў сябе гарады [[Саўтгемптан]] і [[Портсмут]]<ref>[http://www.nomisweb.co.uk/articles/747.aspx 2011 Census - Built-up areas]. ONS.</ref>. Графства мяжуе з [[Дорсет]]ам на захадзе, [[Уілтшыр]]ам на паўночным захадзе, [[Беркшыр]]ам на поўначы, графствам [[Сурэй]] на паўночным усходзе, і [[Заходні Сасекс|Заходнім Сасексам]] на ўсходзе. Паўднёвая мяжа праходзіць па ўзбярэжжы [[Ла-Манш]]а, непадалёк ад вострава [[Уайт (востраў)|Уайт]]. У графстве ў свой час жылі вядомыя пісьменнікі [[Джэйн Осцін]] і [[Чарлз Дзікенс]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.hants.gov.uk/hcc/ Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170609192701/http://www3.hants.gov.uk/hcc/ |date=9 чэрвеня 2017 }} {{ref-en}} {{Цырыманіяльныя графствы Англіі}} {{Традыцыйныя графствы Англіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Хэмпшыр| ]] [[Катэгорыя:Графствы Англіі]] b8edxo2be153ooapnj7veclwit0ke35 0 181668 5165019 5150312 2026-07-12T14:16:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165019 wikitext text/x-wiki {{Мова |імя=Пруская мова |саманазва=Prūsiskan<ref name="Palmaitis">{{cite book |title=Dictionary of revived Prussian: basic English-Prussian dictionary for further lexical reconstruction |last=Palmaitis |first=Mykolas Letas |publisher=Lithuanian's World Center for Advancement of Culture, Science and Education |isbn=978-9-986-41855-9 |year=2007 |page=353}}</ref>, Prūsiska Bila |краіны=[[Усходняя Прусія]] |рэгіёны= |афіцыйная мова= |колькасць носьбітаў= |рэгулюе= |рэйтынг= |статус=[[мёртвая мова]] |вымер=[[XVII стагоддзе]] — пач. [[XVIII]] стагоддзя |катэгорыя=[[Мовы Еўразіі]] |класіфікацыя= [[Індаеўрапейскія мовы|Індаеўрапейская сям’я]] :[[Балта-славянскія мовы|Балта-славянская галіна]] ::[[Балтыйскія мовы]] :::[[Заходнебалтыйская група]] |пісьменнасць=большую частку гісторыі бяспісьменная;<br />[[лацінскі алфавіт]] (фіксацыі [[XIV стагоддзе|XIV]]-[[XVI]] стагоддзя) |ISO3=prg }} [[Выява:Baltic Tribes c 1200.svg|thumb|231px|Балцкія плямёны прыблізна ў [[12 стагоддзе|XII]] ст.]] '''Пру́ская мова''' (саманазва: ''Prūsiskan''<ref name="Palmaitis"/>, ''Prūsiska Bila'') — мёртвая [[заходнебалцкія мовы|заходнебалцкая]] мова [[балцкія мовы|балцкае групы]] [[індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскай]] моўнай сям’і, на якой гаварылі [[прусы]] — балцкі народ. Была распаўсюджана на паўночным усходзе сучаснай [[Польшча|Польшчы]] і [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] сучаснай [[Расія|Расіі]]. Часам мову называюць ''старапрускай'' ({{lang-de|Altpreußische Sprache}}, {{lang-en| Old Prussian}}), каб адрозніваць яе ад прускіх гаворак [[нямецкая мова|нямецкай мовы]]. Першыя пісьмовыя фіксацыі мовы прыпадаюць на [[13 стагоддзе|XIII]] ст. і былі зроблены лацінскім алфавітам. На цяперашні момант захавалася невялікая колькасць пісьмовых помнікаў мовы. Многія з іх адлюстроўваюць на сабе ўплыў з боку польскай і нямецкай моў. Некаторае ўяўленне пра мову даюць тапаніміка і антрапаніміка, а таксама прускія запазычанні і субстратныя элементы ў суседніх мовах: [[нямецкая мова|нямецкай]], [[польская мова|польскай]], [[літоўская мова|літоўскай]], [[беларуская мова|беларускай]]. == Гісторыя == Апрача ўласна гістарычнага рэгіёна [[рэгіён Прусія|Прусія]], на ўсход ад ракі [[Вісла]], мова магла быць таксама распаўсюджанай на ўсходзе гістарычнага рэгіёна [[Усходняе Памор'рэгіён е|Усходняе Памор’е]], разам з гэтым, на думку некаторых даследчыкаў, тэрыторыя распаўсюджвання носьбітаў мовы магла працягвацца на ўсход і поўдзень, закранаючы [[Падляшша]] і [[Палессе]]. Па войнах [[13 стагоддзе|XIII]]-[[15 стагоддзе|XV]] стст. ў гэтым рэгіёне, арэал прускай мовы распаўся на шэраг невялікіх тэрыторый. Ад пачатку [[17 стагоддзе|XVII]] ст. мова стала выміраць нават у апошніх традыцыйных арэалах (напрыклад, існуюць сведчанні пра смерць «апошняга старога, які жыў на [[Куршская каса|Куршскай касе]] і ведаў прускую» ў [[1677]] годзе), на пачатак [[18 стагоддзе|XVIII]] ст. нашчадкі прусаў поўнасцю перайшлі на [[ніжненямецкая мова|ніжненямецкую]] мову; таксама шэраг апошніх носьбітаў мовы вымер з прычыны голаду і чумы, якія доўжыліся ў перыяд з [[1709]] да [[1711]] гады<ref>[http://donelaitis.vdu.lt/prussian/Engl.pdf Donelaitis Source, Lithuania] {{Архівавана|url=https://wayback.archive-it.org/all/20070926162334/http://donelaitis.vdu.lt/prussian/Engl.pdf |date=26 верасня 2007 }}</ref>. У [[лексіка|лексіцы]] нямецкага маўлення нашчадкаў прусаў часам захоўваліся некаторыя элементы прускага [[Субстрат (мовазнаўства)|субстрату]] (напрыклад, ''kurp'' — «абутак», ад прускага ''kurpi'', параўн. з літаратурным нямецкім ''Schuh''). У дадатак да нямецкіх каланістаў, падчас [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]] ў Прусіі знаходзілі прытулак перасяленцы з [[Каралеўства Польскае|Польшчы]]<ref>{{Кніга|аўтар = Wickham Steed, et al.|загаловак = A Short History of Austria-Hungary and Poland}}</ref><ref>{{Спасылка | url = http://www.ccel.org/s/schaff/encyc/encyc09/htm/iv.iii.vii.htm| загаловак = Christianity in Poland| назва праекту = Ccel.org| дата = 12 лістапада 2013 | мова = en}}</ref>, [[Вялікае Княства Літоўскае|Літвы]], [[Францыя|Францыі]], [[Шатландыя|Шатландыі]]<ref>{{Спасылка | url = http://www.electricscotland.com/history/prussia/part3-3.htm| загаловак = Scots in Eastern and Western Prussia, Part III – Documents, 3| назва праекту = electricscotland.com| дата = 12 лістапада 2013 | мова = en}}</ref>. Гэтыя прычыны выклікалі паступовы пераход прусаў на іншыя мовы, асабліва нямецкую, якая была дзяржаўнай мовай тагачаснай [[Прусія|Прусіі]]. == Асноўная характарыстыка == === Фанетыка === Для фанетыкі прускай мовы былі характэрнымі проціпастаўленне [[галосны]]х паводле даўжыні або кароткасці, адносна простая сістэма [[зычны]]х, вольны націск, супрацьпастаўленне інтанацый, палаталізацыя і лабіялізацыя зычных, змяшэнне шыпячых і свісцячых, [[Дыфтонг|дыфтангізацыя]] доўгіх галосных, захаванне ''di'', ''ti'' (перайшлі ў шыпячыя ў латышскай і літоўскай), але пераход ''si'' у шыпячы; змена глухіх і звонкіх (у шэрагу выпадкаў звязаная з успрыманнем мовы немцамі). === Марфалогія === Некаторыя сведчанні (у прыватнасці, [[катэхізіс]]ы) даюць некаторую аснову для рэканструкцыі граматыкі прускай мовы. У прускай мове засведчана наяўнасць склонаў, аднак не існуе пэўнага меркавання пра іх колькасць. У прускай мове налічваюцца прынамсі чатыры склоны: [[назоўны склон|назоўны]], [[родны склон|родны]], [[давальны склон|давальны]] і [[вінавальны склон|вінавальны]]. Ёсць сляды [[клічны склон|клічнага склону]] (напрыклад, фраза ''O Deiwe Rikijs'' — «О Божа»), у якіх адлюстроўваецца захаванне праіндаеўрапейскага канчатку клічнага склону *''-e''. Адзначаецца наяўнасць вызначаных і нявызначаных артыкляў, аднак застаецца спрэчным пытанне, ці было гэта ўласна прускай моўнай з’явай, ці калькаванем з нямецкай мовы. У прускай мове вылучаюцца дзеясловы мінулага, цяперашняга і будучага часу, існуе аналітычны перфект з дзеясловам ''быць'', чатыры лады, стан. У прускай мове адзначаўся лексікалізаваны дзеяслоўны від славянскага тыпу (напрыклад, прыстаўка ''po-''), аднак ён слаба задакументаваны. У некаторых адносінах пруская мова праяўляе падабенства са славянскімі мовамі (у прыватнасці, агульныя структурныя рысы ў марфалогіі). === Сінтаксіс і лексіка === Не захавалася дакладных звестак пра [[сінтаксіс]] у прускай мове, што звязана з дакладнай адпаведнасцю парадку слоў у катэхізісах нямецкаму арыгіналу. Пруская мова была досыць блізкай да іншых заходнебалцкіх моў (на цяперашні момант усе яны з’яўляюцца [[мёртвая мова|мёртвымі]]), у меншай ступені — да ўсходнебалцкіх ([[літоўская мова|літоўская]], [[латышская мова|латышская]]). Мова мае запазычанні [[славянскія мовы|славянскага]], [[германскія мовы|германскага]] (напрыклад, з [[гоцкая мова|гоцкай мовы]]), а таксама [[скандынаўскія мовы|скандынаўскага]] паходжання<ref name="britannica.com">{{Спасылка | url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/50949/Baltic-languages/74885/Loanwords-in-Baltic| загаловак = Baltic languages| назва праекта = Encyclopædia Britannica| дата = 12 лістапада 2013 | мова = en}}</ref>. == Сведчанні == [[Выява:Catechismus in preüßnischer sprach, gecorrigiret und dagegen das deüdsche.jpg|thumb|Прускі катэхізіс.]] Да прамых сведчанняў прускай мовы адносяцца тапонімы Прусіі (першае даследаванне па гэтай тэматыцы было ажыццёўлена Георгам Герулісам), уласныя імёны<ref name = "Trautmann">Reinhold Trautmann, ''[http://donelaitis.vdu.lt/prussian/Tr_APN.pdf Die altpreußischen Personennamen] {{Архівавана|url=https://wayback.archive-it.org/all/20060220021331/http://donelaitis.vdu.lt/prussian/Tr_APN.pdf |date=20 лютага 2006 }}'' (''The Old Prussian Personal-names''). ''Vandenhoeck und Ruprecht'', Göttingen: 1923. Includes the work of Ernst Lewy in 1904.</ref>, асобныя словы ў гістарычных дакументах, дыялектызмы ў нямецкай, літоўскай і беларускай мовах. Разам з гэтымі звесткамі асабліва вылучаецца выпадкова знойдзены ў 1970-х гадах Базельскі фрагмент ([[14 стагоддзе|XIV]] ст., пасля [[1369]] года), які лічыцца найстаражытнейшым балцкім тэкстам. Гэты тэкст з’яўляецца жартаўлівай эпіграмай, складзенай, верагодна, прускім студэнтам [[Карлаў універсітэт|Карлаўскага ўніверсітэта]]. <poem> ''Kails rekyse Thoneaw labonache thewelyse'' ''Eg koyte poyte Nykoyte pennega doyte.'' </poem> {| class="wikitable" |- bgcolor=#FFDEAD ! пруская ! беларуская |- |''Kails'' || Здароў |- |''rekyse'' || пане |- |''Tho ne aw'' || ты не ёсць |- |''labonache'' || добры |- |''thewelyse'' || дзядзька |- |''eg''|| калі |- |''koyte'' || хочаш |- |''poyte'' || піць |- |''Nykoyte'' || не хочаш |- |''peningā''|| грошы |- |''dōiti'' || даваць |} Звычайна тэкст перакладаюць наступным чынам: «Здароў, пане! Ты не ёсць добрым дзядзькам, калі хочаш піць, а не хочаш грошай даваць». Серад некаторых іншых пісьмовых сведчанняў адзначаюцца слоўнік з 100 слоў, складзены ў [[1517]]—[[1526]] гг. Сымонам Грунаў, эльбінскі слоўнік [[14 стагоддзе|XIV]] ст. (памезанскі дыялект, 802 словы), выкананыя немцамі пераклады трох катэхізісаў ([[16 стагоддзе|XVI]] ст., самбійскі дыялект), аднак застаецца дыскусійным пытанне пра ступень правільнасці адлюстравання прускага маўлення ў гэтых катэхізісах. == Адраджэнне == У [[Літва|Літве]], [[Польшча|Польшчы]], [[Расія|Расіі]] і некаторых іншых краінах існуе некалькі эксперыментальных супольнасцей, якія ставяць мэту рэканструкцыі прускай мовы. Каля 200 чалавек вывучыла мову і спрабуе выкарыстоўваць яе ў паўсядзённым жыцці ў пэўнай ступені. Сярод дзеячаў руху адзначаюцца Вітаўтас Мажуліс і Летас Палмаціс, лідар руху і аўтар тэматычнага сайта<ref>{{Спасылка| аўтар = Letas Palmaitis| url = http://donelaitis.vdu.lt/prussian/index.htm| загаловак = PRUSSIAN RECONSTRUCTIONS BALTIC PRUSSIAN IN BALTIC PRUSSIA Language, country and people once and today| дата = 12 лістапада 2013| мова = en| title = Архіўная копія| access-date = 17 лістапада 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20110806112605/http://donelaitis.vdu.lt/prussian/index.htm| archive-date = 6 жніўня 2011| url-status = dead}}</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == * G. H. F. Nesselmann, Thesaurus linguae Prussicae, Berlin, 1873. * E. Berneker, Die preussische Sprache, Strassburg, 1896. * R. Trautmann, Die altpreussischen Sprachdenkmäler, Göttingen, 1910. * G. Gerullis, Die altpreussischen Ortsnamen, Berlin-Leipzig, 1922. * G. Gerullis, Georg: Zur Sprache der Sudauer-Jadwinger, in Festschrift A. Bezzenberger, Göttingen 1927 * R. Trautmann, Die altpreussischen Personnennamen, Göttingen, 1925. * J. Endzelīns, Senprūšu valoda. — Gr. Darbu izlase, IV sēj., 2. daļa, Rīga, 1982. 9.-351. lpp. * L. Kilian: Zu Herkunft und Sprache der Prußen Wörterbuch Deutsch-Prußisch, Bonn 1980 * J.S. Vater: Die Sprache der alten Preußen Wörterbuch Prußisch-Deutsch, Katechismus, Braunschweig 1821/Wiesbaden 1966 * J.S. Vater: Mithridates oder allgemeine Sprachenkunde mit dem Vater Unser als Sprachprobe, Berlin 1809 * V. Mažiulis, Prūsų kalbos paminklai, Vilnius, t. I 1966, t. II 1981. * W. R. Schmalstieg, An Old Prussian Grammar, University Park and London, 1974. * W. R. Schmalstieg, Studies in Old Prussian, University Park and London, 1976. * В. Топоров, Прусский язык: Словарь, A — L, Москва, 1975—1990. * V. Mažiulis, Prūsų kalbos etimologijos žodynas, Vilnius, t. I—IV, 1988—1997. * M. Biolik, Zuflüsse zur Ostsee zwischen unterer Weichsel und Pregel, Stuttgart, 1989. * R. Przybytek, Ortsnamen baltischer Herkunft im südlichen Teil Ostpreussens, Stuttgart, 1993. * M. Biolik, Die Namen der stehenden Gewässer im Zuflussgebiet des Pregel, Stuttgart, 1993. * M. Biolik, Die Namen der fließenden Gewässer im Flussgebiet des Pregel, Stuttgart, 1996. * G. Blažienė, Die baltischen Ortsnamen in Samland, Stuttgart, 2000. * R. Przybytek, Hydronymia Europaea, Ortsnamen baltischer Herkunft im südlichen Teil Ostpreußens, Stuttgart 1993 * A. Kaukienė, Prūsų kalba, Klaipėda, 2002. * V. Mažiulis, Prūsų kalbos istorinė gramatika, Vilnius, 2004. * LEXICON BORVSSICVM VETVS. Concordantia et lexicon inversum. / Bibliotheca Klossiana I, Universitas Vytauti Magni, Kaunas, 2007. * OLD PRUSSIAN WRITTEN MONUMENTS. Facsimile, Transliteration, Reconstruction, Comments. / Bibliotheca Klossiana II, Universitas Vytauti Magni / Lithuanians' World Center, Kaunas, 2007. == Спасылкі == {{Інкубатар|prg||прускай|}} * [http://wirdeins.twanksta.org/ Six-languages dictionary of Modern Prussian] * [http://www.kortlandt.nl/editions/ Frederik Kortlandt: Electronic text editions]{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20061017184331/http://www.vaidilute.com/books/gimbutas/gimbutas-01.html Marija Gimbutas — The Balts — Chapter 1]{{ref-en}} * [http://www.languages-study.com/preussisch.html Изучение прусского языка в Интернете]{{ref-en}} * [http://poshka.bizland.com/prussian/reconstructions.htm Prussian Language Reconstructions] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110930095734/http://poshka.bizland.com/prussian/reconstructions.htm |date=30 верасня 2011 }}{{ref-en}} {{Балтыйскія мовы}} [[Катэгорыя:Заходнебалтыйскія мовы]] [[Катэгорыя:Мёртвыя мовы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Прусіі]] mrc3khz7c1mhagaxowtu4wcwl3j4enr 0 184003 5165213 4889106 2026-07-13T00:14:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165213 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Pe%C5%82nik_europejski_Trollius_europaeus.jpg |image title = |image descr = Пярэсна еўрапейская. <br />Агульны выгляд квітнеючай расліны |regnum = Расліны |parent = Trollius |rang = Від |latin = Trollius europaeus |author = [[L.]], 1753{{Тып}} |syn = |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Trollius europaeus |commons = Category: Trollius europaeus |itis = 18805 |ncbi = 212754 |eol = 596364 |grin = 40676 |ipni = 715097-1 |tpl = kew-2514617 }} '''Пярэсна еўрапейская'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|134}}</ref> (''Trollius europaeus'') — [[травяністая расліна]], якая расце ў [[Еўропа|Еўропе]] і [[Заходняя Сібір|Заходняй Сібіры]] у асноўным на [[узлесак|ўзлесках]] змешаных [[лес|лясоў]], сырых лясных палянах і [[луг]]ах; [[Біялагічны від|від]] [[род]]у {{bt-bellat||Trollius}} сямейства {{bt-bellat|Казяльцовыя|Ranunculaceae}}. == Біялагічнае апісанне == {{Біяфота|Trollius europæus.jpg|left|{{Бат.іл.|4}}|color=#BBDD99}} [[Травяністыя расліны|Травяністая]] [[Шматгадовыя расліны|шматгадовая расліна]]. У залежнасці ад умоў пражывання яе вышыня вар’іруе ад 20 см (у [[тундра|тундры]]) да 1 м (пры культываванні ў спрыяльных умовах). [[Лісце]] ў гэтай расліны двух тыпаў: сцябловае і прыкаранёвае. Сцябловыя лісты размяшчаюцца ў верхняй траціне кветаносных [[парасткі|парасткаў]]. Прыкаранёвыя сабраны ў [[разетка, размяшчэнне лісця|разетку]] ля аснавання сцябла і маюць пальчатараздзельную форму. [[Кветка|Кветкі]] буйныя шарападобныя, злёгку духмяныя, да 5 см дыяметрам, з 10-20 [[чашалісцік]]амі. Іх колер вар’іруе ад бледна-жоўтага да залаціста-жоўтага. Пялёсткі па памеры не перавышаюць чашалісцікі, але маюць больш інтэнсіўную аранжавую афарбоўку. Цвіценне ў цэнтральных раёнах Расіі адбываецца ў канцы мая — пачатку чэрвеня. Формула кветкі: {{Nobr|<math>\ast K_{5-20}\; C_{\infty} \; A_{\infty}\; G_{\infty}</math>}}<ref name="Экофлора">{{кніга|загаловак=Экофлора Украины|арыгінал=Екофлора України (укр.)|адказны=Відпов. редактор Я. П. Дідух|месца=Київ|выдавецтва=Фітосоціоцентр|год=2004|том=2|старонкі=16|старонак=480}}</ref>. [[Плод]] — [[лістоўка, плод|лістоўка]] з маленькім, крута загорнутым ўнутр носікам. == Пашырэнне == Пашырэнне: [[Скандынавія]], Сярэдняя і Атлантычная [[Еўропа]], [[Міжземнамор’е]], [[Балканскі паўвостраў]], [[Малая Азія]], [[Заходняя Сібір]]. У [[Беларусь|Беларусі]] знаходзіцца паблізу паўднёвай мяжы арэала, большасць месцазнаходжанняў размешчана на [[Мінскае ўзвышша|Мінскім узвышшы]]. == Гаспадарчае значэнне і выкарыстанне == Від занесены ў [[Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь|Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь]]<ref name="rb">[http://redbook.minpriroda.gov.by/plantsinfo.html?id=20 Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304065820/http://redbook.minpriroda.gov.by/plantsinfo.html?id=20 |date=4 сакавіка 2016 }}</ref>. Ахоўваецца ў [[Польшча|Польшчы]]<ref name="rb" />. У культуры вядомая з [[XVI]] стагоддзя<ref name="ОНИ">''Дорофеев А. М., Сюборова С. Ф.'' Они не должы исчезнуть: Книга для учащихся — Мн.: Народная асвета, 1987. — 200 с.: ил. — 89 000 экз. — С. 135.{{ref-ru}}</ref>. Цэніцца як ранні майска-чэрвеньскі меданос, які дае вялікую колькасць нектара<ref>{{кніга|аўтар=Абрикосов Х. Н. и др.|частка=Купальница|загаловак=Словарь-справочник пчеловода|спасылка=http://ashipunov.info/shipunov/school/books/slovarj-sprav_pchelovoda_1955.djvu|адказны=Сост. Федосов Н. Ф.|месца=М.|выдавецтва=Сельхозгиз|год=1955|старонкі=161|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120107195254/http://ashipunov.info/shipunov/school/books/slovarj-sprav_pchelovoda_1955.djvu|archivedate=7 студзеня 2012}}</ref>. === Фармалагічныя ўласцівасці === У свежай траве змяшчаецца протаанемін, сляды іншых [[алкалоіды|алкалоідаў]], [[сапаніны]], [[вітамін C]], [[арганічныя кіслоты]], [[дубільныя рэчывы]]. === Ужыванне ў народнай медыцыне === У [[народная медыцына|народнай медыцыне]] [[Беларусь|Беларусі]] выкарыстоўваюць траву пры [[страўнікавыя захворванні|страўнікавых захворваннях]]. Ва Украіне — вонкава пры [[нарыў|нарывах]]. == Дэкаратыўная расліна == {{Фотарадок|Trollius europaeus Schwaebisch Hall-Wackershofen 20080530 3.jpg|Trollius europaeus flower - Keila.jpg|ш2=245|Trollius europaeus seed head - Keila.jpg|ш3=245|тэкст=Злева направа: лісце, кветка, плады|ш=183|color=#DDEEDD}} Арыгінальная прыгажосць кветак гэтай расліны з’яўляецца прычынай зрыву іх у вялікай колькасці на [[букет]]ы, у выніку чаго яе становіцца ўсё менш. Цёплы, сонечны колер кветак пярэсны робіць іх асабліва жаданымі ў [[сад]]ах і [[парк]]ах, на берагах [[вадаём]]аў, [[ручай|ручаёў]]. == Размнажэнне == [[Размнажэнне|Размножваецца]] [[вегетатыўнае размнажэнне|вегетатыўна]] і насеннем, якое мэтазгодна высейваць пад [[зіма|зіму]] — тады ўсходы з’яўляюцца [[вясна|вясной]] [[Цвіценне|Цвіце]] на другі год жыцця. Лепш расце на ўрадлівых шчыльных [[глеба]]х. == Нарыхтоўка == Траву нарыхтоўваюць падчас цвіцення, сушаць на гарышчы пры добрай вентыляцыі. == Пярэсна еўрапейская ў культуры == Расліна была абрана {{нп3|Кветка года ў Германіі|кветкай 1995 года ў Германіі|en|Flower of the Year Campaign in Germany}}. Выяву пярэсны еўрапейскай змяшчалі на паштовых марках Беларусі<ref>[http://shoskin.by/product/redkie-vidy-tsvetov-zanesennye-v-krasnuyu-knigu-belarusi-kupalnitsa-evropeiskaya-iris-sibirs Сайт «Филателия Республики Беларусь „Shoskin“»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171229141226/http://www.shoskin.by/product/redkie-vidy-tsvetov-zanesennye-v-krasnuyu-knigu-belarusi-kupalnitsa-evropeiskaya-iris-sibirs |date=29 снежня 2017 }}</ref> і Германіі. {{Фотарадок|2003. Stamp of Belarus 0507.jpg|ш1=160|тэкст=Паштовая марка Беларусі|color=#DDEEDD}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5 * {{Крыніцы/ЭПБ|4|Пярэсна, троліус|Семярэнка Л. В.|321}} * ''Дорофеев А. М., Сюборова С. Ф.'' Они не должы исчезнуть: Книга для учащихся — Мн.: Народная асвета, 1987. — 200 с.: ил. — 89 000 экз. — С. 135.{{ref-ru}} * {{ІВРСР|частка=619. ''Trollius europaeus'' L. — Купальница европейская|том=2|стар=234}} * ''В. И. Чопик, Л. Г. Дудченко, А. Н. Краснова'' Дикорастущие полезные растения Украины. Справочник. — Киев, Наукова думка, 1983 == Спасылкі == * {{Плантарыум|39466|Купальница европейская}} * [http://flower.onego.ru/other/trolli_e.html Купальница европейская] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111112105104/http://flower.onego.ru/other/trolli_e.html |date=12 лістапада 2011 }} в Энциклопедии декоративных садовых растений {{V|18|9|2011}} {{ref-ru}} * [http://oopt.aari.ru/bio/21892 ''Trollius europaeus'' L. // ИАС «ООПТ России»] {{ref-ru}} {{Чырвоная кніга Беларусі|расліна|20|IV}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Казяльцовыя (падсямейства)]] [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя садовыя расліны]] [[Катэгорыя:Меданосныя расліны]] [[Катэгорыя:Травы]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе]] [[Катэгорыя:Расліны на марках]] i73yp2jfya2unxmzt527pgcvtsq1rgw 0 184538 5165286 5013845 2026-07-13T08:28:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165286 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = Рададэндран жоўты | image file = Rhododendron luteum.jpg | image title = | image descr = | regnum = Расліны | parent = Rhododendron | rang = Від | latin = Rhododendron luteum | author = [[Sweet]], 1830 | syn = * {{btname|Azalea pontica|[[L.]]}} — Азалія пантыйская * {{btname|Rhododendron flavum|[[G.Don]]}} | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Rhododendron luteum | commons = Category:Rhododendron luteum | iucn = | grin = 31428 }} {{Чырвоная кніга Беларусі|расліна|42|III}} '''Рададэндран жоўты''', '''Азалія пантыйская'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|111}}</ref> (''Rhododendron luteum'') — [[Кветкавыя|кветкавая]] расліна роду {{bt-bellat|Рададэндран|Rhododendron}} сямейства {{bt-bellat|Верасовыя|Ericaceae}}. == Апісанне == Лістападны [[куст]] вышынёй да 2 і больш метраў. [[Лісце]] чаргаванае, падоўжна-ланцэтнае, на кароткіх чаранках, па жылках рассеяна-валасістае, а па краях шчацініста-раснітчатае. [[Кветкі]] буйныя, аранжавыя або жоўтыя, з вельмі моцным пахам, сабраны на канцах галінак у малакветкавыя парасонападобныя [[Шчыток (суквецце)|шчыткі]]. [[Чашачка]] 5-раздзельная, рана ападае. [[Плод]] — падоўжная, пры выспяванні сухая карычневая [[каробачка]]. Расліна ядавітая<ref name="плнт" />. == Пашырэнне == Старажытнаміжземнаморскі рэліктавы від. Пашырэнне: горныя раёны Сярэдняй Еўропы, [[Каўказ]], [[Малая Азія]] ([[Пантыйскі хрыбет]]). У [[Беларусь|Беларусі]] знаходзіцца ў астраўных участках росту і асобных лакалітэтах за паўночнай мяжой валынскага фрагмента арэала. Месцы росту: сасновыя і саснова-шыракалістыя лясы, пераважна на пераходных палосах паміж чарнічным і багуновым тыпамі лесу, узлескі, ускрайкі [[Сфагнавыя балоты|сфагнавых балот]]. Расце адзіночнымі экземплярамі і невялікімі групамі, часта ўтварае густы [[падлесак]]. == Асаблівасці біялогіі == Святлолюбівая, ценевынослівая расліна, [[мезафіт]], [[гіграфіт]], [[эўтроф]]<ref name="плнт">{{Плантарыум|31862|Рододендрон жёлтый}}</ref>. Расце на ўзлесках і палянах, верхавых (сфагнавых) балотах, камяністых россыпах, у горных хмызняках, парках, садах, каля дарог<ref name="плнт" />. Цвіце ў маі — пачатку чэрвеня, пладаносіць у чэрвені—жніўні. Размнажэнне [[Насенне|насеннае]] і [[Вегетатыўнае размнажэнне|вегетатыўнае]]. == Выкарыстанне == [[Дэкаратыўныя расліны|Дэкаратыўная]], тэхнічная (лісце выкарыстоўваюць для [[Дубленне|дублення]] скур<ref name="плнт" />), [[Лекавыя расліны|лекавая]] расліна. == Гл. таксама == * [[Вятчынскае месцазнаходжанне рададэндрану жоўтага]] {{зноскі}} == Літаратура == * Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5 * Rhododendron L. — Рододендрон, Азалия // Определитель высших растений Беларуси / Под ред. [[Віктар Іванавіч Парфёнаў|Парфёнова В. И.]] — Минск: Дизайн Про, 1999. — С. 125. — 472 с: ил. — 1000 экз. — ISBN 985-6182-78-6.{{ref-ru}} == Спасылкі == * {{Плантарыум|31862|Рододендрон жёлтый}} * {{ООПТ России|21242|''Rhododendron luteum'' Sweet (Рододендрон желтый)}}{{v|22|7|2023}} * [http://plantcadastre.by/rbookrb/rbookrb.php?God=Все&vidl=Все&vidr=Рододендрон+желтый&Obl=Все&Rao=Все&Stat=Все&npage=1 Виды растений и грибов, имеющих статус охраны РБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230722025001/http://plantcadastre.by/rbookrb/rbookrb.php?God=%D0%92%D1%81%D0%B5&vidl=%D0%92%D1%81%D0%B5&vidr=%D0%A0%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD+%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%B9&Obl=%D0%92%D1%81%D0%B5&Rao=%D0%92%D1%81%D0%B5&Stat=%D0%92%D1%81%D0%B5&npage=1 |date=22 ліпеня 2023 }}{{ref-ru}}{{v|22|7|2023}} // Дзяржаўны кадастр расліннага свету Рэспублікі Беларусь * [https://minpriroda.gov.by/uploads/files/redbook/POSTANOVLENIE-26-krasnaja-kniga.pdf Постановление Ьинистерства природных ресурсов и ихраны окружающей среды Республики Беларусь 9 июня 2014 г. № 26 Об установлении списков редких и находящихсяпод угрозой исчезновения на территории Республики Беларусь видов диких животных и дикорастущих растений, включаемых в Красную книгу Республики Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230607051656/https://www.minpriroda.gov.by/uploads/files/redbook/POSTANOVLENIE-26-krasnaja-kniga.pdf |date=7 чэрвеня 2023 }}{{ref-ru}}{{v|22|7|2023}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Верасовыя]] [[Катэгорыя:Кусты]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны]] [[Катэгорыя:Лекавыя расліны]] [[Катэгорыя:Ядавітыя расліны]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1830 годзе]] cxx5gqboj1vxfh8fzf2dzyxlll4fxv7 0 186734 5165253 4422724 2026-07-13T06:28:34Z DzBar 156353 5165253 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва}} '''Дама з Басы''' ({{lang-es|la Dama de Baza}}) — знакаміты ўзор {{не перакладзена 2|іберыйская скульптура|іберыйскай скульптуры||Iberian sculpture}}, выкананай [[Бастулы|бастуламі]]. Яна ўяўляе сабой фігуру жанчыны, выкананую з [[вапняк]]у і слядамі афарбоўкі на атынкаванай паверхні. Скульптура была выяўлена археолагам Хасэ Прэсда Вела 22 ліпеня 1971 года ў горадзе [[Баса (горад)|Баса]], на высокім горным плато ў правінцыі [[Гранада]]. На месцы сучаснай Басы быў размешчаны ібера-раманскі горад Басці, і Дама з Басы была выяўлена ў адным з дзвюх [[некропаль|некропаляў]] гэтага горада. Фігура дамы сядзіць на крэсле, а збоку ад яе маецца свабодная прастора, дзе, як мяркуецца, размяшчаўся прах [[крэмацыя|крэмацыі]].<ref>Analyses of the sculpture were published by F. Presedo in «La necrópolis de Baza» (Madrid) 1982 pp 317-19 and plate, and by A. García y Bellido, ''Arte Ibérico en España'' (Madrid 1980) pp 52-56.</ref> Назва скульптуры злучае яе з іншым вядомым творам іберыйскай культуры — [[Дама з Эльчэ|Дамай з Эльчэ]], разам з якой яна знаходзіцца ў [[Нацыянальны археалагічны музей (Мадрыд)|Нацыянальным археалагічным музеі]] ў [[Мадрыд]]зе. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Dama de Baza}} [[Катэгорыя:Скульптуры Іспаніі]] [[Катэгорыя:Антычнае мастацтва]] [[Катэгорыя:Скульптуры IV стагоддзя да н.э.]] kamtiu7tjrrewrznoamb175e7tjm9sf 0 186834 5165276 4682212 2026-07-13T07:38:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165276 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = SorbariaSorbifolia4.jpg |image title = |image descr = {{bt-bellat|Рабіннік рабіналісты|Sorbaria sorbifolia}} |regnum = Расліны |parent = |rang = Від |latin = Sorbaria |author = ([[Ser.]] ex [[DC.]]) [[A.Braun]] |syn = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Sorbaria |commons = Category:Sorbaria |itis = 25309 |ncbi = 23221 |eol = 30064 |grin = 11299 |ipni = 34038-1 |tpl = }} {{Значэнні}} '''Рабі́ннік'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|124}}</ref> (''Sorbaria'') — род раслін сямейства [[Ружавыя|ружавых]]. Налічвае 10 відаў, пашыраных у [[Азія|Азіі]]. == Батанічнае апісанне == Лістападныя [[куст]]ы вышынёй да 6 метраў. [[Кветка|Кветкі]] дробныя ў буйных канцавых мяцёлках, белыя або ружовыя. [[Плод]] — шматлістоўка з 5 зрослых лісткоў. == Значэнне і выкарыстанне == [[Дэкаратыўныя расліны|Дэкаратыўныя]] і меданосныя расліны. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Рабіннік|Гарановіч І. М.|185}} * {{крыніцы/ЭПБ|4|Рабі́ннік||329—330}} * {{Крыніцы/ДР СССР|Род Рябинник, Сорбария — Sorbaria A.Br.|181}} == Спасылкі == * {{з ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Рябинник%20(кустарники%20сем.%20розоцветных)/|title=Рябинник (кустарники сем. розоцветных)}} * [http://flower.onego.ru/kustar/sorbaria.html Рябинник] // [http://flower.onego.ru/ «Энциклопедия декоративных садовых растений»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121121070828/http://flower.onego.ru/ |date=21 лістапада 2012 }} {{ref-ru}} * {{Commons|Category:Sorbaria}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ружавыя]] ab8tjnv4yr84g4r9j0phdgpfok95xyv 0 189271 5165128 4403554 2026-07-12T19:57:01Z Pierre L'iserois 100315 5165128 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ролічы |арыгінальная назва = |краіна = |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 42|lat_sec = 24 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 39|lon_sec = 18 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Вілейскі |сельсавет = Іжскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 27 |насельніцтва = 51 |год перапісу = 2012 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243002048 }} '''Ро́лічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ра́лічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Roličy}}, {{lang-ru|Роличи}}) — [[вёска]] ў [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Іжскі сельсавет|Іжскага сельсавета]]. На 2012 год 27 двароў і 51 жыхар. Адна вуліца з усходу на захад. Брукаваная. == Гісторыя == Дата заснавання невядомая У 1844 годзе жыло 15 сем’яў. У 1904 годзе — 41 сям’я (282 чалавекі). У 1931 годзе ў складзе Вішнеўскай вясковай гміны [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]]. 36 дамоў, 191 жыхар<ref>{{Кніга|спасылка=Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. 1, Warszawa 1938, s. 60.|аўтар=Główny Urząd Statystyczny|загаловак=|год=1938|месца=Warszawa|старонак=60}}</ref>. З 1940 года ў складзе [[Куранецкі раён|Куранецкага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Зімой у пачатку 1941 года тут арганізаваны калгас «Чырвоная Армія». Старшыня Фёдар Ніканоравіч Кулак. У 2003 годзе тут было 38 дамоў, 87 жыхароў{{sfn|Нарачанка і яе берагі|2013|с=384—385}}. <gallery> Ролічы. Камяніца (01).jpg|Камяніца Ролічы. Клець (03).jpg|Клець </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Нарачанка і яе берагі|56—357}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Іжскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Іжскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Вілейскага раёна]] l3x3e3zz0db4o8oemvumnwtv2peugj3 0 189443 5165234 4811148 2026-07-13T04:45:42Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Памерлі ў XIII стагоддзі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165234 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Жывібунд''' ({{lang-lt|*Živinbudas}}; XII ст. — паміж 1219 і 1235) — [[Літва (плямёны)|літоўскі]] князь. Адзін з пяці старэйшых літоўскіх князёў, названых у [[Дагавор 1219 года|дагаворы 1219 года]] з [[Галіцка-Валынскае княства|галіцка-валынскімі]] князямі. У дагаворы названы 21 князь, пяць з іх названы старэйшымі, таксама ёсць думка, што старэйшым названы толькі Жывібунд. У кожным разе, Жывібунд названы першым у пераліку, што дае грунт для думкі пра яго як старэйшага ўладара літоўскіх зямель. Магчыма, Жывібунд узначальваў літоўскія дружыны падчас вайны з Галіцка-Валынскім княствам. Апроч [[Галіцка-Валынскі летапіс|Галіцка-Валынскага летапісу]], таксама згаданы познім [[Густынскі летапіс|Густынскім летапісам]] пад 1218 годам: ''«В лето 6726… Данилъ… пойде зъ Галича ку Мстиславу, тестю своему, и любезьне прият бысть от него. И посем пойде въ Володымер свой, идеже прийдоша к нему послы о мире от князей литовских. Въ Литве же тогда старей бе князь Живибунъдъ»''<ref>ПСРЛ. Т.40. Густынская Летопись. — М., 2003.</ref>. Некаторыя гісторыкі лічаць Жывібунда продкам вялікага князя літоўскага [[Трайдзень|Трайдзеня]] (1270—1282)<ref>Гл. напрыклад радавод у {{кніга|аўтар=William Urban|загаловак=The Baltic Crusade|publisher=Lithuanian Research and Studies Center|месца=Chicago, Illinois|год=1994|выданне=2nd ed.|isbn=0-929700-10-4|старонкі=344}}; дзе даецца пералік людзей, вядомых толькі з XVI ст., крыніцай пазначана «[[Хроніка Быхаўца]]».</ref>. У XVI ст. імя гістарычнага Жывібунда ўзята аўтарамі легендарнай часткі [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]] для сваіх персанажаў — [[Жывібунд Даўспрункавіч|Жывібунда I]] і [[Жывібунд Жывібундавіч|Жывібунда II]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Lietuviškoji tarybinė enciklopedija. — T. 4: Gariga-Jančas. — Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1978. — 639, [1] p., [6] žml. lap. — P. 683. * ''Rowell C. S.'' (1994). Lithuania Ascending: A Pagan Empire Within East-Central Europe, 1295—1345. Cambridge Studies in Medieval Life and Thought: Fourth Series. Cambridge University Press. xxxiii. ISBN 9780521450119. * ''Zigmantas Kiaupa, Jūratė Kiaupienė, Albinas Kunevičius'' (2000) [1995]. The History of Lithuania Before 1795 (English ed.). Vilnius: Lithuanian Institute of History. pp.&nbsp;50-51. ISBN 9986-810-13-2. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Князі літоўскія]] [[Катэгорыя:Памерлі ў XIII стагоддзі]] sqfue2q9d7mnduarpzescsfj2azzpxj 100 193441 5165056 5164637 2026-07-12T15:50:34Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5165056 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Вуліца Несцерава (Мінск)|2026-07-12T12:56:50Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|XVIII Рэспубліканскі конкурс на найлепшы архітэктурны твор|2026-07-11T10:41:11Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Венсан Кальбо|2026-07-11T10:10:17Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Жак Ружэры|2026-07-11T09:59:28Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Тадэвуш Фурдына|2026-07-11T08:13:42Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Могілкі Маціса|2026-07-10T11:22:50Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Могілкі Райніса|2026-07-09T12:18:05Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Айварс Гулбіс|2026-07-09T11:49:56Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Лясныя могілкі (Рыга)|2026-07-09T11:39:48Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Канстанцінс Пэкшэнс|2026-07-09T11:26:06Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Энергетычны праезд (Мінск)|2026-07-09T10:41:19Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Карал Пуркіне|2026-07-09T08:33:38Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Ян Эвангеліста Пуркіне|2026-07-09T08:18:39Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Яніс Алксніс|2026-07-09T06:57:07Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|3-і Дзіцячы завулак (Мінск)|2026-07-05T14:35:12Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|2-і Дзіцячы завулак (Мінск)|2026-07-05T14:17:34Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|1-ы Дзіцячы завулак (Мінск)|2026-07-05T14:06:04Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Царква Святых Кузьмы і Дзям’яна (Прага)|2026-07-05T11:10:45Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Касцёл Святой Тройцы (Свержань)|2026-07-05T00:19:04Z|IshaBarnes}} {{Новы артыкул|Беластоцкая чыгунка (1862—1922)|2026-07-04T09:51:50Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> fzh1yrhwy76tnjdmkhy02ki6lyhr2m1 100 193443 5165062 5160978 2026-07-12T15:51:57Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5165062 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын|2026-07-11T17:38:30Z|Sjdjjdjsjsjsj}} {{Новы артыкул|Кубак Амерыкі па футболе 2015|2026-07-04T15:11:45Z|Wudjsjejneje}} {{Новы артыкул|Кубак Амерыкі па футболе 2016|2026-07-04T12:51:20Z|~2026-38032-06}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1960|2026-06-30T08:56:22Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1964|2026-06-30T08:45:56Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1968|2026-06-30T08:32:02Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1972|2026-06-29T16:38:50Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1976|2026-06-29T14:44:19Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1980|2026-06-29T14:13:44Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1984|2026-06-29T10:25:06Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1988|2026-06-29T08:37:38Z|~2026-37208-86}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1992|2026-06-28T09:20:41Z|~2026-37290-08}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1996|2026-06-27T17:50:27Z|~2026-36917-71}} {{Новы артыкул|Ураджай (стадыён, Нясвіж)|2026-06-19T08:08:17Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Спартак (стадыён, Полацк)|2026-06-19T07:58:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Аляксандр Уладзіміравіч Федаровіч|2026-06-17T16:34:04Z|JerzyKundrat}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 8awxu3mv2w8zakljp4xwcfxnveb8ofq 0 194781 5165329 5138905 2026-07-13T10:45:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165329 wikitext text/x-wiki '''Разня яўрэяў у Гранадзе''' ([[30 снежня]] [[1066]] года ці па [[Яўрэйскі каляндар|яўрэйскім календары]] 9 [[тэвет]]а 4827 года) — самая крывавая [[антыгабрэйскі пагром|разня сефардскіх яўрэяў]] іберыйскімі мусульманамі на тэрыторыі мусульманскай Іспаніі [[Аль-Андалус]], падчас якой загінула больш за 4 тысячы чалавек. Нагодай да разні паслужыла незадаволенасць мусульманскага натоўпу тым, што самую важную пасаду галоўнага візіра пры двары гранадскага эміра заняў этнічны [[яўрэй]] [[Юсуф ібн Нагрэла]], якому эмір быў шмат чым абавязаны.<ref name="jhist.org">{{Cite web |url=http://jhist.org/shoa/poliakov02_02.htm |title=ЛЕОН ПОЛЯКОВ — ИСТОРИЯ АНТИСЕМИТИЗМА — ЭПОХА ВЕРЫ<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=6 красавіка 2014 |archive-date=28 лютага 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170228195514/http://jhist.org/shoa/poliakov02_02.htm |url-status=dead }}</ref> Пасля гэтай разні [[залаты век яўрэяў у Іспаніі]], роўна як і адноснае мірнае суіснаванне трох абшчын (іўдаісцкай, хрысціянскай і мусульманскай) у рамках ісламскай дзяржавы (так званая [[канвівенсія]]), скончыўся. Пачалася эпоха мусульманскіх, а затым і хрысціянскіх ганенняў на яўрэяў, якая доўжылася да канца ХV стагоддзя. Завяршыла яе поўнае [[выгнанне яўрэяў з Іспаніі]] ў [[1492]] і Партугаліі ў [[1497]] гадах. == Перадгісторыя == Гісторыя яўрэйска-мусульманскіх адносін у мусульманскай Іспаніі мела доўгі і складаны характар. [[Мусульманскае заваяванне Іспаніі]] напачатку [[VIII]] стагоддзя не ў апошнюю чаргу абапіралася на падтрымку мясцовага яўрэйства<ref name="jhist.org"/>, стомленага ад дыскрымінацыі ў вестгоцкай дзяржаве. Але ўзмацненне хрысціянскіх каралеўстваў пасля X стагоддзя зноў паставіла яўрэяў перад выбарам. Гэта насцярожвала мусульман, паколькі яны асцерагаліся таго, што яўрэйства ў чарговы раз аддасць перавагу перайсці на бок мацнейшага суперніка. Ва ўмовах [[Рэканкіста|Рэканкісты]] мусульманская абшчына схілілася да радыкалізацыі і падазронаму стаўленню да любых іншаверцаў. Акрамя таго, паслабленне цэнтральнай улады ў [[Кордаўскі халіфат|Кордаўскім халіфаце]] і яго распад на дробныя эміраты ([[тайфа]]) азначала, што яўрэйская абшчына ў кожным горадзе ці вобласці цяпер залежала ад волі кожнага асобнага [[эмір]]а і яго падданых і не мела больш магутнай дзяржпадтрымкі. Асабліва падазроным стала стаўленне да яўрэяў, якія займалі высокія пасады. == Напады == Напады мусульман на яўрэйскія кварталы пачасціліся напачатку [[XI]] стагоддзя. У 1011, 1013 і 1035 гадах яны адбыліся ў горадзе [[Кордава (Іспанія)|Кордава]], у 1039 годзе ў горадзе [[Сарагоса]], але самай крывавай стала разня яўрэяў у [[Гранада|Гранадзе]] ([[1066]] год). [[30 снежня]] [[1066]] года натоўп разлютаваных мусульман узяў штурмам каралеўскі палац у Гранадзе, раскрыжаваў яўрэйскага візіра Юсуфа ібн Нагрэла, а пасля гэтага прынялася рабаваць і забіваць большую частку яўрэйскага насельніцтва горада. 1500 яўрэйскіх сем'яў ці каля 4000 чалавек былі перабіты за адзін дзень. Мала каму удалося бегчы. Пасля разні пачынаецца паступовая эміграцыя яўрэяў на поўнач, на хрысціянскія тэрыторыі. Хрысціянскія лідары спачатку ветліва іх прымалі, з прычыны таго, што яўрэі часта дапамагалі ім у барацьбе з мусульманамі. Аднак, па меры завяршэння Рэканкісты, яны зноў сталі лішнімі грамадзянамі ў хрысціянскіх землях. У [[1391]] годзе масавая разня яўрэяў патрэсла хрысціянскую Іспанію, некаторая колькасць ацалелых яўрэяў ізноў знайшла выратаванне ў пакуль яшчэ [[Гранадскі эмірат|мусульманскай Гранадзе]], пераўтворанай у невялікі мусульманска-яўрэйскі [[анклаў]] на поўдні краіны.<ref>{{Cite web |url=http://jhist.org/code/12-21.htm |title=Гісторыя яўрэйскага народа. Залаты век яўрэяў у Іспаніі<!-- Загаловак дададзены ботам --> |access-date=6 красавіка 2014 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304212818/http://jhist.org/code/12-21.htm |url-status=dead }}</ref> {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі]] [[Катэгорыя:Яўрэйскія пагромы]] [[Катэгорыя:1066]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гранады]] 3d8qckt2edtp9upjpbaum0scom854th 0 211383 5165221 4756822 2026-07-13T01:59:58Z Vyacheslav Nasretdinov 2105 5165221 wikitext text/x-wiki {{НП-Казахстан |статус=Горад рэспубліканскага значэння |назва=Шымкент |казахская назва=Шымкент |герб=Coat_of_arms_of_Shymkent.png |сцяг= |шырыня герба= |шырыня сцяга= |lat_dir=N|lat_deg=42|lat_min=18|lat_sec= |lon_dir=E|lon_deg=69|lon_min=36|lon_sec= |CoordAddon= |памер карты краіны=300 |памер карты рэгіёна= |памер карты раёна= |від рэгіёна= |рэгіён= |рэгіён у табліцы= |від раёна= |раён= |від главы= |глава= |дата заснавання=XII стагоддзе |першае згадванне= |ранейшыя імёны=Чымкент, Чарняеў, Неджыкет |статус з= |плошча=1170 |від вышыні= |вышыня цэнтра НП=506 |клімат= кантынентальны |насельніцтва={{Formatnum:1010855}}<ref name="stat1">{{Cite web|url=https://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT287264|title=Об изменении численности населения Республики Казахстан с начала 2018 года до 1 ноября 2018 года|publisher=Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан|access-date=2018-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209124253/https://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT287264|archive-date=9 снежня 2018|url-status=dead}}</ref> |год перапісу= |агламерацыя=1,8 млн<ref name="kazinform">{{Cite web|url=http://www.inform.kz/ru/proekt-razvitiya-aglomeracii-shymkenta-obsudili-v-akimate-yuko_a3082052|title=Проект развития агломерации Шымкента обсудили в акимате ЮКО|author=kazinform|archive-url=https://archive.today/20180505043800/http://www.inform.kz/ru/proekt-razvitiya-aglomeracii-shymkenta-obsudili-v-akimate-yuko_a3082052|archive-date=5 мая 2018|access-date=24 снежня 2018|url-status=live}}</ref> |нацыянальны склад=[[казахі]] 64,76 %<br />[[рускія]] 14,52 %<br />[[узбекі]] 13,70 %<br />[[азербайджанцы]] 1,86 %<br />[[татары]] 1,54 %<br />[[карэйцы]] 1,00 %<br />[[украінцы]] 0,54 %<br />[[туркі]] 0,41 %<br />іншыя 1,68 %<ref name="Этнасы 2011">[http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2011/Демография/12_2010-Б-15-18-Г.rar Колькасць насельніцтва РК па асобных этнасах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121116124224/http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2011/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/12_2010-%D0%91-15-18-%D0%93.rar |date=16 лістапада 2012 }}</ref> |тэлефонны код=+7 7252 |паштовы індэкс=160000<ref>[http://kazindex.ru/16/9.html Паштовыя індэксы Казахстана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140305094559/http://kazindex.ru/16/9.html |date=5 сакавіка 2014 }}</ref> |аўтамабільны код=X,13 |від ідэнтыфікатара= |лічбавы ідэнтыфікатар= |катэгорыя ў Commons=Shymkent |сайт=http://www.shymkent.gov.kz/ |мова сайта= |мова сайта 2= }} '''Шымкент''' ({{lang-kk|Шымкент}}) — [[горад]] рэспубліканскага значэння ў [[Казахстан]]е (да 2018 года адміністрацыйны цэнтр [[Паўднёва-Казахстанская вобласць|Паўднёва-Казахстанскай вобласці]]). Горад уваходзіць у тройку найбуйнейшых гарадоў Казахстана і з’яўляецца адным з найбуйнейшых прамысловых і гандлёвых цэнтраў краіны. Прэзідэнт рэспублікі [[Нурсултан Назарбаеў]] адзначыў Шымкент як трэці паводле значнасці горад у краіне<ref>[http://www.shymkent.gov.kz/ru Афіцыйны сайт акімата горада] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150220164855/http://shymkent.gov.kz/ru/ |date=20 лютага 2015 }}</ref>. [[Міжнародная асамблея сталіцаў і буйных гарадоў]] (МАГ) прызнала Шымкент «Лепшым горадам сярод краін СНД» у [[2011]] годзе<ref>[http://news.mail.ru/inworld/kazakhstan/society/6581029/ Партал навін Mail.ru са спасылкамі на «Интерфакс-Казахстан»] {{Архівавана|url=https://archive.today/20141214092558/http://news.mail.ru/inworld/kazakhstan/society/6581029/ |date=14 снежня 2014 }}</ref>. == Гісторыя == Паселішчы на тэрыторыі сучаснага Шымкента ўжо існавалі на мяжы [[XI стагоддзе|XI]]—[[XII стагоддзе|XII стагоддзяў]]. На працягу стагоддзяў Шымкент нярэдка падвяргаўся спусташальным нашэсцям заваёўнікаў. У пачатку [[XIII стагоддзе|XIII стагоддзя]] праз [[Сайрамскі аазіс]] прайшлі ў [[Маверанахр]] войскі [[Чынгісхан]]а, пасля чаго ён стаў часткай уладанняў нашчадкаў заваёўніка. У [[XIV стагоддзе|XIV стагоддзі]] ў выніку паспяховых ваенных дзеянняў супраць ханаў [[Ак-Орда|Ак-Орды]] і [[Залатая Арда|Залатой Арды]] [[Цімур]] уключыў яго ў састаў сваёй дзяржавы. У пачатку [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]] Шымкент увайшоў у састаў [[Казахскае ханства|Казахскага ханства]], затым на працягу [[XVII стагоддзе|XVII]]—[[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзяў]] стаў аб’ектам нашэсцяў джунгарскіх заваёўнікаў. == Насельніцтва == Большую частку насельніцтва горада складаюць [[казахі]] (65 %), у той час як сярод нацыянальных меншасцей лідарства маюць [[рускія]] (15 %) і [[узбекі]] (14 %). == Эканоміка == Шымкент з’яўляецца адным з вядучых прамысловых і эканамічных цэнтраў Казахстана. У горадзе налічваецца 69 прамысловых прадпрыемстваў каляровай [[металургія|металургіі]], [[машынабудаванне|машынабудавання]], [[хімічная прамысловасць|хімічнай]], [[нафтаперапрацоўчая прамысловасць|нафтаперапрацоўчай]] і [[харчовая прамысловасць|харчовай прамысловасці]]. == Гарады-пабрацімы == {{кал|2}} * {{Сцяг Беларусі}} [[Магілёў]], [[Беларусь]] * {{Сцяг Вялікабрытаніі}} [[Стывенейдж]], [[Вялікабрытанія]] * {{Сцяг Турцыі}} [[Ізмір]], [[Турцыя]] * {{Сцяг Турцыі}} [[Стамбул]], [[Турцыя]] * {{Сцяг Турцыі}} [[Адана]], [[Турцыя]] * {{Сцяг Тайланда}} [[Патая]], [[Тайланд]] * {{Сцяг Італіі}} [[Грасета]], [[Італія]] * {{Сцяг Кітая}} [[Байінь]], [[Кітай]] * {{Сцяг Таджыкістана}} [[Худжанд]], [[Таджыкістан]] {{канец кал}} == Вядомыя асобы == * [[Мікалай Мікалаевіч Афанасьеў (інжынер)|Мікалай Мікалаевіч Афанасьеў]] (1911—1970) — беларускі інжынер-будаўнік. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Shymkent}} * [http://www.shymkent.gov.kz/ Афіцыйны сайт акамата горада] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080818213220/http://www.shymkent.gov.kz/ |date=18 жніўня 2008 }} * [http://shimkent.info/ Рэгіянальны партал горада. Бізнес-партал горада] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130116123636/http://shimkent.info/ |date=16 студзеня 2013 }} {{Адміністрацыйны падзел Казахстана}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Шымкент| ]] o9wzld8q12buf941zja35jkz3pozkh7 0 219483 5165009 4321280 2026-07-12T13:44:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165009 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = Проса звычайнае | image file = Panicum miliaceum.JPG | image title = Проса звычайнае | image descr = Агульны выгляд расліны | regnum = Расліны | parent = Panicum | rang = Від | latin = Panicum miliaceum | author = [[L.]] | syn = | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Panicum miliaceum | commons = Category:Panicum miliaceum | iucn = | grin = 317710 }} '''Про́са звычайнае''', '''Проса пасяўное'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|92}}</ref>, '''Проса сапраўднае''', '''Проса мяцёлчатае''' (''Panicum miliaceum'') — аднагадовая [[Травы|травяністая]] расліна з роду {{Bt-bellat|Проса|Panicum}} сямейства {{bt-bellat|Метлюжковыя|Poaceae}}. == Батанічнае апісанне == [[File:370 Panicum miliaceum L.jpg|thumb|left|{{Бат.іл.|Маскле}}]] [[Сцябло|Сцёблы]] проса вышынёй да 1,2<ref name="krug">[http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/PROSO_OBIKNOVENNOE.html Просо обыкновенное] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305012222/http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/PROSO_OBIKNOVENNOE.html |date=5 сакавіка 2016 }}{{ref-ru}} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]]</ref> м (да 2 м і больш)<ref name="agro">[http://www.agroatlas.ru/cultural/Panicum_miliaceum_K_ru.htm ''Panicum miliaceum L.'' — Просо обыкновенное, посевное, метельчатое // Агроэкологический атлас России и сопредельных стран] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100418051938/http://www.agroatlas.ru/cultural/Panicum_miliaceum_K_ru.htm |date=18 красавіка 2010 }}{{ref-ru}}</ref>, утвараючыя кусцікі. [[Лісце]] лінейна-ланцэтнае. [[Суквецце]] — [[мяцёлка]]. [[Плод]] — [[зярняўка]]. == Выкарыстанне == Зерне проса звычайнага выкарыстоўваецца на [[крупы]]. Адходы перапрацоўкі і само зерне ідзе на корм хатняй жывёле і птушкам. Прасяная [[салома]] па якасці блізкая да [[Сена (корм)|сена]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13}} — С. 40. == Спасылкі == * {{Плантарыум|26714|Просо посевное}} * [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?317710#link ''Panicum miliaceum L.'' — Інфармацыя на сайце ''Germplasm Resources Information Network (GRIN)''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150102110412/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?317710#link |date=2 студзеня 2015 }}{{ref-en}} * [http://www.agroatlas.ru/cultural/Panicum_miliaceum_K_ru.htm ''Panicum miliaceum L.'' — Просо обыкновенное, посевное, метельчатое // Агроэкологический атлас России и сопредельных стран: экономически значимые растения, их болезни, вредители и сорные растения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100418051938/http://www.agroatlas.ru/cultural/Panicum_miliaceum_K_ru.htm |date=18 красавіка 2010 }}{{ref-ru}} * [http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/PROSO_OBIKNOVENNOE.html Просо обыкновенное] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305012222/http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/PROSO_OBIKNOVENNOE.html |date=5 сакавіка 2016 }}{{ref-ru}} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] * {{Commons|Category:Panicum miliaceum}} {{Проса}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Просавыя]] [[Катэгорыя:Збожжавыя культуры]] [[Катэгорыя:Флора Афрыкі]] [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] [[Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе]] 1zut6yyjf791q80o1o0h02l3fb0kgyo 0 222559 5165273 5023974 2026-07-13T07:32:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165273 wikitext text/x-wiki [[Выява: Lightnings sequence 2 animation.gif|thumb|200x200px|Начная навальніца.]] '''Рабінавая (арабінавая, вераб’іная) ноч<ref>{{Кніга|аўтар=[[К. Крапіва]]|загаловак=Беларуска-рускі слоўнік|мова=be|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя|месца=Мінск|выданне=4|isbn=978-985-11-0613-0|адказны=Пад рэд. А.Лукашанца; НАН Беларусі, Ін-т мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы|спасылка=https://slounik.org/krapivabr|год=2012}}</ref>''' ― ва [[Усходнія славяне|ўсходніх славян]] назва навальнічнай ночы, якая абавязкова чакаецца ўлетку. На працягу ўсёй ночы неба скаланаюць грымоты, бліскаюць [[маланка|маланкі]], лье праліўны дождж, дзьме моцны вецер, узнікаюць віхуры. Згодна з народным павер’ем, у гэту ноч з [[пекла]] на свет выходзілі ўсё злыя сілы, якія нібыта спраўлялі сваё галоўнае гадавое свята. == Назва == Выраз вядомы ў [[беларуская мова|беларускай]], [[руская мова|рускай]] і [[украінская мова|ўкраінскай]] літаратурных мовах і дыялектах: {{lang-be|рабінавая ноч}}, {{lang-ru|воробьиная ночь}}, {{lang-uk|гороби́на ніч}}. Усе тры назвы, верагодна, узыходзяць праз серыю фанетычных трансфармацый і народна-этымалагічнага збліжэння да адзінай праформы ''рабіная ноч'', зафіксаванай у [[старажытнаруская мова|старажытнарускай мове]] пачынаючы з XV стагоддзя{{sfn |Топорков |1995|с=433}}. Першапачатковая форма спалучэння ― «''рабіная ноч''», гэта значыць «рабая, пярэстая ноч», ― ноч з маланкамі, з ветрам і навальніцай. Рабая, падобная [[Верабей|вераб’ю]], ноч, калі цемра перамяжоўваецца бліскавіцамі. У гэтыя ночы вераб’і вылятаюць з гнёздаў, трывожна цвыркаюць, неспакойна збіраюцца ў чародкі і г. д. На аснове выразу «''рабіная ноч''» пазней, у выніку этымалагічнага перараджэння, атрымаўся размоўны абарот «''рабінавая ноч''», а затым і «''вераб’іная ноч''». Ва [[Украінская мова|ўкраінскай мове]], напрыклад, выраз «''горобина ніч''» азначае не толькі «''вераб’іны''», але і «''рабінавы''»<ref>{{артыкул|аўтар=Коваль У. Г.|загаловак=Да паходжання фразеалагізма рабінавая (вераб’іная) ноч|выданне=Беларуская лінгвістыка|тып=зборнік|год=1994|выпуск=43|старонкі=38-40|мова=be}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Бирих А. К., Мокиенко В. М., Степанова Л. И.|загаловак=Воробьиная ночь|спасылка=http://www.gramota.ru/spravka/phrases/?page=2&alpha=%C2|выданне=Русская фразеология. Историко-этимологический словарь|месца=М.|год=2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225065909/http://www.gramota.ru/spravka/phrases/?page=2|archive-date=25 лютага 2009}}</ref>. Упершыню паняцце «''рабінная ноч''» сустракаецца ў летапісе пры апісанні бітвы паміж дружынамі [[Яраслаў Уладзіміравіч|Яраслава Мудрага]] і яго брата [[Мсціслаў Уладзіміравіч Храбры|Мсціслава]] ([[1024]]): {{пачатак цытаты}}«И бывши ''нощи рябинной'', бысть тма и гром бываше и молния и дождь… И бысть сеча зла и страшна, яко посветяаше моления, тако блещашеся оружие их, и еликоже молния осветяше, толико мечи ведяху, и тако друг друга секаше, и бе гроза велика и сеча силна»<ref>{{cite web|url=http://psrl.csu.ru/toms/Tom_04.shtml|title= Новгородская Четвертая летопись|publisher=ПСРЛ, т.4|access-date=1848}}</ref>.{{канец цытаты}} Здагадку аб дадзеным выразе выказаў савецкі славіст {{нп5|Фядот Пятровіч Філін|Ф. П. Філін|ru|Филин, Федот Петрович}}: ён, які існуе і цяпер у смаленскіх і беларускіх гаворках, трапіў у кіеўскае [[Кайнэ (мовазнаўства)|кайнэ]] з [[Крывічы|крывіцкіх]] зямель<ref>{{артыкул|аўтар=Філін Ф. П.|загаловак=Лексіка беларускай літаратурнай мовы старажытнарускай эпохі|выданне=Учёные Записки педагогического института им. А. И. Герцена|месца=Л.|год=1949|том=80|старонкі=258-259}}</ref>. А. М. Фінкель звязаў яго з са словам рабы ({{lang-be|пярэсты}})<ref>{{артыкул|аўтар=Фінкель А. М.|загаловак=Вераб'іная ноч|выданне=Вопросы языкознания|месца=М.|год=1956|нумар=4|старонкі=92-95}}</ref>. Ва ўкраінскай мове выраз «''горобина ніч''» звязваецца з паводзінамі вераб’ёў падчас навальніцы: {{пачатак цытаты}}«На працягу лета бывае некалькі бурных начэй, з градам, ліўнямі і навальніцамі, і гэтыя ночы называюцца вераб’інымі. Лівень бывае моцным да такой ступені, што выганяе вераб’ёў з іх сховішчаў, і небаракі лётаюць цэлую ноч, жаласліва чылікаюць»<ref>«Словарь малорусского наречия, составленный А. Афанасьевым-Чужбинским», СПб., 1855</ref>.{{канец цытаты}} [[Канстанцін Георгіевіч Паустоўскі|Канстанцін Паустоўскі]] ў аповесці «Гераічны паўднёвы ўсход» пісаў:{{пачатак цытаты}}«— Ведаеце, як называюцца такія ночы з бесперапыннай маланкай? ― Не, ― адказала Клава. ― Вераб’іная. Таму што ад яркіх выбліскаў вераб’і прачынаюцца, пачынаюць кідацца ў паветры, а потым, калі маланкі згасаюць, разбіваюцца ў цемры аб дрэвы і сцены.»{{канец цытаты}} Беларуска-польскі этнограф [[Часлаў Пяткевіч]] у нарысе пра [[Беларускае Палессе]] пісаў:{{пачатак цытаты}}«Рабок (верабей) ёсць героем усім вядомай рабінавай ночы, у часе якой бура расцярушвае, рассейвае рабкоў, якія трымаюцца чародкамі. Рабінавая ноч бывае між прачыстымі (другая палавіна жніўня — першы тыдзень верасня). Перуны б’юць адзін за адным, страшэнны лівень лье … а бліскавіца блісь ды блісь, здаецца, што ўвесь свет гарыць. У гэтую ноч рабкі як паразлятаюцца…, то ўжо так і жывуць па адным. Таму гэтая ноч завецца рабінавая»<ref>{{кніга|аўтар=[[Фёдар Міхайлавіч Янкоўскі|Янкоўскі Ф. М.]]|загаловак=Беларуская фразеалогія. Фразеалагізмы, их значэнне, ужіванне. Слоўнік|спасылка=http://mowaznaustwa.ru/2011/10/15/f-yanko%d1%9eski-belaruskaya-frazealogiya-frazealagizmy-ix-znachenne-uzhyvanne-17/|месца=Мн.|выдавецтва=Вышэйшая школа|год=1968|старонак=451}}</ref>.{{канец цытаты}} Не выключана, што выраз ''Рабінавая ноч'' таксама можа быць звязана з вобразам [[Рабіна звычайная|рабіны]]. Сапраўды, такія ночы бываюць у пару цвіцення рабіны і паспявання яе ягад. == Час Рабінавай ночы == У розных месцах час «''Рабінавай ночы''» вызначаецца па рознаму. У цэнтральнай еўрапейскай частцы [[Расія|Расіі]] гэты час, калі цвіце рабіна або перыяд з 19-га па 22-га чэрвеня, калі надыходзіць самая вялікая працягласць дня ― 17 гадзін 37 хвілін, а ноч доўжыцца 6 гадзін 23 хвіліны. Старыя смаленскія і беларускія павер’і кажуць, што Рабінавая ноч надыходзіць каля [[Успенне Багародзіцы|Успення]] (15 жніўня па старым стылі) або паміж Ільіным днём і [[Каляды|Калядамі Багародзіцы]] (8 верасня па старым стылі). Строга вызначанага часу такіх начэй няма: у адных месцах іх 1-3 у годзе, у іншых 5-7 (гэта залежыць ад мясцовасці і асаблівасцяў прыроды). На [[Кіеўская вобласць|Кіеўшчыне]] і [[Жытомірская вобласць|Жытоміршчыне]], напрыклад, гэта была ноч напярэдадні [[Купалле|Івана Купалы]] або [[Пятрок|Пятрова дня]], у некаторых месцах сяляне лічылі, што гэты час, калі зацвітае [[папараць]]. Таксама Рабінавай ноччу часцяком называюць звычайную ноч з моцнымі навальніцамі, бліскавіцамі<ref>{{артыкул|аўтар=Агапкина Т. А., Топорков А. Л.|загаловак=Воробьиная (рябиновая) ночь в языке и поверьях восточных славян|спасылка=http://www.inslav.ru/images/stories/pdf/SBF-1989.pdf|выданне=Славянский и балканский фольклор|месца=М.|год=1989|старонкі=230—253}}</ref>. == Рабінавая ноч як містычная з’ява == [[File:House sparrow04.jpg|thumb|left|Дамавы верабей.]] Паводле адных меркаванняў, у Рабінавую ноч розная нечысць страшыла хрышчоных людзей, паводле другіх — наадварот, усе стыхіі прыроды ядналіся, каб знішчыць нячыстую сілу. Кожны забіты ці пакалечаны ў гэту ноч перуном лічыўся нядобрым чараўніком<ref>{{Крыніцы/БелЭн|13}}</ref>. На паўднёвай Украіне асэнсаванне «''Рабінавай ночы''» адбывалася на аснове народнай этымалогіі мовы: там такой (Вараб’інай) ноччу называлі ноч на 1 верасня (дзень [[Сімяон Стоўпнік|Сімяона Стоўпніка]]), калі «чорт мерае вераб’ёў». Яны збіваюцца ў вялікія чароды ў адно месца, і там чэрці адмераюць іх чацьверыкамі, падграбаюць да сябе і высыпаюць ў [[пекла]]. Хто не ўвайшоў у меру ― тых адпускае. Пакаранне такое вераб’ям за тое, што яны падносілі цвікі, калі распіналі [[Ісус Хрыстос|Хрыста]]. За тое ж у іх і лапкі «звязаныя вяровачкай» ― вераб’і не ходзяць, а падскокваюць. У Беларусі «Рабінавая ноч» лічылася адначасова і часам разгулу ўсялякай нечысці, і як час, калі гром і маланка (лічыцца, што гэта так б’е [[Пярун]]) забіваюць нядобрых чараўнікоў і нячыстую сілу<ref>{{артыкул|аўтар=[[Уладзімір Аляксандравіч Васілевіч|Васілевіч У. А.]]|загаловак=Рабінавая ноч|выданне=Этнаграфія Беларусі|месца=Мн.|год=1989|старонкі=419}}</ref>. На працягу ўсёй гэтай ночы скалынае гром, граюць маланкі, лье доўгі дождж, дзьме моцны вецер. Вераб’і пачынаюць спалоханна ўзлятаць, б’юцца аб дрэвы і падаюць на зямлю. Паводле вясковых павер’яў, у гэтую ноч з пекла выходзяць і ўсе нячысцікі, якія нібыта спраўляюць сваё галоўнае свята ў годзе. Па адным з меркаванняў, у Рабінавую ноч нечысць палохала людзей, па іншых усе сілы прыроды ядналіся знішчыць нячыстую сілу, якая распладзілася за лета пасля Купалля. Кожны пакачеланы ці забіты маланкай ў Рабінаваю ноч лічыўся калдуном. Каб маланка не спаліла хату або гаспадарчыя пабудовы, перад ноччу вешалі [[абярэг]] ― які-небудзь брудны абрус, у іншых мясцінах да даху прывязвалі чырвоныя ніткі. На [[Палессе|Палессі]] думалі, што ад моцнага ветру ў гэтую ноч рабчыкі разлятаюцца па лесе і да самага такавання жывуць паасобку. Таксама меркавалася, што навальніца ў Рабінаваю ноч нібыта патрэбна для спялення ягад [[рабіна|рабіны]], калі ж ягады не спелі — чакалі благога заканчэння лета і халоднай восені; калі ж ягада не паспела ― чакалі дажджлівага канца лета і наступнай халоднай восені<ref>{{артыкул|аўтар=Азимов Э. Г.|загаловак=Полесские поверья о вихре|выданне=Полесье и этногенез славян|месца=М.|год=1983}}</ref>. == У літаратуры і мастацтве == Вобраз Рабінавай (вераб’інай) ночы адлюстраваны ў аповесцях [[Ян Баршчэўскі|Я. Баршчэўскага]] «[[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]]», [[Іван Сяргеевіч Тургенеў|І. С. Тургенева]] «Першая любоў», [[Аляксей Міхайлавіч Рэмізаў|А. М. Рэмізава]] «Вераб’іная ноч», [[Аляксандр Серафімавіч Серафімовіч|А. С. Серафімовіча]] «Вераб’іная ноч», К. Паўстоўскага «Гераічны паўднёвы ўсход», В. Каверына «Вераб’іная ноч», [[Валерый Дзмітрыевіч Маракоў|В. Д. Маракова]] «Рабінавая ноч»<ref>{{Кніга|год=2003|аўтар=Валеры Маракоў|загаловак=Рабінавая ноч|спасылка=http://www.marakou.by/pub/file/rabinavaya_noch.pdf|месца=Мінск|мова=be|isbn=985-|старонак=480|адказны=Л. У. Маракоў|archive-date=20 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230320201950/http://www.marakou.by/pub/file/rabinavaya_noch.pdf}}</ref> і іншых. Рабінавая (вераб’іная) ноч прысутнічае ў п’есах [[Тадэвуш Міціньскі|Т. Міціньскага]] «Рабінавая ноч»<ref>{{артыкул|аўтар =Нелепко Е. П.|загаловак =Мотивы белорусского фольклора в драме Тадеуша Мициньского «Рябиновая ночь»|спасылка =https://elib.grsu.by/doc/4710|выданне = Рэспубліканскія Купалаўскія чытанні: зб. навуковых артыкулаў|месца=Гродно|выдавецтва = Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|год =2010|старонкі =314—321}}</ref>, Т. Габэ «Аўдоцця Рязаночка», [[Аляксей Ануфрыевіч Дудараў|А. Дударава]] «Вераб’іная ноч», І. Ілюхова «Вераб’іная ноч», у апавяданні [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|Ул. Караткевіча]] «Паром на бурнай раце». Мастацкі фільм «Рабінавыя ночы» (1984), [[Свярдлоўская кінастудыя]]. Шматлікія вершы і песні з назвамі «Рабінавая ноч» (Вераб’іная ноч) ― на рускай, украінскай і беларускай мовах. Папулярная ва Украіне песня «Горобина ніч» на вершы Ліліі Залатаношы, выкананая [[Аксана Уладзіміраўна Білазір|Аксанай Білазір]]: «Не в тому річ, не в тому річ, що горобина плаче ніч…». [[Сяргей Анальевіч Курохін|Сяргеем Курохіным]] у [[1993]] годзе напісана «Вераб’іная араторыя». На тэму «Рабінавай ночы» напісаны карціны мастакоў Н. Ермакова, [[Гаўрыла Харытонавіч Вашчанка|Г. Вашчанкі]], А. Гурэнкова. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Аксамітаў А. С.'' Беларуская народная міфалогія як крініца ўтварэння фразеалагічных адзінак // Problemy frazeologii europejskiej. II: Frazeologia a religia /Pod redakcija A. M. Lewickiego i W. Chlebdy. ― Warszawa: Energeia, 1997. S. 75. * {{Крыніцы/БелЭн|13|Рабінавая ноч|Васілевіч У. А.|184}} * ''Демидович П.'' Из области верований и сказаний белорусов // Этнографическое обозрение. ― М., 1896. № 1. Кн. 28. С. 91—120. * ''Коваль У. І.'' Народныя ўяўленні, павер’і і прыкметы: Даведнік па ўсх.-слав. міфалогіі. ― Гомель: Беларус. агенцтва навукова-тэхн. і дзелавой інфарм., 1995. С. 177. * ''Матвеев Л. Т.'' Основы общей метеорологии. Физика атмосферы. ― Л., Гидрометеоиздат, 1965. * {{артыкул|аўтар=Топорков А. Л.|загаловак=Воробьиная ночь|выданне=Славянские древности: Этнолингвистический словарь|адказны= Под ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН|месца=М.|выдавецтва=Международные отношения|год=1995|том=1|старонкі=433—434|старонак=656|isbn=5-7133-0703-4|ref=Топорков}}. == Спасылкі == * {{артыкул|аўтар=Виноградова Л. Н.|загаловак=Полесская народная демонология на фоне восточнославянских данных|спасылка=http://www.inslav.ru/images/stories/pdf/2001_Vostochnoslav%27anskij_etnolingvisticheskij_sbornik.pdf|выданне=Восточнославянский этнолингвистический сборник. Исследования и материалы|адказны=Отв. ред. А. А. Плотникова; Институт славяноведения РАН|месца=М.|выдавецтва=Индрик|год=2001 |старонкі=38–39|старонак=496|isbn=5-85759-159-2 |ref=Виноградова}} * [http://jhistory.nfurman.com/lessons9/folklor.htm ''Белова О.'' Евреи глазами славян (По материалам традиционной народной культуры)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140905192426/http://jhistory.nfurman.com/lessons9/folklor.htm |date=5 верасня 2014 }} // Вестник Еврейского университета в Москве, № 3 (13), 1996 * [https://nlr.ru/md/mpro/barszczewski/zavalnia/index.html ''Ян Барщевский''. Шляхтич Завальня, или Беларусь в фантастических повествованиях] * [http://musicmegabox.net/content/song/455/Gorobina_nich/ Оксана Білозір. Пісня Горобіна ніч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150318112511/http://musicmegabox.net/content/song/455/Gorobina_nich/ |date=18 сакавіка 2015 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Беларуская міфалогія}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Метэаралогія]] [[Катэгорыя:Атмасферныя электрычныя з’явы]] [[Катэгорыя:Славянская міфалогія]] [[Катэгорыя:Беларуская міфалогія]] [[Катэгорыя:Беларускі фальклор]] [[Катэгорыя:Беларуская народная дэманалогія]] 79uederbvzx6onsi8vu8p65ct3kbkwr 0 223107 5165229 4999324 2026-07-13T03:25:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165229 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мяркулаў}} {{Архітэктар |выява = П. П. Меркулов.png |памер = |подпіс = |імя =Пётр Пятровіч Мяркулаў |арыгінальнае імя ={{lang-ru|Пётр Петрович Меркулов}} |грамадзянства = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |працаваў у гарадах = |стыль = |найважнейшыя пабудовы = |горадабудаўнічыя праекты = |рэстаўрацыя помнікаў = |нерэалізаваныя праекты = |навуковыя працы = |узнагароды = |вікісховішча = Pyotr Merkulov }} '''Пётр Пятровіч Мяркулаў''' ({{lang-ru|Пётр Петрович Меркулов}}; {{ДН|||1836}} — {{ДС|||1901}}) — рускі архітэктар і інжынер. == Біяграфія == У 1856 годзе скончыў курс навучання ў Будаўнічым вучылішчы, пасля чаго два гады працаваў памочнікам архітэктара чарцёжнага ўпраўлення 1-й акругі шляхоў паведамленняў. У 1858—1865 гадах працаваў у Дэпартаменце Галоўнага ўпраўлення шляхоў паведамленняў і публічных будынкаў. У 1865—1868 — начальнік чарцёжных Тэхніка-будаўнічага камітэта МУС, у 1868—1871 — старшы памочнік справавода ў канцылярыі Марскога міністэрства, у 1868—1887 — пазаштатны член Тэхніка-будаўнічага камітэта МУС. У 1871 справавод у канцылярыі Марскога міністэрства, у 1887—1890 гадах штатны член ТСК МУС. У 1890—1901 гадах старэйшы справавод галоўнага ўпраўлення караблебудавання і забеспячэння Марскога міністэрства<ref name="МПП">[http://encdp.com/personalies/architektor/1255 Меркулов Петр Петрович]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. == Творчасць == [[Файл:Здание пожарного депо на Большеохтинском пр.jpg|250px|міні|Будынак Охцінскай з'езджай часткі (цяпер пажарнае дэпо)]] [[Файл:Barysaŭ, Rynak, Sabornaja. Барысаў, Рынак, Саборная (1910).jpg|250px|міні|слева|[[Васкрасенскі сабор, Барысаў|Васкрасенскі сабор]] у 1910 годзе]] У 1857 годзе перамог у архітэктурным конкурсе на праект прыбытковага дома Таварыства для паляпшэння ў Санкт-Пецярбургу памяшканняў насельніцтва, якое працуе і жыве ў нястачы па Англійскаму праезду. Дом скончаны ў 1862 годзе. У тым жа годзе выканаў праект асабняка А. Купрыянава па {{нп3|Вуліца Цыялкоўскага, Санкт-Пецярбург|Тараканаўскай вуліцы|ru|Улица Циолковского (Санкт-Петербург)}} ў Пецярбургу<ref name="МПП"/>. У 1861—1867 гадах выканаў праект Охцінскай з'езджай часткі і багадзельні ў Пецярбургу<ref name="МПП"/>. Каля 1867 года стварыў праект будаўніцтва [[Свята-Васкрасенскі сабор (Барысаў)|Васкрасенскага сабора]] ў [[Барысаў|Барысаве]]<ref name="Збор53">{{кніга |аўтар= Кулагін А. М., Чарнатаў У. М.|частка= Васкрасенскі сабор|спасылка частка= |загаловак= Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінская вобласць|арыгінал= |адказны= |выданне= |месца= Мн.|выдавецтва= БелСЭ|год= 1987|том= 1|старонкі= 53|старонак= 284|серыя= |isbn= |тыраж= 8000|ref= }}</ref><ref name="Кулагін39">{{кніга|аўтар= Кулагін А. М.|загаловак= Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік|адказны= |месца = Мн.|выдавецтва = БелЭн|год = 2007|старонкі = 39|старонак = |isbn = 978-985-11-0389-4}}</ref>. У 1867—1868 гадах кіраваў рамонтнымі работамі ў {{нп3|Лютэранская царква Святой Ганны|лютэранскай царкве Святой Ганны|ru|Лютеранская церковь Святой Анны}} ў Пецярбургу<ref name="МПП"/>. У 1871—1890 гадах займаўся пытаннямі ўрэгулявання гарадоў<ref name="МПП"/>. У 1869—1871 гадах выканаў карэкціроўку праекта {{нп3|Касцёл Святога Іосіфа, Днепрапятроўск|касцёла|uk|Храм святого Йосипа в Дніпропетровську}} ў [[Дніпро|Екацярынаславе]], распрацаванага [[Альберт Вікенцьевіч Брадніцкі|А. В. Брадніцкім]]<ref name="МПП"/>. {{зноскі}} == Літаратура == * Общество для улучшения в С.-Петербурге помещений рабочего и нуждающегося населения // http://encblago.lfond.spb.ru{{Недаступная спасылка}} * Ревский С. Б. Зодчие, инженеры, художники, участвовавшие в формировании Екатеринослава (конец XVIII — начало ХХ вв.) / Методическая разработка. — Д., 1981. * Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища): 1842—1892 / Сост. Г. В. Барановским. — Санкт-Петербург, 1892—1893. == Спасылкі == {{commonscat|Pyotr Merkulov}} * [http://encdp.com/personalies/architektor/1255 Меркулов Петр Петрович]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} * [http://www.citywalls.ru/search-architect1708.html?s=ue5qo0g2vnqp5iltsutug9lpd3 Некаторыя працы ў Санкт-Пецярбургу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305121531/http://www.citywalls.ru/search-architect1708.html?s=ue5qo0g2vnqp5iltsutug9lpd3 |date=5 сакавіка 2016 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мяркулаў Пётр Пятровіч}} [[Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Архітэктары Расіі]] hypkn2lktij131xi3neqpiw2mlihckn 0 223727 5165240 4874534 2026-07-13T05:22:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165240 wikitext text/x-wiki {{кампанія |назва = ЗАТ «Холдынгавая кампанія «Пінскдрэў» |лагатып = |тып = [[закрытае акцыянернае таварыства]] |лістынг на біржы = |дэвіз = |заснавана = [[1880]] |заснавальнікі = |размяшчэнне = [[Беларусь]], [[Пінск]] |ключавыя фігуры = |галіна = дрэваапрацоўка |прадукцыя = [[мэбля]] |абарот = |аперацыйны прыбытак = |чысты прыбытак = |лік супрацоўнікаў = |матчына кампанія = |даччыныя кампаніі = |аўдытар = |сайт = http://www.pinskdrev.by/ }} '''ЗАТ «Холдынгавая кампанія „Пінскдрэў“»''' — адно з найбуйнейшых дрэваапрацоўчых прадпрыемстваў Беларусі, заснаванае ў [[1880]] годзе. Найстарэйшае прадпрыемства [[Пінск]]у, а таксама найстарэйшае прадпрыемства дрэваапрацоўчай прамысловасці на [[Беларусь|Беларусі]]. == Гісторыя == [[Файл:Пинск. Спичечная фабрика..JPG|міні|справа|Запалкавая фабрыка ЗАТ «Пінскдрэў»]] У [[1880]] годзе браты Лур’е, капіталісты аўстра-венгерскага паходжання, пабудавалі ў [[Пінск]]у фабрыку па вырабе сапожных шпілек, фанеры і фанерных скрыняў. Праз дванаццаць гадоў фабрыка была пераабсталявана для вытворчасці [[Запалка|запалак]] і стала першай падобнай вытворчасцю ў горадзе. З [[1959]] годзе на прадпрыемстве пачынаюць выпускаць мэблю. У [[1971]] годзе на базе Пінскага фанерна-запалкавага камбіната было створана вытворчае дрэваапрацоўчае аб’яднанне «Пінскдрэў». Аб’яднанне займалася выпускам [[канапа]]ў, [[фатэль|фатэляў]], ложкаў і школьнай мэблі. У [[1997]] годзе змяніўся таварны знак прадпрыемства, на якім дагэтуль была намалявана запаленая [[сярнічка]]. [[25 кастрычніка]] [[2010]] годзе на заводзе [[Выбух і пажар на заводзе «Пінскдрэў-ДСП» (2010)|адбыўся выбух і пажар]], што стала прычынаю смерці 14 чалавек<ref>{{cite web| date = 2 студзеня 2011| url = http://news.belta.by/by/print?id=591062| title = Колькасць загінуўшых пры выбуху і пажары на «Пінскдрэў-ДСП» дасягнула 14 чалавек| work = Грамадства| publisher = Беларускае тэлеграфнае агенцтва| access-date = 25 лютага 2015| archive-url = https://web.archive.org/web/20111121053311/http://news.belta.by/by/print?id=591062| archive-date = 21 лістапада 2011| url-status = dead}}</ref>. Паводле інфармацыі МНС, пажар на прадпрыемстве спрычыніў «выбух адкладанняў драўнянага пылу ў выніку парушэння рэжыму эксплуатацыі абсталявання па вытворчасці драўняна-паліўных гранулаў»<ref name=red1>{{cite web| date = 7 студзеня 2011| url = http://news.belta.by/by/print?id=589796| title = Магчымай прычынай НЗ на фабрыцы ў Пінску названы выбух адкладаў драўнянага пылу| work = Грамадства| publisher = [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]| access-date = 25 лютага 2015| archive-url = https://web.archive.org/web/20111121052612/http://news.belta.by/by/print?id=589796| archive-date = 21 лістапада 2011| url-status = dead}}</ref>. Гэта была самая вялікая прамысловая аварыя ў Беларусі за некалькі дзесяцігоддзяў<ref name="naviny.by">[http://naviny.by/rubrics/disaster/2010/11/01/ic_articles_124_171070/ Публичное сочувствие нецелесообразно?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101106022319/http://naviny.by/rubrics/disaster/2010/11/01/ic_articles_124_171070 |date=6 лістапада 2010 }} // naviny.by, 1 лістапада 2010 {{ref-ru}}</ref> [[5 лістапада]] [[2011]] годзе ў цэху фабрыкі [[крэсла]]ў, які належыць холдынгу «Пінскдрэў», пачала тлець электраправодка лакіравальнага станка, што выклікала чарговы пажар. Рабочыя самастойна пакінулі небяспечную зону. У выніку пажару пацярпелых не было і тэхналагічны працэс парушаны не быў. Да прыбыцця выратавальнікаў пажарная ахова прадпрыемства ліквідавала пажар<ref>{{cite web| url = http://euroradio.by/report/na-pradpryemstve-pinskdrevu-znow-adbywsya-pazhar-71389| title = На прадпрыемстве “Пінскдрэву” зноў адбыўся пажар| publisher = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]| date = 7 лістапада 2011| access-date = 25 лютага 2015| archive-date = 12 жніўня 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140812224622/http://euroradio.by/report/na-pradpryemstve-pinskdrevu-znow-adbywsya-pazhar-71389| url-status = dead}}</ref>. == Кіраўніцтва == * Генеральны дырэктар — Аляксандр Канстанцінавіч Суднік. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.svaboda.org/content/article/2200492.html Выбух на Пінскдрэве, рэпартаж Радыё Свабода, 25.10.2010] * [http://www.svaboda.org/content/article/2200492.html Выбух на Пінскдрэве, Вянок памяці ахвярам трагедыі, Радыё Свабода] * [http://vandrouka.by/2012/spichki-pinskdrev-kak-eto-rabotaet/ Як робяць запалкі Пінскдрэў?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140818010904/http://vandrouka.by/2012/spichki-pinskdrev-kak-eto-rabotaet/ |date=18 жніўня 2014 }} [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Пінска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1880 годзе]] [[Катэгорыя:Дрэваапрацоўчыя прадпрыемствы]] rh0t95djih1vryuogbm9plgvkqoaie1 0 228339 5165241 4549333 2026-07-13T05:23:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165241 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Жаночы манастыр |Беларуская назва = Пінскі Свята-Варварынскі манастыр |Арыгінальная назва = |Выява = Пинский Свято-Варваринский монастырь.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Беларусь |Архітэктурны стыль = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = Пінск |CoordScale = |Каардынаты = |Канфесія = Праваслаўе |Епархія = Пінская і Лунінецкая |Тып кляштара = Жаночы |Аўтар праекта = |Архітэктар = |Заснавальнік = Геранім Друцкі-Сакалінскі |Першае згадванне = 1520 |Заснаванне = 1345 |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Будынкі = |Вядомыя жыхары = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = http://drevo-info.ru/articles/17330.html |Commons = }} '''Пінскі Свята-Варварынскі манастыр''' — праваслаўны манастыр у [[Пінск]]у ў імя [[Святая Варвара|Варвары-мучаніцы]]. == Гісторыя == У XVI стагоддзі ў Пінску былі тры праваслаўныя манастыры — [[Пінскі Лешчанскі манастыр|Лешчанскі]], Варварынскі і [[Пінскі Богаяўленскі манастыр|Богаяўленскі]]. Варварынскі манастыр узнік пры Прачысценскай царкве, якая стаяла ўжо ў 1513 годзе ў Старым горадзе на захад ад замка<ref>{{кніга|аўтар=Грушевский А.|загаловак=Пинское Полесье. Исторические очерки|спасылка=http://www.runivers.ru/lib/book3321/16996/|месца=Киев|выдавецтва=Императорский ун-т св. Владимира|год=1901|старонкі=|старонак=87|isbn=|archive-date=14 жніўня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814182520/http://www.runivers.ru/lib/book3321/16996/}}</ref>. Упершыню згадваецца пад 1520 годам пры вялікім князю [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонце Старым]]. У 1521 годзе князем пінскім і клецкім [[Фёдар Іванавіч Яраславіч|Фёдарам Іванавічам Яраславічам]] пры Варварынскай царкве былі пастаўлены драўляныя будынкі. Тады ж Фёдар Яраславіч надаў манастыру дворышча Піскалаўшчына «ў [[Асобавічы|Асабовічах]]». Манастыру таксама былі нададзены вёскі Гольцы, Крайнавічы, Завідчыцы, Жыткавічы, Высокае, Гай<ref>{{cite web|url=http://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/210/1/2011_11_-_Elpis_-_Mironowicz.pdf|title= Antoni Mironowicz. Monastery diecezji turowsko-pińskiej w XVI wieku. Monaster św. Barbary w Pińsku. С. 236-237|publisher=|accessdate=}}</ref>. Паводле рэвізіі 1595 года, манастыр складаўся з пяці будынкаў. Уваходам на тэрыторыю былі брама-званіца з трыма званамі. У драўлянай царкве св. мучаніцы Варвары [[іканастас]] меў 10 вялікіх і 10 малых [[Ікона|абразоў]], сярод іх два асабліва багата ўпрыгожаныя, у сярэбраных акладах з чаканкай—абраз св. мучаніцы Варвары і Прачыстай Дзевы Марыі. У [[Царскія вароты|царскіх]], паўднёвых і паўночных [[брама]]х былі абразы на палатне. Манастыр быў абнесены высокай агароджай з дубовага бярвення<ref>{{кніга|аўтар=Слюнькова И. Н.|загаловак=Монастыри восточной и западной традиций|спасылка=https://dіsk.yandex.ru/publіc/?hash=tSp9lrA1tNfLd7nrfX/ntHHzuGo1HXADU5ypeNQtcxY%3D&locale|месца=М.|выдавецтва=Прогресс-традиция|год=2002|старонкі=68, 69, 406|старонак=600|isbn=5-89826-093-5}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. З увядзеннем [[Уніяцкая царква на Беларусі|уніі]] манастыр у 1596 годзе ператвораны ва ўніяцкі і перададзены каралём ігуменні [[Трызны|Еўфрасінні Трызне]]. Манастыр валодаў 32 [[валока]]мі зямлі і 732 душамі<ref>Ярашэвіч А. Пінскі Варварынскі манастыр // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя. — Мн., БелЭн, 2005. т. 2. с. 435 ISBN 985-11-0314-4 </ref>. Праваслаўныя манашкі з манастыра (ігумення Яўфімія (Людміла Сноўская)) былі прагнаны. Зрэшты, некаторы час ім дазволілі жыць у Пінску. У 1633 годзе загадам караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава IV]] пры актыўным удзеле ўніяцкага [[Епіскап|біскупа]] Лявонція Пелчынскага манастыр аддадзены [[Бернардзінцы|ордэну бернардзінцаў]]. У 1635 годзе каралеўскай граматай забаронена пінскаму [[магістрат]]у прымаць у горадзе праваслаўных манашак, якія мелі намер заснаваць новы манастыр<ref>{{кніга|аўтар=|загаловак=Акты Виленской археографической комиссии|спасылка=http://www.runivers.ru/lib/book3036/|месца=Вильня|выдавецтва=Тип. А. Киркора|год=1896|старонкі=|старонак=|isbn=|archive-date=24 снежня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224205552/http://www.runivers.ru/lib/book3036/}}</ref>. Пасля [[Полацкі царкоўны сабор|Полацкага царкоўнага сабора]] ў 1839 годзе манастыр зноў стаў праваслаўным. У гэты час Варварынская царква мела 56 абразоў, сярэбраны пазалочаны крыж з часціцамі Жыватворнага Крыжа Гасподняга, упрыгожаны чэшскім крышталём і фігурамі Хрыста і Маці Божай, сярэбраны крыж, падораны грэчаскімі святарамі. Галоўнай святыняй царквы з’яўляліся [[мошчы]] (палец) св. Варвары ў пазалочанай рацы. У манастыры была вялікая бібліятэка, дзе знаходзіліся і рукапісныя кнігі. Працавала школа для дзяўчатак, там вучылі чытанню, пісьму, лічэнню, рукадзеллю. У 1858 годзе ў праваслаўную царкву, цяпер вядомую як [[Свята-Варварынскі сабор (Пінск)|Варварынская]], быў пераасвечаны касцёл [[Бернардзінцы|бернардзінцаў]], пабудаваны ў 1786. У 1865 годзе над ім усталяваны вялікі купал. Гэта прамавугольны ў плане аднанефны каменны храм з паўкруглай алтарнай [[апсіда]]й. Аконныя праёмы з паўцыркульным завяршэннем размешчаны ў два ярусы. [[Неф]] перакрыты цыліндрычным скляпеннем з распалубкамі<ref>Пинский район // Свод памятников истории и культуры Белоруссии. Брестская область. ― Мн., БелСЭ, 1990. с. 312 ISBN 85700-017-3 </ref>. На другім паверсе манаскага будынка адкрылася цёплая царква. У 1874 годзе насельнікаў манастыра (ігумення Назарэта, 5 манашак і 4 паслушніцы) перавялі ў новазаснаваны Мінскі Спаса-Праабражэнскі манастыр, які існаваў да 1925. Там у храме Праабражэння Гасподняга быў зроблены прыдзел ў імя св. мучаніцы Варвары і захоўваліся яе мошчы. У пінскіх манастырскіх будынках гарадскія ўлады размясцілі лячэбніцу. Манастырская ж [[Свята-Варварынскі сабор (Пінск)|царква св. Варвары]] была зроблена прыходскаю ды прыпісана да пінскага [[Пінскі Ляшчынскі манастыр|Ляшчынскага манастыра]], аднаго з самых старажытных у Беларусі, які знаходзіўся ў прадмесці Пінска Лешчы<ref>''Слюнькова И. Н.'' Храмы и монастыри Беларуси XIX века в составе Российской империи. ― М., Прогресс-традиция, 2010. С. 603. ISBN 978-5-89826-326-8</ref>. Манастыр зноў адкрыты ў чэрвені 1993 рашэннем [[Сінод Беларускай праваслаўнай царквы|Сінода Беларускага Экзархата]]. Знаходзіцца на тэрыторыі Пінскага епархіяльнага ўпраўлення, разам з Упраўленнем уяўляе адзіны архітэктурны ансамбль. Належыць да [[Пінская епархія|Пінскай епархіі]]. Манастыру аддадзены былы кінатэатр, які стаяў на месцы Фёдараўскай царквы. Яго перабудавалі ў храм у імя Уваскрэсення Гасподняга. == Заўвагі == {{reflist|2}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12|Пінскі Варварынскі манастыр||369}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=435|артыкул=Пінскі Варварынскі манастыр|аўтар=}} * ''Извеков П. Д.'' Исторический очерк состояния православной церкви в Литовской епархии за время с 1839—1889 г. — М.: Печатня А. И. Снегиревой, 1899. 522 с. * ''Филатова Е. Н.'' Монастыри Туровской православной епархии: Историография и источники // Вестник Белорусского экзархата.— Мн., 2005.— Т. 4: 1000-летие Туровской епархии: Материалы XI минских епархиальных чтений 24 июня 2005 г., посвященных 10005летию Туровской епархии. С. 135—139. * ''Mironowicz A.'' Organizacja Kościoła prawosławnego w Rzeczypospolitej do końca XVIII wieku // Polska i jej wschodni sąsiedzi od średniowiecza po współczesność. Studia i materiały ofiarowane profesorowi Stanisławowi Alexandrowiczowi w 65 rocznicę urodzin, pod red. Z. Karpusa, T. Kempy i D. Michaluk. ― Toruń 1996. s. 212—214. * ''Mironowicz A.'' Biskupstwo turowsko-pińskie w XI—XVI wieku. ― Trans Humana, 2011. s. 261—263. ISBN 978-83-61209-55-3. * ''Pawluczuk U. A.'' Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. ― Białymstok, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku. ― 2007. s. 30. ISBN 978-83-7431-127-4. == Спасылкі == * {{hram.by|744}} * {{Глобус Беларусі|http://globustut.by/pinsk/index.htm#varvar_main}} * {{Архіварта|}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя манастыры Беларусі]] [[Катэгорыя:Культавыя збудаванні Пінска]] [[Катэгорыя:Пінская епархія]] 35cnakdp97sp9loi3nafts5bq6ebksc 0 231689 5164994 5153375 2026-07-12T12:51:17Z MocnyDuham 99818 MocnyDuham перанёс старонку [[Аперацыя «Нептун»]] у [[Высадка ў Нармандыі]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]]: [[Адмысловае:GoToComment/c-MocnyDuham-20260712125000-Вынік]] 5153375 wikitext text/x-wiki {{Да перайменавання|Высадка ў Нармандыі}}{{Узброены канфлікт |канфлікт = Нармандская дэсантная аперацыя 1944 |частка = [[Аперацыя «Оверлорд»]], [[Заходнееўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны|Другі фронт]], [[Другая сусветная вайна]] |выява = Into the Jaws of Death 23-0455M edit.jpg |памер = 300px |загаловак = Амерыканскія салдаты высаджваюцца на ўчастку «Омаха», 6 чэрвеня 1944 года |дата = [[6 чэрвеня]] — [[24 ліпеня]] [[1944]] года<ref group="заўв" name="dates">У ''Беларускай энцыклапедыі'' Нармандская дэсантная аперацыя датуецца 6.6—24.7.1944 і ахоплівае перыяд стварэння саюзнікамі стратэгічнага плацдарма ў Нармандыі. У англа-амерыканскіх крыніцах назва ''Operation Neptune'' звычайна адносіцца да штурмавой фазы аперацыі «Оверлорд», якая пачалася 6 чэрвеня і афіцыйна завяршылася 30 чэрвеня 1944 года. Гл.: [https://www.army.mil/d-day/ D-Day - Operation Overlord Heritage Site] // ''United States Army''. Праверана 11 чэрвеня 2026.</ref> |месца = [[Нармандыя]], [[Францыя|Паўночна-Заходняя Францыя]] |вынік = захоп саюзнікамі стратэгічнага плацдарма ў Нармандыі; адкрыццё другога фронту ў Заходняй Еўропе |праціўнік1 = [[ЗША]]<br>[[Вялікабрытанія]]<br>[[Канада]]<br>французскія, польскія і чэхаславацкія часці |праціўнік2 = [[Трэці рэйх|Германія]] |камандзір1 = [[Дуайт Эйзенхаўэр]]<br>[[Бернард Лоу Мантгомеры]] |камандзір2 = [[Эрвін Ромель]] |сілы1 = 39 дывізій, 12 асобных брыгад, 10 атрадаў камандас і рэйнджараў; каля 2,876 млн чалавек, 6 тыс. танкаў і самаходна-артылерыйскіх установак, каля 11 тыс. баявых самалётаў, каля 7 тыс. караблёў і суднаў |сілы2 = група армій «Б» — 38 дывізій на ўзбярэжжы Паўночна-Заходняй Францыі, Бельгіі і Галандыі; на ўчастку высадкі дзейнічалі 3 дывізіі |страты1 = каля 122 тыс. чалавек |страты2 = каля 117 тыс. чалавек |Commons = D-Day }} '''Нарма́ндская дэса́нтная апера́цыя 1944''' (кодавая назва — '''аперацыя «Нептун»'''; таксама '''высадка ў Нармандыі''', {{lang-en|Normandy landings}}, {{lang-fr|Débarquement de Normandie}}) — [[марская дэсантная аперацыя]] саюзнікаў у [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]], праведзеная [[6 чэрвеня]] — [[24 ліпеня]] [[1944]] года ў [[Нармандыя|Нармандыі]], на ўзбярэжжы [[Францыя|Паўночна-Заходняй Францыі]]. Аперацыя была састаўной часткай [[Аперацыя «Оверлорд»|аперацыі «Оверлорд»]] і мела на мэце перакідванне экспедыцыйных сіл саюзнікаў праз [[Ла-Манш]], захоп [[Плацдарм|плацдарма]] на тэрыторыі, занятай германскімі войскамі, і развіццё наступлення ў Заходняй Еўропе.<ref name="belen-nar">[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%CC%81%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%CC%81%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%CC%81%D0%A6%D0%AB%D0%AF Нармандская дэсантная аперацыя 1944] // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 11: Мугір — Паліклініка / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 2000. — С. 162. — ISBN 985-11-0188-5.</ref> У аперацыі ўдзельнічалі войскі [[ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Канада|Канады]], а таксама французскія, польскія і чэхаславацкія часці. Агульнае камандаванне саюзнымі сіламі ажыццяўляў генерал [[Дуайт Эйзенхаўэр]], сухапутныя войскі былі аб’яднаны ў 21-ю групу армій пад камандаваннем генерала [[Бернард Лоу Мантгомеры|Бернарда Лоу Мантгомеры]].<ref name="belen-nar" /> == Перадумовы і падрыхтоўка == [[Выява:Map of the D-Day landings.svg|thumb|left|Схема асноўных участкаў высадкі саюзнікаў 6 чэрвеня 1944 года|548x548пкс]] Ідэя адкрыцця другога фронту ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]] ўзнікла пасля нападу [[Трэці рэйх|Германіі]] на [[СССР]]. У 1942 годзе англа-амерыканскія войскі высадзіліся ў [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]], у 1943 годзе — на [[Сіцылія|Сіцыліі]] і ў Паўднёвай Італіі. На [[Тэгеранская канферэнцыя|Тэгеранскай канферэнцыі]] 1943 года кіраўнікі ЗША і Вялікабрытаніі абавязаліся адкрыць другі фронт у Еўропе ў маі 1944 года; пазней тэрмін быў перанесены на чэрвень.<ref name="belen-second">Другі фронт // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 6: Дадаізм — Застава / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 1998. — С. 217. — ISBN 985-11-0106-0.</ref> Перад высадкай саюзнікі сканцэнтравалі на [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравах]] 39 [[Дывізія|дывізій]], 12 асобных [[Брыгада (войска)|брыгад]], 10 атрадаў камандас і рэйнджараў, буйныя сілы авіяцыі і флоту. Усяго ў групоўцы налічвалася каля 2 млн 876 тыс. чалавек, 6 тыс. [[Танк|танкаў]] і [[Самаходная артылерыйская ўстаноўка|самаходна-артылерыйскіх установак]], каля 15 тыс. [[Гармата|гармат]] і [[Мінамёт|мінамётаў]], каля 11 тыс. баявых [[Самалёт|самалётаў]] і каля 7 тыс. баявых, транспартных і дэсантных караблёў.<ref name="belen-nar" /> Паўночна-заходняе ўзбярэжжа Францыі, [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] абараняла германская [[група армій «B»]] пад камандаваннем генерал-фельдмаршала [[Эрвін Ромель|Эрвіна Ромеля]]. На шырокім участку абароны яна мела 38 дывізій, але непасрэдна ў раёне высадкі саюзнікаў дзейнічалі толькі 3 дывізіі.<ref name="belen-nar" /> == Ход аперацыі == Саюзнікам удалося захаваць у тайне месца і час высадкі. З канца красавіка 1944 года іх авіяцыя наносіла масіраваныя ўдары па германскіх аэрадромах, чыгуначных вузлах і пунктах кіравання. У ноч на 6 чэрвеня 1944 года, пры падтрымцы авіяцыі і ў складаных метэаралагічных умовах, паветрана-дэсантныя часці саюзнікаў высадзіліся ў тыле германскай абароны. Амерыканскія 82-я і 101-я паветрана-дэсантныя дывізіі дзейнічалі на [[Катантэн|Кантантэнскім паўвостраве]] і на поўнач ад [[Карантан]]а, забяспечваючы выхад з участку «Юта». Брытанская 6-я паветрана-дэсантная дывізія высадзілася паўночна-ўсходней [[Кан|Кана]], на ўсход ад ракі [[Орн (рака)|Орн]], дзе замацоўвала ўсходні фланг дэсанту.<ref name="belen-nar" /><ref name="iwm-air">[https://www.iwm.org.uk/history/second-world-war/d-day/how-d-day-was-fought-from-the-air How D-Day Was Fought From The Air] // ''Imperial War Museums''. Праверана 11 чэрвеня 2026.</ref> Задачай брытанскага дэсанту было захапіць пераправы праз Канскі канал і Орн, каб не дапусціць германскага ўдару па ўсходнім флангу высадкі, а таксама знішчыць масты праз раку Дзіў і запаволіць падыход германскіх рэзерваў з усходу.<ref name="iwm-air" /> Марскі дэсант пачаў высадку раніцай 6 чэрвеня. Асноўныя ўчасткі ўзбярэжжа атрымалі кодавыя назвы «Юта», «Омаха», «Голд», «Джуна» і «Сорд». Найбольш цяжкія баі ў першы дзень разгарнуліся на ўчастку «Омаха», дзе амерыканскія часці сутыкнуліся з моцным агнём і арганізаванай абаронай германскіх войск.<ref name="britannica-dday">[https://www.britannica.com/event/Normandy-Invasion/D-Day-June-6-1944 Normandy Invasion: D-Day, June 6, 1944] // ''Encyclopaedia Britannica''. Праверана 11 чэрвеня 2026.</ref> Пры падтрымцы карабельнай артылерыі і авіяцыі саюзнікі ў першы дзень занялі некалькі прыбярэжных плацдармаў.<ref name="belen-nar" /> [[Выява:Operation Neptune, June 1944.JPG|thumb|Ваенныя і дэсантныя караблі падчас аперацыі «Нептун», чэрвень 1944 года]] Да 5 ліпеня ў Нармандыі знаходзілася ўжо каля 1 млн саюзных вайскоўцаў. Да 25 ліпеня саюзнікі стварылі стратэгічны плацдарм на рубяжы на поўдзень ад Кана, Камона і [[Сен-Ло]]. На гэтым плацдарме былі сканцэнтраваны тры арміі — 23 пяхотныя, 8 бранятанкавых і 1 паветрана-дэсантная дывізіі. Ім супрацьстаялі 7-я германская армія і танкавая група «Захад», усяго 24 дывізіі, з іх 9 танкавых.<ref name="belen-nar" /> [[Выява:NormandySupply edit.jpg|thumb|Выгрузка грузу з дэсантных суднаў на ўзбярэжжы Нармандыі, чэрвень 1944 года]] == Вынікі == Нармандская дэсантная аперацыя стала буйнейшай марской дэсантнай аперацыяй у Другую сусветную вайну. Яна забяспечыла саюзнікам стратэгічны плацдарм у Паўночна-Заходняй Францыі і фактычна адкрыла другі фронт у Заходняй Еўропе.<ref name="belen-nar" /><ref name="belen-second" /> [[Выява:Into the Jaws of Death 23-0455M edit.jpg|thumb|«У сківіцы смерці» — адзін з найбольш вядомых фотаздымкаў нармандскай аперацыі]]Германскае камандаванне не змагло арганізаваць эфектыўную абарону ўзбярэжжа і своечасова сканцэнтраваць рэзервы ў раёне высадкі. Сярод фактараў, якія абмяжоўвалі магчымасці германскіх войск на захадзе, было і наступленне савецкіх войск у Беларусі летам 1944 года — [[Аперацыя «Баграціён»|Беларуская аперацыя]].<ref name="belen-nar" /> Страты саюзнікаў у аперацыі склалі каля 122 тыс. чалавек, германскага боку — каля 117 тыс. чалавек.<ref name="belen-nar" /> == Беларусы ў аперацыі == Сярод амерыканскіх дэсантнікаў, якія першымі высадзіліся на ўзбярэжжы Нармандыі, былі беларускія эмігранты. ''У'' прыватнасці, І. Радзюковіч, чые бацькі паходзілі з Міншчыны.<ref name="belen-nar" /> == У культуры == Адзін з найбольш вядомых фотаздымкаў аперацыі — «[[У сківіцы смерці]]» ({{lang-en|Into the Jaws of Death}}), зроблены 6 чэрвеня 1944 года Робертам Ф. Сарджэнтам з Берагавой аховы ЗША. На ім паказаны амерыканскія салдаты, якія выходзяць з дэсантнага катара і рухаюцца да берага пад агнём на ўчастку «Easy Red» пляжа «Омаха».<ref name="nara-jaws">[https://www.archives.gov/research/still-pictures/highlights/into-the-jaws-of-death Into the Jaws of Death, June 6, 1944] // ''National Archives''. Праверана 11 чэрвеня 2026.</ref>{{зноскі|group=заўв}} == Літаратура == * Нармандская дэсантная аперацыя 1944 // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 11: Мугір — Паліклініка / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 2000. — С. 162. — ISBN 985-11-0188-5. * Другі фронт // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 6: Дадаізм — Застава / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 1998. — С. 217. — ISBN 985-11-0106-0. * Ржешевский О. А. ''История второго фронта: война и дипломатия''. — М.: Политиздат, 1988. * Хастингс М. ''Операция «Оверлорд»: Как был открыт второй фронт'' / пер. с англ. — М., 1989. == Заўвагі == <references group="заўв" /> [[Катэгорыя:Канфлікты 1944 года]] [[Катэгорыя:1944 год у Францыі]] [[Катэгорыя:Аперацыя «Оверлорд»]] [[Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Бітвы ЗША]] [[Катэгорыя:Бітвы Францыі]] [[Катэгорыя:Бітвы Канады]] [[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны]] b6oj31ani6g7kdikosovh6fh9jxj3kf 5164998 5164994 2026-07-12T12:51:56Z MocnyDuham 99818 [[Адмысловае:GoToComment/c-MocnyDuham-20260712125000-Вынік]] 5164998 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Нармандская дэсантная аперацыя 1944 |частка = [[Аперацыя «Оверлорд»]], [[Заходнееўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны|Другі фронт]], [[Другая сусветная вайна]] |выява = Into the Jaws of Death 23-0455M edit.jpg |памер = 300px |загаловак = Амерыканскія салдаты высаджваюцца на ўчастку «Омаха», 6 чэрвеня 1944 года |дата = [[6 чэрвеня]] — [[24 ліпеня]] [[1944]] года<ref group="заўв" name="dates">У ''Беларускай энцыклапедыі'' Нармандская дэсантная аперацыя датуецца 6.6—24.7.1944 і ахоплівае перыяд стварэння саюзнікамі стратэгічнага плацдарма ў Нармандыі. У англа-амерыканскіх крыніцах назва ''Operation Neptune'' звычайна адносіцца да штурмавой фазы аперацыі «Оверлорд», якая пачалася 6 чэрвеня і афіцыйна завяршылася 30 чэрвеня 1944 года. Гл.: [https://www.army.mil/d-day/ D-Day - Operation Overlord Heritage Site] // ''United States Army''. Праверана 11 чэрвеня 2026.</ref> |месца = [[Нармандыя]], [[Францыя|Паўночна-Заходняя Францыя]] |вынік = захоп саюзнікамі стратэгічнага плацдарма ў Нармандыі; адкрыццё другога фронту ў Заходняй Еўропе |праціўнік1 = [[ЗША]]<br>[[Вялікабрытанія]]<br>[[Канада]]<br>французскія, польскія і чэхаславацкія часці |праціўнік2 = [[Трэці рэйх|Германія]] |камандзір1 = [[Дуайт Эйзенхаўэр]]<br>[[Бернард Лоу Мантгомеры]] |камандзір2 = [[Эрвін Ромель]] |сілы1 = 39 дывізій, 12 асобных брыгад, 10 атрадаў камандас і рэйнджараў; каля 2,876 млн чалавек, 6 тыс. танкаў і самаходна-артылерыйскіх установак, каля 11 тыс. баявых самалётаў, каля 7 тыс. караблёў і суднаў |сілы2 = група армій «Б» — 38 дывізій на ўзбярэжжы Паўночна-Заходняй Францыі, Бельгіі і Галандыі; на ўчастку высадкі дзейнічалі 3 дывізіі |страты1 = каля 122 тыс. чалавек |страты2 = каля 117 тыс. чалавек |Commons = D-Day }} '''Нарма́ндская дэса́нтная апера́цыя 1944''' (кодавая назва — '''аперацыя «Нептун»'''; таксама '''высадка ў Нармандыі''', {{lang-en|Normandy landings}}, {{lang-fr|Débarquement de Normandie}}) — [[марская дэсантная аперацыя]] саюзнікаў у [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]], праведзеная [[6 чэрвеня]] — [[24 ліпеня]] [[1944]] года ў [[Нармандыя|Нармандыі]], на ўзбярэжжы [[Францыя|Паўночна-Заходняй Францыі]]. Аперацыя была састаўной часткай [[Аперацыя «Оверлорд»|аперацыі «Оверлорд»]] і мела на мэце перакідванне экспедыцыйных сіл саюзнікаў праз [[Ла-Манш]], захоп [[Плацдарм|плацдарма]] на тэрыторыі, занятай германскімі войскамі, і развіццё наступлення ў Заходняй Еўропе.<ref name="belen-nar">[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%CC%81%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%CC%81%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%CC%81%D0%A6%D0%AB%D0%AF Нармандская дэсантная аперацыя 1944] // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 11: Мугір — Паліклініка / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 2000. — С. 162. — ISBN 985-11-0188-5.</ref> У аперацыі ўдзельнічалі войскі [[ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Канада|Канады]], а таксама французскія, польскія і чэхаславацкія часці. Агульнае камандаванне саюзнымі сіламі ажыццяўляў генерал [[Дуайт Эйзенхаўэр]], сухапутныя войскі былі аб’яднаны ў 21-ю групу армій пад камандаваннем генерала [[Бернард Лоу Мантгомеры|Бернарда Лоу Мантгомеры]].<ref name="belen-nar" /> == Перадумовы і падрыхтоўка == [[Выява:Map of the D-Day landings.svg|thumb|left|Схема асноўных участкаў высадкі саюзнікаў 6 чэрвеня 1944 года|548x548пкс]] Ідэя адкрыцця другога фронту ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]] ўзнікла пасля нападу [[Трэці рэйх|Германіі]] на [[СССР]]. У 1942 годзе англа-амерыканскія войскі высадзіліся ў [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]], у 1943 годзе — на [[Сіцылія|Сіцыліі]] і ў Паўднёвай Італіі. На [[Тэгеранская канферэнцыя|Тэгеранскай канферэнцыі]] 1943 года кіраўнікі ЗША і Вялікабрытаніі абавязаліся адкрыць другі фронт у Еўропе ў маі 1944 года; пазней тэрмін быў перанесены на чэрвень.<ref name="belen-second">Другі фронт // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 6: Дадаізм — Застава / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 1998. — С. 217. — ISBN 985-11-0106-0.</ref> Перад высадкай саюзнікі сканцэнтравалі на [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравах]] 39 [[Дывізія|дывізій]], 12 асобных [[Брыгада (войска)|брыгад]], 10 атрадаў камандас і рэйнджараў, буйныя сілы авіяцыі і флоту. Усяго ў групоўцы налічвалася каля 2 млн 876 тыс. чалавек, 6 тыс. [[Танк|танкаў]] і [[Самаходная артылерыйская ўстаноўка|самаходна-артылерыйскіх установак]], каля 15 тыс. [[Гармата|гармат]] і [[Мінамёт|мінамётаў]], каля 11 тыс. баявых [[Самалёт|самалётаў]] і каля 7 тыс. баявых, транспартных і дэсантных караблёў.<ref name="belen-nar" /> Паўночна-заходняе ўзбярэжжа Францыі, [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] абараняла германская [[група армій «B»]] пад камандаваннем генерал-фельдмаршала [[Эрвін Ромель|Эрвіна Ромеля]]. На шырокім участку абароны яна мела 38 дывізій, але непасрэдна ў раёне высадкі саюзнікаў дзейнічалі толькі 3 дывізіі.<ref name="belen-nar" /> == Ход аперацыі == Саюзнікам удалося захаваць у тайне месца і час высадкі. З канца красавіка 1944 года іх авіяцыя наносіла масіраваныя ўдары па германскіх аэрадромах, чыгуначных вузлах і пунктах кіравання. У ноч на 6 чэрвеня 1944 года, пры падтрымцы авіяцыі і ў складаных метэаралагічных умовах, паветрана-дэсантныя часці саюзнікаў высадзіліся ў тыле германскай абароны. Амерыканскія 82-я і 101-я паветрана-дэсантныя дывізіі дзейнічалі на [[Катантэн|Кантантэнскім паўвостраве]] і на поўнач ад [[Карантан]]а, забяспечваючы выхад з участку «Юта». Брытанская 6-я паветрана-дэсантная дывізія высадзілася паўночна-ўсходней [[Кан|Кана]], на ўсход ад ракі [[Орн (рака)|Орн]], дзе замацоўвала ўсходні фланг дэсанту.<ref name="belen-nar" /><ref name="iwm-air">[https://www.iwm.org.uk/history/second-world-war/d-day/how-d-day-was-fought-from-the-air How D-Day Was Fought From The Air] // ''Imperial War Museums''. Праверана 11 чэрвеня 2026.</ref> Задачай брытанскага дэсанту было захапіць пераправы праз Канскі канал і Орн, каб не дапусціць германскага ўдару па ўсходнім флангу высадкі, а таксама знішчыць масты праз раку Дзіў і запаволіць падыход германскіх рэзерваў з усходу.<ref name="iwm-air" /> Марскі дэсант пачаў высадку раніцай 6 чэрвеня. Асноўныя ўчасткі ўзбярэжжа атрымалі кодавыя назвы «Юта», «Омаха», «Голд», «Джуна» і «Сорд». Найбольш цяжкія баі ў першы дзень разгарнуліся на ўчастку «Омаха», дзе амерыканскія часці сутыкнуліся з моцным агнём і арганізаванай абаронай германскіх войск.<ref name="britannica-dday">[https://www.britannica.com/event/Normandy-Invasion/D-Day-June-6-1944 Normandy Invasion: D-Day, June 6, 1944] // ''Encyclopaedia Britannica''. Праверана 11 чэрвеня 2026.</ref> Пры падтрымцы карабельнай артылерыі і авіяцыі саюзнікі ў першы дзень занялі некалькі прыбярэжных плацдармаў.<ref name="belen-nar" /> [[Выява:Operation Neptune, June 1944.JPG|thumb|Ваенныя і дэсантныя караблі падчас аперацыі «Нептун», чэрвень 1944 года]] Да 5 ліпеня ў Нармандыі знаходзілася ўжо каля 1 млн саюзных вайскоўцаў. Да 25 ліпеня саюзнікі стварылі стратэгічны плацдарм на рубяжы на поўдзень ад Кана, Камона і [[Сен-Ло]]. На гэтым плацдарме былі сканцэнтраваны тры арміі — 23 пяхотныя, 8 бранятанкавых і 1 паветрана-дэсантная дывізіі. Ім супрацьстаялі 7-я германская армія і танкавая група «Захад», усяго 24 дывізіі, з іх 9 танкавых.<ref name="belen-nar" /> [[Выява:NormandySupply edit.jpg|thumb|Выгрузка грузу з дэсантных суднаў на ўзбярэжжы Нармандыі, чэрвень 1944 года]] == Вынікі == Нармандская дэсантная аперацыя стала буйнейшай марской дэсантнай аперацыяй у Другую сусветную вайну. Яна забяспечыла саюзнікам стратэгічны плацдарм у Паўночна-Заходняй Францыі і фактычна адкрыла другі фронт у Заходняй Еўропе.<ref name="belen-nar" /><ref name="belen-second" /> [[Выява:Into the Jaws of Death 23-0455M edit.jpg|thumb|«У сківіцы смерці» — адзін з найбольш вядомых фотаздымкаў нармандскай аперацыі]]Германскае камандаванне не змагло арганізаваць эфектыўную абарону ўзбярэжжа і своечасова сканцэнтраваць рэзервы ў раёне высадкі. Сярод фактараў, якія абмяжоўвалі магчымасці германскіх войск на захадзе, было і наступленне савецкіх войск у Беларусі летам 1944 года — [[Аперацыя «Баграціён»|Беларуская аперацыя]].<ref name="belen-nar" /> Страты саюзнікаў у аперацыі склалі каля 122 тыс. чалавек, германскага боку — каля 117 тыс. чалавек.<ref name="belen-nar" /> == Беларусы ў аперацыі == Сярод амерыканскіх дэсантнікаў, якія першымі высадзіліся на ўзбярэжжы Нармандыі, былі беларускія эмігранты. ''У'' прыватнасці, І. Радзюковіч, чые бацькі паходзілі з Міншчыны.<ref name="belen-nar" /> == У культуры == Адзін з найбольш вядомых фотаздымкаў аперацыі — «[[У сківіцы смерці]]» ({{lang-en|Into the Jaws of Death}}), зроблены 6 чэрвеня 1944 года Робертам Ф. Сарджэнтам з Берагавой аховы ЗША. На ім паказаны амерыканскія салдаты, якія выходзяць з дэсантнага катара і рухаюцца да берага пад агнём на ўчастку «Easy Red» пляжа «Омаха».<ref name="nara-jaws">[https://www.archives.gov/research/still-pictures/highlights/into-the-jaws-of-death Into the Jaws of Death, June 6, 1944] // ''National Archives''. Праверана 11 чэрвеня 2026.</ref>{{зноскі|group=заўв}} == Літаратура == * Нармандская дэсантная аперацыя 1944 // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 11: Мугір — Паліклініка / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 2000. — С. 162. — ISBN 985-11-0188-5. * Другі фронт // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 6: Дадаізм — Застава / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 1998. — С. 217. — ISBN 985-11-0106-0. * Ржешевский О. А. ''История второго фронта: война и дипломатия''. — М.: Политиздат, 1988. * Хастингс М. ''Операция «Оверлорд»: Как был открыт второй фронт'' / пер. с англ. — М., 1989. == Заўвагі == <references group="заўв" /> [[Катэгорыя:Канфлікты 1944 года]] [[Катэгорыя:1944 год у Францыі]] [[Катэгорыя:Аперацыя «Оверлорд»]] [[Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Бітвы ЗША]] [[Катэгорыя:Бітвы Францыі]] [[Катэгорыя:Бітвы Канады]] [[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны]] 2y700fess1dglmr7axvmndxbhpuohn1 5165255 5164998 2026-07-13T06:33:06Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5165255 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Нармандская дэсантная аперацыя 1944 |частка = [[Аперацыя «Оверлорд»]], [[Заходнееўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Другой сусветнай вайны|Другі фронт]], [[Другая сусветная вайна]] |выява = Into the Jaws of Death 23-0455M edit.jpg |памер = 300px |загаловак = Амерыканскія салдаты высаджваюцца на ўчастку «Омаха», 6 чэрвеня 1944 года |дата = [[6 чэрвеня]] — [[24 ліпеня]] [[1944]] года<ref group="заўв" name="dates">У ''Беларускай энцыклапедыі'' Нармандская дэсантная аперацыя датуецца 6.6—24.7.1944 і ахоплівае перыяд стварэння саюзнікамі стратэгічнага плацдарма ў Нармандыі. У англа-амерыканскіх крыніцах назва ''Operation Neptune'' звычайна адносіцца да штурмавой фазы аперацыі «Оверлорд», якая пачалася 6 чэрвеня і афіцыйна завяршылася 30 чэрвеня 1944 года. Гл.: [https://www.army.mil/d-day/ D-Day - Operation Overlord Heritage Site] // ''United States Army''. Праверана 11 чэрвеня 2026.</ref> |месца = [[Нармандыя]], [[Францыя|Паўночна-Заходняя Францыя]] |вынік = захоп саюзнікамі стратэгічнага плацдарма ў Нармандыі; адкрыццё другога фронту ў Заходняй Еўропе |праціўнік1 = [[ЗША]]<br>[[Вялікабрытанія]]<br>[[Канада]]<br>французскія, польскія і чэхаславацкія часці |праціўнік2 = [[Трэці рэйх|Германія]] |камандзір1 = [[Дуайт Эйзенхаўэр]]<br>[[Бернард Лоу Мантгомеры]] |камандзір2 = [[Эрвін Ромель]] |сілы1 = 39 дывізій, 12 асобных брыгад, 10 атрадаў камандас і рэйнджараў; каля 2,876 млн чалавек, 6 тыс. танкаў і самаходна-артылерыйскіх установак, каля 11 тыс. баявых самалётаў, каля 7 тыс. караблёў і суднаў |сілы2 = група армій «Б» — 38 дывізій на ўзбярэжжы Паўночна-Заходняй Францыі, Бельгіі і Галандыі; на ўчастку высадкі дзейнічалі 3 дывізіі |страты1 = каля 122 тыс. чалавек |страты2 = каля 117 тыс. чалавек |Commons = D-Day }} '''Высадка ў Нармандыі''' (кодавая назва — '''аперацыя «Нептун»'''; таксама '''Нарма́ндская дэса́нтная апера́цыя''', {{lang-en|Normandy landings}}, {{lang-fr|Débarquement de Normandie}}) — [[марская дэсантная аперацыя]] саюзнікаў у [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]], праведзеная [[6 чэрвеня]] — [[24 ліпеня]] [[1944]] года ў [[Нармандыя|Нармандыі]], на ўзбярэжжы [[Францыя|Паўночна-Заходняй Францыі]]. Аперацыя была састаўной часткай [[Аперацыя «Оверлорд»|аперацыі «Оверлорд»]] і мела на мэце перакідванне экспедыцыйных сіл саюзнікаў праз [[Ла-Манш]], захоп [[Плацдарм|плацдарма]] на тэрыторыі, занятай германскімі войскамі, і развіццё наступлення ў Заходняй Еўропе.<ref name="belen-nar">[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%CC%81%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%CC%81%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%CC%81%D0%A6%D0%AB%D0%AF Нармандская дэсантная аперацыя 1944] // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 11: Мугір — Паліклініка / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 2000. — С. 162. — ISBN 985-11-0188-5.</ref> У аперацыі ўдзельнічалі войскі [[ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Канада|Канады]], а таксама французскія, польскія і чэхаславацкія часці. Агульнае камандаванне саюзнымі сіламі ажыццяўляў генерал [[Дуайт Эйзенхаўэр]], сухапутныя войскі былі аб’яднаны ў 21-ю групу армій пад камандаваннем генерала [[Бернард Лоу Мантгомеры|Бернарда Лоу Мантгомеры]].<ref name="belen-nar" /> == Перадумовы і падрыхтоўка == [[Выява:Map of the D-Day landings.svg|thumb|left|Схема асноўных участкаў высадкі саюзнікаў 6 чэрвеня 1944 года|548x548пкс]] Ідэя адкрыцця другога фронту ў [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропе]] ўзнікла пасля нападу [[Трэці рэйх|Германіі]] на [[СССР]]. У 1942 годзе англа-амерыканскія войскі высадзіліся ў [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]], у 1943 годзе — на [[Сіцылія|Сіцыліі]] і ў Паўднёвай Італіі. На [[Тэгеранская канферэнцыя|Тэгеранскай канферэнцыі]] 1943 года кіраўнікі ЗША і Вялікабрытаніі абавязаліся адкрыць другі фронт у Еўропе ў маі 1944 года; пазней тэрмін быў перанесены на чэрвень.<ref name="belen-second">Другі фронт // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 6: Дадаізм — Застава / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 1998. — С. 217. — ISBN 985-11-0106-0.</ref> Перад высадкай саюзнікі сканцэнтравалі на [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравах]] 39 [[Дывізія|дывізій]], 12 асобных [[Брыгада (войска)|брыгад]], 10 атрадаў камандас і рэйнджараў, буйныя сілы авіяцыі і флоту. Усяго ў групоўцы налічвалася каля 2 млн 876 тыс. чалавек, 6 тыс. [[Танк|танкаў]] і [[Самаходная артылерыйская ўстаноўка|самаходна-артылерыйскіх установак]], каля 15 тыс. [[Гармата|гармат]] і [[Мінамёт|мінамётаў]], каля 11 тыс. баявых [[Самалёт|самалётаў]] і каля 7 тыс. баявых, транспартных і дэсантных караблёў.<ref name="belen-nar" /> Паўночна-заходняе ўзбярэжжа Францыі, [[Бельгія|Бельгіі]] і [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] абараняла германская [[група армій «B»]] пад камандаваннем генерал-фельдмаршала [[Эрвін Ромель|Эрвіна Ромеля]]. На шырокім участку абароны яна мела 38 дывізій, але непасрэдна ў раёне высадкі саюзнікаў дзейнічалі толькі 3 дывізіі.<ref name="belen-nar" /> == Ход аперацыі == Саюзнікам удалося захаваць у тайне месца і час высадкі. З канца красавіка 1944 года іх авіяцыя наносіла масіраваныя ўдары па германскіх аэрадромах, чыгуначных вузлах і пунктах кіравання. У ноч на 6 чэрвеня 1944 года, пры падтрымцы авіяцыі і ў складаных метэаралагічных умовах, паветрана-дэсантныя часці саюзнікаў высадзіліся ў тыле германскай абароны. Амерыканскія 82-я і 101-я паветрана-дэсантныя дывізіі дзейнічалі на [[Катантэн|Кантантэнскім паўвостраве]] і на поўнач ад [[Карантан]]а, забяспечваючы выхад з участку «Юта». Брытанская 6-я паветрана-дэсантная дывізія высадзілася паўночна-ўсходней [[Кан|Кана]], на ўсход ад ракі [[Орн (рака)|Орн]], дзе замацоўвала ўсходні фланг дэсанту.<ref name="belen-nar" /><ref name="iwm-air">[https://www.iwm.org.uk/history/second-world-war/d-day/how-d-day-was-fought-from-the-air How D-Day Was Fought From The Air] // ''Imperial War Museums''. Праверана 11 чэрвеня 2026.</ref> Задачай брытанскага дэсанту было захапіць пераправы праз Канскі канал і Орн, каб не дапусціць германскага ўдару па ўсходнім флангу высадкі, а таксама знішчыць масты праз раку Дзіў і запаволіць падыход германскіх рэзерваў з усходу.<ref name="iwm-air" /> Марскі дэсант пачаў высадку раніцай 6 чэрвеня. Асноўныя ўчасткі ўзбярэжжа атрымалі кодавыя назвы «Юта», «Омаха», «Голд», «Джуна» і «Сорд». Найбольш цяжкія баі ў першы дзень разгарнуліся на ўчастку «Омаха», дзе амерыканскія часці сутыкнуліся з моцным агнём і арганізаванай абаронай германскіх войск.<ref name="britannica-dday">[https://www.britannica.com/event/Normandy-Invasion/D-Day-June-6-1944 Normandy Invasion: D-Day, June 6, 1944] // ''Encyclopaedia Britannica''. Праверана 11 чэрвеня 2026.</ref> Пры падтрымцы карабельнай артылерыі і авіяцыі саюзнікі ў першы дзень занялі некалькі прыбярэжных плацдармаў.<ref name="belen-nar" /> [[Выява:Operation Neptune, June 1944.JPG|thumb|Ваенныя і дэсантныя караблі падчас аперацыі «Нептун», чэрвень 1944 года]] Да 5 ліпеня ў Нармандыі знаходзілася ўжо каля 1 млн саюзных вайскоўцаў. Да 25 ліпеня саюзнікі стварылі стратэгічны плацдарм на рубяжы на поўдзень ад Кана, Камона і [[Сен-Ло]]. На гэтым плацдарме былі сканцэнтраваны тры арміі — 23 пяхотныя, 8 бранятанкавых і 1 паветрана-дэсантная дывізіі. Ім супрацьстаялі 7-я германская армія і танкавая група «Захад», усяго 24 дывізіі, з іх 9 танкавых.<ref name="belen-nar" /> [[Выява:NormandySupply edit.jpg|thumb|Выгрузка грузу з дэсантных суднаў на ўзбярэжжы Нармандыі, чэрвень 1944 года]] == Вынікі == Нармандская дэсантная аперацыя стала буйнейшай марской дэсантнай аперацыяй у Другую сусветную вайну. Яна забяспечыла саюзнікам стратэгічны плацдарм у Паўночна-Заходняй Францыі і фактычна адкрыла другі фронт у Заходняй Еўропе.<ref name="belen-nar" /><ref name="belen-second" /> [[Выява:Into the Jaws of Death 23-0455M edit.jpg|thumb|«У сківіцы смерці» — адзін з найбольш вядомых фотаздымкаў нармандскай аперацыі]]Германскае камандаванне не змагло арганізаваць эфектыўную абарону ўзбярэжжа і своечасова сканцэнтраваць рэзервы ў раёне высадкі. Сярод фактараў, якія абмяжоўвалі магчымасці германскіх войск на захадзе, было і наступленне савецкіх войск у Беларусі летам 1944 года — [[Аперацыя «Баграціён»|Беларуская аперацыя]].<ref name="belen-nar" /> Страты саюзнікаў у аперацыі склалі каля 122 тыс. чалавек, германскага боку — каля 117 тыс. чалавек.<ref name="belen-nar" /> == Беларусы ў аперацыі == Сярод амерыканскіх дэсантнікаў, якія першымі высадзіліся на ўзбярэжжы Нармандыі, былі беларускія эмігранты. ''У'' прыватнасці, І. Радзюковіч, чые бацькі паходзілі з Міншчыны.<ref name="belen-nar" /> == У культуры == Адзін з найбольш вядомых фотаздымкаў аперацыі — «[[У сківіцы смерці]]» ({{lang-en|Into the Jaws of Death}}), зроблены 6 чэрвеня 1944 года Робертам Ф. Сарджэнтам з Берагавой аховы ЗША. На ім паказаны амерыканскія салдаты, якія выходзяць з дэсантнага катара і рухаюцца да берага пад агнём на ўчастку «Easy Red» пляжа «Омаха».<ref name="nara-jaws">[https://www.archives.gov/research/still-pictures/highlights/into-the-jaws-of-death Into the Jaws of Death, June 6, 1944] // ''National Archives''. Праверана 11 чэрвеня 2026.</ref>{{зноскі|group=заўв}} == Літаратура == * Нармандская дэсантная аперацыя 1944 // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 11: Мугір — Паліклініка / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 2000. — С. 162. — ISBN 985-11-0188-5. * Другі фронт // ''Беларуская энцыклапедыя: у 18 т.'' Т. 6: Дадаізм — Застава / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск: БелЭн, 1998. — С. 217. — ISBN 985-11-0106-0. * Ржешевский О. А. ''История второго фронта: война и дипломатия''. — М.: Политиздат, 1988. * Хастингс М. ''Операция «Оверлорд»: Как был открыт второй фронт'' / пер. с англ. — М., 1989. == Заўвагі == <references group="заўв" /> [[Катэгорыя:Канфлікты 1944 года]] [[Катэгорыя:1944 год у Францыі]] [[Катэгорыя:Аперацыя «Оверлорд»]] [[Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Бітвы ЗША]] [[Катэгорыя:Бітвы Францыі]] [[Катэгорыя:Бітвы Канады]] [[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Другой сусветнай вайны]] fyvwkf1ldvoz2hwms20roihp3tcy82e 0 231692 5165210 1971364 2026-07-13T00:04:34Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Высадка ў Нармандыі]] 5165210 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Высадка ў Нармандыі]] 5w5jyt1lu4847jv2q99gzk6t6itwjg4 0 231694 5165209 1971363 2026-07-13T00:04:23Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Высадка ў Нармандыі]] 5165209 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Высадка ў Нармандыі]] 5w5jyt1lu4847jv2q99gzk6t6itwjg4 0 232653 5165204 4321294 2026-07-12T22:51:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165204 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = | image file = Silene baccifera 002.jpg | image descr = | regnum = Расліны | parent = Behenantha | rang = Від | latin = Silene baccifera | author = ([[L.]]) [[Roth]], 1788 | syn = * {{bt|Cucubalus baccatus|[[Gueldenst.]] ex [[Ledeb.]], 1842}} * {{bt|Cucubalus baccifer|L., 1753}}{{basionym}} * {{bt|Cucubalus baccifer|var=angustifolius|[[L.H.Zhou]], 1983}} * {{bt|Cucubalus baccifer|var=cavalerieri|[[H.Lév.]], 1914}} * {{bt|Cucubalus baccifer|var=japonicus|[[Miq.]], 1866}} * {{bt|Cucubalus divaricatus|[[Clairv.]], 1811}} * {{bt|Cucubalus horizontalis|[[Moench]], 1794}} * {{bt|Cucubalus japonicus|(Miq.) [[Vorosch.]], 1960}} * {{bt|Lychnanthos scandens|[[C.C.Gmel.]], 1806}} * {{bt|Lychnanthos volubilis|[[S.G.Gmel.]], 1770}} * {{bt|Lychnis baccifera|(L.) [[Scop.]], 1771}} * {{bt|Scribaea baccifera|(L.) [[Schur]], 1866}} * {{bt|Scribaea cucubalus|[[Borkh.]], 1793}} * {{bt|Scribaea divaricata|[[G.Gaertn.]], [[B.Mey.]] & [[Scherb.]], 1800}} * {{bt|Silene baccifera|var=japonica|(Miq.) [[H.Ohashi]] & [[H.Nakai]], 1996}} * {{bt|Silene fissa|[[Salisb.]], 1796}} | wikispecies = Silene baccifera | commons = Category:Silene baccifera | grin = 464227 | ncbi = 54818 | eol = 2903857 | ipni = 156886-1 | tpl = kew-2485868 }} '''Пухірнік ягадны'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|42}} — у крыніцы пад назвай {{bt|Cucubalus baccifer}}</ref><ref name="epb4">{{Крыніцы/ЭПБ|4}}</ref> (''Silene baccifera'') — [[Кветкавыя|кветкавая]] расліна сямейства {{bt-bellat|Гваздзіковыя|Caryophyllaceae}}. == Апісанне == [[Шматгадовыя расліны|Шматгадовая]] [[Травы|травяністая]] расліна з моцна галінастым, узыходным або ляжачым апушаным [[сцябло]]м даўжынёй 60—150 см (0,5—2{{sfn|БелЭн|2001}} м). [[Лісце]] суцэльнае, яйкападобна-ланцэтнае, супраціўнае. [[Кветкі]] з 5 зеленавата-белымі двухлопасцевымі [[Пялёстак|пялёсткамі]] і 5 зрослымі [[чашалісцік]]амі, якія застаюцца пры пладах. [[Плод]] — чорная шарападобная [[ягада]] з бліскучым ныркападобным [[насенне]]м, не характэрным для сямейства гваздзіковых. == Пашырэнне == Прэбарэальны рэліктавы від з дэз’юнктыўным еўразійскім арэалам. Пашырэнне: Цэнтральныя і паўднёвыя раёны [[Еўропа|Еўропы]], [[Каўказ]], [[Заходняя Сібір]], [[Сярэдняя Азія]], [[Далёкі Усход]]. У [[Беларусь|Беларусі]] адзначаны ў асобных раёнах. Месцы росту: [[хмызняк]]і па [[яр]]ах і абрывістых берагах [[Рака|рэк]]. Расце адзіночнымі экземплярамі і невялікімі групамі, але на абмежаваных плошчах. == Асаблівасці біялогіі == Цвіце ў чэрвені-жніўні, пладаносіць у жніўні. Размнажэнне [[насенне]]м. Зацвітае на другі год. == Выкарыстанне == [[Дэкаратыўныя расліны|Дэкаратыўная]], [[Лекавыя расліны|лекавая]] расліна<ref name="epb4" />. Маладое лісце ўжываецца ў ежу<ref name="epb4" />. {{зноскі}} == Літаратура == * Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5 * {{Крыніцы/ЭПБ|4}} — С. 308. * Лесные травянистые растения. Биология и охрана: Справочник // Алексеев Ю. Е., Вахрамеева М. Г., Денисова Л. В., Никитина С. В. — М.: Агропромиздат, 1988.{{ref-ru}} * {{Крыніцы/БелЭн|13|Пухірнік|Прохараў В. М.|133}} == Спасылкі == * {{Плантарыум|12161|Волдырник ягодный}} * [http://ecology.pskovlib.ru/redkie-vysshie-sosudistye-rasteniya-pskovskoj-oblasti/1292-voldyrnik-yagodnyj Редкие высшие сосудистые растения Псковской области — Волдырник ягодный // ГБУК «Псковская областная универсальная научная библиотека»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171228141315/http://ecology.pskovlib.ru/redkie-vysshie-sosudistye-rasteniya-pskovskoj-oblasti/1292-voldyrnik-yagodnyj |date=28 снежня 2017 }}{{ref-ru}} * [http://oopt.aari.ru/bio/44464 ''Silene baccifera'' L. (Волдырник ягодный) // ИАС «ООПТ России»]{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Смалёўка]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны]] [[Катэгорыя:Лекавыя расліны]] [[Катэгорыя:Травы]] [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе]] 60cq40q8pxjw4i0lvgsq1b9elp9s545 0 270509 5165021 4604385 2026-07-12T14:18:28Z M.L.Bot 261 5165021 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Імя = Ігар Мікалаевіч Духан |Арыгінал імя = {{lang-ru|Игорь Николаевич Духан}} |Фота = |Шырыня = |Месца смерці = |Навуковая сфера = [[мастацтвазнаўства]] |Месца працы = |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікітэка = }} {{цёзкі2|Духан}} '''Ігар Мікалаевіч Духан''' ({{ДН|11|11|1965}}) — беларускі [[мастацтвазнаўца]], тэарэтык і гісторык мастацтва, архітэктуры і дызайну. == Біяграфія == [[Кандыдат архітэктуры]]. [[Доктар філасофскіх навук]] ([[2012 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2012]]). Тэма дысертацыі — «Станаўленне канцэпцыі часу ў мастацтве і праектнай культуры ХХ стагоддзя». Навуковыя інтарэсы: тэорыя і філасофія сучаснага мастацтва, дызайн і архітэктура, праблемы гісторыі мастацтва 17—20 стагоддзяў, Культурная палітыка. Загадчык кафедры мастацтваў [[Дзяржаўны інстытут кіравання і сацыяльных тэхналогій БДУ|Дзяржаўнага інстытута кіравання і сацыяльных тэхналогій]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Як запрошаны прафесар чытаў лекцыі ў [[Баўхаўз]]е, [[Брытанская бібліятэка|Брытанскай бібліятэ]]цы, Каралеўскім універсітэце Белфаста, універсітэтах Паўночнай Караліны, [[Палерма]] і іншых. Старшыня журы міжнароднага фестывалю сучаснага і авангарднага мастацтва «Мамант». Аўтар больш за 120 навуковых прац па тэорыі і гісторыі мастацтва, архітэктуры і дызайну. Член ''European Society of Culture'', Міжнароднага саюза дызайнераў, Савета [[Беларускі саюз дызайнераў|Беларускага саюза дызайнераў]], Акадэміі архітэктуры. == Праекты == * Даследаванне ўплыву нацыянальных асаблівасцяў і рэгіянальных умоў на фарміраванне і тэндэнцыі развіцця жылога прадметнага асяроддзя (УНІІТЭ, Масква, навуковы кіраўнік тэмы - С. О. Хан-Магамедаў, 1988) * Жыллё 2000 (ВНИИТЭ, Масква, навуковы кіраўнік тэмы - Г. П. Бекер, 1989) * Дызайн-праект экспазіцыі «Музей прыроды ў Полацку» (у суаўтарстве з Т. Голубевай, В. Ламака, А. Двірнык, 1993—1995) * НДР «Мастацтвазнаўства ў сістэме культуры» (Міністэрства адукацыі і навукі РБ, 1993—1995, агульнае навуковае кіраўніцтва НДР, напісанне частак; полифункциональный архітэктурны комплекс Беларускага дзяржаўнага універсітэта на праспекце Машэрава (архітэктурна-горадабудаўнічы праект у суаўтарстве з В. С. Бялянкіным (кіраўнік творчай групы), Ю. Шышко, 2003) {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.e-edu.by/main/departments/arts/staff/dukhan.html Ігар Духан на сайце БДУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140514082855/http://www.e-edu.by/main/departments/arts/staff/dukhan.html |date=14 мая 2014 }} * [http://theoryandpractice.ru/presenters/470-igor-dukhan Ігар Духан на сайце журнала ''Theory&Practice''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150601063503/http://theoryandpractice.ru/presenters/470-igor-dukhan |date=1 чэрвеня 2015 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Духан Ігар Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Філосафы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага саюза дызайнераў]] gs3pk9pu0o9bazu8ytk2ytz14dxk9aq 0 283130 5165206 5138549 2026-07-12T23:29:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165206 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Кабылічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пцічанская |арыгінальная назва = Кабылічы |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |першае згадванне = канец XVII ст. |ранейшыя імёны = Кабылічы (да 1964) |OpenStreetMap = 243015837 |паштовыя індэксы=222860}} '''Пціча́нская'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пціча́нскае, н.; Пціча́нка, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Pcičanskaja}}, {{lang-ru|Птичанская}}; да 1964 г. — '''Кабылічы''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на правым беразе ракі [[Пціч (рака)|Пціч]] (прыток [[Прыпяць|Прыпяці]]). Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. Месціцца за 23 км на паўднёвы захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 58 км ад [[Мінск]]а, 20 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]], каля аўтамабільнай дарогі [[Негарэлае]] — [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]]. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Пад назвай Кабылічы згадваецца ў канцы XVII ст. у складзе [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У XVII ст. вёска належала [[Януш Быхавец|Янушу Быхаўцу]]. Януш Быхавец быў забіты ў маёнтку [[Таўкачэвічы 1|Таўкачэвічы]] ў часе [[Наезд (звычай)|наезду]] суседам Андрэем Вінкам з [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацка]] ў 1620 годзе, фальварак быў разбураны. Маёмасць перайшла брату Януша Базылю Быхаўцу (?—1653), шляхецкага [[Быхаўцы|роду Быхаўцаў]] герба «Магіла», які паходзіў са [[Смаленскае княства|Смаленскай зямлі]]. Базыль — віленскі гродскі пісар (1623—1632), меў братоў Януша і Аляксандра Пракопа (памёр 1646). Базыль быў апекуном дзяцей Януша. Валодаў маёнткамі [[Таўкачэвічы 1|Таўкачэвічы]], [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]], [[Грэбень (Пухавіцкі раён)|Грэбені]], [[Дудзічы (Пухавіцкі раён)|Дудзічы]] з вёскамі [[Церабель|Церабелі]], [[Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)|Сяргеевічы]] і Кабылічы, [[Бакшты]], [[Сідаравічы|Сідаровічы]] ў Менскім ваяводстве, ды іншымі землямі ў [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскім]], [[Троцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Троцкім]] і [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім]] паветах. Памёр без нашчадкаў. У 1760 годзе (паводле іншых звестак у 1748) суддзя ваўкавыскі Уладзіслаў Быхавец перадаў правы на вечнае карыстанне Дудзічамі разам з фальваркамі Кавалевічы, Сяргеевічы і Кабылічы дачцэ Казіміра Аляксандры Заранак-Грабоўскай, якая разам з сястрой Альжбетай жыла ў Таўкачэвічах<ref>{{Cite web|url=https://dudutki.by/|title=Музей Дудутки|website=dudutki.by|access-date=2024-06-05}}</ref>. Належалі да маёнтка [[Сяргеевічы (Пухавіцкі раён)|Сяргеевічы]]. Праз вена належалі [[Род Прозараў|Прозарам]], {{нп5|Францішак Букаты|Францішку Букатаму|d|Q5484266}}, [[Род Ліпскіх|Ліпскім]]. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1816 годзе уласнасць [[Жавускія|Ржавускіх]], пазней належала [[Ельскія|Ельскім]]. У пачатку XIX ст. у [[Ігуменскі павет|Ігуменскі павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], ёсць капліца і карчма. На карце Шуберта сярэдзіны XIX ст. на месцы сучаснай вёскі Пцічанская (Кабылічы) быў пазначаны [[маёнтак]] Кабылічы, а на месцы вёскі [[Прыстань (Пухавіцкі раён)|Прыстань]] была вёска Кабылічы. Пасля 1863 года валодае Пётр Папоў. У канцы XIX ст. у [[Цітвянская воласць|Цітвянскай воласці]]. У 1889 годзе маёнткам Кабылічы валодаў [[Іван Андрэевіч Бунге]], шляхціц, [[Лютэранства|лютэранін]], было 400 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=79}}. У 1910 годзе адкрытае [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]]. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Працавала працоўная школа 1-й ступені, было 50 вучняў у 1922 годзе. У 1930-х гадах праведзена прымусовая калектывізацыя, створаны [[калгас]] «Полымя», была кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1943 годзе вёска была спалена<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/5643|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-06-05|archive-date=10 верасня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190910135040/http://db.narb.by/search/5643|url-status=dead}}</ref>. 30 ліпеня 1964 года вёска Кабылічы праз «немілагучнасць» была перайменавана ў вёску Пцічанская<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 30 ліпеня 1964 года «Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР»</ref>. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Гарэлецкі сельсавет|Гарэлецкага сельсавета]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d906n0222&q_id=1738332|title=Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 года № 222 "Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района"|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == * 1816 год — 12 двароў, 80 жыхароў * 1858 год — 45 рэвізскіх душ * 1897 год — 75 двароў, 229 душ мужчынскага полу, 215 душ жаночага полу * 1910 год — 101 двор, 613 жыхароў * 1917 год — 112 двароў, 599 жыхароў * 2002 год — 70 двароў, 131 жыхар * 2009 год — 104 жыхары * 2012 год — 45 гаспадарак, 85 жыхароў * 2019 год — 67 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Галерэя == <center><gallery widths="250" heights="150" perrow="3"> Файл:Кабылічы. Дом.jpg|Хата на Цэнтральнай вуліцы, 2018 г. Файл:Кабылічы. Могілкі.jpg|Вясковыя могілкі Файл:Šacak. Шацак (1927).jpg|Карта ваколіц Шацка 1927 года, на якой пазначана вёска Кабылічы </gallery></center> == Спіс вуліц == * Новая вуліца * Садовая вуліца * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/faa2e399fc381802f96d8f6b7279aa2a.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21064%26setstreet%3D%26rand%3D0.16127815260203748|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Пцічанская|171}} * Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя. Т. 3. Дадатак. А-Я / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал.рэд). — Мінск: Беларус. Энцыклапедыя імя П.Броўкі, 2010. — С. 91. * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Kobylicze|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Tom IV: Kęs — Kutno|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/215|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1883|том = |старонкі = 215|старонак = 963|ref=Jelski A.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пцічанская| ]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] mduflqdd1rikfwt3prs0n8w0d2l06br 0 283191 5165275 5138851 2026-07-13T07:35:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165275 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Рабінаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рабінаўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Рябиновка, Пуховичский район.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 38|lat_sec = 16 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 58|lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Дукорскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015719 }} '''Рабі́наўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rabinaŭka}}, {{lang-ru|Рябиновка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дукорскі сельсавет|Дукорскага сельсавета]]. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1943 годзе былі спалены 10 дамоў з 36<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/4100|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-04-21|archive-date=21 красавіка 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240421223250/http://db.narb.by/search/4100|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == * 1926 год — 11 двароў, 54 жыхары * 2002 год — 15 двароў, 27 жыхароў * 2009 год — 21 жыхар * 2019 год — 20 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-21|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Рабінаўка|174}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дукорскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дукорскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] kjqncqe7eln4vnjfdxd3ojfikw4kgt7 0 283269 5165212 5138579 2026-07-13T00:09:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165212 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Пярэжыр |выява = Пережир, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 11.jpg |подпіс = Пярэжыр, 2021 г. |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пярэжырскі |паштовы індэкс = 222844 |OpenStreetMap = 243018147 }} '''Пярэ́жыр'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пярэ́жара, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Piarežyr}}, {{lang-ru|Пережир}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]. == Геаграфія == Месціцца за 45 кіламетраў на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 1 кіламетр ад чыгуначнага прыпыначнага пункту [[Седча (прыпыначны пункт)|Седча]] на лініі [[Мінск]] — [[Асіповічы]], каля ракі [[Свіслач (прыток Нёмана)|Свіслач]]. У ранейшыя часы паселішча месцілася на беразе возера, якое было асушана каналамі ў XIX стагоддзі. Возера было на паўднёвым усходзе ад вёскі, паміж Пярэжырам і [[Зазер’е (Пухавіцкі раён)|Зазер’ем]]. == Назва == Паводле географа [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|Вадзіма Жучкевіча]], пярэжыр — тып сенажаці, калі ніва рыхтуецца праз выпальванне пнёў, а не карчаваннем. Пры гэтым назва магла трансфармавацца з «пярэдзір» (ад слова «дзерці»)<ref>{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} С. 285</ref>. Паводле мовазнаўцы [[Валянціна Пятроўна Лемцюгова|Валянціны Лемцюговай]], пярэжар — пясчанае поле, на якім выгараюць пасевы{{sfn|Яшкін І. Я.|1971}}. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === У першай палове XV стагоддзя Пярэжыр належаў [[Судзівой Валімонтавіч|Судзівою Валімунтавічу]], адносіўся да [[Бакштанская воласць|Бакштанскай воласці]]. У 1447 годзе [[Станіслаў Янавіч Кезгайла|Станіслаў Кезгайла]] праз сваю рэлігійнасць аддае частку бакштанскіх маёнткаў разам з местам [[Чэрвень (горад)|Ігуменам]] і 2000 сялянамі ва ўласнасць [[Віленскае біскупства|біскупам віленскім]]. Гэтая перадача ўключала Пярэжыр, а таксама суседнія вёскі і маёнткі: [[Азярычына]], [[Узляны]], [[Лешніца (Пухавіцкі раён)|Лешніцу]], [[Такарня|Такарню]] і інш{{Sfn|SgKP|1886|с=788}}. У XVI стагоддзі ў складзе [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага]], з 1566 года [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], цэнтр уладанняў<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 126—127.</ref>. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Землі былі канфіскаваны ў каталіцкай царквы, у межах [[Падараванні сялян|падаравання зямель]] за часамі кіравання [[Кацярына II|Кацярыны II]] Пярэжыр з Такарнёй быў аддадзены генералу [[Аляксандр Іскрыцкі|Аляксандру Іскрыцкаму]]{{Sfn|SgKP|1887|с=10}}, цэнтр уладанняў быў у [[Такарня|Такарні]]. [[Файл:Piarežyr, Mikolskaja. Пярэжыр, Мікольская (1870).jpg|міні|злева|Праект перабудовы царквы, 1870 г.]] У 1800 годзе была [[Уніяцтва|ўніяцкая]] царква Мікалая Цудатворцы, якая згарэла ў 1812 годзе, [[карчма]]. У 1842 годзе была пабудавана новая драўляная [[Праваслаўе|праваслаўная]] царква Святога Мікалая на месцы старой уніяцкай, фундаваная генералам Іскрыцкім. Пасля 1861 года Пярэжыр стаў цэнтрам [[Пярэжырская воласць|воласці]] Ігуменскага павета. У 1866 годзе было адкрыта [[Народныя вучылішчы|народнае вучылішча]], у якім на 1886 год вучылася каля 80 дзяцей, 1 дзяўчынка, на 1892 год вучыліся 62 хлопчыкі. У 1879 годзе Пярэжырская царква мела 23 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] ворыва, 10 дзесяцін сенакосу{{Sfn|Памяць|2003|с=716}}. У 1886 годзе ў сяле быў млын і вінакурны завод. Паводле перапісу 1897 года ў сяле быў [[хлебазапасны магазін]] і піцейны дом. У 1900 годзе настаўнікам працаваў Фёдар Пасюк. У 1906 годзе народнае вучылішча атрымала ўласнае памяшканне. Настаўнік Адам Вайцяхоўскі за ўдзел у [[З’езд настаўнікаў Мінскай губерні (1906)|1-м нелегальным з’ездзе настаўнікаў Мінскай губерні]] 9 ліпеня 1906 года быў пакараны звальненнем з пасады. Побач з сялом на 1906 год месціўся аднайменны чыгуначны раз’езд{{Sfn|Памяць|2003|с=716}}. === Найноўшы час === [[Файл:Пярэжырская сярэдняя школа 1930 г.jpg|міні|Пярэжырская сярэдняя школа, 1930 г.]] З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У пачатку 1920-х гадоў працавала няпоўная сярэдняя школа, у 1922 годзе было 3 настаўнікі і 150 вучняў. З 20 жніўня 1924 года цэнтр Пярэжырскага сельсавета [[Смілавіцкі раён|Смілавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930), з 8 ліпеня 1931 года Пухавіцкага раёна, з 12 лютага 1935 года [[Рудзенскі раён|Рудзенскага раёна]]. У 1927 годзе створана тарфяная арцель, у 1929 годзе [[калгас]] «Перамога». З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах дзейнічала савецкае падполле. У студзені 1943 года нямецкімі войскамі было спалена 28 дамоў, забіты 32 чалавекі<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/8817|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-09-02|archive-date=2 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240902223438/http://db.narb.by/search/8817|url-status=dead}}</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў Пухавіцкім раёне. == Насельніцтва == * 1776 год — 24 двары, 66 жыхароў мужчынскага полу * 1858 год — 435 жыхароў * 1886 год — 100 двароў, 750 жыхароў * 1897 год — 119 двароў, 758 жыхароў * 1908 год — сяло, 164 двары, 1561 жыхар; чыгуначны раз’езд, 3 двары, 56 жыхароў * 1917 год — 186 двароў, 1020 жыхароў * 1960 год — 84 жыхары * 2001 год — 191 двор, 435 жыхароў{{sfn|БелЭн|2001}} * 2002 год — 193 двары, 445 жыхароў * 2009 год — 492 жыхары * 2019 год — 533 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-09-05|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Інфраструктура == Дзейнічае [[Пярэжырская сярэдняя школа імя А. Е. Гурыновіча|Пярэжырская сярэдняя школа імя А. Гурыновіча]] (пры ёй музей імя былога міністра замежных спраў БССР [[Анатоль Емяльянавіч Гурыновіч|Анатоля Гурыновіча]]), ёсць вясковая амбулаторыя, аддзяленне сувязі == Славутасці == [[Файл:Пережир, Пуховичский район, Минская область, Беларусь 17.jpg|міні|Чыгуначнае збудаванне]] [[Файл:Piarežyr, Mikolskaja. Пярэжыр, Мікольская (1922).jpg|міні|Брацкая магіла Дукорскіх партызан, 1922 г.]] * Чыгуначнае збудаванне (кан. XIX ст.) * Брацкая магіла Дукорскіх партызан 1920 года * Дзве брацкія магілы савецкіх воінаў і партызан Другой сусветнай вайны === Страчаная спадчына === * Царква Святога Мікалая (1842) * Капліца (упамінаецца ў 1886 годзе) * Валуны Дзям’ян і Мар’я{{Пераход|Дзям’ян і Мар’я}} == Паданні == === Возера === Паводле мясцовага падання, запісанага краязнаўцам [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандрам Ельскім]] у канцы XIX стагоддзя, вёска раней была значна большай, але праз нейкае страсенне яна правалілася і на яе месцы ўтварылася возера{{Sfn|SgKP|1887|с=10}}. Само возера было асушана каналамі ў XIX стагоддзі, цяпер [[урочышча]] на яе месцы завецца Возера{{Sfn|Памяць|2003|с=38}}. === Дзям’ян і Мар’я === Доўгі час у Пярэжыры шанаваліся два культавыя камяні: Дзям’ян і Мар’я, якія месціліся ля возера на ўзгорку з назвай Прошча. Валуны былі апісаны этнографам [[Адам Ягоравіч Багдановіч|Адамам Багдановічам]] у канцы XIX стагоддзя. Паводле Багдановіча, валуны месціліся адзін ад аднаго на адлегласці каля 100 [[Сажань|сажняў]]. Мар’я вышынёй у два [[Аршын|аршыны]], шырыню каля аршына, адзін [[фут]] таўшчынёй. Дзям’ян крыху меншы. Людзі бачылі ў валунах прыкметы людзей, Мар’я мела ўзвышэнне пасярэдзіне, якое лічылася жаночымі грудзьмі<ref name=":0">{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books?id=L9bVAAAAMAAJ&pg=PA23&dq=%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D1%80&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0#v=onepage&q&f=false|аўтар=[[Адам Багдановіч|Адам Е. Багдановіч]]|загаловак=Пережитки древняго миросозерцания у бѣлоруссов|год=1895|месца=Гродна|выдавецтва=Губернская тип.|старонкі=23—24|старонак=204}}</ref>. Ёсць два паданні пра ўзнікненне валуноў. Паводле першага, у час натоўпу муж з жонкай ратаваліся на лодцы, каля ўзгорка іх прыбіла да берага. Выратавацца можна было з адной умовай — не азірацца, пакуль не спадзе вада, але ў часе ўдару перуна яны абодва не вытрымалі і азірнуліся, пасля чаго адразу ж скамянелі. Паводле другога падання, Бог ператварыў Дзям’яна і Мар’ю ў камяні за працу ў святочны дзень{{sfn|Культавыя і гістарычныя валуны Беларусі|2022|с=75}}. Лічылася, што валуны лячылі паралюш, глухату, кульгавасць і шэраг іншых хвароб. Маладыя прасілі спрыяння ў шлюбе. Лічылася, што найбольшай сілай камяні валодаюць на [[маладзік]] і на [[Тройца|Тройцу]]{{sfn|Культавыя і гістарычныя валуны Беларусі|2022|с=155}}. Шанаваць валуны прыходзілі з [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]], [[Віцебская губерня|Віцебскай]], [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Пскоўская губерня|Пскоўскай]] і іншых губерняў<ref name=":0" />. Ім прыносілі ахвяраванні (лён, палатно, масла, сыр, ручнікі іншае), дзяўчаты неслі каралі і завушніцы. У 1932 ці 1933 годзе, за часамі камуністычнага змагання з рэлігіяй, адзін з мясцовым жыхароў перавёз валуны на свой двор, пазней выкарыстаў іх у часе будавання склепу. Паводле мясцовага падання, жыццё ў гэтага чалавека не склалася, яго сын загінуў, а самому яму давялося з’ехаць з вёскі, праз нейкі час ён зрабіў самагубства{{Sfn|Памяць|2003|с=40}}. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Пярэжыр|172—173}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/БелЭн|13|Пярэжыр||160}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|8|9|Pereżyry|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|7|788|Ozieryczyn|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{Крыніцы/Беларускія геаграфічныя назвы|Пярэжар|160}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Кірылавіч Карабанаў|А. Карабанаў]], [[Валерый Фёдаравіч Вінакураў|В. Вінакураў]], [[Людміла Уладзіміраўна Дучыц|Л. Дучыц]], [[А. П. Зайцаў|А. Зайцаў]], [[І. Я. Клімковіч|І. Клімковіч]]|частка = |загаловак = Культавыя і гістарычныя валуны Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут прыродакарыстання|выданне = 2-е|месца = |выдавецтва = Беларуская навука|год = 2022|том = |старонкі = |старонак = 404|серыя = |isbn = 978-985-08-2793-7|тыраж = |ref = Культавыя і гістарычныя валуны Беларусі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пярэжырскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пярэжырскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Пярэжыр| ]] lim7tmjzwke7rwy5fj3z5jbl7mg38vq 0 302688 5165247 5138745 2026-07-13T05:42:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165247 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Пі́нхас Пало́нскi''', або '''Пётр Яфімавіч Палонскі''' (нар. {{ДН|11|2|1958}}, [[Масква]]) — ізраільскі даследчык [[іўдаізм]]у, папулярызатар іўдаізму ў асяроддзі рускамоўных [[Яўрэі|яўрэяў]]. Апублікаваў некалькі арыгінальных работ, шмат папулярызатарскіх кніг, для іншых быў галоўным рэдактарам. У гады сваёй [[Сіянізм|падпольнай яўрэйскай]] дзейнасці ў Маскве (1977—1987) быў выкладчыкам іўдаізму, адным з заснавальнікаў арганізацыі «Маханаім». Сёння ў [[Ізраіль|Ізраілі]] з’яўляецца актыўным удзельнікам працэсаў мадэрнізацыі іўдаізму, даследчыкам вучэння рава Кука. Аўтар каментара да [[Тора|Торы]] «Біблейская дынаміка». Таксама кіруе дзейнасцю рускага аддзела арганізацыі «Брыт олам»<ref>[http://noahideworldcenter.org/wp_ru/ Міжнародны цэнтр нашчадкаў Ноаха] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160923164332/http://noahideworldcenter.org/wp_ru/ |date=23 верасня 2016 }}</ref>. Пастаянна публікуецца ў прэсе і выдае кнігі. == Біяграфія == === У савецкі час === Нарадзіўся ў [[Масква|Маскве]] ў [[1958]] годзе ў нерэлігійнай асіміляванай яўрэйскай сям’і<ref name="autogenerated2">«Васемнаццаць», укладальнік З. Вагнер, выдавецтва «Шамір» , Ерусалім, 1989, с. 202—217 ISBN 965-293-010-5</ref>. У школьныя гады цікавіўся [[матэматыка]]й, вучыўся ў маскоўскай фізіка-матэматычнай школе № 7. У 1973 годзе атрымаў дыплом першай ступені на VII Усесаюзнай алімпіядзе школьнікаў па матэматыцы<ref>[http://kvant.mccme.ru/1973/09/VII_vsesoyuznaya_olimpiada_shk.htm VII Усесаюзная алімпіяда школьнікаў па матэматыцы 1973]</ref>. З моманту заканчэння школы (1975) прыняў рашэнне з’ехаць у Ізраіль, пачаў вывучаць (падпольна) [[іўрыт]], і далей [[Тора|Тору]] і іўдаізм. Паступова прыйшоў да захавання запаведзяў іўдаізму<ref name=autogenerated2 />. У 1975—1980 гадах вучыўся на матэматычным факультэце Маскоўскага педагагічнага дзяржаўнага ўніверсітэта, атрымаўшы ступень магістра (MA) па матэматыцы і педагогіцы<ref name=autogenerated2 />. З 1979 — адзін з заснавальнікаў падпольнай сеткі вывучэння [[Тора|Торы]] ў Маскве. Выдаваў у «самвыдаце» фатаграфічным спосабам дапамогі па іўдаізму — выйшлі серыі кніг па яўрэйскіх святах і каментарыяў да Торы<ref name=autogenerated2 />. Пасля падачы заявы на выезд у Ізраіль 7 гадоў знаходзіўся ў «адмове»<ref name=autogenerated2 />. === У Ізраілі === У 1987 годзе, у сувязі з пачаткам «[[Перабудова|Перабудовы]]», атрымаў дазвол на выезд з СССР і рэпатрыіраваўся ў [[Ізраіль]]<ref name=autogenerated2 />. У Ізраілі ў 1988 годзе разам з групай «Маханаім» пасяліўся ў Маале-Адумiм, затым з 1991 года і па цяперашні час (2015) пражывае ў Бейт-Эле. Разведзены, бацька васьмярых дзяцей. ==== Вучоба і выкладанне ==== Адразу па прыездзе ў 1987 годзе быў адным з ініцыятараў стварэння арганізацыі «Маханаім» ў Ізраілі, і да 2012 года працаваў там старшым выкладчыкам і галоўным рэдактарам. У 1989—1990 гадах вучыўся ў ешыве «Інстытут Гары Фішала па даследаванні Талмуда» (Harry Fischel Institute for Talmudic Research) у Ерусаліме, стаўшы сертыфікаваным выкладчыкам іўдаізму. У 1994—1997 гадах вучыўся ў акадэмічнай ешыве «Бейт Мараша» (Beit Morasha) у [[Ерусалім|Іерусаліме]] (кірунак — яўрэйская філасофія). У 1995—1999 гадах вучыўся на факультэце іудаізму ў універсітэце імя Бар-Илана ў Рамат-Гане, атрымаўшы другую акадэмічную ступень (MA) па вывучэнні Талмуда і яўрэйскай традыцыі. З 1998 па 2002 гады скончыў аспірантуру пры факультэце філасофіі і сацыялогіі ў Беларускім дзяржаўным універсітэце. У 2002 годзе Палонскаму была прысвоена ступень кандыдата сацыялагічных навук, тэма дысертацыі «Сацыялагічная канцэпцыя рава А.-I. Кука», спецыяльнасць «22.00.01 — Тэорыя, метадалогія і гісторыя сацыялогіі». Афіцыйным апанентам пры абароне дысертацыі быў доктар гістарычных навук [[Эмануіл Рыгоравіч Іофе|Эмануіл Іофе]]<ref>{{кніга|аўтар = Стралец М. В., Пцічкіна С. А.|загаловак="Э. Г. Іофе: партрэт вучонага і педагога"|месца=Брэст|выдавецтва=Альтэрнатыва|год=2009|старонкі=158|старонак=160|isbn=9789855210451|тыраж=99}}</ref>. Пасля дысертацыя была прызнана ў Ізраілі (PhD in Sociology of Religion), перакладзена і выдадзена на англійскай мове і на іўрыце. У перыяд з 1991 да 2012 года выкладаў тэму «Яўрэйскія спадчына» на рускай мове ва ўніверсітэце імя Бар-Ілана. З 2012 года па 2013 — старшы навуковы супрацоўнік і выкладчык у Арыельскім універсітэце ў Самарыі<ref name=autogenerated1>[http://www.7kanal.co.il/News/News.aspx/170145 Інтэрв’ю c П. Палонскім ў сувязі з выхадам перакладу на іўрыт яго кнігі па філасофіі рава Кука]</ref>. На валанцёрскіх пачатках кіруе дзейнасцю рускага аддзела арганізацыі «Брыт олам» (Ешыбот для Бней Ноах), якую ўзначальвае рабін Уры Шэркі<ref>[http://noahideworldcenter.org/wp_ru/sotrudniki/Супрацоўнікі «Міжнародны цэнтр нашчадкаў Ноаха»]{{Недаступная спасылка}}</ref>. ==== Серыя каментаваць малітоўнікаў «Брама малітвы» ==== Выданне Палонскім каментарыяў літургічных тэкстаў пачалося з падпольнага выдання «пасхальнай Агады» з каментаром ў [[1980]]у ў Маскве. Агада была выдадзена фатаграфічным спосабам і разыходзілася ў многіх сотнях асобнікаў па Маскве і іншым гарадам Савецкага Саюза. Гэта выданне Пасхальнай Агады давала магчымасць нават недастаткова падрыхтаваным яўрэйскім актывістам правесці цікавы Пасхальны сэдар<ref>«Маханаім». [http://machanaim.org/holidays/in_pes.htm Песах]</ref>. У Ізраілі Палонскі ў супрацоўніцтве з Мэірам Левінавым, Мір’ям Кітроскай і іншымі супрацоўнікамі «Маханаіма» падрыхтаваў і выдаў ашкеназскі малітоўнік (сідур) з рускім перакладам і каментарыем «Брама малітвы»<ref>{{Cite web |url=http://machanaim-2.org/sidur/index_1.htm |title=Сидур з транслітарацыяй |access-date=6 снежня 2015 |archive-date=12 сакавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190312061222/http://machanaim-2.org/sidur/index_1.htm |url-status=dead }}</ref> (на сёння — найбольш папулярны малітоўнік з перакладам на рускую мову, маецца таксама выданне з транслітарацыяй), махзор «Брама раскаяння» на [[Рош Ха-Шана|Рош а-Шана]] і Йом Кіпур, Пасхальная Агада з каментарыем, кніга «Доўг жывых» аб законах жалобы, а таксама серыя кніг пра яўрэйскія святы і іншыя<ref>{{Cite web |url=http://machanaim.org/books/ |title=Кнігі выдавецтва «Маханаім» |access-date=6 снежня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191021230426/http://www.machanaim.org/books/ |archivedate=21 кастрычніка 2019 |url-status=dead }}</ref>. ==== Даследаванне вучэнні рава Кука ==== З моманту прыезду ў Ізраіль пачаў актыўнае вывучэнне філасофіі рава Кука. У 1991 годзе пачаў супрацоўніцтва з Домам-музеем рава Кука ў Ерусаліме, якая ўключала індывідуальную праграму вывучэння спадчыны рава Кука з прызнанымі знаўцамі гэтай спадчыны. У працэсе вучобы пераклаў на рускую мову класічную кнігу па філасофіі рава Кука «Песня жыцця»<ref>[http://www.amazon.com/Poetry-Being-Lectures-Philosophy-Thought/dp/9650505253/ref=asap_bc?ie=UTF8 Poetry of Being: Lectures on the Philosophy of Rabbi Kook] {{ref-en}}</ref> прафесара Ёсефа Бэн-Шлома, і падрыхтаваў для выдання зборнік «Талерантнасць у вучэнні рава Кука»<ref>[http://www.beit-harav.org.il/%D7%A1%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D-%D7%95%D7%AA%D7%9E%D7%95%D7%A0%D7%95%D7%AA-%D7%9C%D7%9E%D7%9B%D7%99%D7%A8%D7%94/%D7%A1%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D-%D7%9C%D7%9E%D7%9B%D7%99%D7%A8%D7%94 ספרים על הרב קוק] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191101181042/http://www.beit-harav.org.il/%D7%A1%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D-%D7%95%D7%AA%D7%9E%D7%95%D7%A0%D7%95%D7%AA-%D7%9C%D7%9E%D7%9B%D7%99%D7%A8%D7%94/%D7%A1%D7%A4%D7%A8%D7%99%D7%9D-%D7%9C%D7%9E%D7%9B%D7%99%D7%A8%D7%94 |date=1 лістапада 2019 }} {{ref-he}}</ref>. У ходзе даследавання сфармаваў уласную канцэпцыю філасофіі рава Кука, якая легла ў аснову яго дысертацыі, якая далей у 2006 годзе была выдадзена кнігай на рускай мове «Раў Аўраам-Іцхак Кук. Асоба і вучэнне»<ref>'' П. Палонскi.'' [Http://ejwiki-books.com/r-kook_rus_content.html Кніга «Раў А.-И. Кук. Асобу і вучэнне»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191106004519/http://www.ejwiki-books.com/r-kook_rus_content.html |date=6 лістапада 2019 }}</ref>, у 2009 годзе асноўныя кіраўніка былі перакладзены і выдадзены на англійскай мове<ref>[http://www.thejewisheye.com/pp_ravkook.html Religious Zionism of Rav Kook. By Pinchas Polonsky. Translated from Russian by Lise Brody.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190326065534/http://www.thejewisheye.com/pp_ravkook.html |date=26 сакавіка 2019 }} Reviewed by Israel Drazin {{ref-en}}</ref>, а ў 2013 годзе — на іўрыце<ref>[http://orot-yerushalaim.org/rav_kook.html ספר « התפתחות היהדות בימינו על פי תורת הראי»ה קוק «מאת פ.פולונסקי] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191027021449/http://orot-yerushalaim.org/rav_kook.html |date=27 кастрычніка 2019 }} {{ref-he}}</ref>. Гэта стала першым выпадкам, калі кніга па яўрэйскай філасофіі была перакладзена з рускай мовы на іўрыт<ref name=autogenerated1 />. Кніга атрымала падтрымку некалькіх выдатных рабінаў і спецыялістаў па раву Куку, якія рэкамендавалі ўключыць яе ў вучэбную праграму рэлігійна-сіянісцкіх навучальных устаноў<ref>[http://orot-yerushalaim.org/pp_book_ravkook_recommendation. html המלצות לספר „התפתחות היהדות בימינו על פי תורת הראי“ה קוק»]{{Недаступная спасылка}} {{ref-he}}</ref>, і не менш вострую крытыку з боку іншых рабінаў. ==== Каментарый да Торы «Біблейская дынаміка» ==== Серыя кніг, якія з’яўляюцца новым каментарыем да Торы, заснаваным на кабалістычнай канцэпцыі рава І. Л. Ашкеназі і распрацоўках рава Уры Шеркi, з дадаткам уласных канцэпцый. Да 2014 года выйшлі 6 тамоў — каментарыі на кніг [[Кніга Быццё|Быццё]] і [[Кніга Выхад|Выхад]]. Плануецца выданне поўнага каментарыя на Тору. Пачаўся пераклад гэтага каментарыя на англійскую мову<ref>{{Cite web |url=http://www.ejwiki.org/wiki/%C2%AB%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%BE%D1%82%D1%86%D1%8B_%D0%B2_%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B5%C2%BB_(%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0) |title=«Продкі ў дынаміцы» — серыя кніг каментара да Торы П. Палонскага |access-date=6 снежня 2015 |archive-date=4 лютага 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150204120711/http://www.ejwiki.org/wiki/%C2%AB%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%BE%D1%82%D1%86%D1%8B_%D0%B2_%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B5%C2%BB_(%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0) |url-status=dead }}</ref>. ==== Іншая дзейнасць ==== У 2009 годзе Палонскі стаў стваральнікам праекта «Ажына»<ref>{{Cite web|url=http://ejwiki.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0|title=Ежевика|website=ejwiki.org|access-date=2024-03-27|archive-date=26 ліпеня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726020653/http://ejwiki.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0|url-status=dead}}</ref> — «акадэмічнай вікі-энцыклапедыі па яўрэйскіх і ізраільскіх тэмах». Мэтай праекта з’яўляецца публікацыя камплементарнай (у адносінах да Вікіпедыі і іншых крыніц) якаснай, акадэмічна-дакладнай і кваліфікаванай інфармацыі аб яўрэйстве, іўдаізме і Ізраілі ў рускамоўным Інтэрнэце<ref>{{Cite web |url=http://ruformator.ru/blog/43174879977/Evrei-zapustili-sobstvennuyu-%C2%ABVikipediyu%C2%BB |title=Яўрэі запусцілі ўласную «Вікіпэдыю» |access-date=6 снежня 2015 |archive-date=21 чэрвеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621183542/https://ruformator.ru/blog/43174879977/Evrei-zapustili-sobstvennuyu-%C2%ABVikipediyu%C2%BB |url-status=dead }}</ref>. Палонскі з’яўляецца ініцыятарам і вядучым праекта «Захаванне памяці», мэтай якога з’яўляецца захаванне памяці аб яўрэйскім і сіянісцкім падпольным руху ў СССР, а таксама праекта «Барацьба з інтэлектуальным [[антысемітызм]]ам»<ref>''П. Палонскi.'' [Http://ejwiki.org/wiki/Pinchas.Polonsky#.D0.9F.D1.80.D0.BE.D0.B5.D0.BA.D1.82.D1.8B Праекты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191014172813/http://ejwiki.org/wiki/Pinchas.Polonsky#.D0.9F.D1.80.D0.BE.D0.B5.D0.BA.D1.82.D1.8B |date=14 кастрычніка 2019 }}</ref>. Займаецца пытаннямі навукі і рэлігіі. Рэгулярна піша артыкулы ў рускамоўныя ізраільскія газеты. Удзельнічае ў работах па рацыянальнай тэалогіі і тэорыі парадыгмаў, ініцыяваных Барысам Шапіра. == Рэлігійна-філасофскія погляды == Пінхас Палонскі адносіць сябе да радыкальна-мадэрнісцкага крыла рэлігійнага сіянізму, сутнасць якога — «артадаксальная мадэрнізацыя» іўдаізму, то ёсць правядзенне актыўнай мадэрнізацыі рэлігіі пры захаванні артадаксальнага падыходу<ref>'' П. Палонскi.'' [Http://www.jewish.ru/columnists/2012/05/news994307818.php А што ты сказаў Б-гу?]</ref>. У гэтым ён паслядоўнік падыходу равы Кука і равы Салавейчыка, і супрацоўнічае з равам Уры Шэркі. Прытрымліваецца пазіцыі інтэграцыі ў рэлігію ўнівэрсалісцкіх каштоўнасцяў, за што падвяргаецца крытыцы як з боку ўльтраартадаксальнай супольнасці, так і з боку харэдымнай часткі рэлігійнага сіянізму. Выступіў за інтэграцыю ў іўдаізм святкавання грамадзянскага новага года як універсальнага свята «Дня Адама»<ref>'' П. Палонскi.'' [Http://www.machanaim.org/philosof/r-sherki/3-chanuka.htm Ханука: свята дзяржаўнай незалежнасці і «Дзень Адама»]</ref>, за што падвергся крытыцы з усіх бакоў. Прасоўвае канцэпцыю рабіна І. Л. Ашкеназі (Маніту)<ref>[http://www.ejwiki.org/wiki/%D0%90%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B8,_%D0%98%D0%B5h%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD_(%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D1%83) Ашкеназі, Иеhуда Леон]</ref> пра ўспрыманне персаналій [[Танах]]а як дынамічных асоб, за што падвяргаецца крытыцы ўльтраартадаксальнай супольнасці. Палонскі прытрымліваецца вельмі радыкальных поглядаў на многія сучасныя праблемы рэлігіі: * Разглядае мадэрнізацыю рэлігіі як рэлігійную неабходнасць<ref>''П. Палонскi.'' [Http://www.machanaim.org/philosof/kook/rrr-kook.htm#p1 Не толькі рэлігійны сіянізм, але і глабальнае абнаўленне іўдаізму]</ref>; * Лічыць рэлігійна каштоўнымі навуку, мастацтва, дэмакратыю і іншыя свецкія каштоўнасці, прыхільнік ўвядзення ў рэлігійных школах «дня навукі» для інтэграцыі навуковай і рэлігійнай пазіцый; * Падтрымлівае выклік жанчын да чытання Торы і іх выступ з каментарамі ў сінагозе; * Пазітыўна ставіцца да дыялогу і ўзаемаразумення з хрысціянствам; * Актыўна ўдзельнічае ў прасоўванні канцэпцыі Бнэй Ноах; * З’яўляецца прыхільнікам уздыму і малітваў яўрэяў на Храмавай гары; * Аўтар канцэпцыі «Трох стадый прыходу [[Месія|месіі]]» замест прызнанай сёння ў рэлігійным сіянізме канцэпцыі «Двух стадый прыходу месіі»; * Прытрымліваецца канцэпцыі «эвалюцiянiсцкага [[крэацыянізм]]у» — гэта значыць лічыць эвалюцыйную канцэпцыю Дарвіна найважнейшай пазітыўнай вяхой у развіцці духоўнага ўзроўню чалавецтва, пры гэтым лічыць, што прыняцце канцэпцый эвалюцыі не супярэчыць Божаму Стварэнню свету, але эвалюцыя з’яўляецца «працэсам, запушчаным Богам пры Стварэнні, і далей якую накіроўваюць Звыш». * Высунуў канцэпцыю рэлігійнага анты-фундаменталізму — гэта значыць супрацьстаяння [[фундаменталізм]]у на аснове канцэпцыі «далейшага натуральнага Адкрыцця»<ref>'' П. Палонскi.'' [Http://www.machanaim.org/philosof/kook/rrr-kook.htm#p3 Канцэпцыя «Працягнутага Адкрыцьця» як следства з агульнанацыянальнага Дыялогу]</ref>; * Лічыць галоўным крытэрыем [[манатэізм]]а не толькі (і не колькі) «веру ў адзінага Бога», але, перш за ўсё, асобасны характар Вышэйшай сілы і адчуванне жыцця як дыялогу з Богам — што адкрывае новыя магчымасці для паразумення розных відаў монатэізму, перш за ўсё іўдаізму і хрысціянства<ref>'' П. Палонскi.'' [Http://www.machanaim.org/philosof/kook/rrr-kook.htm#p2a Што такое манатэізм?]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{ізаляваны артыкул}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Постаці Ізраіля]] 5krpxedwnzaljfhgdn1pumsdr3iltfk 0 317024 5165069 4636777 2026-07-12T16:15:51Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Сінглы 2016 года]]; +[[Катэгорыя:Песні на рускай мове]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165069 wikitext text/x-wiki {{Музычны сінгл |Назва = Экспонат |Вокладка = |Выканаўца = «[[Ленінград, гурт|Ленінград]]» |Альбом = |Бок А = |Бок Б = |Выпушчаны = |Фармат = [[Лічбавая дыстрыбуцыя]] |Запісаны = [[14 студзеня]] [[2016 год]]а <ref name = "itunes"/> |Жанр = [[Поп-рок]] |Кампазітар = |Працягласць = 3:50 (студыйная версія)<ref name="itunes">{{cite web|url=https://itunes.apple.com/ru/album/eksponat-single/id1074900855|title=Экспонат - Single|publisher=[[iTunes]]|accessdate=2016-02-15}}</ref> <br /> 6:58 (відэа) |Лэйбл = |Прадзюсар = |Аўтар песні = [[Сяргей Шнураў]] |Чарты = №1 (расійскі [[iTunes]])<ref name="chart-lenta">{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2016/01/25/leningrad/|title=Новый трек «Ленинграда» возглавил чарты российского iTunes|date=25 января 2016|publisher=[[Лента.ру]]|accessdate=2016-02-15}}</ref> |Агляды = * [[InterMedia]] {{rating|4|5}}<ref name=IntMed>{{cite web |url = http://www.intermedia.ru/news/290245|title = «Ленинград» — «Экспонат» **** (Видео, 18+) |author = Аляксей Мажаеў |authorlink = Мажаеў, Аляксей Ігаравіч |date = 2016-01-24 |publisher = [[InterMedia]] |accessdate = 2016-01-27}}</ref> |Папярэдні = |Пап_год = |Год = |Наступны = |Наст_год = |Яшчэ = Кліп «[https://www.youtube.com/watch?v=et281UHNoOU Экспонат]» }} '''«Экспонат»''' — [[песня]] гурта [[Ленінград, гурт|«Ленінград»]], якая выконваецца з 2015 года і выйшла сінглам у студзені 2016 года. Песня ўзначаліла расійскі чарт на [[iTunes]]<ref name = "chart-lenta"/><ref name = "chart-metronews">{{citeweb|url=http://www.metronews.ru/shou-biznes/novyj-trek-shnurova-na-labutenah-vozglavil-charty-rossijskogo-itunes/Tpopay---L3NMxf9tcm62/|title=Новый трэк Шнурова «На лабутенах…» возглавил чарты российского iTunes | author = Даніла Бялоў | date = 25 студзеня 2016 | publisher = Metronews | accessdate = 2016/02/15}}</ref>. == Кліп == 13 студзеня 2016 года на [[YouTube]] быў апублікаваны кліп, які набраў за месяц каля 40 мільёнаў праглядаў. Галоўную ролю ў кліпе выканала маладая актрыса Юлія Тапальніцкая<ref name="maxim">{{cite web|url=http://www.maximonline.ru/devushki/models/_article/topolnickaya/|title=Звезда нового клипа «Ленинграда» — кто она?|author=Игорь Чер-ский|publisher=[[Maxim]]|accessdate=2016-02-15}}</ref>, вакал Алісы Вокс-Бурмістравай. Кліп пачынаецца з таго, што галоўная гераіня (Юлія Тапальніцкая) размаўляе па Skype з мужчынам па імені Сяргей (Дзмітрый Лугоўкін<ref name="kp-actors">{{cite web|url=http://www.spb.kp.ru/daily/26490.7/3358817/|title=Актеры «на лабутенах»: это чисто питерский взгляд на нашу жизнь|author=Елена Ливси, Элиза Веленгура, Илья Крушевский|date=5 февраля 2016|publisher=Комсомольская правда|accessdate=2016-02-23}}</ref>), расказваючы пра сваё жыццё і заняткі [[жывапіс]]ам. У адказ мужчына запрашае яе ў музей на выстаўку [[Вінцэнт ван Гог|Вінцэнта ван Гога]]. На эмацыйным ўздыме яна пачынае рыхтавацца да спаткання і спрабуе падабраць удалы вобраз, перабіраючы мноства варыянтаў. У рэшце рэшт, гераіня звяртае ўвагу на выразку з часопіса з [[Вікторыя Бекхэм|Вікторыяй Бекхэм]]<ref name="tj-clip">{{cite web|url=https://tjournal.ru/c/20889-leningrad-exponat|title=На лабутенах и в *********** <nowiki>[шикарных]</nowiki> штанах: как снимался клип «Ленинграда» о женской доле|author=Вадим Елистратов|date=15 января 2016|publisher=TJournal|accessdate=2016-02-15}}</ref> і спыняецца на строі з гэтай фатаграфіі. Разумеючы, што ў яе няма адпаведнага абутку, гераіня тэлефануе сваёй сяброўцы, выпрошваючы ў тае «лабутэны» — чаравікі з чырвонай падэшвай, яны згадваюцца ў прыпеве песні. Далей гераіня пачынае займацца рознымі касметычнымі працэдурамі: прымае ванну, фарбуе чырвоным лакам падэшвы туфляў, наносіць [[макіяж]], робіць [[манікюр]]. З першага разу ў яе не атрымліваецца нацягнуць вузкія [[джынсы]], яна займаецца на велатрэнажоры, правакуе ў сябе рвоту, але ў рэшце рэшт ёй дапамагае ў гэтым маці (Галіна Сідарава<ref name="kp-actors"/>). У выніку гераіня цалкам апранаецца ў жаданы нарад. Але калі гучыць званок у дзверы, гераіня падае пры спробе зрабіць першы крок, паколькі свежы лак на яе туфлях прыляпляецца да падлогі. Яе наведвае бачанне іх вяселля з Сержуком, яна разумее, што ад удару пры падзенні з носу пайшла кроў. Выправіўшы гэта, яна паўзе да дзвярэй, ня ў стане падняцца на ногі. У рэшце рэшт ёй атрымоўваецца ўстаць у поўны рост і адчыніць уваходныя дзверы. {{Зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Песні гурта «Ленінград»]] [[Катэгорыя:Сінглы 2016 года]] [[Катэгорыя:Песні на рускай мове]] 9zufv463qt3h98cu1zvbgxxflhk7jfi 0 324579 5165224 5138622 2026-07-13T02:03:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 9 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165224 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кошаль}} {{Пісьменнік | Імя = Пётр Агеевіч Кошаль | Арыгінал імя = | Фота = Петр Кошель.jpg | Шырыня = | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Месца нараджэння = Слуцк | Грамадзянства = [[Расійская Федэрацыя]] | Род дзейнасці = пісьменнік | Гады актыўнасці = з [[1963]] | Кірунак = [[проза]], [[паэзія]], [[пераклад]] | Жанр = | Дэбют = 1963 | Прэміі | Узнагароды | Сайт = }} '''Пётр Агеевіч Кошаль''' (нар. {{ДН|20|4|1946}}, {{МН|Слуцк||}}, [[Мінская вобласць]]) — расійскі {{празаік|Расіі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, [[гісторык]], {{перакладчык|Расіі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя|Беларусі|з беларускай мовы|на рускую мову}}, {{журналіст|Расіі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка, былога партызана. У 1952 г. сям’я з’ехала на [[Востраў Сахалін|Сахалін]], дзе скончыў школу. Пасля жыў у [[Горад Паўднёва-Сахалінск|Паўднёва-Сахалінску]], [[Новасібірск|Навасібірску]], [[Малдова|Малдове]], [[Мінск]]у. Працаваў у газеце, на заводзе, настаўнікам у вясковай школе на Магілёўшчыне. У 1978 г. скончыў [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага]]. Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] з 1979 г<ref>{{кніга|аўтар=|частка=Кошаль Пётр Агеевіч|спасылка=|загаловак=Энцыклапедыя Літаратуры і мастацтва|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1986|том=3 |старонкі=113|старонак=751|isbn=}}</ref>. У 1982―1995 гг. вядучы рэдактар выдавецтва «[[Савецкі пісьменнік]]», курыраваў перакладную паэзію [[Украіна|Украіны]], [[Беларусь|Беларусі]], [[Малдова|Малдовы]], [[Паўночны Каўказ|Паўночнага Каўказа]]. == Творчасць == Дэбютаваў у друку ў 1963 годзе. Вершы публікаваліся ў часопісах «[[Нёман (часопіс)|Нёман]]», «Новы мір», «Юнацтва», «Знамя», «Дружба народаў», «Літаратурнай газеце», [[Літаратура і мастацтва (1932)|«Літаратуры і мастацтва»]] і інш. Шматлікія гістарычныя нарысы ў розных маскоўскіх выданнях. Пераклаў на рускую мову збор твораў [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Цёткі]], паэмы [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|В. Дуніна-Марцінкевіча]], анталогію беларускіх паэтаў 1920—1930 гг. «Час ветровея», анталогію беларускай дзіцячай літаратуры «Чароўная крынічка», анталогію беларускай байкі «Асёл на святкаванні дня нараджэння»; пераклаў шэраг вершаў [[Максім Танк|Максіма Танка]], [[Мікола Купрэеў|Міколы Купрэева]], [[Уладзімір Пракопавіч Някляеў|Уладзіміра Някляева]] і інш<ref>{{кніга|аўтар=|частка=Кошаль Пётр Агеевіч|спасылка=|загаловак=Беларускія пісьменнікі. Бібліяграфічны слоўнік|месца=Мн.|выдавецтва=Мастацкая літаратура|год=1994|том=3|старонкі=392|старонак=751|isbn=5-340-00709-X}}</ref>. == Некаторыя творы == === Вершы === * Листва. Стихи. — Мн., Мастацкая літаратура, 1979 — 80 с. — 6000 экз. * Городская звезда. Стихи. — М.: Мол. гвардия, 1981. — 31 с., (Молодые голоса) — 30000 экз. * Река Жизнь. Стихи. — Мн., Мастацкая літаратура, 1987. — 141 с. — 5000 экз. * Такой как есть. Стихи. — М.: Сов. писатель, 1987. — 141 с. — 15000 экз. === Дакументальная літаратура === * [http://www.big-library.net/?act=bookinfo&book=70307 История российского терроризма. — М., Голос, 1995. — 369 с. (История русской жизни). — 10000 экз. —] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161002200728/http://www.big-library.net/?act=bookinfo&book=70307 |date=2 кастрычніка 2016 }} ISBN 5-7117-0111-8. * [http://www.big-library.net/?act=bookinfo&book=18138 История сыска в России: в 2 кн. — Мн., Литература, 1996. — (Энциклопедия тайн и сенсаций). 20000 экз. —]{{Недаступная спасылка}} ISBN 985-437-142-5 * История российского сыска. — М., Молодая гвардия, 2005. — 394 с. — ISBN 5-235-02770-1 * [http://www.big-library.net/?act=bookinfo&book=70320 Возникший волею Петра: История Санкт-Петербурга с древних времен до середины XVIII в. — М., Рубежи XXI, 2003. — 524,: (История городов мира) (Три века северной столицы России ; Т. 1). — 5000 экз. —] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923185041/http://www.big-library.net/?act=bookinfo&book=70320 |date=23 верасня 2015 }} ISBN 5-347-00001-5. * [http://www.big-library.net/?act=bookinfo&book=70321 Столица Российской империи: История Санкт-Петербурга второй половины XVIII века. — М., Рубежи XXI, 2007. — 452, (История городов мира) (Три века северной столицы России).-] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304123422/http://www.big-library.net/?act=bookinfo&book=70321 |date=4 сакавіка 2016 }} ISBN 5-347-00020-1. * [http://www.big-library.net/?act=bookinfo&book=70463 Блистательный Петербург История Санкт-Петербурга первой половины [[XIX века<nowiki>]]</nowiki>. — М., Рубежи XXI, 2008. — 685, [2<nowiki>]</nowiki> с. (История городов мира). — ISBN 5-347-00006-6.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304124505/http://www.big-library.net/?act=bookinfo&book=70463 |date=4 сакавіка 2016 }} * Вся Россия: Сборник. — М., Моск. писатель; [[Новотроицк]]: НОСТА, 1993 — ISBN 5-87415-001-3 — 100000 экз. === Вучэбная літаратура === * Большая школьная энциклопедия: 6-11 кл. — М., ОЛМА-ПРЕСС, 1999―2006. — каля 500 тыс. экз. — ISBN 5-224-00041-6; Т. 1: История. Литература. — 591 с. : ISBN 5-224-00047-5; Т. 2: Русский язык. Математика. Физика. Химия. Биология. География. Английский язык. Православный словарь-справочник. — 718 с. :ISBN 5-224-00048-3. * Великая Отечественная война. Энциклопедия для школьников. — М., ОЛМА-ПРЕСС, 2000. — 447 с. — 12000 экз. — ISBN 5-224-00904-9 * Искусство. Энциклопедический словарь школьника. — М., ОЛМА-ПРЕСС, 2000. — 446 с. — 15000 экз. — ISBN 5-224-00508-6 === Навукова-папулярная літаратура === * [http://www.big-library.net/?act=bookinfo&book=70311 На заре человечества. — М., ОЛМА-ПРЕСС, 2000. — 351 с. — 3000 экз. —] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923185037/http://www.big-library.net/?act=bookinfo&book=70311 |date=23 верасня 2015 }} ISBN 5-224-00716-X * [http://www.big-library.net/?act=bookinfo&book=70309 В стране вечных загадок. Биология — М., ОЛМА-ПРЕСС, 2000. — 302 с. — 5000 экз. —] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923185035/http://www.big-library.net/?act=bookinfo&book=70309 |date=23 верасня 2015 }} ISBN 5-224-00509-4 * [http://www.big-library.net/?act=bookinfo&book=70323 Биология. Животный и растительный мир России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304121209/http://www.big-library.net/?act=bookinfo&book=70323 |date=4 сакавіка 2016 }}. — М., ОЛМА-ПРЕСС, 2000. — 542 с. — 5000 экз. — ISBN 5-224-00762-3 === Перакладная літаратура === * [http://www.big-library.net/?act=bookinfo&book=70314 Через наше село летело помело: Из белорус. нар. поэзии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923185039/http://www.big-library.net/?act=bookinfo&book=70314 |date=23 верасня 2015 }} : Для дошк. возраста / Пер. П. Кошеля; Худож. Т. Зеброва. — М. : Малыш, 1991. — 500000 экз. — ISBN 5-213-00072-X * Тётка. Избранное. Пер. с белорус. П. Кошеля. — Мн., 1986. — 222 с. — 4803010200-045/М307(05)-87 * Волшебная криничка. Фольклор, стихи, рассказы. Пер. с белорус. Петра Кошеля. — Мн., 1997 — 7000 экз. — ISBN 5-7880-0533-7 * Час ветровея: Стихи и поэмы белорус. поэтов: Для ст. шк. возраста. Предисловие Нила Гилевича. / Сост. и пер. с белорус. П. Кошеля — Минск., Юнацтва, 1987. — 125 с. — 8000 экз. * В. Дунин-Марцинкевич. Избранное: Стихотворения, повести и рассказы. Драматические произведения /С белорус. и польск. — Мн., 1991—365 с. — ISBN 5-340-00557-7 * Осёл на именинах: Белорусские басни: пер. с белорус. / Пер., сост. П. Кошель; Худож. М. Басалыга. — Минск: Юнацтва, 1989 . — 237 с. : ил. — На рус. яз. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Огрызко В. В.'' Русские писатели. Современная эпоха. — М., Литературная Россия. 2004. isbn 5-7809-0062-0 * Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. Т. 8. : Канто-Кулі / рэдкал. : Г. П. Пашкоў [і інш.]/ — Мінск, 1999. — С. 440. * ''Мароз У.'' Несамотны час: Пятру Кошалю — 60 // Літаратура і мастацтва. — 2006. — № 18. — С. 13. * 60 гадоў з дня нараджэння Кошаля Пятра Агеевіча // Полымя. — 2006. — № 4. — С. 220. * Республика Беларусь: энциклопедия: в 6 т. Т. 4. : Картография — Миноговые / редкол. : Г. П. Пашков (гл. ред.) [и др.]. — Минск, 2007. — С. 258. * Культура Беларусі: энцыклапедыя. Т. 4.: З-Л / рэдкал.: У. Ю. Аляксандраў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мінск, 2013. — С. 546. == Спасылкі == * [http://old.lgz.ru/archives/html_arch/lg092003/Tetrad/art12_10.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211228070941/http://old.lgz.ru/archives/html_arch/lg092003/Tetrad/art12_10.htm |date=28 снежня 2021 }} Вершы і пераклады] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211228070941/http://old.lgz.ru/archives/html_arch/lg092003/Tetrad/art12_10.htm |date=28 снежня 2021 }} * [http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/koshel/11.php П. Кошель. История сыска в России] * [http://magazines.russ.ru/authors/k/pkoshel/ Пётр Кошаль ў літаратурным інтернэт-праекту «Журнальный зал»] * [http://magazines.russ.ru/druzhba/2008/9/ma5.html «Дружба Народов» 2008, № 9. Вершы у перакладах П. Кошаля] * [http://www.zavtra.ru/cgi/veil/data/zavtra/97/196/72.html «Ушедший за истиной»] * Пётр Кошаль у газете «Гісторыя»: [http://his.1september.ru/articlef.php?ID=200204303] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110217143141/http://his.1september.ru/articlef.php?ID=200204303 |date=17 лютага 2011 }}, [http://his.1september.ru/2003/02/3.htm], [http://his.1september.ru/2003/16/1.htm], [http://his.1september.ru/2002/39/1.htm], [http://his.1september.ru/2002/38/1.htm], [http://bio.1september.ru/2002/42/3.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090525034425/http://bio.1september.ru/2002/42/3.htm |date=25 мая 2009 }}, [http://bio.1september.ru/2003/05/3.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050110050730/http://bio.1september.ru/2003/05/3.htm |date=10 студзеня 2005 }} * [http://www.litrossia.ru/2011/07/05967.html І цякуць воблакі…] * [http://yandex.ru/yandsearch?serverurl=http%3A%2F%2Fhis.1september.ru&%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%BE%D0%B5+%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F=form+100x100&referrer1=http%3A%2F%2Fhis.1september.ru%2F&referrer2=%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F&text=%D0%BA%D0%BE%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%8C&x=12&y=5 Гістарычныя нарысы] * [http://www.big-library.net/?act=books&autor=5935 Кнігі П. Кошаля у Вялікай электроннай бібліятэцы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304121134/http://www.big-library.net/?act=books&autor=5935 |date=4 сакавіка 2016 }} {{DEFAULTSORT:Кошаль Пётр Агеевіч}} [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларусісты]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] nfinisjmtz40m1h104thmjbf3eut920 0 333112 5165233 4733545 2026-07-13T04:41:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165233 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Піліп Дзям’янавіч Мядзведзь |партрэт = |шырыня = 150px |апісанне партрэта = |тытул = Старшыня У[[НКУС СССР]] па [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]] |перыядпачатак = [[15 ліпеня]] [[1934]] |перыядканец = [[3 снежня]] [[1934]] |прэзідэнт = |прэм’ер = |папярэднік = |пераемнік = [[Якаў Агранаў]] |тытул_2 = [[Кіраўнікі органаў дзяржбяспекі Савецкай Беларусі|Старшыня ДПУ пры СНК Беларускай ССР]] |перыядпачатак_2 = [[7 красавіка]] [[1924]] |перыядканец_2 = [[3 снежня]] [[1925]] |папярэднік_2 = [[Станіслаў Пінталь]] |пераемнік_2 = [[Раман Піляр]] |прэм’ер_2 = |прэзідэнт_2 = |тытул_3 = Старшыня Маскоўскага губернскага аддзела ДПУ |перыядпачатак_3 = [[7 сакавіка]] [[1922]] |перыядканец_3 = [[24 снежня]] [[1923]] |папярэднік_3 = |пераемнік_3 = |прэм’ер_3 = |прэзідэнт_3 = |тытул_4 = Старшыня Петраградскай губернскай НК |перыядпачатак_4 = [[5 мая]] [[1919]] |перыядканец_4 = [[30 жніўня]] [[1919]] |папярэднік_4 = |пераемнік_4 = |прэм’ер_4 = |прэзідэнт_4 = |тытул_5 = Старшыня Тульскай губернскай НК |перыядпачатак_5 = [[верасень]] [[1918]] |перыядканец_5 = [[1919]] |папярэднік_5 = [[Дзмітрый Пракудзін]] |пераемнік_5 = [[Дзмітрый Пракудзін]] |прэм’ер_5 = |прэзідэнт_5 = |тытул_6 = |перыядпачатак_6 = |перыядканец_6 = |папярэднік_6 = |пераемнік_6 = |прэм’ер_6 = |прэзідэнт_6 = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |нацыянальнасць = [[Беларусы|беларус]] |партыя = [[РСДРП]] |муж = |жонка = |дзеці = |бацька = |маці = |род = |адукацыя = |рэлігія = |подпіс = |узнагароды = {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} }} {{Іншыя значэнні|Мядзведзь}} '''Піліп Дзям’янавіч Мядзведзь''' ({{ДН|||1890}}, в. [[Масева]], [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскі павет]], [[Гродзенская губерня]] — {{ДС|27|11|1937}}) — Старшыня [[ДПУ БССР]] (1924—1925). Адзіны [[беларус]]-старшыня [[КДБ|органаў дзяржбяспекі]] ў БССР<ref>{{Спасылка|аўтар = Дзмітрый Панкавец.|імя = Дзмітрый|прозвішча = Панкавец|дата публікацыі = 21 красавіка 2012|url = https://nn.by/?c=ar&i=71723|загаловак = За гады савецкай улады толькі адзін беларус узначальваў спецслужбы БССР|выдавец = «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]»|дата доступу = 29 кастрычніка 2018}}</ref><ref>{{Спасылка | url = http://www.kgb.by/by/kratkaya-biografiya-by/| загаловак = Кароткія біяграфіі кіраўнікоў| назва праекта = Гісторыя органаў дзяржаўнай бяспекі| выдавец = [[КДБ РБ]]| дата доступу = 29 кастрычніка 2018 }}</ref>. == Біяграфія == Беларус. Скончыў 3 курсы Варшаўскага тэхнічнага вучылішча Вавенберга і Ротвальда (у 1906 годзе выключаны за ўдзел у забастоўцы). У 1906—1917 гадах працаваў тэхнікам-будаўніком у магістраце Варшавы, раздатчыкам і бракоўшчыкам Сакольніцкіх майстэрань Масквы, вучыўся на камандзірскіх курсах у Лефортаве, служыў ваенным камісарам Сакольніцкага раёна г. Масквы. З 1918 года ў органах дзяржбяспекі. Член Кантрольнай калегіі ВЧК (працаваў непасрэдна пад кіраўніцтвам Ф. Э. Дзяржынскага), старшыня Тульскай губЧК. У 1919—1924 гадах — начальнік АА ВЧК на Заходнім фронце, член Калегіі ВЧК, намеснік старшыні Маскоўскай ЧК, начальнік Маскоўскага губпалітупраўлення. У 1924—1925 гадах — старшыня ДПУ БССР і адначасова паўнамоцны прадстаўнік АДПУ пры СНК СССР па Заходнім краі. У 1926—1934 гадах — паўнамоцны прадстаўнік АДПУ пры СНК СССР па Далёкаўсходнім краі, у Ленінградскай ваеннай акрузе (адначасова начальнік Ленінградскага аблпалітупраўлення, з 1934 года — начальнік УНКУС СССР па Ленінградскай вобласці). У снежні 1934 года арыштаваны і 23 студзеня 1935 года Ваеннай Калегіяй Вярхоўнага суда СССР за злачынна-халатныя адносіны да службовых абавязкаў, якія прывялі да гібелі [[Сяргей Міронавіч Кіраў|С. М. Кірава]], асуджаны на 3 гады ППЛ. Адбываў пакаранне ў пас. [[Аратукан (пасёлак гарадскога тыпу)|Аратукан]] [[Магаданская вобласць|Магаданскай вобласці]]. 27 лістапада 1937 года Пастановай Камісіі НКУС СССР, Пракуратуры СССР і старшыні Ваеннай Калегіі Вярхоўнага суда СССР паўторна асуджаны і прыгавораны як удзельнік т.зв. «Польскай арганізацыі вайсковай» да ВМП. Прыгавор прыведзены ў выкананне ў той жа дзень. Рэабілітаваны пастановай Ваеннай Калегіі Вярхоўнага суда СССР ад 17 снежня 1957 года. == Узнагароды == Два [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэны Чырвонага Сцяга]] ([[1922]], [[1930]]). Знак «Ганаровы работнік ВЧК-ДПУ» ([[1932]])<ref>{{Спасылка| дата публікацыі = 3 верасня 2010| url = http://www.el-history.ru/node/725| загаловак = Медведь Филипп Демьянович| назва праекта = История повседневности| дата = 26 студзеня 2012| мова = ru| access-date = 29 кастрычніка 2018| archive-date = 14 ліпеня 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190714095843/http://www.el-history.ru/node/725| url-status = dead}}</ref>. == Сям’я == Жонка Раіса Міхайлаўна і 14-гадовы сын Міхаіл падзялілі лёс бацькі<ref name="dancow">{{Спасылка | url = http://alya-aleksej.narod2.ru/g1/medved_fd/| загаловак = Медведь Филипп Демьянович (1890—1937)| назва праекта = Руководители органов госбезопасности, внутренних дел, суда| дата = 26 студзеня 2012 | мова = ru}}</ref>. Сімвалічны [[кенатаф]] Піліпа Мядведзя і яго сям’і размешчаны ў Маскве на Новых Данскіх могілках, каля магіл яго бацькоў, братоў і сястры<ref name="dancow" />. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.az-libr.ru/index.shtml?Persons&70B/b6310cc5/0001/e6c4d92e Біяграфія]{{ref-ru}} * [http://www.knowbysight.info/MMM/06626.asp Даведнік па гісторыі Камуністычнай партыі і Савецкага Саюза] {{Кіраўнікі органаў ДБ БССР}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мядзведзь Піліп Дзям’янавіч}} [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю палітыкі]] [[Катэгорыя:Расстраляныя]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя]] 4rpx9whzw9dg0ra38jtg40s2iv78por 0 336876 5165219 5110166 2026-07-13T01:50:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165219 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кёпен}} {{Навуковец}} '''Пётр Іва́навіч Кё́пен''' ({{lang-de|Peter von Köppen}}, {{lang-ru-dor|Петръ Ивановичъ Кеппенъ}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі навуковец нямецкага паходжання. Выдаваў працы па [[Гісторыя|гісторыі]], [[Геаграфія|геаграфіі]], [[Этнаграфія|этнаграфіі]], [[Дэмаграфія|дэмаграфіі]] і [[Статыстыка|статыстыцы]]. Член-карэспандэнт (1826), ад’юнкт па статыстыцы (1837), экстраардынарны акадэмік (1839), ардынарны акадэмік (1843) [[Пецярбургская акадэмія навук|Пецярбургскай акадэміі навук]]. [[Правадзейны стацкі саветнік]] (1849). == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і ўрача, немца з [[Касель|Каселя]], доктара [[Магдэбургскі ўніверсітэт|Магдэбургскага ўніверсітэта]], які ў 1786 годзе быў запрошаны ў Расію імператрыцай [[Кацярына II|Кацярынай II]] і атрымаў пасаду загадчыка бальніцы ў Харкаве і ўсіх медыцынскіх установы Харкаўскай губерні. У 1814 годзе П.&nbsp;І.&nbsp;Кёпен скончыў [[Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Н. Каразіна|Харкаўскі ўніверсітэт]] са ступенню магістра правазнаўства і пераехаў у [[Санкт-Пецярбург]]. З 1814 па 1819 год служыў у Паштовым дэпартаменце [[Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай імперыі|Міністэрства ўнутраных спраў]], куды ўладкаваўся з пратэкцыі сваяка (мужа роднай цёткі), стацкага саветніка [[М. М. Яноўскі|М.&nbsp;М.&nbsp;Яноўскага]], на пасаду малодшага памочніка столаначальнікаў Другога Аддзялення. У 1819 годзе працаваў чыноўнікам для асобых даручэнняў пры Міністэрстве ўнутраных спраў, таксама быў сакратаром Камітэта па вучонай частцы [[Імператарскае чалавекалюбнае таварыства|Імператарскага чалавекалюбнага таварыства]] (1817—1821)<ref>{{кніга |аўтар=Расмус Раск |загаловак=Заметки о России |год=2018 |месца=Москва |выдавецтва=Новое литературное обозрение |старонкі=228—229 |isbn=978-5-4448-0776-7}}</ref>. З 1820-х гадоў быў членам Вольнага таварыства аматараў расійскай славеснасці, а да 1830 года — Санкт-Пецярбургскага мінералагічнага таварыства. Быў у замежным падарожжы з 1822 па 1824 год, пасля вяртання служыў чыноўнікам для асобых даручэнняў пры Дэпартаменце народнай асветы (1825—1826). У 1825 годзе [[Цюбінгенскі ўніверсітэт]] надаў П.&nbsp;І.&nbsp;Кёпену ступень [[Доктар філасофіі|доктара філасофіі]], у наступным годзе Пецярбургская акадэмія навук абрала яго членам-карэспандэнтам. У 1829—1834 гадах даследчык пражываў у [[Таўрычаская губерня|Таўрычаскай губерні]], займаўся зборам матэрыялаў аб геаграфіі і гісторыі [[Крым]]а. У выніку гэтых даследаванняў у 1836 годзе ў Санкт-Пецярбургу ім была апублікаваная ўдакладненая карта поўдня Крымскага паўвострава і падрабязнае апісанне да яе, якое да гэтага часу служыць важнай крыніцай пра гісторыю і [[Тапаніміка|тапанімію]] Крыма. Асаблівай заслугай П.&nbsp;І.&nbsp;Кёпена стала выяўленне былых імён гарадоў і населеных пунктаў. Напрыклад, толькі для горада [[Стары Крым]] ім было сабрана 22 найменні, ад сумнеўнай назвы старажытнай Карэі да [[Леўкопаль|Леўкопаля]]. Гэтыя матэрыялы ўвайшлі ў яго «Крымскі зборнік» (1837), які стаў складовай часткай вялікай этнаграфічнай працы<ref>{{кніга |аўтар=Фирсов Л. В. |загаловак=Исары: Очерки истории средневековых крепостей Южного берега Крыма |месца=Новосибирск |выдавецтва=Наука. Сибирское отделение |год=1990 |старонкі=89—92 |старонак=472 |isbn=5-02-029013-0}}</ref>. Акрамя дзейнасці ў Акадэміі навук, кар’ера П.&nbsp;І.&nbsp;Кёпена была цесна звязана з сельскай гаспадаркай і статыстыкай. Ён працаваў памочнікам галоўнага інспектара па шаўкаводстве Міністэрства ўнутраных спраў (1827—1837), начальнікам аддзялення ў [[Міністэрства дзяржаўных маёмасцяў Расійскай імперыі|Міністэрстве дзяржаўных маёмасцяў]] (1838—1841), а з 1841 года стаў членам Вучонага камітэта гэтага міністэрства. У 1845 годзе навуковец стаў адным з членаў-заснавальнікаў [[Рускае геаграфічнае таварыства|Рускага геаграфічнага таварыства]], з таго ж года кіраваў аддзяленнем статыстыкі. Браў удзел у шматлікіх выданнях таварыства. З 1852 года праз стан здароўя праводзіў большую частку часу (1852—1853, 1858—1859, 1860—1864) у Крыме ў сваім любімым маёнтку Карабаг (цяпер пасёлак [[Бандаранкава]] ля [[Алушта|Алушты]]), дзе і нарадзіліся некаторыя з яго дзяцей. Там жа П.&nbsp;І.&nbsp;Кёпен памёр 23 мая (4 чэрвеня) 1864 года. У гонар навукоўца названа вуліца на тэрыторыі яго былога маёнтка. == Сям’я == Бацька навукоўца, Іван Іванавіч Кёпен (1752—1808), быў адным з 24 замежных дактароў, выкліканых у Расію [[Кацярына II|Кацярынай II]] у 1786 годзе. Ён працаваў загадчыкам медыцынскай часткі ў Харкаўскай губерні. Маці, Караліна Іванаўна, у дзявоцтве Шульц (1772—1851), паходзіла з [[Гамбург]]а. У П.&nbsp;І.&nbsp;Кёпена было тры дачкі і чатыры сыны. Малодшая дачка памерла ў маленстве. Старэйшая дачка Аляксандра Пятроўна выйшла замуж за [[Васіль Фёдаравіч Келер|Васіля Фёдаравіча Келера]], які пазней стаў дырэктарам Імператарскага [[Нікіцкі сад|Нікіцкага саду]] і Магарачскага вучылішча вінаробства. Іх унукамі ёсць вядомыя геолагі [[Барыс Максімавіч Келер]] і [[Міхаіл Міхайлавіч Масквін]], а таксама спецыяліст у галіне тэхналогіі бетону [[Уладзімір Міхайлавіч Масквін]]. Другая дачка, [[Наталля Пятроўна Кёпен]] (1832—1904), стала вядомым [[Феналагія|фенолагам]]. Сыны — Фёдар, Мікалай, Аляксей і [[Уладзімір Пятровіч Кёпен|Уладзімір]] — таксама пакінулі свой след у гісторыі. == Навуковая дзейнасць == === Этнаграфічная і статыстычная дзейнасць === У 1827 годзе П.&nbsp;І.&nbsp;Кёпен пачаў маштабны збор статыстычных і моўных звестак у [[Паўночна-Заходні край|паўночна-заходніх губернях]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Яго мэтай было высвятленне прыблізнай колькасці і межаў рассялення балтаў (якіх ён называў «літоўскім племем»), а таксама іх [[Этнаграфічная мяжа паміж беларусамі і літоўцамі|этналінгвістычнае размежаванне]] з суседнімі [[Беларусы|беларусамі]]{{sfn|Внуковіч|2025|с=84—85}}. Сутыкнуўшыся з праблемай [[Этнічная ідэнтычнасць|этнічнай ідэнтыфікацыі]], бо [[экзаэтнонім]]ы «[[Літва (экзаэтнонім)|літва]]» або «[[літвіны]]» ўжываліся як да літоўцаў, так і да беларусаў, навуковец звярнуўся да наватарскага [[Лінгвістыка|лінгвістычнага крытэрыю]], які значна апярэдзіў свой час. Праз каталіцкіх і [[Уніяцтва|ўніяцкіх]] святароў ён сабраў канкрэтныя «ўзоры маўлення» (''образчики речи'') мясцовых жыхароў [[Віленская губерня|Віленскай]], [[Ковенская губерня|Ковенскай]], [[Мінская губерня|Мінскай]] і [[Курляндская губерня|Курляндскай]] губерняў{{sfn|Внуковіч|2025|с=84—86}}. Сабраныя ім у 1827 годзе матэрыялы пазней былі выкарыстаны [[Павел Ёзеф Шафарык|П.&nbsp;Ё.&nbsp;Шафарыкам]] пры складанні знакамітай карты «[[Славянскія землі (карта Шафарыка)|Славянскія землі]]» (1842){{sfn|Насытко|2014|с=201—212}}. [[Файл:Этнографическая карта Европейской России (1851).jpg|thumb|Фрагмент «Этнаграфічнай карты Еўрапейскай Расіі», складзенай акадэмікам П. І. Кёпенам і выдадзенай у [[1851]] годзе ў [[Санкт-Пецярбург]]у ]] [[Файл:Этнографическая карта Европейской России (1851). Беларусь.jpg|thumb|злева|Літоўскае-беларускае памежжа на «Этнаграфічнай карце Еўрапейскай Расіі» 1851 года]] У 1846 годзе па даручэнні Геаграфічнага таварыства П.&nbsp;І.&nbsp;Кёпен пачаў працу над [[Этнаграфічная карта Еўрапейскай Расіі (1851)|этнаграфічнай картай Еўрапейскай Расіі]], выдадзенай у 1851 годзе, над распрацоўкай якой працаваў многія гады. За гэты фундаментальны праект таварыства прысудзіла яму Поўную [[Жукоўская прэмія|Жукоўскую прэмію]] (1852) і залаты [[Канстанцінаўскі медаль]] (1854). Пазней, у 1857 годзе, П.&nbsp;І.&nbsp;Кёпен выступіў ініцыятарам яшчэ адной шырокамаштабнай кампаніі па зборы статыстычных звестак аб этнічным і канфесійным складзе насельніцтва імперыі праз мясцовых святароў. Атрыманыя даныя ўвайшлі ў гісторыю як «[[Парафіяльныя спісы (1857—1858)|прыходскія спісы]]» (''приходские списки'') і сталі каштоўнай крыніцай для наступных этнографаў (напрыклад, [[Родэрых фон Эркерт|Р.&nbsp;Ф.&nbsp;Эркерта]] і [[Аляксандр Фёдаравіч Рыціх|А.&nbsp;Ф.&nbsp;Рыціха]]), нягледзячы на шэраг метадалагічных недакладнасцей{{sfn|Насытко|2014|с=201—212}}. Акрамя таго, з 1825 года ён выдаваў часопіс «Бібліяграфічныя лісты» на рускай мове<ref>{{Крыніцы/БЭ|Библиографические листы}}</ref>, у якім друкаваўся «Храналагічны роспіс першадрукаваным славянскім кнігам». Гэты роспіс змяшчаў звесткі не толькі пра [[Кірыліца|кірылічныя]] выданні, але і пра кнігі, надрукаваныя [[глаголіца]]й, а таксама пра польскія і чэшскія выданні [[Лацінскі алфавіт|лацінкай]]. Асаблівая каштоўнасць гэтага даведніка заключалася ў тым, што Кёпен указваў месцазнаходжанне кніг і крыніцы сваіх звестак, упершыню забяспечыўшы апісанні дэталёвымі бібліяграфічнымі даведкамі<ref>{{кніга |аўтар=Немировский Е. Л. |загаловак=Славянские издания кирилловского (церковнославянского) шрифта 1491-2000. Инвентарь сохранившихся экземпляров и указатель литературы |месца=М. |выдавецтва=Знак |год=2011 |том=II кн. 1 1551–1592 |старонкі=13—14 |старонак=576 |isbn=978-5-9551-0511-6 |ref=Немировский}}</ref>. У 1827 годзе П.&nbsp;І.&nbsp;Кёпен таксама ўпершыню выдаў [[Фрайзінгенскія ўрыўкі]] — найстаражытнейшы тэкст на славянскай мове, запісаны лацінкай<ref>{{кніга |аўтар=Кеппен П. И. |загаловак=Собрание словенских памятников, находящихся вне России |месца=СПб. |выдавецтва=Тип. имп. Воспитательного дома |год=1827 |старонак=94}}</ref>. === У беларусістыцы === У рэцэнзіі на «Грунтоўнае апісанне…» Калайдовіча і Строева Пётр Кёпен адмоўна паставіўся да шматкроць ужытага аўтарамі паняцця «беларускі». Пішучы пра мову перакладаў [[Францыск Скарына|Францішка Скарыны]], Кёпен, які ўласна даследаваў у Беларусі гутарковую беларускую мову{{sfn|Насытка|1994|с=11}}, сцвярджаў, што адносна літаратурных форм мовы твораў Францішка Скарыны выраз «беларускі пераклад» — няслушны. Напэўна, Кёпен зыходзіў з вызначанага Калайдовічам арэалу пашырэння «беларускай мовы» і гэты абшар у яго ўяўленні не адпавядаў мове, пра якую ішла гаворка. Кёпен прапанаваў для наймення літаратурных форм мовы твораў Францішка Скарыны лінгвонім «літоўска-руская мова», бо маларасіяне называлі літаратурную [[старабеларуская мова|«рускую мову» ВКЛ (старабеларускую/ стараўкраінскую)]] як «літоўская мова» і гэты лінгвонім ужыты да яе ў катэхізісе XVII ст. Лаўрэнція Зізанія. На думку [[Сяргей Мікалаевіч Запрудскі|С. Запрудскага]], паказальна, што праблемы з найменнем гутарковай беларуская мова ўзніклі ў асоб, якія паходзілі з Украіны (Кёпен і [[Рыгор Качаноўскі|Качаноўскі]]), Польшчы ([[Іаахім Лялевель|Лялевель]]) або польска-беларускага памежжа ([[Ігнат Мікалаевіч Даніловіч|Даніловіч]]){{sfn|Запрудскі|2013}}. Даследаванні П.&nbsp;І.&nbsp;Кёпена 1827 года ўнеслі значны ўклад у беларускае мовазнаўства і гістарычную [[Дыялекталогія|дыялекталогію]]. У выніку апытання святароў ён сабраў 234 рукапісныя тэксты з узорамі гутарковай мовы сялян беларуска-літоўскага памежжа. Амаль усе яны былі напісаны [[Беларуская мова|па-беларуску]] [[Лацінская графіка|лацінскай графікай]] і адлюстроўвалі разнастайнасць мясцовых гаворак, якія святары часцей за ўсё называлі «руска-польскай», «простай» або «беларускай» мовай{{sfn|Внуковіч|2025|с=88—90}}. Дзякуючы гэтаму ўнікальнаму матэрыялу даследчык змог аб’ектыўна вызначыць лінгвістычную мяжу паміж усходнімі славянамі і балтамі, абышоўшы блытаніну з тагачаснымі канфесійнымі і саслоўнымі стэрэатыпамі{{sfn|Внуковіч|2025|с=84}}. == Узнагароды і прэміі == * Поўная [[Жукоўская прэмія]] Імператарскага Рускага геаграфічнага таварыства (1852) за этнаграфічную карту Еўрапейскай Расіі. * Залаты [[Канстанцінаўскі медаль]] Імператарскага Рускага геаграфічнага таварыства (1854). == Бібліяграфія == * ''Кёппен П. И.'' Историческое исследование о Югорской земле, в Российско-Императорском титуле упоминаемой. 1818. * {{кніга |аўтар=Кеппен П. И. |загаловак=Список русским памятникам, служащим к составлению истории художеств и отечественной палеографии |месца=М. |год=1822 |старонкі=45—49 |url=https://books.google.com/books?id=U4AWAAAAYAAJ}} * ''Кёппен П. И.'' О происхождении, языке и литературе литовских народов // Материалы для Истории просвещения в России. 1827. Ч. 3. С. 3—106. * ''Кёппен П. И.'' О виноделии и винной торговле в России. 1832. * ''Кёппен П. И.'' Указатель к карте Южного Крыма, принадлежащей к Крымскому сборнику Петра Кеппена. СПб.: В Имп. Академии наук, 1836. * ''Кёппен П. И.'' Крымский Сборник. СПб., 1837. * {{артыкул |аўтар=Кеппен П. И. |загаловак=О рогволодовом камне и двинских надписях |выданне=Ученые записки Императорской Академии Наук по первому и третьему отделениям |месца=СПб. |год=1855 |том=3 |старонкі=59—70 |url=https://books.google.com/books?id=3nE9AQAAIAAJ&pg=PA59}} * ''Кёппен П. И.'' Города и селения Тульской губернии в 1857 г. Издано Императорской Академией наук на основании приходских списков Тульской епархии. СПб., 1858. * ''Кёппен П. И.'' Главные озёра и лиманы Российской империи. 1859. * ''Кёппен П. И.'' О народных переписях в России. 1889. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=[[Сяргей Мікалаевіч Запрудскі|Запрудскі С. М.]] |загаловак=Аб навуковай рэцэпцыі беларускай мовы ў Расіі ў першай палове ХІХ стагоддзя |выданне=Мовазнаўства. Літаратуразнаўства. Фалькларыстыка. XV Міжнародны з'езд славістаў (Мінск, 20-27 жніўня 2013 г.): Даклады беларускай дэлегацыі |месца=Мн. |выдавецтва=Беларуская навука |год=2013 |старонкі=37—52 |ref=Запрудскі}} * ''Запрудскі С.'' Аб «харкаўскім следзе» вывучэння беларускай мовы ў першай чвэрці ХІХ стагоддзя // Studien zu Sprache, Literatur und Kultur bei den Slaven. Gedenkschrift für George Y. Shevelov aus Anlass seines 100. Geburtstages und 10. Todestages. — München-Berlin. — P. 280—286. * {{артыкул |аўтар=Куник А. А. |загаловак=Литературные труды П. И. Кеппена |выданне=Записки АН |год=1868 |нумар=12 |старонкі=107—142}} * {{кніга |аўтар=Григорьев С. В. |загаловак=Биографический словарь. Естествознание и техника в Карелии |месца=Петрозаводск |выдавецтва=Карелия |год=1973 |старонкі=255 |старонак=269 |тыраж=1000}} * {{артыкул |аўтар=[[Яўген Пятровіч Насытка|Насытка Я.]] |загаловак=«Тыя ж беларусы…»: Этнічныя межы беларусаў у XIX — пачатку XX ст. |выданне=Беларуская мінуўшчына |год=1994 |нумар=4 |старонкі=11—15 |ref=Насытка}} * {{артыкул |аўтар=Птуха М. В. |загаловак=Очерки по истории статистики в СССР |месца=М. |год=1959 |том=2 |старонкі=410—421}} * {{артыкул|ref=Внуковіч|аўтар=[[Юрый Іосіфавіч Внуковіч|Внуковіч Ю. І.]]|загаловак=Этнічная ідэнтыфікацыя беларусаў і літоўцаў на падставе «образчиков речи», сабраных П.І. Кёпенам у 1827 г.|год=2025|выданне=[[Вестник Полоцкого государственного университета]]. Серия А. Гуманитарные науки|нумар=3 (75)|старонкі=84—99}} * {{артыкул|ref=Насытко|аўтар=[[Яўген Пятровіч Насытка|Насытко Е.]]|загаловак=Этнические границы беларусов в XIX - начале XX вв.|год=2014|месца=Минск|выданне=Деды : дайджест публикаций о беларуской истории|нумар=13|старонкі=201—212}} == Спасылкі == * {{cite web |url=http://www.mycity.kherson.ua/journal/letopis3/olv-sb.html |title=Ольвийский сборник П.И. Кеппена |author=Назарчук B. И. |publisher=Летопись Причерноморья №3 |lang=ru |accessdate=9 сакавіка 2026}} * [https://web.archive.org/web/20130406233830/http://www.rgo.ru/2010/04/petr-ivanovich-keppen/ Пётр Іванавіч Кёпен] на сайце Рускага геаграфічнага таварыства. * [http://www.rulex.ru/xPol/index.htm?pages/11/616.htm Кеппен, Петр Иванович] // Русский биографический словарь: В 25 т. / под наблюдением А. А. Половцова. 1896—1918. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кёпен Пётр Іванавіч}} [[Катэгорыя:Правадзейныя члены Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук]] [[Катэгорыя:Географы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Этнографы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Дэмаграфы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Картографы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Харкаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Сапраўдныя стацкія саветнікі]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Канстанцінаўскім медалём]] 5l4716ne1b3col141twj7dgw7680jdo 0 342438 5165089 4608069 2026-07-12T16:57:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165089 wikitext text/x-wiki Прэзідэнт [[Сусветная эсперанта-асацыяцыя|Сусветнай эсперанта-асацыяцыі]] ({{lang-eo|Universala Esperanto-Asocio}}, UEA) з’яўляецца выбіраемым кіраўніком асацыяцыі, які кіруе дзейнасцю Праўлення асацыяцыі ({{lang-eo|Estraro}}). Пасля стварэння UEA у 1908 годзе першым яе прэзідэнтам стаў брытанскі [[эсперантыст]] [[Гаральд Балінгброк Мудзі]]. Да 1920 года прэзідэнт UEA кіраваў Цэнтральным камітэтам (Komitato) асацыяцыі, паколькі да 1920 года не было падзелу функцый паміж UEA і Komitato. Пасля [[Раскол эсперанта-руху ў 1936 годзе|расколу эсперанта-руху ў 1936 годзе]] была створана альтэрнатыўная UEA арганізацыя — [[Міжнародная эсперанта-ліга]] са штаб-кватэрай у Вялікабрытаніі, і да 1947 года паралельна існавалі «жэнеўская UEA» са сваім прэзідэнтам і «Міжнародная эсперанта-ліга» — са сваім. Адзіным чалавекам, які ўзначальваў абедзве гэтыя арганізацыі, быў [[Луі Басцьен]]. Пасля аб’яднання гэтых дзвюх арганізацый у 1947 годзе была створана новая UEA, статут якой па-ранейшаму прадугледжваў пасаду прэзідэнта. У 1955 годзе [[Іва Лапена]] прапанаваў звесці абавязкі прэзідэнта асацыяцыі ў асноўным да прадстаўнічых функцый, у той час як генеральны сакратар (дырэктар) асацыяцыі быў павінен выконваць паўсядзённыя абавязкі, але гэтая сістэма дзейнічала толькі ў той час, калі Лапена сам быў генеральным сакратаром (1955—1964). Ніжэй прыведзены спіс прэзідэнтаў UEA за ўсю гісторыю яе існавання. == Швейцарскі перыяд == * 1908—1916: [[Гаральд Балінгброк Мудзі]] (Вялікабрытанія) * 1916—1919: (вакантна) * 1919—1920: [[Гектар Ходлер]] (Швейцарыя) * 1920—1924: [[Эдуард Штэтлер]] (Швейцарыя) * 1924—1928: [[Эдмон Прыва]] (Швейцарыя) * 1928—1934: [[Эдуард Штэтлер]] (Швейцарыя) * 1934—1936: [[Луі Басцьен, эсперантыст|Луі Басцьен]] (Францыя) * 1936—1941: [[Карл Макс Лінігер]] (Швейцарыя) * 1941—1947: [[Ханс Герман Кюрнштайер]] (Швейцарыя) == Брытанскі перыяд == * 1936—1947 ([[Міжнародная эсперанта-ліга]]): [[Луі Басцьен, эсперантыст|Луі Басцьен]] * 1947—1956: [[Эрнфрыд Мальмгрэн]] (Швецыя) == Галандскі перыяд == [[Файл:2008-04-26 malf Probal Das Gupta 01.JPG|thumb|left|200px|Прабал Дасгупта]] * 1956—1960: [[Джорджа Канута]] (Італія) * 1960—1962: [[Гары Холмс, эсперантыст|Гары Холмс]], выконваў абавязкі прэзідэнта (Вялікабрытанія) * 1962—1964: [[Хідэа Ягі]] (Японія) * 1964—1964: [[Гары Холмс, эсперантыст|Гары Холмс]], выконваў абавязкі прэзідэнта (Вялікабрытанія) * 1964—1974: [[Іва Лапена]] (Вялікабрытанія) * 1974—1980: [[Хэмфры Тонкін]] (ЗША) * 1980—1986: [[Грэгары Мартэнс]] (Бельгія) * 1986—1989: [[Хэмфры Тонкін]] (ЗША) * 1989—1995: [[Джон Уэлс, эсперантыст|Джон Уэлс]] * 1995—1998: [[Лі Чон Ён, эсперантыст|Лі Чон Ён]] (Рэспубліка Карэя) * 1998—2001: [[Кепел Эндэрбі]] (Аўстралія) * 2001—2007: [[Рэната Карсэці]] (Італія) * 2007—2013: [[Прабал Дасгупта]] (Індыя) * 2013—2019: [[Марк Фетэс]] (Канада) * 2019—бягучы момант: [[Дункан Чартэрс]] (Вялікабрытанія) == Ганаровыя прэзідэнты == [[Файл:1908-kl-t-zamenhof.jpg|right|thumb|Людвіг Заменгоф]] Званне ганаровага прэзідэнта Сусветнай асацыяцыі эсперанта было нададзена людзям, якія зрабілі вялікі ўнёсак у стварэнне і развіццё эсперанта-руху ў свеце: * [[Людвіг Лазар Заменгоф]], 1907—1917 * [[Эдуард Штэтлер]], 1924—1940 * [[Луі Басцьен, эсперантыст|Луі Басцьен]], 1947—1961 * [[Ханс Герман Кюрнштайер]], 1947—1968 * [[Эдмон Прыва]], 1951—1962 * [[Эрнфрыд Мальмгрэн]], 1962—1970 * [[Гары Холмс, эсперантыст|Гары Холмс]], 1964—1974 == Гл. таксама == * [[Генеральныя дырэктары Сусветнай эсперанта-асацыяцыі]] == Спасылкі == * [http://www.uea.org/kiu/ghenerala.html Афіцыйны сайт Сусветнай асацыяцыі эсперанта]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130614063436/http://uea.org/kiu/ghenerala.html |date=14 чэрвеня 2013 }} {{ref-eo}} * [http://www.uea.org/dokumentoj/ghenerala_regulara.html#a14 Ĝenerala regularo]{{Недаступная спасылка}} {{ref-eo}} {{Прэзідэнты Сусветнай асацыяцыі эсперанта}} [[Катэгорыя:Сусветная эсперанта-асацыяцыя]] 3n2d1gzekcceadngx0ib39cimtograh 0 348154 5165326 4834915 2026-07-13T10:34:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165326 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Разета}} {{Касмічны апарат | Імя = Разета | Выява = [[File:Rosetta - comet fly-by.jpg|300px]] | Подпіс = Пралёт зонда «Разета» каля каметы (кадр з фільма [[:File:CHASING A COMET - The Rosetta Mission.webm|{{lang-en2|Chasing a Comet — The Rosetta Mission}}]]) | Арганізацыя = {{Сцяг|Еўропа}}&nbsp;[[Еўрапейскае касмічнае агенцтва|ESA]] | Вытворца = | Задачы = пралёт астэроідаў, штучны спадарожнік каметы,<br />пасадка на яе паверхню | Пралёт = планеты [[Марс]], астэроідаў [[(2867) Штэйнс|Штэйнс]] і [[(21) Лютэцыя|Лютэцыя]] | Спадарожнік = каметы [[67P/Чурумава — Герасіменка]] | Запуск = 2 сакавіка 2004 07:17:00 [[Сусветны каардынаваны час|UTC]] | Выхад_на_арбіту = | Сыход_з_арбіты = 30 верасня 2016 | Ракета-носьбіт = [[Арыян-5|«Арыян 5G+»]] | Працягласць_палёту = 12 гадоў 6 месяцаў і 28 дзён | NSSDC_ID = 2004-006A | NORAD_ID = | Сайт = http://www.esa.int/SPECIALS/Rosetta/index.html | Маса = {{num|3000|[[Кілаграм|кг]]}} | Магутнасць = {{num|850|[[Ват|Вт]]}} | Тып_арбіты = | Вялікая_паўвось = | Эксцэнтрысітэт = | Лад = | Перыяд_абароту = | Апацэнтр = | Перыцэнтр = | Арбіт = | Стартавая пляцоўка = {{Сцяг|Францыя}}{{nbsp|1}}[[Куру (касмадром)|Куру]], [[ELA-3]] | Краіна = }} '''«Разета»''' ({{lang-en|Rosetta}}) — [[касмічны апарат]], прызначаны для даследавання каметы. Распрацаваны і створаны [[Еўрапейскае касмічнае агенцтва|Еўрапейскім касмічным агенцтвам]] у супрацоўніцтве з [[NASA]]. Складаецца з дзвюх частак: уласна зонда «Разета» ({{lang-en|Rosetta space probe}}) і спускальнага апарата [[Філы (спускальны апарат)|«Філы»]] ({{lang-en|Philae lander}}) . Касмічны апарат запушчаны 2 сакавіка 2004 года да каметы [[67P/Чурумава — Герасіменка]]<ref>{{cite web |url = http://sci.esa.int/science-e/www/area/index.cfm?fareaid=13 |title = ESA Science{{nbsp|1}}& Technology: Rosetta |language = en |description = Разета на сайце ЕКА |archive-url = https://web.archive.org/web/20110913082152/http://sci.esa.int/science-e/www/area/index.cfm?fareaid=13 |archive-date = 13 верасня 2011 |url-status = dead }}</ref><ref name="grani1">{{cite web |url = http://grani.ru/Society/Science/m.62163.html |title = «Разета» адправілася на камету Чурумава — Герасіменка |publisher = [[Грани.ру]] |datepublished = 02.03.2004 |archive-url = https://www.webcitation.org/618oFzlLh?url=http://grani.ru/Society/Science/m.62163.html |archive-date = 23 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref>. «Разета» — першы касмічны апарат, які выйшаў на арбіту [[Камета|каметы]]. У рамках праграмы 12{{nbsp}}лістапада 2014{{nbsp}}года адбылася першая ў свеце [[мяккая пасадка]] спускальнага апарата на паверхню каметы. Асноўны зонд «Разета» завяршыў свой палёт [[30 верасня]] [[2016]] года, здзейсніўшы [[жорсткую пасадка|жорсткую пасадку]] на камету [[67P/Чурумава — Герасіменка]]<ref name="end_mission">{{Cite web|url=http://tass.ru/kosmos/3667514|title=Апарат Rosetta завяршыў сваю 12-гадовую місію|date=2016-09-30|publisher=ТАСС}}</ref>. == Паходжанне назваў == Назва зонда паходзіць ад знакамітага [[Разецкі камень|Разецкага каменя]] — каменнай пліты з выбітымі на ёй трыма ідэнтычнымі па сэнсе тэкстамі, два з якіх напісаны на [[Егіпецкая мова|старажытнаегіпецкай мове]] (адзін — [[Егіпецкае іерагліфічнае пісьмо|іерогліфамі]], іншы — [[Дэматычнае пісьмо|дэматычным пісьмом]]), а трэці напісаны на [[старажытнагрэчаская мова|старажытнагрэчаскай мове]]. Параўноўваючы тэксты Разецкага каменя, [[Жан-Франсуа Шампальён]] змог расшыфраваць старажытнаегіпецкія іерогліфы; з дапамогай касмічнага апарата «Разета» навукоўцы спадзяюцца даведацца, як выглядала [[Сонечная сістэма]] да таго, як сфарміраваліся планеты. Назва спускальнага апарата таксама звязана з расшыфроўкай старажытнаегіпецкіх надпісаў. На востраве [[Філы]] на рацэ Ніл быў знойдзены [[Абеліск з вострава Філы|абеліск з іерагліфічным надпісам]], у якім згадваецца цар [[Пталамей VIII Эвергет|Пталамей{{nbsp|1}}VIII]] і царыцы [[Клеапатра II|Клеапатра{{nbsp|1}}II]] і [[Клеапатра III|Клеапатра{{nbsp|1}}III]]. Надпіс, у якім навукоўцы распазналі імёны «Пталамей» і «Клеапатра», дапамог расшыфраваць старажытнаегіпецкія іерогліфы. == Перадумовы стварэння апарата == У 1986 годзе ў гісторыі даследавання касмічнай прасторы адбылася знамянальная падзея: на мінімальную адлегласць да Зямлі падышла [[камета Галея]]. Яе даследавалі касмічныя апараты розных краін: гэта і савецкія [[АМС Вега|«Вега-1» і «Вега-2»]], і японскія «[[Суйсэй]]» і «[[Сакігакэ]]», і еўрапейскі зонд «[[КА Джота|Джота]]». Навукоўцы атрымалі найкаштоўную інфармацыю пра састаў і паходжанне [[Камета|камет]]. Аднак засталося нераскрытым мноства пытанняў, таму [[НАСА]] і [[Еўрапейскае касмічнае агенцтва|ЕКА]] пачалі сумесную працу над новымі касмічнымі даследаваннямі. НАСА сканцэнтравала высілкі над {{iw|Сустрэча з каметай і пралёт астэроіда|праграмай пралёту астэроіда і сустрэчы з каметай||Comet Rendezvous Asteroid Flyby}} ({{lang-en|Comet Rendezvous Asteroid Flyby}}, скарочана {{lang-en2|CRAF}}). ЕКА распрацоўвала праграму вяртання ўзору ядра каметы ({{lang-en|Comet Nucleus Sample Return}} — {{lang-en2|CNSR}}), якую планавалася ажыцявіць пасля праграмы {{lang-en2|CRAF}}. Новыя касмічныя апараты планавалася зрабіць на стандартнай платформе {{iw|Mariner Mark II|{{lang-en2|Mariner Mark{{nbsp|1}}II}}||Mariner Mark II}}, што значана скарачала расходы. У 1992 годзе, аднак, НАСА спыніла распрацоўку {{lang-en2|CRAF}} з-за бюджэтных абмежаванняў. ЕКА працягнула распрацоўку КА самастойна. Да 1993 года стала зразумела, што з тагачасным бюджэтам ЕКА палёт да каметы з наступным вяртаннем узораў грунта немагчымы, таму праграму апарата падверглі вялікім зменам. Канчаткова яна выглядала так: збліжэнне апарата спачатку з астэроідамі, а потым з каметай, а затым — даследаванні каметы, у тым ліку мяккая пасадка спускальнага апарата «Філы». Завяршыць місію планавалася кантралюемым сутыкненнем зонда «Разета» з каметай. == Мэта і праграма палёту == Першапачаткова запуск «Разеты» быў запланаваны на 12 студзеня 2003 года. Мэтай даследаванняў была выбрана камета [[46P/Віртанена]]. Аднак у снежні 2002 года адбылася адмова рухавіка Вулкан-2 пры запуску [[ракета-носьбіт|ракеты-носьбіта]] «[[Арыян-5]]»<ref>{{cite web |url = http://zeka.ru/Events/Disaster/m.16869.html |title = Ракета Ariane-5 з двума спадарожнікамі ўпала ў акіян адразу пасля запуску |publisher = [[Грани.ру]] |archive-url = https://www.webcitation.org/618oJrLEm?url=http://zeka.ru/Events/Disaster/m.16869.html |archive-date = 23 жніўня 2011 |url-status = dead }}</ref>. У сувязі з неабходнасцю ўдасканалення рухавіка запуск касмічнага апарата «Разета» быў адкладзены<ref>{{cite web |url = http://www.grani.ru/Society/Science/m.19685.html |title = Палёт Rosetta да каметы Віртанена сарваны |publisher = [[Грани.ру]] |archive-url = https://www.webcitation.org/618oNYYhJ?url=http://www.grani.ru/Society/Science/m.19685.html |archive-date = 23 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref>, пасля чаго для яго была распрацавана новая праграма палёту. Новы план прадугледжваў палёт да каметы [[67P/Чурумава — Герасіменка]], са стартам 26 лютага 2004 года і сустрэчай з каметай у 2014 годзе<ref>{{cite web |datepublished = 12.03.2003 |url = http://www.grani.ru/Society/Science/m.25539.html |title = Новай мэтай для «Разеты» стане камета, адкрытая савецкімі астраномамі |publisher = [[Грани.ру]] |archive-url = https://www.webcitation.org/618oQdM9R?url=http://www.grani.ru/Society/Science/m.25539.html |archive-date = 23 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref>. Адтэрміноўка запуску выклікала дадатковыя выдаткі каля 70 мільёнаў еўра на захоўванне касмічнага апарата і іншыя патрэбы. «Разета» была запушчана 2 сакавіка 2004 года ў 7:17{{nbsp|1}}UTC з касмадрома [[Куру (касмадром)|Куру]] ў [[Французская Гвіяна|Французскай Гвіяне]]<ref name="grani1" />. У якасці ганаровых гасцей на запуску прысутнічалі першаадкрывальнікі каметы прафесар Кіеўскага ўніверсітэта [[Клім Іванавіч Чурумаў|Клім Чурумаў]] і навуковы супрацоўнік Інстытута астрафізікі Акадэміі навук Таджыкістана [[Святлана Іванаўна Герасіменка|Святлана Герасіменка]]<ref>[http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/1761/ ''Бурба{{nbsp|1}}Г.'' Як сесці на хвост каметы?] // Вокруг света, 2005, № 12 (навукова-папулярны артыкул).</ref>. Акрамя змянення часу і мэты, праграма палёту практычна не змянілася. Як і раней, «Разета» павінна была наблізіцца да каметы і запусціць да яе спускальны апарат «Філы». «Філы» павінен быў падысці да каметы з адноснай хуткасцю каля {{num|1|м/с}} і пры кантакце з паверхняй выпусціць два гарпуны, таму што слабая [[гравітацыя]] каметы не здольная ўтрымаць апарат, і ён можа проста адскочыць. Пасля пасадкі модуля «Філы» быў запланаваны пачатак выканання навуковай праграмы: * вызначэнне параметраў ядра каметы; * даследаванне хімічнага саставу; * вывучэнне змянення актыўнасці каметы з часам. Варта заўважыць, што праграма палёту «Разеты» вельмі складаная. Яна ўключала чатыры [[Гравітацыйны манеўр|гравітацыйныя манеўры]] каля [[Зямля|Зямлі]] і [[Марс]]а, прычым нават невялікія адхіленні маглі паўплываць на поспех. ; Праграма палёту [[Выява:Trajectoire-Rosetta.svg|міні|333px|1 — сакавік 2004: запуск КА<br />2 — сакавік 2005: першы пралёт каля Зямлі<br />3 — люты 2007: пралёт каля Марса<br />4 — лістапад 2007: другі пралёт каля Зямлі<br />5 — верасень 2008: збліжэнне з астэроідам Штэйнс<br />6 — лістапад 2009: трэці пралёт каля Зямлі<br />7 — ліпень 2010: збліжэнне з астэроідам Лютэцыя<br />8 — ліпень 2011: перавод КА ў рэжым сну<br />9 — студзень 2014: абуджэнне КА<br />10 — жнівень 2014: выхад на арбіту каметы<br />11 — лістапад 2014: пасадка спускальнага апарата на паверхню каметы<br />12 — верасень 2016: завяршэнне місіі]] * Запуск (сакавік 2004) * Першы пралёт каля Зямлі (сакавік 2005); * Пралёт каля [[Марс]]а (люты 2007); * Другі пралёт каля Зямлі (лістапад 2007); * Сустрэча з [[астэроід]]ам [[(2867) Штэйнс|Штэйнс]] (5 верасня 2008); * Трэці пралёт каля Зямлі (13 лістапада 2009)<ref>{{cite news |url=http://science.compulenta.ru/477238/ |title=Касмічны апарат «Разета» развітаўся з Зямлёй |publisher=Кампустужка |date=13 лістапада 2009 года |access-date=6 кастрычніка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808050043/http://science.compulenta.ru/477238/ |archive-date=8 жніўня 2014 |url-status=dead }}</ref>; * Сустрэча з астэроідам [[(21) Лютэцыя|Лютэцыя]] (10 ліпеня 2010); * Бяздзейнасць (май 2011 — студзень 2014); * Набліжэнне да [[67P/Чурумава — Герасіменка|камеце Чурумава — Герасіменка]] (студзень — май 2014); * [[Картаграфія|Картаграфаванне]] каметы (жнівень 2014); * Пасадка спускальнага апарата «Філы» (12 лістапада 2014); * Даследаванне каметы (лістапад 2014 — снежань 2015); * Праходжанне [[перыгелій|перыгелія]] (жнівень 2015); * Кантралюемае сутыкненне зонда «Разета» з каметай (30 верасня 2016). == Канструкцыя == «Разета» была сабрана ў [[Чыстае памяшканне|чыстым памяшканні]] ў адпаведнасці з патрабаваннямі [[Камітэт па касмічных даследаваннях|COSPAR]]. [[Стэрылізацыя]] была не такой важнай, таму што каметы не разглядаюцца ў якасці аб’ектаў, дзе можна знайсці жывыя мікраарганізмы, затое на іх спадзяюцца знайсці малекулы-папярэднікі жыцця<ref>{{cite news |url=http://sci.esa.int/home/30313-no-bugs-please-this-is-a-clean-planet/ |title=No bugs please, this is a clean planet! |publisher=European Space Agency |date=30 July 2002 |access-date=7 March 2007}}</ref>. Электрычную энергію апарат атрымлівае ад дзвюх сонечных батарэй агульнай плошчай {{num|64|м2}}<ref name=ESA-RO>{{cite web |url=http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Rosetta/The_Rosetta_orbiter |title=The Rosetta orbiter |publisher=European Space Agency |date=16 January 2014 |access-date=13 August 2014}}</ref> і магутнасцю {{num|1500|Вт}} ({{num|400|Вт}} у спячым рэжыме), кантралюемых энергетычным модулем вытворчасці кампаніі {{iw|Terma A/S|Terma||Terma A/S}}, які таксама выкарыстоўваецца ў праекце [[Марс-экспрэс|«Марс-экспрэс»]]<ref>Stage, Mie. «[http://ing.dk/artikel/terma-elektronik-vaekker-rumsonde-fra-aarelang-dvale-165600 Terma-elektronik v?kker rumsonde fra arelang dvale]» ''[[Ingenioren]]'', 19 January 2014.</ref><ref>Jensen, H. & Laursen, J. «[http://adsabs.harvard.edu/full/2002ESASP.502..249J Power Conditioning Unit for Rosetta/Mars Express]» Space Power, Proceedings of the Sixth European Conference held 6-10 May, 2002 in Porto, Portugal. Edited by A. Wilson. European Space Agency, ESA SP-502, 2002., p.249 Bibliographic Code: 2002ESASP.502..249J</ref>. Галоўная рухальная ўстаноўка складаецца з {{num|24|двухкампанентных}} рухавікоў з цягай у {{num|10|[[Ньютан (адзінка вымярэння)|Н]]}}. Апарат меў на старце {{num|1670|кг}} двухкампанентнага паліва, якое складаецца з [[Метылгідразін|монаметылгідразіну]] (гаручага) і [[Тэтрааксід дыазоту|тэтрааксіду азоту]] (акісляльніка). Корпус з ячэістага алюмінію і разводку электрычнага сілкавання па борце вырабіла фінская кампанія [[Patria]]. {{нп3|Фінскі метэаралагічны інстытут||en|Finnish Meteorological Institute}} вырабіў прыборы зонда і спускальнага апарата: COSIMA, MIP (Mutual Impedance Probe), LAP (Langmuir Probe), ICA (Ion Composition Analyzer), прыбор пошуку вады (Permittivity Probe) і модулі памяці (CDMS/MEM)<ref>[http://ilmatieteenlaitos.fi/rosetta Rosetta — pyrstotahden matkassa («Разета» на шляху да каметы)]</ref>. == Навуковае абсталяванне спускальнага апарата == Агульная маса спускальнага апарата — {{num|100|кг}}. Карысная нагрузка масай {{num|26.7|кг}} складаецца з дзесяці навуковых прыбораў. Спускальны апарат спраектаваны для прынамсі {{num|10|эксперыментаў}} па вывучэнні структурных, марфалагічных, мікрабіялагічных і іншых уласцівасцяў ядра каметы<ref name="asr1" />. Аснову аналітычнай лабараторыі спускальнага апарата складаюць [[піроліз|піраліз]]ёры, [[Газавая храматаграфія|газавы храматограф]] і [[Мас-спектраметрыя|мас-спектрометр]]<ref name="asr1" />. === Піралізёры === Для даследавання хімічнага і [[ізатоп]]нага саставу ядра каметы «Філы» абсталяваны дзвюма [[Плаціна (хімічны элемент)|плацінавымі]] [[піроліз|піралізёрамі]]. Першы можа разаграваць узоры да тэмпературы 180&nbsp;°C, а другі — да 800&nbsp;°C. Узоры могуць разагравацца з кантралюемай хуткасцю. На кожным кроку пры павышэнні тэмпературы аналізуецца сумарны аб'ём газаў, якія вылучыліся<ref name="asr1">{{cite journal | title = The COSAC Experiment on the Lander of the ''Rosetta'' Mission | author = H.&nbsp;Rosenbauer, F.&nbsp;Goesmann | journal = Adv. Space Res. | volume = 23 | issue = 2 | year = 1999 | pages = 333—340 | doi = 10.1016/S0273-1177(99)00054-X|display-authors=etal}}</ref>. === Газавы храматограф === Асноўным інструментам дзялення прадуктаў піролізу з'яўляецца [[Газавая храматаграфія|газавы храматограф]]. У якасці газу-носьбіта выкарыстоўваецца [[гелій]]. У апараце выкарыстоўваецца некалькі розных храматаграфічных калонак, здольных аналізаваць розныя сумесі арганічных і неарганічных рэчываў<ref name="asr1" />. === Мас-спектрометр === Для аналізу і ідэнтыфікацыі газападобных прадуктаў піролізу выкарыстоўваецца [[Мас-спектраметрыя|мас-спектрометр]] з [[Час-пралётны мас-аналізатар|час-пралётным]] ({{lang-en|time of flying}} — {{lang-en2|TOF}}) дэтэктарам<ref name="asr1" />. == Спіс даследчых прыбораў па мэце прызначэння == === Ядро === * '''ALICE''' (An Ultraviolet Imaging Spectrometer). * '''OSIRIS''' (Optical, Spectroscopic, and Infrared Remote Imaging System). * '''VIRTIS''' (Visible and Infrared Thermal Imaging Spectrometer). * '''MIRO''' (Microwave Instrument for the Rosetta Orbiter). === Газ і пыл === * '''ROSINA''' (Rosetta Orbiter Spectrometer for Ion and Neutral Analysis). * '''MIDAS''' (Micro-Imaging Dust Analysis System). * '''COSIMA''' (Cometary Secondary Ion Mass Analyser). === Уплыў Сонца === * '''GIADA''' (Grain Impact Analyser and Dust Accumulator). * '''RPC''' (Rosetta Plasma Consortium). == Цікавыя падзеі місіі == * 25 лютага [[2007]] года «Разета» пралятала каля [[Марс]]а. Падчас пралёту спускальны апарат «Філы» ўпершыню працаваў у аўтаномным рэжыме, з сілкаваннем ад уласных акумулятараў. Прыборамі спускальнага апарата з адлегласці ў {{num|1000|км}} была праведзена здымка планеты, атрыманы звесткі пра магнітнае поле Марса<ref>[http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Rosetta/Stunning_view_of_Rosetta_skimming_past_Mars Philae lander in first autonomous operation]{{ref-en}}</ref>. * <!-- для рэдырэкту 2007 VN84--> {{якар2|2007 VN84|8 лістапада 2007 года [[Каталінскі нябесны агляд]] выяўляе «астэроід» {{mp|2007 VN|84}}, які, верагодна, здольны сутыкнуцца з Зямлёй. Астраном [[Дзяніс Уладзіміравіч Дзенісенка|Дзяніс Дзенісенка]] першым паведаміў, што трывога беспадстаўная: гэта ўсяго толькі «Разета» рыхтуецца да гравітацыйнага манеўру каля Зямлі.}} * 4 жніўня [[2008]] года астэроід [[(2867) Штэйнс|Штэйнс]] патрапіў у зону бачнасці касмічнага апарата. 14 жніўня 2008 года была здзейснена карэкцыя траекторыі палёту, што забяспечыла 5 верасня пралёт у {{num|800|км}} ад астэроіда Штэйнс<ref>{{cite web |url=http://www.esa.int/SPECIALS/Rosetta/SEM5EZO4KKF_0.html |title=Encounter of a different kind: Rozetta observes asteroid at close quarters |publisher=[[Еўрапейскае касмічнае агенцтва|ЕКА]] |date=8 верасня 2008 года |lang=en |archive-url=https://www.webcitation.org/618oTZJ1O?url=http://www.esa.int/SPECIALS/Rosetta/SEM5EZO4KKF_0.html |archive-date=23 жніўня 2011 |access-date=6 кастрычніка 2016 |url-status=live }}</ref>. 6 верасня «Разета» перадала здымкі астэроіда з блізкай адлегласці<ref>{{cite web |url=http://www.esa.int/esaCP/SEMNMYO4KKF_index_0.html |title=Encounter of a different kind: Rosetta observes asteroid at close quarters |publisher=[[Еўрапейскае касмічнае агенцтва|ЕКА]] |date=6 верасня 2008 года |lang=en |archive-url=https://www.webcitation.org/618oU2NFz?url=http://www.esa.int/esaCP/SEMNMYO4KKF_index_0.html |archive-date=23 жніўня 2011 |access-date=6 кастрычніка 2016 |url-status=live }}</ref>. На яго паверхні выяўлены {{num|23|кратары}} дыяметрам звыш {{num|200|метраў}}. Вузкавугольная камера NAC (Narrow-Angle Camera) пераключылася ў бяспечны рэжым за некалькі хвілін да збліжэння, і здымка была праведзена шырокавугольнай камерай WAC (Wide-Angle Camera), што істотна пагоршыла разрозненне здымкаў<ref>{{cite web |url=http://www.astronomy.com/asy/default.aspx?c=a&id=7357 |title=A diamond in the sky |publisher=Astronomy.com |date=8 верасня 2008 года |lang=en |archive-url=https://www.webcitation.org/618oUUeM3?url=http://www.astronomy.com/en/sitecore/content/Home/News-Observing/News/2008/09/A%20diamond%20in%20the%20sky.aspx |archive-date=23 жніўня 2011 |access-date=6 кастрычніка 2016 |url-status=live }}</ref>. * Увечар 10 ліпеня [[2010]] года касмічны апарат зблізіўся з астэроідам [[(21) Лютэцыя|Лютэцыя]]. «Разета» зрабіла мноства здымкаў астэроіда. Усе жадаючыя маглі ўбачыць астэроід у прамым эфіры на адмысловай старонцы ў Інтэрнэце<ref>[http://lenta.ru/news/2010/07/11/firstlook/ Апарат ESA паказаў першыя здымкі астэроіда Лютэцыя] // Lenta.ru</ref>. * 20 студзеня [[2014]] года ў 10:00 па [[Сусветны каардынаваны час|UTC]] (11:00{{nbsp|1}}[[Цэнтральнаеўрапейскі час|CET]]) «Разета» «прачнулася» ад унутранага таймера. Сігнал ад апарата быў прыняты ў 18:17{{nbsp|1}}UTC (19:17{{nbsp|1}}CET). Пачалася падрыхтоўка да сустрэчы з каметай [[67P/Чурумава — Герасіменка|Чурумава — Герасіменка]].{{external media |topic = Арбітальны рух Разеты |font-size = 50% |align = справа |width = 285px |video1 = [http://wpc.50e6.edgecastcdn.net/8050E6/mmedia-http/download/public/videos/2014/08/006/1408_006_AR_EN.mp4 How to orbit a comet] |video2 = [http://wpc.50e6.edgecastcdn.net/8050E6/mmedia-http/download/public/videos/2014/10/013/1410_013_AR_EN.mp4 Rosetta: close orbits to lander deployment] }} * У ліпені 2014 «Разета» атрымала першыя звесткі пра стан каметы Чурумава — Герасіменка. Апарат вызначыў, што ядро каметы, якое мае «няправільную» форму, штосекундна выпускае ў навакольную прастору каля {{num|300|мілілітраў}} вады<ref>[http://lenta.ru/news/2014/07/01/r/ «Разета» атрымала першыя звесткі пра камету Чурумава — Герасіменка]</ref><ref>{{cite news|url=http://www.astronews.ru/cgi-bin/mng.cgi?page=news&news=6221|title=Здымкі Rosetta паказваюць «няправільную» форму каметы 67P/Чурумава — Герасіменка|publisher=AstroNews|date=12 ліпеня 2014 года|lang=ru|access-date=6 кастрычніка 2016|archive-date=17 ліпеня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140717110954/http://www.astronews.ru/cgi-bin/mng.cgi?page=news&news=6221|url-status=dead}}</ref>. 3 жніўня 2014 года з адлегласці ў {{num|285|км}} была атрымана [http://www.astronews.ru/cgi-bin/mng.cgi?page=astrofoto&id=1002 выява з разрозненнем {{num|5.3|метра/піксель}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161003133939/http://www.astronews.ru/cgi-bin/mng.cgi?page=astrofoto&id=1002 |date=3 кастрычніка 2016 }}. * 7 жніўня 2014 года «Разета» наблізілася да ядра каметы на адлегласць каля {{num|100|км}}<ref>{{cite web|url= http://www.astronews.ru/cgi-bin/mng.cgi?page=news&news=6413|title= «Вачамі» Разеты: разнастайнасць паверхні каметы 67Р/Чурумава — Герасіменка|date= 2014-08-17|access-date= 6 кастрычніка 2016|archive-date= 20 жніўня 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140820074756/http://www.astronews.ru/cgi-bin/mng.cgi?page=news&news=6413|url-status= dead}}</ref>. * У пачатку верасня 2014, пасля аналізу здымкаў паверхні каметы, атрыманых пры дапамозе сістэмы OSIRIS (навуковай сістэмы апрацоўкі выяў, усталяванай на «Разеце»), была складзена [[карта]] паверхні з вылучэннем некалькіх абласцей, кожная з якіх характарызуецца асаблівай марфалогіяй<ref>{{cite web|url= http://www.astronews.ru/cgi-bin/mng.cgi?page=news&news=6516|title= Апублікавана карта каметы 67P/Чурумава — Герасіменка|date= 2014-09-09|access-date= 6 кастрычніка 2016|archive-date= 12 верасня 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140912001005/http://www.astronews.ru/cgi-bin/mng.cgi?page=news&news=6516|url-status= dead}}</ref>. Акрамя гэтага, спектрограф ультрафіялетавага выпраменьвання Alice не выявіў спектральныя лініі, якія б паказвалі на наяўнасць участкаў паверхні каметы, пакрытых лёдам; у той жа час фіксуецца наяўнасць вадароду і кіслароду ў [[Кома (камета)|коме]] каметы<ref>{{cite web|url= http://www.astronews.ru/cgi-bin/mng.cgi?page=news&news=6506|title= Атрыманы першы ўльтрафіялетавы спектр паверхні каметы Чурумава — Герасіменка|date= 2014-09-05|access-date= 6 кастрычніка 2016|archive-date= 12 верасня 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140912003102/http://www.astronews.ru/cgi-bin/mng.cgi?page=news&news=6506|url-status= dead}}</ref>. * Прынята рашэнне ажыццявіць пасадку на паверхню ядра каметы 12 лістапада 2014 года. Месцам пасадкі выбрана вобласць{{nbsp|1}}J<ref>{{cite web|url= http://www.astronews.ru/cgi-bin/mng.cgi?page=news&news=6564|title= На камеце 67P/Чурумава — Герасіменка абрана месца для пасадкі|date= 2014-09-15|access-date= 6 кастрычніка 2016|archive-date= 7 кастрычніка 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20141007093427/http://www.astronews.ru/cgi-bin/mng.cgi?page=news&news=6564|url-status= dead}}</ref>. * 15 кастрычніка спецыялісты [[Еўрапейскае касмічнае агенцтва|ЕКА]] пацвердзілі асноўнае месца пасадкі апарата «Філы». «Разета» знаходзілася на кругавой арбіце, у {{num|10|км}} ад цэнтра чатырохкіламетровага ядра каметы. Гэта дазволіла больш дэталёва агледзець асноўнае і рэзервовае месцы пасадкі, каб завяршыць ацэнку небяспек (уключаючы абмежаванні, выкліканыя наяўнасцю валуноў)<ref name="ESA-1">[http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Rosetta/ESA_confirms_the_primary_landing_site_for_Rosetta ESA confirms the primary landing site for Rosetta]{{ref-en}}</ref>. * 12 лістапада ЕКА паведаміла пра адстыкоўку апарата «Філы» ад зонда «Разета», сігнал пра гэта паступіў у 10:03 па мясцовым часе ў [[Еўрапейскі цэнтр кіравання касмічнымі палётамі]] ў Дармштаце<ref>{{Cite news|title = Робат «Філа» адстыкаваўся ад касмічнага зонда «Разета»|author = Максім Раманаў|url = http://www.ufatime.ru/world/robot-fila-otstyikovalsya-ot-kosmicheskogo-zonda-rozetta/|work = UfaTime.ru|date = 12 лістапада 2014 года|access-date = 6 кастрычніка 2016|archive-date = 12 лістапада 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141112135502/http://www.ufatime.ru/world/robot-fila-otstyikovalsya-ot-kosmicheskogo-zonda-rozetta/|url-status = dead}}</ref>. Спуск на паверхню ядра каметы заняў у яго каля сямі гадзін. На працягу гэтага часу апарат рабіў здымкі як самой каметы, так і зонда «Разета». Пасадка модуля ўскладнялася адмовай ракетнага рухавіка, які прыціскае апарат да грунта, што павялічыла рызыку адскоку ад каметы. Акрамя таго, не спрацавалі [[гарпун]]ы, якія павінны былі замацаваць «Філы» на паверхні каметы. У 16:03{{nbsp|1}}UTC адбылася пасадка апарата. * на 14 лістапада спускальны апарат «Філы» выканаў свае асноўныя навуковыя задачы і перадаў праз «Разету» на Зямлю ўсе вынікі ад навуковых прыбораў ROLIS, COSAC, Ptolemy, SD2 і CONSERT. Акрамя гэтага, апарат быў прыпадняты на {{num|4|см}} і павернуты на 35° у спробе павялічыць асветленасць сонечных батарэй. [[Выява:Comet 67P C-G on 6 Mar 2015 NavCam.jpg|міні|справа|250px|Фатаграфія каметы 67P/Чурумава — Герасіменка, зробленая 6 сакавіка 2015 года пры дапамозе камеры NAVCAM апарата «Разета» з адлегласці ў {{num|82.9|км}}]] * [[15 лістапада]] «Філы» пераключыўся ў рэжым [[Энергазахаванне|энергазахавання]] (усе навуковыя прыборы і большасць бартавых сістэм выключаны) з-за вычарпання зараду батарэй на борце (кантакт страчаны ў 00:36{{nbsp|1}}UTC). Асветленасць сонечных батарэй (і, адпаведна, магутнасць, якую яны выпрацоўвалі) была занадта малой для зарадкі акумулятараў і выканання сеансаў сувязі з апаратам<ref>{{cite news|url=http://blogs.esa.int/rosetta/2014/11/15/our-landers-asleep/|title=Our lander's asleep|lang=en|date=2014-11-15}}</ref>. Па здагадцы навукоўцаў, па меры набліжэння каметы да Сонца колькасць энергіі павінна было ўзрасці да велічынь, дастатковых для ўключэння апарата — такое развіццё падзей было ўлічана пры праектаванні апарата. * 13 чэрвеня [[2015]] года «Філы» выйшаў з рэжыму паніжанага энергаспажывання, была ўсталявана сувязь з апаратам<ref>{{cite news|url=http://www.esa.int/Our_Activities/Space_Science/Rosetta/Rosetta_s_lander_Philae_wakes_up_from_hibernation|title=Rosetta's lander Philae wakes up from hibernation|date=14 June 2015|publisher=European Space Agency, Media Relations Office|lang=en|access-date=2015-06-14}}</ref>. * 9 ліпеня сувязь з «Філы» спынілася з-за вычарпання запасаў энергіі ў акумулятарах апарата. Сонечныя батарэі больш не змаглі выпрацаваць дастатковую колькасць электраэнергіі для падзарадкі, таму што Філы прызямліўся ў цені<ref>{{cite web|url=http://tass.ru/kosmos/3487710|title=Сувязь з модулем Philae на камеце Чурумава-Герасіменкі адключаць у асяроддзе назаўжды|publisher=ТАСС|date=2016-07-26}}</ref>. * 30 верасня [[2016]] года — зонд «Разета» быў накіраваны на сутыкненне з каметай Чурумава — Герасіменка, і на хуткасці 3 км/г сутыкнуўся з ёй. Гэта была кантралюемая [[жорсткай пасадка]] апарата на паверхню ў раёне «студняў» — мясцовых [[гейзер]]аў. Падчас зніжэння, якое працягвалася 14 гадзін, апарат перадаваў на зямлю фатаграфіі і вынікі аналізаў газавых патокаў. Такім чынам завяршылася праграма даследавання каметы коштам 1,4 млрд еўра<ref name="end_mission" />. == Навуковыя вынікі == 10 снежня 2014 у анлайн-выпуску часопіса {{lang-en2|[[Science]]}} апублікавана артыкул {{lang-en2|67P/Churyumov-Gerasimenko, a Jupiter family comet with a high D/H ratio}}<ref>{{артыкул |аўтар=K.{{nbsp}}Altwegg et al. |загаловак=67P/Churyumov-Gerasimenko, a Jupiter family comet with a high D/H ratio |спасылка=http://www.sciencemag.org/content/347/6220/1261952.full.pdf |мова=en |выданне=[[Science]] |тып=часопіс |год=2015 |том=347 |нумар=6220 |doi=10.1126/science.1261952 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924171335/http://www.sciencemag.org/content/347/6220/1261952.full.pdf |archive-date=24 верасня 2015 }}</ref> («67P/Чурумава — Герасіменка, камета сямейства Юпітэра з высокімі суадносінамі D/H»), у якой было адзначана больш высокая ў параўнанні з зямнымі акіянамі колькасць [[Цяжкая вада|цяжкай вады]] ў лёдзе каметы — больш як у тры разу. Гэты вынік супярэчыць прынятай тэорыі, што [[вада]] Зямлі мае каметнае паходжанне<ref>{{cite web |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-423 |title=Rosetta Instrument Reignites Debate on Earth's Oceans |publisher=[[NASA]] |date=10 снежня 2014 |access-date=25 студзеня 2015|lang= en}}</ref>. 23 студзеня 2015 часопіс «Science» апублікаваў спецыяльны выпуск навуковых даследаванняў, звязаных з каметай<ref>{{Cite web |author=Staff |title=Special Issue: Catching a Comet |url=http://www.sciencemag.org/site/special/rosetta/ |date=23 студзеня 2015 |journal=[[Science]] |access-date=25 студзеня 2015 |lang= en}}</ref><ref>{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=Rosetta Finds Out Much About a Comet, Even With a Wayward Lander |url=http://www.nytimes.com/2015/01/23/science/rosetta-finds-out-much-about-a-comet-even-with-a-wayward-lander.html |date=22 студзеня 2015 |work=[[The New York Times]] |access-date=25 студзеня 2015 | language=en}}</ref>. Даследчыкі выявілі, што асноўны аб'ём газаў, які вылучаецца каметай, прыпадае на «шыю» — вобласць злучэння дзвюх частак каметы: тут камеры OSIRIS увесь час фіксавалі паток газу і абломкаў. Члены навуковай каманды сістэмы атрымання выяў OSIRIS усталявалі, што вобласць Хапі, якая размешчана ў перамычцы паміж дзвюма буйнымі долямі каметы і дэманструе высокую актыўнасць як крыніца газапылавых патокаў, адлюстроўвае чырвонае святло менш эфектыўна за іншыя вобласці, што можа азначаць прысутнасць замарожанай вады на паверхні каметы ці неглыбока пад яе паверхняй. == Гл. таксама == * [[Дып Імпакт|«Дып Імпакт»]] — [[касмічны апарат]] [[НАСА|NASA]], які даследаваў камету [[9P/Тэмпеля]]; першая пасадка касмічнага апарата на камету (цвёрдая пасадка — наўмыснае сутыкненне цяжкай ударнай прылады з каметай). * [[КА Стардаст|«Стардаст»]] — касмічны апарат NASA, які даследаваў камету [[81P/Вільда]] і даставіў узоры яе рэчыва на Зямлю. * [[КА Хаябуса|«Хаябуса»]] — касмічны апарат [[Японскае агенцтва аэракасмічных даследаванняў|Японскага аэракасмічнага агенцтва]], які даследаваў [[астэроід]] [[(25143) Ітакава|Ітакава]] і даставіў узоры яго грунта на Зямлю. * [[Спіс першых пасадак на нябесныя целы]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://sci.esa.int/science-e/www/area/index.cfm?fareaid=13 Сайт «Разеты»] // ЕКА{{ref-en}} * [http://blogs.esa.int/rosetta/ Афіцыйны блог праекта «Разета»] // ЕКА{{ref-en}} * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2004-006A Rosetta] // НАСА{{ref-en}} * [http://sci-lib.com/article1319.html Місія Rosetta] * [https://www.gazeta.ru/science/2016/09/30_a_10222949.shtml Апошні шлях «Разеты»] // Газета.Ру, 30.09.2016 * [https://www.youtube.com/watch?v=urXuyEpkiTw' Rosetta — A Lesson on Comets (Lecture at NASA’s Jet Propulsion Laboratory on October 9 2014)] // NASA{{ref-en}} ; Схемы і мадэлі палёту Разеты * [http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=31397&fapplet=1 Схема палёту «Разеты» (Java-аплет)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081122230951/http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=31397&fapplet=1 |date=22 лістапада 2008 }} // ЕКА{{ref-en}} * [http://sci.esa.int/where_is_rosetta/ 3D-інтэрактыўная карта палёту місіі] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Еўрапейскае касмічнае агенцтва}} {{Даследаванне камет АМС}} {{Даследаванне Марса АМС}} {{Даследаванне астэроідаў АМС}} [[Катэгорыя:Аўтаматычныя міжпланетныя станцыі]] [[Катэгорыя:Даследаванне камет]] [[Катэгорыя:Касманаўтыка Еўропы]] [[Катэгорыя:Падзеі 2 сакавіка|2004]] [[Катэгорыя:Сакавік 2004 года|02]] 3x2o2u7z8vy8rgz31obukyvfqzcc1uq 0 348176 5165067 4752848 2026-07-12T16:13:26Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Альбомы Big Machine Records]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165067 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом |Вокладка = Taylor Swift - Fearless.png |Назва = Fearless |Тып = студыйны альбом |Аўтар = [[Тэйлар Свіфт]] |Запісаны = 2007—2008 |Працягласць = 53:33 |Выдадзены = 11 лістапада 2008 года |Жанр = кантры, кантры-поп |Лэйбл = Big Machine |Год = 2008 |Прадзюсар = Скот Барчэтта, Натан Чэпман, Тэйлар Свіфт |Папярэдні альбом = [[Taylor Swift (альбом Тэйлар Свіфт)|Taylor Swift]] <br /> (2006) |Гэты альбом = '''''Fearless''''' <br /> (2008) |Наступны альбом = [[Speak Now (альбом Тэйлар Свіфт)|Speak Now]] <br /> (2010) {{Спіс сінглаў | Назва = Fearless | Тып = Студыйны альбом | Сінгл 1 = [[Love Story (песня Тэйлар Свіфт)|Love Story]] | Сінгл 1 дата = 12 верасня 2008 | Сінгл 2 = [[White Horse (песня Тэйлар Свіфт)|White Horse]] | Сінгл 2 дата = 7 снежня 2008 | Сінгл 3 = [[You Belong with Me (песня Тэйлар Свіфт)|You Belong With Me]] | Сінгл 3 дата = 19 красавіка 2009 | Сінгл 4 = [[Fifteen (песня Тэйлар Свіфт)|Fifteen]] | Сінгл 4 дата = 30 жніўня 2009 | Сінгл 5 = [[Fearless (песня Тэйлар Свіфт)|Fearless]] | Сінгл 5 дата = 3 студзеня 2010 }} }} «'''Fearless'''» — другі [[студыйны альбом]] амеріканскай кантры-спявачкі [[Тэйлар Свіфт]], выдадзены 11 лістапада 2008 года. Альбом дэбютаваў у чарце «Billboard 200» адразу на першым месцы, разышоўшысь за першы тыдзень продажаў рэкордным для 2008 года тыражом у {{Num|592304}} асобнікаў. Па выніках года ён стаў самым камерчыскі паспяховым альбомам у ЗША.<ref>http://www.billboard.com/charts/hot-100#/charts-year-..</ref> == Стварэнне і рэліз == [[Тэйлар Свіфт]] самастойна напісала 7 з 13 кампазіцый альбома, а таксама ўдзельнічала ў напісанні астатніх 6 песень. Таксама Тэйлар прадзюсіравала альбом разам з Натанам Чепманом. Пры стварэнні альбома выкарыстоўвалісь гітары, банджа і скрыпкі. «Fearless» быў упершыню выпушчаны ў продаж у ЗША і Канадзе 11 лістапада 2008 года. Затым рушылі ўслед рэлізы ў Аўстраліі, Італіі, Вялікабрытаніі і іншых краінах: # [[ЗША]] і [[Канада]] — 11 лістапада 2008 # [[Аўстралія]] — 15 лістапада 2008 # [[Ірландыя]], [[Італія]] і [[Тайвань]] — 6 сакавіка 2009 # [[Вялікабрытанія]] і [[Філіпіны]] — 8 сакавіка 2009 # [[Індыя]] — сакавік 2009 # [[Новая Зеландыя]] — 9 сакавіка 2009 # [[Нідэрланды]] і [[Бельгія]] — 11 сакавіка 2009 # [[Мексіка]] — 17 сакавіка 2009 # [[Еўропа]] — 20 сакавіка 2009 # [[Бразілія]] і [[Іспанія]] — 31 сакавіка 2009 # [[Германія]] — 15 мая 2009 # [[Японія]] — чэрвень 2009 == Крытычныя водгукі == У асноўным «Fearless» атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў. Па данных сайта Metacritic, які спецыялізуецца на рэцэнзіях, альбом набраў 73 бала са 100 магчымых.<ref>[http://www.metacritic.com/music/artists/swifttaylor/f.. Fearless reviews at Metacritic.com]{{Недаступная спасылка}}</ref> Газета Newsday прысвоіла альбому рэйтынг «А» з фармулёўкай «мудра не па гадах» («wise beyond her years»), Джэймс Рыд з газеты The Boston Globe даў станоўчы водгук. Сайт Allmusiс звярнуў увагу на тое, як Свіфт піша свае песні, і адзначыў, што гэты альбом «вырас» у параўнанні з папярэднім.<ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=10:k..|title=Fearless|publisher=[[All Music]]|author=Stephen Thomas Erlewine|archiveurl=https://www.webcitation.org/66adXoNWt?url=http://www.allmusic.com/album/r1436466|archivedate=1 красавіка 2012|accessdate=6 кастрычніка 2016|url-status=live}}</ref> Часопіс Rolling Stone паставіў «Fearless» на 39-е месца ў спісе 50 лепшых альбомаў 2008 года.<ref>[http://www.rollingstone.com/news/story/24958695/album.. Rolling Stone | Search Articles, Artists, Reviews, Videos, Music and Movies<!— Загаловак дададзены ботам —>]{{Недаступная спасылка}}</ref> == Сінглы == «[[Love Story (песня Тэйлар Свіфт)|Love Story]]» была выпушчана як лід-сінгл з альбома ў верасні 2008 года і не паступаў у продаж у іншых краінах да вясны 2009 года. Адначасова з выпускам сінгла быў пушчаны ў ратацыю відэакліп. Песня стала вельмі папулярная і заваявала першыя месцы ў мностве чартаў. На цяперашні час «[[Love Story (песня Тэйлар Свіфт)|Love Story]]» з’яўляееца самай прадаванай самастойна напісанай жаночай кампазіцыяй за ўсю гісторыю лічбавай эры, а таксама самай паспяховай кантры-песняй за ўвесь час. Другі сінгл, «[[White Horse (песня Тэйлар Свіфт)|White Horse]]», з’явіўся ў продажы ў ЗША і Аўстраліі ў лістападзе 2008 года. Песня стала папулярнай, але не змагла паўтарыць поспех папярэдніцы. Паказ відэакліпа стартаваў у лютым 2009 года. Трэцім сінглам стала песня «[[You Belong with Me (песня Тэйлар Свіфт)|You Belong With Me]]». Яна дасягнула 2 пазіцыі ў Billboard Hot 100, чатыры разы атрымала плацінавы статус, а таксама некалькі намінацый на прэмію [[Грэмі]]. На кампазіцыю быў зняты відэакліп, які атрымаў некалькі ўзнагарод, у тым ліку [[MTV|MTV Video Music Awards]] за «Лепшае жаночае відэа». З альбома было выпушчана яшчэ два сінгла — «[[Fifteen (песня Тэйлар Свіфт)|Fifteen]]» і «[[Fearless (песня Тэйлар Свіфт)|Fearless]]». == Прома-кампанія == [[Файл:Taylor Swift - Fearless Tour - Los Angeles 05.jpg|thumb|220px|Тэйлар Свіфт спявае «You’re Not Sorry» падчас Fearless Tour]] У якасці рэкламы новага альбома [[Тэйлар Свіфт]] выконвала песні на розных тэлешоў і цырымоніях ўзнагароджання, уключаючы такія перадачы як Saturday Night Live, Late Show with David Letterman і The Ellen DeGeneres Show. Яна таксама выканала песню «[[Fifteen (песня Тэйлар Свіфт)|Fifteen]]» разам з [[Майлі Сайрус]] на 51 цырымоніі ўручэння прэміі [[Грэмі]]. У лютым 2009 года Тэйлар адправілася ў Вялікабрытанію і рэкламавала галоўны сінгл «[[Love Story (песня Тэйлар Свіфт)|Love Story]]» на тэлебачанні і па радыё. Тур у падтрымку альбома, які атрымай назву «Fearless Tour», пачаўся 23 красавіка 2009 года з выступу ў горадзе Эвансвіл, штат [[Індыяна]]. [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] выступіла ў 50 гарадах ЗША, а таксама ў адной з школ горада Александрыя, штат [[Віргінія]]. Спецыяльныя госці на ўсіх канцэртах — Келлі Піклер і група «Гларыяна». == Спіс кампазіцый == {{tracklist | writing_credits = yes | title1 = [[Fearless (песня Тэйлар Свіфт)|Fearless]] | writer1 = Taylor Swift, Liz Rose, Hillary Lindsey | length1 = 4:01 | title2 = [[Fifteen (песня Тэйлар Свіфт)|Fifteen]] | writer2 = Swift | length2 = 4:54 | title3 = [[Love Story (песня Тэйлар Свіфт)|Love Story]] | writer3 = Swift | length3 = 3:55 | title4 = Hey Stephen | writer4 = Swift | length4 = 4:14 | title5 = [[White Horse (песня Тэйлар Свіфт)|White Horse]] | writer5 = Swift, Rose | length5 = 3:54 | title6 = [[You Belong with Me (песня Тэйлар Свіфт)|You Belong With Me]] | writer6 = Swift, Rose | length6 = 3:51 | title7 = Breathe (разам з [[Колбі Кэйлат]]) | writer7 = Swift, Colbie Caillat | length7 = 4:23 | title8 = Tell Me Why | writer8 = Swift, Rose | length8 = 3:20 | title9 = You’re Not Sorry | writer9 = Swift | length9 = 4:23 | title10 = The Way I Loved You | writer10 = Swift, Rose, John Rich | length10 = 4:04 | title11 = Forever & Always | writer11 = Swift | length11 = 3:45 | title12 = The Best Day | writer12 = Swift | length12 = 4:05 | title13 = Change | writer13 = Swift | length13 = 4:40 }} {{Track listing | collapsed = yes | headline = International bonus tracks | writing_credits = | lyrics_credits = | music_credits = | title14 = [[Our Song (песня Тэйлар Свіфт)|Our Song]] | note14 = International version | length14 = 3:24 | title15 = [[Teardrops on My Guitar (песня Тэйлар Свіфт)|Teardrops On My Guitar]] | note15 = International version | length15 = 3:10 | title16 = [[Should’ve Said No (песня Тэйлар Свіфт)|Should've Said No]] | note16 = International version | length16 = 4:06 |}} {{Track listing | collapsed = yes | headline = Bonus track Japanese edition | writing_credits = | lyrics_credits = | music_credits = | title17 = Crazier | writer17 = Swift, Robert Ellis Orrall | length17 = 3:13 |}} {{Track listing | collapsed = yes | headline = Bonus tracks UK version of iTunes | writing_credits = | lyrics_credits = | music_credits = | title18 = Umbrella ([[Рыяна]] і [[Jay-Z]]) | note18 = cover version, live sound | length18 = 1:31 | title19 = Фрагмент інтэрв'ю | length19 = 2:59 |}} == Пазіцыі ў чартах == Альбом стартаваў з першай пазіцыі ў некалькіх буйных чартах, уключаючы Billboard 200. «Fearless» некалькі разоў губляў свае пазіцыі, аднак стаў першым з 1999 года альбомам, які займаў першае месца ў гэтым чарце ў агульнай складанасці 11 тыдняў, з якіх 7 ішлі паслядоўна.<ref>[http://www.billboard.com/bbcom/news/swift-makes-it-lucky-seven-atop-billboard-1003932876.story Swift Makes It Lucky Seven Atop Billboard 200 | Billboard.com]</ref><ref>[http://www.billboard.com/bbcom/chart-beat-bonus/chart-beat-flo-rida-atlantic-mac-mcanally-1003943129.story Chart Beat: Flo Rida, Atlantic, Mac McAnally | Billboard.com<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref> Ён Таксама стаў першым альбомам ў гісторыі кантры-музыкі, які змог пратрымацца на першым месцы ў Billboard 200 больш сямі тыдняў. «Fearless» стаў залатым у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]], плацінавым у [[Аўстралія|Аўстраліі]] і сем разоў плацінавым ў [[ЗША]].<ref>[http://bigmachinerecords.com/taylorswift/index.cfm?id=33&viewStory=226 Big Machine: Taylor Swift<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref> «Fearless» стаў першым альбомам у гісторыі, якому за адзін год удалося атрымаць 4 прэстыжныя ўзнагароды: [[American Music Award]], Academy of Country Music Award, Country Music Association Award і [[Грэмі]] за лепшы альбом года.<ref name="starpulse.com">[http://www.starpulse.com/Music/Swift,_Taylor/Albums/album/289042/19083873/ Taylor Swift Albums] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304194126/http://www.starpulse.com/Music/Swift,_Taylor/Albums/album/289042/19083873/ |date=4 сакавіка 2016 }}. starpulse.com</ref> {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Тэйлар Свіфт}} [[Катэгорыя:Альбомы Тэйлар Свіфт]] [[Катэгорыя:Альбомы Big Machine Records]] suf8kmjjycgq0ztrdho8o5yyvig4msm 0 357125 5165083 5087530 2026-07-12T16:39:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165083 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Мікрараён |Назва = Прыёрка |Арыгінальная назва = {{lang-uk|Пріорка}} |Выява = Хата на Пріорці (2009).JPG |Каментары = Хата на Прыёрке |Горад = [[Кіеў]] |Адміністрацыйная акруга горада = |Адміністрацыйны раён горада = [[Абалонскі раён (Кіеў)|Абалонскі]], [[Падольскі раён (Кіеў)|Падольскі]] |Першае згадванне = XVII стагоддзя |Дата заснавання = |Каардынаты = |Ранейшы статус = |Год уключэння ў межы горада = [[1880]] |Ранейшыя назвы = |Этнахаронім = |Паштовыя індэксы = 04074, 04114, 04201 |Плошча = |Насельніцтва = }} '''Прыёрка''' ({{lang-uk|Пріо́рка}}) — мясцовасць на поўначы Кіева. Мяжуе на поўдні з [[Курэнёўка, Кіеў|Курэнёўкай]], на захадзе — з [[Мастыцкі масіў, Кіеў|Мастыцкім масівам]], [[Ветраныя горы, Кіеў|Ветранымі горамі]] і [[Пасёлак Шаўчэнка, Кіеў|пасёлкам Шаўчэнкі]], на поўначы — з [[Мінскі масіў (Кіеў)|Мінскім масівам]], на ўсходзе — з [[Мікрараён Абалонь|Абалонь]]. Асноўныя вуліцы Прыёркі — [[Вуліца Аўтазаводская, Кіеў|Аўтазаводская]] і [[Вуліца Вышгарацкая, Кіеў|Вышгарацкая]]. == Гісторыя == Паселішча Прыёрка згадваецца з XVII стагоддзя. Заснавана каталіцкімі манахамі дамініканскага ордэна каля [[1630]] года. Назву па найбольш верагоднай версіі паходзіць ад слова «прыёр», што азначае «настаяцель манастыра», хоць у дакументах XVII—XVIII стагоддзяў фігуруе форма «Преварка» (што азначае «прыгарад»). У сярэдзіне XVII стагоддзя тут знаходзілася загарадная рэзідэнцыя прыёра Пятра Развадоўскага — настаяцеля каталіцкага дамініканскага манастыра ў Кіеве, а вакол яе — каля двухсот сельскіх дамоў. Пасля [[Паўстанне Хмяльніцкага|вызваленчай вайны 1648—1657]] гадоў гэтыя землі былі адабраныя ў каталікоў і перададзеныя у [[1659]] годзе Брацкам манастыру на [[Падол (Кіеў)|Падоле]], а ў [[1701]] годзе — Кіеўскім магістрату. Ужо ў канцы XVIII стагоддзя Прыёрка становіцца дачнай мясцовасцю Кіева, аднак у гарадскія межы яна ўвайшла толькі ў [[1880]] годзе. == Сучасная забудова == У 1960-80-х гадах Прыёрку амаль цалкам перапланавана і перабудавана. Ад старой забудовы засталіся Пакроўская царква, некалькі жылых дамоў, у тым ліку мемарыяльныя — музеі Фоція Красіцкага і «[[Хата на Прыёрке]]». У [[1960]] году пачынаецца рэканструкцыя жылога фонду паміж вуліцай [[Вуліца Прыёрская, Кіеў|Прыёрскай]] і [[Плошча Тараса Шаўчэнкі (Кіеў)|плошчай Тараса Шаўчэнкі]], дзе быў пабудавана [[Вышгарадскі масіў (Кіеў)|Вышгарадскі масіў]]. Агульная плошча рэканструкцыі склала 112 га, была забудавана новымі 5-ці і 9-ці павярховымі жылымі дамамі. Забудова ў паўночным кірунку вялася ўздоўж [[Палярная вуліца (Кіеў)|Палярнай вуліцы]]. Тут на плошчы 65 га ў 1971—1975 гадах пабудавана 300 тыс. М ². жылога фонду, які прадстаўлены 9-ці павярховымі дамамі з цагляных блокаў і жалезабетонных панэляў і 16-ці павярховымі дамамі. Характэрным для гэтага масіва з’яўляецца значная колькасць дамоў для маласямейных (37,3 %). У 1989—1990 гадах забудавана мікрараён на вуліцах [[Вуліца Беражанская, Кіеў|Беражанская]] і [[Вуліца Пятра Панча, Кіеў|Пятра Панча]]. У сярэдзіне 2000-х гадоў на [[Вуліца Вышгарацкая, Кіеў|Вышгарацкай вуліцы]], каля парку Крысцерова Горка, было пачата будаўніцтва жылога комплексу «Паркавы горад». {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.kievjournal.com/index.php?option=com_content&view=category&id=27&Itemid=100006 Афіцыйны гарадскі сайт Кіева] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130809045345/http://www.kievjournal.com/index.php?option=com_content&view=category&id=27&Itemid=100006 |date=9 жніўня 2013 }} * [http://wek.kiev.ua/uk/Пріорка Вэб-энцыклапедыя Кіева.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161024091835/http://wek.kiev.ua/uk/%D0%9F%D1%80%D1%96%D0%BE%D1%80%D0%BA%D0%B0 |date=24 кастрычніка 2016 }} {{Прыёрка}} {{Гістарычныя раёны Кіева}} [[Катэгорыя:Кіеў| ]] j4okgrfdg02x8n2hhhuohnnm05wvfj6 0 357748 5165007 5144416 2026-07-12T13:36:55Z Demonax 57687 /* Прозвішча */ 5165007 wikitext text/x-wiki '''Грэм''' ({{lang-en|Graham}}, іншая транкрыпцыя ''Грэхем, Грэхэм, Грэхам, Грэгем, Грэям'') — мужчынскае імя, прозвішча, тапонім шатландскага паходжання. == Імя == * [[Грэм Грын]] (1904—1991) — англійскі пісьменнік, драматург * [[Грэм Дот]] (нар. 1977) — шатландскі снукерыст == Прозвішча == * [[Білі Грэм]] (1918—2018) — амерыканскі рэлігійны дзеяч * [[Брус Грэм]] (1925—2010) — калумбійска-амерыканскі архітэктар * [[Ліндсі Грэм]] (1955—2026) — амерыканскі палітык * [[Марта Грэм]] (1894—1991) — амерыканская танцоўшчыца * [[Томас Грэм]] (1805—1869) — шатландскі хімік * [[Хэдэр Грэм]] (нар. 1970) — амерыканская актрыса {{неадназначнасць}}{{спіс цёзак2}} 19mt16695ogthr23cy43otqbvyokvyk 0 357789 5165177 4403878 2026-07-12T21:12:11Z Bk1949 50943 5165177 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Ігар Фраянаў |Арыгінал імя = Игорь Яковлевич Фроянов |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = [[гісторыя]] |Месца працы = |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|доктар|гістарычных навук}} |Навуковае званне = {{Навуковае званне||0}} |Альма-матэр = [[Стаўрапольскі педінстытут ]](1963) |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = Андрэй Дварнічэнка |Вядомы як = |Узнагароды і прэміі = |Сайт = }} '''І́гар Я́каўлевіч Фрая́наў''' ({{lang-ru|Игорь Яковлевич Фроянов}}; {{ДН|22|6|1936}}, г. [[Армавір (Расія)|Армавір]], [[Азова-Чарнаморскі край]], [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], цяпер [[Краснадарскі край]], [[Расія]]) — {{ДС|5|12|2020}}, [[Санкт-Пецярбург]]) — расійскі гісторык. [[Доктар гістарычных навук]] ([[1976]]), прафесар ([[1979]]). == Біяграфія == У [[1963]] скончыў [[Стаўрапольскі педінстытут]]. 3 [[1966]] лёс І. Фраянава непарыўна звязаны з [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскім універсітэтам]]. == Навуковая дзейнасць == Стварыў школу гісторыі [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], канцэпцыя якой вызначаецца шматгранным падыходам да асвятлення падзей. Паводле яе ў Кіеўскай Русі працэс класаўтварэння быў відавочным, але [[класавае грамадства]] ў [[10 стагоддзе|10]]—[[12 стагоддзе|12]] стст. тут яшчэ не склалася. [[Русь]] была краінай [[горад|гарадоў]]-зямель, [[веча]]вога народаўладдзя, грамадовай самадзейнасці. У даследаваннях надаецца ўвага гісторыі гарадскіх грамадаў, набыццю імі дзяржаўнага характару, утварэнню гарадоў-дзяржаў ва ўсходніх славян у [[11 стагоддзе|11]] — пачатку [[13 стагоддзе|13]] стст. У іх дэталёва прааналізавана развіццё горада-дзяржавы ў Полацкай зямлі, прычым гарадамі-дзяржавамі акрамя [[Полацк]]а лічацца таксама [[Менск]], Ізяслаўль ([[Заслаўе]]), [[Лагойск]], істотнае месца адводзіцца барацьбе [[Наўгародская рэспубліка|Ноўгарада]], Полацка і іншых гарадоў за незалежнасць у 11—12 стагоддзях. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Мінск|1}} {{DEFAULTSORT:Фраянаў, Ігар}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Дэканы СПбДУ]] 2p8rn5wbtudgk879pi96wpfbkvqxno2 0 439674 5165320 5151422 2026-07-13T10:18:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165320 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады =канец 1990-х<br>[[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] — па сённяшні дзень | Краіна =Беларусь | Горад =[[Мінск]] | Мова =[[трасянка]] | Склад =Дзяніс Тарасенка <br /> Павал Гарадніцкі }} '''«Разбітае сэрца пацана»''' («РСП») — беларускі музычны гурт, заснаваны ў канцы 1990-х гадоў. Вылучаецца тым, што піша і выконвае свае песні на [[трасянка|трасянцы]]. == Гісторыя == Калектыў «Разбітае сэрца пацана» быў заснаваны ў сценах [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Універсітэта культуры]] ў канцы 1990-х. Заснавальнікамі былі два студэнта: Дзяніс Тарасенка, вядомы па гурце «Склеп» і Саша Маленькі (пазней вядомы ды-джэй Цім Карамыслаў). Дуэт праіснаваў пару дзён, даў шэраг канцэртаў у аўдыторыі і сышоў у нябыт да [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] года, калі Дзяніс Тарасенка з аднакурснікам Паўлам Гарадніцкім рэанімавалі ансамбль, пакінуўшы назву, канцэпцыю і інструменты: [[баян]] і піяніна-раяль-сінтэзатар. Праводзіліся акцыі «Даеш трохразавае пітаніе ў студзенчаскія масы» — канцэрт проста ў «кулькоўскай» сталовай у час абеду, фаер-шоў з петардамі і іншы рух. У гэты час да гурта далучаецца падтанцоўка, якая часта змяняе назвы: «Гаечкі», «Зорачкі», «Плахішкі» (сышлі з «Харошак»), «ЭВМ» і «Расцішка». У [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] да калектыва далучаюцца бас-гітарыст Андрэй «Эндру» Восіпчык, вядомы па гуртах [[Exist]], [[Long Play]] і [[Parason]], ударнік Юрый Сізоў. Дзяніс змяняе баян на [[Гітара|гітару]], Павел [[раяль]] на [[Флейта|флейту]], і ў [[2007 год у гісторыі музыкі|2007]] годзе ансамбль прыступае да запісу першага альбома «Розавы закат». У запісе прынялі ўдзел усе вышэйзгаданыя музыкі, а таксама заснавальнік гурта «[[Кассиопея]]» Ліберзон. Частка матэрыялу была запісана на хатняй студыі Юрыя «Хобіта» Купрашова, а астатняе — на студыі «Селах». У актыве гурта — канцэрты ў мінскім [[Палац мастацтва (Мінск)|Палацы мастацтваў]] з «[[Саша і Сірожа|Сашам і Сірожам]]», у маскоўскім Цэнтры імя Меерхольда, у [[Вільнюс|віленскім]] клубе BiXX і інш. У 2008 у калектыў прыходзіць новы бубнач Аляксандр Кавалёў, вядомы па праекту МУТНАЕВОКА, такі склад застаецца актуальным і па сёняшні час. У 2020 гурт нярэдка выступаў разам з [[Бенька|Бенькай]], у тым ліку і на «дваровых» канцэртах у розных раёнах [[Мінск|Мінска]]<ref>{{Cite web |url=https://belisrael.info/?p=25925 |title=Архіўная копія |access-date=22 кастрычніка 2020 |archive-date=13 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221213075233/https://belisrael.info/?p=25925 |url-status=dead }}</ref>. == Тэматыка песень == У асноўным, гурт раскрывае ў сваіх песнях тэму непадзеленага кахання, між тым перамяжоўваючыся жартоўнымі момантамі з жыцця мясцовага вясковага «пацана». Часам творчая думка сягае далёка за межы Беларусі: так, у песні «Венесуэла» знайшлі адлюстраванне [[беларуска-венесуэльскія адносіны]]. == Дыскаграфія == * [[Rozaвы zakat]] ([[2007 год у гісторыі музыкі|2007]])<ref>[http://www.experty.by/content/razb-tae-sertsa-patsana-rozavy-zakat Разбітае сэрца пацана "Розавы закат"] / Experty.by</ref> * Не Налівай ([[2011 год у гісторыі музыкі|2011]])<ref>[http://www.experty.by/content/razb-tae-sertsa-patsana-ne-nal-vai-dye Разбітае Сэрца Пацана "Не налівай" (+аўдыё)] / Experty.by</ref> * Ч/Б (EP, [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]])<ref>[http://www.experty.by/content/kontseptualnyi-mini-albom-ot-razb-taga-sertsa-patsana-skachat Концептуальный мини-альбом от "Разбітага Сэрца Пацана" (+скачать)] / Experty.by</ref> * [[Пасрэдствам срэдств]] ([[2015 год у гісторыі музыкі|2015]])<ref>[http://www.experty.by/content/rsp-pasredstvam-sredstv-audio Р.С.П. "Пасрэдствам срэдств" (+аудио)] / [[Experty.by]]</ref> *[[Карняплоды любві]] (2018)<ref>{{Cite web |url=https://34mag.net/piarshak/releases/rsp-karnyaplody-lyubvi |title=Карняплоды любві. Разбітае Сэрца Пацана |access-date=16 студзеня 2019 |archive-date=17 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117122945/https://34mag.net/piarshak/releases/rsp-karnyaplody-lyubvi |url-status=dead }}</ref> *«[[Ашчушчэнія]]» (2021)<ref>{{Cite web |url=https://34mag.net/piarshak/news/rsp-aschuschenija |title=«РСП» прэзентавалі альбом «Ашчушчэнія» |access-date=3 верасня 2021 |archive-date=17 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017201920/https://34mag.net/piarshak/news/rsp-aschuschenija |url-status=dead }}</ref> *«[[Шанс/off]]» (2022)<ref>{{Cite web |url=https://34mag.net/piarshak/news/rsp-shans-off |title=«РСП» выпустили альбом «Шанс/off» |access-date=15 сакавіка 2022 |archive-date=15 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115192203/https://34mag.net/piarshak/news/rsp-shans-off |url-status=dead }}</ref> *«Разве тут» (EP, 2023) *«Бо кругом свінарнік, а ты прэкрасней усех» (2025) == Склад == * Павел Гарадніцкі — флейта, клавішы, вакал, словы і музыка * Дзяніс Тарасенка — гітары, клавішы, вакал, словы і музыка * Эндру Восіпчык — бас-гітара * Аляксандр Кавалёў — барабаны, перкусія == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://www.nestor.minsk.by/mg/2005/18/mg51809.html Разбітае сэрца пацана — Смехом единым жив человек, или музыкальное смехо-лечение]{{ref-ru}} * [https://www.last.fm/ru/music/%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B5+%D0%A1%D1%8D%D1%80%D1%86%D0%B0+%D0%9F%D0%B0%D1%86%D0%B0%D0%BD%D0%B0 Разбітае сэрца пацана] на Last.fm *Разбітае сэрца пацана прэзентавалі трэк "Смузі-мафіны" https://34mag.net/piarshak/post/rsp-smuzi-mafiny *"А нажираются все примерно одинаково: что босота, что алігархі" - <nowiki>https://binkl.by/read/people/razbitae-sertsa-patsana-nazhirayutsya-vse-odinakovo-chto-bosota-chto-aligarhi/</nowiki> {{Вонкавыя спасылкі}} {{Разбітае сэрца пацана}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе]] mbzynaaheglumxka5mfzeib05ssbxxf 0 454581 5165024 4642515 2026-07-12T14:23:07Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1607 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165024 wikitext text/x-wiki {{Бібліятэка |назва бібліятэкі = Нацыянальная і ўніверсітэцкая бібліятэка Заграба |Выява = NSK Zagreb.jpg |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = |месцазнаходжанне = Hrvatske bratske zajednice 4 pp 550 10000 Zagreb Republika Hrvatska |заснавана = |колькасць філіялаў = 6 |прадметы збору = |памер збору = 2 млн. кніг |умовы запісу = |штогадовая выдача = |абслугоўванне = |колькасць чытачоў = |бюджэт = |дырэктар = Др. Іосіф Сціпанаў |колькасць супрацоўнікаў = |вэб-сайт = http://www.nsk.hr/home.aspx?id=24 }} '''Нацыянальная і ўніверсітэцкая бібліятэка Заграба''' ({{Lang-hr|Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu}}Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu) — найбуйнейшая навуковая бібліятэка Харватыі, размешчана ў горадзе [[Заграб]]. У фондах бібліятэкі захоўваюцца больш за 2 млн кніг. Калекцыя бібліятэкі ўтрымлівае шмат каштоўных выданняў на [[Стараславянская мова|стараславянскай мове]], а таксама першую кнігу харвацкай мове, каштоўныя старажытныя выданні на нямецкай мове і рэдкія геаграфічныя карты. Генеральны дырэктар бібліятэкі — Др. Іосіф Сціпанаў. == Гісторыя == Нацыянальная і ўніверсітэцкая бібліятэка Харватыі была заснавана ў [[1607]] годзе як частка езуіцкай школы Neoacademia Zagrabiensis. У [[1669]] годзе школа была прызнана габсбургскім каралём [[Леапольд I Габсбург|Леапольдам I]]<ref>Rüegg, Walter: «European Universities and Similar Institutions in Existence between 1812 and the End of 1944: A Chronological List», in: Rüegg, Walter (Hrsg.): ''A history of the university in Europe. Bd. 3: Universities in the nineteenth and Early Twentieth Centuries (1800—1945)'', Cambridge University Press, 2004, ISBN 978-0-521-36107-7, S. 685</ref>. Гісторыя бібліятэкі непарыўна звязана з гісторыяй [[Заграбскі ўніверсітэт|Заграбскага ўніверсітэта]], заснаванага пазней. У [[1776|1776 годзе]] бібліятэка стала Каралеўскай бібліятэкай акадэміі навук (Regia Scientiarum Academia), а ў [[1874]] годзе — ўніверсітэцкай бібліятэкай Заграба. У [[1818]] годзе бібліятэка стала публічнай. [[Файл:20_obljetnica_osnivanja_OS_RH_NSK_pano.jpg|міні|300x300пкс|Першы паверх бібліятэкі.]] З [[1837]] года бібліятэка атрымала статус нацыянальнай і павінна была атрымліваць абавязковы экзэмпляр кожнай кнігі, апублікаванай у Харватыі. [[28 мая]] [[1995]] года бібліятэка пераехала ў сваё цяперашняе памяшканне. Нацыянальная бібліятэка мае сёння шэсць філіялаў (факультэцкіх бібліятэк) і кіруе 32 бібліятэкамі Харватыі. == Фонды == 50 % фондаў бібліятэкі — літаратура на харвацкай мове. 20 % — літаратура на англійскай, 12 % — на нямецкай і па 5 % на рускай, французскай і італьянскай мовах. * 2 015 720 манаграфій * 24 180 кніжных серый і перыядычных выданняў * 314 427 мікрафільмаў * 142 113 рукапісаў * 28 101 геаграфічных карт * 17 580 партытур * 11 735 аўдыёдакументаў {{зноскі}} == Спасылкі == {{CommonsCat}} * [http://www.nsk.ht/home.aspx?id=24 Нацыянальная і ўніверсітэцкая бібліятэка Заграба]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.nsk.hr/DigitalLib.aspx?id=8 Каталог бібліятэкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120207124300/http://www.nsk.hr/DigitalLib.aspx?id=8 |date=7 лютага 2012 }} {{Нацыянальныя бібліятэкі Еўропы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бібліятэкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Культура Заграба]] [[Катэгорыя:Нацыянальныя бібліятэкі|Харватыя]] [[Катэгорыя:Навука ў Харватыі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1607 годзе]] l8180kcmid93d3hgn9aeum2llujvpqv 0 468884 5165251 5054520 2026-07-13T06:17:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165251 wikitext text/x-wiki {{Таксон | image file = Abies balsamea1.jpg | image title = Abies balsamea | image descr = Агульны выгляд дарослага дрэва | regnum = Расліны | parent = Abies | rang = Від | latin = Abies balsamea | author = ([[L.]]) [[Mill.]] (1768) | syn = * {{bt|Pinus balsamea|[[L.]]}}{{Basionym}} * {{bt|Abies balsamea|f=nana|([[J.Nelson]]) [[Beissn.]]}} * {{bt|Abies balsamea|f=phanerolepis|([[Fernald]]) [[Rehder]]}} | children = {{bt|Abies balsamea|f=hudsonia| ::::([[Жак, Анри Антуан|Jacques]]) [[Fernald]] & [[Weath.]]}} | range map = Abies balsamea range map 3.png | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = lc | iucn = 42272 | wikispecies = Abies balsamea | commons = Abies balsamea | grin = 635 }} '''Піхта бальзамічная'''<ref name="Киселевский 4123">{{кніга |аўтар = Киселевский А. И. |частка = |загаловак = Латино-русско-белорусский ботанический словарь. , |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Минск |выдавецтва = «Наука и техника» |год = 1967 |том = |старонкі = 7 |старонак = 160 |серыя = |isbn = |тыраж = 2350 }}</ref><ref name="Крылов">{{кніга|аўтар=Крылов Г. В., Марадудин И. И., Михеев Н. И., Козакова Н. Ф.|загаловак=Пихта|спасылка=http://ashipunov.info/shipunov/school/books/pikhta_1986.djvu|выданне=Агропромиздат|месца=М.|год=1986|старонак=239|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160401160308/http://ashipunov.info/shipunov/school/books/pikhta_1986.djvu|archivedate=1 красавіка 2016}}</ref>, '''ельніца'''<ref>[[Іосіф Георгіевіч Васількоў|Васількоў І. Г.]] Матэрыялы да флоры Горацкага раёна. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. III. Горы-Горкі, 1927</ref> (''Abies balsamea'') — [[Біялагічны від|від]] роду [[Піхта]] сямейства {{Bt-bellat|Хваёвыя|Pinaceae}}, вечназялёнае хваёвае дрэва. == Распаўсюджванне == Займае велізарныя плошчы ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]], яе арэал даходзіць на ўсходзе да берагоў [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]] і на захадзе датыкаецца з [[Ціхі акіян|Ціхім акіянам]]. Выведзена шмат дэкаратыўных формаў. Мае важнае лесапрамысловае значэнне ў [[Канада|Канадзе]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. == Біялагічнае апісанне == Дрэва вышынёй 15-25 метраў з правільнай конусападобнай кронай, апушчанай да самай зямлі. [[Кара (біялогія)|Кара]] шэра-карычневая, гладкая. Ігліца даўжынёй 1,5—2,5 см, тупая або злёгку выемчатая на канцы, зверху цёмна-зялёная, бліскучая, знізу з бялёсымі палоскамі. На галінах размешчана грабеньчата. [[Шышка|Шышкі]] авальна-цыліндрычныя, даўжынёй 5-10 см, дыяметрам 2-2,5 см, у пачатку развіцця цёмна-фіялетавыя. [[Корань расліны|Каранёвая сістэма]] павярхоўная. Працягласць жыцця 150—200 гадоў<ref name="Декоративная дендрология">{{кніга |аўтар = Колесников А.И. |загаловак = Декоративная дендрология |спасылка = |адказны = |выданне = 2-е, исправ. и доп. |месца = М. |выдавецтва = Лесная промышленность |год = 1974 |том = |старонак = 704 |старонкі = |isbn = }}</ref>. == Выкарыстанне == У Канадзе піхта бальзамічная выкарыстоўваецца як крыніца [[Канадскі бальзам|канадскага бальзаму]]. == У культуры == Адносна марозаўстойлівая і ценевынослівая, дастаткова газаўстойлівая. Добра расце на вільготных [[Поймавыя глебы|алювіяльных]] і [[Суглінак|суглінкавых]] глебах, дрэнна на [[Падзолістыя глебы|падзолістых]] і пясчаных. Маладыя расліны растуць павольна, дарослыя хутчэй. Адносна добра расце ў лясной зоне Расіі (на поўнач да шыраты [[Санкт-Пецярбург]]а ўключна, на ўсход да [[Екацярынбург]]а), у лесастэпавай і стэпавай дрэнна. У садах і парках [[Украіна|Украіны]] маюцца дрэвы вышынёй да 15 метраў. Рэкамендуецца для пасадак [[Салітэр (ландшафтны дызайн)|салітэрамі]] і невялікімі групамі. == Сарты == * ''''Argentea''''. Ігліца на канцах белая. * ''''Columnaris''''. Крона калонападобная. * ''''Glauca'''' Beissn.. Форма росту, як у намінальнай формы. Верхняя частка ігліцы блакітнаватая. * ''''Nana''''. Шчыльная, амаль шарападобная форма кроны. Ігліца кароткая, цёмна-зялёная * {{Anchor|Piccolo}}''''Piccolo'''' Edwin Carstens Nursery, 1987, Германія. Вышыня каля 40 см. Галіны кароткія, шчыльна размешчаныя. Іголкі цёмна-зялёныя, пупышкі чырванавата-карычневыя. Прыгожы кантраст паміж старымі і новымі іголкамі<ref>[http://pinuslibrary.ru/Abies/Abies-balsamea-Piccolo_13.html ''Abies balsamea'' 'Piccolo'] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305030858/http://pinuslibrary.ru/Abies/Abies-balsamea-Piccolo_13.html |date=5 сакавіка 2016 }} на сайте Библиотека хвойных растений</ref><ref name="Laurence Hatch">{{кніга |аўтар = Laurence Hatch |загаловак = Cultivars of Woody Plants |спасылка = http://books.google.ru/books?id=Hc8vQI0oM70C&pg=PT31&lpg=PT31&dq=Abies+balsamea+%27Piccolo%27+Carstens&source=bl&ots=uWR5YdfFVL&sig=8cWx4bW-3bHQGyEh4AgOKGCfzHk&hl=ru#v=onepage&q=Abies%20balsamea%20%27Piccolo%27%20Carstens&f=false |адказны = |месца = |выдавецтва = TCR Press |год = 2007 |том = 1 |старонак = |старонкі = 1031 |isbn = 0971446504 }}</ref>. Зоны марозаўстойлівасці: 3a—8b. * ''''Little Jamie''''. Карлікавы сорт. Крона шарападобная. * ''''Prostrata''''. Карлікавы сорт. Галіны распасцёртыя над зямлёй. * ''''Variegata''''. Ігліца жоўта-пярэстая. {{Фотарадок|border=0|Abies balsamea cones.jpg|Abies balsamea branch.jpg|Abies balsamea phanerolepis.jpg|Abies balsamea pollen cones1.jpg|тэкст=}} == Таксанамічнае становішча == {{Табліца12222 |a='''аддзел'''<br />&nbsp;&nbsp;'''[[Хвойныя]]'''&nbsp;&nbsp; |b1='''парадак'''<br />'''[[Хвоі]]''' |b2=яшчэ тры <br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;вымерлых&nbsp;&nbsp;&nbsp;<br /> парадкі |c1=яшчэ 6 сямействаў |c2= '''сямейства'''<br />'''[[Хваёвыя]]''' |d1='''род'''<br />'''[[Піхта]]''' |d2=яшчэ 10 родаў |e1=яшчэ каля 50 відаў |e2=&nbsp;'''від'''<br /><span style="font-weight:900; font-size:125%">Піхта бальзамічная |bgcolor=#BDDCCB |color=#235421 }} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.portraitoftheearth.com/trees/balsamfir.html Balsam Fir ''Abies balsamea''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130514021006/http://www.portraitoftheearth.com/trees/balsamfir.html |date=14 мая 2013 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя дрэвы]] [[Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Піхта]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1768 годзе]] nrjvjd2glxv8ac96gzkrrww4i6ahbmy 0 539289 5165029 4580781 2026-07-12T14:27:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165029 wikitext text/x-wiki {{Гл. таксама|Прыбалтыйскі фронт (значэнні)}} {{Ваеннае падраздзяленне |назва = Волхаўскі фронт |выява = [[Выява:Red Army Badge.svg|200px]] |подпіс = [[Эмблема]] [[Узброеныя Сілы СССР|УС]] [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] |гады = [[10 кастрычніка|10]] — [[20 кастрычніка]] [[1943]] года |краіна = {{Сцяг СССР}} [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] |падначаленне = [[Камандуючы|камандуючаму]] [[войскі|войскамі]] [[Фронт (вайсковае аб’яднанне)|фронту]] |у складзе = [[Узброеныя Сілы СССР|Узброеных Сіл СССР]] |тып = [[Фронт (вайсковае аб’яднанне)|фронт]] |уключае_у_сябе = упраўленне, [[Аб’яднанне (ваенная справа)|аб'яднанні]], [[Злучэнне (ваенная справа)|злучэнні]], [[Воінская часць|воінскія часці]] і ўстановы |роля = |памер = [[Аб’яднанне (ваенная справа)|аб'яднанне]] |камандная_структура = |размяшчэнне = |мянушка = |заступнік = |дэвіз = |колеры = |марш = |талісман = |рыштунак = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |знакі_адрозненні = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = Камандуючы [[Маркіян Міхайлавіч Папоў|М. М. Папоў]] }} '''Прыбалты́йскі фронт''' ([[10 кастрычніка|10]] — [[20 кастрычніка]] [[1943]] года) — фронт [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|РСЧА]] падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], які дзейнічаў на [[Прыбалтыка|прыбалтыйскім]] кірунку. == Гісторыя == Утвораны 10 кастрычніка 1943 года на паўночна-заходнім напрамку на падставе дырэктывы [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандавання|Стаўкі ВГК]] ад [[1 кастрычніка]] 1943 года на базе палявога ўпраўлення [[Бранскі фронт|Бранскага фронту]] (3-га фарміравання). Асноўнай задачай фронту была падрыхтоўка наступу для разгрому нямецкай [[Група армій «Поўнач»|групы армій «Поўнач»]]. 20 кастрычніка 1943 года на падставе загаду Стаўкі ВГК ад 16 кастрычніка 1943 года фронт перайменаваны ў [[2-гі Прыбалтыйскі фронт|2-і Прыбалтыйскі фронт]]. == Склад == * [[3-я ўдарная армія]] * [[6-я гвардзейская армія]] * [[11-я гвардзейская армія]] * [[11-я армія (СССР)|11-я армія]] * [[22-я армія (СССР)|22-я армія]] * [[15-я паветраная армія]] * [[20-я армія (СССР)|20-я армія]] (з 15-га кастрычніка) == Камандаванне == * Камандуючы: [[генерал арміі]] [[Маркіян Міхайлавіч Папоў|М. М. Папоў]] * Член Ваеннага савета: [[генерал-лейтэнант]] [[Леў Захаравіч Мехліс|Л. З. Мехліс]] * Начальнік штаба: [[генерал-маёр]] [[Мікалай Паўлавіч Сідзельнікаў|М. П. Сідзельнікаў]] == Спасылкі == * [http://bse.sci-lib.com/article117707.html Фронт] * [https://web.archive.org/web/20121215110522/http://www.victory.mil.ru/rkka/ Усе франты Вялікай Айчыннай вайны] {{Узброеныя сілы СССР у ВАВ}} [[Катэгорыя:Савецкія франты ў гады Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1943 годзе]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1943 годзе]] do2knvkhkube2pmvq9alc2k78n48jwb 0 541013 5165359 4952420 2026-07-13T11:40:28Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2007 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165359 wikitext text/x-wiki {{Картка сайта |назва = ChemSpider |лагатып = |URL = http://www.chemspider.com |тып = база даных |мовы = англійская |уладальнік = [[Royal Society of Chemistry]] }} '''ChemSpider''' — [[база даных]] хімічных злучэнняў і сумесяў, якая належыць [[Royal Society of Chemistry|каралеўскаму хімічнаму грамадству]] Вялікабрытаніі <ref>{{cite journal |journal=Chemistry International |author=[[Antony John Williams]] |title=ChemSpider and Its Expanding Web: Building a Structure-Centric Community for Chemists |date=Jan–Feb 2008 |volume=30 |issue=1 |url=http://www.iupac.org/publications/ci/2008/3001/ic_chemspider.html }}</ref><ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Williams A. J.}}|загаловак=Public chemical compound databases.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18428094|мова=en|выданне=Current opinion in drug discovery & development|год=2008|volume=11|нумар=3|pages=393—404|pmid=18428094|doi=}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар={{nobr|Ekins S.}}, {{nobr|Iyer M.}}, {{nobr|Krasowski M. D.}}, {{nobr|Kharasch E. D.}}|загаловак=Molecular characterization of CYP2B6 substrates.|спасылка=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18537573|мова=en|выданне=Current drug metabolism|год=2008|volume=9|нумар=5|pages=363—373|pmid=18537573|doi=}}</ref><ref>{{артыкул |аўтар={{nobr|Brumfiel Geoff}} |загаловак=Chemists spin a web of data |спасылка=http://dx.doi.org/10.1038/453139a |выданне=Nature |год=2008 |месяц=5 |чысло=8 |том=453 |нумар=7192 |старонкі=139 |doi=10.1038/453139a |issn=0028-0836 }}</ref><ref>E. Curry, A. Freitas, and S. O’Riain, [https://books.google.co.uk/books?id=DsMrnk9-4NsC&lpg=PA25&ots=ngw9sbXIiH&lr&pg=PA25#v=onepage&q&f=false, "The Role of Community-Driven Data Curation for Enterprises, "] in Linking Enterprise Data, D. Wood, Ed. Boston, MA: Springer US, 2010, pp. 25-47.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.slideshare.net/AntonyWilliams/slideshows |title=Links to Multiple Presentations about ChemSpider |access-date=16 снежня 2017 |archive-date=14 красавіка 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090414164456/http://www.slideshare.net/AntonyWilliams/slideshows |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://littlemsandsailing.wordpress.com/2011/05/22/accurate-mass-measurements-identifying-%e2%80%9cknown-unknowns%e2%80%9d-using-chemspider/ |title=Identification of Nontargeted Species Using Accurate Mass/Mass Spectrometry Data and ChemSpider |access-date=16 снежня 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190802205723/https://littlemsandsailing.wordpress.com/2011/05/22/accurate-mass-measurements-identifying-%E2%80%9Cknown-unknowns%E2%80%9D-using-chemspider/ |archivedate=2 жніўня 2019 |url-status=dead }}</ref><ref>{{артыкул |аўтар={{nobr|Williams Antony J.}} |загаловак=Chemspider: A Platform for Crowdsourced Collaboration to Curate Data Derived From Public Compound Databases |спасылка=http://dx.doi.org/10.1002/9781118026038.ch22 |выданне=Collaborative Computational Technologies for Biomedical Research |год=2011 |месяц=5 |чысло=3 |старонкі=363—386 |doi=10.1002/9781118026038.ch22 |isbn=9781118026038 }}</ref><ref>{{артыкул |аўтар={{nobr|Pence Harry E.}}, {{nobr|Williams Antony}} |загаловак=ChemSpider: An Online Chemical Information Resource |спасылка=http://dx.doi.org/10.1021/ed100697w |выданне=Journal of Chemical Education |год=2010 |месяц=11 |том=87 |нумар=11 |старонкі=1123—1124 |doi=10.1021/ed100697w |issn=0021-9584 }}</ref><ref>{{артыкул |аўтар={{nobr|Little James L.}}, {{nobr|Williams Antony J.}}, {{nobr|Pshenichnov Alexey}}, {{nobr|Tkachenko Valery}} |загаловак=Identification of “Known Unknowns” Utilizing Accurate Mass Data and ChemSpider |спасылка=http://dx.doi.org/10.1007/s13361-011-0265-y |выданне=Journal of The American Society for Mass Spectrometry |год=2011 |месяц=11 |чысло=2 |том=23 |нумар=1 |старонкі=179—185 |doi=10.1007/s13361-011-0265-y |issn=1044-0305 }}</ref>. == Змест == База даных змяшчае інфармацыю пра больш як 30 млн унікальных малекул з больш за 450 крыніц даных, у тым ліку: {{Flatlist| * EPA DSSTox * [[Food and Drug Administration|Food and Drug Administration (United States)]] (FDA) * Human Metabolome Database * Journal of Heterocyclic Chemistry * [[KEGG]] * KUMGM * LeadScope * LipidMAPS * Marinlit * MDPI * MICAD * MLSMR * MMDB * MOLI * MTDP * Nanogen * [[Nature Chemical Biology]] * NCGC * NIAID * [[Национальные институты здравоохранения США|National Institutes of Health]] (NIH) * NINDS Approved Drug Screening Program * [[Национальный институт стандартов и технологий|NIST]] * NIST Chemistry WebBook * NMMLSC * NMRShiftDB * PANACHE * PCMD * PDSP * Peptides * Prous Science Drugs of the Future * [[QSAR]] * R&D Chemicals * San Diego Center for Chemical Genomics * SGCOxCompounds, SGCStoCompounds * SMID * Specs * Structural Genomics Consortium * SureChem * Synthon-Lab * Thomson Pharma * Total TOSLab Building-Blocks * UM-BBD * UPCMLD * UsefulChem * [[Web of Science]] * xPharm * ZINC }} == Пошук даных == У ChemSpider маецца некалькі спосабаў пошуку патрэбных даных: * ''Стандартны пошук'' — пошук ажыццяўляецца па сістэматычных назвах, [[Камерцыйнае абазначэнне|гандлёвых назвах]] і сінонімах, а таксама рэгістрацыйных нумарах * ''Пашыраны пошук'' — інтэрактыўны пошук па хімічнай структуры, хімічнай падструктуры, а таксама па [[Хімічная формула|малекулярнай формуле]] і дыяпазоне [[Малекулярная маса|малекулярнай масы]], [[Рэгістрацыйны нумар CAS|нумары CAS]] і г.д. * Пошук на мабільных прыладах можа быць выкананы з дапамогай бясплатных дадаткаў для iOS (iPhone/iPod/iPad)<ref>[https://itunes.apple.com/us/app/chemspider/id458878661 ChemSpider on the App Store on iTunes]</ref> і для Android.<ref>https://play.google.com/store/apps/details?id=com.mmi.android.chemspider</ref> == Гл. таксама == * [[PubChem]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{афіцыйны сайт}} [[Катэгорыя:Базы даных у Інтэрнэце]] [[Катэгорыя:Навуковыя базы даных]] [[Катэгорыя:Навука ў Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Базы даных па хіміі]] [[Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2007 годзе]] 40lm2b1ru6jxv7txe1m0b338133kfww 0 545554 5165054 4123228 2026-07-12T15:40:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165054 wikitext text/x-wiki {{Ваеннае падраздзяленне |назва = Прыморская група войскаў |выява = [[Выява:Red Army Badge.svg|200px]] |подпіс = [[Эмблема]] [[Узброеныя Сілы СССР|УС]] |гады = Першае фарміраванне: люты [[1932]] — ліпень [[1938]]<br/>Другое фарміраванне: ліпень [[1943]] — [[5 жніўня]] [[1945]] |краіна = {{Сцяг СССР}} [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] |падначаленне = [[Камандуючы|камандуючаму]] |у складзе = [[Узброеныя Сілы СССР]] |тып = [[Фронт (вайсковае аб’яднанне)|фронт]] |уключае_у_сябе = упраўленне, [[Аб’яднанне (ваенная справа)|аб’яднанні]], [[Злучэнне (ваенная справа)|злучэнні]], [[Воінская часць|воінскія часці]] і ўстановы |роля = абарона |памер = [[Аб’яднанне (ваенная справа)|аб’яднанне]] |камандная_структура = |размяшчэнне = |мянушка = |заступнік = |дэвіз = |колеры = |марш = |талісман = |рыштунак = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |знакі_адрозненні = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = [[Кірыл Апанасавіч Мерацкоў|К. А. Мерацкоў]] }} '''Прымо́рская гру́па во́йскаў''' — аб'яднанне войскаў [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]]. == Прыморская група войскаў АЧДУА == Сфарміравана ў лютым [[1932]] года ў складзе [[Асобая Чырвонасцяжная Далёкаўсходняя армія|Асобай Чырвонасцяжнай Далёкаўсходняй арміі]]. [[Штаб]] групы дыслакаваўся ў г. Нікольск-Усурыйскі (з [[1935]] — г. Варашылаў; цяпер г. [[Усурыйск]]). У ліпені [[1938]] года на аснове Прыморскай групы войскаў сфарміравана [[1-я Чырвонасцяжная армія]]. === Камандуючыя групай войскаў === * лютага 1932 — ліпень 1934 — [[Вітаўт Казіміравіч Путна]] * ліпеня 1934 — май 1937 — {{нп3|Іван Фёдаравіч Фядзько||ru|Федько, Иван Фёдорович}} * чэрвень 1937 — люты 1938 — [[Міхаіл Карлавіч Левандоўскі]] * люты — ліпень 1938 — {{нп3|Кузьма Пятровіч Подлас||ru|Подлас, Кузьма Петрович}} ''(в. а.)'' == Прыморская група войскаў (другое фарміраванне) == Сфарміравана ў складзе [[Далёкаўсходні фронт|Далёкаўсходняга фронту]] ў ліпені [[1943]] года. Першапачаткова ўключала: [[1-я Чырвонасцяжная армія|1-ю Чырвонасцяжную армію]], [[25-я армія (СССР)|25-ю армію]], [[9-я паветраная армія (СССР)|9-ю паветраную армію]], якія размяшчаліся ўздоўж памежнай лініі ад Губерава да мяжы з [[Карэя|Карэяй]]. [[5 жніўня]] [[1945]] года перайменаваны ў [[1-ы Далёкаўсходні фронт]]. === Камандаванне === ==== Камандуючыя ==== Ліпень 1943 — ліпень 1945 — [[генерал-лейтэнант]] {{нп3|Піліп Аляксеевіч Парусінаў||ru|Парусинов, Филипп Алексеевич}} З ліпеня па верасень 1945 — [[Маршал Савецкага Саюза]] [[Кірыл Апанасавіч Мерацкоў]] == Літаратура == * Приморская группа // [https://web.archive.org/web/20130515190406/http://militera.lib.ru/enc/enc_vov1985/index.html Великая Отечественная война, 1941—1945] : энциклопедия / под ред. М. М. Козлова. — М. : Советская энциклопедия, 1985. — С. 583. — 500 000 экз. {{Чырвоная Армія ў ВАВ}} [[Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР]] [[Катэгорыя:Савецкія франты ў гады Вялікай Айчыннай вайны]] su3sj057ccujwqjm24jwwsx0ahj4nhj 0 551488 5165189 4765392 2026-07-12T21:36:20Z Pabojnia 135280 афармленне 5165189 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні <!-- Скапіруйце ўзор у артыкул і ПАКІНЬЦЕ ПАРАМЕТРЫ ТОЛЬКІ Ў ПРАВІЛЬНАЙ ФОРМЕ! Напрыклад: |распрацоўшчык = |выдаўцы = --> |загаловак = ''Super Mario World<br>{{s|Super Mario World: Super Mario Bros. 4}}'' |стыль загалоўка = |выява = [[Файл:Super_mario_world_box.jpg|250x250пкс|game cover]] |подпіс = Вокладка паўночнаамерыканскага выдання гульні для кансолі [[Super Nintendo Entertainment System]]. |распрацоўшчык = [[Nintendo|Nintendo EAD]] |выдавец = [[Nintendo]] |кампазітар = {{nl|Кодзі|Кондо}} |лакалізатар = |мова інтэрфейсу = |серыя = [[Mario (серыя гульняў)|Mario]] |дата анонсу = |даты выпуску = <div class="NavHead" style="width:100%; background:transparent;" align="left">21 лістапада 1990</div> <div class="NavContent" style="text-align:left;">'''Super NES:'''<br>[[Файл:Merchant_flag_of_Japan_(1870).svg|border|22x22пкс|Сцяг Японіі (1870–1999)]] [[21 лістапада]] [[1990 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1990]]<br>[[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|border|22x22пкс|Сцяг ЗША]] [[23 жніўня]] [[1991 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1991]] <br>[[Файл:Flag_of_Europe.svg|border|22x22пкс|Сцяг ЕС]] [[11 красавіка]] [[1992 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1992]] <br> '''Game Boy Advance:'''<br>[[Файл:Merchant_flag_of_Japan_(1870).svg|border|22x22пкс|Сцяг Японіі (1870–1999)]] [[14 снежня]] [[2001 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2001]]<br>[[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|border|22x22пкс|Сцяг ЗША]] [[11 лютага]] [[2002 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2002]]<br>[[Файл:Flag_of_Europe.svg|border|22x22пкс|Сцяг ЕС]] [[12 красавіка]] [[2002 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2002]]<br>'''Wii Virtual Console:'''<br>[[Файл:Flag_of_Japan.svg|border|22x22пкс|Сцяг Японіі]] [[2 снежня]] [[2006 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2006]]<br>[[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|border|22x22пкс|Сцяг ЗША]] [[5 лютага]] [[2007 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2007]]<br>[[Файл:Flag_of_Europe.svg|border|22x22пкс|Сцяг ЕС]] [[9 лютага]] [[2002 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2002]]<br>'''Wii U Virtual Console:'''<br>[[Файл:Flag_of_Japan.svg|border|22x22пкс|Сцяг Японіі]][[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|border|22x22пкс|Сцяг ЗША]] [[26 красавіка]] [[2013 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2013]]<br>[[Файл:Flag_of_Europe.svg|border|22x22пкс|Сцяг ЕС]] [[27 красавіка]] [[2013 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2013]]<br>'''Nintendo 3DS:'''<br>[[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|border|22x22пкс|Сцяг ЗША]][[Файл:Flag_of_Europe.svg|border|22x22пкс|Сцяг ЕС]] [[3 сакавіка]] [[2016 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2016]]<br>[[Файл:Flag_of_Japan.svg|border|22x22пкс|Сцяг Японіі]] [[4 сакавіка]] [[2016 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2016]]</div> |платформы = [[Super Nintendo Entertainment System]], [[Game Boy Advance]], [[Wii]], [[Wii U]], [[Nintendo 3DS]] |рухавічок = |ліцэнзія = |бюджэт = |версія = |жанр = [[платформер]] |рэжым = |рэйтынг = |носьбіт = |сістэмныя патрабаванні = |кіраванне = |сайт = }} '''Super Mario World''', у Японіі вядомая як {{nihongo|'''Super Mario World: Super Mario Bros. 4'''|スーパーマリオワールドスーパーマリオブラザーズ4|Су:па: Марыо Ва:рудо: Су:па Марыо Бурадза:Дзу Фо:|«Свет Звыш Марыа»}} — платформер, выпушчаны кампаніяй «Nintendo» для «Super Nintendo Entertainment System» (SNES) у 1990 годзе. Вытворчасцю гульні займалася студыя «Nintendo Entertainment Analysis and Development» пад кіраўніцтвам {{nl|Сігэру|Міямота}} і {{нп3|Такасі Тэдзука|Такасі Тэдзукі|en|Takashi Tezuka}}. «Super Mario World» трапіла ў стартавую лінейку гульняў SNES. == Сюжэт == Сюжэт гульні працягвае падзеі, апісаныя ў «[[Super Mario Bros. 3]]». Пасля выратавання Грыбнога Каралеўства браты Марыа і Луіджы адпраўляюцца ў адпачынак, у Краіну Дыназаўраў. Аднак падчас адпачынку на пляжы знікае прынцэса Піч. Калі Марыа і Луіджы прачынаюцца, яны адпраўляюцца на яе пошукі і неўзабаве знаходзяць у лесе гіганцкае яйка. З яго вылупляецца дыназаўр па імені Ёшы, які распавядае героям, што яго сябры таксама былі заключаны ў аналагічныя пасткі. Неўзабаве Марыо і Луіджы разумеюць, што ўсе гэтыя перыпетыі — справа рук злыдня Боўзера і яго слуг. Разам з Ёшы яны адпраўляюцца ратаваць прынцэсу і сяброў дыназаўрыка<ref>{{cite web|url=http://www.mariomayhem.com/downloads/mario_instruction_booklets/super_mario_world-snes.pdf|title=Mario Booklet|publisher=mariomayhem.com|accessdate=2016-06-06|lang=en}}</ref><ref name="game">{{Cite video game|developer=Nintendo R&D1|title=Super Mario World instruction manual|publisher=Nintendo}}</ref>. == Гульнявы працэс == [[Файл:Super_mario_screen.jpg|злева|міні|220x220пкс|Марыа падарожнічае на Ёшы. У цэнтральнай верхняй частцы экрана размешчана вочка з пауэр-апам, што з’яўляецца навіной для гульняў гэтай франшызы. Некаторыя выданні крытыкавалі графіку гульні называючы яе ўсяго толькі мадэрнізаваным варыянтам [[Super Mario Bros. 3|папярэдняй часткі]]<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://www.ign.com/articles/2007/02/06/super-mario-world-vc-review|title=Review: Super Mario World (IGN)|accessdate=6 чэрвеня 2016|publisher=IGN|lang=en}}</ref>.]] Гулец кіруе персанажам (Марыа або Луіджы) ад трэцяй асобы. Мінанне гульні ажыццяўляецца з дапамогай навігацыі на двух экранах: карты свету і самога гульнявога ўзроўню. На карце свету прадстаўлены прыкладныя параметры бягучай гульнявой лакацыі і маюцца некалькі шляхоў яе праходжання, што вядуць ад пачатку карты да канчатковай мэты — замка. Маршруты карты, па якіх перамяшчаецца галоўны герой, злучаныя паміж сабой падсветленымі значкамі: крэпасцяў, т. зв. дамоў зданяў ({{lang-en|Ghost house}}) і г. д. Яны дазваляюць гульцу выбіраць розныя шляхі праходжання. Перамяшчаючыся на значок той ці іншай лакацыі персанаж атрымлівае доступ на гульнявы ўзровень. Большая частка гульні адбываецца на гэтых узроўнях, якія напоўнены перашкодамі і ворагамі, а гулец вольны праходзіць іх рознымі спосабамі. У канцы кожнага свету адбываецца бітва з босам — адным з Купалінгаў. У фінале гульні гулец павінен перамагчы галоўнага антаганіста — Боўзера. Ворагамі на шляху з’яўляюцца чарапахі, браняносцы, дыназаўры і інш. У дадатак да пауэр-апаў з папярэдніх частак франшызы, такім як «Супер грыб» (ператварае маленькага Марыа ў вялікага) і «Агністая кветка» (дазваляе яму страляць фаерболамі), быў дададзены новы бонусны касцюм — «Чароўны плашч» (значок пяра) — з дапамогай якога Марыа можа лятаць і парыць. З пункту гледжання гульнявой механікі ён быў падобны з касцюмам янота з «Super Mario Bros. 3», які ў «Super Mario World» быў выдалены. Апроч яго, распрацоўшчыкі вырашылі адмовіцца яшчэ ад некалькіх бонусаў з прыквэла: касцюма жабы ({{lang-en|Frog Mario}}), экіпіроўкі з малаткамі ({{lang-en|Hammer Mario}}) і касцюма янота, які ператвараецца ў статую ({{lang-en|Tanooki Mario}}). У сваю чаргу, у гульню быў дададзены новы элемент (т. зв. «Запасны прадмет») — размешчанае ў верхняй цэнтральнай частцы экрана вочка. Гэты бонус працуе па вызначанай схеме, напрыклад, калі кіраваны персанаж мае «Агністую кветка» і атрымлівае «Супер грыб», то грыб захоўваецца ў дадатковую вочка. Запасны пауэр-ап актывуецца аўтаматычна ў выпадку, калі галоўнага героя тычыцца вораг. Акрамя гэтага гэты пауэр-ап можа быць выкарыстаны з дапамогай націску кнопкі на геймпадзе. Акрамя таго, у гульні з’явіўся т. зв. «кручоны скачок», які дазваляе разбіваць гульнявыя блокі пад галоўным героем. У «Super Mario World» Марыа можа падарожнічаць на дыназаўры Ёшы, які здольны праглынуць большасць ворагаў. Калі Ёшы спрабуе з’есці суперніка, то ён, перш чым праглынуць, утрымлівае яго ў роце на працягу вызначанага перыяду часу; у гэты момант ён можа выплюнуць сваю ахвяру і патрапіць ёй у іншых ворагаў. Калі Ёшы ўтрымлівае каляровыя панцыры купа ў роце, то ён атрымлівае спецыяльныя здольнасці: сіні панцыр дазваляе Ёшы лятаць, пры дапамозе жоўтага ён пускае віхор, які паражае ворагаў вакол яго, а чырвоны панцыр дазваляе Ёшы вывяргаць тры вогненных шара. Панцыры, якія мігцяць, дазваляюць герою атрымаць усе тры здольнасці, у той час як зялёныя панцыры — ніводнай. Па змаўчанні Ёшы афарбаваны ў зялёны колер, але таксама можна знайсці сіняга, жоўтага і чырвонага дыназаўра (кожны з індывідуальнымі здольнасцямі); іх можна атрымаць адшукаўшы ў Зорным свеце яйкі адпаведнага колеру ({{lang-en|Star World}}). Падчас праглынання каляровага панцыра гэтыя дыназаўры атрымліваюць адпаведную здольнасць у дадатак да свайго колеру. У «Super Mario World» маецца шматкарыстальніцкі рэжым, які дазваляе двум гульцам праходзіць гульню па чарзе, чаргуючы хады на карце свету; першы гулец кіруе Марыа, другі — Луіджы. У гульні прысутнічае вялікая колькасць схаваных сакрэтаў, такіх як скарачэння шляху, бонусныя ўзроўні і г. д. Усяго ў гульні 74 гульнявых зонаў і 96 выхадаў з іх; як і ў «Super Mario Bros. 3» — гульнявы ўзровень магчыма прайсці некалькімі спосабамі. Разам з тым, персанаж гульца можа патрапіць на сакрэтны ўзровень, і дзеля гэтага ён павінен знайсці спецыяльны ключ і даставіць яго да асаблівай замочнай ячэйкі. Даследаваўшы гэтыя сакрэтныя ўзроўні можна атрымаць доступ да бонусных узроўняў, да такіх як Спецыяльны Свет ({{lang-en|Special World}}). Цалкам прайшоўшы гэтую лакацыю, гулец можа памяняць колер некаторых спрайтаў, а таксама змяніць каляровую гаму карты свету з дапамогай уводу спецыяльнага кода. == Распрацоўка == Гульня была распрацавана пад кіраўніцтвам {{нп3|Такасі Тэдзука|Такасі Тэдзукі|en|Takashi Tezuka}}. Прадзюсарам выступіў Сігэру Міямота, стваральнік серыі гульняў «Mario» і «The Legend of Zelda», графічным дызайнам займаўся Сігэфумі Хіна ({{lang-en|Shigefumi Hino}}). Вытворчасць гульні было даручана студыі «Nintendo EAD», якую ўзначальвае Міямота. На распрацоўку гульні пайшло тры гады, каманда складалася з шаснаццаці чалавек. Пазней Міямота заявіў, што адчуваў, у гульню яшчэ можна было дадаць значна больш ідэй, аднак распрацоўка набліжалася да канца. Тым не менш прадзюсар выказаў надзею, што наступныя гульні SNES дазволяць рэалізаваць больш насычаны эмацыянальны змест і больш глыбокія сюжэты. Па словах Міямота, ён яшчэ ў часы працы над «Super Mario Bros.» хацеў стварыць для Марыа спадарожніка — дыназаўра. Тым не менш, інжынеры «Nintendo» не маглі ўвасобіць яго ідэі ў жыццё з-за сціплых тэхнічных магчымасцяў NES. Пазней Міямота сказаў: «''Дзякуючы SNES мы нарэшце змаглі перамясціць Ёшы з эскізаў на экраны''». «Super Mario World» была выпушчана ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] восенню 1991 года, адначасова з выпускам прыстаўкі SNES. === Перавыданні === Пасля поспеху «Super Mario World» гульня была выпушчана ў спецыяльнай версіі зборніка «Super Mario All-Stars» пад назвай «Super Mario All-Stars + Super Mario World», які быў выдадзены ў 1993 годзе ў на тэрыторыі ЗША і Еўропы як частка камплекта «Super Mario Set» — разам з прыстаўкай «Super Nintendo». У гэтай версіі Луіджы мае свой уласны спрайт (у арыгінале, спрайт Луіджы быў проста перафарбаваны варыянтам Марыа), у той час як астатнія аспекты гульні засталіся без зменаў. У 1995 годзе дзве кітайскіх фірмы, вядомыя як «Hummer Team» і «JY Company», партавалі без выкарыстання ліцэнзіі версію «Super Mario World» для SNES на прыстаўку мінулага пакаленні NES. «Super Mario World» была адной з першых гульняў, якія былі анансаваныя для сэрвісу Wii «Virtual Console»; гэты порт быў выдадзены 2 снежня 2006 года ў Японіі, 5 лютага 2007 года ў ЗША і 9 лютага 2007 года ў Еўропе. У 2013 годзе гэтая версія гульні была выпушчаная на «Virtual Console» для Wii U. У 2016 годзе аналагічная версія была выдадзена на New Nintendo 3DS. ==== Super Mario World: Super Mario Advance 2 ==== [[Файл:Mario_all_stars_and_advance.jpg|справа|міні|351x351пкс|Гульня зведала шэраг паспяховых перавыданняў, у тым ліку ў зборніку «All-Stars + Super Mario World» (на прыстаўцы SNES) і ў версіі для кансолі GBA — «Super Mario Advance 2».]] У 2001—2002 гг. «Super Mario World» была партавана на кансоль Game Boy Advance (GBA) пад назвай «Super Mario World: Super Mario Advance 2». У гэтай версіі гульні некаторыя ўзроўні атрымалі нязначныя змены і быў прыбраны рэжым для двух гульцоў. Тым не менш, Луіджы прысутнічаў у гульні, але ўжо ў якасці альтэрнатыўнага персанажа з індывідуальнымі функцыямі — ён мог скакаць вышэй, чым Марыа, аднак бег значна больш павольна. Таксама, калі ў гэтай версіі Луіджы перасоўваецца на Ёшы, то дыназаўрык не праглынае ворага адразу, і тым самым дазваляе Луіджы выплюнуць яго ў іншага антаганіста і забіць абодвух. Выбіраць паміж двума персанажамі можна на экране змены ўзроўню. Абодва галоўных героя былі агучаны Чарльзам Марціне. === Музыка === Кодзі Конда напісаў музыку, якая гучыць у «Super Mario World», выкарыстоўваючы толькі электронную клавіятуру. Уся выкананая ў гульні музыка, за выключэннем мелодый, якія гучаць на тытульным экране, тытрах, экране выбару ўзроўня і падчас бітвы з Боўзерам — варыяцыі адной і той жа музычнай тэмы. Мелодыя гучыць у танальнасці фа мажор на стандартных узроўнях. Яна запавольваецца і гучыць з эфектам «рэха» ў пячорах. У той жа час, яна выконваецца ў павольнай, хвалепадобнай манеры (вальсавы памер 3/4) на падводных узроўнях (што з’яўляецца традыцыяй для падводных узроўняў у серыі гульняў «Mario»). На фоне паветраных і лясных узроўняў мелодыя гучыць у больш хуткім тэмпе для таго, каб акцэнтаваць больш рызыкоўную атмасферу. Варыяцыя мелодыі ў замках — сімфанічная версія ў фа міноры. Дадзеная варыяцыя надае мелодыі больш драматычны тон. Тэму з «Super Mario Bros.» можна пачуць у асаблівай лакацыі пад назвай «Special World», у якую можна трапіць толькі пры дапамозе бонусаў. Пры яздзе на Ёошы музычнае суправаджэнне любога ўзроўню суправаджаецца гукамі бонга. Мелодыі з надземнага ўзроўню і лакацыі «замак» прысутнічаюць у мультсерыяле па матывах гульні, а таксама ў пазнейшых праектах франшызы «Super Mario». == Водгукі крытыкаў == «Super Mario World» была захоплена сустрэта крытыкамі, аўтары рэтраспектыўных аглядаў таксама ацэньвалі гульню вельмі высока. Рэцэнзент партала «{{нп3|Nintendo Life|Nintendo Life|en|Nintendo Life}}» паставіў гульні вышэйшы бал — 10. Аўтар адзначыў высокую рэгулябельнасць і колькасць бонусаў гульні, у сувязі з чым ён адзначыў зручную функцыю захавання прагрэсу праходжання, пахваліў увядзенне новага элемента — Ёшы, які кардынальна змяніў [[геймплэй]] (апроч іншага, некаторыя сакрэты можна было атрымаць толькі пры дапамозе Ёшы), аднак паскардзіўся, што ў гульню не патрапілі касцюмы з «Super Mario Bros 3.», назваўшы гэта «''ганьбай''». Рэцэнзент падсумаваў артыкул словамі: «''На нашу думку, гэта лепшая гульня серыі — велізарная колькасць кантэнту, у спалучэнні з прыгожым візуальным шэрагам і музыкай, якая стала класічнай, дапамагаюць станавіцца Super Mario World адной з найвялікшых гульняў усіх часоў''». У аглядзе партала «[[IGN]]» адзначалася важнасць поспеху гульні для папулярызацыі кансолі «Super Nintendo», адзначалася зручнае новаўвядзенне з ячэйкай «запаснога прадмета» і эвалюцыя стылю гульні з уводам дыназаўра Ёшы. Аднак, рэцэнзент паскардзіўся на графічнае афармленне гульні, якое стварае адчуванне злёгку мадэрнізаванай папярэдняй часткі франшызы (Міямота падтрымліваў гэтае меркаванне і па яго адчуваннях графіку можна было б зрабіць лепш). Таксама ён адзначыў адзін з лепшых дызайнаў узроўняў за ўсю гісторыю Nintendo, параўнаўшы яго з галоўным канкурэнтам гульні на той момант — серыяй пра вожыка Соніка. У гэтым параўнанні было сказана, што гульні добрыя кожная па-свойму: у Марыа больш глыбокі геймплэй, у той час як Сонік уяўляе сабой больш новы хуткасны платформер. Падводзячы вынікі, аўтар агляду прысудзіў гульні 8,5 балаў з 10, назваўшы яе найвялікшым 2D-платформерам франшызы пра вадаправодчыка Марыа. Тэму суперніцтва франшыз пра «вадаправодчыка» і «вожыка» падняў у сваім артыкуле аглядальнік часопіса «Nintendo Power», дзе паведаміў: «''Я памяняю 96 узроўняў Марыа на 20 узроўняў Соніка''». У дадатак адзначыў, што гульня з’яўляецца адным з самых лепшых праектаў для SNES і прысудзіў ёй ацэнку 9 балаў з 10. Рэцэнзент сайта Honestgamers.com назваў «Super Mario World» асаблівай гульнёй для прыхільнікаў Nintendo, так як большасць з іх атрымала яе разам з прыстаўкай. Аўтар артыкула адзначыў вялікае мноства спосабаў праходжання гульні — «''разам з сістэмай захаванняў, праходзіць яе можна зноў і зноў, знаходзячы новыя альтэрнатыўныя шляхі''». «''Як і большасць гульняў пра Марыа, яна мае дзіўную здольнасць цалкам паглынуць цябе на доўгія гадзіны, дні, тыдні. Тры першыя часткі для NES прымушалі забываць нас пра навакольны свет — але Super Mario World пераўзышла іх усіх у здольнасці сыходу ад шэрых будняў, з яе чароўнымі светамі, лятучымі дыназаўрамі і іншымі дзіцячымі фантазіямі''». «''Магчыма, SMB3 магла стаць першым сапраўдным светам Super Mario, але SMW будзе светам для вас''» — падсумаваў рэцэнзент, прысудзіўшы гульні 8,5 балаў з 10. Партал «AllGame» ацаніў гульню ў пяць зорак з пяці, адзначаючы высокую якасць графікі, гукавога суправаджэння і рэгулябельнасці. Аўтар агляду для партала «Kotaku» назваў дызайн узроўняў віртуозным — «''я ўяўляю Міямота падчас стварэння ўзроўняў падобна Моцарту за фартэпіяна або Хэмінгуэя ў бары''», таксама былі адзначаны ўзросшая складанасць гульні, у параўнанні з папярэдніцамі, і вялікая колькасць разнастайных сакрэтаў; «''Super Mario World — шэдэўр [...] Кожны вораг, кожная перашкода, кожны аспект гульні мае выяўленую індывідуальнасць. І гэта робіць яе асаблівай''». Порт гульні для сэрвісу Virtual Console для кансолі Wii уганараваны пахвальнымі водгукамі. Так, на партале «GameSpot» адзначалася, што прычапіцца да эмуляванай версіі практычна няма за што — «''гульня працуе прыкладна так жа, як і на SNES''», аднак, у сувязі з гэтым аўтар агляду паскардзіўся, што па-ранейшаму прысутнічае «''праблема падтармажвання, калі на экране знаходзяцца занадта шмат ворагаў''». Для поўнага пагружэння ў працэс публіцыст параіў выкарыстоўваць кантролер ад GameCube «''бо на ім супадае размяшчэнне кнопак з геймпадам ад SNES''», і падсумаваў артыкул словамі: «''Вядома, многія гульцы ўжо апрабавалі гэтую гульню ў той ці іншай форме, няхай гэта будзе арыгінал або добры порт для GBA. [...] Але, тым не менш, калі вы занадта маладыя і ўсё яшчэ не знаёмыя з Super Mario World, Virtual Console — выдатны шанец, каб паспрабаваць гульню прама цяпер''». У артыкуле з нагоды выпуску гульні на Wii U Морган Сліпер, аглядальнік профільнага сайта «Nintendo Life», адзначаў наступнае: «''Тыя хто ўсё яшчэ разважаюць наконт Super Mario World — пампуйце не задумваючыся. Гэта вяршыня 16-бітнага платформера, краевугольны камень і гульнявы канон. І самае галоўнае — гуляць у яго цяпер гэтак жа весела, як і дваццаць гадоў таму. Калі ж вы праходзілі арыгінал і вас распірае настальгія па старых добрых днях — гэты порт выдатная магчымасць асвяжыць успаміны і зноў акунуцца ў адну з лепшых гульняў усіх часоў''». Аўтар прысудзіў гульні вышэйшы бал — 10, адзначыўшы, што яна стала залатым стандартам для прыгодніцкіх платформераў, і стала «''музай''» для такіх гульняў як «Super Mario 64», «Sonic Adventure» і «{{нп3|Luigi's Mansion|Luigi's Mansion|en|Luigi's Mansion}}». === Спадчына === {{External media|width=20em|align=right|video1=[[Файл:YouTube logo 2015.svg|50px|left|link=https://www.youtube.com/watch?v=azpSVs0e6qM]] Амерыканскі рэкламны ролік гульні для SNES.}}«Super Mario World» займае 17-е месца сярод «Лепшых гульняў усіх часоў» на сайце «GameRankings» — дзе яе рэйтынг складае 94,44%. «Super Mario World» заняла восьмае месца ў спісе часопіса «Nintendo Power» «200 лепшых гульняў Nintendo». У сваю чаргу, рэдакцыя часопіса «Official Nintendo Magazine» паставіла яе на 7-ы радок рэйтынгу «100 самых найвялікшых гульняў Nintendo усіх часоў», а чытачы выдання «Famitsu» прысудзілі гульні 61-е месца ў спісе «100 лепшых відэагульняў». Паводле дадзеных часопіса «Empire», яна заняла першае месца ў апытанні «Найвялікшая гульня ўсіх часоў». У 1991 годзе «Super Mario World» стала лаўрэатам узнагароды «Гульня года» на думку рэдакцыі часопіса «Nintendo Power». У 2015 годзе партал «USgamer» назваў «Super Mario World» «''лепшым платформерам усіх часоў''». У 2016-м годзе гульня заняла 7-е месца ў спісе часопіса «Game Informer» «25 найвялікшых гульняў SNES усіх часоў». Таксама яна фігуравала ў некалькіх спісах «лепшых відэагульняў усіх часоў» некалькіх профільных гульнявых выданняў, такіх як: «Edge», «RetroGamer», «GameSpot» і «Nintendo Power». Продажы «Super Mario World» склалі больш за 20 млн. копій па ўсім свеце, што робіць яе адной з самых прадаваных відэагульняў за ўсю [[Спіс самых прадаваных відэагульняў|гісторыю індустрыі]]. Папярэдняя гульня серыі «Super Mario Bros. 3» з’яўлялася бэстсэлерам, і па гэтай прычыне Nintendo, зыходзячы з камерцыйных меркаванняў, уключыла «Super Mario World» ў набор SNES. На думку аглядальніка Скайлера Мілера, гульня дапамагла прадставіць публіцы новую прыстаўку SNES, якая ў далейшым была распрададзеная толькі ў ЗША ў колькасці больш за 20 млн. асобнікаў. У ходзе апытання, праведзенага часопісам Kotaku ў 2008 годзе, Ёшы заняў трэцяе месца сярод самых папулярных гульнявых персанажаў у японскіх гульцоў — першае і другое занялі Марыо і Клауд Страйф, адпаведна. === Уплыў === Менш чым праз месяц пасля выхаду гульні ў Амерыцы, DiC Entertainment выпусціла анімацыйны серыял «Super Mario World», які заснаваны на гульні, хоць у ім некаторыя элементы відэагульні і імёны персанажаў былі змененыя. На хвалі папулярнасці арыгінальнай гульні кампанія «Philips» планавала выпусціць яе клон пад назвай «Super Mario's Wacky Worlds» на сваёй прыстаўцы Philips CD-i, але ў выніку праект быў адменены з-за нізкай папулярнасці кансолі. Ёшы стаў адным з самых важных персанажаў франшызы Марыа, ён удзельнічаў амаль ва ўсіх праектах, звязаных з серыяй (уключаючы спін-офы і спартыўныя гульні). Ёшы выступіў галоўным героем працягу «Super Mario World» — «[[Super Mario World 2: Yoshi’s Island|Super Mario World 2: Yoshi's Island]]». Папулярнасць гэтай гульні заахвоціла Nintendo выпусціць яшчэ некалькі {{Не перакладзена 3|Спіс гульняў з удзелам Ёшы|праектаў з яго ўдзелам|en|List of Yoshi video games}} у якасці асноўнага героя. Таксама ён рэгулярна з’яўляўся ў якасці другараднага персанажа ў іншых гульнях франшызы: «Super Mario Sunshine», «New Super Mario Bros. Wii» і «[[Super Mario Galaxy 2]]». Акрамя гэтага, Ёшы з’яўляецца адным з галоўных дзеючых асоб у гульні «Super Mario 64 DS»<ref name=yoshi>{{cite book|year=2002 |title=Super Mario Sunshine instruction booklet |publisher=Nintendo |pages=25—26}}</ref><ref>{{cite web|last=Parish|first=Jeremy|title=New Super Mario Bros (Wii)|publisher=[[1UP.com]]|date=4 чэрвеня 2009|accessdate=7 чэрвеня 2009|url=http://www.1up.com/do/previewPage?cId=3174621|archiveurl=https://www.webcitation.org/65WTZAXEs?url=http://www.1up.com/previews/super-mario-bros-wii|archivedate=2012-02-17|lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last=Welsh|first=Oli|title=E3: New Super Mario Bros. Wii|publisher=''[[Eurogamer]]''|date=2 чэрвеня 2009|accessdate=7 чэрвеня 2009|url=http://www.eurogamer.net/articles/e3-new-super-mario-bros-wii-hands-on|archiveurl=https://www.webcitation.org/65WTa7BRG?url=http://www.eurogamer.net/articles/e3-new-super-mario-bros-wii-hands-on|archivedate=2012-02-17|lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="fruit">{{cite web|title=Mario Galaxy 2: New trailer and screenshots|url=http://www.officialnintendomagazine.co.uk/article.php?id=15462|publisher=Official Nintendo Magazine|first=Thomas|last=East|date=24 лютага 2010|accessdate=28 лютага 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/65WTbnBPa?url=http://www.officialnintendomagazine.co.uk/15462/newsmario-galaxy-2-new-trailer-and-screenshots/|archivedate=2012-02-17|lang=en|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.nintendo.co.jp/n02/shvc/mw/index.html Афіцыйны сайт гульні] * [http://themushroomkingdom.net/games/smw The Mushroom Kingdom] * [[mariowiki:Super Mario World|Super Mario World на сайце Super Mario Wiki]] * [http://www.superluigibros.com/super-mario-world-guide-nintendo-power-28 Кіраўніцтва па гульні ад часопіса «Nintendo Power»] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гульні для Game Boy Advance]] [[Катэгорыя:Гульні для SNES]] [[Катэгорыя:Гульні для Virtual Console]] [[Катэгорыя:Гульні Марыа]] 99usr4q4f8a0y50p4g205qkjth3btxl 0 552227 5165230 5062724 2026-07-13T04:03:26Z 5165230 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Рудкоўскі}} {{навуковец | Выява = [[File:Piotr Rudkouski.jpg|thumb|Пётр Рудкоўскі, 2025]] }} '''Пётр Янавіч Рудкоўскі''' (нар. {{ДН|27|7|1978}}, [[Канвелішкі]], [[Воранаўскі раён]], [[Гродзенская вобласць]]) — беларускі [[палітолаг]], [[тэолаг]], [[філосаф]]. Акадэмічны дырэктар [[Беларускі інстытут стратэгічных даследаванняў (BISS)|Беларускага інстытута стратэгічных даследаванняў]] ([[Вільнюс]]). == Біяграфія == У 2000 годзе ўступіў у [[дамініканскі ордэн]]. Абараніў магістэрскую дысертацыю па багаслоўі ў [[Кракаўскі дамініканскі калегіум|дамініканскім калегіуме]] ў [[Кракаў|Кракаве]] і па філасофіі ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]]. У [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] абараніў кандыдацкую (PhD) дысертацыю ў абшары аналітычнай філасофіі. У 2012 годзе пакінуў Дамініканскі ордэн і звярнуўся да Папы Рымскага аб вызваленні ад святарскіх абавязкаў і цэлібату. У 2015 годзе Папа задаволіў просьбу. Займаўся сацыяльнай этыкай і метадалогіяй навук, выкладаў логіку і метадалогію ў [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскім гуманітарным універсітэце]] (Вільнюс, 2007—2012), пазней выкладаў ва [[Універсітэт Лазарскага|Універсітэце Лазарскага]] (Варшава, 2012—2016). Таксама быў госцем-выкладчыкам у [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]], [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]], [[Вроцлаўскі ўніверсітэт|Вроцлаўскім універсітэце]], [[Універсітэт імя Адама Міцкевіча|Універсітэце Адама Міцкевіча]] ў Познані, [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкім універсітэце]], [[Каледжы Св. Фамы Аквінскага]] ў Кіеве і ў [[Беларускі Калегіюм|Беларусім калегіюме]] (Мінск). У 2008 годзе быў стыпендыятам Паўднёва-заходняга коледжа ва [[Уінфілд]]зе (ЗША). Двойчы быў стыпендыятам Інстытуту грамадзянскай прасторы і публічнай палітыкі (Варшава), у рамках якога кіраваў Беларускім цэнтрам. З’яўляецца аўтарам шэрагу кніг і артыкулаў, якія галоўным чынам засяроджаны вакол праблем беларускай ідэнтычнасці, палітычнага патэнцыялу беларускіх цэркваў, беларускай дзяржаўнай ідэалогіі і метадалогіі сацыяльных навук. У красавіку 2013 года атрымаў у Польшчы [[прэмія Льва Сапегі|прэмію Льва Сапегі]] за «выбітныя заслугі ў фармаванні і развіцці грамадзянскай супольнасці ў Беларусі і набліжэнні Беларусі да Еўропы». У 2024 годзе завочна асуджаны ў Беларусі да 11 гадоў пазбаўлення волі са штрафам па справе «аналітыкаў Святланы Ціханоўскай»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/346096/|title=20 «аналітыкам Ціханоўскай» прысудзілі гіганцкія завочныя тэрміны. Больш за ўсіх — Дабравольскаму|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-07-01}}</ref>. == Выбраная бібліяграфія == * Białoruska idea narodowa w XXI wieku / Rudkouski Piotr / Pod redakcją J. Kłoczowskiego, A. Gila. — Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, 2008. ISBN 978-83-60695-09-8 (Analizy Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej, Tom 22) * Powstawanie Białorusi / Rudkouski Piotr. — Wrocław: Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego, 2009. ISBN 978-83-61617-24-2 (Biblioteka Białoruska) * Białoruskie pytania w kontekście europejskich odpowiedzi / Piotr Rudkouski. — Wojnowice: Kolegium Europy Wschodniej, 2017. ISBN 978-83-78931-11-9 {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://belinstitute.eu/be/author/3399 belinstitute.eu] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180316024143/http://belinstitute.eu/be/author/3399 |date=16 сакавіка 2018 }} {{DEFAULTSORT:Рудкоўскі Пётр Янавіч}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Воранаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Філосафы Беларусі]] [[Катэгорыя:Багасловы Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітолагі Беларусі]] g2f3nicdb8wk1gx8wo69y39jp9q0ko5 0 560322 5165043 5116001 2026-07-12T14:52:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165043 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Беларуская назва = Прывід пяра |Выява = The Ghost Writer (poster).jpg |Памер = 270px |Бюджэт = [[Долар ЗША|$]] 45 млн<ref name="Box Office Mojo" /> |Зборы = [[Долар ЗША|$]] 60 млн<ref name="Box Office Mojo" /> }} «'''Прывід пяра'''»<ref name="Mova Nanova" /> ({{lang-en|The Ghost Writer}}) — палітычны [[трылер]] [[2010 год у гісторыі кіно|2010]] года [[рэжысёр]]а і [[сцэнарыст]]а [[Раман Паланскі|Рамана Паланскага]]<ref name="IMDb" />. Экранізацыя рамана «''{{нп5|Прывід (раман)|Прывід|en|The Ghost (novel)}}''» англійскага пісьменніка [[Роберт Харыс|Роберта Харыса]], які стаў суаўтарам сцэнарыя<ref name="Hollywood Reporter, 2009-01-21" />. Галоўныя ролі ў фільме выканалі [[Юэн Мак-Грэгар]], [[Пірс Броснан]], [[Кім Кэтрал]] і [[Алівія Уільямс]]<ref name="IMDb" />. «''Прывідамі пяра''» ў выдавецкіх колах называюць літаратурных наймітаў, творчыя пакуты якіх нікому не вядомыя, але вынікі працы якіх робяцца лідарамі продажаў. Адзін з іх гіне, не паспеўшы выканаць заказ — мемуары былога прэм’ер-міністра Вялікабрытаніі Адама Ланга. Каб скончыць кнігу, выдавецтва наймае новага «''прывіда''», які яшчэ не здагадваецца, што гэтая праца можа аказацца смяротна небяспечнай, бо біяграфія прэм’ера закранае і дзяржаўныя таямніцы<ref name="Mova Nanova" /> {{Пераход|Сюжэт|1}}. Прэм’ера фільма адбылася 12 лютага 2010 года ў межах конкурснай праграмы [[Берлінскі кінафестываль 2010|60-га Берлінскага кінафестывалю]]. У шырокі пракат карціна ўпершыню выйшла ў Германіі 18 лютага 2010 года<ref name="IMDb, Release Info" />. [[Беларусь|Беларускі]] пракат фільма пачаўся 5 жніўня 2010 года {{Пераход|Пракат і зборы|1}}. Фільм быў высока ацэнены кінакрытыкамі і адзначаны мноствам прэстыжных кінаўзнагарод, у тым ліку [[Прэмія «Сярэбраны мядзведзь» за найлепшую рэжысуру|«''Сярэбраным мядзведзем''» за найлепшую рэжысуру]] на [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскім кінафестывалі]], шасцю «''[[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскімі кінапрэміямі]]''», у тым ліку за [[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|найлепшы фільм]], а таксама чатырма прэміямі «''[[Сезар]]''» {{Пераход|Узнагароды|1}}. == Сюжэт == Галоўны герой фільма — «''прывід пяра''», літаратурны найміт ([[Юэн Мак-Грэгар]]). Яго імя застаецца невядомым. Пра яго мінулае амаль нічога не вядома. Ён халасцяк з [[Лондан]]а, які зарабляе на жыццё напісаннем мемуараў для знакамітасцяў, мае вялікі пісьменніцкі досвед, віртуозна валодае пяром, але вядомы толькі ў самых вузкіх колах. Такое [[рэзюмэ]] ідэальна падыходзіць для працы, якую яму прапанавала выдавецкая фірма «Райнхарт»: завяршыць мемуары былога [[Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі|брытанскага прэм’ер-міністра]] Адама Ланга ([[Пірс Броснан]]). Папярэднік «''прывіда''» — памочнік Ланга Майк Мак-Ара — нядаўна ўтапіўся. Пісьменнік неадкладна вылятае ў Злучаныя Штаты і на пароме дабіраецца да вострава, дзе зараз жыве Адам Ланг са сваёй жонкай Рут ([[Алівія Уільямс]]), сакратаркай Амеліяй Блай ([[Кім Кэтрал]]) і іншымі набліжанымі. Ва ўльтрасучасным асабняку экс-прэм’ера са шклянымі сценамі і халодным абстрактным дызайнам ён пачынае працу над рукапісамі, якія патрабуюць істотнай дапрацоўкі. Амелія забараняе пісьменніку выносіць рукапісы Мак-Ары з катэджа, падкрэсліваючы, што яны ўяўляюць пагрозу нацыянальнай бяспецы. Прыбыццё «''прывіда''» на востраў супадае з пачаткам палітычнага скандалу. Былы міністр замежных спраў Рычард Райкарт ([[Роберт П’ю]]) публічна абвінавачвае Ланга ў тым, што ён санкцыянаваў незаконны захоп падазраваных у [[тэрарызм]]е і іх перадачу [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]], дзе яны падвяргаліся [[Катаванні|катаванням]], што з’яўляецца [[Ваеннае злачынства|ваенным злачынствам]]. Цяпер за межамі ЗША Лангу пагражае пераслед [[Міжнародны крымінальны суд|Міжнароднага крымінальнага суда]], юрысдыкцыя якога прызнана практычна ўсімі краінамі свету. Ужо на наступны дзень натоўпы пратэстоўцаў і рэпарцёраў апанавалі востраў. Насуперак парадам сваёй жонкі, Ланг з сакратаркай адпраўляецца з візітам у [[Вашынгтон]]. Тым часам «''прывід''», каб не стаць ахвярай пераследу пратэстоўцаў, змушаны пераехаць у асабняк Ланга і заняць пакой свайго папярэдніка па напісанні мемуараў. У пакоі Мак-Ары ён выпадкова знаходзіць схаваныя рэчы, якія ўказваюць на існаванне нейкай таямніцы. Сярод іх ёсць канверт з фотаздымкамі маладога Ланга. На адным з іх запісаны нумар тэлефона; «прывід» тэлефануе і, даведаўшыся, што гэта тэлефон Райкарта, не ўступае ў размову. Падчас паездкі на ровары, «''прывід''» выпадкова сутыкаецца з мясцовым старажылам ([[Ілай Уолак]]), які пераканаўча даводзіць, што цячэнне ні ў якім разе не магло выкінуць цела Мак-Ары ў тым месцы, дзе яго знайшлі. Між іншым, ён сцвярджае, што яго суседка бачыла святло ліхтароў на пляжы ў ноч, калі загінуў Мак-Ара, але потым звалілася з лесвіцы і цяпер ляжыць у коме. У той жа дзень падчас вячэры паміж «''прывідам''» і Рут заходзіць размова пра смерць Мак-Ары і пісьменнік вырашае падзяліцца з Рут гісторыяй, пачутай ад старога. Рут моцна ўсхвалявана, яна прызнаецца, што таксама мела падазрэнні наконт смерці Мак-Ары. Знянацку яна выбягае пад дождж «''прачысціць мазгі''», просячы пакінуць яе адну. Сярод ночы наскрозь прамоклая Рут прыходзіць да «''прывіда''» ў спальню і расказвае, што перад смерцю Мак-Ары ён моцна пасварыўся з Лангам, але прычыны ёй невядомы. Рут моцна ўсхвалявана і расстроена, і пісьменнік дазваляе ёй застацца з ім. Яны праводзяць ноч разам. Наступнай раніцай «''прывід''» бярэ машыну для гасцей, якой раней часта карыстаўся Мак-Ара, і адпраўляецца назад у гатэль, але спадарожнікавы навігатар настойліва рэкамендуе ехаць у іншае месца. Здагадваючыся, што навігатар можа ўказаць апошні маршрут, па якім ездзіў Мак-Ара, «''прывід''» вырашае ехаць, як кажа навігатар. Так ён трапляе на паром, перапраўляецца на «''вялікую зямлю''» і, прыбыўшы да нейкага асабняка, высвятляе, што гэта дом прафесара Пола Эмета ([[Том Уілкінсан]]). Гэта імя знаёмае пісьменніку: Эмет фігуруе ў рукапісе мемуараў, а на двух фотаздымках з тайніка Мак-Ары Ланг і Эмет разам. Нягледзячы на фотаздымкі, Эмет не прызнае блізкага знаёмства з Лангам. Калі пісьменнік выказвае здагадку, што Мак-Ара прыязджаў да Эмета ў ноч перад гібеллю, Эмет адмаўляе сустрэчу з Мак-Арам і дае зразумець пісьменніку, што не збіраецца размаўляць на гэту тэму. «''Прывід''» пакідае асабняк Эмета і выпраўляецца ў зваротны шлях, знячэўку ў пагоню за ім пускаецца невядомы чорны аўтамабіль. Літаратару ўдаецца адарвацца ад «''хваста''» і паспець на апошні паром. Аднак перад самым адплыццём на паром прыязджаюць і яго пераследнікі. «''Прывід''» ратуецца бегствам і, пакінуўшы машыну на пароме, сыходзіць на бераг і спыняецца на ноч у невялікім матэлі на паромнай прыстані. «''Прывіду''» няма да каго звярнуцца па дапамогу, і ён вырашае набраць нумар Райкарта. Той згаджаецца на сустрэчу. Чакаючы Райкарта, пісьменнік шукае даныя на Эмета ў інтэрнэце і трапляе на інфармацыю, якая звязвае яго з ЦРУ. Падчас сустрэчы Райкарт сцвярджае, што менавіта Мак-Ара даў яму дакументы, што злучаюць Ланга з «''катавальнымі палётамі''». Акрамя іншага Райкарт сцвярджае, што Мак-Ара перад самай смерцю знайшоў нешта надзвычай важнае і зашыфраваў у «''пачатку''» рукапісаў. Райкарт праглядвае пачатак рукапісу, які атрымаў ад «''прывіда''», але нічога асаблівага не знаходзіць. У сваю чаргу пісьменнік дзеліцца інфармацыяй пра магчымую сувязь Эмета і Ланга, а Райкарт тлумачыць, як рашэнні Ланга ў часы, калі той быў прэм’ерам, былі на карысць ЗША. Тым часам «''прывіду''» тэлефануе сам Ланг і прапануе падабраць яго на прыватным самалёце. Падчас палёту пісьменнік абвінавачвае Ланга ў тым, што ён завербаваны Эметам агент ЦРУ. Ланг высмейвае гэтыя падазрэнні і прапануе працягнуць гэтую размову па вяртанні. Аднак пры выхадзе з самалёта Ланга забівае адзін з пратэстуючых. Тым не менш, пісьменніку прапануюць скончыць кнігу для пасмяротнага выдання, якое цяпер бясспрэчна стане [[бестселер]]ам. Амелія запрашае «''прывіда''» на прэзентацыю кнігі ў Лондане, дзе ў гутарцы прыгадвае, што амерыканцы сапраўды лічылі кнігу пагрозай нацыянальнай бяспекі, і што гэта неяк тычылася «''пачаткаў''». Пісьменнік заўважае, што на прэзентацыі прысутнічае Пол Эмет, і Амелія тлумачыць, што ён быў выкладчыкам Рут у Гарвардзе. Знянацку «''прывід''» робіць адкрыццё: таямніца была зашыфравана першымі словамі кожнага раздзела ў рукапісе. Склаўшы словы ў сказ, «''прывід''» чытае: «''Жонка Ланга Рут была завербавана ў якасці агента ЦРУ прафесарам Полам Эметам з Гарвардскага ўніверсітэта''». Ён прыходзіць да высновы, што Рут з’яўлялася сувязным звяном паміж ЦРУ і прэм’ерам. «''Прывід''» перадае запіску Рут, дэманструючы сваё адкрыццё. Калі яна разгортвае запіску і бачыць пісьменніка, той падымае келіх, каб паказаць, што ўсё ведае. Рут імгненна перагаворвае з Эметам і іншымі сваімі памочнікамі. Пісьменнік выходзіць з будынку і спрабуе ўзяць таксі, але беспаспяхова. Калі ён перасякае вуліцу, чорны аўтамабіль на поўным хаду збівае яго. Старонкі рукапісу разлятаюцца па вуліцы. == Акцёрскі склад == <gallery mode="packed" heights="180px" style="float:left; background:#f5f5f5"> Выява:Ewan_McGregor_Cannes_2012.jpg|[[Юэн Мак-Грэгар]] Выява:Pierce_Brosnan_Berlinale_2014.jpg|[[Пірс Броснан]] Выява:Kim Cattrall 2011 TIFF Premiere of Meeting Monica Velour -a.jpg|[[Кім Кэтрал]] Выява:Olivia Williams (Berlin Film Festival 2010).jpg|[[Алівія Уільямс]] Выява:Tom_Wilkinson.2822.jpg|[[Том Уілкінсан]] Выява:TimothyHutton08TIFF.jpg|[[Цімаці Хатан]] Выява:Jon Bernthal (15408783930) (cropped).jpg|[[Джон Бернтал]] </gallery>{{clear}} {{Спіс роляў | [[Юэн Мак-Грэгар]] | ''Прывід пяра'' | [[Пірс Броснан]] | ''Адам Пітэр Бэнэт Ланг — былы [[Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі|брытанскі прэм’ер-міністр]]'' | [[Кім Кэтрал]] | ''Амелія Блай — асабісты сакратар Адама Ланга'' | [[Алівія Уільямс]] | ''Рут Ланг — жонка Адама Ланга'' | [[Том Уілкінсан]] | ''Пол Эмет — прафесар [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскага ўніверсітэта]]'' | [[Цімаці Хатан]] | ''Сідні Крол — амерыканскі адвакат Адама Ланга'' | [[Джон Бернтал]] | ''Рык Рыкардэлі — агент Прывіда'' | {{нп5|Цім Прыс||en|Tim Preece}} | ''Рой Квіглі — кіраўнік па справах выдавецтва Райнхарт у Лондане'' | {{нп5|Роберт П’ю||en|Robert Pugh}} | ''Рычард Райкарт — пасланнік ААН, адстаўны [[міністр замежных спраў Вялікабрытаніі]]'' | {{нп5|Дэвід Рынтул||en|David Rintoul}} | ''незнаёмец, чалавек, які страціў сына на [[Вайна ў Афганістане (2001—2021)|вайне ў Афганістане]]'' | [[Ілай Уолак]] | ''старажыл на востраве'' | [[Джэймс Белушы]] | ''Джон Мэдакс — прадстаўнік выдавецтва Райнхарт у Нью-Ёрку'' }} == Гісторыя стварэння == === Перадгісторыя === Першапачаткова рэжысёр [[Раман Паланскі]] і пісьменнік [[Роберт Харыс]] разам працавалі над фільмам па рамане Харыса «''[[Пампеі (раман)|Пампеі]]''»<ref name="Variety, 2007-02-01" /><ref name="Independent, 2007-02-03" />. Кніга была ўпершыню апублікавана ў [[2003]] годзе і стала бестселерам. У ёй расказваецца гісторыю вывяржэння вулкана [[Везувій]], якое адбылося ў [[79]] годзе нашай эры. Маладога інжынера Марка Атылія адпраўляюць рамантаваць вялізарны акведук, які забяспечвае вадой 250 тысяч чалавек вакол [[Неапалітанскі заліў|Неапалітанскага заліва]]. Атылій аказваецца ўцягнутым у палітыку і адначасова трапляе ў рамантычныя адносіны. Але неўзабаве яму даводзіцца змагацца не толькі з карумпаванымі сіламі, якія кіруюць горадам [[Пампеі]], але, у рэшце рэшт, і з неадольнай сілай самой прыроды<ref name="Variety, 2007-02-01" /><ref name="Independent, 2007-02-03" />. Раман быў адаптаваны для кіно ў [[2007]] годзе самім Харысам, а ў крэсла рэжысёра быў запрошаны [[Раман Паланскі]]. У шматлікіх інтэрв’ю Харыс прызнаваўся, што сюжэт яго рамана быў натхнёны фільмам Паланскага «''[[Кітайскі квартал (фільм)|Кітайскі квартал]]''», і Паланскі ў сваю чаргу адзначаў, што менавіта гэтае падабенства прываблівала яго ў «''Пампеях''»<ref name="Variety, 2007-02-01" /><ref name="Independent, 2007-02-03" />. На фільм быў выдзелены бюджэт у 130 млн. долараў, а прадзюсарамі карціны выступілі {{нп5|Роберт Бенмуса||fr|Robert Benmussa}} і {{нп5|Ален Сард||en|Alain Sarde}}, з якімі Паланскі раней працаваў над фільмамі «''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» і «''[[Олівер Твіст (фільм, 2005)|Олівер Твіст]]''»<ref name="Variety, 2007-11-07" />. Здымкі фільма павінны былі пачацца летам 2007 года ў Італіі<ref name="Independent, 2007-02-03" />. Аднак у верасні 2007 года праект прыйшлося звярнуць з-за пагрозы забастоўкі акцёраў<ref name="Variety, 2007-09-11" /><ref name="Ain't It Cool News" />. На той момант праца над фільмам вялася ўжо на працягу васямнаццаці месяцаў<ref name="Variety, 2007-11-07" />. === Праца над сцэнарыем === Пасля спынення працы над «''Пампеямі''» Паланскі і Харыс вырашылі працягнуць супрацоўніцтва. На гэты раз гаворка ішла пра экранізацыю новага рамана Харыса пад назвай «''{{нп5|Прывід (раман)|Прывід|en|The Ghost (novel)}}''»<ref name="Cineuropa, 2007-11-09" />. У цэнтры сюжэту гэтага рамана — гісторыя літаратурнага найміта, «''прывіда пяра''», якому даручана напісаць мемуары адстаўнога брытанскага прэм’ер-міністра. Многія рэцэнзенты разглядаюць гэты твор, як рэакцыю Харыса на дзейнасць [[Тоні Блэр]]а, якому Харыс сімпатызаваў і ў якім моцна расчараваўся пасля [[Іракская вайна|вайны ў Іраку]]. Тым не менш, сам пісьменнік не раз адзначаў, што ідэя кнігі ўзнікла ў яго задоўга да абрання Блэра на пасаду прэм’ера. Асноўваючыся на размове з Харысам, [[Юэн Мак-Грэгар]], выканаўца ролі «''прывіда''» ў фільме, так каментуе асноўную адпраўную кропку рамана: {{цытата|Першапачаткова ў Роберта ўзнікла ідэя напісаць кнігу пра прывіда пяра, пра чалавека, чыя праца задаваць пытанні, і пра тое, што адбудзецца, калі гэты персанаж адчуе, што аб’ект яго кнігі, яго кліент, не гаворыць яму праўды. Мяркую, менавіта гэта стала стрыжнем, тым зернем, з якога вырасла ўся гэтая гісторыя<ref name="Hollywood News, Ewan McGregor interview" />.}} Кніга была апублікавана ў верасні [[2007 год у гісторыі літаратуры|2007]] года, а ўжо ў лістападзе таго ж года Паланскі абвясціў, што плануе пачаць здымкі наступнай восенню. Тлумачачы выбар матэрыялу для новага фільма, Паланскі адзначаў: «''Нейкі час я шукаў палітычны трылер, каб заняцца яго пастаноўкай, і „Прывід“ наўрад ці мог аказацца больш дасканалым. Роберт стварыў раман з такім узроўнем саспенсу, што ад яго не магчыма было адмовіцца''»<ref name="Variety, 2007-11-07" />. Усхваляючы кнігу Харыса, Паланскі таксама заявіў, што па ўзроўні саспенсу яна не саступае раманам {{нп5|Рэйманд Чандлер|Рэйманда Чандлера|en|Raymond Chandler}}<ref name="La Presse" />. Роберт Харыс узгадвае, што падчас здымкаў Паланскі вельмі блізка трымаўся да сцэнарыя і неахвотна ўносіў праўкі. Адной з істотных змен стала змена галоўнай лакацыі. У першапачатковай версіі сцэнарыя, як і ў рамане, падзеі адбываліся ў [[Нью-Ёрк]]у. Аднак з-за абмежаванняў бюджэту ад гэтага прыйшлося адмовіцца<ref name="Ain't It Cool News" />. Дзеянне большай часткі фільма было перанесена на востраў у Атлантычным акіяне. Адзінае, што ў сюжэце заставалася нявызначаным нават калі пачаліся здымкі — гэта канцоўка. Паводле сцэнарыя, у канцы «''прывід''» мусіў знікнуць, проста растаць у натоўпе. Але пазней Паланскі вырашыў, што ў фільма павінен быць больш рашучы фінал<ref name="Ain't It Cool News" />. === Падбор акцёраў === Першапачаткова на галоўныя ролі ў фільме былі зацверджаны [[Нікалас Кейдж]], [[Пірс Броснан]] і [[Цільда Суінтан]]<ref name="Variety, 2008-06-25" />. Аднак пасля таго, як здымкі былі адтэрмінаваны на некалькі месяцаў, у акцёрскім складзе адбыўся шэраг змен. Нікалас Кейдж адмовіўся ад ролі «''прывіда''», а на яго месца быў запрошаны [[Юэн Мак-Грэгар]]. Яшчэ адной заўважнай зменай у акцёрскім складзе стала прызначэнне [[Алівія Уільямс|Алівіі Уільямс]] на ролю жонкі экс-прэм’ера замест абвешчанай раней Цільды Суінтан. Роля сакратаркі прэм’ера была аддадзена актрысе [[Кім Кэтрал]]<ref name="Daily Mail, 2008-12-12" />. У студзені 2009 года да акцёрскага складу далучыліся [[Том Уілкінсан]] і [[Джэймс Белушы]]<ref name="Hollywood Reporter, 2009-01-21" /><ref name="Variety, 2009-01-21" />. Галоўную ролю ў фільме выканаў шатландскі акцёр [[Юэн Мак-Грэгар]]. Яго персанаж — «''прывід пяра''», літаратурны найміт, які піша мемуары знакамітасцяў. За ўвесь фільм ніводнага разу не згадваецца яго імя, выключна мала ўвагі ўдзяляецца яго мінуламу, таму ён «''прывід''» яшчэ і ў тым сэнсе, што навакольныя людзі, а таксама і гледачы, мала што ведаюць пра яго. Як і любы пісьменнік без імя, ён, па сваёй сутнасці, няўдачнік<ref name="Hollywood News, Ewan McGregor interview" />. На працягу фільма яго збіваюць, запужваюць, зневажаюць<ref name="The New York Times, Manohla Dargis review" />. І тым не менш, гэта не асабліва яго ўражвае. Юэн Мак-Грэгар у інтэрв’ю, дадзеным з нагоды прэм’еры фільма, адзначаў, што гэтая рыса галоўнага героя карціны надзвычай яму імпануе: «''Што мне вельмі падабаецца ў гэтым персанажы — гэта яго здольнасць нічому не здзіўляцца; здаецца, яго сапраўды анішто не ўражвае — ні людзі, ні нават палітыкі, ні палітыка. Мне спадабалася гэта іграць — гэта было забаўна''»<ref name="Hollywood News, Ewan McGregor interview" />. [[Пірс Броснан]], выканаўца ролі брытанскага экс-прэм’ера, расказаў, што да ўдзелу ў фільме яго перш за ўсё падштурхнула асоба рэжысёра Рамана Паланскага. Броснан адзначыў, што Паланскі з’яўляецца адным з найвялікшых кінавытворцаў, рэжысёрам выдатных трылераў, які аднак ніколі не здымаў трылераў палітычных — і гэтая новая іпастась рэжысёра яго заінтрыгавала. На пытанне, што найбольш прывабіла яго ў гэтым праекце, Броснан адказаў: «''Гэта было спалучэнне Паланскага, палітычнага аспекта гэтай гісторыі, персанажа, якога я іграю — чалавека, які апынуўся пад пераследам, які апынуўся кінутым на волю лёсу ў эмацыйным, палітычным, духоўным сэнсе''»<ref name="Slashfilm.com, Pierce Brosnan interview" />. Адметным з’яўляецца ўдзел у карціне акцёра [[Ілай Уолак|Ілая Уолака]], якому на момант здымкаў было 93 гады. === Здымкі === [[Выява:The Ghostwriter - ferry.jpg|міні|Паром «''SyltExpress''».]] Здымкі фільма стартавалі 4 лютага 2009 года ў [[Германія|Германіі]] на кінастудыі {{нп5|Babelsberg Studio|Babelsberg|en|Babelsberg Studio}}<ref name="Hollywood Reporter, 2009-01-21" /><ref name="Babelsberg" />. Па сюжэце карціны падзеі разгортваюцца ў [[Лондан]]е, а затым у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] на востраве {{нп5|Мартас-Віньярд||en|Martha's Vineyard}}. Аднак па прычыне таго, што ў Амерыцы Паланскі знаходзіўся ў вышуку, здымкі фільма праходзілі не ў ЗША, а ў Германіі. Пейзажы вострава Мартас-Віньярд здымаліся ў [[Паўночнае мора|Паўночным моры]] на востраве {{нп5|Зюльт||en|Sylt}}. У здымках быў задзейнічаны і мясцовы марскі паром «''SyltExpress''». Асобна на востраве [[Узедам]] быў пабудаваны дом Адама Ланга, дзе і была знята асноўная частка фільма. Інтэр’еры і экстэр’еры Лонданскага выдавецкага дома здымаліся ў {{нп5|Мітэ (акруга Берліна)|цэнтры Берліна|en|Mitte}}<ref name="IMDb, Locations" />. А размешчаны непадалёк ад горада аэрапорт Штраўсберг выкарыстоўваўся як аэравакзал вострава Мартас-Віньярд<ref name="IMDb, Locations" />. Некалькі кароткіх эпізодаў былі зняты ў Масачусетсе другой здымачнай брыгадай, без Рамана Паланскага і акцёраў. Аператарам фільма выступіў паляк [[Павел Эдэльман]], з якім Паланскі працаваў над дзвюма папярэднімі карцінамі «''[[Піяніст (фільм, 2002)|Піяніст]]''» і «''[[Олівер Твіст (фільм, 2005)|Олівер Твіст]]''». Працуючы над візуальным складнікам фільма, аператару даводзілася вырашаць няпростую задачу сумяшчэння «''{{нп5|Жорсткае і мяккае святло|мяккага|en|Hard and soft light}}''» асвятлення і высокай кантраснасці выявы. Эдэльман так апісвае сваю працу над фільмам: {{цытата|Там мусілі былі хмары, і мы ўвесь час гэтыя хмары пільнавалі. Там не было ні сонечнага святла, ні „жорсткага“ святла, і маёй мэтай было стварыць кантраст, часам даволі высокі ўзровень кантрасту, выкарыстоўваючы толькі „мяккае“ святло, а таксама ненасычаную колеравую палітру<ref name="Filmuforia" />.}} Эдэльман таксама адзначае, што Паланскі, у адрозненні ад большасці рэжысёраў, пры здымках строга абмяжоўвае разнастайнасць выкарыстоўваемай оптыкі, найчасцей карыстаючыся ўсяго дзвюма [[Аб’ектыў|аб’ектывамі]]. Такім чынам ён намагаецца дасягнуць большай аднастайнасці кадраў. Так, у выпадку «''Прывіда пяра''» выкарыстоўваліся толькі 25-міліметровы і 32-міліметровы аб’ектывы<ref name="Filmuforia" />. === Музычнае суправаджэнне === {{Асноўны артыкул|Прывід пяра (саўндтрэк)}} Музычнае суправаджэнне да фільма «''Прывід пяра''» стварыў французскі кампазітар [[Аляксандр Дэспла]]<ref name="Discogs" />. Напісаны ім саўндтрэк спалучае ў сабе элементы {{нп5|Авангардная музыка|авангарднай музыкі|en|Avant-garde music}} і класічнай музыкі канца XIX стагоддзя, а таксама наследуе традыцыям кінамузыкі {{нп5|Жорж Дэлеру|Жоржа Дэлеру|en|Georges Delerue}} і [[Бернард Херман|Бернарда Хермана]]<ref name="AllMusic" />. Саўндтрэк складаецца з сямнаццаці кампазіцый, якія, па вялікім рахунку, рухаюцца вакол адной цэнтральнай тэмы. Практычна ўсе трэкі падтрымліваюць атмасферу саспенсу: некаторыя ціха, як «''Investigation''» і «''The Predecessor''», іншыя больш жвава, як «''Travel to the Island''» і «''In the Woods''». Некаторыя больш працяглыя мелодыі, такія як «''The Truth About Ruth''» і «''Pr Paul Emmett''» уяўляюць сабой апавядальныя фрагменты, якія плаўна развіваюцца ад адной музычнай рэплікі да іншай<ref name="AllMusic" />. Тым не менш, калі разглядаць саўндтрэк да фільма «''Прывід пяра''» у цэлым, то ён успрымаецца хутчэй як шэраг музычных кампазіцый, а не як адзін музычны твор, што аднак не перашкаджае гэтай музыцы цудоўна працаваць у кантэксце фільма<ref name="AllMusic" />. Саўндтрэк быў выпушчаны неўзабаве пасля прэм’еры фільма — 23 лютага 2010 года<ref name="Filmtracks" /><ref name="Soundtrack.Net" />. За музыку да фільма Дэспла быў адзначаны шэрагам кінематаграфічных узнагарод, у тым ліку прэміяй «''[[Сезар]]''» і «''[[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміяй]]''»<ref name="IMDb, Awards" />. === Арышт рэжысёра === У хуткім часе пасля заканчэння здымкаў карціны Раман Паланскі быў запрошаны на {{нп5|Цюрыхскі кінафестываль||en|Zurich Film Festival}} пачэсным госцем. Аднак адразу па прылёце ў Швейцарыю 26 верасня 2009 года рэжысёр быў затрыманы швейцарскай паліцыяй. Арышт адбыўся па запыце ЗША на аснове ордэра 1978 года. Пост-прадакшн карціны быў ненадоўга прыпынены, аднак неўзабаве рэжысёр змог працягнуць працу, знаходзячыся пад хатнім арыштам на сваёй швейцарскай віле. Праз зняволенне рэжысёра прэм’ера фільма на Берлінскім кінафестывалі прайшла ў яго адсутнасці. 12 ліпеня 2010 года ўрад Швейцарыі абвясціў, што не будзе экстрадзіраваць Паланскага ў ЗША<ref name="Bloomberg, 2010-07-12" />. Агулам рэжысёр прабыў пад хатнім арыштам больш за 9 месяцаў. == Выхад і прызнанне == === Пракат і зборы === Прэм’ера фільма адбылася [[12 лютага]] [[2010]] года ў межах конкурснай праграмы [[Берлінскі кінафестываль 2010|60-га Берлінскага кінафестывалю]]<ref name="IMDb, Release Info" />. Апроч таго фільм дэманстраваўся на кінафестывалях у [[Бялград]]зе (25 лютага), [[Ганконг]]у (27 сакавіка), [[Сідней|Сіднеі]] (13 чэрвеня), [[Мельбурн]]е (25 ліпеня), [[Токіа]] (27 кастрычніка)<ref name="IMDb, Release Info" />. Упершыню карціна выйшла ў шырокі пракат у Германіі і нямецкамоўнай частцы Швейцарыі 18 лютага 2010 года<ref name="IMDb, Release Info" />. Прэм’ера фільма ў Беларусі адбылася 5 жніўня 2010 года<ref name="Tio.by" />. Ніжэй прыведзены спіс прэм’ер фільма паводле краін у храналагічным парадку<ref name="IMDb, Release Info" />: {{columns-list|colwidth=25em| * {{date|12|02|2010}}: {{Сцягафікацыя|Германія}} <small>([[Берлінскі кінафестываль]])</small> * {{date|18|02|2010}}: {{Сцягафікацыя|Германія}} * {{date|18|02|2010}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(нямецкамоўны рэгіён)</small> * {{date|19|02|2010}}: {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} * {{date|19|02|2010}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>(абмежаваны пракат)</small> * {{date|19|02|2010}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} * {{date|19|02|2010}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(італамоўны рэгіён)</small> * {{date|24|02|2010}}: {{Сцягафікацыя|Філіпіны}} * {{date|25|02|2010}}: {{Сцягафікацыя|Сербія}} <small>([[Бялградскі кінафестываль]])</small> * {{date|03|03|2010}}: {{Сцягафікацыя|Бельгія}} * {{date|03|03|2010}}: {{Сцягафікацыя|Францыя}} * {{date|05|03|2010}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(абмежаваны пракат)</small> * {{date|17|03|2010}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(франкамоўны рэгіён)</small> * {{date|18|03|2010}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} * {{date|18|03|2010}}: {{Сцягафікацыя|Ізраіль}} * {{date|19|03|2010}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} * {{date|19|03|2010}}: {{Сцягафікацыя|Латвія}} * {{date|19|03|2010}}: {{Сцягафікацыя|Эстонія}} * {{date|25|03|2010}}: {{Сцягафікацыя|Данія}} * {{date|26|03|2010}}: {{Сцягафікацыя|Іспанія}} * {{date|26|03|2010}}: {{Сцягафікацыя|Нарвегія}} * {{date|27|03|2010}}: {{Сцягафікацыя|Ганконг}} <small>([[Ганконгскі кінафестываль]])</small> * {{date|09|04|2010}}: {{Сцягафікацыя|Італія}} * {{date|09|04|2010}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} * {{date|16|04|2010}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} * {{date|16|04|2010}}: {{Сцягафікацыя|Інданезія}} * {{date|16|04|2010}}: {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} * {{date|16|04|2010}}: {{Сцягафікацыя|Швецыя}} * {{date|22|04|2010}}: {{Сцягафікацыя|Ганконг}} * {{date|22|04|2010}}: {{Сцягафікацыя|Ісландыя}} * Май [[2010]]: {{Сцягафікацыя|Тайланд}} * {{date|11|05|2010}}: {{Сцягафікацыя|Аргенціна}} * {{date|13|05|2010}}: {{Сцягафікацыя|Аргенціна}} <small>([[Буэнас-Айрэс]])</small> * {{date|20|05|2010}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} * {{date|20|05|2010}}: {{Сцягафікацыя|Сінгапур}} * {{date|21|05|2010}}: {{Сцягафікацыя|ПАР}} * {{date|28|05|2010}}: {{Сцягафікацыя|Бразілія}} * {{date|28|05|2010}}: {{Сцягафікацыя|Румынія}} * {{date|03|06|2010}}: {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}} * {{date|10|06|2010}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} * {{date|13|06|2010}}: {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} <small>([[Сіднейскі кінафестываль]])</small> * {{date|15|07|2010}}: {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} * {{date|15|07|2010}}: {{Сцягафікацыя|Партугалія}} * {{date|25|07|2010}}: {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} <small>([[Мельбурнскі кінафестываль]])</small> * {{date|30|07|2010}}: {{Сцягафікацыя|Тайвань}} * {{date|04|08|2010}}: {{Сцягафікацыя|Філіпіны}} <small>(паўторны пракат)</small> * {{date|05|08|2010}}: {{Сцягафікацыя|Беларусь}} * {{date|05|08|2010}}: {{Сцягафікацыя|Казахстан}} * {{date|05|08|2010}}: {{Сцягафікацыя|Расія}} * {{date|06|08|2010}}: {{Сцягафікацыя|Уругвай}} * {{date|12|08|2010}}: {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} * {{date|19|08|2010}}: {{Сцягафікацыя|Славакія}} * {{date|26|08|2010}}: {{Сцягафікацыя|Чылі}} }} Камерцыйны поспех фільма быў умераным, чаго і варта было чакаць ад фільма з антыамерыканскім пасылам, які не спрыяў поспеху карціны сярод кансерватыўна настроеных амерыканскіх гледачоў. Агулам, пры бюджэце ў 45 мільёнаў долараў, у сусветным пракаце фільм сабраў толькі 60 мільёнаў<ref name="Box Office Mojo" /><ref name="JPBox Office" />. === Рэйтынгі === {{Рэйтынгі |rev1 = ''[[AllMovie]]'' |rev1Score = {{rating|4.5|5}}<ref name="AllMovie" /> |rev2 = ''[[The Daily Telegraph|Daily Telegraph]]'' |rev2Score = {{rating|4|4}}<ref name="Daily Telegraph, Sukhdev Sandhu review" /> |rev3 = ''[[Empire (часопіс)|Empire]]'' |rev3Score = {{rating|3|5}}<ref name="Empire" /> |rev4 = ''[[FilmAffinity]]'' |rev4Score = {{rating|6.8|10}}<ref name="FilmAffinity" /> |rev5 = ''[[The Guardian|Guardian]]'' |rev5Score = {{rating|4|5}}<ref name="Guardian, Peter Bradshaw review" /> |rev6 = ''[[Internet Movie Database]]'' |rev6Score = {{rating|7.2|10}}<ref name="IMDb" /> |rev7 = ''[[Metacritic]]'' |rev7Score = {{rating|7.7|10}}<ref name="Metacritic" /> |rev8 = ''[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]'' |rev8Score = {{rating|4|4}}<ref name="Roger Ebert review" /> |rev9 = ''[[Rotten Tomatoes]]'' |rev9Score = {{rating|8.4|10}}<ref name="Rotten Tomatoes" /> |rev10 = ''[[Time Out (часопіс)|Time Out]]'' |rev10Score = {{rating|4|5}}<ref name="Time Out" /> |rev11 = ''[[Washington Post]]'' |rev11Score = {{rating|3|4}}<ref name="Washington Post, Ann Hornaday review" /> |rev12 = ''[[КиноПоиск]]'' |rev12Score = {{rating|7.2|10}}<ref name="KinoPoisk" /> }} Агрэгатар крытычных аглядаў «''[[Metacritic]]''» дае фільму ўсярэдненую ацэнку ў 77 балаў са 100 на аснове 35 рэцэнзій прафесійных крытыкаў. Карыстальніцкі рэйтынг на гэтым рэсурсе складае 7.4/10<ref name="Metacritic" />. Паводле даных іншага папулярнага агрэгатара крытычных аглядаў «''[[Rotten Tomatoes]]''», сярод 206 рэцэнзентаў 173 далі станоўчую ацэнку фільму, што складае 84 %. Глядацкі рэйтынг кінастужкі склаў 70% на аснове больш чым 60 тысяч галасоў<ref name="Rotten Tomatoes" />. Абагуленае меркаванне крытыкаў сфармулявана наступным чынам: {{цытата|Хаця яму можа неставаць адкрыццяў, уласцівых найлепшым з фільмаў Паланскага, тым не менш „Прывід пяра“ застаецца ў выйгрышы, дзякуючы стыльнай рэжысуры, напружанаму сцэнарыю і моцнай акцёрскай ігры Юэна Мак-Грэгара.<ref name="Rotten Tomatoes" />}} Глядацкія ацэнкі на іншых папулярных сайтах, прысвечаных кіно: 4/5 на сайце «''[[AllMovie]]''»<ref name="AllMovie" />, 3.8/5 на сайце «''[[AlloCiné]]''»<ref name="AlloCiné" />, 6.8/10 на сайце «''[[FilmAffinity]]''»<ref name="FilmAffinity" />, 7.2/10 на сайце «''[[Internet Movie Database|IMDb]]''»<ref name="IMDb" />, 7.2/10 на сайце «''[[КиноПоиск]]''»<ref name="KinoPoisk" />. === Крытыка === Кінастужка была высока ацэнена крытыкамі. Сярод розных складнікаў фільма найбольш высока рэцэнзенты ацанілі рэжысуру [[Раман Паланскі|Рамана Паланскага]]. Некаторыя з аглядальнікаў адзначалі, што «''Прывід пяра''» з’яўляецца найлепшым фільмам Паланскага за некалькі апошніх дзесяцігоддзяў. Так, для кінакрытыка [[Джонатан Разенбаўм|Джонатана Разенбаўма]] «''Прывід пяра''» — найлепшая праца рэжысёра з часоў «''[[Горкі месяц|Горкага месяца]]''» (1992)<ref name="Jonathan Rosenbaum on Bitter Moon" />, для аглядальніка «''[[The Guardian]]''» Філіпа Фрэнча — з часоў фільма «''[[Тэс (фільм, 1979)|Тэс]]''» (1979)<ref name="Guardian, Philip French review" />, а для кінакрытыка {{нп5|Джэймс Хоберман|Джэймса Хобермана|en|J. Hoberman}} — з часоў «''[[Жылец (фільм, 1976)|Жыльца]]''» (1976) або нават «''[[Тупік (фільм, 1966)|Тупіка]]''» (1966)<ref name="Village Voice, Hoberman’s Top 10" />. Пераважная большасць рэцэнзентаў у першую чаргу ўсхваляла талент Паланскага ў стварэнні фільмаў у жанры [[трылер]]а. Так, уплывовы амерыканскі кінакрытык [[Роджэр Эберт]] паставіў кінастужцы чатыры зоркі з чатырох, адзначыўшы: «''Гэты фільм — праца чалавека, які ведае, як здымаць трылер. Размераны, спакойны, упэўнены — гэты фільм планамерна стварае атмасферу саспенсу, не ўпадаючы ў залежнасць ад шока і экшана. <…> У свае 76 гадоў Паланскі нагадвае нам пра рэжысёраў мінулага, калі прафесіяналізм шанаваўся больш, чым мудрагелістае трукацтва, а бесталковая кліпавая манера не падмяняла сабой прадуманы рытм мантажных рашэнняў''»<ref name="Roger Ebert review" />. Аддала належнае рэжысёрскаму майстэрству Паланскага і {{нп5|Манола Даргіс||en|Manohla Dargis}}, аглядальніца з «''[[The New York Times]]''»: «''Не варта недаацэньваць радасці добра зрэжысіраванага фільма. Не ў прыклад шматлікім сучасным галівудскім і псеўдагалівудскім трылерам, якія намагаюцца выціснуць напружанне з мантажнага буйства і сумятні ракурсаў, Паланскі падтрымлівае ў кадры атмасферу саспенсу праз выбар дынамічнага вугла здымкі і непрыкметную каардынацыю рухаў камеры і акцёраў''»<ref name="The New York Times, Manohla Dargis review" />. Аналізуючы кінастужку, крытыкі нярэдка адзначалі, што яна зроблена ў найлепшых традыцыях [[Альфрэд Хічкак|Хічкака]]. Аглядальнік «''[[The Hollywood Reporter]]''» так ахарактарызаваў падабенства прац двух рэжысёраў: «''Як і майстар [Хічкак], Паланскі выбудоўвае свае сцэны пры дапамозе злавеснай музыкі, мантажных рытмаў, абвостранага пачуцця месца і цэнтральнай фігуры бязвіннага чалавека, які штосілы спрабуе ўзяць пад кантроль жах на яве''»<ref name="Hollywood Reporter, Kirk Honeycutt review" />. Гэтаксама праводзіліся паралелі між працай [[Аляксандр Дэспла|Аляксандра Дэспла]] і пастаяннага кампазітара Хічкака — [[Бернард Херман|Бернарда Хермана]]<ref name="Los Angeles Times, Kenneth Turan review" />. Аглядальніца «''[[Washington Post|The Washington Post]]''» [[Эн Хорнадэй]] закцэнтавала ўвагу на высокакласнай адаптацыі рамана, адзначыўшы: «''Паланскі плаўна вядзе гледача праз гісторыю, якая на паперы можа здацца смехатворна надуманнай, але ў яго патрабавальным выкананні ажывае, дзякуючы бездакорным дэталям, пераканаўчай ігры і звышнатуральнаму прадбачанню''»<ref name="Washington Post, Ann Hornaday review" />. Не абдзялілі ўвагай крытыкі і акцёрскія працы. Так, {{нп5|Дэвід Дэбні||en|David Denby}}, крытык з часопіса «''{{нп5|The New Yorker||en|The New Yorker}}''», прыйшоў у захапленне ад ігры [[Пірс Броснан|Пірса Броснана]], назваўшы ролю Адама Ланга найлепшай у «''даволі лянівай''» кар’еры акцёра<ref name="New Yorker, David Denby review" />. У сваю чаргу, аглядальніца з «''{{нп5|The New York Observer|Observer|en|The New York Observer}}''» назвала гераіню [[Алівія Уільямс|Алівіі Уільямс]] найбольш складаным персанажам карціны<ref name="Observer, Sara Vilkomerson review" />. [[Кенет Туран]] з «''[[Los Angeles Times]]''» звярнуў асаблівую ўвагу на акцёраў другога плана, адзначыўшы: «''Гэтыя людзі не толькі выдатна іграюць, ўсе яны працуюць разам з рэжысёрам над стварэннем усёабдымнага настрою неадчэпнай няёмкасці, над стварэннем пачуцця, што па-за полем нашага зроку здзяйсняюцца гнюсныя ўчынкі — гэта заўсёды было адным з найбольш моцных бакоў Паланскага''»<ref name="Los Angeles Times, Kenneth Turan review" />. Сярод нешматлікіх адмоўных ацэнак адметнай з’яўляецца рэцэнзія ў часопісе «''[[Variety]]''». Кінакрытык {{нп5|Дэрэк Элі||en|Derek Elley}} заявіў, што Раман Паланскі не прыўнёс у карціну ні кроплі сваёй рэжысёрскай індывідуальнасці. Ён папракнуў карціну ў даслоўным капіраванні літаратурнага першавытока, называючы фільм «''адной з самых літаральных экранізацый з часоў Гары Потэра''». Насуперак большасці аглядальнікаў, рэцэнзент акцэнтаваў увагу на нізкім узроўні напружання ў карціне і назваў слабой ігру [[Юэн Мак-Грэгар|Юэна Мак-Грэгара]]<ref name="Variety, Derek Elley review" />. Яшчэ адна адмоўная рэцэнзія была апублікавана ў «''[[New York Post]]''». Крытык {{нп5|Кайл Сміт (крытык)|Кайл Сміт|en|Kyle Smith (critic)}} выказаў думку, што «''Прывід пяра''» — гэта фільм «''пра сістэматычную непавагу да жанчын і вострую неабходнасць экстрадзіраваць злачынцаў''». Рэцэнзент выказаў здзіўленне нахабству Паланскага, які здымае фільм такой тэматыкі, сам знаходзячыся ў вышуку па справе аб сексуальным гвалце<ref name="New York Post, Kyle Smith review" />. У той жа час, амерыканскі кінакрытык {{нп5|Эндру Сарыс||en|Andrew Sarris}}, разглядаючы карціну ў кантэксце складанага жыццёвага шляху рэжысёра, назваў «''Прывіда пяра''» — «''цудам мастацкай і псіхалагічнай стойкасці''»<ref name="FilmComment, Andrew Sarris review" />. === Узнагароды === {{Асноўны артыкул|Спіс узнагарод і намінацый фільма «Прывід пяра»}} Фільм быў адзначаны мноствам прэстыжных кінаўзнагарод, у тым ліку [[Прэмія «Сярэбраны мядзведзь» за найлепшую рэжысуру|«''Сярэбраным мядзведзем''» за найлепшую рэжысуру]] на [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскім кінафестывалі]], шасцю «''[[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскімі кінапрэміямі]]''», а таксама чатырма прэміямі «''[[Сезар]]''»<ref name="IMDb, Awards" />. Карціна атрымала больш за дваццаць намінацый як найлепшы фільм года. Сярод перамог у гэтай катэгорыі: гран-пры [[Міжнародная федэрацыя кінапрэсы|Міжнароднай федэрацыі кінапрэсы]] — за найлепшы фільм года; «''[[Еўрапейская кінапрэмія]]''», «''{{нп5|Залаты глобус (Італія)|Італьянскі залаты глобус|en|Globo d'oro}}''» і [[Польская кінапрэмія «Арлы»|Польская кінапрэмія «''Арлы''»]] — за найлепшы еўрапейскі фільм; прэмія «''{{нп5|Кінэма Дзюмпо||en|Kinema Junpo}}''» — за найлепшы замежны фільм; у свае топы найлепшых фільмаў карціну ўключылі [[Нацыянальны савет кінакрытыкаў ЗША]] і {{нп5|Анлайн-кінакрытыкі Нью-Ёрка||en|New York Film Critics Online}}. Сярод розных складнікаў фільма найбольшай увагі ўдастоіліся рэжысёрская праца [[Раман Паланскі|Рамана Паланскага]], сцэнарная праца Рамана Паланскага і [[Роберт Харыс|Роберта Харыса]], музыка [[Аляксандр Дэспла|Аляксандра Дэспла]], а таксама акцёрскія працы [[Алівія Уільямс|Алівіі Уільямс]], [[Пірс Броснан|Пірса Броснана]] і [[Юэн Мак-Грэгар|Юэна Мак-Грэгара]]<ref name="IMDb, Awards" />. Паводле інфармацыі сайта «''[[Internet Movie Database]]''», агульная колькасць узнагарод фільма дасягнула 33, акрамя таго карціна была адзначана яшчэ 55 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />: {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col"|Перамог !scope="col"|Намінацый !scope="col" class="unsortable"|Спасылкі |- | [[Еўрапейская кінапрэмія]] || align="center"|6 || align="center"|8 || <ref name="European Film Awards 2010, Nominations" /><ref name="Hollywood Reporter, European Film Awards 2010, Nominations" /><ref name="European Film Awards 2010, Winners" /><ref name="Guardian, European Film Awards 2010" /><ref name="Variety, European Film Awards 2010" /> |- | [[Сезар]] || align="center"|4 || align="center"|8 || <ref name="César 2011" /><ref name="Hollywood Reporter, César 2011" /><ref name="Variety, César 2011" /> |- | {{нп5|Залатая зорка французскага кіно||fr|Étoiles d'or du cinéma français}} || align="center"|2 || align="center"|3 || <ref name="AlloCiné, Etoiles d'Or" /> |- | [[Люм’ер (прэмія)|Люм’ер]] || align="center"|2 || align="center"|3 || <ref name="Cineuropa, Lumières Awards 2011" /><ref name="Variety, Lumières Awards 2011" /> |- | {{нп5|Залаты глобус (Італія)|Італьянскі залаты глобус|en|Globo d'oro}} || align="center"|2 || align="center"|2 || <ref name="Corriere del Mezzogiorno, Globo d’oro 2010" /><ref name="Cineuropa, Globo d’oro 2010" /> |- | [[Міжнародная анлайн-кінапрэмія]] || align="center"|1 || align="center"|4 || <ref name="IMDb, INOCA 2011" /> |- | [[Міжнароднае таварыства аматараў кіно]] || align="center"|1 || align="center"|4 || <ref name="ICS Awards 2011, Nominations" /><ref name="ICS Awards 2011, Winners" /> |- | {{нп5|Міжнародная асацыяцыя крытыкаў кінамузыкі||en|International Film Music Critics Association}} || align="center"|1 || align="center"|3 || <ref name="IFMCA Awards 2011, Nominations" /><ref name="IFMCA Awards 2011, Winners" /> |- | [[Нацыянальнае таварыства кінакрытыкаў ЗША]] || align="center"|1 || align="center"|3 || <ref name="Los Angeles Times, NSFC Awards 2011" /> |- | [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]] || align="center"|1 || align="center"|2 || <ref name="LAFCA Awards 2010" /><ref name="Hollywood Reporter, LAFCA Awards 2010" /><ref name="BroadwayWorld, Critics awards 2010" /><ref name="Entertainment Weekly, Critics awards 2010" /> |- | [[Берлінскі кінафестываль]] || align="center"|1 || align="center"|2 || <ref name="Berlinale 2010" /><ref name="BBC News, Berlinale 2010" /> |- | {{нп5|Лонданскае кола кінакрытыкаў||en|London Film Critics' Circle}} || align="center"|1 || align="center"|2 || <ref name="AwardsDaily, LFCC Awards 2011, Nominations" /><ref name="Hollywood Reporter, LFCC Awards 2011, Nominations" /><ref name="IndieWire, LFCC Awards 2011" /><ref name="Screen International, LFCC Awards 2011" /> |- | [[CinEuphoria]] || align="center"|1 || align="center"|1 || <ref name="CinEuphoria 2011" /> |- | {{нп5|Анлайн-кінакрытыкі Нью-Ёрка||en|New York Film Critics Online}} || align="center"|1 || align="center"|1 || <ref name="BroadwayWorld, Critics awards 2010" /><ref name="Entertainment Weekly, Critics awards 2010" /> |- | [[Інтэрнэт-таварыства кінакрытыкаў]] || align="center"|1 || align="center"|1 || <ref name="IMDb, IFCS Awards 2010" /> |- | {{нп5|Ірландская прэмія кіно і тэлебачання||fr|Irish Film and Television Awards}} || align="center"|1 || align="center"|1 || <ref name="Variety, Irish Film and TV Awards 2011" /> |- | {{нп5|Кінэма Дзюмпо||en|Kinema Junpo}} || align="center"|1 || align="center"|1 || <ref name="Chino Kino, Kinema Junpo Awards 2012" /> |- | [[Міжнародная федэрацыя кінапрэсы]] || align="center"|1 || align="center"|1 || <ref name="FIPRESCI, Special Awards 2010" /><ref name="FIPRESCI, Special Awards" /> |- | [[Нацыянальны савет кінакрытыкаў ЗША]] || align="center"|1 || align="center"|1 || <ref name="Hollywood Reporter, NBR 2010" /> |- | [[Польская кінапрэмія «Арлы»]] || align="center"|1 || align="center"|1 || <ref name="Orły 2011" /> |- | [[Супольнасць ланцуга прэмій]] || align="center"|1 || align="center"|1 || <ref name="IMDb, ACCA 2010" /> |- | [[Сусветная прэмія саўндтрэкаў]] || align="center"|1 || align="center"|1 || <ref name="World Soundtrack Awards 2010" /> |- | {{нп5|Кінаапытанне «Village Voice»||en|Village Voice Film Poll}} || align="center"|0 || align="center"|6 || <ref name="Village Voice, VVFP Awards 2010" /> |- | {{нп5|Анлайн-асацыяцыя кіно і тэлебачання||pt|Prémio Online Film & Television Association}} || align="center"|0 || align="center"|4 || <ref name="OFTA Awards 2011" /> |- | {{нп5|Залаты Дэрбі||fr|Gold Derby Awards}} || align="center"|0 || align="center"|4 || <ref name="Gold Derby Awards 2011" /> |- | [[Спадарожнік (прэмія)|Спадарожнік]] || align="center"|0 || align="center"|4 || <ref name="Satellite 2010" /> |- | {{нп5|Апытанне крытыкаў «IndieWire»||en|IndieWire Critics Poll}} || align="center"|0 || align="center"|3 || <ref name="IndieWire, ICP Awards 2010" /> |- | {{нп5|Брытанская кінапрэмія «Evening Standard»||en|Evening Standard British Film Awards}} || align="center"|0 || align="center"|3 || <ref name="Evening Standard British Film Awards 2011, Nominations" /><ref name="BBC, Evening Standard awards 2011" /> |- | [[Італьянская анлайн-кінапрэмія]] || align="center"|0 || align="center"|3 || <ref name="IMDb, IOMA 2011" /> |- | [[Гаўдзі (прэмія)|Гаўдзі]] || align="center"|0 || align="center"|1 || <ref name="Gaudí 2011" /> |- | [[Гоя (прэмія)|Гоя]] || align="center"|0 || align="center"|1 || <ref name="Goya 2011" /><ref name="Telegraph, Goya 2011" /> |- | {{нп5|Дублінскае кола кінакрытыкаў||en|Dublin Film Critics' Circle}} || align="center"|0 || align="center"|1 || <ref name="Irish Times, DFCC Awards 2010" /> |- | {{нп5|Імперыя (кінапрэмія)|Імперыя|en|Empire Awards}} || align="center"|0 || align="center"|1 || <ref name="Digital Spy, Empire Awards 2011" /> |- | [[Паўднёва-Каліфарнійскі ўніверсітэт]] || align="center"|0 || align="center"|1 || <ref name="UCS News, USC Scripter Awards 2011" /><ref name="Film Stage, USC Scripter Awards 2011" /> |- | [[Сярэбраная стужка]] || align="center"|0 || align="center"|1 || <ref name="MYmovies, Nastri d’Argento 2010, Le nomination" /><ref name="CineZapping, Nastri d’Argento 2010, Le nomination" /><ref name="Critamor, Nastri d’Argento 2010" /> |- | {{нп5|Сярэбраны кондар||es|Premios Cóndor de Plata}} || align="center"|0 || align="center"|1 || <ref name="Cóndor de Plata 2011" /> |- | {{нп5|Таварыства кінакрытыкаў Фенікса||fr|Phoenix Film Critics Society}} || align="center"|0 || align="center"|1 || <ref name="AwardsDaily, PFCS Awards 2010, Nominations" /><ref name="AwardsDaily, PFCS Awards 2010, Winners" /> |- | [[Хлатрудзіс]] || align="center"|0 || align="center"|1 || <ref name="Chlotrudis 2011" /> |} == Аналіз == === Рэжысёрскае майстэрства === [[Выява:LeuchtturmRotesKliff_KampenSylt.jpg|міні|Маяк на востраве Зюльт, які з’яўляецца ў фільме.]] Паланскі працаваў у жанравых каардынатах палітычнага дэтэктыва, якія не прадугледжваюць экзістэнцыяльных прасвятленняў. Аднак рэжысёрскія рашэнні Паланскага выдаюць руку дасведчанага майстра. Першая гутарка Ланга з «''прывідам''» знятая так, як быццам той спрабуе «''закадрыць''» дзяўчыну (рукі і ногі шырока расстаўлены, шклянка ў руцэ), — яркі прыклад таго, як адной-адзінай позы рэжысёру дастаткова, каб выявіць псіхалагічнае ядро свайго героя, яго стаўленне да патэнцыйнай аўдыторыі. Іншым прыкладам можа паслужыць сцэна, у якой «''прывід''» выводзіць героя Броснана на чыстую ваду. Ён рэзка нахіляецца да камеры, «''як быццам у яго ўсяліліся дэманы''». Паводле слоў {{нп5|Манола Даргіс|Манолы Даргіс|en|Manohla Dargis}}, адзін гэты вобраз «''варты тузіна оскараўскіх намінацый''»<ref name="The New York Times, Manohla Dargis review" />. Атмасфернасці фільму дадаюць свінцовыя хвалі зімовага мора, паўманахромныя астраўныя пейзажы і часты дождж<ref name="The New York Times, Manohla Dargis review" />. Няўтульная прырода пагражае ў любую хвіліну ўварвацца ў халодна-шэры дом экс-прэм’ера праз вялізныя вокны<ref name="The New York Times, Manohla Dargis review" /><ref name="Roger Ebert review" />. Занадта прасторныя інтэр'еры гэтага ўльтрасучаснага будынка сугучныя душэўнаму вакууму яго жыхароў, не выключаючы і галоўнага героя, які раз-пораз аказваецца замкнёны ў цэнтры сіметрычна выбудаваных мізансцэн<ref name="ASC, Jim Hemphill review" />. Воку прыемна слізгаць па прывабна-гладкіх тэкстурах элітных асабнякоў, але па меры развіцця падзей ад іх усё мацней вее магільным холадам<ref name="ASC, Jim Hemphill review" /><ref name="Российская газета, Валерий Кичин" />. Дзіўныя супярэчнасці і злавесныя намёкі ствараюць вельмі праўдападобны свет, дзе кожны персанаж за фасадам прыязнасці тоіць цёмныя сакрэты<ref name="The New York Times, Manohla Dargis review" /><ref name="Roger Ebert review" />. У «''Прывідзе пяра''» ўсе забойствы і ўвесь гвалт пакінуты за кадрам. Гэта тычыцца і гібелі галоўнага героя ў апошняй сцэне фільма. Яна была зымправізавана Паланскім па ходзе здымак<ref name="Hollywood News, Ewan McGregor interview" />. У сцэнарыі меркавалася, што Рут рушыць услед за пісьменнікам надвор, дзе ён — як і належыць прывіду — згубіцца ў лонданскім натоўпе<ref name="Hollywood News, Ewan McGregor interview" />. У канчатковай жа версіі фільма гледачу даюць зразумець, што герой гіне, хоць і пакінуты элемент апавядальнай недагаворанасці ў духу «''[[Дзіця Размары (фільм)|Дзіця Размары]]''». За тым, што адбываецца, з вывешанага на будынку рэкламнага плаката назірае, ухмыляючыся, Ланг. Такі фінал цалкам у духу Паланскага, героі якога часта б’юцца ў сетках закулісна-ірацыянальных сіл, і перамога застаецца менавіта за апошнімі<ref name="Коммерсантъ, Андрей Плахов" />. Вось як выказаўся наконт фінальнай сцэны выканаўца ролі «''прывіда''» [[Юэн Мак-Грэгар]]: {{цытата|Гэта знята адным планам. Не думаю, каб камера рухалася. Калі яна і рухаецца, то паказвае, як я выходжу з дзвярэй, і затым замірае. Гэта цудоўна з апавядальнага пункту гледжання. Гэта класіка рэжысуры. Гэта класічны Паланскі. Можна сабе ўявіць, як іншыя рэжысёры зрабілі б тут паўсотні ракурсаў, а ён проста адварочвае камеру, пакідаючы нашаму ўяўленню дадумваць, што ж адбылося за межамі экрана, і гэта цудоўна<ref name="Hollywood News, Ewan McGregor interview" />.}} === Палітычныя алюзіі === [[Выява:Polanski ghost dreharbeiten.jpg|міні|Плакат, на якім выяўлены Адам Ланг.]] «''Прывід пяра''» — палітычная прытча, цесна звязаная з бягучымі падзеямі. Персанаж Адама Ланга, адстаўнога брытанскага прэм’ер-міністра, шмат у чым падобны да [[Тоні Блэр]]а<ref name="BBC News" />. Сам аўтар рамана і суаўтар сцэнарыя [[Роберт Харыс]] фармальна адмаўляе, што правобразам Ланга з’яўляецца Блэр, паколькі ідэя кнігі, паводле яго слоў, узнікла задоўга да абрання Блэра прэм’ерам. Тым не менш, многія аглядальнікі пазнаюць у Лангу — палітыку, які не зрабіў ніводнага кроку супраць інтарэсаў ЗША — фігуру брытанскага прэм’ер-міністра падчас вайны ў Іраку. На гэта ўказваюць шматлікія дэталі. Адна з іх — лозунг «''ЛГУН''» ({{lang-en|LIAR}}), які можна заўважыць на плакатах пратэстуючых супраць Ланга: праціўнікі Блэра, у сваю чаргу, практыкавалі выкарыстанне анаграмы Тоні Б. Лгун ({{lang-en|Tony B. Liar}})<ref name="Critical Mind" /><ref name="AlloCiné, The Ghost Writer sur France 2" />. Яшчэ адзін намёк можна заўважыць у назве зброевай кампаніі «''Hatherton''», якая прадстаўляе Лангу ў арэнду прыватны самалёт: гэтая назва сугучная назве амерыканскай кампаніі «''{{нп5|Halliburton||en|Halliburton}}''», якая падазравалася ў змове з палітычным светам<ref name="Critical Mind" />. Паланскі ў сваім фільме вырашыў зрабіць вобраз больш абагульненым і адмовіўся надаць экс-прэм’еру партрэтнае падабенства з брытанскім палітыкам. Паводле меркавання [[Юэн Мак-Грэгар|Юэна Мак-Грэгара]], выканаўцы галоўнай ролі, фільм быў бы асуджаны на правал, калі б яго стваральнікі прыняліся выдаваць паказаныя падзеі за рэальныя ці паспрабавалі б зрабіць Адама Ланга як мага больш падобным на Блэра<ref name="Hollywood News, Ewan McGregor interview" />. Сваёй манерай трымацца і знешнім выглядам герой Броснана шматлікім рэцэнзентам нагадаў хутчэй [[Рональд Рэйган|Рональда Рэйгана]]. Просталінейнасць кіраўніка дзяржавы, замаскіраваная прывабнай усмешкай, у рэцэнзента сайта «''[[AllMovie]]''» выклікала ў памяці вобраз [[Джордж Уокер Буш|Джорджа Буша-малодшага]]: «''Сучаснае ўвасабленне банальнасці зла, чалавек без прынцыпаў, чалавек абмежаванай фантазіі і інтэлекту''»<ref name="AllMovie, Review by Bruce Eder" />. У той жа час былы міністр замежных спраў сваёй знешнасцю нагадвае {{нп5|Робін Кук|Робіна Кука|en|Robin Cook}} (міністра, які не ладзіў з Блэрам па многіх пытаннях), а прамільгнуўшая на тэлеэкране віцэ-прэзідэнт ЗША — дзяржсакратара [[Кандаліза Райс|Кандалізу Райс]]<ref name="Roger Ebert review" />. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="Ain't It Cool News">{{cite web|url=http://legacy.aintitcool.com/node/44177|title=Mr. Beaks Interrogates THE GHOST WRITER Novelist-Screenwriter Robert Harris!|author=|date=2010-03-05|publisher=Сайт «''{{нп5|Ain't It Cool News||en|Ain't It Cool News}}''»|lang=en|accessdate=2020-08-22}}</ref> <ref name="AllMovie">{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/the-ghost-writer-v424212|title=The Ghost Writer (2010)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[AllMovie]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-18}}</ref> <ref name="AllMovie, Review by Bruce Eder">{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/the-ghost-writer-v424212/review|title=The Ghost Writer (2010) — Review by Bruce Eder|author=Bruce Eder|date=|publisher=Сайт «''[[AllMovie]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-02}}</ref> <ref name="AllMusic">{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/the-ghost-writer-original-motion-picture-soundtrack-mw0001960548|title=The Ghost Writer (Original Motion Picture Soundtrack) — Alexandre Desplat|author=|date=|publisher=Сайт «''[[AllMusic]]''»|lang=en|accessdate=2020-11-01}}</ref> <ref name="AlloCiné">{{cite web|url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=132406.html|title=The Ghost Writer|author=|date=|publisher=Сайт «''[[AlloCiné]]''»|lang=fr|accessdate=2020-11-15}}</ref> <ref name="AlloCiné, Etoiles d'Or">{{cite web|url=https://www.allocine.fr/festivals/festival-144/edition-18354135/palmares/|title=Prix et nominations : Etoiles d'Or de la Presse du Cinéma Français 2011|publisher=Сайт «''[[AlloCiné]]''»|lang=fr|accessdate=2020-08-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201031194658/https://www.allocine.fr/festivals/festival-144/edition-18354135/palmares/|archivedate=31 кастрычніка 2020|url-status=dead}}</ref> <ref name="AlloCiné, The Ghost Writer sur France 2">{{cite web|url=https://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=18665492.html|title=The Ghost Writer sur France 2 : quel homme politique a inspiré le personnage joué par Pierce Brosnan ?|author=|date=2017-07-09|publisher=Сайт «''[[AlloCiné]]''»|lang=fr|accessdate=2020-10-27}}</ref> <ref name="ASC, Jim Hemphill review">{{cite web|url=https://theasc.com/ac_magazine/October2010/DVDPlayback/page1.html|title=DVD Playback: The Ghost Writer (2010)|author=Jim Hemphill|date=|publisher=Сайт {{нп5|Амерыканскае таварыства кінааператараў|Амерыканскага таварыства кінааператараў|en|American Society of Cinematographers}}|lang=en|accessdate=2020-10-19}}</ref> <ref name="AwardsDaily, LFCC Awards 2011, Nominations">{{cite web|url=https://www.awardsdaily.com/2010/12/20/31st-london-critics-circle-film-awards-nominations/|title=31st London Critics’ Circle nominations|author=Ryan Adams|date=2010-12-20|publisher=Сайт «''AwardsDaily''»|lang=en|accessdate=2021-01-24|archive-date=11 мая 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511161218/https://www.awardsdaily.com/2010/12/20/31st-london-critics-circle-film-awards-nominations/|url-status=dead}}</ref> <ref name="AwardsDaily, PFCS Awards 2010, Nominations">{{cite web|url=https://www.awardsdaily.com/2010/12/14/phoenix-film-critics-society-awards-nominations/|title=Phoenix Film Critics Society Awards Nominations|author=Ryan Adams|date=2010-12-14|publisher=Сайт «''AwardsDaily''»|lang=en|accessdate=2021-01-24|url-status=dead|archive-date=30 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210130042222/https://www.awardsdaily.com/2010/12/14/phoenix-film-critics-society-awards-nominations/}}</ref> <ref name="AwardsDaily, PFCS Awards 2010, Winners">{{cite web|url=https://www.awardsdaily.com/2010/12/28/phoenix-film-critics-go-for-the-kings-speech/|title=Phoenix Film Critics Go for the King’s Speech, Nolan|author=Sasha Stone|date=2010-12-28|publisher=Сайт «''AwardsDaily''»|lang=en|accessdate=2021-01-24|archive-date=31 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131051119/https://www.awardsdaily.com/2010/12/28/phoenix-film-critics-go-for-the-kings-speech/|url-status=dead}}</ref> <ref name="Babelsberg">{{cite web|url=https://www.studiobabelsberg.com/unternehmen/presse-news/details/news/roman-polanski-studio-babelsberg-hat-hochqualifizierte-und-leidenschaftliche-crews/|title=Roman Polanski: „Studio Babelsberg hat hochqualifizierte und leidenschaftliche Crews“|author=|date=2009-02-20|publisher=Сайт «''[[Babelsberg Studio]]''»|lang=de|accessdate=2020-08-20}}</ref> <ref name="BBC, Evening Standard awards 2011">{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-12384504|title=Garfield dethrones Firth at Evening Standard awards|author=Tim Masters|date=2011-02-08|publisher=Сайт «''[[BBC]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="BBC News, Berlinale 2010">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8526500.stm|title=Roman Polanski wins best director award at Berlin|author=|date=2010-02-20|publisher=Сайт «''[[BBC|BBC News]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="BBC News">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8576156.stm|title=How realistic is new Polanski film The Ghost?|author=Barbara Plett|date=2010-03-19|publisher=Сайт «''[[BBC|BBC News]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-02}}</ref> <ref name="Box Office Mojo">{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/movies/?id=theghostwriter.htm|title=The Ghost Writer (2010)|publisher=Сайт «''[[Box Office Mojo]]''»|accessdate=2020-04-05}}</ref> <ref name="Berlinale 2010">{{cite web|url=https://www.berlinale.de/en/archive/jahresarchive/2010/03_preistraeger_2010/03_preistraeger_2010.html|title=Prizes & Honours 2010|author=|date=|publisher=Сайт [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскага кінафестывалю]]|lang=en|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="Bloomberg, 2010-07-12">{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2010-07-12/switzerland-won-t-extradite-fugitive-film-director-roman-polanski-to-u-s-|title=Switzerland Won’t Extradite Polanski Over 1977 Case|author=Naomi Kresge, Paul Verschuur|date=2010-07-12|publisher=Сайт «''[[Bloomberg]]''»|lang=en|accessdate=2020-09-17}}</ref> <ref name="BroadwayWorld, Critics awards 2010">{{cite web|url=https://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/Sorkin-Portman-More-Win-Critics-Circle-Awards-20101212|title=Sorkin, Portman & More Win Critics Circle Awards|author=|date=2010-12-12|publisher=Сайт «''{{нп5|BroadwayWorld||en|BroadwayWorld}}''»|lang=en|accessdate=2021-01-28}}</ref> <ref name="César 2011">{{cite web|url=http://www.academie-cinema.org/ceremonie/palmares.html?annee=2011|title=Palmarès 2011 — 36ème Cérémonie des César|publisher=Сайт Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа|lang=fr|accessdate=2021-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130729030044/http://www.academie-cinema.org/ceremonie/palmares.html?annee=2011|archivedate=29 ліпеня 2013|url-status=dead}}</ref> <ref name="Chino Kino, Kinema Junpo Awards 2012">{{cite web|url=http://www.chinokino.com/2012/01/2012-kinema-junpo-awards-for-japanese.html|title=2012 Kinema Junpo Awards for Japanese Film - winners|author=David Eng|date=2012-01-27|publisher=Сайт «''Chino Kino''»|lang=en|accessdate=2021-01-28}}</ref> <ref name="Chlotrudis 2011">{{cite web|url=https://chlotrudis.org/awards/past-awards/2011-17th-annual-awards-march-20-2011/|title=2011, 17th Annual Awards, March 20, 2011|author=|date=|publisher=Сайт кінапрэміі «''[[Хлатрудзіс]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-23}}</ref> <ref name="CinEuphoria 2011">{{cite web|url=http://cineuphoria-top-ano.blogspot.com/2011/|title=CinEuphoria Top do Ano - Competição Internacional|author=|date=2011-01-13|publisher=Сайт «''CinEuphoria''»|lang=pt|accessdate=2021-01-29}}</ref> <ref name="Cineuropa, 2007-11-09">{{cite web|url=https://www.cineuropa.org/en/newsdetail/80797/|title=Ghost: A political thriller for Polanski|author=Fabien Lemercier|date=2011-11-09|publisher=Сайт «''[[Cineuropa]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-31}}</ref> <ref name="Cineuropa, Globo d’oro 2010">{{cite web|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/147989/|title=Loose Cannons wins Golden Globes|author=Camillo De Marco|date=2010-07-02|publisher=Сайт анлайн-часопіса «''{{нп5|Cineuropa||de|Cineuropa}}''»|lang=en|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="Cineuropa, Lumières Awards 2011">{{cite web|url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/194491/|title=Of Gods and Men crowned Best Film at Lumières|author=Fabien Lemercier|date=2011-01-17|publisher=Сайт анлайн-часопіса «''{{нп5|Cineuropa||de|Cineuropa}}''»|lang=en|accessdate=2020-08-22}}</ref> <ref name="CineZapping, Nastri d’Argento 2010, Le nomination">{{cite web|url=https://www.cinezapping.com/le-nomination-dei-nastri-dargento-2010/|title=Le nomination dei Nastri d’Argento 2010|author=|date=2010-05-29|publisher=Сайт «''CineZapping''»|lang=it|accessdate=2021-01-18}}</ref> <ref name="Cóndor de Plata 2011">{{cite web|url=http://www.cronistasdecine.org.ar/content/view/198/41/|title=Ganadores de la 59º Entrega de los Premios Cóndor de Plata|author=|date=|publisher=Сайт {{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Аргенціны|Асацыяцыі кінакрытыкаў Аргенціны|en|Argentine Film Critics Association}}|lang=es|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130923073249/http://www.cronistasdecine.org.ar/content/view/198/41/|archivedate=2013-09-23}}</ref> <ref name="Corriere del Mezzogiorno, Globo d’oro 2010">{{cite web|url=https://corrieredelmezzogiorno.corriere.it/bari/notizie/spettacoli/2010/3-giugno-2010/pippo-mezzapesa-candidato-globo-d-oro--1703131367962.shtml|title=Pippo Mezzapesa candidato al Globo d’oro|author=Mariangela Pollonio|date=2010-06-03|publisher=Сайт «''Corriere del Mezzogiorno''»|lang=it|accessdate=2021-01-16|archive-date=22 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122050837/https://corrieredelmezzogiorno.corriere.it/bari/notizie/spettacoli/2010/3-giugno-2010/pippo-mezzapesa-candidato-globo-d-oro--1703131367962.shtml|url-status=dead}}</ref> <ref name="Critamor, Nastri d’Argento 2010">{{cite web|url=https://www.critamor.it/online/?p=7960|title=Nastri d’Argento: Mine vaganti e Virzì miglior regista|author=|date=2010-06-19|publisher=Сайт «''Critamor''»|lang=it|accessdate=2021-01-18}}</ref> <ref name="Critical Mind">{{cite web|url=http://critical-mind.overblog.com/the-ghost-writer-an-elegant-and-icy-political-thriller|title=The Ghost Writer : an elegant and icy political thriller|author=|date=2013-06-02|publisher=Сайт «''critical-mind.overblog.com''»|lang=|accessdate=2020-10-27}}</ref> <ref name="Daily Mail, 2008-12-12">{{cite web|url=https://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1093971/Kim-Cattrall-sets-sights-No-10-Sex-City-stars-movie-love-triangle-ex-PM.html|title=Kim Cattrall sets her sights on No.10: Sex and the City star's movie love triangle with ex-PM|author=Baz Bamigboye|date=2008-12-12|publisher=Сайт газеты «''[[Daily Mail]]''»|lang=en|accessdate=2020-11-03}}</ref> <ref name="Daily Telegraph, Sukhdev Sandhu review">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/filmreviews/7595609/The-Ghost-review.html|title=The Ghost, review|author=Sukhdev Sandhu|date=2010-04-15|publisher=Сайт «''[[The Daily Telegraph]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-20}}</ref> <ref name="Digital Spy, Empire Awards 2011">{{cite web|url=https://www.digitalspy.com/movies/a311307/in-full-empire-awards-2011-winners/|title=In Full: Empire Awards 2011 Winners|author=Simon Reynolds|date=2011-03-27|publisher=Сайт «''{{нп5|Digital Spy||en|Digital Spy}}''»|lang=en|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="Discogs">{{cite web|url=https://www.discogs.com/Alexandre-Desplat-The-Ghost-Writer/release/9091281|title=Alexandre Desplat — The Ghost Writer|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Discogs]]''»|lang=en|accessdate=2018-10-14}}</ref> <ref name="Entertainment Weekly, Critics awards 2010">{{cite web|url=https://ew.com/article/2010/12/12/social-network-wins-l-a-boston-new-york-online-critics-awards/|title='Social Network' wins L.A., Boston, New York Online critics awards|author=Dave Karger|date=2010-12-12|publisher=Сайт часопіса «''[[Entertainment Weekly]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-28}}</ref> <ref name="European Film Awards 2010, Nominations">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/2010.108.0.html|title=European Film Academy: Nominations for the 23rd European Film Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="European Film Awards 2010, Winners">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/?id=63|title=European Film Academy: 2010|publisher=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|lang=en|accessdate=2021-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191209171345/https://www.europeanfilmacademy.org/?id=63|archivedate=9 снежня 2019|url-status=dead}}</ref> <ref name="Empire">{{cite web|url=https://www.empireonline.com/movies/reviews/ghost-2-review/|title=The Ghost Review|author=Ian Nathan|date=2010-04-15|publisher=Сайт «''[[Empire (часопіс)|Empire]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-18}}</ref> <ref name="Evening Standard British Film Awards 2011, Nominations">{{cite web|url=https://www.standard.co.uk/culture/film/london-evening-standard-british-film-awards-carey-and-keira-vie-for-best-actress-title-6551772.html|title=London Evening Standard British Film Awards: Carey and Keira vie for best actress title|author=|date=2012-04-10|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|Evening Standard||en|Evening Standard}}''»|lang=en|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="FilmAffinity">{{cite web|url=https://www.filmaffinity.com/en/film480586.html|title=The Ghost Writer (2010)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[FilmAffinity]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-18}}</ref> <ref name="FilmComment, Andrew Sarris review">{{cite web|url=https://www.filmcomment.com/article/the-accidental-auteurist-roman-polanski/|title=The Perils of Polanski: Art imitates life in The Ghost Writer|author={{нп5|Эндру Сарыс|Andrew Sarris|en|Andrew Sarris}}|date=May—June 2010|publisher=Сайт «''[[FilmComment]]''»|lang=en|accessdate=2020-11-15}}</ref> <ref name="Film Stage, USC Scripter Awards 2011">{{cite web|url=https://thefilmstage.com/the-social-network-wins-2011-usc-scripter-award/|title=‘The Social Network’ Wins 2011 USC Scripter Award|author=Jonathan Sullivan|date=2011-02-05|publisher=Сайт «''Film Stage''»|lang=en|accessdate=2021-01-27}}</ref> <ref name="Filmtracks">{{cite web|url=https://www.filmtracks.com/titles/ghost_writer.html|title=The Ghost Writer (Alexandre Desplat)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Filmtracks]]''»|lang=en|accessdate=2020-11-02}}</ref> <ref name="Filmuforia">{{cite web|url=http://filmuforia.co.uk/pawel-edelman-asterclass/|title=Pawel Edelman — Cinematographer|author=Meredith Taylor|date=2013-11-16|publisher=Сайт «''[[Filmuforia]]''»|lang=en|accessdate=2020-11-04}}</ref> <ref name="FIPRESCI, Special Awards">{{cite web|url=https://fipresci.org/specialaward/?award-type=17424|title=Special Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Міжнародная федэрацыя кінапрэсы|Міжнароднай федэрацыі кінапрэсы]]|lang=en|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="FIPRESCI, Special Awards 2010">{{cite web|url=http://www.fipresci.org/awards/special_awards/special_awards_2010.htm|title=FIPRESCI — Special Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Міжнародная федэрацыя кінапрэсы|Міжнароднай федэрацыі кінапрэсы]]|lang=en|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131129082913/http://www.fipresci.org/awards/special_awards/special_awards_2010.htm|archivedate=2013-11-29}}</ref> <ref name="Gaudí 2011">{{cite web|url=https://www.academiadelcinema.cat/ca/premis-gaudi/iii-premis-gaudi/category/nominades-iii-premis-gaudi|title=Nominades - III Premis Gaudí|author=|date=|publisher=Сайт {{нп5|Каталонская кінаакадэмія|Каталонскай кінаакадэміі|en|Catalan Film Academy}}|lang=ca|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="Gold Derby Awards 2011">{{cite web|url=https://www.goldderby.com/2010-goldderby-film-awards/|title=2010 GoldDerby Film Awards|author=|date=2016-03-07|publisher=Сайт прэміі «''{{нп5|Залаты Дэрбі||fr|Gold Derby Awards}}''»|lang=en|accessdate=2021-01-22}}</ref> <ref name="Goya 2011">{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/25-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2011|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[Гоя (прэмія)|Гоя]]''»|lang=es|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="Guardian, European Film Awards 2010">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2010/dec/05/roman-polanski-film-ghost-writer|title=Roman Polanski film The Ghost Writer dominates European awards|author=Xan Brooks|date=2010-12-05|publisher=Сайт «''[[The Guardian]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="Guardian, Philip French review">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2010/apr/18/the-ghost-roman-polanski-review|title=The Ghost|author=Philip French|date=2010-04-18|publisher=Сайт «''[[The Guardian]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-19}}</ref> <ref name="Guardian, Peter Bradshaw review">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2010/feb/12/roman-polanski-ghost-writer|title=The Ghost Writer|author=Peter Bradshaw|date=2010-02-12|publisher=Сайт «''[[The Guardian]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-20}}</ref> <ref name="Hollywood News, Ewan McGregor interview">{{cite web|url=https://www.hollywoodnews.com/2010/03/04/ewan-mcgregor-discusses-polanski-and-politics-on-the-ghost-writer/|title=Ewan McGregor discusses Polanski and politics on ‘The Ghost Writer’|date=2010-03-04|publisher=Сайт «''[[Hollywood News]]''»|lang=en|accessdate=2020-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151017173956/http://www.hollywoodnews.com/2010/03/04/ewan-mcgregor-discusses-polanski-and-politics-on-the-ghost-writer/|archivedate=17 кастрычніка 2015|url-status=dead}}</ref> <ref name="Hollywood Reporter, 2009-01-21">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/roman-polanskis-ghost-adds-two-78023|title=Roman Polanski's 'Ghost' adds two|author=Gregg Kilday|date=2009-01-21|publisher=Сайт «''[[The Hollywood Reporter]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-20}}</ref> <ref name="Hollywood Reporter, César 2011">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/gods-men-named-best-film-161411|title='Of Gods and Men' Named Best Film at France's Cesar Awards|author=Rebecca Leffler|date=2011-02-25|publisher=Сайт «''[[The Hollywood Reporter]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="Hollywood Reporter, European Film Awards 2010, Nominations">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/ghost-writer-leads-european-film-42527|title='Ghost Writer' Leads European Film Award Nominations|author=Stuart Kemp|date=2010-11-06|publisher=Сайт «''[[The Hollywood Reporter]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="Hollywood Reporter, Kirk Honeycutt review">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/ghost-writer-film-review-29273|title=The Ghost Writer -- Film Review|author=Kirk Honeycutt|date=2010-10-14|publisher=Сайт «''[[The Hollywood Reporter]]''»|lang=en|accessdate=2021-02-01}}</ref> <ref name="Hollywood Reporter, LAFCA Awards 2010">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/la-film-critics-assn-names-59064|title=L.A. Film Critics Assn. Names 'Social Network' Best Picture|author=Gregg Kilday|date=2010-12-12|publisher=Сайт «''[[The Hollywood Reporter]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-17}}</ref> <ref name="Hollywood Reporter, LFCC Awards 2011, Nominations">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/kings-speech-year-lead-nominations-61748|title='The King's Speech,' 'Another Year' Lead Nominations at London Critics' Circle Film Awards|author=Philiana Ng|date=2010-12-20|publisher=Сайт «''[[The Hollywood Reporter]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="Hollywood Reporter, NBR 2010">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/social-network-named-film-national-55630|title='The Social Network' Named Best Film By National Board of Review|author=Gregg Kilday|date=2010-12-02|publisher=Сайт «''[[The Hollywood Reporter]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-18}}</ref> <ref name="ICS Awards 2011, Nominations">{{cite web|url=https://icsfilm.org/our-yearly-awards/2011-ics-award-nominees/|title=2011 ICS Award Nominees|author=Beth Stevens|date=2011-01-23|publisher=Сайт [[Міжнароднае таварыства аматараў кіно|Міжнароднага таварыства аматараў кіно]]|lang=en|accessdate=2021-01-18}}</ref> <ref name="ICS Awards 2011, Winners">{{cite web|url=https://icsfilm.org/our-yearly-awards/2011-ics-award-winners/|title=2011 ICS Award Winners|author=Beth Stevens|date=2011-02-17|publisher=Сайт [[Міжнароднае таварыства аматараў кіно|Міжнароднага таварыства аматараў кіно]]|lang=en|accessdate=2021-01-18}}</ref> <ref name="IFMCA Awards 2011, Nominations">{{cite web|url=http://filmmusiccritics.org/2011/02/ifmca-announces-its-2010-nominees-for-scoring-excellence/|title=IFMCA announces its 2010 nominees for scoring excellence|author=|date=2011-02-11|publisher=Сайт {{нп5|Міжнародная асацыяцыя крытыкаў кінамузыкі|Міжнароднай асацыяцыі крытыкаў кінамузыкі|en|International Film Music Critics Association}}|lang=en|accessdate=2021-01-19}}</ref> <ref name="IFMCA Awards 2011, Winners">{{cite web|url=http://filmmusiccritics.org/2011/02/ifmca-announces-its-2010-winners-for-scoring-excellence/|title=IFMCA announces its 2010 Winners for scoring excellence|author=|date=2011-02-24|publisher=Сайт {{нп5|Міжнародная асацыяцыя крытыкаў кінамузыкі|Міжнароднай асацыяцыі крытыкаў кінамузыкі|en|International Film Music Critics Association}}|lang=en|accessdate=2021-01-19}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1139328/|title=The Ghost Writer (2010) — IMDb|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-19}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1139328/awards|title=The Ghost Writer — Awards|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-19}}</ref> <ref name="IMDb, ACCA 2010">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0002990/2010/1|title=Awards Circuit Community Awards (2010)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-29}}</ref> <ref name="IMDb, IFCS Awards 2010">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0003095/2010/1|title=Internet Film Critic Society (2010)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-29}}</ref> <ref name="IMDb, INOCA 2011">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0003084/2011/1/|title=International Online Cinema Awards (INOCA) (2011)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-21}}</ref> <ref name="IMDb, IOMA 2011">{{cite web|url=https://www.imdb.com/event/ev0002994/2011/1|title=Italian Online Movie Awards (IOMA) (2011)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-27}}</ref> <ref name="IMDb, Locations">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1139328/locations|title=The Ghost Writer — Filming & Production|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-20}}</ref> <ref name="IMDb, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1139328/releaseinfo|title=The Ghost Writer — Release Info|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-18}}</ref> <ref name="Independent, 2007-02-03">{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/news/polanski-to-bring-best-seller-on-last-days-of-pompeii-to-the-big-screen-434816.html|title=Polanski to bring best-seller on last days of Pompeii to the big screen|author=Matthew Beard|date=2007-02-03|publisher=Сайт «''[[Independent]]''»|lang=en|accessdate=2020-10-24}}</ref> <ref name="IndieWire, ICP Awards 2010">{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2010/12/the-social-network-tops-indiewires-2010-critics-poll-244113/|title=“The Social Network” Tops indieWIRE’s 2010 Critics Poll|author=Peter Knegt|date=2010-12-20|publisher=Сайт «''{{нп5|IndieWire||en|IndieWire}}''»|lang=en|accessdate=2021-01-25}}</ref> <ref name="IndieWire, LFCC Awards 2011">{{cite web|url=https://www.indiewire.com/2011/02/social-network-kings-speech-lead-london-critics-circle-winners-243665/|title=“Social Network,” “King’s Speech” Lead London Critics Circle Winners|author=Peter Knegt|date=2011-02-11|publisher=Сайт «''{{нп5|IndieWire||en|IndieWire}}''»|lang=en|accessdate=2021-01-24}}</ref> <ref name="Irish Times, DFCC Awards 2010">{{cite web|url=https://www.irishtimes.com/blogs/screenwriter/2010/12/31/the-dublin-film-critics-circle-waves-goodbye-to-2010/|title=The Dublin Film Critics Circle waves goodbye to 2010|author=Donald Clarke|date=2010-12-31|publisher=Сайт «''{{нп5|The Irish Times||en|The Irish Times}}''»|lang=en|accessdate=2021-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210329082530/https://www.irishtimes.com/blogs/screenwriter/2010/12/31/the-dublin-film-critics-circle-waves-goodbye-to-2010/|archivedate=29 сакавіка 2021|url-status=dead}}</ref> <ref name="Jonathan Rosenbaum on Bitter Moon">{{cite web|url=https://www.jonathanrosenbaum.net/2020/09/sex-games/|title=Sex Games (on Polanski’s BITTER MOON)|author=[[Джонатан Разенбаўм|Jonathan Rosenbaum]]|date=2020-09-29|publisher=Сайт [[Джонатан Разенбаўм|Джонатана Разенбаўма]]|lang=en|accessdate=2020-11-15}}</ref> <ref name="JPBox Office">{{cite web|url=http://www.jpbox-office.com/fichfilm.php?id=11143|title=The Ghost Writer (2010) — JPBox Office|publisher=Сайт «''JPBox Office''»|lang=fr|accessdate=2020-08-15}}</ref> <ref name="KinoPoisk">{{cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/film/418790/|title=Призрак — КиноПоиск|author=|date=|publisher=Сайт «''[[КиноПоиск]]''»|lang=ru|accessdate=2020-08-18}}</ref> <ref name="La Presse">{{cite web|url=https://www.lapresse.ca/cinema/nouvelles/201207/17/01-4549405-the-ghost-writer-polanski-en-mode-thriller.php|title=The Ghost Writer: Polanski en mode thriller|author=Marc-André Lussier|date=2010-03-13|publisher=Сайт «''La Presse''»|lang=fr|accessdate=2020-08-02}}</ref> <ref name="LAFCA Awards 2010">{{cite web|url=http://www.lafca.net/Years/2010.php|title=36th Annual Los Angeles Film Critics Association Awards|author=|date=|publisher=Сайт [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]]|lang=en|accessdate=2021-01-17}}</ref> <ref name="Los Angeles Times, Kenneth Turan review">{{cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-feb-19-la-et-ghostwriter19-2010feb19-story.html|title=Review: Roman Polanski’s ‘The Ghost Writer’|author=[[Кенет Туран|Kenneth Turan]]|date=2010-02-19|publisher=Сайт газеты «''[[Los Angeles Times]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-18}}</ref> <ref name="Los Angeles Times, NSFC Awards 2011">{{cite web|url=https://latimesblogs.latimes.com/awards/2011/01/the-national-society-of-film-critics-names-the-social-network-best-of-2010.html|title=The National Society of Film Critics names 'The Social Network' best of 2010|author=Susan King|date=2011-01-08|publisher=Сайт «''[[Los Angeles Times]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-18}}</ref> <ref name="Metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/film/titles/ghostwriter|title=The Ghost Writer Reviews — Metacritic|publisher=Сайт «''[[Metacritic]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100223210228/http://www.metacritic.com/film/titles/ghostwriter|archivedate=23 лютага 2010|url-status=dead}}</ref> <ref name="Mova Nanova">{{cite web|url=https://www.movananova.by/medyateka/pryvid-piara.html|title=Прывід пяра|author=|date=2015-06-09|publisher=Сайт «''[[Мова нанова]]''»|lang=be|accessdate=2020-08-22|archive-date=19 верасня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919052102/http://www.movananova.by/medyateka/pryvid-piara.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="MYmovies, Nastri d’Argento 2010, Le nomination">{{cite web|url=https://www.mymovies.it/cinemanews/2010/38156/|title=Nastri d'Argento 2010: conducono Mine vaganti e La prima cosa bella|author=Marlen Vazzoler|date=2010-05-27|publisher=Сайт «''MYmovies''»|lang=it|accessdate=2021-01-18}}</ref> <ref name="New York Post, Kyle Smith review">{{cite web|url=https://nypost.com/2010/02/19/similarities-roman-around-in-the-ghost-writer/|title=Similarities Roman around in ‘The Ghost Writer’|author={{нп5|Кайл Сміт (крытык)|Kyle Smith|en|Kyle Smith (critic)}}|date=2010-02-19|publisher=Сайт «''[[New York Post]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-31}}</ref> <ref name="New Yorker, David Denby review">{{cite web|url=https://www.newyorker.com/magazine/2010/03/08/prime-suspect|title=Prime Suspect|author={{нп5|Дэвід Дэбні|David Denby|en|David Denby}}|date=2010-03-01|publisher=Сайт «''{{нп5|The New Yorker||en|The New Yorker}}''»|lang=en|accessdate=2021-02-01}}</ref> <ref name="Observer, Sara Vilkomerson review">{{cite web|url=https://observer.com/2010/02/ighosti-in-the-machine/|title=Ghost in the Machine|author=Sara Vilkomerson|date=2010-02-17|publisher=Сайт «''{{нп5|The New York Observer|Observer|en|The New York Observer}}''»|lang=en|accessdate=2021-02-01}}</ref> <ref name="OFTA Awards 2011">{{cite web|url=http://www.oftaawards.com/film-awards/15th-annual-film-awards-2010/|title=15th Annual Film Awards (2010)|author=|date=|publisher=Сайт Анлайн-асацыяцыі кіно і тэлебачання|lang=en|accessdate=2021-01-22}}</ref> <ref name="Orły 2011">{{cite web|url=http://pnf.pl/laureates/2011/|title=Orły: Laureaci wg roku – 2011|author=|date=|publisher=Сайт кінапрэміі «''[[Польская кінапрэмія «Арлы»|Арлы]]''»|lang=pl|accessdate=2020-06-04}}</ref> <ref name="Roger Ebert review">{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-ghost-writer-2010|title=It's sort of a shock to see a classically well-made thriller|author=[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]|date=2010-02-24|publisher=Сайт [[Роджэр Эберт|Роджэра Эберта]]|lang=en|accessdate=2020-10-19}}</ref> <ref name="Rotten Tomatoes">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/10012063_ghost_writer|title=The Ghost Writer (2010) — Rotten Tomatoes|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Rotten Tomatoes]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-18}}</ref> <ref name="Satellite 2010">{{cite web|url=https://www.pressacademy.com/award_cat/2010/|title=2010 — Categories — International Press Academy|author=|date=|publisher=Сайт «''International Press Academy''»|lang=en|accessdate=2020-05-18}}</ref> <ref name="Screen International, LFCC Awards 2011">{{cite web|url=https://www.screendaily.com/the-social-network-triumphs-at-london-film-critics-circle-awards-/5023583.article|title=The Social Network triumphs at London Film Critics' Circle Awards|author=Sarah Cooper|date=2011-02-11|publisher=Сайт часопіса «''{{нп5|Screen International||en|Screen International}}''»|lang=en|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="Slashfilm.com, Pierce Brosnan interview">{{cite web|url=https://www.slashfilm.com/interview-pierce-brosnan-the-ghost-writer/|title=Interview: Pierce Brosnan (The Ghost Writer)|author=David Chen|date=2010-02-24|publisher=Сайт «''Slashfilm.com''»|lang=en|accessdate=2020-11-14}}</ref> <ref name="Soundtrack.Net">{{cite web|url=https://www.soundtrack.net/album/the-ghost-writer/|title=The Ghost Writer Soundtrack (2010)|author=|date=|publisher=Сайт «''Soundtrack.Net''»|lang=en|accessdate=2018-10-14}}</ref> <ref name="Telegraph, Goya 2011">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/8322751/Kings-Speech-wins-Spanish-Oscar.html|title=King's Speech wins 'Spanish Oscar'|author=|date=2011-02-14|publisher=Сайт газеты «''[[The Daily Telegraph]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="The New York Times, Manohla Dargis review">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2010/02/19/movies/19ghost.html|title=Writer for Hire Is a Wanted Man|author={{нп5|Манола Даргіс|Manohla Dargis|en|Manohla Dargis}}|date=2010-02-18|publisher=Сайт «''[[The New York Times]]''»|lang=en|accessdate=2020-10-19}}</ref> <ref name="Time Out">{{cite web|url=https://www.timeout.com/us/film/the-ghost-writer|title=The Ghost Writer|author=|date=2010-02-15|publisher=Сайт «''{{нп5|Time Out (часопіс)|Time Out|en|Time Out (magazine)}}''»|lang=en|accessdate=2020-08-20}}{{Недаступная спасылка}}</ref> <ref name="Tio.by">{{cite web|url=https://www.tio.by/info/newspaper/2393/|title=Кинопремьера. «ПРИЗРАК»|author=Олег Павлов|date=|publisher=Сайт «''[[Tio.by]]''»|lang=ru|accessdate=2020-08-25}}</ref> <ref name="UCS News, USC Scripter Awards 2011">{{cite web|url=https://news.usc.edu/32290/usc-libraries-friend-em-the-social-network-em/|title=USC Libraries Friend The Social Network|author=Dan Knapp|date=2011-02-07|publisher=Сайт [[Універсітэт Паўднёвай Каліфорніі|Універсітэта Паўднёвай Каліфорніі]]|lang=en|accessdate=2021-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201193502/https://news.usc.edu/32290/usc-libraries-friend-em-the-social-network-em/|archivedate=1 лютага 2021|url-status=dead}}</ref> <ref name="Variety, 2007-02-01">{{cite web|url=https://variety.com/2007/film/news/polanski-propels-pompeii-1117958517/|title=Polanski propels ‘Pompeii’|author=Michael Fleming, Dade Hayes|date=2007-02-01|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2020-10-24}}</ref> <ref name="Variety, 2007-09-11">{{cite web|url=https://variety.com/2007/film/news/polanski-pulls-out-of-pompeii-2-1117971777/|title=Polanski pulls out of ‘Pompeii’|author=Dave McNary, Alison James, Dade Hayes|date=2007-09-11|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-22}}</ref> <ref name="Variety, 2007-11-07">{{cite web|url=https://variety.com/2007/film/markets-festivals/roman-polanski-returns-with-ghost-1117975536/|title=Roman Polanski returns with ‘Ghost’|author=Tatiana Siegel|date=2007-11-07|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-22}}</ref> <ref name="Variety, 2008-06-25">{{cite web|url=https://variety.com/2008/film/markets-festivals/cage-brosnan-see-polanski-s-ghost-1117988074/|title=Cage, Brosnan see Polanski’s ‘Ghost’|author=Michael Fleming|date=2008-06-25|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-22}}</ref> <ref name="Variety, 2009-01-21">{{cite web|url=https://variety.com/2009/film/markets-festivals/pair-join-roman-polanski-s-ghost-1117998901/|title=Pair join Roman Polanski’s ‘Ghost’|author=Dave McNary|date=2009-01-21|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-22}}</ref> <ref name="Variety, Derek Elley review">{{cite web|url=https://variety.com/2010/film/reviews/the-ghost-writer-1117942161/|title=The Ghost Writer|author={{нп5|Дэрэк Элі|Derek Elley|en|Derek Elley}}|date=2010-02-12|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-31}}</ref> <ref name="Variety, European Film Awards 2010">{{cite web|url=https://variety.com/2010/biz/awards/ghost-writer-sweeps-european-film-awards-1118028462/|title=‘Ghost Writer’ sweeps European Film Awards|author=Nick Holdsworth|date=2010-12-05|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="Variety, Irish Film and TV Awards 2011">{{cite web|url=https://variety.com/2011/film/news/not-there-tops-irish-film-and-tv-awards-1118032141/|title=‘Not There’ tops Irish Film and TV Awards|author=Adam Dawtrey|date=2011-02-13|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="Variety, Lumières Awards 2011">{{cite web|url=https://variety.com/2011/film/awards/gods-ghost-writer-top-lumieres-1118030304/|title=‘Gods,’ ‘Ghost Writer’ top Lumieres|author=Elsa Keslassy|date=2011-01-14|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-22}}</ref> <ref name="Variety, César 2011">{{cite web|url=https://variety.com/2011/film/markets-festivals/gods-and-men-ghost-writer-top-cesars-1118032965/|title=‘Gods and Men,’ ‘Ghost Writer’ top Cesars|author=Elsa Keslassy|date=2011-02-28|publisher=Сайт «''[[Variety]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-16}}</ref> <ref name="Village Voice, Hoberman’s Top 10">{{cite web|url=https://www.villagevoice.com/2010/12/22/year-in-film-hobermans-top-10/|title=Year in Film: Hoberman’s Top 10|author={{нп5|Джэймс Хоберман|J. Hoberman|en|J. Hoberman}}|date=2010-12-22|publisher=Сайт «''[[Village Voice]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-19|archive-date=26 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026040334/https://www.villagevoice.com/2010/12/22/year-in-film-hobermans-top-10/|url-status=dead}}</ref> <ref name="Village Voice, VVFP Awards 2010">{{cite web|url=https://www.villagevoice.com/2010/12/22/year-in-film-the-2010-voice-film-critics-poll/|title=Year in Film: The 2010 Voice Film Critics’ Poll|author={{нп5|Джэймс Хоберман|J. Hoberman|en|J. Hoberman}}|date=2010-12-22|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|The Village Voice||en|The Village Voice}}''»|lang=en|accessdate=2021-01-26|archive-date=20 кастрычніка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020121207/https://www.villagevoice.com/2010/12/22/year-in-film-the-2010-voice-film-critics-poll/|url-status=dead}}</ref> <ref name="Washington Post, Ann Hornaday review">{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/02/25/AR2010022501840.html|title=Movie review: Roman Polanski's 'The Ghost Writer' masters suspense|author=[[Эн Хорнадэй|Ann Hornaday]]|date=2010-02-26|publisher=Сайт «''[[Washington Post|The Washington Post]]''»|lang=en|accessdate=2020-08-19}}</ref> <ref name="World Soundtrack Awards 2010">{{cite web|url=https://www.worldsoundtrackawards.com/en/news/alexandre-desplat-wins-award-for-film-composer-and-best-film-score-of-the-year/23-10-2010/1199|title=Alexandre Desplat wins Award for Film Composer and Best Film Score of the Year|date=2010-10-23|publisher=Сайт «''[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў|Сусветнай прэміі саўндтрэкаў]]''»|lang=en|accessdate=2020-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171213222028/http://www.worldsoundtrackawards.com/en/news/alexandre-desplat-wins-award-for-film-composer-and-best-film-score-of-the-year/23-10-2010/1199|archivedate=13 снежня 2017|url-status=dead}}</ref> <ref name="Коммерсантъ, Андрей Плахов">{{cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/1481911|title=Черти специального назначения: "Призрак" Романа Полански|author=Андрей Плахов|date=2010-08-05|publisher=Сайт газеты «''[[Коммерсантъ]]''»|lang=ru|accessdate=2020-10-19}}</ref> <ref name="Российская газета, Валерий Кичин">{{cite web|url=https://rg.ru/2010/08/04/prizrak-site.html|title=Этот лунатический мир: На экраны выходит "Призрак" Романа Поланского|author=Валерий Кичин|date=2010-08-05|publisher=Сайт «''{{нп5|Российская газета|Российской газеты|ru|Российская газета}}''»|lang=ru|accessdate=2020-10-19}}</ref> }} == Спасылкі == * {{Commons|The Ghostwriter|выгляд=міні}} * {{AllMovie title|the-ghost-writer-v424212|Прывід}} {{рэйтынг-5|4.5}} (на 15.11.2020) * [https://www.boxofficemojo.com/release/rl3277161985/ Прывід] на сайце «[[Box Office Mojo]]» {{ref-en}} * [https://www.filmaffinity.com/en/film480586.html Прывід] на сайце «[[FilmAffinity]]» {{ref-en}} {{рэйтынг-10|6.8}} (на 15.11.2020) * {{Imdb title|1139328|Прывід}} {{рэйтынг-10|7.2}} (на 15.11.2020) * {{Metacritic film|ghostwriter|Прывід}} {{рэйтынг-10|7.7}} (на 15.11.2020) * {{Rotten Tomatoes|10012063_ghost_writer|Прывід}} {{рэйтынг-10|8.4}} (на 15.11.2020) * [https://www.kinopoisk.ru/film/418790/ Прывід] на сайце «[[КиноПоиск]]» {{ref-ru}} {{рэйтынг-10|7.2}} (на 15.11.2020) === Відэаматэрыялы === * {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=l-YNlK8lccQ|title=The Making of "The Ghost Writer" (The Cast)|author=MakingOfHollywood.|date=2015-01-15|publisher=Сайт «[[YouTube]]»|lang=en|accessdate=2020-08-20}} * {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kVtEDYCpQcg|title=The Making of "The Ghost Writer" (Fiction or Reality)|author=MakingOfHollywood.|date=2015-01-16|publisher=Сайт «[[YouTube]]»|lang=en|accessdate=2020-08-20}} {{^}} {{Выдатны артыкул|Кінематограф}} {{Артыкул года|2020}} {{^}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Фільмы Рамана Паланскага}} {{Роберт Харыс}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшы еўрапейскі фільм}} [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2010 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 2010 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Вялікабрытаніі 2010 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 2010 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры 2010 года]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 2010 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры Францыі]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Палітычныя фільмы]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Даніі]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы Рамана Паланскага]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Роберта Харыса]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Рамана Паланскага]] [[Катэгорыя:Экранізацыі раманаў]] [[Катэгорыя:Экранізацыі твораў Роберта Харыса]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Аляксандр Дэспла]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Лондан]] [[Катэгорыя:Фільмы пра ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы пра пісьменнікаў]] [[Катэгорыя:Фільмы Summit Entertainment]] [[Катэгорыя:Фільмы Babelsberg Studio]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Польскай кінапрэміі «Арлы»]] fwkfuzwgttn1vrp0g4viu7cuye4mpjq 0 564015 5165178 5164756 2026-07-12T21:17:57Z Bk1949 50943 /* Нарадзіліся */ 5165178 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|1936}} '''[[1936]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 1936 года}} * «На этапах»: вершы / [[Максім Танк]]. — Вільня : выданне В. Труцькі. — 127 с. == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Юджын Гладстан О’Ніл]]. == Нарадзіліся == * [[1 студзеня]] — [[Анатоль Кудравец]], беларускі празаік і [[перакладчык]], галоўны рэдактар часопіса «[[Нёман (часопіс) |Нёман]]» (пам. [[2014]]) * [[13 студзеня]] — [[Васіль Сёмуха]], беларускі [[перакладчык]] (пам. [[2019]]) * [[14 студзеня]] — [[Алесь Дзятлаў]], беларускі [[пісьменнік]] (пам. [[2022]]) * [[15 студзеня]] — [[Янка Сіпакоў]], беларускі пісьменнік і перакладчык (пам. [[2011]]) * [[6 красавіка]] — [[Генадзь Шупенька]], беларускі [[літаратуразнавец]] і [[літаратурны крытык|крытык]], перакладчык (пам. [[2010]]) * [[17 красавіка]] — [[Міхась Рудкоўскі]], беларускі паэт і перакладчык (пам. [[1991]]) * [[5 траўня]] — [[Васіль Цімафеевіч Якавенка|Васіль Якавенка]], беларускі празаік і [[публіцыст]], [[грамадскі дзеяч]] (пам. [[2018]]) * [[15 траўня]] — [[Барыс Іванавіч Сачанка|Барыс Сачанка]], беларускі пісьменнік і перакладчык (пам. [[1995]]) * [[3 чэрвеня]] — [[Антон Іванавіч Гурскі|Антон Гурскі]], беларускі [[фалькларыст]] (пам. [[2016]]) * [[15 чэрвеня]] — [[Мікола Гіль]], беларускі [[пісьменнік]], [[журналіст]], [[перакладчык]] (пам. [[2022]]) * [[22 ліпеня]] — [[Вячаслаў Чамярыцкі]], беларускі літаратуразнавец, крытык, [[тэкстолаг]], перакладчык * [[9 жніўня]] — [[Яўген Міклашэўскі]], беларускі пісьменнік і перакладчык (пам. [[2010]]) * [[28 жніўня]] — [[Генадзь Бураўкін]], беларускі [[паэт]], дзяржаўны дзеяч (пам. [[2014]]) * [[4 верасня]] — [[Сакрат Яновіч]], польскі і беларускі пісьменнік, [[публіцыст]] (пам. [[2013]]) * [[9 верасня]] — [[Арнольд Міхневіч]], беларускі [[мовазнавец]] (пам. [[2020]]) * [[30 кастрычніка]] — [[Генадзь Цыхун]], беларускі [[мовазнавец]] (пам. [[2024]]) * [[19 лістапада]] — [[Эрнест Васільевіч Ялугін]], беларускі празаік і [[публіцыст]] (пам. [[2022]]) * [[13 снежня]] — [[Мікола Воранаў]], беларускі [[празаік]] (пам. [[2005]]) == Памерлі == {{Зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1936 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] gdo1ppy41rm65ohl5496qaxx5wcq7yr 5165193 5165178 2026-07-12T21:41:11Z Bk1949 50943 /* Нарадзіліся */ 5165193 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|1936}} '''[[1936]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 1936 года}} * «На этапах»: вершы / [[Максім Танк]]. — Вільня : выданне В. Труцькі. — 127 с. == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Юджын Гладстан О’Ніл]]. == Нарадзіліся == * [[1 студзеня]] — [[Анатоль Кудравец]], беларускі празаік і [[перакладчык]], галоўны рэдактар часопіса «[[Нёман (часопіс) |Нёман]]» (пам. [[2014]]) * [[13 студзеня]] — [[Васіль Сёмуха]], беларускі [[перакладчык]] (пам. [[2019]]) * [[14 студзеня]] — [[Алесь Дзятлаў]], беларускі [[пісьменнік]] (пам. [[2022]]) * [[15 студзеня]] — [[Янка Сіпакоў]], беларускі пісьменнік і перакладчык (пам. [[2011]]) * [[6 красавіка]] — [[Генадзь Шупенька]], беларускі [[літаратуразнавец]] і [[літаратурны крытык|крытык]], перакладчык (пам. [[2010]]) * [[17 красавіка]] — [[Міхась Рудкоўскі]], беларускі паэт і перакладчык (пам. [[1991]]) * [[5 траўня]] — [[Васіль Цімафеевіч Якавенка|Васіль Якавенка]], беларускі празаік і [[публіцыст]], [[грамадскі дзеяч]] (пам. [[2018]]) * [[15 траўня]] — [[Барыс Іванавіч Сачанка|Барыс Сачанка]], беларускі пісьменнік і перакладчык (пам. [[1995]]) * [[3 чэрвеня]] — [[Антон Іванавіч Гурскі|Антон Гурскі]], беларускі [[фалькларыст]] (пам. [[2016]]) * [[15 чэрвеня]] — [[Мікола Гіль]], беларускі [[пісьменнік]], [[журналіст]], [[перакладчык]] (пам. [[2022]]) * [[22 ліпеня]] — [[Вячаслаў Чамярыцкі]], беларускі літаратуразнавец, крытык, [[тэкстолаг]], перакладчык * [[9 жніўня]] — [[Яўген Міклашэўскі]], беларускі пісьменнік і перакладчык (пам. [[2010]]) * [[28 жніўня]] — [[Генадзь Бураўкін]], беларускі [[паэт]], дзяржаўны дзеяч (пам. [[2014]]) * [[4 верасня]] — [[Сакрат Яновіч]], польскі і беларускі пісьменнік, [[публіцыст]] (пам. [[2013]]) * [[9 верасня]] — [[Арнольд Міхневіч]], беларускі [[мовазнавец]] (пам. [[2020]]) * [[30 кастрычніка]] — [[Генадзь Цыхун]], беларускі [[мовазнавец]] (пам. [[2024]]) * [[19 лістапада]] — [[Эрнест Ялугін]], беларускі празаік і [[публіцыст]] (пам. [[2022]]) * [[13 снежня]] — [[Мікола Воранаў]], беларускі [[празаік]] (пам. [[2005]]) == Памерлі == {{Зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1936 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] kuz2mkhwf54m3yf79iw9j2zrqum65pc 10 564323 5165309 5109291 2026-07-13T09:39:03Z JerzyKundrat 174 дапаўненне 5165309 wikitext text/x-wiki '''[[13 ліпеня]]''' * [[1260]]: Адбылася [[бітва на Дурбэ]], войска [[жамойты|жамойтаў]] разбіла злучаную армію [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] і [[Ордэн мечаносцаў|Ордэна мечаносцаў]]. * [[1508]]: [[Бітва пад Оршай (1508)|Бітва пад Оршай]] адбылася ў ходзе [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1507—1508)|літоўска-маскоўскай вайны]]. * [[1772]]: [[Джэймс Кук]] выправіўся ў кругасветнае плаванне. * [[1837]]: Каралева [[Вікторыя (каралева брытанская)|Вікторыя]] перанесла рэзідэнцыю з [[Сент-Джэймскі палац|Сент-Джэймскага]] ў [[Бакінгемскі палац]]. * [[1876]]: Прынята палажэнне, паводле якога губернатары ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] атрымалі права выдаваць [[абавязковыя пастановы]]. * [[1897]]: [[Гульельма Марконі]] аформіў патэнт на [[радыё]] ў [[ЗША]]. * [[1908]]: У [[Лондан]]е адкрыліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1908|IV Алімпійскія гульні]], у іх упершыню прынялі ўдзел [[жанчына|жанчыны]]. * [[1930]]: Ва [[Уругвай|Уругваі]] пачаўся [[Чэмпіянат свету па футболе 1930|першы чэмпіянат свету]] па [[футбол]]е. * [[1944]]: Савецкія войскі ўвайшлі ў [[Вільнюс]]. * [[1990]]: У [[Гарадок (Беластоцкі павет)|Гарадку]] ([[Польшча]]) распачаўся [[Басовішча|Фестываль музыкі маладой Беларусі]]. * [[2024]]: На [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2024)|перадвыбарчым]] мітынгу ў [[Пенсільванія|Пенсільваніі]] здзейснены [[Замах на Дональда Трампа|замах]] на [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|713]] </noinclude> dn3fbhq7mdq5z0soyv2z6qgn8p503zc 14 564963 5165129 5163616 2026-07-12T19:57:16Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2012 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2012 года]]: Уніфікацыя назваў 5163616 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Камп’ютарныя гульні|2012|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2012]] [[Катэгорыя:Творы 2012 года]] ol5pz1fyqtenc43qdvs1eppdvmvgg83 0 565339 5165103 5055013 2026-07-12T17:49:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165103 wikitext text/x-wiki {{Картка выбараў |назва = Прэзідэнцкія выбары ў Турцыі (2018) |подпіс назвы = 2018 |дата = 24 чэрвеня |папярэднія = Прэзідэнцкія выбары ў Турцыі (2014) |год папярэдніх = 2014 |наступныя = Прэзідэнцкія выбары ў Турцыі (2023) |год наступных = ''2023'' |тэрыторыя = Турцыя |варыянт сцяга = |выява сцяга = |шырыня сцяга = |апісанне сцяга = |яўка выбаршчыкаў = |змена долі галасоў1 = |паўторная колькасць галасоў1 = |партрэт1 = [[Файл:Recep Tayyip Erdogan.PNG|150x150px]] |колер1 = #FDC400 |кандыдат1 = [[Рэджэп Таіп Эрдаган]] |глава партыі1 = |глава партыі з1 = |партыя1 = [[Партыя справядлівасці і развіцця (Турцыя)|Партыя справядлівасці і развіцця]] |кааліцыя1 = |родам з1 = |акруга главы1 = |намеснік1 = |загаловак намесніка = |мінулы вынік1 = |мінулая колькасць месцаў1 = |патрабуецца месцаў1 = |колькасць галасоў1 = 26 325 188 |доля галасоў1 = 52,59 % |колькасць галасоў у другім туры1 = |доля галасоў у другім туры1 = |паўторная доля галасоў1 = |партрэт2 = [[Файл:Muharrem_İnce_(cropped).jpg|150x150px]] |колер2 = #D50000 |кандыдат2 = [[Мухарэм Інджэ]] |глава партыі2 = |глава партыі з2 = |партыя2 = [[Рэспубліканская народная партыя (Турцыя)|Рэспубліканская народная партыя]] |кааліцыя2 = |родам з2 = |колькасць галасоў2 = 15 336 861 |доля галасоў2 = 30,64% |колькасць галасоў у другім туры2 = |доля галасоў у другім туры2 = |паўторная доля галасоў2 = |паўторнае колькасць галасоў у другім туры2 = |паўторная доля галасоў у другім туры2 = |партрэт3 = |колер3 = #B000B8 |кандыдат3 = [[Селахацін Дэмірташ]] |глава партыі3 = |глава партыі з3 = |партыя3 = [[Дэмакратычная партыя народаў]] |кааліцыя3 = |родам з3 = |колькасць галасоў3 = 4 205 243 |доля галасоў3 = 8,40% |колькасць галасоў у другім туры3 = |доля галасоў у другім туры3 = |паўторная доля галасоў3 = |паўторнае колькасць галасоў у другім туры3 = |паўторная доля галасоў у другім туры3 = |партрэт4 = [[Файл:Meral Akşener İYİ Party 1 (cropped).jpg|160x160px]] |кандыдат4 = [[Мераль Акшэнер]] |колер4 = 1E90FF |партыя4 = [[Добрая партыя]] |колькасць галасоў4 = 3 649 233 |доля галасоў4= 7.29 % |партрэт5 = [[Файл:Temel Karamollaoğlu presidential campaign (cropped).jpg|160x160px]] |кандыдат5 = [[Тэмель Карамалааглу]] |колер5 = FF5F5F |партыя5 = [[Партыя шчасця]] |партрэт6 = [[Файл:Doğu Perinçek 2 (cropped).jpg|160x160px]] |колер6 = 8B1A1A |колькасць галасоў5 = 443 766 |доля галасоў5 = 0.89 % |кандыдат6 = [[Дагу Перынчэк]] |партыя6 = [[Партыя радзімы]] |колькасць галасоў6 = 98 926 |доля галасоў6 = 0.20 % |карта = 2018 Cumhurbaşkanlığı Seçimleri.png |шырыня карты = 300px |подпіс карты = '''Пераможцы паводле акруг:'''<br>{{легенда|#FDC400|[[Рэджэп Таіп Эрдаган|Эрдаган]] (63)}} &nbsp; {{легенда|#D50000|[[Мухарэм Інджэ|Інджэ]] (8)}} &nbsp; {{легенда|#B000B8|[[Селахацін Дэмірташ|Дэмірташ]] (10)}} }} [[Файл:Turkish presidential election 2018 ballot paper.jpg|thumb|Выбарчы бюлетэнь з фатаграфіямі кандыдатаў, які выкарыстоўваўся на прэзідэнцкіх выбарах]] '''Прэзідэнцкія выбары ў Турцыі''' адбыліся 24 чэрвеня 2018 года разам з парламенцкімі выбарамі ў той жа дзень. Пасля замацавання канстытуцыйных змен на [[Канстытуцыйны рэферэндум у Турцыі (2017)|рэферэндуме]], які адбыўся ў 2017 годзе, абраны прэзідэнт стаў адначасова [[Кіраўнік дзяржавы|кіраўніком дзяржавы]] і [[Кіраўнік урада|кіраўніком урада]] ў [[Турцыя|Турцыі]], узяўшы на сябе функцыі [[Прэм'ер-міністр Турцыі|прэм’ер-міністра]]. == Кандыдаты == === Афіцыйныя кандыдаты === <center class=""> {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align:center;" ! colspan="6" | Спіс кандыдатаў на пасаду прэзідэнта<ref>{{cite web|url=http://halktv.com.tr/yskda-kura-cekimleri-yapildi-cumhurbaskani-adaylarinin-siralamasi-belli-oldu-320938|title=YSK'da kura çekimleri yapıldı! Cumhurbaşkanı adaylarının sıralaması belli oldu|date=14 May 2018|accessdate=15 May 2018|archive-date=12 чэрвеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140909/http://halktv.com.tr/yskda-kura-cekimleri-yapildi-cumhurbaskani-adaylarinin-siralamasi-belli-oldu-320938|url-status=dead}}</ref> |- | '''1''' | '''2''' | '''3''' | '''4''' | '''5''' | '''6''' |- | [[Файл:Muharrem İnce (cropped).jpg|150x150px]] | [[Файл:Meral Akşener İYİ Party 1 (cropped).jpg|150x150px]] | [[Файл:Recep_Tayyip_Erdogan_2017.jpg|центр|150x150px]] | | [[Файл:Temel Karamollaoğlu presidential campaign (cropped).jpg|150x150px]] | [[Файл:Doğu_Perinçek_2_(cropped).jpg|центр|150x150px]] |- |- | '''[[Мухарэм Інджэ]]''' | '''[[Мераль Акшэнер]]''' | '''[[Рэджэп Таіп Эрдаган]]''' | '''[[Селахацін Дэмірташ]]''' | '''[[Тэмель Карамалааглу]]''' | '''[[Дагу Перынчэк]]''' |- | [[Рэспубліканская народная партыя (Турцыя)|РНП]] | [[Добрая партыя]] | [[Партыя справядлівасці і развіцця (Турцыя)|Партыя справядлівасці і развіцця]] | [[Дэмакратычная партыя народаў]] | Партыя шчасця | Партыя радзімы |- |} </center> {| class="wikitable" style="font-size: 90%; margin-bottom: 10px;" ! colspan="2" rowspan="2" |Партыя ! rowspan="2" |Кандыдат ! colspan="6" |Штодзённы збор подпісаў ! rowspan="2" | Вынік |- ! width="90px" | 4 мая ! width="90px" | 5 мая ! width="90px" | 6 мая ! width="90px" | 7 мая ! width="90px" | 8 мая ! width="90px" | 9 мая |- | '''[[Добрая партыя]]''' |[[Мераль Акшэнер]] | style="background: #DEFDE6" |{{Right|127,850}} | style="background: #DEFDE6" |{{Right|173,569}} | style="background: #DEFDE6" | {{Right|207,142}} | style="background: #DEFDE6" | {{Right|232,744}} | style="background: #DEFDE6" | {{Right|246,684}} | style="background: #DEFDE6" | {{Right|255,582}} | style="background: #DEFDE6" | {{Center|'''Намінаваны'''}} |- | Партыя шчасця | [[Тэмель Карамалааглу]] |{{Right|44,959}} |{{Right|95,168}} | style="background: #DEFDE6" |{{Right|135,945}} | style="background: #DEFDE6" | {{Right|150,134}} | style="background: #DEFDE6" | {{Right|160,680}} | style="background: #DEFDE6" | {{Right|167,967}} | style="background: #DEFDE6" | {{Center|'''Намінаваны'''}} |- | Партыя радзімы | [[Дагу Перынчэк]] |{{Right|14,555}} |{{Right|26,845}} |{{Right|45,026}} |{{Right|65,433}} |{{Right|93,919}} | style="background: #DEFDE6" | {{Right|118,575}} | style="background: #DEFDE6" | {{Center|'''Намінаваны'''}} |- | '''AP''' | Веджэт Оз |{{Right|231}} |{{Right|706}} |{{Right|1,256}} |{{Right|2,015}} |{{Right|2,505}} | {{Right|3,030}} | style="background: #FF9595" | {{Center|'''Не намінаваны'''}} |- ! colspan="3" |Усяго !{{Right|187,595}} !{{Right|296,288}} !{{Right|389,369}} !{{Right|450,426}} !{{Right|503,788}} !{{Right|545,154}} |} == Падтрымка кандыдатаў == === Партыі === {| class="wikitable" style="text-align: left; font-size: 90%; line-height: 20px; margin-bottom: 10px;" ! Кандыдат ! colspan="2" |Падтрымка ! Ідэалогія |- | align="center" rowspan="6" | {{Center|'''[[Рэджэп Таіп Эрдаган|Эрдаган]]'''<br>{{small|[[Партыя справядлівасці і развіцця (Турцыя)|ПСР]]}}}} |- | {{Center|'''MHP'''}} |[[Партыя нацыяналістычнага руху]] | Турэцкі нацыяналізм |- | {{Center|'''BBP'''}} | Great Unity Party | [[Нацыянал-кансерватызм]] |- | {{Center|'''HÜDAPAR'''}} | Free Cause Party<ref>[http://bianet.org/english/politics/197609-fundamentalist-islamist-party-huda-par-to-support-erdogan Fundamentalist Islamist Party Hüda Par to Support Erdoğan] // bianet.org, 28.05.2018 {{ref-en}}</ref> | Курдскі ісламізм |- | {{Center|'''ANAP'''}} | [[Партыя Айчыны]] | [[Сацыяльны кансерватызм]] |- | {{Center|'''ASP'''}} | AS Party<ref>{{cite web|url=http://www.mynet.com/haber/secim/as-parti-den-cumhur-ittifaki-na-destek-4130744-1|title=AS Parti'den Cumhur İttifakı'na destek!|last=Mynet}}</ref> | падтрымка ўзброеных сіл Турцыі |- |- | align="center" rowspan="7" | {{Center|'''[[Селахацін Дэмірташ|Дэмірташ]]'''<br>{{small|[[Дэмакратычная партыя народаў|ДПН]]}}}} | {{Center|'''DBP'''}} |[[Дэмакратычная партыя народаў]] | [[Курдскі нацыяналізм]] |- | {{Center|'''ÖDP'''}} | [[Партыя свабоды і салідарнасці]] | [[Лібертарны сацыялізм]] |- | {{Center|'''ÖSP'''}} | Партыя свабоды і сацыялізму |[[Марксізм]] |- | {{Center|'''EMEP'''}} | Лейбарысцкая партыя<ref>{{cite web|url=https://www.evrensel.net/haber/351642/emep-secimde-selahattin-demirtasi-ve-hdpyi-destekleyecegiz|title=EMEP: Seçimde Selahattin Demirtaş’ı ve HDP'yi destekleyeceğiz - Evrensel.net}}</ref> | [[Дэмакратычны сацыялізм]] |- | {{Center|'''PSK'''}} | Курдская сацыялістычная партыя | [[Курдскі нацыяналізм]] |- | {{Center|'''ESP'''}} | Сацпартыя бяздольных | [[Камунізм]] |- | {{Center|'''EHP'''}} | Лейбарысцкі рух | [[Камунізм]] |- |- | align="center" rowspan="2" | {{Center|'''[[Мераль Акшэнер|Акшэнер]]'''<br>{{small|[[Добрая партыя|Добрая партыя (İYİ)]]}}}} | {{Center|'''DP'''}} | Дэмакратычная партыя | [[Ліберальны кансерватызм]] |- | {{Center|'''DYP'''}} | Партыя сапраўднага шляху (аддзяленне ў горадзе [[Мугла (горад)|Мугла]]) | [[Эканамічны лібералізм]] |- |- | align="center" rowspan="1" | {{Center|'''[[Дагу Перынчэк|Перынчэк]]'''<br>{{small|[[Партыя радзімы (Турцыя)|Партыя радзімы (Patriotic)]]}}}} | {{Center|'''HEPAR'''}} | Партыя роўнасці | [[Кемалізм]] |} == Апытанні грамадскай думкі == {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size: 90%; line-height: 20px; margin-bottom: 10px;" ! rowspan="1" width="110px" |Дата ! rowspan="1" width="110px" |СМІ ! rowspan="1" width="50px" |Sample ! width="75" |[[Рэджэп Таіп Эрдаган|Эрдаган]] ! width="75" |[[Мухарэм Інджэ|Інджэ]] ! width="75" |[[Мерал Акшэнер|Акшэнер]] ! width="75" |[[Селахацін Дэмірташ|Дэмірташ]] ! width="75" |[[Тэмель Карамалааглу|Карамалааглу]] ! width="75" |[[Дагу Перынчэк|Перынчэк]] ! rowspan="1" width="65" |Lead 1 ! rowspan="1" width="60" |Lead 2 |- |- |{{Nobr|1–28 May 2018}} |[https://odatv.com/referandumu-hatasiz-tahmin-eden-sirketin-son-anketi-ilk-kez-odatvde-03061834.html Konsensus] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180606022541/https://odatv.com/referandumu-hatasiz-tahmin-eden-sirketin-son-anketi-ilk-kez-odatvde-03061834.html |date=6 чэрвеня 2018 }} |2,000 | style="background: #FFF1C4" |47.9 | style="background: #FFC2C2" |42.8 |14.8 |9.7 |0.7 |0.1 | style="background: #FDC400" | '''21.1''' | style="background: #d40000" | '''12.0'''<div class="cx-overlay"><div class="cx-spinner"><div class="bounce1"></div><div class="bounce2"></div><div class="bounce3"></div></div></div> |- |{{nowrap|22–23 May 2018}} |[http://www.yenicaggazetesi.com.tr/anket-sonuclari-aciklandi-aksener-ince-ve-erdoganda-son-durum-2960g.htm Mediar] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180525062216/http://www.yenicaggazetesi.com.tr/anket-sonuclari-aciklandi-aksener-ince-ve-erdoganda-son-durum-2960g.htm |date=25 мая 2018 }} |4,268 | style="background: #FFF1C4" |43.5 | style="background: #FFC2C2" |22.2 |19.3 |12.8 |1.6 |0.6 | style="background: #FDC400" | '''21.3''' | style="background: #d40000" | '''2.9''' |- |{{Nowrap|17–23 May 2018}} |[https://web.archive.org/web/20180525204615/http://www.remres.com.tr/editor/upload/files/may%C4%B1s%203.pdf REMRES] |4,276 | style="background: #FFF1C4" |42.2 | style="background: #FFC2C2" |24.6 |16.9 |12.3 |3.8 |0.2 | style="background: #FDC400" | '''17.6''' | style="background: #d40000" | '''7.7''' |- |{{nowrap|13–20 May 2018}} |[http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/ekonomi/980790/MAK_anketine_gore_ulkenin_en_buyuk_sorunu_ve_adaylarin_oy_orani.html MAK] |5,000 | style="background: #FFF1C4" |'''51.4''' | style="background: #FFC2C2" |23.9 |12.3 |9.6 |2.2 |0.6 | style="background: #FDC400" | '''27.5''' | style="background: #d40000" | '''11.6''' |- |{{nowrap|7–17 May 2018}} |[https://www.sozcu.com.tr/2018/gundem/muhalefet-blokunun-oyu-58-2416599/ Sonar] |3,000 | style="background: #FFF1C4" |42.0 | style="background: #FFC2C2" |21.9 |21.0 |11.0 |2.1 |2.0 | style="background: #FDC400" | '''20.1''' | style="background: #d40000" | '''0.9''' |- |{{nowrap|25 Apr–13 May 2018}} |[https://web.archive.org/web/20180519160322/http://www.sehrivangazetesi.com/haber-bir-anket-daha-aciklandi-iste-son-anket-sonuclari-50085.html Politic’s] |2,650 | style="background: #FFF1C4" |'''52.2''' | style="background: #FFC2C2" |25.5 |12.3 |8.5 |1.1 |0.4 | style="background: #FDC400" | '''26.7''' | style="background: #d40000" | '''13.2''' |- |{{nowrap|6–9 May 2018}} |[https://web.archive.org/web/20180511114929/http://www.remres.com.tr/editor/upload/files/may%C4%B1s%202.pdf REMRES] |3,653 | style="background: #FFF1C4" |42.1 | style="background: #FFC2C2" |24.1 |17.1 |12.6 |3.9 |0.2 | style="background: #FDC400" | '''18.0''' | style="background: #d40000" | '''7.0''' |- ! {{nowrap|'''10 Aug 2014'''}} ! [[Прэзідэнцкія выбары ў Турцыі (2014)|Прэзідэнцкія выбары ў Турцыі 2014]] ! - ! style="background: #FFF1C4" |51.7<br />([[Рэджэп Таіп Эрдаган|Эрдаган]]) ! 38.6<br />([[Экмеледзін Іхсанаглу|Іхсанаглу]]) ! {{NA}} ! 9.8<br />([[Селахацін Дэмірташ|Дэмірташ]]) ! {{NA}} ! {{NA}} ! style="background: #FDC400" |13.1 | style="background: #d40000" | '''26.8''' |} == Вынікі == {| class=wikitable style=text-align:right |- !Кандыдат !Галасы !% |- |align=left| [[Рэджэп Таіп Эрдаган]]||26,325,188||52.59 |- |align=left| [[Мухарэм Інджэ]]||15,336,861||30.64 |- |align=left| [[Селахацін Дэмірташ]]||4,205,243||8.40 |- |align=left|[[Мераль Акшэнер]]||3,649,253||7.29 |- |align=left| [[Тэмель Карамалааглу]]||443,774||0.89 |- |align=left| [[Дагу Перынчэк]]||98,930||0.20 |- |align=left|Несапраўдныя/пустыя бланкі||1,129,275||- |- |align=left|'''Усяго'''||'''51,188,524'''||'''100''' |- | align="left" |Зарэгістраваныя выбаршчыкі/яўка||59,354,840||86.24 |- | style="text-align:left;" colspan="3"|Крыніца: [http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-elections-2018/ Hurriyet] |} == Крыніцы == {{reflist}} {{Выбары ў Турцыі}} [[Катэгорыя:Прэзідэнцкія выбары ў Турцыі]] [[Катэгорыя:Выбары 2018 года]] [[Катэгорыя:2018 год у Турцыі]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2018 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 24 чэрвеня]] eyl9jdm8edmyyj2ccdgok054qgm4m72 14 567633 5165266 3185735 2026-07-13T07:05:50Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Вытворцы праграмнага забеспячэння]]; дададзена [[Катэгорыя:Вытворцы праграмнага забеспячэння паводле краін]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165266 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:ІТ-кампаніі ЗША]] [[Катэгорыя:Вытворцы праграмнага забеспячэння паводле краін|ЗША]] pnjcnhs99zf92u5v1b8iqmh8teq54a6 0 567891 5165063 5083020 2026-07-12T15:59:35Z DzBar 156353 дапаўненне 5165063 wikitext text/x-wiki {{Сінгл | Назва = Believer | Выканаўца = [[Imagine Dragons]] | Альбом = [[Evolve]] | Вокладка = “BELIEVER”.jpg | Выпушчаны = 1 лютага [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] | Фармат = [[лічбавая дыстрыбуцыя]] | Запісаны = 2016 | Жанры = [[поп-рок]] | Працягласць = 3:23 | Лэйблы = [[Interscope Records]] [[KIDinaKORNER]] | Прадзюсар = Mattman & Robin | Аўтары песні = Бэн Мак-Кі, Дэн Рэйнальдс, Дэн Плацман, Уэйн Сэрман, Маціяс Ларсан, Робін Фрэдрыксан, Джасцін Трэнтер | Папярэдні = [[Sucker fo pain]] | Пап_год = 2016 | Год = 2017 | Наступны = [[Thunder]] | Наст_год = 2017 }} '''Believer'''— песня [[ЗША|амерыканскага]] [[поп-рок]]-гурта [[Imagine Dragons]]. Першы сінгл з трэцяга альбома гурта [[Evolve]]. Быў выпушчаны 1 лютага [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] на [[Interscope Records]] i [[KIDinaKORNER]]. Песня дасягнула пятага месца ў Bollboard Hot 100, а таксама першага ў Billboard Hot Rock Songs, Alternative Songs і Rock Airplay. == Спіс трэкаў == {{Tracklist|all_writing=|headline=Digital download<ref name=iTunes/>|title1=Believer|length1=3:24}}{{Tracklist|headline=Digital download – Remix featuring Lil Wayne<ref>{{cite web|title=Believer (feat. Lil Wayne)|url=https://music.apple.com/us/album/believer-feat-lil-wayne-single/1448775676|website=[[Apple Music]]|date=January 7, 2019|access-date=January 7, 2026}}</ref>|title1=Believer|note1=featuring [[Ліл Уэйн]]|length1=3:39}}{{Tracklist| headline = Digital download – Kaskade Remix<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/us/album/believer-kaskade-remix-single/1243716627|title=Believer (Kaskade Remix) – Single by Imagine Dragons on Apple Music|website=iTunes Store (US)|date=June 9, 2017|access-date=July 22, 2017|archive-date=March 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301075947/https://itunes.apple.com/us/album/believer-kaskade-remix-single/id1243716627|url-status=live}}</ref> | title1 = Believer | note1 = [[Kaskade]] Remix | length1 = 3:10 }} {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Imagine Dragons]] [[Катэгорыя:Сінглы Interscope Records]] 1y4ere3tbj770z8hqgg8bnq8cfsfda4 5165064 5165063 2026-07-12T16:01:19Z DzBar 156353 5165064 wikitext text/x-wiki {{Сінгл | Назва = Believer | Выканаўца = [[Imagine Dragons]] | Альбом = [[Evolve]] | Вокладка = “BELIEVER”.jpg | Выпушчаны = 1 лютага [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] | Фармат = [[лічбавая дыстрыбуцыя]] | Запісаны = 2016 | Жанры = [[поп-рок]] | Працягласць = 3:23 | Лэйблы = [[Interscope Records]] [[KIDinaKORNER]] | Прадзюсар = Mattman & Robin | Аўтары песні = Бэн Мак-Кі, Дэн Рэйнальдс, Дэн Плацман, Уэйн Сэрман, Маціяс Ларсан, Робін Фрэдрыксан, Джасцін Трэнтер | Папярэдні = [[Sucker fo pain]] | Пап_год = 2016 | Год = 2017 | Наступны = [[Thunder]] | Наст_год = 2017 }} '''Believer'''— песня [[ЗША|амерыканскага]] [[поп-рок]]-гурта [[Imagine Dragons]]. Першы сінгл з трэцяга альбома гурта [[Evolve]]. Быў выпушчаны 1 лютага [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] на [[Interscope Records]] i [[KIDinaKORNER]]. Песня дасягнула пятага месца ў Bollboard Hot 100, а таксама першага ў Billboard Hot Rock Songs, Alternative Songs і Rock Airplay. == Спіс трэкаў == {{Tracklist|all_writing=|headline=Digital download<ref name=iTunes>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/believer-single/id1200626096|title=Believer - Single by Imagine Dragons on Apple Music|website=[[iTunes Store]] (US)|access-date=May 15, 2017|archive-date=February 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202122458/https://itunes.apple.com/us/album/believer-single/id1200626096|url-status=dead}}</ref>|title1=Believer|length1=3:24}}{{Tracklist|headline=Digital download – Remix featuring Lil Wayne<ref>{{cite web|title=Believer (feat. Lil Wayne)|url=https://music.apple.com/us/album/believer-feat-lil-wayne-single/1448775676|website=[[Apple Music]]|date=January 7, 2019|access-date=January 7, 2026}}</ref>|title1=Believer|note1=featuring [[Ліл Уэйн]]|length1=3:39}}{{Tracklist| headline = Digital download – Kaskade Remix<ref>{{cite web|url=https://music.apple.com/us/album/believer-kaskade-remix-single/1243716627|title=Believer (Kaskade Remix) – Single by Imagine Dragons on Apple Music|website=iTunes Store (US)|date=June 9, 2017|access-date=July 22, 2017|archive-date=March 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301075947/https://itunes.apple.com/us/album/believer-kaskade-remix-single/id1243716627|url-status=live}}</ref> | title1 = Believer | note1 = [[Kaskade]] Remix | length1 = 3:10 }} {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Imagine Dragons]] [[Катэгорыя:Сінглы Interscope Records]] q9jujny7yx89coprrxja6mtfvcxgqf9 0 569547 5165228 5149839 2026-07-13T03:00:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165228 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Суркоў}} {{Ваенны дзеяч |імя = Пётр Мікалаевіч Суркоў |арыгінал імя = Пётр Николаевич Сурков |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |мянушка = |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР}} |гады службы = [[1937]]—[[1940]]; [[1941]]—[[1944]] |званне = {{СССР, Старшы лейтэнант}} |род войскаў = |камандаваў = |часць = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = {{{!}} {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!}}} |сувязі = |у адстаўцы = }} '''Пётр Мікалаевіч Суркоў''' ([[24 ліпеня]] [[1915]] — [[12 студзеня]] [[1944]]) — савецкі афіцэр, удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], намеснік камандзіра па палітчастцы 2-га батальёна 212-га гвардзейскага стралковага палка 75-й гвардзейскай стралковай дывізіі 30-га стралковага корпуса [[60-я армія (СССР)|60-й арміі]] [[Цэнтральны фронт|Цэнтральнага фронту]], [[Савецкая гвардыя|гвардыі]] [[старшы лейтэнант]]. [[Герой Савецкага Саюза]] (1943). == Біяграфія == Нарадзіўся 24 ліпеня 1915 года ў вёсцы [[Ермакоўскае]] цяпер [[Краснаярскі край|Краснаярскага края]]. Скончыў дзесяцігодку, працаваў настаўнікам у вёсцы Раз’езжае [[Краснаярскі край|Краснаярскага краю]]. Прайшоў службу ў [[РСЧА|Чырвонай Арміі]] ў 1937—1940 гадах. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны прызваны ў армію. Скончыў палкавую школу і курсы палітскладу ў 1942 годзе, ваенна-палітычнае вучылішча ў 1943 годзе. Гвардыі [[старшы лейтэнант]] Суркоў П. М. асабліва вызначыўся падчас [[Бітва за Дняпро|фарсіравання Дняпра]] на поўначы ад [[Кіеў|Кіева]], у баях пры захопе і ўтрыманні [[плацдарм]]а ў раёне вёсак Глебаўка і [[Яснагародка (Вышгарадскі раён)|Яснагародка]] ([[Вышгарадскі раён]] [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай вобласці]]) на правым беразе Дняпра восенню 1943 года На працягу верасня ўдзельнічае ў цяжкіх баях за ўтрыманне і пашырэнне плацдарма. Указам Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] ад 17 кастрычніка 1943 года за паспяховае [[Бітва за Дняпро|фарсіраванні ракі Дняпро]] паўночней Кіева, трывалае замацаванне плацдарма на заходнім беразе ракі Дняпро і праяўленыя пры гэтым мужнасць і геройства [[Савецкая гвардыя|гвардыі]] [[Старшы лейтэнант|старэйшаму лейтэнанту]] Суркову Пятру Мікалаевічу прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медалі «Залатая Зорка»]]. Загінуў 12 студзеня 1944 года ў баях за вызваленне горада [[Калінкавічы]] Гомельскай вобласці. Пахаваны ў Калінкавічах на брацкіх могілках савецкіх воінаў і партызан. == Узнагароды і званні == * [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|Медаль «Залатая Зорка»]] № 1570 Героя Савецкага Саюза (17 кастрычніка 1943 г.); * [[Ордэн Леніна]]. == Памяць == * На радзіме Героя ў вёсцы [[Ермакоўскае|Ермакоўскім]] [[Ермакоўскі раён|Ермакоўскага раёна]] [[Краснаярскі край|Краснаярскага краю]] яго імем названая вуліца. * На будынку школы ў вёсцы Раз'езжанскім [[Краснаярскі край|Краснаярскага краю]], дзе ён працаваў настаўнікам, устаноўлена мемарыяльная дошка. * Імем П. Н. Суркова названая вуліца ў горадзе [[Калінкавічы]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. * У [[Калінкавічы|Калінкавічах]] напярэдадні Дня Вялікай Перамогі з'явіўся мастацкі [[Манументальны жывапіс|мурал]] з выявай герояў Савецкага Саюза Пятра Суркова, [[Аляксей Мікалаевіч Азерын|Аляксея Азярына]] і [[Аляксей Дзмітрыевіч Данілаў|Аляксея Данілава]] (2026)<ref>{{Cite web|url=https://knews.by/news/80-letiyu-osvobozhdeniya-belarusi/v-kalinkovichakh-poyavilsya-mural-s-portretami-geroev-pobedy/|title=В Калинковичах появился мурал с портретами героев Победы|website=Калінкавіцкія навіны|url-status=dead}}</ref>. Размешчаны па вуліцы 50 гадоў Кастрычніка. Мастакі — Дзмітрый Шкуратаў і Арцемій Саралетаў. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Героі Савецкага Саюза|2}} * Днепр — река героев. — 2-е изд., доп. — Киев: Изд. полит. лит. Украины, 1988. — ISBN 5-319-00085-5.{{ref-ru}} * Навечно в сердце народном / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — 3-е изд., доп. и испр. — Мн.: Белорусская советская энциклопедия, 1984. — 607 с. — 65 000 экз.{{ref-ru}} * ''Половников А'' Красноярцы — герои Отечественной войны. — Красноярск: Красноярское книжное изд-во, 1959.{{ref-ru}} == Спасылкі == * {{Warheroes|id=7892}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero108112178/ Сурков Пётр Николаевич] {{ref-ru}} // Праект «Память народа» * [http://www.knews.by/?p=21959 ''Александр Веко'' Пётр Сурков: подвиг во имя жизни] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220619082657/http://www.knews.by/?p=21959 |date=19 чэрвеня 2022 }} {{ref-ru}} // Газета «Калінкавіцкія навіны» * [http://library64.kspu.ru/files/kzd2010/73.pdf Публикации Красноярска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141225113735/http://library64.kspu.ru/files/kzd2010/73.pdf |date=25 снежня 2014 }}. * [http://bibliotekar.ru/informburo/93.htm ''В.Гроссман. '' Первый день на Днепре.]{{ref-ru}} * [http://www.litmir.co/bd/?b=265337 ''Григорьев В.'' Святая зямля Ясногородки. — В кн: Земля героев. — Кемерово: Кемеровское книжное изд., 1978. — 288 с. с илл. — 10000 экз. — С. 38—48.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304193349/http://www.litmir.co/bd/?b=265337 |date=4 сакавіка 2016 }}{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Суркоў Пётр Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Пехацінцы Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Краснаярскім краі]] [[Катэгорыя:Старшыя лейтэнанты СССР]] bv0e1ls0hb6f093aj4h1umjgkpjzmu9 14 573152 5165361 3215580 2026-07-13T11:41:25Z DzBar 156353 шаблон 5165361 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2007 годзе]] [[Катэгорыя:Сайты паводле гадоў з’яўлення|2007]] {{Тэма паводле гадоў|Сайты, якія з’явіліся ў|2007|годзе}}{{Навігацыя}} lcsj8iuw6fqatfeijxyv9bxw2kmcbta 0 575565 5165226 5047586 2026-07-13T02:42:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165226 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Клюеў}} {{Музыкант}} '''Пё́тр Дзмі́трыевіч Клю́еў''' (нар. {{ДН|28|05|1989}}, [[Гродна]], [[БССР]], [[СССР]]) — беларускі [[спявак]], [[музыкант]], [[аўтар]], выканаўца<ref>{{Cite web |url=http://www.senicup.by/index/petr_kljuev/0-119 |title=Пётр Клюеў — музыкант, аўтар і выканаўца ўласных песень |access-date=12 кастрычніка 2018 |archive-date=10 лістапада 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110001935/http://www.senicup.by/index/petr_kljuev/0-119 |url-status=dead }}</ref> і [[кампазітар]]. З восені 2017 года з’яўляецца ўдзельнікам [[ЛСП|гурта ЛСП]]<ref>[https://the-flow.ru/news/lsp-trio The Flow: У складзе ЛСП — два новых ўдзельніка]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=KnCmPWorNck Выпуск шоў «Вписка» з ЛСП, прысвечаны Пятру Клюеву]</ref>. == Дзяцінства, вучоба і ранняя творчасць == Пётр Клюеў нарадзіўся ў [[Гродна|Гродне]], аднак большую частку свайго дзяцінства да 1994 года пражываў у [[Польшча|Польшчы]]<ref>[https://the-flow.ru/features/klujeu-lsp-interview Вялікае інтэрв’ю для The Flow]</ref> са сваёй маці з прычыны яе навучання ў медыцынскім універсітэце. [[Польская мова]] для Пятра была першай роднай мовай нароўні з беларускай. У дзяцінстве Пётр прафесійна займаўся [[шахматы|шахматамі]] і [[Тэніс|вялікім тэнісам]], мае разрады ў абодвух відах спорту. У 1995 годзе паступіў у польскую школу ў Гродне і скончыў яе ў 2006 годзе. У 10 класе пачаў займацца ігрой на [[піяніна]], займаючыся за ім па 7-8 гадзін у дзень. Выкладчыкамі былі вядомыя музыкі, у іх ліку Дзядовіч Яўгенія Вікенцьеўна і Райт Уладзімір Канстанцінавіч, які з’яўляецца вучнем [[:ru:Мильштейн, Яков Исаакович|Якава Мільштэйна]]. Пасля заканчэння школы Пётр Клюеў пераехаў у [[Аўстрыя|Аўстрыю]] і паступіў ва ўніверсітэт, дзе вывучаў [[Філасофія|філасофію]]. Тут ён стварыў свой першы музычны гурт. На вакацыях, калі прыязджаў у Беларусь, граў канцэрты з гродзенскай джазавай камандай пад назвай «Stop Time». У 2007 годзе Пётр з’язджае вучыцца ў [[Рым]] на факультэт сацыяльных навук і вучыцца там да 2010 года. Паралельна з універсітэцкім жыццём Пётр займаецца музыкай, гастралюе з гуртом «Stop Time» па [[Рым]]е і [[Неапаль|Неапалі]] і падзарабляе піяністам у [[Італія|італьянскіх]] клубах. За час знаходжання ў Італіі Пётр выпусціў два альбома — дэбютны англамоўны альбом, які атрымаў назву «For All»<ref>[http://n-europe.eu/category/tegi/petra_klyueu Пётра Клюеў: «Музыка — магутнейшая за палітыку»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181109234812/http://n-europe.eu/category/tegi/petra_klyueu |date=9 лістапада 2018 }}</ref>, у 2008 годзе і беларускі альбом ў 2010 годзе. == Кар’ера == Актыўная кар’ера Пятра Клюева пачынаецца з 2011 года, калі ён канчаткова вяртаецца ў [[Беларусь]]<ref>[https://naviny.by/article/20170221/1487660880-belarus-onoff-u-belarusau-dzve-prablemy-nelyubimaya-praca-i-drenny-seks «Мог паехаць у Оксфард, а вярнуўся ў Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181109234822/https://naviny.by/article/20170221/1487660880-belarus-onoff-u-belarusau-dzve-prablemy-nelyubimaya-praca-i-drenny-seks |date=9 лістапада 2018 }}</ref>. Ужо ў 2005 годзе ў Пятра адбыўся першы ў жыцці канцэрт як у класічнага піяніста праз год заняткаў на раялі ў абласной філармоніі горада Гродна. Там ён граў творы [[Шапэн]]а, [[Бетховен]]а і [[Моцарт]]а. Затым Пётр пачаў пісаць першыя песні на ангельскай, польскай і беларускай мовах і даваць невялікія канцэрты ў Гродне на вакацыях. Пётр натхняўся [[Класічная музыка|класічнай музыкай]] і шматлікімі заходнімі выканаўцамі, такімі як [[Джордж Майкл]], [[Філ Колінз]], [[Пітэр Гэбрыел]], [[Стынг]], [[Сціві Уандэр]], «{{нп5|Tower of Power||en|}}» ды шмат іншымі<ref>[https://34mag.net/piarshak/post/playlist-petr-klyuev Плэйлісты музыкаў: Пётр Клюеў]</ref>. З 2012 па 2016 год актыўна ўдзельнічаў у Інфармацыйна-асветніцкай установе «[[Арт Сядзіба]]» і з’яўляўся яе сузаснавальнікам. Праз некаторы час Пётр ужо выступае ў Мінску, затым у 2013 пачаў гастраляваць у [[Італія|Італіі]], [[Літва|Літве]], [[Латвія|Латвіі]], [[Украіна|Украіне]] і [[Эстонія|Эстоніі]]. 21 снежня 2011 года адбыўся канцэрт у [[Палац Рэспублікі (Мінск)|Палацы Рэспублікі ў Мінску]]. Таксама Пётр прымаў удзел у шматлікіх фестывалях у Беларусі і за яе межамі, у тым ліку выступаў у фінале нацыянальнага адбору «Новая Хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]], і супрацоўнічаў са спеваком [[Аляксандр Патліс|Аляксандрам Патлісам]] з гурта «[[Новы Іерусалім (гурт)|Новы Іерусалім]]», з якім даваў сумесны канцэрт у 2010 годзе. У 2011 годзе Пётр Клюеў выпускае сінгл на польскай мове, у 2015 — на італьянскай. У гэтым жа годзе выйшаў максі-сынгл «Асцярожна Лістапад»<ref>[https://reform.by/asoby/vera-seks-lsp-pyotr-klyue-pryntsypova-nikoli-ne-zrablyu-kartu-palyaka/ «Асцярожна, лістапад» — галоўная песня ў кар’еры на дадзены момант]</ref> на беларускай мове, які прынёс Пятру першую шырокую вядомасць у Беларусі. Пасля гэтага Пётр Клюеў становіцца запатрабаваным музыкам у начных клубах Мінска. [[Файл:Пётр_Клюев_и_Олег_ЛСП.png|міні|Алег ЛСП і Пётр Клюеў, канцэрт гурта ЛСП]] У 2015 годзе Пётр Клюеў прыняў удзел у шоў «X-Фактар» ва [[Украіна|Украіне]]<ref>[http://belsat.eu/ru/news/petr-klyuev-prosto-pishu-i-ne-dumayu-borets-ya-ili-net Пётр Клюеў: Проста пішу і не думаю, змагар я ці не]</ref><ref>[https://www.kp.by/daily/26589/3605137/ Удзельнік шоў «Х-Фактар» будзе прасоўваць беларускамоўны рэпертуар ва Украіне і Расіі]{{Недаступная спасылка}}</ref> і прайшоў у чвэрць-фінал. У гэтым жа годзе Пётр праходзіў стажыроўку ў вядомага польскага рэжысёра [[Кшыштаф Занусі|Кшыштафа Занусі]]. У 2015 і 2016 гадах удзельнічаў у нацыянальных адборах на [[Еўрабачанне]]<ref>[http://belsat.eu/in-focus/pa-belarusku-i-z-pagonyaj-pyotr-klyueu-idze-na-eurabachanne/ Пётр Клюеў, музыкант, лідар гурта «Амплітуда смеласці»]</ref> ад Беларусі. У гэты ж прамежак часу Пётр Клюеў з’яўляўся фронтмэнам гурта «[[Амплітуда Смеласці]]», якая ўяўляла з сябе збор музыкаў з розных гуртоў у тым ліку з гурту «[[Ляпіс Трубяцкі]]», і выкладаў польскую мову, сацыялогію і музыку ў падпольным каледжы імя Якуба Коласа ў Мінску. У 2016 годзе Пётр здымаецца ў камедыі Андрэя Курэйчыка «[[PARTY-zan фільм|PARTY-ZAN фільм]]», у якім таксама выкарыстоўвалася яго музыка. У 2017 годзе на адзін з выступаў Пятра Клюева прыходзіць [[ЛСП|Алег ЛСП]] у суправаджэнні рэпера [[Вожык]]а, пасля чаго Пётр прымае ўдзел у стварэнні акустычнай версіі песні ЛСП — «Манетка»<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=hTyCFIbc0Qk Відэа: ЛСП — Манетка (акустычная версія)]</ref>. З верасня 2017 года Пётр пачынае актыўную дзейнасць у гурце ЛСП, выступаючы на канцэртах у ролі бэк-вакаліста і [[клавішнік]]а. Таксама Пётр на канцэртах ЛСП выконвае некаторыя куплеты ў такіх песнях, як «Bullet»<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=yfwbaoclNQg Пётр Клюеў выконвае куплет у песні «Bullet»]</ref>, «Порназорка»<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=bqSYiBmQNOc Пётр Клюеў выконвае куплет у песні «Порназорка»]</ref> (замест [[PHARAOH]]) і «Халасцяк»<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=kVrKPTRe4Sw Пётр Клюеў выконвае куплет у песні «Халасцяк»]</ref> (замест [[Ягор Крыд|Ягора Крыда]]). У канцы 2017 гады ў ЛСП выходзіць сінгл «Маленькі прынц»<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=jW_a8xs_fus Кліп: ЛСП — Маленькі Прынц]</ref>, аўтарам музыкі якога з’яўляецца Пётр Клюеў. Вясной 2018 года Пётр Клюеў сумесна са спявачкай-блогеркай Лерай Яскевіч выпускае кавер на беларускай мове на песню [[Дэвід Боўі|Дэвіда Боўі]] — «Space Oddity»<ref>[https://www.nnov.kp.ru/daily/26824/3861346/ «Мова», Боуи, «ЛСП»]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=YfBZVG9kHyY Кліп: Лера Яскевіч і Пётр Клюеў — Space Oddity]</ref><ref>[https://minsknews.by/v-tsentre-goroda-snyali-klip-na-belorusskoyazyichnuyu-versiyu-pesni-devida-boui/ У цэнтры Мінска знялі кліп на беларускую версію песні Дэвіда Боўі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181109234604/https://minsknews.by/v-tsentre-goroda-snyali-klip-na-belorusskoyazyichnuyu-versiyu-pesni-devida-boui/ |date=9 лістапада 2018 }}</ref> (аўтар перакладу — [[Андрэй Хадановіч]]). Паралельна з працай у ЛСП, у Пятра пачынаецца актыўная рускамоўная сольная дзейнасць. Напярэдадні свайго сольнага альбому Пётр Клюеў выпускае кліп на песню «Мона Ліза»<ref>[https://the-flow.ru/en/videos/petr-klyuev-mona-liza Пётр Клюеў выпусціў кліп «Мона Ліза»]</ref>. == Асабістае жыццё == Пётр Клюеў ажаніўся ў 2011 годзе, у 2012 годзе стаў бацькам — нарадзілася дачка Клюева Вераніка-Ганна Пятроўна. У 2015 годзе шлюб распаўся з прычыны актыўнай музычнай дзейнасці Пятра, аднак гэта не перашкодзіла яму захаваць добрыя адносіны з жонкай і прымаць актыўны ўдзел у выхаванні дачкі<ref>[https://euroradio.fm/ru/proekt-novoe-pokolenie-pyotr-klyuev «Для мяне сапраўднае шчасце — гэта дачка і музыка»]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Клюеў Пётр Дзмітрыевіч}} [[Катэгорыя:Музыканты Беларусі]] i2zc009s1jv9qknh3sothhhc4j3xc52 0 588069 5165085 5047109 2026-07-12T16:43:47Z DBatura 73587 /* Гл. таксама */ 5165085 wikitext text/x-wiki [[File:2011. Stamp of Belarus 17-2011-06-23-bl.jpg|міні|Паштовая беларуская марка, прымеркаваная да 200-годдзя незалежнасці Венесуэлы.]] '''Беларуска-венесуэльскія адносіны''' — двухбаковыя адносіны [[Беларусь|Беларусі]] і [[Венесуэла|Венесуэлы]]. Дыпламатычныя адносіны ўсталяваны [[4 лютага]] [[1997]] года<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/razdel3/num1/3d1583.html Пратакол аб устанаўленні дыпламатычных адносін паміж Рэспублікай Беларусь і Рэспублікай Венесуэла]// Сайт Валерыя Леванеўскага. Дата доступу: [[26 мая]] [[2009]]</ref>. Кіраўніцтвы [[Беларусь|Беларусі]] і [[Венесуэла|Венесуэлы]] маюць падобныя пазіцыі па асноўных пытаннях сусветнай палітыкі. Краіны актыўна ўдзельнічаюць у працы [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]], [[Рух недалучэння|Руху недалучэння]]. Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Венесуэле з 2008 па 2012 гады з’яўляўся [[Валянцін Аркадзевіч Гурыновіч|Валянцін Гурыновіч]], з 2012 па 2020 гады – [[Алег Сяргеевіч Пафераў|Алег Пафёраў]]. З 2020 года гэтую пасаду займае [[Андрэй Леанідавіч Моўчан|Андрэй Моўчан]]. == Агляд == На тэрыторыі Венесуэлы пры ўдзеле беларускіх спецыялістаў завершана будаўніцтва і ўведзены ў эксплуатацыю такія аб’екты як жылы мікрараён на 2520 кватэр у сектары Гуасімаль, г. Маракай, штат Арагуа; жылы мікрараён на 4448 кватэр у раёне ваеннай базы «Лібертадор», штат Арагуа; 288 кватэр у складзе 8 дамоў у раёне ваеннай базы «Фуэртэ цівун», штат Міранда; завод па вытворчасці керамічных блокаў магутнасцю 25 млн блокаў у год у Гуарэнас-Гуацірэ, штат Міранда; завод па зборцы трактароў «Беларус», завод па зборцы грузавых аўтамабіляў «МАЗ», завод па зборцы дарожна-будаўнічай тэхнікі — усе ў прамысловай зоне «Санта Інэс», штат [[Барынас]]<ref>{{Cite web |url=http://venezuela.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/trade_economic/ |title=Архіўная копія |access-date=10 лютага 2019 |archive-date=4 красавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404023652/http://venezuela.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/trade_economic/ |url-status=dead }}</ref>. Цяпер відавочна, што беларуска-венесуэльскія адносіны можна падзяліць на два перыяды: ''чавесаўскі'' і ''постчавесаўскі''. Першы перыяд (2006—2013) характарызуецца цеплынёй і станоўчай дынамікай адносін. Прэзідэнт Венесуэлы [[Уга Чавес]] ў 2006 годзе наведаў Беларусь і з тых часоў ажыццяўляў візіты штогод — у 2007, 2008, 2009 і 2010 гадах. Беларускі прэзідэнт [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] ў адказ наведаў Венесуэлу ў 2007, 2010 і 2012 гадах. Два лідары вельмі сімпатызавалі адзін аднаму. У гэтыя гады актывізавалася эканамічнае супрацоўніцтва, а таксама развіццё двухбаковых сувязей у галіне культуры, навукі, адукацыі, у гуманітарнай сферы. Прэзідэнты Беларусі і Венесуэлы прынялі ўдзел у пуску першай чаргі сумеснага прадпрыемства па здабычы нафты «Петралера Беловенесалана». Яно здабыла 1 млн тон нафты ўжо ў 2008, а ў перспектыве планавалася здабыча да 7 млн тон нафты штогод. Перыяд скончыўся са смерцю Уга Чавеса 5 сакавіка 2013 года. Другі перыяд стаў часам ахаладжэння і кансервацыі ўсяго дасягнутага. == Чавесаўскі перыяд (2006—2013) == Развіццю двухбаковых адносін судзейнічалі: * афіцыйны візіт прэзідэнта Венесуэлы Уга Чавеса ў Беларусь у ліпені 2006 (падпісаны Дагавор аб стратэгічным супрацоўніцтве, мемарандум аб узаемапаразуменні ў сферы палітычных кансультацый паміж МЗС Беларусі і Венесуэлы, дасягнуты пагадненні ў галіне нафтахіміі, металургіі, сельскай гаспадаркі і ў [[Ваенна-тэхнічнае супрацоўніцтва#Ваенна-тэхнічнае супрацоўніцтва Рэспублікі Беларусь|ваенна-тэхнічнай галіне]]); * сустрэча прэзідэнтаў Беларусі і Венесуэлы падчас саміта Руха недалучэння ў [[Гавана|Гаване]] ў верасні 2006; * візіт афіцыйнай дэлегацыі Рэспублікі Беларусь на чале з Дзяржаўным сакратаром Савета Бяспекі Рэспублікі Беларусь [[Віктар Уладзіміравіч Шэйман|Віктарам Шэйманам]] у Венесуэлу ў верасні 2006 (падпісаныя 23 пагадненні, у тым ліку ў ваенна-тэхнічнай галіне на агульную суму каля 1 млрд USD). Аснову беларускага экспарту ў [[2005]] склалі калійныя і азотныя ўгнаенні. Назіраецца тэндэнцыя да павелічэння аб’ёмаў паставак іншых асноўных экспартных тавараў і дыверсіфікацыі экспарту: шын, электраабсталявання, дэталей і абсталявання для аўтамабіляў і трактараў, сінтэтычных ніцей. Двухбаковы тавараабарот склаў звыш 15 млн. USD. === 2007—2008 === У [[2007]] краіны працягвалі рэалізоўваць курс на доўгатэрміновае стратэгічнае партнёрства. [[19 сакавіка|19]]—[[25 сакавіка]] адбыўся візіт у Венесуэлу Дзяржаўнага сакратара Савета Бяспекі Рэспублікі Беларусь, сустаршыні беларуска-венесуэльскай сумеснай камісіі высокага ўзроўню В.Шэймана. Абмяркоўваліся пытанні двухбаковага палітычнага, гандлёва-эканамічнага, навукова-тэхнічнага і ваенна-тэхнічнага супрацоўніцтва. Па выніках візіту было падпісана 24 дакументы, з якіх 11 — у нафтагазавай сферы (адносна стварэння сумеснага прадпрыемства па здабычы нафты, арганізацыі вытворчасці і зборкі вібрацыйных крыніц, правядзення сейсмаразведачных работ і стварэння для гэтага сумеснага прадпрыемства [[СейсмаВенБел|«СейсмаВенБел»]], газіфікацыі з дапамогай беларускіх спецялістаў венесуэльскіх гарадоў, у т.л. сталіцы штата [[Барынас]]). Было заяўлена, што заводы па вытворчасці сваёй тэхнікі пабудуюць [[Мінскі трактарны завод]], [[Мінскі аўтамабільны завод]] і [[Беларускі аўтамабільны завод]]. Адзначалася, што гэта будзе не зборачная вытворчасць (як меркавалася раней), а заводы па максімальнай лакалізацыі вытворчасці, з пастаўкай вырабленай прадукцыі на рынкі краін рэгіёна. Высокія бакі дамовіліся, што беларускія спецыялісты будуць праектаваць і будаваць офісны квартал, а таксама два жылых мікрараёна на 5-6 тыс. кватэр. Пацверджаны ранейшыя планы ў сферы індустрыяльнага і горадабудаўніцтва. Падпісана пагадненне аб будаўніцтве пад Каракасам беларускімі будаўнікамі жылога раёна на 5 тыс. кватэр. Абмеркаваны перспектывы будаўніцтва беларусамі гарадоў у Венесуэле, для чаго вырашана распрацаваць 5 генеральных планаў у 2007 і яшчэ 4 генпланаў у [[2008]]—[[2011]]. Запланавана будаўніцтва завода будматэрыялаў на базе беларускіх тэхналогій магутнасцю 100 млн цаглін у год. Удакладнены пачатак узвядзення беларускімі спецыялістамі горада і трох [[аграгарадок|аграгарадкоў]] — у 2007 праводзіўся выбар месцаў іх будаўніцтва. Разгледжаны ўмовы стварэння сумесных прадпрыемстваў па зборцы аўтамабіляў [[МАЗ|«МАЗ»]] і [[БелАЗ|«БелАЗ»]], трактараў [[МТЗ|«МТЗ»]], дарожнай і камунальнай тэхнікі [[Амкадор|«Амкадор»]]. Венесуэльцам перададзены праекты кантрактаў на пастаўку аўтатрактарнай і сельскагаспадарчай тэхнікі. Венесуэльскі бок пацвердзіў зацікаўленасць у беларускіх тэхналогіях у галіне сельскай гаспадаркі і харчавання (выраб сухога і згушчанага малака, тушаніны, захоўванне і складзіраванне замарожаных прадуктаў, вытворчасць і захоўванне кармоў для жывёлы), прапанаваў стварыць сумеснае прадпрыемства па перапрацоўцы [[кава|кавы]]. У красавіку [[Мінск]] наведала ўрадавая дэлегацыя Венесуэлы. У маі ў Каракасе адбылося першае пасяджэнне сумеснай камісіі па супрацоўніцтву ў галіне навукі і тэхналогій. Пачалася работа па стварэнню Двухбаковага інвестыцыйнага фонда. Беларусі было прапанавана ў перспектыве ўступіць у [[Гуманітарны банк міжнароднага развіцця]], які ствараецца Венесуэлай, [[Іран]]ам і [[Малайзія]]й для забеспячэння фінансавай незалежнасці краін-удзельніц ад міжнародных фінансавых арганізацый. У снежні ў Каракасе прайшла нацыянальная выстаўка Беларусі, на якой узоры сваёй прадукцыі выставілі 216 беларускіх прадпрыемстваў. Выстаўка была прыўрочана да афіцыйнага візіту ў Венесуэлу Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|А.Лукашэнкі]]. У рамках візіту было падпісана 15 міждзяржаўных пагадненняў і мноства кантрактаў паміж суб’ектамі гаспадарання абедзвюх краін. Былі падпісаны міжурадавыя пагадненні аб супрацоўніцтве ў гандлёва-эканамічнай сферы, аб садзеянні ажыццяўленню і ўзаемнай абароне інвестыцый, аб пазбяганні двайнога падаткаабкладання, аб адмене віз у нацыянальных пашпартах. Заключаны пагадненні паміж міністэрствамі фінансаў дзвюх краін, аб культурным супрацоўніцтве, аб супрацоўніцтве ў галіне адукацыі, а таксама ў сферы барацьбы са злачыннасцю. 5 сакавіка 2013 у дзень смерці Уга Чавеса па ўсёй Беларусі былі прыспушчаны дзяржаўныя сцягі. Паводле звестак сумеснага расследавання [[OCCRP]], [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр|Беларускага расследавальніцкага цэнтра]] і {{iw|Armando.info||es}}, якое выйшла ў 2023 годзе, беларускія ўлады не выплацілі Венесуэле амаль 1,4 мільярды долараў па нафтавым кантракце 2010 года<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/palityka/venesuelski-hambit-jak-belarus-prybrala-sabe-u|title=«Венесуэльскі гамбіт»: як Беларусь паклала сабе ў кішэню 1,5 млрд «нафтавых» долараў|work=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2023-04-12}}</ref>. Гэтую інфармацыю пацвердзіў {{iw|Рафаэль Рамірэс||es|Rafael Ramírez Carreño}}, які ўзначальваў пры Чавесе міністэрства нафты і горназдабыўной прамысловасці<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/palityka/lukaszenka-haceu-stac-nezaleznym-ad-rasii-u-ven|title=«Лукашэнка хацеў стаць незалежным ад Расіі». У Венесуэле пацвердзілі, што Мінск не вярнуў 1,5 млрд даляраў|work=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2023-04-13}}</ref>. == Постчавесаўскі перыяд (з 2013) == [[Файл:«Спасибо за приём в этом красивом дворце!» -- Встреча Лукашенко с Аданом Чавесом Фриасом.webm|thumb|Сустрэча Лукашэнкі з Аданам Чавесам Фрыясам]] З прыходам да ўлады [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] адбылося ахаладжэнне адносін. Хоць у 2013 годзе Беларусь стала адной з першых краін, якія наведаў Нікалас, гэта адбылося хутчэй за ўсё па інерцыі. У наступныя гады аб’ём гандлю скараціўся ў сотні разоў, затухлі супольныя праекты, дзяржаўныя СМІ перасталі называць Венесуэлу і яе новага прэзідэнта нашымі сябрамі. Па той жа інерцыі у 2010-х гады былі дабудаваны сумесныя прадпрыемствы. Сярод іх завод «ВенеМінск» у штаце [[Барынас]], які выпускае трактары. У 2015 годзе там жа быў адкрыты завод па зборцы беларускай дарожна-будаўнічай тэхнікі, пабудаваны пры ўдзеле беларускіх спецыялістаў. == Адлюстраванне ў культуры == Беларуска-венесуэльскія адносіны знайшлі адлюстраванне ў культуры: так, сяброўскім эканамічным стасункам дзвюх дзяржаў прысвечана песня «Венесуэла» гурта [[Разбітае сэрца пацана]]. == Гл. таксама == * [[Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Венесуэлы]] * [[Група беларускіх ваенных спецыялістаў у Венесуэле]] * [[Беларускае будаўніцтва ў Венесуэле]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/17439/1/2010_2_JILIR_andrievsky.pdf Торговые отношения Республики Беларусь со странами Латинской Америки (1992—2008 гг.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151222132909/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/17439/1/2010_2_JILIR_andrievsky.pdf |date=22 снежня 2015 }} * [http://venezuela.mfa.gov.by/ru/ Посольство Республики Беларусь в Боливарианской республике Венесуэла] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220628042858/https://venezuela.mfa.gov.by/ru/ |date=28 чэрвеня 2022 }} * [http://www.embavenez.by Посольство Боливарианской республики Венесуэла в республике Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220114044804/http://www.embavenez.by/ |date=14 студзеня 2022 }} {{Міжнародныя адносіны Беларусі}} [[Катэгорыя:Двухбаковыя адносіны Беларусі|Венесуэла]] [[Катэгорыя:Палітыка Венесуэлы]] qx6yr462q63vg5a2rgfrl3kkwqa03u1 0 596969 5165090 4814578 2026-07-12T16:59:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165090 wikitext text/x-wiki '''Прэзідэнцкі савет Лівіі''' ({{lang-ar|المجلس الرئاسي ليبيا}}) — найвышэйшы орган выканаўчай улады ў [[Лівія|Лівіі]], сфармаваны ў адпаведнасці з умовамі [[:en:Libyan Political Agreement|Схірацскага пагаднення]], якое было падпісана [[17 снежня]] [[2015]] году<ref name=autogenerated1>[http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=52902#.VoGSchWLTIV http://www.un.org/apps/news/story.asp?]</ref>. [[17 снежня]] [[2015]] года ў рамках мірнага ўрэгулявання [[Грамадзянская вайна ў Лівіі (з 2014)|грамадзянскай вайны ў Лівіі]], было падпісана Схірацскае пагаднення, якое мела на ўвазе стварэнне Прэзідэнцкага савета і [[Урад нацыянальнага адзінства (Лівія)|ўрада нацыянальнай згоды]]<ref name=autogenerated1 />. Таксама Прэзідэнцкі савет павінен прыняць камандаванне [[Узброеныя сілы Лівіі|УС]]. Пагадненне было аднагалосна адобрана [[Савет Бяспекі ААН|Саветам Бяспекі ААН]], які вітаў фармаванне Савета і прызнаў законнасць урада [[Фаіз Сарадж|Фаіза Сараджа]]<ref>[http://www.un.org/press/en/2015/sc12185.doc.htm Unanimously Adopting Resolution 2259 (2015), Security Council Welcomes Signing of Libyan Political Agreement on New Government for Strife-Torn Country | Meetings Coverage and ...]</ref>. Старшынёй Прэзідэнцкага савета стаў Фаіз Аль-Сарадж (з [[30 сакавіка]] [[2016]] года<ref>[http://www.dailymail.co.uk/wires/afp/article-3518986/Support-grows-Libyas-new-unity-government.html Support grows for Libya's new unity government | Daily Mail Online]</ref>). [[5 красавіка]] Урад [[Усеагульны нацыянальны кангрэс Лівіі|Усеагульнага Нацыянальнага Кангрэсу]] прыняў рашэнне аб перадачы ўсіх паўнамоцтваў Прэзідэнцкаму савету<ref>{{Cite news|title=Libya's Tripoli Government Says Will 'Cease Operations'|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory/libyas-tripoli-government-cease-operations-38171891|work=ABC News|date=2016-04-05|accessdate=2016-04-05}}</ref><ref>{{Cite news|title=Tripoli authorities cede power to Libyan unity government: statement|url=https://nz.news.yahoo.com/world/a/31277753/tripoli-authorities-cede-power-to-libyan-unity-government-statement/|work=Yahoo! New Zealand|date=2016-04-05|accessdate=2016-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160415152054/https://nz.news.yahoo.com/world/a/31277753/tripoli-authorities-cede-power-to-libyan-unity-government-statement/|archivedate=2016-04-15}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://nz.news.yahoo.com/world/a/31277753/tripoli-authorities-cede-power-to-libyan-unity-government-statement/ |accessdate=21 красавіка 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160415152054/https://nz.news.yahoo.com/world/a/31277753/tripoli-authorities-cede-power-to-libyan-unity-government-statement/ |archivedate=15 красавіка 2016 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://nz.news.yahoo.com/world/a/31277753/tripoli-authorities-cede-power-to-libyan-unity-government-statement/ |accessdate=21 красавіка 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160415152054/https://nz.news.yahoo.com/world/a/31277753/tripoli-authorities-cede-power-to-libyan-unity-government-statement/ |archivedate=15 красавіка 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.libyaherald.com/2016/03/31/rebel-tripoli-administration-vanishes-ghwell-flees-to-misrata/ |title=Rebel Tripoli administration vanishes |access-date=21 красавіка 2019 |archive-date=10 красавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410013608/https://www.libyaherald.com/2016/03/31/rebel-tripoli-administration-vanishes-ghwell-flees-to-misrata/ |url-status=dead }}</ref>. Прэзідэнцкі савет складаецца з дзевяці членаў. Пасяджэння вядзе старшыня разам з трыма намеснікамі, кожны з якога ўяўляе адну з трох гістарычных абласцей Лівіі: [[Трыпалітанія]], [[Кірэнаіка]] і [[Фецан]]<ref>[http://www.aljazeera.com/news/2015/10/libya-unity-government-151008223631097.html UN proposes unity government to end Libya conflict - Al Jazeera English]</ref><ref>[http://www.pm.gov.ly/ Официальный сайт Президентского совета Ливии]</ref>. [[5 лютага]] [[2021]] дэлегаты двух супрацьлеглых бакоў абралі ў Жэневе лідараў пераходнага ўрада краіны. Гэты ўрад прызначаны кіраваць Лівіяй да выбараў. Прэзідэнцкі савет узначаліў лівійскі дыпламат [[Мухамед Юніс Манфі]], які карыстаецца падтрымкай на ўсходзе краіны. Прэм’ер-міністрам на час пераходнага перыяду прызначаны ўплывовы прадпрымальнік [[Абдэль Хамід Махамед Дбэйбе]], які падтрымліваецца на захадзе Лівіі<ref>[https://interfax.com.ua/news/general/721641.html Лидеров переходного правительства Ливии избрали в Женеве]</ref>. == Гл. таксама == * [[Палата прадстаўнікоў Лівіі]] * [[Усеагульны нацыянальны кангрэс Лівіі]] * [[Урад нацыянальнага адзінства (Лівія)]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.facebook.com/GNAMedia/ Правительство Национального согласия - Официальный профиль Facebook] * [https://twitter.com/LGNAMedia Правительство Национального согласия - Официальный Твиттер] [[Катэгорыя:Палітыка Лівіі]] 94ml1zzw1pvnj5x8goavvzhu0qjv3el 0 598126 5165068 5047696 2026-07-12T16:14:16Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Музычныя творы 2000 года]]; дададзена [[Катэгорыя:Песні 2000 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165068 wikitext text/x-wiki {{Песня |Назва = Тры чарапахі |Вокладка = |Выканаўца = [[N.R.M.]] |Альбом = [[Try čarapachi]] |Выпушчаны = 2000 |Жанр = [[рок]] |Працягласць = 3:25 |Лэйбл = [[BULBA-RECORDS]] |Аўтар = [[Лявон Вольскі]] |Прадзюсар = }} '''Тры чарапахі''' (Try čarapachi) — песня беларускага гурта [[N.R.M.]] з [[Try čarapachi|аднайменнага альбома]], адна з агульнапрызнаных вяршынь айчыннага року. Самая пазнавальная песня гурта N.R.M. і [[Лявон Вольскі|Лявона Вольскага]], які, пасля расколу гурта, працягвае выконваць песню як асобны музыка. Пазыўныя «Трох чарапах» адразу ж абуджаюць свядомае беларускае сэрца. == Гісторыя стварэння == [[Піт Паўлаў]] — гітарыст гурта N.R.M. — распавёў, што чарапашая тэматыка паўстала даволі нечакана: музыкі везлі ў [[Польшча|Польшчу]] [[Народны Альбом]], а па тэлебачанні [[Барыс Ельцын]] прамаўляў нейкія глупствы. Тады нарадзілася мініяцюра: «Выходзіць Ельцын і заяўляе: расійская дзяржаўнасць трымаецца на трох кітах. Яго пытаюць: на якіх? А ён адказвае: на першым, другім і трэцім.» Музыкі пасмяяліся, а праз некалькі дзён Лявон прынёс тэкст песні.<ref>{{Cite web |url=https://people.onliner.by/2015/06/26/albomy |title=Архіўная копія |access-date=1 мая 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190501073416/https://people.onliner.by/2015/06/26/albomy |archivedate=1 мая 2019 |url-status=dead }}</ref> == Сюжэт == [[Файл:Tortugues de Florida des de l&#039;aguait de la maresma de les Filipines P1100519.jpg|thumb|Калі чарапахі збіраюцца ўтраіх, то не абавязкова, каб патрымаць Зямлю. [[Фларыда (штат)|Фларыда]]]] Сюжэт песні будуецца вакол міфа аб трох чарапахах (ці трох кітах са сланамі), якія, згодна з верваннямі старажытных, трымаюць Зямлю. У першым куплеце пра гэты міф аўтара прымушаюць узгадаць як прыкрыя з’явы паўсядзённага жыцця — камунальныя пахі, горад, людзі, жыццё; так і даволі ўзвышаныя рэчы — горы. У другім куплеце цвёрда і эклектычна адмаўляецца гісторыя чалавецтва — культурная, навуковая, палітычная. Паслядоўна называюцца [[Галілеа Галілей]], [[Боб Марлі]], [[Сальвадор Далі]], [[Уладзімір Ільіч Ленін]], [[Джон Ленан]] і [[Карл Ліней]], якіх не існавала — бадай, уся цывілізаваная гісторыя, бо, адчуваецца, што, калі б было месца, Вольскі ўставіў бы ў свой тэкст увогуле ўсіх — ад [[Гамер]]а да [[Лявон Вольскі|самога сябе]]. Трэці куплет выглядае патрыятрычным пастскрыптумам з фактычна даслоўным цытаваннем радкоў [[Алесь Ставер|Алеся Ставера]] «Каб любіць Беларусь нашу мілую [маму], трэба ў розных краях пабываць.» == Пасля 2006 == Падчас [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|рэвалюцыйных падзей сакавіка 2006 года]] замест традыцыйных «сюрпрызаў не будзе» у фінальным прыпеве Лявон Вольскі прыдумаў спяваць «чаканне дастала». З таго часу гэтак і спявае на канцэртах, што ўхваляюць слухачы, аднак чаканне не хоча слухаць Лявона Артуравіча.<ref>https://www.pressball.by/news/football/259672 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190501073416/https://www.pressball.by/news/football/259672 |date=1 мая 2019 }}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Песні Беларусі]] [[Катэгорыя:Песні 2000 года]] [[Катэгорыя:Песні на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Песні гурта N.R.M.]] shn6zwqwa6535uja0tft55bfx76bzxl 0 603255 5165220 4683261 2026-07-13T01:59:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165220 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = |Месца працы = |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = }} {{Цёзкі2|Лабко}} '''Пётр Іосіфавіч Лабко́'''<ref name="БЭ9">{{крыніцы/БелЭн|9к}}</ref> ({{ДН|12|7|1929}} — {{ДС|22|8|2011}})<ref name="ГДМУ">[http://www.grsmu.by/ru/university/about/pochetnaja_doska/lobko/ Лобко Пётр Иосифович (12.07.1929 — 22.08.2011)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190623212053/http://www.grsmu.by/ru/university/about/pochetnaja_doska/lobko/ |date=23 чэрвеня 2019 }}{{ref-ru}} // [[Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]]</ref> — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Анатомія чалавека|анатоміі]], [[доктар медыцынскіх навук]] (1966), [[прафесар]] (1968), [[Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь]] (1994). == Біяграфія == Нарадзіўся 12 ліпеня 1929 года ў вёсцы [[Кухчыцы]] [[Клецкі раён|Клецкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У 1951 годзе скончыў [[Мінскі медыцынскі інстытут]] і застаўся ў ім у [[Аспірантура|аспірантуры]] пры кафедры нармальнай анатоміі. У 1955 годзе абараніў [[Кандыдат навук|кандыдацкую]] дысертацыю. У 1954—1966 гадах — на пасадзе [[Асістэнт (пасада ў ВНУ)|асістэнта]] кафедры, у 1966—1967 гадах — дацэнт<ref name="БДМУ">[https://www.bsmu.by/page/55/3244/ Лобко Петр Иосифович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200925225846/https://www.bsmu.by/page/55/3244/ |date=25 верасня 2020 }}{{ref-ru}} // [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]]</ref>. У 1966 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Будова вузлоў сонечнага спляцення і іх сувязей у жывёл і чалавека»<ref name="БДМУ" />. У 1968—1975 гадах - прафесар, у 1975—1988 гадах - загадчык кафедрай нармальнай анатоміі. У 1967—1968 і 1988—1989 гадах працаваў на [[Куба|Кубе]] прафесарам-кансультантам у [[Гаванскі ўніверсітэт|Гаванскім універсітэце]] і Медыцынскім універсітэце горада [[Сант’яга-дэ-Куба]]<ref name="ГДМУ" />. У 1989—1996 гадах — зноў на пасадзе загадчыка кафедрай нармальнай анатоміі ў [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным медыцынскім універсітэце]], з 1996 года — прафесар<ref name="БДМУ" />. == Навуковая і грамадская дзейнасць == П. І. Лабко належаць навуковыя працы па параўнальна-марфалагічным і эксперыментальным вывучэнні [[Аўтаномная нервовая сістэма|вегетатыўнай нервовай сістэмы]], уплыве неспрыяльных фактараў навакольнага асяроддзя на будову нервовай сістэмы і ўнутраных органаў. Аўтар больш за 300 навуковых прац, 8 [[Манаграфія|манаграфій]] і вучэбнага дапаможніка, 38 публікацый у замежных выданнях<ref name="БДМУ" />. Пад кіраўніцтвам П. І. Лабко выкананы 35 кандыдацкіх і 3 доктарскія дысертацыі<ref name="БДМУ" />. Удзельнік 20 міжнародных кангрэсаў і канферэнцый. Член прэзідыума і праўлення Усесаюзнага, старшыня Рэспубліканскага навуковага таварыства анатамаў, гістолагаў і эмбрыёлагаў. Член Каардынацыйнага савета Асацыяцыі анатамаў краін [[СНД]], рэдакцыйных калегій часопісаў «Морфология» («Архив анатомии, гистологии и эмбриологии»), «Здравоохранение» («Здравоохранение Белоруссии»), Цэнтральнай метадычнай камісіі па анатоміі пры Міністэрстве аховы здароўя СССР<ref name="БДМУ" />. Быў старшынёй савета БДМУ па абароне доктарскіх дысертацый<ref name="БДМУ" />. Акадэмік Беларускай акадэміі экалагічнай антрапалогіі і Міжнароднай акадэміі ітэгратыўнай антрапалогіі<ref name="БДМУ" />. == Узнагароды == * [[Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»]] * [[Грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР|Ганаровая грамата]] [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] (1979) * [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|Ордэн Дружбы народаў]] (1986) * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне навукі і тэхнікі (1994, у аўтарскім калектыве) — ''за навучальны дапаможнік для студэнтаў медыцынскіх інстытутаў «Вегетатыўная нервовая сістэма» (атлас) 1988 года выдання''. * [[Медаль «Ветэран працы»]] * Нагрудны знак «[[Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]]» * Знак М. І. Пірагова «За заслугі ў гуманнай дзейнасці саюза таварыстваў Чырвонага крыжа і Чырвонага Паўмесяца СССР» {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лабко Пётр Іосіфавіч||82}} * Анатомы Беларуси / П. И. Лобко. — Минск, 2003. == Спасылкі == * [http://www.grsmu.by/ru/university/about/pochetnaja_doska/lobko/ Лобко Пётр Иосифович (12.07.1929 — 22.08.2011)]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}} // [[Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]] * [https://www.bsmu.by/page/55/3244/ Лобко Петр Иосифович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200925225846/https://www.bsmu.by/page/55/3244/ |date=25 верасня 2020 }}{{ref-ru}} // [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]] * [http://journal-grsmu.by/index.php/ojs/article/view/485 ''Е. С. Околокулак (E.S. Okolokulak)'' СВЕТЯ ДРУГИМ, СГОРАЮ САМ (ПАМЯТИ ПРОФЕССОРА ЛОБКО П. И.)]{{ref-ru}} // Часопіс Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лабко Пётр Іосіфавіч}} [[Катэгорыя:Анатамы СССР]] [[Катэгорыя:Анатамы Беларусі]] bobvj43u53djgqsixgdtkf5f54j1jqn 0 606214 5165101 5023798 2026-07-12T17:43:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165101 wikitext text/x-wiki '''Прэзідэнцкія выбары ў [[Лівія|Лівіі]]''' зацверджаны на [[2022]] год, але потым перанесены на [[2023]]<ref>{{Cite web|title=Libyan government ready to hold elections in 2023: PM|url=https://www.dailynewsegypt.com/2023/01/04/libya_survey_cover_photo_795/|website=www.dailynewsegypt.com|language=en}}</ref>, а потым яшчэ раз, на нявызначаны тэрмін. Гэта першыя пасляваенныя выбары ў Лівіі. З прычыны [[Грамадзянская вайна|грамадзянскай вайны]] і двоеўладдзя меўся шэраг складанасцяў у плане даты галасавання, якая некалькі разоў пераносілася. Самі выбары павінны былі стаць усеагульнымі, калі адначасова з прэзідэнтам абіраўся б парламент, але пазней было вырашана падзяліць іх<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/5/libya-legislative-elections-delayed-until-january-parliament|title=Libyan legislative elections delayed until January: Parliament|publisher=Al Jazeera|date=5 October 2021|access-date=7 October 2021}}</ref>. == Перадгісторыя == {{Main|Лівійскі крызіс}} З 2011 года Лівія была ахоплена грамадзянскімі войнамі. На [[Грамадзянская вайна ў Лівіі (2011)|першым этапе (2011)]] ішоў канфлікт паміж урадам [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]] і сіламі лівійскай апазіцыі, што пры падтрымцы замежных інтэрвентаў скончыўся звяржэннем дзеючага рэжыму<ref>[http://news.rambler.ru/14859877/ Сатановский: На планете больше не существует государства «Ливия»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150222181211/http://news.rambler.ru/14859877/ |date=22 лютага 2015 }}</ref>. У [[Узброеныя сутыкненні ў Лівіі (2011—2014)|другі этап (2012—2014)]] адбыўся фактычны распад краіны на шэраг самастойных дзяржаўных утварэнняў, працягваліся ваенныя сутыкненні паміж рознымі фракцыямі і групоўкамі<ref>[http://lenta.ru/articles/2013/10/07/liberty/ Гуляй-пустыня — Как живется Ливии в условиях анархической конфедерации] // Лента.ру, 07.10.2013</ref>. Іх барацьба прывяла да стварэння двух лівійскіх урадаў у гарадах [[Трыпалі]] ([[Урад нацыянальнага адзінства (Лівія)|Урад нацыянальнай згоды]], УНЗ) і [[Табрук]] ([[Палата прадстаўнікоў Лівіі]], ППЛ), з чаго пачаўся [[Грамадзянская вайна ў Лівіі (2014—2020)|трэці этап (2014—2020)]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140221182322/http://www.libyaherald.com/2014/02/14/general-hafter-announces-coup-politicians-react-with-scorn-order-his-arrest/#axzz2tIQINLHq General Hafter announces coup; politicians react with scorn, order his arrest | Libya Herald]</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theguardian.com/world/2014/jul/27/libya-western-citizens-leave-civil-war | title=Libya: western countries urge citizens to leave as civil war intensifies | publisher=The Guardian | date=July 27, 2014 | access-date=August 19, 2014 | author=Stephen, Chris}} {{cite web | url=http://www.mirror.co.uk/news/uk-news/libya-civil-war-royal-navy-3972105 | title=Libya civil war: Royal Navy evacuates more than 100 Britons as Embassy closes | publisher=Daily Mirror | date=August 3, 2014 | access-date=August 19, 2014 | author=Lyons, James; White, Stephen}} {{cite web | url=http://www.middleeasteye.net/news/migrants-flee-libyas-new-civil-war-1361768166 | title=Traffickers cash in on Libya's new civil war | publisher=Middle East Eye | date=August 4, 2014 | access-date=August 19, 2014 | author=Porsia, Nancy}}</ref>. Бакамі канфлікту і міжнароднай супольнасцю былі зроблены шматлікія спробы пакласці канец ваенным дзеянням і аб’яднаць краіну. Толькі 20 кастрычніка 2020 года атрымалася дасягнуць рэальнага перамір’я. Пасля ППЛ і УНА пачалі актыўна вырашаць пытанні па аб’яднанні разрозненых дзяржаўных інстытутаў. == Падрыхтоўка == Пасля вайны 2011 года [[Нацыянальны Пераходны Савет Лівіі|Пераходны нацыянальны савет Лівіі]], які прыйшоў на змену Кадафі, павінен быў правесці выбары прэзідэнта. Ён распрацаваў дарожную карту, па якой выбары павінны былі прайсці ў 2013 годзе і перадаў уладу абранаму парламенту. У 2014 годзе сфармавана Канстытуцыйная асамблея Лівіі. Ёй трэба было вырашыць якім чынам праводзіць выбары. Аднак у гэты перыяд адбылася актывізацыя баявых дзеянняў, з-за чаго выбары прэзідэнта апынуліся пад пагрозай. У жніўні 2014 года Палата прадстаўнікоў Лівіі, новы парламент дзяржавы, вырашыў, што выбары прэзідэнта будуць прамымі. 24 снежня 2017 годзе старшыня Вярхоўнай нацыянальнай выбарчай камісіі Лівіі (ВНВК) Імада ас-Саех заявіў, што прэзідэнцкія і парламенцкія выбары ў Лівіі адбудуцца да 30 верасня 2018 года. Рэгістрацыя выбаршчыкаў пачалася з 6 снежня і доўжылася 60 дзён, рэгістрацыя пражываючых за мяжой выбаршчыкаў пачалася 1 лютага таго ж года<ref>[http://russian.news.cn/2017-12/25/c_136850454.htm Выборы в Ливии состоятся до конца сентября 2018 года]</ref>. 12 лютага 2018-га кіраўнік Палаты прадстаўнікоў Лівіі [[Агіла Салах Іса]] паведаміў, што больш за 2,5 мільёнаў грамадзян зарэгістраваліся ў якасці выбаршчыкаў на будучых прэзідэнцкіх і парламенцкіх выбарах<ref name="автоссылка1">[https://ria.ru/world/20180212/1514461165.html Более 2,5 миллиона ливийцев зарегистрировались для участия в выборах]</ref>. У канцы мая супрацьстаялыя сілы на міжнароднай канферэнцыі пад эгідай [[ААН]] у [[Парыж]]ы дасягнулі пагаднення аб правядзенне 10 снежня ўсеагульных выбараў у краіне<ref name="автоссылка2" /><ref>[https://govoritmoskva.ru/news/161894/ Стороны ливийского кризиса договорились провести выборы в стране 10 декабря]</ref>. У лістападзе стала вядома, што выбары перанесены на пачатак 2019 года<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2018/11/libya-election-place-early-2019-envoy-181109073902372.html Libya election to take place in early 2019: UN envoy]</ref>. Дамоўленасці аб гэтым былі дасягнуты на канферэнцыі ў [[Палерма]], у якой удзельнічалі прэм’ер-міністр Расіі [[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў|Дзмітрый Мядзведзеў]], галоўнакамандуючы арміяй Лівіі [[Халіф Хафтар|Халіфа Хафтар]], прадстаўнікі ўрада нацыянальнага згоды, [[Егіпет|Егіпта]], [[Італія|Італіі]], [[Туніс]]а і [[Турцыя|Турцыі]]<ref>[https://news.ru/v-mire/liviya-palermo-medvedev-haftar/ Кто сорвал переговоры по Ливии]</ref>. 10 снежня 2018 года кіраўнік МЗС УНЗ Махамед Тага Сіала заявіў, што яны перанесены на вясну<ref name="автоссылка2">[http://nsn.fm/hots/vseobshhie-vybory-v-livii-proydut-10-dekabrya.html Всеобщие выборы в Ливии пройдут 10 декабря]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.rosbalt.ru/world/2017/12/13/1668095.html |title=В Ливии назвали дату выборов президента |access-date=5 ліпеня 2019 |archive-date=4 студзеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180104013827/http://www.rosbalt.ru/world/2017/12/13/1668095.html |url-status=dead }}</ref>. Аднак і ў гэты раз усё было адкладзена з-за [[Бітва за Трыпалі (2019)|напружанай ваеннай сітуацыі на паўночным захадзе краіны]]. 5 лютага 2021 года ў горадзе [[Жэнева]] ([[Швейцарыя]]) на [[Форум палітычнага дыялогу Лівіі|форуме палітычнага дыялогу Лівіі]] прайшло абранне часовага аб’яднанага ўрада краіны. Часовым прэзідэнтам быў абраны [[Мухамед Юніс Манфі]], прэм’ер-міністрам — [[Абдэль Хамід Махамед Дбэйбе]], а [[Муса аль-Кані]] і [[Абдала аль-Лафі]] сталі віцэ-прэзідэнтамі. Яны павінны былі кіраваць дзяржавай да правядзення выбараў, зацверджаных на снежань таго ж года<ref>[https://interfax.com.ua/news/general/721641.html Лидеров переходного правительства Ливии избрали в Женеве]</ref>. ППЛ працягнула сваё існаванне, падпарадкаваўшыся новым уладам, а УНЗ быў расфармаваны. [[Фаіз Сарадж]], прадстаўнік Трыпалі, саступіў Манфі пасаду кіраўніка [[Прэзідэнцкі савет Лівіі|Прэзідэнцкага савета]], вышэйшага дзяржаўнага органа, які да гэтага кіраваўся УНЗ. Новым урадам у якасці даты галасавання абраная дата 24 снежня, але потым яе перанеслі на 24 студзеня, а затым на чэрвень<ref>{{Cite web|last=REUTERS|first=DAILY SABAH WITH|date=2022-02-22|title=PM Dbeibah pushes summer election in Libya amid bid to oust him|url=https://www.dailysabah.com/world/africa/pm-dbeibah-pushes-summer-election-in-libya-amid-bid-to-oust-him|access-date=2022-02-23|website=Daily Sabah|language=en-US}}</ref>, а пазней яшчэ на нявызначаны тэрмін<ref>{{Cite web |date=2022-05-26 |title=Libya's PM Dbeibah proposes holding polls at end of 2022 |url=https://www.dailysabah.com/world/africa/libyas-pm-dbeibah-proposes-holding-polls-at-end-of-2022 |access-date=2022-06-14 |website=Daily Sabah}}</ref>. == Кандыдаты == 8 лістапада 2021 года Цэнтральны выбарчы камітэт пачаў рэгістрацыю кандытатаў<ref>[https://rossaprimavera.ru/news/67f6e0e0 Регистрация кандидатов в президенты Ливии начнется 8 ноября]</ref>. {| class="wikitable" width="90%" |- ! width="20%"| Кандыдат !! Фота !! Статус<br /><small>(на момант альбо перад вылучэннем)</small> !! Суб’ект вылучэння !! Каментарыі |- | '''[[Саіф аль-Іслам Кадафі]]'''<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/03/20/gaddafis-son-saif-run-libyan-president-2018-elections/|title=Gaddafi's son Saif 'to run for Libyan president' in 2018 elections|first=Rob|last=Crilly|date=20 March 2018|work=Telegraph}}</ref> | [[File:Saif al-Islam Gaddafi 2021.png|100px]] | палітык | [[Народны фронт вызвалення Лівіі]] |Сын забітага экс-лідара Муамара Кадафі, стаяў на пазіцыях аднаўлення [[Джамахірыя (дзяржаўны лад)|даваенных парадкаў]]. |- |'''[[Нуры Абу Сахмейн]]'''<ref name="Libya Herald"/> |[[Файл:Nouri Abusahmain cropped.jpg|100px]] |старшыня [[Новы Усеагульны нацыянальны кангрэс|Новага Усеагульнага нацыянальнага кангрэса]] (2014—2016) |Я-Білад |Прыхільнік [[ісламізм|ісламісцкіх ідэй]]. |- | '''[[Арэф Алі Наед]]'''<ref>{{Cite web|date=2021-11-17|title=Aref Nayed Officially Submits His Candidacy Documents to HNEC for the Presidential Elections|url=https://almarsad.co/en/2021/11/17/aref-nayed-officially-submits-his-candidacy-documents-to-hnec-for-the-presidential-elections/|access-date=2021-11-23|website=Al Marsad|language=en-US}}</ref> | [[File:Ареф Али Найед.jpg|100px]] | ісламскі багаслоў | [[Адраджэнне Лівіі]] | Кандыдат ад ліберальнай партыі. |- | '''[[Ахмед Майтыг]]'''<ref>{{Cite web|title=Libyan PM prepares to submit candidacy for presidential elections {{!}} The Libya Observer|url=https://www.libyaobserver.ly/news/libyan-pm-prepares-submit-candidacy-presidential-elections|website=www.libyaobserver.ly|language=en|access-date=27 лістапада 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125000926/https://www.libyaobserver.ly/news/libyan-pm-prepares-submit-candidacy-presidential-elections|archive-date=25 лістапада 2021|url-status=dead}}</ref> | [[File:Ahmed Maiteeq.jpg|100px]] | Намеснік старшыні Прэзідэнцкага савета Лівіі (2016—2021) | незалежны | Былы член адміністрацыі Сараджа. |- | '''[[Халіф Хафтар|Халіфа Хафтар]]'''<ref>{{cite web|url=https://aawsat.com/english/home/article/1361021/libya-haftar-sees-solution-upcoming-election|title=Libya: Haftar Sees Solution in Upcoming Election|first1=Jamal|last1=Jahwar|first2=Khalid|last2=Mahmoud|date=12 August 2018|publisher=Asharq Al-Awsat|access-date=8 лістапада 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714020009/https://aawsat.com/english/home/article/1361021/libya-haftar-sees-solution-upcoming-election|archive-date=14 ліпеня 2019|url-status=dead}}</ref> | [[Файл:General Haftar.jpg|100px]] | [[Лівійская нацыянальная армія|Вярхоўны галоўнакамандуючы Лівійскай нацыянальнай арміі]] | незалежны |Прадстаўляў інтарэсы ўсходу краіны ([[Кірэнаіка|Кірэнаікі]]), карыстаўся падтрымкай [[Францыя|Францыі]], [[Расія|Расіі]] і шэрагу арабскіх дзяржаў. |- | '''[[Агіла Салах Іса]]'''<ref>{{cite web|title=Libya: Will elections finally bring healing?|url=https://www.dw.com/en/libya-will-elections-finally-bring-healing/a-59301246|date=24 September 2021|publisher=DW}}</ref> | [[File:Aguila Salah Issa - 2020 (cropped).jpg|100px]] | Прэзідэнт [[Палата прадстаўнікоў Лівіі|Палаты прадстаўнікоў Лівіі]] | незалежны |Таксама прадстаўляў інтарэсы ўсходу краіны ([[Кірэнаіка|Кірэнаікі]]), саюзнік Хафтара. |- |'''[[Фатхі Башага]]'''<ref>[https://www.lepoint.fr/afrique/libye-la-seule-competition-acceptable-doit-etre-democratique-11-03-2021-2417421_3826.php Libye: «La seule compétition acceptable doit être démocratique»]</ref> |[[Файл:Fathi Bashagha 2021.png|100px]] |Міністр унутраных спраў Урада нацыянальнага адзінства |незалежны |Былы член адміністрацыі Сараджа. Прадстаўляў інтарэсы паўночнага захаду краіны ([[Трыпалітанія|Трыпалітаніі]]), карыстаўся падтрымкай [[Турцыя|Турэцкай Рэспублікі]]. |- |'''[[Абдэль Хамід Махамед Дбэйбе]]'''<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/libya-register-election-candidates-monday-2021-11-07/|title=Libya’s PM Dbeibah to run for president, as election turmoil grows|work=[[Reuters]]|date=7 November 2021|access-date=15 November 2021|author1=Hani Amara|author2=Ahmed Elumami}}</ref> |[[File:Abdul Hamid Dbeibeh (15-04-2021).jpg|100px]] |Прэм’ер-міністр часовага ўрада |незалежны |Мае падтрымку ў Трыпалітаніі і Турцыі. |- |'''[[Ібрагім Дабашы]]'''<ref>{{Cite news|last=Tomassini|first=Vanessa|date=3 January 2022|title=Conversation with Ibrahim O. Dabbashi: “elections still being the only solution to the Libyan crisis”|work=Speciale Libia|url=https://specialelibia.it/2022/01/03/conversation-with-ibrahim-o-dabbashi-elections-still-being-the-only-solution-to-the-libyan-crisis/|access-date=3 January 2022|archive-date=3 студзеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103203805/https://specialelibia.it/2022/01/03/conversation-with-ibrahim-o-dabbashi-elections-still-being-the-only-solution-to-the-libyan-crisis/|url-status=dead}}</ref> | |былы прадстаўнік Лівіі ў [[ААН]] |незалежны |''дадатковая інфармацыя адсутнічае'' |} За пасаду кіраўніка дзяржавы меў намер змагацца і [[Алі Зейдан]] (кандыдат ад [[Нацыянальная партыя развіцця і сацыяльнага забеспячэння|НПРСЗ]], былы прэм’ер-міністр), але быў дыскваліфікаваны за наяўнасць больш за аднаго грамадзянства і адсутнасць 5000 прыхільнікаў<ref name="LibHerald_Saif_disqualified">{{cite news | last1= Zaptia | first1= Sami | title= Saif Al-Islam Qaddafi disqualified by election commission from standing in presidential elections | date= 2021-11-24 |newspaper= Libya Herald | url= https://www.libyaherald.com/2021/11/24/saif-al-islam-qaddafi-disqualified-by-election-commission-from-standing-in-presidential-elections |access-date= 2021-11-25 |archive-url= https://archive.today/20211125002830/https://www.libyaherald.com/2021/11/24/saif-al-islam-qaddafi-disqualified-by-election-commission-from-standing-in-presidential-elections/ |archive-date= 2021-11-25 |url-status=live }}</ref>. 30 лістапада за перашкоду выбарчаму працэсу знята кандыдатура Хафтара<ref>{{Cite web|title=Libyan court disqualifies Haftar from presidential race|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/libyan-court-disqualifies-haftar-from-presidential-race/2435234|access-date=2021-11-30|website=www.aa.com.tr}}</ref>. Аднак ужо 6-га яго вярнулі ў спісы<ref>{{Cite news|last=Zaptia|first=Sami|date=6 December 2021|title=Hafter returned to presidential election by Court of Appeal|work=Libya Herald|url=https://www.libyaherald.com/2021/12/06/hafter-returned-to-presidential-election-by-court-of-appeal/|access-date=6 December 2021}}</ref>. Таксама на некаторы час былі выключаны Дбэйба і Кадафі. Абодва палітыка падалі апеляцыю: 1 снежня ў спіс кандыдатаў вярнулі Дбэйбу<ref name="Libya Herald">{{Cite web|title=Aldabaiba and Abusahmain reinstated by court as presidential candidates|url=https://www.libyaherald.com/2021/12/02/aldabaiba-and-abusahmain-reinstated-by-court-as-presidential-candidates/|access-date=1 December 2021|date=1 December 2021|website=Libya Herald|author=Sami Zaptia|archive-date=2 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202012848/https://www.libyaherald.com/2021/12/02/aldabaiba-and-abusahmain-reinstated-by-court-as-presidential-candidates/|url-status=dead}}</ref><ref name="Libya Observer">{{Cite news|date=2021-12-01|title=Tripoli Appeals Court reinstates Dbeibah as presidential candidate|work=The Libya Observer|url=https://www.libyaobserver.ly/news/tripoli-appeals-court-reinstates-dbeibah-presidential-candidate|access-date=2021-12-01|archive-date=2 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202020058/https://www.libyaobserver.ly/news/tripoli-appeals-court-reinstates-dbeibah-presidential-candidate|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.libyaobserver.ly/news/tripoli-appeals-court-reinstates-dbeibah-presidential-candidate |access-date=3 снежня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211202020058/https://www.libyaobserver.ly/news/tripoli-appeals-court-reinstates-dbeibah-presidential-candidate |archive-date=2 снежня 2021 |url-status=dead }}</ref>, а 2-га — Кадафі<ref>{{Cite news|date=2 December 2021|title=Libya court reinstates Saif al-Islam Gaddafi as presidential candidate|language=en|work=Middle East Eye|url=https://www.middleeasteye.net/news/libya-saif-islam-gaddafi-reinstated-presidential-candidate|access-date=2 December 2021}}</ref>. Аб патэнцыйных кандыдатах была вядома задоўга да гэтага. Так, напрыклад, Кадафі, Хафтар і Салех заяўлялі аб сваёй гатоўнасці прыняць удзел яшчэ падчас грамадзянскай вайны, калі выбары планаваліся на 2018—2019 гады. Самымі апошнімі далучыліся Башага, які заявіў аб намерах балатавацца ў сакавіку 2021-га, Зейдан, Майтыг і Дбэйбе, што зрабілі гэта перад самой рэгістрацыяй. У верасні Хафтар сышоў з пасады кіраўніка ЛНА для ўдзелу ў прэзідэнцкіх выбарах<ref>[https://www.rbc.ru/politics/22/09/2021/614b7f529a794706a9031cb8 Хафтар ушел с поста для участия в выборах президента Ливии]</ref>. На час перадвыбарчай гонкі ён перадаў свае паўнамоцтвы генерал-палкоўніку Абдэль Разаку ан-Надуры. Сваю гатоўнасць паўдзельнічаць у прэзідэнцкіх выбараў выказваў і [[Фаіз Сарадж]], былы старшыня [[Прэзідэнцкі савет Лівіі|Прэзідэнцкага савета Лівіі]] і [[Урад нацыянальнай згоды (Лівія)|Урада нацыянальнай згоды]]<ref name="Libya elections">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2021/jun/21/eu-warns-anyone-judged-to-be-delaying-libya-elections-will-risk-sanctions|title=EU warns anyone judged to be delaying Libya elections will risk sanctions|date=21 June 2021|access-date=15 October 2021|work=The Guardian|author=Patrick Wintour}}</ref>, але пазней ён перадумаў падаваць заяўку. 20 снежня Апеляцыйны суд горада Місурата прыпыніў выкананне рашэнняў нацыянальнай выбарчай камісіі, а таксама адмяніў зацверджаны раней папярэдні спіс кандыдатаў, якім было дазволена балатавацца на прэзідэнцкіх выбарах. Такім чынам, выбары перанесены на наступны год. Перш за ўсё гэта ўдарыла па прыхільніках Хафтара і Кадафі, згуляўшы на руку сілам, якія падтрымліваюць Дбэйбу і ісламістаў<ref>Равиль Мустафин. [https://www.ng.ru/vision/2021-12-20/2_8331_vision.html ПОЧЕМУ ПРЕЗИДЕНТСКИЕ ВЫБОРЫ В ЛИВИИ ПЕРЕНОСЯТ НА СЛЕДУЮЩИЙ ГОД] // Независимая газета, 20 декабря 2021</ref>. == Канфрантацыя== 20 лютага 2022 года Палата прадстаўнікоў, бачачы праблемы ва ўрадзе Дбэйбы з правядзеннем выбараў, прызначыла новым прэм’ерам Фатхі Башагу. Аднак яго прызначэнне было аспрэчана, што ў жніўні прывяло да [[Сутыкненні ў Трыпалі (2022)|новых узброеных сутыкненняў]]<ref>Полина Коноплянко. [https://www.mk.ru/politics/2022/08/28/v-livii-vnov-polilas-krov-dvoevlastie-okazyvaetsya-neizbezhnym.html В Ливии вновь полилась кровь: двоевластие оказывается неизбежным] // Московский комсомолец : газета. — 28 августа 2022.</ref>. == Гл. таксама == * [[Парламенцкія выбары ў Лівіі (2022)]] {{Зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Выбары 2022 года]] [[Катэгорыя:2022 год у Лівіі]] [[Катэгорыя:Палітыка Лівіі]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2022 года]] 35lrhzrq2mlbgvogqclsanb12c2i42o 14 615919 5165132 5163617 2026-07-12T19:57:54Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2013 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2013 года]]: Уніфікацыя назваў 5163617 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Камп’ютарныя гульні|2013|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2013]] [[Катэгорыя:Творы 2013 года]] 9mmns7dxine260lkt072ueln4fmcgcj 0 616323 5164990 5126990 2026-07-12T12:35:09Z Tomasz91 30377 5164990 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Юрыя і Маці Божай |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|613Г000095}} |Краіна = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце =Беларусь Мінская вобласць |Канфесія = Рымска-каталіцкая царква |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} '''Касцёл Святога Юрыя і Маці Божай''' — мураваны каталіцкі храм у вёсцы [[Пяршаі]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. З’яўляецца культурна-гістарычнай каштоўнасцю. == Гісторыя == Парафія існуе з 1545 года. Цяперашні будынак быў узведзены ў 1933 годзе. У 1960 годзе быў зачынены савецкімі ўладамі. Будынак храма быў перабудаваны, вежы былі знесены, а царкоўныя рэчы — знішчаны або разрабаваны. У 1990-ых гадах касцёл быў вернуты вернікам. На сённяшні дзень касцёл адрэстаўраваны і функцыянуе як храм<ref>https://vedaj.by/index.php/garady/minsk/wal/pyarshai</ref>. == Галерэя == <center><gallery> Piaršaji, Kaścielnaja. Пяршаі, Касьцельная (1930-39).jpg Piaršaji, Rynak, Śviatoha Juryja. Пяршаі, Рынак, Сьвятога Юрыя (1930-39).jpg 04 Першай (0).JPG Pierszaje fr-kosciol fc01.jpg Пяршаі. Касцёл.jpg Фото путешествия по Беларуси 139.jpg </gallery></center> == Гл. таксама == * [[Валожынскі дэканат]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{ГККРБ|613Г000095}} {{Commons|Category:}} * [https://catholic.by/3/kasciol/parishes/19-mma/3293-pyarshai-parafiya-sv-yuryya Пяршаі — парафія Св. Юрыя] — http://catholic.by/ {{Валожынскі дэканат}} [[Катэгорыя:Касцёлы Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1933 годзе]] [[Катэгорыя:1933 год у Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:Пяршаі]] 8kt3in9epwosd2l353evw5a3sxjluqj 0 617409 5165365 4925488 2026-07-13T11:49:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165365 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Ракетныя ўдары па Сірыі |частка = [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі]] |выява = |подпіс = |прычына = [[Ужыванне хімічнай зброі ў Думе|Меркаваная хіматака ў Думе]] |дата = [[14 красавіка]] [[2018]] |месца = [[Баасісцкая Сірыя|Сірыя]] |вынік = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|ЗША}}<br>{{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}<br>[[File:Flag of France (1976–2020).svg|22пкс]] [[Францыя]] |праціўнік2 = {{Сцяг|Сірыя|1980}} [[Баасісцкая Сірыя|Сірыя]] |камандзір1 = {{Сцяг|ЗША}} [[Дональд Трамп]]<br>{{Сцяг|Вялікабрытанія}} [[Тэрэза Мэй]]<br>[[File:Flag of France (1976–2020).svg|22пкс]] [[Эмануэль Макрон]] |камандзір2 = {{Сцяг|Сірыя|1980}} [[Башар Асад]] |сілы1 = * {{Сцяг|ЗША}} [[Шосты флот ВМС ЗША]] * {{Сцяг|ЗША}} [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША]] * {{Сцяг|Вялікабрытанія}} [[Каралеўскія ваенна-паветраныя сілы Вялікабрытаніі]] * {{Сцяг|Францыя}} [[Ваенна-марскія сілы Францыі]] * {{Сцяг|Францыя}} [[Ваенна-паветраныя сілы Францыі]] |сілы2 = * {{Сцяг|Сірыя|1980}} [[Войскі супрацьпаветранай абароны Сірыі]] |страты1 = няма |страты2 = трое грамадзянскіх асобаў пацярпелі<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/news/2018/04/14/766709-ob-otsutstvii-zhertv Сирийская армия сообщила об отсутствии жертв после ракетного удара США]</ref> |агульныя страты = }} [[Файл:Explosions Near Dummar, Syria.webm|thumb|Выбухі побач з Думарам (раён [[Дамаск]]а) 14 красавіка 2018 года.]] [[14 красавіка]] [[2018]] года ў 04:00 [[Злучаныя Штаты Амерыкі]], [[Францыя]] і [[Вялікабрытанія]] нанеслі серыю ракетных удараў па ўрадавых аб’ектах у [[Сірыя|Сірыі]]<ref name="guardian_raf">{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2018/apr/14/theresa-may-britain-air-strikes-syria-chemical-weapons-raf|title=Theresa May orders Britain to join air strikes on Syria|last=Elgot|first=Jessica|date=14 April 2018|website=the Guardian|language=en|access-date=14 April 2018}}</ref>. У аперацыі былі выкарыстаныя крылатыя ракеты марскога і паветранага базіравання<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/04/13/world/middleeast/trump-strikes-syria-attack.html|title=Trump Orders Strikes on Syria Over Suspected Chemical Weapons Attack|last=Cooper|first=Helene|date=13 April 2018|work=The New York Times|access-date=14 April 2018|last2=Shear|first2=Michael D.|language=en-US|issn=0362-4331|last3=Hubbard|first3=Ben}}</ref>. Паводле даных [[Еўрапейскае камандаванне Узброеных сіл ЗША|Еўрапейскага камандавання Узброеных сіл ЗША]], па трох цэлях на тэрыторыі Сірыі было ўжыта 105 ракет розных тыпаў<ref name="eucom">[http://www.eucom.mil/media-library/pressrelease/36321/u-s-european-command-supports-joint-strikes-on-syria-chemical-weapons-sites U.S. European Command Supports Joint Strikes on Syria Chemical Weapons Sites] U.S. European Command Public Affairs press relise//Stuttgart, Germany, Apr 16, 2018</ref><ref name="rosbalt">{{cite web|title=США опровергли данные России о перехвате ракет над Сирией|publisher=Росбалт|url=https://www.rosbalt.ru/world/2018/04/16/1696747.html|date=2018-04-16}}</ref>. Згодна з Генеральным штабам Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі, [[Войскі супрацьпаветранай абароны Сірыі|Войскамі супрацьпаветранай абароны (СПА)]] [[Узброеныя сілы Сірыі|Узброеных сіл Сірыйскай Арабскай Рэспублікі]] ў паветранай прасторы краіны было выяўлена 103 ракеты<ref name="nytimes">{{Cite news|title=Trump Orders Strikes on Syria Over Suspected Chemical Weapons Attack|first=Helene|last=Cooper|url=https://www.nytimes.com/2018/04/13/world/middleeast/trump-strikes-syria-attack.html|work=The New York Times|date=13 April 2018|language=en-US|access-date=14 April 2018|last2=Shear|first2=Michael D.|issn=0362-4331|last3=Hubbard|first3=Ben}}</ref>. Паводле справаздачы EUCOM сілы СПА Сірыі і Расіі не збілі ніводнай ракеты саюзнікаў<ref name="rosbalt"/><ref>{{cite web|title=The U.S., Britain and France Just Unleashed 105 Missiles on Syria. Now What?|publisher=Time|url=http://time.com/5240513/syrian-air-strikes-allies-next/|date=2018-04-14|author=W.J. Hennigan|access-date=6 кастрычніка 2019|archive-date=16 красавіка 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416181943/http://time.com/5240513/syrian-air-strikes-allies-next/|url-status=dead}}</ref>. У сваю чаргу, Сірыйская армія заявіла, што збіла большасць ракет, выпушчаных па яе тэрыторыі<ref>{{cite web |title=Trump declares 'mission accomplished' in Syria strike|url=https://edition.cnn.com/2018/04/14/politics/trump-syria-strike/index.html |date=2018-04-14 |publisher=CNN|last=Stracqualursi |first=Veronica |lang=en |accessdate=2018-04-14}}</ref>. [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Міністэрства абароны Расіі]] паведаміла, што чатыры ваенныя аэрадромы не пацярпелі, на двух былі невялікія разбурэнні інфраструктуры. Аб’екты ў раёне населеных пунктаў Барз і Джарамані, меркавана, якія адносяцца да так званай «ваеннай хімічнай праграмы» Дамаска, часткова разбураны, пры гэтым яны даўно не выкарыстоўваліся, людзей і абсталявання на іх не было<ref>{{Cite news|title=Что известно о военной операции США, Великобритании и Франции в Сирии|url=http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/5125196|work=ТАСС|accessdate=2018-04-20|language=ru}}</ref>. У ходзе атакі трое мірных жыхароў Сірыі атрымалі раненні. Тры заходнія дзяржавы заявілі, што нанеслі ўдары ў адказ на [[Ужыванне хімічнай зброі ў Думе|меркаванае ўжыванне хімічнай зброі ў Думе]] ва [[Гута (аазіс)|Усходняй Гуце]] ўрадавымі войскамі [[7 красавіка]] таго ж года. Сірыйскі ўрад адмаўляў сваю датычнасць да нападаў на Думу і назваў гэтыя ўдары парушэннем міжнароднага права<ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2018/apr/14/syria-air-strikes-us-uk-and-france-launch-attack-on-assad-regime|title=Syria: US, UK and France launch air strikes in response to chemical attack|author=Julian Borger|date=2018-04-14|publisher=The Guardian |lang=en |accessdate=2018-04-14}}</ref><ref>{{Cite news|title=U.S., Britain, France launch air strikes in Syria|first=Steve|last=Holland|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria/u-s-britain-france-launch-air-strikes-in-syria-idUSKBN1HJ0ZS|work=U.S.|accessdate=2018-04-14|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|title=U.S. launches missile strikes in Syria |author=Anne Gearan|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/us-launches-missile-strikes-in-syria/2018/04/13/c68e89d0-3f4a-11e8-974f-aacd97698cef_story.html |work=The Washington Post|id=0190-8286|date=2018-04-13|accessdate=2018-04-14|language=en-US}}</ref>. == Папярэднія падзеі == {{main|Ужыванне хімічнай зброі ў Думе}} [[7 красавіка]] [[2018]] года ў сірыйскім горадзе [[Дума (Сірыя)|Дума]] нібыта была здзейснена меркаваная хімічная атака, у выніку якой, па розных звестках, загінула ад 48 да 150 чалавек<ref name="автоссылка3">{{Cite news|title=Suspected Syria chemical attack kills 70|url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-43686157|work=BBC News|date=2018-04-08|accessdate=2018-04-16|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.lemonde.fr/syrie/article/2018/04/09/carnage-chimique-dans-la-ghouta-orientale_5282869_1618247.html|title=Carnage chimique dans la Ghouta orientale|publisher=Le Monde.fr|lang=fr|accessdate=2018-04-19}}</ref>. Па паведамленнях групоўкі [[Джэйш аль-Іслам]], якая кантралявала Думу, і некалькіх медыцынскіх і наглядальных груп, у тым ліку «[[Белыя каскі]]», верталёты сірыйскай арміі скінулі на горад т. зв. атыповыя (імправізаваныя/самаробныя) бомбы<ref name="автоссылка3" /><ref>{{Cite news|title=UK, US and France agree to HIT BACK over Syria chemical attack|url=https://www.dailystar.co.uk/news/latest-news/695031/syria-chemical-attack-us-uk-france-military-action-russia-vladimir-putin-trump-may-douma|work=Dailystar.co.uk|date=2018-04-10|accessdate=2018-04-16|language=en|archive-date=12 красавіка 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412042046/https://www.dailystar.co.uk/news/latest-news/695031/syria-chemical-attack-us-uk-france-military-action-russia-vladimir-putin-trump-may-douma|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|title=Syrian government accused of using nerve agents as death toll from Douma 'chemical weapons attack' rises|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syria-chemical-weapons-attack-latest-sarin-douma-eastern-ghouta-nerve-agent-chlorine-russia-us-uk-a8294741.html|work=The Independent|date=2018-04-08|accessdate=2018-04-16|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|title=Dozens dead in possible gas attack in Syria; regime denies allegation|first=Steve Almasy,|last=CNN|url=https://www.cnn.com/2018/04/07/middleeast/syria-suspected-chemical-attack/index.html|work=CNN|accessdate=2018-04-16}}</ref><ref>{{Cite news|title=Dozens killed in apparent chemical weapons attack on civilians in Syria, rescue workers say|first=Louisa|last=Loveluck|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/dozens-killed-in-apparent-chemical-weapons-attack-on-civilians-in-eastern-ghouta--rescue-workers/2018/04/08/231bba18-3ac0-11e8-af3c-2123715f78df_story.html|work=Washington Post|id=0190-8286|date=2018-04-08|accessdate=2018-04-16|language=en-US}}</ref>. Як мяркуецца, бомбы былі падрыхтаваны баявымі атрутнымі рэчывамі, такімі як [[хлор]] і [[зарын]]<ref>{{Cite news|title=Assad’s deadly nerve gas that leaves victims foaming at the mouth before suffering seizures and death|url=https://www.thesun.co.uk/news/3262056/drooling-foaming-mouth-nerve-gas-death-syria/|work=The Sun|date=2018-04-11|accessdate=2018-04-16|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|title=Syria chemical attack would be the eighth since Trump took office|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/04/08/syria-chemical-attack-latest-trump/497216002/|work=USA TODAY|accessdate=2018-04-16|language=en}}</ref>. Па зробленай пасля Францыяй і ЗША заяве, прымяненне хлору пацвердзілася данымі лабараторнага аналізу мачы і крыві пацярпелых<ref name="автоссылка4">{{Cite news|title=Macron 'has Syria chemical attack proof'|url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-43740626|work=BBC News|date=2018-04-12|accessdate=2018-04-16|language=en-GB}}</ref>. Па сцвярджэнні [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) і «партнёраў у сферы аховы здароўя», якія супрацоўнічаюць з ёй, было паведамлена пра тое, што загінула больш за 70 чалавек, прычым у 43 загінулых смерць наступіла ў выніку развіцця сімптомаў, аналагічных сімптомам атручвання высокатаксічнымі хімічнымі рэчывамі, каля 500 чалавек былі дастаўлены ва ўстановы аховы здароўя з прыкметамі і сімптомамі, характэрнымі для атручвання таксічнымі хімічнымі рэчывамі. У прыватнасці, у пацярпелых было адзначана моцнае раздражненне слізістых абалонак, парушэнне дыхання і работы цэнтральнай нервовай сістэмы<ref>[http://www.who.int/ru/news-room/detail/11-04-2018-who-concerned-about-suspected-chemical-attacks-in-syria ВОЗ обеспокоена в связи с предполагаемым применением химического оружия в Сирии]</ref>. Пры гэтым афіцыйны прадстаўнік СААЗ Тарык Язарэвіч заявіў, што арганізацыя не мела доступу ў горад Дума і не магла пацвердзіць інфармацыю аб ужыванні там хімічнай зброі<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/5113893 ВОЗ: около 500 человек обратились к врачам в Сирии с признаками химического воздействия.]</ref>. Як і ў папярэдніх падобных выпадках, ЗША, Вялікабрытанія і Францыя, а таксама некаторыя іншыя дзяржавы, усклалі адказнасць за ўжыванне хімічнай зброі на сірыйскія ўлады. [[Сірыйскае дзяржаўнае інфармагенцтва]] паведаміла пра тое, што паўстанцы, якія кантралявалі на той момант горад, «сфабрыкавалі доказы аб прымяненні хімічнай зброі з мэтай перашкодзіць наступленню сірыйскай арміі»<ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2018/apr/08/syrian-government-accused-of-chemical-attacks-on-civilians-in-eastern-ghouta|title=Dozens killed in suspected chemical attack on Syrian rebel enclave|author=Kareem Shaheen|date=2018-04-08|publisher=the Guardian|lang=en|accessdate=2018-04-16}}</ref>. [[Расія]] і [[Іран]] адмаўлялі факт прымянення хімічнай зброі<ref>{{Cite news|title=Moscow calls ‘chemical attack’ in Douma ‘fake news,’ warns against Syrian intervention|url=https://www.rt.com/news/423524-douma-chemical-attack-fake-moscow/|work=RT International|accessdate=2018-04-16|language=en-US}}</ref>. Расійскія прадстаўнікі выказалі здагадку, што інсцэніроўку інцыдэнту арганізавалі «Белыя каскі»<ref>{{Cite news|title=White Helmets staged Douma ‘chemical weapons attack’ on civilians — Russian General Staff|url=http://tass.com/defense/999108|work=TASS|accessdate=2018-04-16|language=ru}}</ref>. Пасля ([[13 красавіка]]) Расія сцвярджала, што інцыдэнт быў зымітаваны Вялікабрытаніяй, каб справакаваць ЗША на нанясенне авіяўдараў<ref>{{Cite news|title=Russia just blamed Britain for Syria chemical attack. Here’s who else Moscow blames|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/04/13/russia-blamed-britain-syria-chemical-attack/514756002/|work=USA TODAY|accessdate=2018-04-17|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Syria 'chemical attack' staged to provoke US airstrike, London pushed perpetrators – Russian MoD|url=https://www.rt.com/news/424047-russian-mod-syria-statement/|work=RT International|accessdate=2018-04-17|language=en-US}}</ref>. [[10 красавіка]] адбылося экстраннае пасяджэнне [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]], дзе абмеркоўваліся меры рэагавання на гэты выпадак меркаванага выкарыстання хімічнай зброі, аднак рэзалюцыя, прапанаваная ЗША, не была прынята з-за прымянення Расіяй права вета<ref>{{Cite news|title=Russia Vetoes U.S. Resolution On Syria In U.N. Security Council|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2018/04/10/601153602/u-n-security-council-meets-about-syria-as-inspectors-prepare-to-head-in|work=NPR.org|accessdate=2018-04-16|language=en}}</ref>. Праект рэзалюцыі, прапанаваны Вашынгтонам, атрымаў большасць галасоў (супраць прагаласавалі толькі Расія і [[Балівія]], [[Кітай]] устрымаўся), але быў заблакаваны Максвой. Расійскі праект рэзалюцыі не атрымаў большасці галасоў (за — 6, супраць — 7, двое ўстрымаліся)<ref>{{Cite news|title=Россия наложила вето на резолюцию США по Сирии, но СБ ООН отклонил и ее проект|url=http://www.rosbalt.ru/world/2018/04/10/1695530.html|work=Росбалт|accessdate=2018-04-16}}</ref>. Пасля гэтага ЗША, Вялікабрытанія і Францыя сталі вывучаць магчымасці прымянення ваеннай сілы ў якасці «сумеснай сілавой меры»<ref name="автоссылка4" /><ref>{{Cite news|title=Cabinet agrees 'need for action' in Syria|url=http://www.bbc.com/news/uk-43733861|work=BBC News|date=2018-04-13|accessdate=2018-04-16|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|title=Trump Warns Russia: 'Get Ready' for Attack on Syria|first=The Associated|last=Press|url=https://www.nytimes.com/aponline/2018/04/11/us/politics/ap-us-united-states-syria.html|work=The New York Times|id=0362-4331|date=2018-04-11|accessdate=2018-04-16|language=en-US}}</ref>. == Сілы бакоў == === Кааліцыя === ;Паветраная групоўка<ref name=":0">{{Cite news|title=Система ПВО Сирии смогла перехватить около 70% американских и европейских крылатых ракет|url=http://tass.ru/armiya-i-opk/5126419|work=ТАСС|accessdate=2018-04-14|language=ru}}</ref>: * ВПС ЗША ** 2 стратэгічныя бамбардзіроўшчыкі B-1B Lancer са складу 34-й бамбардзіровачнай эскадрыллі<ref>{{Cite news|title=US, UK and France strike Syria's chemical weapons program|first=Zachary Cohen and Kevin Liptak,|last=CNN|url=https://edition.cnn.com/2018/04/13/politics/trump-us-syria/index.html|work=CNN|accessdate=2018-04-17}}</ref> ВПС ЗША на авіябазе Эль-Удэйд (Катар), узброеныя крылатымі ракетамі паветранага базіравання (КРВБ) AGM-158 JASSM<ref>{{Cite news|title=US, UK and France strike Syria's chemical weapons program|first=Zachary Cohen and Kevin Liptak,|last=CNN|url=https://www.cnn.com/2018/04/13/politics/trump-us-syria/index.html|work=CNN|accessdate=2018-04-17}}</ref>. ** 4 знішчальнікі F-22A Raptor<ref name="автоссылка7">{{Cite news|title=This Awesome Chart Shows All The Assets Used In The Trilateral Missile Strikes On Syria|first=Tyler|last=Rogoway|url=http://www.thedrive.com/the-war-zone/20509/this-awesome-chart-shows-all-the-assets-used-in-the-trilateral-missile-strikes-on-syria|work=The Drive|accessdate=2018-05-04|language=en-US}}</ref>. ** Самалёт РЭБ EA-6 Prowler КМП ЗША і БПЛА RQ-4 Global Hawk для разведпалётаў<ref>{{Cite news|title=Coalition launched 105 weapons against Syria, with none intercepted, DoD says|first=Aaron Mehta, Tara|last=Copp|url=https://www.defensenews.com/pentagon/2018/04/14/us-launched-105-weapons-against-syria-with-none-intercepted-dod-says|work=Defense News|date=2018-04-17|accessdate=2018-04-18|language=en-US}}</ref><ref name="автоссылка2">{{Cite news|title=Frappes en Syrie : La France a assuré la direction tactique des opérations aériennes|url=http://www.opex360.com/2018/04/16/frappes-syrie-france-a-assure-direction-tactique-operations-aeriennes/|work=Zone Militaire|accessdate=2018-04-18|language=fr-fr}}</ref>. ** 8 знішчальнікаў F-15C Еўрапейскага камандавання ВПС ЗША на авіябазе Авіяна (Італія) ажыццяўлялі паветранае прыкрыццё. ** 7 знішчальнікаў F-16 Еўрапейскага камандавання ВПС ЗША на авіябазе Авіяна (Італія) ажыццяўлялі паветранае прыкрыццё<ref>{{Cite news|title=Here Are The First Photos Of The U.S. Air Force F-16C And F-15C Jets And KC-135 Tankers Returning To Aviano After Tonight’s Mission|url=https://theaviationist.com/2018/04/14/here-are-the-first-photos-of-the-u-s-air-force-f-16c-and-f-15c-jets-and-kc-135-tankers-returning-to-aviano-after-tonights-mission/|work=The Aviationist|date=2018-04-14|accessdate=2018-04-18|language=en-US}}</ref>. * ВПС Вялікабрытаніі ** 4 знішчальнікі-бамбардзіроўшчыкі «Panavia Tornado» (GR4) ВПС Вялікабрытаніі на авіябазе Акраціры (Кіпр), узброены КРПБ [[Storm Shadow]]<ref>{{Cite news|title=Reaction - Western powers strike Syria targets|url=http://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-43710303|work=BBC News|accessdate=2018-04-17|language=en-GB}}</ref>. ** 4 знішчальнікі «Eurofighter Typhoon» на авіябазе Акраціры (Кіпр) забяспечвалі паветранае прыкрыццё знішчальнікаў-бамбардзіроўшчыкаў «Panavia Tornado»<ref>{{Cite news|title=RAF used 'fire and forget' missiles|first=Jonathan|last=Beale|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-43769322|work=BBC News|date=2018-04-14|accessdate=2018-04-17|language=en-GB}}</ref>. * ВПС Францыі ** 5 шматмэтавых знішчальнікаў «Dassault Rafale» ВПС Францыі, узброеныя КРПБ SCALP/Storm Shadow<ref>{{Cite news|title=Frappes en Syrie : participation limitée de la France, malgré d'importants moyens|url=http://www.liberation.fr/france/2018/04/14/frappes-en-syrie-participation-limitee-de-la-france-malgre-d-importants-moyens_1643405|work=Libération.fr|accessdate=2018-04-18|language=fr}}</ref>. ** 4 знішчальнікі «Dassault Mirage 2000-5F» на авіябазе Монт дэ Марсан<ref>{{Cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=0OINqWeQz_M|title=YouTube|publisher=www.youtube.com|lang=ru|accessdate=2018-04-18}}</ref>. Забяспечвалі паветранае прыкрыццё шматмэтавых знішчальнікаў «Dassault Rafale»<ref>{{Cite news|title=La France a tiré douze missiles de croisière contre la Syrie|url=https://www.lopinion.fr/blog/secret-defense/france-a-tire-douze-missiles-croisiere-contre-syrie-147246|work=L'Opinion|date=2018-04-14|accessdate=2018-04-17|language=fr}}</ref>. ** 6 самалётаў-запраўшчыкаў КС-135FR<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/Elysee/status/984984444623781888|title=Élysée on Twitter|publisher=Twitter|lang=ru|accessdate=2018-04-17}}</ref>. ** 2 самалёты далёкага радыёлакацыйнага выяўлення і кіравання Boeing E-3F Sentry, з якіх ажыццяўлялася тактычнае кіраванне задзейнічанымі ў аперацыяй паветранымі сіламі. Гэтая аперацыя пад кіраваннем французскіх узброеных сілаў мела кодавую назву «Амільтон» (Hamilton)<ref>[http://www.leparisien.fr/international/operation-hamilton-le-nom-de-code-des-frappes-francaises-en-syrie-14-04-2018-7664160.php]</ref>. ;Марская групоўка<ref name=":0" />: * ВМС Францыі ** Эскадраны мінаносец тыпу «Касар» забяспечваў супрацьпаветраную абарону ў акваторыі Міжземнага мора. ** Эскадраны мінаносец тыпу «Жорж Легі» забяспечваў супрацьлодкавую абарону ў акваторыі Міжземнага мора. ** 3 фрэгаты тыпу FREMM: «Аквітанія» (D650), «Авернь» (D654) і «Лангедок» (D653) у акваторыі Міжземнага мора, узброеныя ракетамі MdCN<ref name="автоссылка5">{{Cite news|title=U.S., U.K. and France Launch Strikes Against Syria|first=Nancy A.|last=Youssef|url=https://www.wsj.com/articles/u-s-u-k-launch-strikes-against-syria-1523668212|work=Wall Street Journal|id=0099-9660|date=2018-04-14|accessdate=2018-04-17|language=en-US}}</ref>. ** Танкер класа «Дуранс» у акваторыі Міжземнага мора<ref name="автоссылка5" />. ** ВМС ЗША ** Падводная лодка тыпу «Вірджынія» USS «Джон Уорнер» (SSN-765) у акваторыі Міжземнага мора<ref name="USNI_News">{{cite web|url=https://news.usni.org/2018/04/13/breaking-u-s-cruiser-destroyer-uss-donald-cook-launch-strikes-syria|title=VIDEO: U.S., French Warships Launch Attacks on Chemical Weapons Targets in Syria; U.K., French Fighters, U.S. Bombers Also Strike|date=14.04.2018|description=Информация о ударе на сайте USNI News - новостном портале United States Naval Institute|lang=en|accessdate=2018-04-19}}</ref>. ** Крэйсер тыпу «Тыкандэрога» USS USS «Мантэрэй» (CG-61) у акваторыі Чырвонага мора<ref name="USNI_News"/>. * Эсмінцы тыпу «Арлі Бёрк» USS «Лабун» (DDG-58) у акваторыі Чырвонага мора<ref name="USNI_News"/> і «Хігінс» (DDG-76) у акваторыі Персідскага заліва<ref name="USNI_News"/>. * ВМС Вялікабрытаніі ** Эсмінец Duncan (суправаджаў французскую ўдарную групу)<ref name="автоссылка7" />. ** Падводная лодка тыпу «Astute» ў акваторыі Міжземнага мора, узброеная ракетамі «Тамагаўк» === Сірыя === Невядомая колькасць комплексаў С-125, С-200, «Бук», «Куб», «Аса», Страла-10, Панцыр-С1 войск СПА Сірыі. Па заяве Міністэрства абароны РФ, сірыйскія СПА выкарыстоўвалі 112 зенітных ракет: С-125 — 13; С-200 — 8; «Бук» — 29; «Куб» — 21; «Аса» — 11; «Страла-10» — 5; «Панцыр-С1» — 25, перахоплена 71 мэта з 103<ref>{{Cite news |title=«Бук» и «Квадрат» встали на защиту Сирии |url=https://www.gazeta.ru/army/2018/04/14/11717131.shtml |work=Газета.Ru |accessdate=2018-04-14}}</ref><ref>{{Cite news|title=Минобороны: реальными целями удара США по Сирии были военные объекты|url=http://tass.ru/armiya-i-opk/5131781|work=ТАСС|accessdate=2018-04-16|language=ru}}</ref>. Па заяве Міністэрства абароны ЗША, сірыйскія СПА выпусцілі больш за 40 ракет класа «зямля-паветра», прычым большасць запускаў адбылося ўжо пасля таго, як ўдары па аб’ектах былі скончаны<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3604769 Пентагон заявил о неэффективности ПВО Сирии]</ref>. == Ваенная аперацыя == 03:42 — пачатак нанясення ракетных удараў кааліцыі (па інфармацыі Міністэрства абароны РФ)<ref name="автоссылка6">{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/textonlines/14/04/2018/5acdfd169a79474d9a462ad4?from=main|title=Удары США по Сирии. Онлайн-трансляция|publisher=РБК|accessdate=2018-04-14}}</ref>. 04:03 — прэзідэнт ЗША Дональд Трамп паведаміў аб пачатку нанясення «кропкавых удараў» па Сірыі ў адказ на меркаваную хімічную атаку у сірыйскім горадзе Дума<ref>{{Cite news|title=Трамп отдал приказ нанести удар по Сирии|url=https://iz.ru/732055/2018-04-14/tramp-otdal-prikaz-nanesti-udar-po-sirii|work=Известия|date=2018-04-14|accessdate=2018-04-14|language=ru}}</ref>. 04:15 — па паведамленнях відавочцаў у Дамаску прагучалі першыя выбухі. 05:07 — сірыйская армія заявіла, што адбіла паветраную атаку ў раёне горада Кісва, размешчанага за 15 км на поўдзень ад Дамаска<ref name="автоссылка6" />. 05:20 — завяршэнне ракетных удараў кааліцыі па Сірыі (па інфармацыі Міністэрства абароны РФ)<ref name="автоссылка6" />. 05:22 — старшыня аб’яднанага камітэта начальнікаў штабоў генерал Джозеф Данфард заявіў аб завяршэнні першай хвалі удараў<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/textonlines/14/04/2018/5acdfd169a79474d9a462ad4|title=Удары США по Сирии. Онлайн-трансляция|publisher=РБК|accessdate=2018-04-14}}</ref>. Ён таксама паведаміў, што Расія не была загадзя папярэджана аб рыхтуемых ударах<ref>{{Cite news|title=The US says it didn't give Russia any advance warning about targets hit in Syria strikes|url=http://www.businessinsider.com/us-russia-syria-strike-targets-no-advance-warning-2018-4|work=Business Insider|accessdate=2018-04-23}}</ref>, аднак, іншымі прадстаўнікамі ЗША, а таксама прадстаўнікамі Францыі былі зроблены заявы аб адваротным<ref>{{Cite web|url=https://www.economist.com/news/united-states/21740584-america-and-its-allies-again-try-deter-bashar-al-assad-using-chemical|title=America, Britain and France strike Syria|publisher=The Economist|lang=en|accessdate=2018-04-23}}</ref>. Кааліцыя наносіла ўдары па навуковаму цэнтру ў Дамаску, складах хімічнай зброі і камандным пункце ў заходнім Хомсе<ref name="автоссылка6" />. 06:35 — міністэрства абароны Вялікабрытаніі паведаміла, што самалёты Panavia Tornado (GR4) выпусцілі ракеты Storm Shadow па ваеннаму аб’екту, былой ракетнай базе — у пятнаццаці мілях на захад ад Хомса, дзе, па іх ацэнках, захоўвалася хімічная зброя<ref name="автоссылка6" />. 07:00 — міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі заявілі, што падраздзяленні СПА, які затулялі аб’екты ў Тартус і Хмейміме, не ўдзельнічалі ў адлюстраванні ракетнай атакі кааліцыі<ref name="автоссылка6" />. За некалькі дзён да гэтага пасол РФ у Ліване заявіў аб праве Расіі збіваць выпушчаныя па Сірыі ракеты і адкрываць агонь<ref>{{Cite web|url=https://iz.ru/730867/2018-04-11/|title=posol-zaiavil-o-prave-rossii-sbivat-rakety-pri-udare-ssha-po-sirii|author=|website=|date=|publisher=}}</ref>. == Вынікі і ацэнкі == Па сцвярджэнні амерыканскіх, брытанскіх і французскіх вайскоўцаў, пастаўленыя перад імі задачы — разбурэнне трох аб’ектаў, якія, як мяркуецца, былі задзейнічаны ў сірыйскай праграме вытворчасці хімічнай зброі — былі паспяхова вырашаны, пра што наглядна сведчаць спадарожнікавыя фатаграфіі аб’ектаў да і пасля нанясення удараў, а таксама рэпартажы з месцаў падзей. Не адмаўляючы гэтага, Сірыя і Расія акцэнтуюць увагу на вялікай колькасці збітых — па сцвярджэнні іх прадстаўнікоў — крылатых ракет. Міністэрства абароны РФ таксама сцвярджала, што ракетныя ўдары былі нанесеныя і па іншых — неабвешчаных афіцыйна — мэтах, прычым СПА многіх з іх была рэалізавана са 100%-й выніковасцю. Амерыканскія вайскоўцы адмаўлялі перахоп хоць бы адной крылатай ракеты. Французскія вайскоўцы паведамлялі, што ў дачыненні да ўсіх 12 выкарыстаных імі ракет няма ніякіх прыкмет іх перахопу<ref>{{Cite news|title=Russia claims 71 of 103 missiles shot down during overnight air strikes|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syria-air-strikes-russia-missiles-shot-down-intercepted-shot-down-latest-update-a8304421.html|work=The Independent|date=2018-04-14|accessdate=2018-04-18|language=en-GB}}</ref>. Па сцвярджэнні Міністэрства абароны Расіі, па любых методыках разліку, для знішчэння заяўленых трох аб’ектаў «дастаткова не больш за 10 ракет на кожны з трох аб’ектаў з улікам трохразовага перакрыцця для іх гарантаванага знішчэння»<ref>{{Cite news|title=Минобороны: реальными целями удара США по Сирии были военные объекты|url=http://tass.ru/armiya-i-opk/5131781|work=ТАСС|accessdate=2018-04-20|language=ru}}</ref>. 20 красавіка міністр замежных спраў Расіі заявіў аб тым, што расійскія вайскоўцы «зусім хутка» пададуць доказы перахопу некаторай колькасці ракет. Па словах міністра, гэтыя доказы прадэманструюць, што «наша арыфметыка не беспадстаўна»<ref>{{Cite web|url=http://www.ntv.ru/novosti/2007263|title=Лавров: Россия докажет свои заявления о сбитых в Сирии крылатых ракетах|author=ntv.ru|publisher=НТВ|lang=en|accessdate=2018-04-24}}</ref>. Дзяржаўныя СМІ Сірыі паведамілі пра знішчэнне 13 крылатых ракет<ref name="nytimes" />. Сцвярджалася таксама, што ў ноч на 14 красавіка сірыйскія вайскоўцы выявілі 2 ракеты «Тамагаўк», якія пасля перададзены расійскім вайскоўцам<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/3607135|title=ТАСС: Сирия передала России две неразорвавшиеся в ходе удара США ракеты|date=2018-04-19|accessdate=2018-04-19}}</ref>. Увечары таго ж дня (14 красавіка) руіны аб’екта ў Базры наведалі журналісты Франс-Прэс падчас візіту арганізаванага Міністэрствам інфармацыі Сірыі. Супрацоўнікі «аб’екта» расказалі ім падчас сустрэчы, што гэтым «аб’ектам» з’яўляецца «Навукова-даследчы цэнтр», у якім яны займаліся «даследаваннямі і распрацоўкай у галіне фармацэўтыкі і хімічнай прадукцыі грамадзянскага прызначэння», якая выкарыстоўваецца «для атрымання хімічных рэчываў, якія ўжываюцца пры вырабе прадуктаў харчавання, лекаў і дзіцячых цацак» (па іншых паведамленнях на «аб’екце» вырабляліся проціяддзя пры змяіных укусах<ref>{{Cite news|title=At destroyed Syria lab, workers say they produce antidotes to snake venom not toxic weapons|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/at-destroyed-syria-lab-workers-say-they-produce-antidotes-to-snake-venom-not-toxic-weapons/story-e2OIzVf2RqPMMuRK0XdK0H.html|work=https://www.hindustantimes.com/|date=2018-04-14|accessdate=2018-04-23|language=en}}</ref>). Нібыта следчыя [[Арганізацыя па забароне хімічнай зброі|АЗХЗ]] ужо наведалі гэты цэнтр і «пацвердзілі, што ён не рабіў ніякай хімічнай зброі»<ref>{{Cite news|title=Syrie: des employés d'un centre bombardé assurent qu'ils ne produisaient pas d'armes chimiques|url=https://www.la-croix.com/Monde/Syrie-employes-centre-bombarde-assurent-produisaient-pas-armes-chimiques-2018-04-14-1300931718|work=La Croix|id=0242-6056|date=2018-04-14|accessdate=2018-04-19|language=fr-FR}}</ref>. Раней паведамлялася аб тым, што ў тых выпадках, калі інспектары АЗХЗ атрымлівалі магчымасць доступу да аб’ектаў, некаторыя іх часткі былі ад іх зачынены<ref>{{Cite news|title=Syria 'still producing chemical weapons'|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-39796763|work=BBC News|date=2017-05-04|accessdate=2018-04-24|language=en-GB}}</ref>. Ваенны аглядальнік [[Аляксандр Мацвеевіч Кальц|Аляксандр Гольц]] адзначыў, што ў час [[Іракская вайна|вайны ў Іраку]] рэжым [[Садам Хусейн|Садама Хусейна]] валодаў сапраўды такімі ж сістэмамі СПА савецкай вытворчасці, як і рэжым Асада. Пры гэтым, у [[2003]] годзе іракскія СПА не змаглі супрацьстаяць амерыканскім «Тамагаўк», што выклікае пытанні адносна такой высокай выніковасці СПА Сірыі<ref name="Golts">{{cite web |url=https://echo.msk.ru/programs/albac/2184768-echo/|title=Радиопередача «Полный Альбац»: "Противостояние России и Запада"|author=Евгения Альбац|date=2018-04-16|work=2|publisher="Эхо Москвы"|accessdate=2018-04-22 |lang=ru}}</ref>. На думку некаторых аналітыкаў, заявы Сірыі аб перахопе ракет не заслугоўваюць даверу, паколькі сірыйская СПА, якая раней прадстаўляла сабой значную сілу, была крытычна аслаблена ў ходзе шматгадовага канфлікту. Гэтыя аналітыкі адзначаюць, што нават больш магутная сістэма СПА сутыкнулася б з праблемамі пры адлюстраванні дадзенага ўдару, улічваючы колькасць і тэхналагічнасць запушчаных ракет, якія ажыццяўляюць палёт на малой вышыні, а таксама з улікам таго, што кааліцыя, верагодна, распачала меры па падаўленні сірыйскіх радараў<ref>{{Cite news|title=105 to 0: Why Syria's air defenses failed to intercept a single incoming missile|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/04/20/syria-air-defenses-failed-intercept-missiles/537126002/|work=USA TODAY|accessdate=2018-04-24|language=en}}</ref>. На думку выдання Jane's IHS, «прадэманстраваныя рэшткі ракет маглі належаць ракетам, якія ўразілі свае мэты, або ракетам, якія апынуліся няздольнымі зрабіць гэта падчас папярэдняга ўдару» (The missile remnants it displayed could have come from missiles that hit their targets or failed in a previous attack)<ref>{{Cite web|url=http://www.janes.com/article/79615/russia-displays-cruise-missiles-shot-down-in-syria|title=Russia displays cruise missiles ‘shot down’ in Syria {{!}} Jane's 360|publisher=www.janes.com|accessdate=2018-05-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180502154414/http://www.janes.com/article/79615/russia-displays-cruise-missiles-shot-down-in-syria|archivedate=2018-05-02|url-status=dead}}</ref>. == Экстраннае пасяджэнне СБ ААН == 14 красавіка 2018 года Расія ўнесла на разгляд Савета Бяспекі ААН праект рэзалюцыі, што асуджаў удар ЗША і саюзнікаў па Сірыі. Дакумент патрабаваў ад іх неадкладна спыніць агрэсію. За рэзалюцыю прагаласавалі тры краіны: Расія, Кітай (пастаянныя члены СБ) і Балівія. Устрымаліся чатыры краіны: Казахстан, Перу, Экватарыяльная Гвінея і Эфіопія. Прагаласавалі супраць восем краін, уключаючы ЗША, Францыю і Вялікабрытанію (пастаянныя члены СБ)<ref>{{Cite news|title=Совбез ООН не решился осудить агрессию против Сирии|last=ТАСС|url=https://forbes.kz/process/sovbez_oon_ne_reshilsya_osudit_agressiyu_protiv_sirii/|work=www.forbes.kz|date=2018-04-15|accessdate=2018-04-17|language=ru-RU}}</ref>. == Міжнародная рэакцыя == Сваю падтрымку, у той ці іншай ступені, дзеянняў ЗША, Вялікабрытаніі і Францыі выказалі наступныя дзяржавы: [[Аўстралія]], [[Албанія]], [[Балгарыя]], [[Германія]], [[Грэцыя]], [[Данія]], [[Ізраіль]], [[Іспанія]], [[Італія]], [[Канада]], [[Катар]], [[Калумбія]], [[Кувейт]], [[Нідэрланды]], [[Новая Зеландыя]], [[Польшча]], [[Румынія]], [[Саудаўская Аравія]], [[Турцыя]], [[Украіна]], [[Харватыя]], [[Чэхія]], [[Эстонія]], [[Японія]]. Наступныя краіны выказалі сваю заклапочанасць тым, што адбылося, непрыманне — у гэтай або падобных выпадках — мер ваеннага характару або нежаданне прымаць чый-небудзь бок: [[Аўстрыя]], [[Алжыр]], [[Аргенціна]], [[Бразілія]], [[В’етнам]], [[Егіпет]], [[Індыя]], [[Інданезія]], [[Ірландыя]], [[Кіпр]], [[Марока]] [[Пакістан]], [[Сербія]], [[Фінляндыя]], [[Чылі]], [[Швецыя]]. Ракетныя ўдары па тэрыторыі Сірыі былі асуджаны, з рознай ступенню эмацыйнасці, наступнымі краінамі: [[Беларусь]], [[Балівія]], [[Венесуэла]], [[Іран]], [[Кітай]], [[Куба]], [[Ліван]], [[Расія]]<ref>[[:ru:Удар коалиции по Сирии в апреле 2018 года#Реакция в мире]]</ref>. == Міжнароднае права == Згодна са [[Статут ААН|Статутам ААН]], прымяненне сілы суверэннымі дзяржавамі ў мэтах забеспячэння міжнароднай бяспекі магчыма пры наяўнасці адпаведнага дазволу з боку СБ ААН. Прымяненне Расіяй свайго права вета пры галасаванні ў СБ ААН азначала практычную немагчымасць атрымання такога дазволу. У выніку гэтага прымяненне ваеннай сілы можа юрыдычна абгрунтоўвацца толькі неабходнасцю дэманстрацыі дзейснасці забароны хімічнай зброі, прымусовым выкананнем абавязацельстваў Сірыі як члена Канвенцыі аб забароне хімічнай зброі і памяншэннем пакут насельніцтва шляхам яго абароны ад далейшага прымянення хімічнай зброі<ref>{{Cite news|title=Were the Syria air strikes legal?|first=Marc|last=Weller|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-43766556|work=BBC News|date=2018-04-14|accessdate=2018-04-16|language=en-GB}}</ref>. Некаторымі спецыялістамі па міжнароднаму праву раней ужо рабіліся сцвярджэнні аб незаконнасці нанясення удараў без згоды з боку СБ ААН. Імі таксама выказвалася меркаванне, што падтрымка Злучанымі Штатамі паўстанцаў у іх барацьбе супраць сірыйскага ўрада таксама супярэчыць палажэнням міжнароднага права<ref>{{Cite web|url=https://sputniknews.com/news/201804121063487824-international-lawyers-strike-against-syria-illegal/|title=International Lawyers: US Strike Against Syria Would Be Illegal|author=Sputnik|publisher=sputniknews.com|lang=en|accessdate=2018-04-16}}</ref>. Урад Вялікабрытаніі апублікаваў сваю прававую пазіцыю адносна нанесеных удараў, з якой вынікала іх абгрунтаванасць гуманітарнымі меркаваннямі<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/government/publications/syria-action-uk-government-legal-position/syria-action-uk-government-legal-position|title=Syria action – UK government legal position - GOV.UK|lang=en|accessdate=2018-04-16}}</ref><ref>{{Cite news|title=UK publishes legal case for Syria strikes|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-43770102|work=BBC News|date=2018-04-14|accessdate=2018-04-16|language=en-GB}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Бой пад Хашамам (2018)]] * [[Авіяўдар амерыканскай кааліцыі па Дэйр-эз-Зору]] * [[Бамбардзіроўка авіябазы Эш-Шайрат]] * [[Аперацыя «Фруктовы сад»]] {{Зноскі}} {{Вайна ў Сірыі}} [[Катэгорыя:Замежны ўдзел у грамадзянскай вайне ў Сірыі]] [[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паветраныя бітвы і аперацыі]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2018 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 7 красавіка]] [[Катэгорыя:Красавік 2018 года]] [[Катэгорыя:Войны ЗША]] [[Катэгорыя:Войны Францыі]] [[Катэгорыя:Войны Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:2018 год у Сірыі]] kgb0733vcvtlmjnx7bd0wmlj8ogyqge 0 618398 5165164 4814288 2026-07-12T20:21:55Z Rotondus 11765 ілюстрацыя 5165164 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} [[Файл:Berlinermauer.jpg|міні|[[Берлінская сцяна]], 1986 год]] «'''Не́ба над Берлі́нам'''» ({{lang-de|Der Himmel über Berlin}}) — [[Францыя|французска]]-[[Германія|нямецкі]] мастацкі фільм [[1987 год у гісторыі кіно|1987]] года, пастаўлены [[Вім Вендэрс|Вімам Вендэрсам]]<ref name="IMDb" />. Адна з найбольш вядомых прац рэжысёра. Прэм’ера карціны адбылася [[17 мая]] [[1987]] года<ref name="IMDb, Release" /> ў межах конкурснай праграмы [[Канскі кінафестываль 1987|40-га Канскага кінафестывалю]], дзе была ўдастоена {{нп5|Прыз за найлепшую рэжысуру (Канскі кінафестываль)|Прыза за найлепшую рэжысуру|en|Best Director Award (Cannes Film Festival)}}<ref name="IMDb, Awards" />. У заключных тытрах фільма ўказана, што ён «''прысвячаецца ўсім былым анёлам, але асабліва Ясудзіро, Франсуа і Андрэю''». Гаворка ідзе пра кінарэжысёраў [[Ясудзіро Одзу]], [[Франсуа Труфо]] і [[Андрэй Арсеньевіч Таркоўскі|Андрэя Таркоўскага]]. == Сюжэт == Два [[анёл]]ы — Даміэль і Касіэль, адны з многіх такіх жа, як яны — чытаюць патаемныя думкі людзей, атрымліваюць асалоду ад сваёй свабоды і адначасова трохі зайздросцяць смяротным, бо самі яны асуджаны на несмяротнасць. У свеце анёлаў няма часу і няма фізічных адчуванняў, а ёсць толькі дух і думка. Пакахаўшы цыркавую акрабатку Марыён, Даміэль выбірае нявечную зямную любоў і жыццё, з усімі слабасцямі і недасканаласцю. == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | [[Бруна Ганц]] | ''Даміэль'' | [[Ота Зандэр]] | ''Касіэль'' | [[Сольвейг Домарцін]] | ''Марыён, цыркавая гімнастка'' | [[Курт Буа]] | ''Гамер, стары пісьменнік'' | [[Пітэр Фальк]] | ''Пітэр Фальк, анёл, які спусціўся з нябёс'' | [[Ханс Марцін Сцір]] | ''канаючы чалавек'' | [[Эльмар Вільмс]] | ''журботны чалавек у метро'' | [[Зігурд Рахман]] | ''самагубца'' | [[Беатрыс Маноўскі]] | ''прастытутка'' | [[Т’еры Нуар]] | ''мастак ля Берлінскай сцяны'' }} == Крытыка == Вядомы амерыканскі кінакрытык [[Роджэр Эберт]] адзначыў фільм чатырма зоркамі з чатырох магчымых і занёс ў свой спіс «[[Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)|Выдатных фільмаў]]»<ref name="Roger Ebert" />. == Узнагароды == Паводле інфармацыі сайта «[[Internet Movie Database]]» фільм быў адзначаны 19 кінаўзнагародамі і яшчэ 14 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0093191/|title=Der Himmel über Berlin — IMDb|author=|date=|publisher=Сайт «[[Internet Movie Database]]»|lang=en|accessdate=2020-01-13}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0093191/awards|title=Der Himmel über Berlin — Awards|author=|date=|publisher=Сайт «[[Internet Movie Database]]»|lang=en|accessdate=2020-01-13}}</ref> <ref name="IMDb, Release">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0093191/releaseinfo|title=Der Himmel über Berlin — Release Info|author=|date=|publisher=Сайт «[[Internet Movie Database]]»|lang=en|accessdate=2020-01-13}}</ref> <ref name="Roger Ebert">{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-wings-of-desire-1988|title=Wings of Desire movie review & film summary (1988)|author=[[Роджэр Эберт]].|date=1998-04-12|publisher=Сайт [[Роджэр Эберт|Роджэра Эберта]]|lang=en|accessdate=2019-11-11}}</ref> }} == Спасылкі == * {{Imdb title|0093191|Неба над Берлінам}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Фільмы Віма Вендэрса}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 1987 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 1987 года]] [[Катэгорыя:Фэнтэзійныя фільмы 1987 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 1987 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-меладрамы 1987 года]] [[Катэгорыя:Фэнтэзійныя фільмы Францыі]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Францыі]] [[Катэгорыя:Фільмы-меладрамы Францыі]] [[Катэгорыя:Фэнтэзійныя фільмы ФРГ]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ФРГ]] [[Катэгорыя:Фільмы-меладрамы ФРГ]] [[Катэгорыя:Фільмы Віма Вендэрса]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Юрген Кніпер]] [[Катэгорыя:Фільмы на нямецкай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на іспанскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на іўрыце]] [[Катэгорыя:Фільмы на турэцкай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на японскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Берлін]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Берлінскую сцяну]] [[Катэгорыя:Фільмы пра анёлаў]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм]] [[Катэгорыя:Выдатныя фільмы (Роджэр Эберт)]] qlyw086ih8wgvm4z67xiyhumb0p3s7z 14 619393 5165135 5163618 2026-07-12T19:58:22Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2014 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2014 года]]: Уніфікацыя назваў 5163618 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Камп’ютарныя гульні|2014|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2014]] [[Катэгорыя:Творы 2014 года]] grp1a4l958sxemu4x65bykkfu6xqlct 14 619394 5165137 5163619 2026-07-12T19:58:56Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2015 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2015 года]]: Уніфікацыя назваў 5163619 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Камп’ютарныя гульні|2015|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2015]] [[Катэгорыя:Творы 2015 года]] exid01d4pg7l7m895b4n5pf046gydwp 0 631353 5165296 4248912 2026-07-13T08:56:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165296 wikitext text/x-wiki {{НП-Польшча |статус = Горад |беларуская назва = Радзымін |арыгінальная назва = Radzymin |падначаленне = |выява = POL Radzymin 9.jpg |подпіс = |герб = POL Radzymin COA.svg |сцяг = POL Radzymin flag.svg |дэвіз = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |lat_deg = 52|lat_min = 25|lat_sec = 05 |lon_deg = 21|lon_min = 10|lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |ваяводства = Мазавецкае |павет = Валамінскі |гміна = Радзымін (гміна) |гміна_назва = Радзымін |унутраны падзел = |від главы = Бурмістр |глава = Кшыштаф Хаціньскі |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = 1475 |плошча = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |насельніцтва = 12 200 |год перапісу = 2018 |шчыльнасць = 523,5 |агламерацыя = |назва агламерацыі = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |тэлефонны код = 22 |паштовы індэкс = 05-250 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = WWL, WV |TERC = |SIMC = |катэгорыя ў Commons = Radzymin |сайт = https://www.radzymin.pl |мова сайта 2 = |add3n = |add3 = }} '''Радзымін'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Radzymin}}) — [[горад]] у [[Польшча|Польшчы]], за 25 км на паўночны ўсход ад цэнтра [[Варшава|Варшавы]], частка [[Варшаўская агламерацыя|Варшаўскай агламерацыі]]. Уваходзіць у склад [[Валамінскі павет|Валамінскага павета]] [[Мазавецкае ваяводства|Мазавецкага ваяводства]], сядзіба вяскова-гарадской [[Радзымін (гміна)|гміны Радзымін]]. Насельніцтва 12,2 тыс. чалавек (на 2018). {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.radzymin.pl Афіцыйная старонка горада] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250802190016/https://radzymin.pl/ |date=2 жніўня 2025 }} {{Валамінскі павет}} {{Мазавецкае ваяводства}} {{Бібліяінфармацыя}} e3gnkqm7uei7cd6tpeuxjk2a04vriek 0 634235 5165086 5029456 2026-07-12T16:44:19Z DBatura 73587 5165086 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі |назва = МАПІД |лагатып = |тып = |лістынг на біржы = |дзейнасць = Будаўніцтва |дэвіз = |заснавана = |скасавана = |прычына скасавання = |пераемнік = |ранейшыя назвы = домабудаўнічы камбінат № 1 |заснавальнікі = |размяшчэнне = |ключавыя фігуры = Мікалай Віктаравіч Мілашэўскі |галіна = |прадукцыя = Шматпавярховая забудова, малоэтажных забудова, катэджных забудова, адміністрацыйныя і грамадскія будынкі |абарот = |аперацыйны прыбытак = |чысты прыбытак = |колькасць супрацоўнікаў = {{Num|6041}} |матчына кампанія = |даччыныя кампаніі = |сайт = }} '''Адкрытае акцыянернае таварыства «МАПІД»''' — [[Беларусь|беларускае]] [[Будаўніцтва|будаўнічае]] [[прадпрыемства]].<ref name="korter">{{cite web|url = https://korter.by/%D0%BC%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D0%B4|title = Мапид|publisher = korter.by|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20200924205032/https://korter.by/%D0%BC%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D0%B4|archive-date = 24 верасня 2020|access-date = 2020-03-07|ref = korter|url-status = dead}}</ref> Член [[Рэспубліканскі саюз будаўнікоў|Рэспубліканскага саюза будаўнікоў]]<ref>{{Cite web|url=https://belss.by/chleny-soyuza|title=Список членов Республиканского Союза Строителей Республики Беларусь|website=belss.by|access-date=2025-08-30}}</ref>. ==Гісторыя== *[[1961]] — на базе завода зборнага жалезабетону № 8 створаны домабудаўнічы камбінат № 1. Пабудавана і здадзена ў эксплуатацыю 32 дамы серыі М 464 агульнай плошчай {{Num|77000}} m² па [[Валгаградская вуліца (Мінск)|вуліцы Валгаградскай]], [[Партызанскі праспект (Мінск)|Партызанскім праспекце]], Ракаўскай шашы *[[1964]] — у мікрараёне [[Зялёны Луг (жылы раён, Мінск)|Зялёны Луг]] пабудаваны эксперыментальны 5-ці павярховы 90-кватэрны жылы дом палепшанай планіроўкі *[[1966]] — на аснове аднаго з будаўнічых упраўленняў ДБК-1 створаны трэст квартальнай забудовы. ДСК-1 перайшоў на ўзвядзенне дамоў з кватэрамі новай планіроўкі: з ізаляванымі пакоямі, прасторнымі калідорамі, убудаванай мэбляй *[[1967]] — утвораны генпадрадныя будаўнічыя ўпраўленні № 101 і № 102 *[[1968]] — па [[Вуліца Талбухіна (Мінск)|вуліцы Талбухіна]] ў дасведчаным парадку пабудаваны першы комплекс 9-ці павярховых буйнапанэльных жылых дамоў серыі [[М-464]]. Змантаваны мільённы квадратны метр жылля ў доме па [[Вуліца Шчарбакова (Мінск)|вуліцы Шчарбакова]]. Створаны домабудаўнічы камбінат № 2 *[[1969]] — на базе ўчастка механізацыі трэсту квартальнай забудовы ўтворана кіраванне механізацыі і спецпрац № 154 *[[1970]] — ДБК-2 пачаў выпуск вырабаў для будаўніцтва 9-ці і 12-ці павярховых дамоў серыі М335 *[[1973]] — ДБК-1 перайменаваны ў домабудаўнічы камбінат № 1 імя 50-годдзя СССР; ТКЗ перайменаваны ў трэст квартальнай забудовы імя 50-годдзя СССР; ДБК-1 за тэхнічную дасканаласць і архітэктурную выразнасць пабудаваных буйнапанэльных жылых дамоў узнагароджаны дыпломам II ступені Дзяржбуда СССР; ДБК-1 і ТКЗ за дасягненне высокіх вынікаў ва Усесаюзным сацыялістычным спаборніцтве і ў адзначэнне пяцідзесяцігоддзя ўтварэння СССР узнагароджаны юбілейнымі ганаровымі знакамі *[[1974]] — ДБК-1 за тэхнічную дасканаласць і архітэктурную выразнасць пабудаваных буйнапанэльных жылых дамоў узнагароджаны дыпломам I ступені Дзяржбуда СССР *[[1975]] — асвоена будаўніцтва 14-ці павярховых жылых дамоў. Уведзены ў эксплуатацыю завод буйнапанэльнага домабудавання № 3 праектнай магутнасцю {{Num|160000}} m³ зборнага жалезабетону або {{Num|200000}} m² агульнай плошчы ў год *[[1976]] — на базе ДБК-1, ДБК-2, ТКЗ і завода БПД-3 створана Мінскае вытворчае аб’яднанне індустрыяльнага домабудавання. Прамысловую базу аб’яднання склалі тры завода БПД агульнай вытворчай магутнасцю {{Num|710000}} m² жылля ў год. З’явілася магчымасць весці комплексную забудову мікрараёнаў ад нуля да здачы пад ключ *[[1982]] — утворана генпадраднае будаўнічае ўпраўленне № 256; уведзены ў эксплуатацыю інтэрнат № 3 па [[Вуліца Карла Лібкнехта (Мінск)|вуліцы Карла Лібкнехта]] *[[1984]] — змантаваны 10-мільённы квадратны метр жылля ў доме па [[Заслаўская вуліца (Мінск)|вуліцы Заслаўскай]]. Дзевяцітысячны калектыў аб’яднання дамогся небывалых вынікаў, узводзячы ў суткі да 40 умоўных аднапакаёвых кватэр *[[1984]] — пераходзячы Чырвоны Сцяг ЦК КПСС, СМ СССР, УЦСПС і ЦК УЛКСМ за неаднаразовыя перамогі ў сацыялістычных спаборніцтвах перададзена на вечнае захоўванне МВАІД імя 50-годдзя СССР *[[1986]] — здадзена ў эксплуатацыю {{Num|680000}} m² жылля, што з’явілася найвышэйшым дасягненнем калектыву вытворчага аб’яднання *[[1987]] — уведзены ў эксплуатацыю дзіцячы аздараўленчы лагер «Барок» ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] Мінскай вобласці *[[1988]] — утворана аздобнае спецыялізаванае ўпраўленне № 192 *[[1991]] — мінскае вытворчае аб’яднанне пераўтворана ў Мінскае арэнднае прадпрыемства індустрыяльнага домабудавання «Мінскжылбуд» == Гл. таксама == * [[Беларускае будаўніцтва ў Венесуэле]] {{Зноскі}} ==Спасылкі== {{навігацыя}} *{{Афіцыйны сайт|mapid.by|«МАПІД»}} [[Катэгорыя:Кампаніі Мінска]] [[Катэгорыя:Будаўнічыя кампаніі Беларусі]] ta0jt1js4d7mmpnjf1lc9dq3bqpnckk 0 635850 5165079 4755004 2026-07-12T16:36:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165079 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |назва = Прышцінскі ўніверсітэт |скарачэнне = |эмблема = |фотаздымак = Rektorat Univerziteta u Prištini sa privremenim sedištem u Kosovskoj Mitrovici.jpg |арыгінал = Универзитет у Приштини |заснаваны = 18 лістапада 1969 г. |рэарганізаваны = |найменне пасады =Рэктар |прозвішча, імя пасады = Здраўка Віташавіч |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |студэнты = 9 740 |выкладчыкі = 746 |размяшчэнне = [[Косаўска-Мітравіца]], [[Сербія]] |адрас = ул. Филипа Вишњића 66 |сайт = http://www.pr.ac.rs/ |узнагароды = |lat_dir = N |lat_deg =44 |lat_min =49 |lat_sec = 6 |lon_dir = E |lon_deg =20 |lon_min =27 |lon_sec = 26.6 |CoordScale = 20000 |edu_region = }} '''Прышцінскі ўніверсітэт''' ({{lang-sr|Универзитет у Приштини}}) — адзін з універсітэтаў [[Сербія|Сербіі]], знаходзіцца ў горадзе [[Косаўска-Мітравіца|Косаўскай-Мітравіцы]]. Заснаваны 18 лістапада [[1969]] года ў [[Прышціна|Прышціне]]. Пасля Косаўскай вайны ўніверсітэт быў перамешчаны спачатку ў [[Крушавац]], а затым у Косаўску-Мітравіцу. Сярод студэнтаў, якія навучаюцца на яго факультэтах, ёсць студэнты з тэрыторыі Косава і Метохіі, з іншых частак [[Сербія|Сербіі]], з [[Чарнагорыя|Чарнагорыі]], [[Рэспубліка Сербская|Рэспублікі Сербскай]] і [[Паўночная Македонія|Македоніі]]. == Агляд == Факультэты ўніверсітэта былі прызнаныя ад боку МООНК і ЕУА пад назвай «Універсітэт у Мітравіцы», у той час як універсітэт атрымаў далейшае прызнанне як сербскі інстытут ад Урада Рэспублікі Сербіі. З’яўляецца членам канферэнцыі Універсітэтаў Сербіі (КОНУС)<ref>{{cite web|author=TanjaT |url=http://www.uns.ac.rs/sr/novosti_dogadjaji/konfUniSrbije/index.html |title=Konferencija |publisher=Uns.ac.rs |accessdate=18. 10. 2011. |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006205625/http://www.uns.ac.rs/sr/novosti_dogadjaji/konfUniSrbije/index.html# |archive-date=6. 10. 2011 }}</ref> і Еўрапейскай універсітэцкай асaцыяціі<ref>{{cite web |url=http://www.rektorat.ftnkm.info/cirilica/vesti.php |title=Speech of the Rector of the University of Priština published at the University's website<[http://prijemni.infostud.com/ecms/viewarticle.php?id=9400&ml '&#39;Novosti'&#39;, 2007-08-26 |publisher=Rektorat.ftnkm.info |accessdate=18. 10. 2011. |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012131429/http://rektorat.ftnkm.info/cirilica/vesti.php |archive-date=12. 10. 2007. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012131429/http://rektorat.ftnkm.info/cirilica/vesti.php |archivedate=12 кастрычніка 2007 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.eua.be/members-directory/ EUA members directory] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160203052428/http://www.eua.be/members-directory/ |date=3 лютага 2016 }}, Приступљено 3 November 2008</ref><ref>[http://glassrbije.org/index.php?option=com_content&task=view&id=23268 International Radio Serbia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002112739/http://glassrbije.org/index.php?option=com_content&task=view&id=23268 |date=2. 10. 2011 }}, 14 November 2008</ref><ref>[http://147.91.144.5/upr/index.php/home/saradnja/novosti-saradnja/187-univerzitet-postao-clan-eua University has become the member of EUA]{{dead link|date=May 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, retrieved on 24 November 2008</ref><ref>[http://www.studentskisvet.com/info/20081115/univerzitet-u-pristini-u-evropskoj-asocijaciji University of Priština in European Association] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005184408/http://www.studentskisvet.com/info/20081115/univerzitet-u-pristini-u-evropskoj-asocijaciji |date=5. 10. 2011 }}, retrieved on 24 November 2008</ref>. Усталяваў супрацоўніцтва з сеткай Балканскіх універсітэтаў і шматлікімі інстытутамі па ўсім свеце ([[Францыя]], [[Расія]], [[Італія]], [[Нарвегія]], [[Аман]], [[Ірландыя]], [[Вялікабрытанія]]).<ref>[http://pr.ac.rs/upr/download/izvestaji/Izvestaj_o_medjunarodnoj_saradnji_sr.pdf Report on international cooperation of the University of Priština]{{dead link|date=May 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Приступљено 24 February 2009</ref> === Статыстыка і арганізацыя ўніверсітэта === Навучальны год — з 1 кастрычніка да 30 верасня, арганізуецца ў два семестра з 30-тыднёвым навучаннем у годзе. У 1999 годзе ў рамках [[Прышцінскі ўніверсітэт (1969—1999)|Прышцінскага ўніверсітэта]] было 14 факультэтаў, у якіх навучалася каля 18 000 студэнтаў і больш за 1300 выкладчыкаў і супрацоўнікаў.<ref name="NIN">{{cite news|last=akademaca|first=Seobe|url=http://www.nin.co.rs/2003-04/29/28695.html|title=Seobe akademaca|publisher=[[NIN (magazine)|NIN]] 2731 |date=29. 4. 2003 }}</ref><ref name=autogenerated2>http://prijemni.infostud.com/ecms/viewarticle.php?id=9431&ml {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111001172507/http://prijemni.infostud.com/ecms/viewarticle.php?id=9431&ml |date=1 кастрычніка 2011 }} ''Politika'', 28 August 2007</ref>Пасля вайны ў Косава і Метохіі каля 6000 студэнтаў былі пераведзеныя ў іншыя ўніверсітэты Сербіі. У 2001 годзе (падчас знаходжання ў горадзе Крушавац) у ім вучыліся 17 000 студэнтаў. З 1999 па 2001 гады каля 2000 студэнтаў скончылі Прышцінскі ўніверсітэт, 50 былі ганараваны ступенню магістра і 20 атрымалі доктарскія ступені.<ref>An Interview with Professor Jagoš Zelenović, Rector of the University of Priština, ''Pobeda'', 29 June 2001, p. 10</ref><ref>{{cite web |url=http://prijemni.infostud.com/ecms/viewarticle.php?id=9400&ml |title='&#39; Večernje Novosti'&#39;, 2007-08-26 |publisher=Prijemni.infostud.com |accessdate=18. 10. 2011. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111001172453/http://prijemni.infostud.com/ecms/viewarticle.php?id=9400&ml |archivedate=1 кастрычніка 2011 |url-status=dead }}</ref> На 2004 год ва ўніверсітэце было 10 факультэтаў, у якіх навучалася каля 8000 студэнтаў, з квотай на залічэнне 1200 студэнтаў.<ref>[http://www.dnevnik.rs/arhiva/07-04-2004/Strane/studentska.htm General secretary of the University of Priština for the ''Dnevnik'' Journal] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120405234555/http://www.dnevnik.rs/arhiva/07-04-2004/Strane/studentska.htm |date=5. 4. 2012 }}</ref> У жніўні 2007 года ў ім налічвалася 9 320 студэнтаў, больш за 700 факультэцкіх і каля 200 іншых супрацоўнікаў.<ref>{{cite web |url=http://www.rektorat.ftnkm.info/cirilica/vesti.php |title=Speech of the Rector of the University of Priština published at the University's website |publisher=Rektorat.ftnkm.info |accessdate=18. 10. 2011. |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012131429/http://rektorat.ftnkm.info/cirilica/vesti.php |archive-date=12. 10. 2007. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012131429/http://rektorat.ftnkm.info/cirilica/vesti.php |archivedate=12 кастрычніка 2007 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://prijemni.infostud.com/ecms/viewarticle.php?id=9431&ml |title='&#39;Politika'&#39;, August 28, 2007 |publisher=Prijemni.infostud.com |accessdate=18. 10. 2011. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111001172507/http://prijemni.infostud.com/ecms/viewarticle.php?id=9431&ml |archivedate=1 кастрычніка 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://prijemni.infostud.com/ecms/viewarticle.php?id=9400&ml |title='&#39;Novosti'&#39;, August 26, 2007 |publisher=Prijemni.infostud.com |accessdate=18. 10. 2011. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111001172453/http://prijemni.infostud.com/ecms/viewarticle.php?id=9400&ml |archivedate=1 кастрычніка 2011 |url-status=dead }}</ref> Квота прыёму была 2726 студэнтаў.<ref>{{cite web |url=http://www.rektorat.ftnkm.info/cirilica/pocetna.php |title=ftnkm.info |publisher=Rektorat.ftnkm.info |accessdate=18. 10. 2011. |archive-url=https://web.archive.org/web/20071222103701/http://www.rektorat.ftnkm.info/cirilica/pocetna.php# |archive-date=22. 12. 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071222103701/http://www.rektorat.ftnkm.info/cirilica/pocetna.php |archivedate=22 снежня 2007 |url-status=dead }}</ref> Каля 45 % былі з Косава, 30 % з Сербіі, 25 % з [[Чарнагорыя|Чарнагорыі]]. Таксама было менш студэнтаў з [[Паўночная Македонія|Македоніі]] і [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіны]].<ref>{{cite web |url=http://prijemni.infostud.com/ecms/viewarticle.php?id=9400&ml |title='&#39; Večernje Novosti'&#39;, August 26, 2007 |publisher=Prijemni.infostud.com |accessdate=18. 10. 2011. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111001172453/http://prijemni.infostud.com/ecms/viewarticle.php?id=9400&ml |archivedate=1 кастрычніка 2011 |url-status=dead }}</ref> У цяперашні час у ім навучаюцца 10 264 студэнтаў, працуюць 730 выкладчыкаў і 320 супрацоўнікаў.<ref>{{cite web |url=http://prijemni.infostud.com/ecms/viewarticle.php?id=13086&ml |title=Lična karta Univerziteta u Prištini |publisher=Prijemni.infostud.com |accessdate=18. 10. 2011. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111001172518/http://prijemni.infostud.com/ecms/viewarticle.php?id=13086&ml |archivedate=1 кастрычніка 2011 |url-status=dead }}</ref> == Гісторыя == Развіццё вышэйшай адукацыі ў Косава і Метохіі пачынаецца са стварэння першай школы вышэйшай адукацыі ў Прышціне ў 1958/1959 навучальным годзе. Першым факультэтам, які пачаў працу, была філасофская школа (1960/1961 навучальны год), з якога праз два гады ўтварыліся два факультэты: філасофскі і факультэт матэматычных навук. У 1989 годзе філасофскі факультэт разгалінаваўся на: філасофскі і філалагічны. У 1961/1962 навучальным годзе быў заснаваны юрыдычны і эканамічны факультэт, які затым таксама развіўся ў два факультэты, адпаведна: юрыдычны і эканамічны. Тэхнічны факультэт у Прышціне пачаў функцыянаваць у 1965/66 навучальным годзе. У мэтах стварэння ўмоў для паляпшэння аховы здароўя і развіцця навукова-даследчай работы ў 1969 годзе быў заснаваны медыцынскі факультэт. Гэтыя факультэты былі часткай Бялградскага універсітэта да 1970 года і заняткі для студэнтаў былі на сербскай мове. Прышцінскі ўніверсітэт быў створаны ў адпаведнасці з Законам аб заснаванні Прышцінскага ўніверсітэта 18 лістапада 1969 года. У Прышцінскі ўніверсітэт былі ўключаны ўсе прышцінскія факультэты, а затым і іншыя факультэты, а таксама сем «вышэйшых школ». Прышцінскі ўніверсітэт у адпаведнасці з Законам аб заснаванні арганізаваў навучальны працэс на сербскай і албанскай мовах. Пасля прыняцця Закона аб універсітэце 1992 года Прышцінскі ўніверсітэт меў 14 факультэтаў, з якіх дванаццаць знаходзіліся ў Прышціне: эканамічны, медыцынскі, юрыдычны, натуральна-матэматычны, сельскагаспадарчы, філасофскі, філалагічны, факультэт фізічнай культуры, факультэт мастацтваў, грамадзянскага будаўніцтва, электратэхнічны і машынабудавання; адзін месціўся ў Косаўскай Мітравіцы — горнай справы і металургіі, яшчэ адзін месціўся ў [[Прызран]]e — факультэт педагагічнай адукацыі. На ўсіх факультэтах новыя навучальныя планы ўзгадняюцца з аналагічнымі факультэтамі ў Сербіі. У дадатак да адукацыйнай і навуковай дзейнасці ўніверсітэт таксама меў выдавецкую дзейнасць. Дзякуючы якасці выкладання і навуковых даследаванняў, наладжванню міжуніверсітэцкага і міжнароднага супрацоўніцтва, Прышцінскі ўніверсітэт стаў раўнапраўным членам сям’і Універсітэтаў у Сербіі. === Перыяд з 1991 года па цяперашні час === Выкладанне на албанскай мове праходзіла з 1991/1992 навучальнага года. Універсітэт раздяліўся так, што была сфарміравана паралельная сістэма адукацыі. Факультэты Прышцінскага ўніверсітэта на сербскай мове працягвалі займацца адукацыйнай і навуковай дзейнасцю ў рамках сістэмы адукацыі Рэспублікі Сербія. Пасля дасягнення пагаднення паміж тагачасным прэзідэнтам [[Слабадан Мілошавіч|Слaбaданaм Мілошавічам]] і албанскім палітыкам [[Ібрагім Ругова|Ібрагімам Ругoвaм]] 1 верасня 1996 года на яго падставе была сфарміравана Камісія «3+3» 23 сакавіка 1998 года. Членамі Камісіі «3+3» з албанскага боку былі: [[Фехмі Аган]], [[Абдул Рама]] і [[Рэджэп Асмані]]; з сербскага боку былі прадстаўнікі дзяржаўных органаў Рэспублікі Сербія: [[Ратамір Віца]], [[Горан Перчавіч]] і [[Добрасаў Б’елеціч]], у прысутнасці членаў Супольнасці Святога Эўгідзіа: монсіньёр Вічэнца Палія, прафесар Роберт Марак дэла Рока і доктар Марыа Гіра. Пасля ўсталяваных тэрмінаў і тэрмінаў ажыццяўлення ўзгодненых мер па «нармалізацыі» сістэмы адукацыі, адбыўся поўны падзел універсітэцкіх памяшканняў (інтэрнатаў, сталовых, бібліятэк), гэта значыць падзел выкладчыкаў, партнёраў і студэнтаў сербскай і албанскай нацыянальнасці. Па даных камісіі «3+3», албанцы складалі 60 % універсітэцкай прасторы, 35 % для сербаў і 5 % для туркаў. Падчас вайны ў Косаве каля 1500 выкладчыкаў, супрацоўнікаў і ўсіх супрацоўнікаў Прышцінскага ўніверсітэта, а таксама 16 000 студэнтаў, якія наведвалі заняткі на сербскай мове, былі выгнаныя, уся маёмасць была ўзята пад кантроль Косаўскіх сіл (KFOR) і ім больш не дазволілі вярнуцца. Пасля жорсткага выгнання з Прышціны ўніверсітэт быў часова пераведзены ў Крушавац па рашэнні Сербіі з некалькімі іншымі факультэтамі, у той час як некаторыя факультэты працавалі ў: Косаўскай-Мітравіцы, Лепосавічы, Вране, Блацэ, Варварыну. Па рашэнні ўрада Рэспублікі Сербія ў канцы 2001 года Прышцінскі ўніверсітэт пераведзены ў горад Косаўску-Мітравіцу, які быў прызначаны часовым месцам знаходжання ўніверсітэта. Паступова ўсе факультэты, якія ўваходзілі ў склад універсітэта, вяртаюцца на тэрыторыю Косава і Метохіі. == Факультэты == * Эканамічны (Косаўска-Мітравіца) * Юрыдычны (Косаўска-Мітравіца) * Медыцынскі (Косаўска-Мітравіца) * Падрыхтоўкі настаўнікаў (Лепосавіч) * Філасофскі (Косаўска-Мітравіца) * Сельскагаспадарчы (Зубін-Паток) * Прыродна-матэматычны (Косаўска-Мітравіца) * Тэхнічных навук (Косаўска-Мітравіца) * Факультэт мастацтваў (Звечан) * Фізічнай культуры (Лепосавіч) == Заўвагі == {{reflist}} == Літaратура == * [https://web.archive.org/web/20090803112224/http://www.pr.ac.rs/index.php/home/o-univerzitetu/istorijat-univerziteta Историјат Универзитета у Приштини] * [http://prijemni.infostud.com/ecms/viewarticle.php?id=9400&ml Интервју ректора у «Новостима» од 26. августа 2007.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111001172453/http://prijemni.infostud.com/ecms/viewarticle.php?id=9400&ml |date=1 кастрычніка 2011 }} * [http://prijemni.infostud.com/ecms/viewarticle.php?id=13086&ml «Данас», 19.11.2007.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111001172518/http://prijemni.infostud.com/ecms/viewarticle.php?id=13086&ml |date=1 кастрычніка 2011 }} * [https://web.archive.org/web/20111005184408/http://www.studentskisvet.com/info/20081115/univerzitet-u-pristini-u-evropskoj-asocijaciji Изјава ректора РТС-у, 15.11.2008.] * [https://web.archive.org/web/20081223105442/http://www.fascikla.com/univerzitet/univerzitet-u-pristini Fascikla.com о дешавањима на Универзитету у Приштини] * [https://web.archive.org/web/20090410024926/http://www.politika.rs/rubrike/Srbija/Na-Prishtinskom-univerzitetu-1_364-brucosha.lt.html Статистика уписа школске 2008/09. године] * [http://www.novosti.rs/code/navigate.php?Id=4&status=jedna&vest=137074 «Вечерње новости» о новинама које издаје Универзитет у Приштини]{{Недаступная спасылка}} == Спасылкі == * [http://www.pr.ac.rs/ Сајт Универзитета у Приштини] * [http://prijemni.infostud.com/univerziteti/?id=9 Страница Универзитета на сајту Инфостуда] * [https://web.archive.org/web/20101224034245/http://studentskisvet.com/studije_univerzitet.php?id=12 Страница Универзитета на сајту Студентског света] * [https://web.archive.org/web/20081223105125/http://www.fascikla.com/fakultet/univerzitet-u-pristini Страница Универзитета на сајту Fascikla.com] * [https://web.archive.org/web/20101004162659/http://staupisati.com/univerzitet-u-pristini Страница Универзитета на сајту Staupisati.com] * [https://web.archive.org/web/20120212104839/http://www.kosovoimetohija.org/lat-institucije/pristina-univerzitet Страница Универзитета на сајту KosovoiMetohija.org] * [https://web.archive.org/web/20120115171926/http://www.kosovoimetohija.org/lat-institucije/prosveta-na-kosovu Просвета на Косову и Метохији] * [https://web.archive.org/web/20090518043719/http://www.fakultetumetnosti-zvecan.edu.rs/ Сајт Факултета уметности Универзитета у Приштини] * [http://www.med.pr.ac.rs/ Сајт Медицинског факултета Универзитета у Приштини] * [https://web.archive.org/web/20120316101317/http://www.fakfikul.edu.rs/ Сајт Факултета за физичку културу Универзитета у Приштини] * [http://www.ftn.pr.ac.rs/ Сајт Факултета техничких наука Универзитета у Приштини] * [https://web.archive.org/web/20080329113248/http://www.filozofski-pr.com/ Сајт Филозофског факултета Универзитета у Приштини] * [http://www.ufp.pr.ac.rs/ Сајт Учитељског факултета Универзитета у Приштини] * [http://www.pmf.pr.ac.rs/ Сајт Природно-математичког факултета Универзитета у Приштини] {{Бібліяінфармацыя}} {{Універсітэты Сербіі}} {{Універсітэты Косава}} [[Катэгорыя:Універсітэты Сербіі]] [[Катэгорыя:Косаўска-Мітравіца]] 02h8mgk0fflcbgiw7zkbtyt9lg8athd 0 639156 5165295 4848172 2026-07-13T08:54:32Z Economico-geographer 399 удакладненне, афармленне 5165295 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Інстытут фізіялогіі НАН Беларусі |альтэрнатыўная = {{lang-ru|Институт физиологии НАН Беларуси}} |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |альтэрнатыўны тэкст выявы = |подпіс = 2019 год |мапа = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |мапа 2 = |абрэвіятура = ІФЛ |дэвіз = |папярэднік = |пераемнік = |дата_заснавання1 = 1953 |дата_ліквідацыі = |тып = навуковая |юрыдычны статус = дзяржаўная ўстанова |мэта = распрацоўка новых спосабаў і прылад [[Фізіятэрапія|фізіятэрапіі]] |цэнтр = |адрас = Мінск, [[Першамайскі раён (Мінск)|Першамайскі раён]], [[Акадэмічная вуліца (Мінск)|вул. Акадэмічная]], д. 28 |каардынаты = |членства = [[Рэспубліканскі цэнтр трансферу тэхналогій]] |мовы = |пасада_кіраўніка1 = Дырэктар |імя_кіраўніка1 = [[Дзмітрый Уладзіміравіч Тапальскі|Дзмітрый Тапальскі]] |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = |пасада_кіраўніка3 = Намеснік па навуковай і інавацыйнай працы |імя_кіраўніка3 = [[Святлана Уладзіміраўна Манькоўская|Святлана Манькоўская]] |пасада_кіраўніка4 = Вучоны сакратар |імя_кіраўніка4 = [[Таццяна Аляксандраўна Хрусталёва|Таццяна Хрусталёва]] |асноўныя асобы = |кіруемы орган = |матчына арганізацыя = [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] |бюджэт = |колькасць супрацоўнікаў = |колькасць валанцёраў = |сайт = [http://physiology.by/ physiology.by] |заўвагі = |колішняя назва = }} '''Інстытут фізіялогіі''' ({{lang-ru|Институт физиологии НАН Беларуси}}) — даследчая ўстанова [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], створаная ў 1953 годзе на базе [[Інстытут тэарэтычнай медыцыны АН БССР|Інстытута тэарэтычнай і клінічнай медыцыны АН БССР]]. [[Файл:!Інстытут фізыялёгіі (Менск, 2019 г.).jpg |thumb|Будынак інстытута]] На 2018 год Інстытут знаходзіўся ў складзе [[Аддзяленне медыцынскіх навук НАН Беларусі|Аддзялення медыцынскіх навук НАНБ]]. Інстытут фізіялогіі ажыццяўляў набор у аспірантуру па 4 спецыяльнасцях: 1) [[фізіялогія]], 2) [[біяхімія]], 3) паталагічная фізіялогія, 4) аднаўленчая [[медыцына]], спартыўная медыцына, лекавая фізкультура, [[курорт]]алогія і фізіятэрапія. У дактарантуру набіралі па 2 спецыяльнасцях: 1) фізіялогія, 2) паталагічная фізіялогія. Інстытут ажыццяўляў: 1) распрацоўку і выпрабаванне фізіятэрапэўтычнага абсталявання, 2) доследы ў галіне функцыянальных асаблівасцей біялагічна актыўных дадаткаў і харчовых вырабаў, 3) даследаванне значэння будовы і хімічнага стану [[клетка|клетак]] у парушэннях сардэчна-ссасудзістай сістэмы; 4) ацэнку курортаўтваральных прычын і абгрунтаванне магутнасці і напрамку [[Здраўніца|здраўніцы]], 5) біяхімічнае [[даследаванне]] крыві і [[імунітэт]]у ў лабараторыі<ref name="б"/>. == Навуковая дзейнасць == Асноўнымі кірункамі даследаванняў былі: цэнтральныя і перыферыйныя спосабы тэрмарэгуляцыі, тэмпературная ўстойлівасць арганізма; прызначэнне [[Аферэнтны нерв|аферэнтных]] сістэм [[твар]]у і іх сувязі з нервовымі асяродкамі; спосабы і будова жыццяздольнасці арганізмаў у залежнасці ад фізіка-хімічных прычын асяроддзя. У выніку ў Інстытуце распрацавалі ўзор [[нейрон]]най сеткі (дзейнасці нервовых асяродкаў) на аснове растарможвання нейронаў. Таксама вывучылі хваравітыя станы пры парушэнні спалучэнні тэрмарэгуляцыі і абмену складаных [[Ліпіды|ліпідаў]] у арганізме. Даследчыкі Інстытута выявілі ахоўныя ўласцівасці чынніка росту [[нерва]]ў і эпідэрмісу пры цеплавым і акісляльным [[стрэс]]е, уздзеянні [[Іанізавальнае выпраменьванне|іанізуючай]] радыяцыі. У Інстытуце працавалі акадэмікі [[Іван Булыгін]], [[Андрэй Сяргеевіч Дзмітрыеў|Андрэй Дзмітрыеў]], [[Васіль Антонавіч Лявонаў|Васіль Лявонаў]] і [[Даніл Маркаў]], а таксама [[член-карэспандэнт]] [[Аляксандр Юліянавіч Бранавіцкі|Аляксандр Бранавіцкі]]<ref name="а">{{кніга|аўтар=[[Людміла Сурганава]].|частка=[http://files.knihi.com/preview/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.07.djvu/274_866x9999.jpeg Інстытут фізіялогіі]|загаловак=[[Беларуская энцыклапедыя]] ў 18 тамах|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|месца=Мінск|выдавецтва=[[Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]]|год=1998|том=[http://files.knihi.com/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.07.djvu 7: Застаўка—Кантата]|старонкі=274|старонак=608|isbn=985-11-0130-3|тыраж=10 000}}</ref> == Структура == [[Файл:!Таблічка Інстытуту фізыялёгіі (Менск, 2019 г.).jpg|thumb|Таблічка Інстытута фізіялогіі (2019 г.)]] На 1998 год у Інстытуце фізіялогіі дзейнічала 5 лабараторый: 1) [[Фізіялогія|фізіялогіі]] функцыянальных сістэм, 2) рэгуляратных [[Бялкі|бялкоў]] і [[пептыд]]аў, 3) фізіялогіі аферэнтных сістэм, 4) прыкладной фізіялогіі, 5) фізіялогіі ствала [[Галаўны мозг|галаўнага мозгу]]. Таксама працавала 3 групы: 1) функцыянальнай нейрамарфалогіі, 2) экстракардыяльных механізмаў рэгуляцыі [[кровазварот]]у, 3) эколага-фізіялагічных праблем. На 1998 год у Інстытуце працавалі акадэмікі [[Давыд Голуб]], [[Валерый Гурын]] і [[Уладзімір Аляксандравіч Мацюхін|Уладзімір Мацюхін]], члены-карэспандэнты [[Мікалай Іванавіч Арынчын|Мікалай Арынчын]] і [[Уладзімір Усеваладавіч Салтанаў|Уладзімір Салтанаў]], 9 [[Доктар навук|дактароў навук]]<ref name="а"/>. У 2011 Інстытут складаўся з наступных лабараторый: * фізіялогіі аферэнтных сістэм * фізіялогіі функцыянальных сістэм * клінічнай і прыкладной фізіялогіі * рэгулятарных бялкоў і пептыдаў з біятэхналагічнай групай * псіханейрафізіялогіі і анкагенезу * Цэнтр электорннай і светлавой мікраскапіі * фізіялогіі клетак і тканак * эксперыментальнай і клінічнай фізіятэрапіі<ref>[https://web.archive.org/web/20110122031848/http://www.physiology.by/subdivisions/ Список лабораторий Института физиологии НАН Беларуси (2011)]</ref> На 2018 год Інстытут фізіялогіі ўключаў цэнтр электроннай і светлавой мікраскапіі і 6 лабараторый: 1) мадуляцыі функцый арганізма, 2) [[клетка]]вых тэхналогій, 3) нейрафізіялогіі, 4) навукова-тэхнічнага суправаджэння, 5) фізіялогіі харчавання і [[спорт]]у, 6) шматпрофільную дыягнастычную<ref name="б">{{cite web|title=Арганізацыі Аддзялення медыцынскіх навук (Інстытут фізіялогіі)|url=http://nasb.gov.by/bel/organizations/institutes/inomed.php#off5317|publisher=[[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]]|date=30 жніўня 2018|access-date=29 верасня 2018}}</ref>. У 2023 годзе у Інстытуце 4 лабараторыі — 1) біялагічнага мадэлявання; 2) медыка-біялагічных тэхналогій і медыцынскай рэабілітацыі; 3) фізіялогіі харчавання і спорту; 4) нейрафізіялогіі; і 2 Цэнтры — 1) электроннай і светлавой мікраскапіі<ref>[http://physiology.by/nauka-2/laboratorii/ Институт физиологии — Лаборатории]</ref>; 2) мозгу<ref>{{Cite web |url=http://physiology.by/nauka-2/centry/centr-mozga/ |title=Институт физиологии — Центр мозга |access-date=27 верасня 2023 |archive-date=27 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927105858/http://physiology.by/nauka-2/centry/centr-mozga/ |url-status=dead }}</ref> У 2026 годзе ў складзе Інстытута: * Цэнтр вывучэння болю * Цэнтр аэракасмічнай медыцыны і рэабілітацыі * Лабараторыя фізіялогіі харчавання і спорту * Цэнтр мозгу * Цэнтр марфалагічных даследаванняў * Цэнтр медыцынскай мікрабіялогіі і антыбіётыкарэзістэнтнасці<ref>[http://physiology.by/nauka-2/laboratorii/ Главная Наука Лаборатории]</ref> === Дырэктары === * [[Іван Андрэевіч Булыгін|Іван Булыгін]] (1953—1984) * [[Валерый Гурын]] (1984—2005) * [[Уладзімір Сяргеевіч Улашчык|Уладзімір Улашчык]] (люты 2005 — жнівень 2010) * [[Іосіф Віктаравіч Залуцкі|Іосіф Залуцкі]] (2010 — 13 чэрвеня 2018) * [[Сяргей Уладзіміравіч Губкін|Сяргей Губкін]] (2018—2023) * [[Дзмітрый Уладзіміравіч Тапальскі|Дзмітрый Тапальскі]] (з 2023)<ref>[http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/19.09.23.pdf Навука. — 2023. — 19 верасня. — С. 6]</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{cite web|title=Кантакты|url=http://physiology.by/en/kontakty/|publisher=Інстытут фізіялогіі|date=2018|access-date=29 верасня 2018}} * [http://physiology.by/nauka-2/monografii-i-stati/ Манаграфіі і артыкулы] {{ref-ru}} * [http://physiology.by/nauka-2/zhurnal-novosti/ Часопіс «Навіны медыка-біялагічных навук»] {{ref-ru}} * [http://physiology.by/akademlab/prejskurant-cen/ Бягучыя цэны лабараторыі] {{ref-ru}} {{НАНБ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акадэмічная вуліца (Мінск)]] [[Катэгорыя:Фізіялогія]] [[Катэгорыя:1940 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Інстытут фізіялогіі НАНБ]] 2gcf7gnfxhcc0sy0gawentn8h77cs42 5165297 5165295 2026-07-13T09:00:20Z Economico-geographer 399 выдалена [[Катэгорыя:1940 год у Мінску]]; дададзена [[Катэгорыя:1953 год у Мінску]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165297 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Інстытут фізіялогіі НАН Беларусі |альтэрнатыўная = {{lang-ru|Институт физиологии НАН Беларуси}} |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |альтэрнатыўны тэкст выявы = |подпіс = 2019 год |мапа = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |мапа 2 = |абрэвіятура = ІФЛ |дэвіз = |папярэднік = |пераемнік = |дата_заснавання1 = 1953 |дата_ліквідацыі = |тып = навуковая |юрыдычны статус = дзяржаўная ўстанова |мэта = распрацоўка новых спосабаў і прылад [[Фізіятэрапія|фізіятэрапіі]] |цэнтр = |адрас = Мінск, [[Першамайскі раён (Мінск)|Першамайскі раён]], [[Акадэмічная вуліца (Мінск)|вул. Акадэмічная]], д. 28 |каардынаты = |членства = [[Рэспубліканскі цэнтр трансферу тэхналогій]] |мовы = |пасада_кіраўніка1 = Дырэктар |імя_кіраўніка1 = [[Дзмітрый Уладзіміравіч Тапальскі|Дзмітрый Тапальскі]] |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = |пасада_кіраўніка3 = Намеснік па навуковай і інавацыйнай працы |імя_кіраўніка3 = [[Святлана Уладзіміраўна Манькоўская|Святлана Манькоўская]] |пасада_кіраўніка4 = Вучоны сакратар |імя_кіраўніка4 = [[Таццяна Аляксандраўна Хрусталёва|Таццяна Хрусталёва]] |асноўныя асобы = |кіруемы орган = |матчына арганізацыя = [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] |бюджэт = |колькасць супрацоўнікаў = |колькасць валанцёраў = |сайт = [http://physiology.by/ physiology.by] |заўвагі = |колішняя назва = }} '''Інстытут фізіялогіі''' ({{lang-ru|Институт физиологии НАН Беларуси}}) — даследчая ўстанова [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], створаная ў 1953 годзе на базе [[Інстытут тэарэтычнай медыцыны АН БССР|Інстытута тэарэтычнай і клінічнай медыцыны АН БССР]]. [[Файл:!Інстытут фізыялёгіі (Менск, 2019 г.).jpg |thumb|Будынак інстытута]] На 2018 год Інстытут знаходзіўся ў складзе [[Аддзяленне медыцынскіх навук НАН Беларусі|Аддзялення медыцынскіх навук НАНБ]]. Інстытут фізіялогіі ажыццяўляў набор у аспірантуру па 4 спецыяльнасцях: 1) [[фізіялогія]], 2) [[біяхімія]], 3) паталагічная фізіялогія, 4) аднаўленчая [[медыцына]], спартыўная медыцына, лекавая фізкультура, [[курорт]]алогія і фізіятэрапія. У дактарантуру набіралі па 2 спецыяльнасцях: 1) фізіялогія, 2) паталагічная фізіялогія. Інстытут ажыццяўляў: 1) распрацоўку і выпрабаванне фізіятэрапэўтычнага абсталявання, 2) доследы ў галіне функцыянальных асаблівасцей біялагічна актыўных дадаткаў і харчовых вырабаў, 3) даследаванне значэння будовы і хімічнага стану [[клетка|клетак]] у парушэннях сардэчна-ссасудзістай сістэмы; 4) ацэнку курортаўтваральных прычын і абгрунтаванне магутнасці і напрамку [[Здраўніца|здраўніцы]], 5) біяхімічнае [[даследаванне]] крыві і [[імунітэт]]у ў лабараторыі<ref name="б"/>. == Навуковая дзейнасць == Асноўнымі кірункамі даследаванняў былі: цэнтральныя і перыферыйныя спосабы тэрмарэгуляцыі, тэмпературная ўстойлівасць арганізма; прызначэнне [[Аферэнтны нерв|аферэнтных]] сістэм [[твар]]у і іх сувязі з нервовымі асяродкамі; спосабы і будова жыццяздольнасці арганізмаў у залежнасці ад фізіка-хімічных прычын асяроддзя. У выніку ў Інстытуце распрацавалі ўзор [[нейрон]]най сеткі (дзейнасці нервовых асяродкаў) на аснове растарможвання нейронаў. Таксама вывучылі хваравітыя станы пры парушэнні спалучэнні тэрмарэгуляцыі і абмену складаных [[Ліпіды|ліпідаў]] у арганізме. Даследчыкі Інстытута выявілі ахоўныя ўласцівасці чынніка росту [[нерва]]ў і эпідэрмісу пры цеплавым і акісляльным [[стрэс]]е, уздзеянні [[Іанізавальнае выпраменьванне|іанізуючай]] радыяцыі. У Інстытуце працавалі акадэмікі [[Іван Булыгін]], [[Андрэй Сяргеевіч Дзмітрыеў|Андрэй Дзмітрыеў]], [[Васіль Антонавіч Лявонаў|Васіль Лявонаў]] і [[Даніл Маркаў]], а таксама [[член-карэспандэнт]] [[Аляксандр Юліянавіч Бранавіцкі|Аляксандр Бранавіцкі]]<ref name="а">{{кніга|аўтар=[[Людміла Сурганава]].|частка=[http://files.knihi.com/preview/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.07.djvu/274_866x9999.jpeg Інстытут фізіялогіі]|загаловак=[[Беларуская энцыклапедыя]] ў 18 тамах|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|месца=Мінск|выдавецтва=[[Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]]|год=1998|том=[http://files.knihi.com/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.07.djvu 7: Застаўка—Кантата]|старонкі=274|старонак=608|isbn=985-11-0130-3|тыраж=10 000}}</ref> == Структура == [[Файл:!Таблічка Інстытуту фізыялёгіі (Менск, 2019 г.).jpg|thumb|Таблічка Інстытута фізіялогіі (2019 г.)]] На 1998 год у Інстытуце фізіялогіі дзейнічала 5 лабараторый: 1) [[Фізіялогія|фізіялогіі]] функцыянальных сістэм, 2) рэгуляратных [[Бялкі|бялкоў]] і [[пептыд]]аў, 3) фізіялогіі аферэнтных сістэм, 4) прыкладной фізіялогіі, 5) фізіялогіі ствала [[Галаўны мозг|галаўнага мозгу]]. Таксама працавала 3 групы: 1) функцыянальнай нейрамарфалогіі, 2) экстракардыяльных механізмаў рэгуляцыі [[кровазварот]]у, 3) эколага-фізіялагічных праблем. На 1998 год у Інстытуце працавалі акадэмікі [[Давыд Голуб]], [[Валерый Гурын]] і [[Уладзімір Аляксандравіч Мацюхін|Уладзімір Мацюхін]], члены-карэспандэнты [[Мікалай Іванавіч Арынчын|Мікалай Арынчын]] і [[Уладзімір Усеваладавіч Салтанаў|Уладзімір Салтанаў]], 9 [[Доктар навук|дактароў навук]]<ref name="а"/>. У 2011 Інстытут складаўся з наступных лабараторый: * фізіялогіі аферэнтных сістэм * фізіялогіі функцыянальных сістэм * клінічнай і прыкладной фізіялогіі * рэгулятарных бялкоў і пептыдаў з біятэхналагічнай групай * псіханейрафізіялогіі і анкагенезу * Цэнтр электорннай і светлавой мікраскапіі * фізіялогіі клетак і тканак * эксперыментальнай і клінічнай фізіятэрапіі<ref>[https://web.archive.org/web/20110122031848/http://www.physiology.by/subdivisions/ Список лабораторий Института физиологии НАН Беларуси (2011)]</ref> На 2018 год Інстытут фізіялогіі ўключаў цэнтр электроннай і светлавой мікраскапіі і 6 лабараторый: 1) мадуляцыі функцый арганізма, 2) [[клетка]]вых тэхналогій, 3) нейрафізіялогіі, 4) навукова-тэхнічнага суправаджэння, 5) фізіялогіі харчавання і [[спорт]]у, 6) шматпрофільную дыягнастычную<ref name="б">{{cite web|title=Арганізацыі Аддзялення медыцынскіх навук (Інстытут фізіялогіі)|url=http://nasb.gov.by/bel/organizations/institutes/inomed.php#off5317|publisher=[[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]]|date=30 жніўня 2018|access-date=29 верасня 2018}}</ref>. У 2023 годзе у Інстытуце 4 лабараторыі — 1) біялагічнага мадэлявання; 2) медыка-біялагічных тэхналогій і медыцынскай рэабілітацыі; 3) фізіялогіі харчавання і спорту; 4) нейрафізіялогіі; і 2 Цэнтры — 1) электроннай і светлавой мікраскапіі<ref>[http://physiology.by/nauka-2/laboratorii/ Институт физиологии — Лаборатории]</ref>; 2) мозгу<ref>{{Cite web |url=http://physiology.by/nauka-2/centry/centr-mozga/ |title=Институт физиологии — Центр мозга |access-date=27 верасня 2023 |archive-date=27 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927105858/http://physiology.by/nauka-2/centry/centr-mozga/ |url-status=dead }}</ref> У 2026 годзе ў складзе Інстытута: * Цэнтр вывучэння болю * Цэнтр аэракасмічнай медыцыны і рэабілітацыі * Лабараторыя фізіялогіі харчавання і спорту * Цэнтр мозгу * Цэнтр марфалагічных даследаванняў * Цэнтр медыцынскай мікрабіялогіі і антыбіётыкарэзістэнтнасці<ref>[http://physiology.by/nauka-2/laboratorii/ Главная Наука Лаборатории]</ref> === Дырэктары === * [[Іван Андрэевіч Булыгін|Іван Булыгін]] (1953—1984) * [[Валерый Гурын]] (1984—2005) * [[Уладзімір Сяргеевіч Улашчык|Уладзімір Улашчык]] (люты 2005 — жнівень 2010) * [[Іосіф Віктаравіч Залуцкі|Іосіф Залуцкі]] (2010 — 13 чэрвеня 2018) * [[Сяргей Уладзіміравіч Губкін|Сяргей Губкін]] (2018—2023) * [[Дзмітрый Уладзіміравіч Тапальскі|Дзмітрый Тапальскі]] (з 2023)<ref>[http://gazeta-navuka.by/images/electronic-catalog/19.09.23.pdf Навука. — 2023. — 19 верасня. — С. 6]</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{cite web|title=Кантакты|url=http://physiology.by/en/kontakty/|publisher=Інстытут фізіялогіі|date=2018|access-date=29 верасня 2018}} * [http://physiology.by/nauka-2/monografii-i-stati/ Манаграфіі і артыкулы] {{ref-ru}} * [http://physiology.by/nauka-2/zhurnal-novosti/ Часопіс «Навіны медыка-біялагічных навук»] {{ref-ru}} * [http://physiology.by/akademlab/prejskurant-cen/ Бягучыя цэны лабараторыі] {{ref-ru}} {{НАНБ}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акадэмічная вуліца (Мінск)]] [[Катэгорыя:Фізіялогія]] [[Катэгорыя:1953 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Інстытут фізіялогіі НАНБ]] 3dmctc0xe2k5u1ir0naulbwk5jh2ptk 0 642085 5165165 3624678 2026-07-12T20:22:39Z Bk1949 50943 5165165 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Генадзь Серафімавіч Шупенька''' ({{ДН|6|4|1936}}, [[Падбярэззе (Мядзельскі раён)|Падбярэззе]], цяпер [[Мядзельскі раён]], [[Мінская вобласць]] — [[9 жніўня]] [[2010]]) — беларускі [[літаратар]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. За [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчай]] яго бацька сядзеў у [[Бяроза-Картузскі канцэнтрацыйны лагер|Картуз-Бярозе]], пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] яго забілі лясныя бандыты. У 1955 годзе паступіў на [[філалагічны факультэт БДУ]], аддзяленне беларускай мовы і літаратуры — навучаўся разам са шмат кім з паваеннай літаратурнай генерацыі. Падчас вучобы цяжка захварэў, некалькі гадоў вымушаны быў увогуле не рухацца, перанёс вялізную колькасць аперацый. Універсітэт скончыў толькі ў 1965 годзе. Пасля быў аспірантам пры кафедры беларускай літаратуры. У 1969—1979 гадах — старшы навуковы супрацоўнік [[Навукова-даследчы інстытут педагогікі Міністэрства асветы Беларусі|Навукова-даследчага інстытута педагогікі Міністэрства асветы Беларусі]], у 1979 годзе — стаў рэдактарам, з 1982 года — загадчыкам рэдакцыі серыйных выданняў выдавецтва [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|«Мастацкая літаратура»]]. Асабіста прымаў удзел у вяртанні ў беларускі культурны працэс такіх імёнаў як [[Алесь Гарун]], [[Кастусь Акула]]. Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] з 1975 года. == Творчасць == Друкаваўся з 1969 г. як крытык і [[літаратуразнавец]]. Выдаў кнігі крытычных нарысаў, літаратурных партрэтаў і артыкулаў «Цеплыня чалавечнасці» (1977), «Галоўнае — талент» (1987), «Прага мастацкасці» (1996). Галоўны інтарэс яго крытычнага слова — [[Іван Мележ]]. Таксама працаваў перакладчыкам: на беларускую былі перакладзены «Мілы ба-пэр!..» [[Ц. Дзеры]] (Венгрыя) (1983), аповесць «Кат» [[П. Лагерквіст]]а (Швецыя) (1986), паасобныя апавяданні пісьменнікаў народаў СССР. Быў выдатным музыкам — вечарыны беларускага пісьменніцтва на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў ладзіліся пад акампанемент яго віртуознага баяна. == Узнагароды == Адзін з першых, каго ўшанавалі [[Медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]]. == Спасылкі == * [http://slounik.org/81463.html Беларускія пісьменнікі (1917—1990). Даведнік. Шупенька Генадзь] {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Шупенька Генадзь Серафімавіч}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мядзельскім раёне]] 7w0tkofoc7l82uay5jiqpyhcd3t4xvf 0 645015 5164989 5147131 2026-07-12T12:31:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5164989 wikitext text/x-wiki {{Грамадзянскі канфлікт | загаловак = Пратэсты ў ЗША | частка = | выява = [[Файл:Protest against police violence - Justice for George Floyd, May 26, 2020 11.jpg|300px]] |апісанне = Самая першая акцыя ў Мінеапалісе, 26 мая. | дата = [[26 мая]]—[[1 лістапада]] [[2020]] | месца = [[Вашынгтон|Акруга Калумбія]] і ўсе штаты [[ЗША]] <small>(таксама [[Еўропа]] і [[Канада]])<small> | прычыны = [[Смерць Джорджа Флойда]], грамадска-эканамічныя супярэчнасці ў амерыканскім грамадстве, паліцэйскае самавольства, [[расізм]], [[пандэмія COVID-19]], праблемы сістэмы аховы здароўя | метады = дэманстрацыі, бунты, напады, пагромы, марадзёрства | мэты = пакаранне для датычных да забойства Флойда, рэформа паліцыі судовай сістэмы, выкараненне расізму ў праваахоўных органах | вынік = скарачэнне бюджэту і рэформы паліцэйскіх упраўленняў, судовы працэс над Дэрэкам Шовінам, перамога Джо Байдэна на прэзідэнцкіх выбарах | бок1 = {{Сцяг|ЗША}} '''[[Федэральны Урад ЗША]]:''' ** [[Файл:GOP logo.svg|22px]] [[Рэспубліканская партыя ЗША|Рэспубліканцы]] ** Адміністрацыі штатаў ** [[Органы правапарадку ЗША]] ** [[Узброеныя сілы ЗША]] <small>(толькі [[Нацыянальная гвардыя ЗША|Нацыянальная гвардыя]])</small> ** [[Рух Бугалу]]<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/06/boogaloo-movement-200604173050475.html|title=What is the 'Boogaloo' movement?|website=Аль-Джазира|date=2020-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605191906/https://www.aljazeera.com/news/2020/06/boogaloo-movement-200604173050475.html|archive-date=2020-06-05|access-date=2020-06-06}}</ref> ** Добраахвотнікі | бок2 = '''[[Дэманстрацыя|Дэманстранты]]:''' ** [[Файл:Black_Lives_Matter_logo.svg|22px]] [[Black Lives Matter|BLM]] ** [[Файл:Anonymous_emblem.svg|22px]] [[Ананімус]] ** [[Файл:Red waving flag.svg|22px]] [[Левыя (палітыка)|Левыя]] актывісты ** [[Аўтаномная зона Капіталійскага ўзгорка|АЗКУ]] <small>(8 чэрвеня—1 ліпеня)</small> ** [[Файл:US Democratic Party Logo.svg|22px]] [[Дэмакратычная партыя ЗША|Дэмакраты]] ** [[Файл:Circle-A.svg|22px]] [[Анархізм|Анархісты]] ** Асобныя праваахоўнікі ** Дэцэнтралізаваныя сілы пратэстоўцаў | бок3 = | ключавыяфігуры2 = Алісія Гарза<br>Кшама Савант<br>Раз Сіман<br>[[Джо Байдэн]] | ключавыяфігуры1 = [[Дональд Трамп]]<br>[[Майк Пенс]]<br>Чэд Вульф<br>Джозэф Ленгіел | страты1 = 3 загінулых<ref name="спутнік"/><ref>https://vk.com/wall-55849790_1267134</ref><ref name="бел"/> | страты2 = звыш 17 загінулых<ref name="auto">{{Cite web|last=Pham|first=Scott|date=June 2, 2020|title=Police Arrested More Than 11,000 People At Protests Across The US|url=https://www.buzzfeednews.com/article/scottpham/floyd-protests-number-of-police-arrests|website=BuzzFeed News|access-date=4 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200624145634/https://www.buzzfeednews.com/article/scottpham/floyd-protests-number-of-police-arrests|archive-date=24 чэрвеня 2020|url-status=dead}}</ref><ref name="20чэрвеня"/><ref name="Луисвилль"/> | страты3 = | параненыя = | загінулыя = | арыштаваныя = | заўвагі = }} '''Пратэсты ў ЗША 2020 года''' былі выкліканы [[Смерць Джорджа Флойда|чарговым інцыдэнтам]], калі ад дзеянняў белага паліцэйскага загінуў злачынец-афраамерыканец. Усяго ў пратэстных акцыях прынялі ўдзел 15—26 мільёнаў чалавек, закрануўшы 2000 гарадоў як у Амерыцы, так і ў 60 іншых дзяржавах, што робіць гэтую хвалю беспарадкаў найбуйнейшай у гісторыі Злучаных Штатах. Акрамя мірных акцый мітынгі суправаджаліся нападамі на сілавікоў, актамі рабаванняў і марадзёрства, якія прывялі да ўводу ў некаторых рэгіёнах каменданцкага часу і мабілізацыі ў дапамогу паліцыі Нацыянальнай гвардыі (рэзервовага кампанента Узброеных сіл). Адначасова на вуліцы выйшлі праціўнікі апазіцыі і грамадзяне, якія спрабавалі абаранніцца ад злачыннасці, што ўзрасла на фоне пратэстаў. Як і ў некаторых іншых выпадках, тут падымалася тэма расізму і паліцкага гвалту. Аднак таксама вялікую ролю адыгралі эканамічныя цяжкасці і ўнутрыпалітычная барацьба напярэдадні [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2020)|прэзідэнцкіх выбараў]]. == Прычыны і перадумовы == На працягу ўсёй гісторыі ў ЗША існавалі несправядлівыя адносіны да пэўнай частцы грамадзян. Афіцыйна ўзаконеная расавая сегрэгацыя існавала з прыняцця ў [[1865]] г. 13-й папраўкі да [[Канстытуцыя ЗША|канстытуцыі ЗША]], якая забараняла [[Рабства ў ЗША|рабства]]. Тады негрыцянскае насельніцтва, большасць якога была нявольнікамі, атрымала асабістую свабоду, але не стала поўнацэннымі членамі грамадства. Яшчэ доўгі час існавалі дыскрымінацыйныя правілы, сярод якіх забарона і асуджэнне міжрасавых шлюбаў і адносін, асобныя навучальныя ўстановы, асобныя месцы ў грамадскім транспарце, асобныя кварталы для пражывання ([[гета]]), асобныя негрыцянскія воінскія падраздзяленні і гэтак далей. Усё гэта часам вылівалася ў стыхійныя бунты і хваляванні<ref>[http://www.contrtv.ru/common/2469/ Расовые войны в США]</ref><ref>David O' Sears, ''The politics of violence: The new urban Blacks and the Watts riot''</ref>. Як лічыў палітолаг Аляксей Фяненка, шырокамаштабныя пратэстныя настроі спелі вельмі даўно. Іх вытокі можна аднесці да пачатку 1970-х гадоў. Тады ў ЗША былі цалкам адменены рэшткі расавых абмежаванняў. З гэтага моманту ў Амерыцы з’явілася культура паліткарэктнасці, расавыя праблемы стала непрымальна абмяркоўваць. Чорная абшчына адчула ўсю сілу паліткарэктнасці і пачала ўзмацняць свае пазіцыі, што некалькі раздражняла белае насельніцтва<ref>[https://kp-ru.turbopages.org/turbo/s/kp.ru/daily/27138/4229862/ Эксперт о волнениях в США: «Консервативная Америка ждет, когда Трамп прижмет протестующих»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200604125628/https://kp-ru.turbopages.org/turbo/s/kp.ru/daily/27138/4229862/ |date=4 чэрвеня 2020 }} // Комсомольская правда, 4 июня 2020</ref>. Праблемы абвастрыліся ў сувязі з [[Пандэмія COVID-19|пандэміяй COVID-19]], якая адкрыла сістэмныя прарэхі ў функцыянаванні дзяржаўнай сістэмы клопату пра здароўе грамадзян. Усё гэта адбывалася на фоне дэбатаў аб планах скарачэння федэральных выдаткаў на ахову здароўя. У той жа час існавала праблема паліцэйскага самавольства. Акты перавышэння паўнамоцтваў праваахоўнікамі пры выкананні, гвалту ці нават забойства грамадзян часта не атрымлівалі адэкватнай рэакцыі. Толькі ў 2020 годзе (па стане на 30 сакавіка), паліцыянты ЗША застрэлілі 228 чалавек. У сярэднім за год такіх забойстваў адбывалася каля тысячы. Пры гэтым статыстыка сведчыць, што белых людзей у такіх інцыдэнтах гіне куды больш, чым цемнаскурых ці прадстаўнікоў іншых рас. Пры гэтым статыстыка гібелі людзей, якія не аказвалі супраціву паліцыі пры затрыманні, дэманструе: паліцыянты забіваюць непрапарцыйна больш цемнаскурых людзей, чым белых — 39 % супраць 46 % (па даных [[2012]] года). Зрэшты, відавочна, далёка не ў кожным з гэтых выпадкаў меў месца фактар расавай нецярпімасці: няма статыстыкі, напрыклад, пра тое, якую колькасць цемнаскурых забілі паліцыянты-афраамерыканцы ці белыя — белых<ref>[https://m.zn.ua/international/amerikanskaya-demokratiya-posle-dzhordzha-floyda-356501_.html?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile Американская демократия после Джорджа Флойда]{{Недаступная спасылка}} // ZN.UA</ref>. == Каталізатар == {{Main|Смерць Джорджа Флойда}} [[Файл:George Floyd Memorial at Chicago Avenue & 38th Street (49953285551).jpg|thumb|Самаробны мемарыял на месцы гібелі Флойда]] [[25 мая]] [[2020]] года афраамерыканец Джордж Флойд загінуў ад дзеяння паліцэйскага з [[Мінеапаліс]]а Дэрэка Шовіна, што прыціснуў яму каленам шыю і пратрымаў яго так больш за 7 хвілін, пакуль Джордж ляжаў на дарозе тварам уніз<ref name="WCCO">{{Cite news|last=Murphy|first=Esme |date=2020-05-26 |title=‘I Can’t Breathe!’: Video Of Fatal Arrest Shows Minneapolis Officer Kneeling On George Floyd’s Neck For Several Minutes|work=KSTP-TV|url=https://minnesota.cbslocal.com/2020/05/26/george-floyd-man-dies-after-being-arrested-by-minneapolis-police-fbi-called-to-investigate/ |access-date=2020-05-26}}</ref><ref name="CBS Local">{{Cite news|title='Being Black In America Should Not Be A Death Sentence': Officials Respond To George Floyd's Death |url=https://minnesota.cbslocal.com/2020/05/26/being-black-in-america-should-not-be-a-death-sentence-officials-respond-to-george-floyds-death/ |access-date=2020-05-26 |work=CBS Minnesota|date=May 26, 2020}}</ref>. Паліцыянты Томас Лейн і Дж. Аляксандар Куенг таксама дапамагалі трымаць Флойда, тады як паліцэйскі Ту Тао стаяў побач і глядзеў<ref>{{Cite video|people=O'Donnell, Norah; Pegues, Jeff |date=2020-05-27 |title=New video shows Minneapolis police arrest of George Floyd before death|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZWzkgKPZWcw|time=00.34|location=Minneapolis, Minnesota|publisher=CBS Evening News}}</ref>. Падзеі адбыліся падчас арышту Флойда па падазрэнні ў аплаце пакупак у краме падробленым чэкам<ref>[https://lenta.ru/news/2020/05/27/bund/ В США начался бунт из-за смерти чернокожего после грубого ареста]</ref>, і былі запісаны некалькімі назіральнікамі на тэлефоны<ref name="Hauser">{{Cite news|last=Hauser|first=Christine|title=F.B.I. to Investigate Arrest of Black Man Who Died After Being Pinned by Officer|url=https://www.nytimes.com/2020/05/26/us/minneapolis-police-man-died.html |access-date=2020-05-26 |work=The New York Times |date=2020-05-26 }}</ref>. Відэазапісы, на якіх Флойд неаднаразова казаў: «Я не магу дыхаць», хутка распаўсюджваліся ў сацыяльных медыя і трансляваліся СМІ. Чатыры датычных паліцэйскіх былі звольнены на наступны дзень<ref name="4 officers fired">{{Cite news|title=4 Minneapolis police officers fired following death of George Floyd in police custody|url=https://www.fox9.com/news/4-minneapolis-police-officers-fired-following-death-of-george-floyd-in-police-custody|access-date=May 26, 2020|work=FOX 9 |date=2020-05-26}}</ref>. Федеральнае бюро расследаванняў пачало расследаванне інцыдэнту па просьбе аддзела паліцыі Мінеапаліса, тады як Бюро крымінальнага пераследу Мінесоты расследавала, ці былі дапушчаны парушэнні законаў Мінесоты<ref name="KSTP">{{Cite news |title='This is the right call': Officers involved in fatal Minneapolis incident fired, mayor says |url=https://kstp.com/news/investigation-minnesota-bca-fbi-man-in-medical-distress-handcuffs-/5741256/ |access-date=2020-05-26 |work=KSTP-TV |date=2020-05-26 |archive-date=27 мая 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527135038/https://kstp.com/news/investigation-minnesota-bca-fbi-man-in-medical-distress-handcuffs-/5741256/ |url-status=dead }} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://kstp.com/news/investigation-minnesota-bca-fbi-man-in-medical-distress-handcuffs-/5741256/ |access-date=31 мая 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527135038/https://kstp.com/news/investigation-minnesota-bca-fbi-man-in-medical-distress-handcuffs-/5741256/ |archive-date=27 мая 2020 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://kstp.com/news/investigation-minnesota-bca-fbi-man-in-medical-distress-handcuffs-/5741256/ |access-date=31 мая 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527135038/https://kstp.com/news/investigation-minnesota-bca-fbi-man-in-medical-distress-handcuffs-/5741256/ |archive-date=27 мая 2020 |url-status=dead }}</ref>. Забойства Флойда параўноўвалі з [[Смерць Эрыка Гарнера|забойствам Эрыка Гарнера 2014 года]], які паўтараў «Я не магу дыхаць». Яго таксама задушылі афіцэры падчас арышту<ref name="WCCO"/>. == Ход падзей == === Май === [[Файл:Minneapolis Police Department’s 3rd Precinct 2020-05-28.jpg|thumb|Падпаленне 3-га ўчастка паліцыі Мінеапаліса вечерам 26-га мая]] [[Файл:A man stands on a burned out car on Thursday morning as fires burn behind him in the Lake St area of Minneapolis, Minnesota (49945886467).jpg|thumb|Дэманстрант на спаленай машыне, 28 мая]] [[26 мая]] аўтобусны прыпынак на месцы гібелі Флойда на Чыкагскім праспекце стаў імправізаваным помнікам яму з плакатамі і ўспамінамі руху Black Lives Matter<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2020/05/27/us/gallery/george-floyd-demonstrations/index.html|title=In pictures: Protesting the death of George Floyd|date=May 27, 2020|access-date=May 27, 2020|publisher=CNN}}</ref>. Шматтысячы натоўп прайшоў да трэцяй акругі паліцыі Мінеапаліса<ref>{{Cite news|title=Demonstrators gather around Minneapolis to protest death of George Floyd|url=https://kstp.com/news/protesters-block-minneapolis-intersection-near-site-of-mans-in-custody-death-george-floyd/5741748/|access-date=May 26, 2020|work=KSTP|date=May 26, 2020|language=en|archive-date=28 мая 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200528193258/https://kstp.com/news/protesters-block-minneapolis-intersection-near-site-of-mans-in-custody-death-george-floyd/5741748/|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://kstp.com/news/protesters-block-minneapolis-intersection-near-site-of-mans-in-custody-death-george-floyd/5741748/ |access-date=30 мая 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528193258/https://kstp.com/news/protesters-block-minneapolis-intersection-near-site-of-mans-in-custody-death-george-floyd/5741748/ |archive-date=28 мая 2020 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://kstp.com/news/protesters-block-minneapolis-intersection-near-site-of-mans-in-custody-death-george-floyd/5741748/ |access-date=30 мая 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528193258/https://kstp.com/news/protesters-block-minneapolis-intersection-near-site-of-mans-in-custody-death-george-floyd/5741748/ |archive-date=28 мая 2020 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|title=Hundreds Of Protesters March In Minneapolis After George Floyd's Deadly Encounter With Police|url=https://minnesota.cbslocal.com/2020/05/26/hundreds-of-protesters-march-in-minneapolis-after-george-floyds-deadly-encounter-with-police/|access-date=May 26, 2020|work=WCCO|date=May 26, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=In pictures: Protesting the death of George Floyd|url=https://www.cnn.com/2020/05/27/us/gallery/george-floyd-demonstrations/index.html|website=CNN|access-date=May 27, 2020}}</ref>. Пратэст пачаўся мірна, але пасля перарос у сутыкненні, паліцэйскі ўчастак аблілі фарбай і закідалі камянямі<ref>{{Cite web|title=Minneapolis Protestors Trash Police Precinct During Clash over George Floyd's Death|url=https://nypost.com/2020/05/27/minneapolis-protesters-trash-precinct-clash-with-police/|website=nypost.com|access-date=May 27, 2020}}</ref>. Затым невялікая група пратэстуючых пачала граміць 3-ці ўчастак паліцыі<ref>{{Cite web|title='It's Real Ugly': Protesters Clash With Minneapolis Police After George Floyd's Death|url=https://minnesota.cbslocal.com/2020/05/26/hundreds-of-protesters-march-in-minneapolis-after-george-floyds-deadly-encounter-with-police/|date=May 26, 2020|language=en-US|access-date=May 27, 2020}}</ref>. Каля 20:00 паліцыянты ў экіпіроўцы спецназа абстралялі натоўп капсуламі з пяском і хімічнымі рэактывамі<ref>{{Cite web|title=Shortly before 8 p.m. outside the 3rd Precinct headquarters, Minneapolis police in riot gear were firing chemical agents and sandbags at the protesters, who were throwing water bottles at them in what appeared to be a standoff.|url=https://twitter.com/StarTribune/status/1265448164607156224|website=Twitter|publisher=Star Tribune|access-date=May 26, 2020}}</ref>. На наступны дзень пратэсты працягваліся, у тым ліку на Чыкагскім праспекце і каля 3-га ўчастка. З 18:00 паліцыя пачала ўжываць хімічныя газавыя бомбы і страляць па пратэстуючых гумовымі кулямі<ref>{{Cite web|title=Protestors Gather Where George Floyd Was Killed, As well as MPD 3rd Precinct|url=https://minnesota.cbslocal.com/2020/05/27/protesters-gather-where-george-floyd-was-killed-as-well-as-mpd-3rd-precinct-oakdale-home/|website=minnesota.cbslocal.com|access-date=May 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=Looting and fires break out after protests in Minneapolis|url=https://www.fox9.com/news/looting-and-fires-break-out-after-protests-in-minneapolis-following-death-of-george-floyd|website=fox9.com|access-date=May 27, 2020}}</ref>. Падчас пратэстаў адзін чалавек быў застрэлены, паліцыя затрымала аднаго падазраванага<ref>{{Cite web|title=У США спалахнули протести після вбивства афроамериканця поліцейськими: є перша жертва|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/ssha-vspyhnuli-protesty-ubiystva-afroamerikantsa-1590650170.html|website=РБК-Украина|access-date=2020-05-28|archive-date=4 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604183214/https://www.rbc.ua/ukr/news/ssha-vspyhnuli-protesty-ubiystva-afroamerikantsa-1590650170.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Looting and flames erupt in Minneapolis amid growing protests over George Floyd's death|url=https://www.startribune.com/mayor-frey-calls-for-peace-as-looting-flames-erupt-around-police-station/570816112/|website=Star Tribune|access-date=May 28, 2020|archive-date=28 мая 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200528094409/https://www.startribune.com/mayor-frey-calls-for-peace-as-looting-flames-erupt-around-police-station/570816112/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=1 Dead, 1 In Custody After Shooting During Minneapolis Riots Over George Floyd's Death|url=https://minnesota.cbslocal.com/2020/05/28/1-person-shot-dead-during-minneapolis-riots-over-george-floyds-death/|date=2020-05-28|access-date=2020-05-28|language=en-US}}</ref>. Акцыі пратэсту прайшлі ў [[Лос-Анджэлес]]е 27 мая, дзе 500—1000 пратэстуючых блакавалі абодва кірункі трасы I-5 каля горада<ref name="Klar">{{Cite web|url=https://thehill.com/homenews/state-watch/499863-protestors-demonstrating-over-george-floyds-death-block-la-freeway|title=Protesters demonstrating over George Floyd's death block LA freeway|first=Rebecca|last=Klar|date=May 27, 2020|access-date=May 27, 2020|website=The Hill}}</ref>. 27—29 мая акцыі пратэсту таксама прайшлі ў Мемфісе (штат [[Тэнесі]]), Сент-Поле (сталіца штата [[Мінесота]]), Нью-Ёрку, Дэнверы (штат [[Каларада]]), Альбукерке (штат [[Нью-Мексіка]]), Луісвілі (штат [[Кентукі]]), Фініксе (штат [[Арызона]]), Калумбусе (штат [[Агаё]]); былі затрыманы дзясяткі чалавек, некалькі чалавек атрымалі агнястрэльныя раненні<ref name="Klar"/>. У Мінесоце і Сент-Поле былі ўведзены рэжымы надзвычайнай сітуацыі тэрмінам на 72 гадзіны. На фоне пратэстаў губернатар Мінесоты Цім Уолз, у адпаведнасці з прашэннем мэра Мінеапаліса Джэйкаба Фрэя, прыцягнуў для падтрымання парадку ў Мінеапалісе, Сент-Поле і прылеглых раёнах больш за 500 байцоў [[Нацыянальная гвардыя ЗША|Нацыянальнай гвардыі ЗША]]. Як заявіў Прэзідэнт ЗША [[Дональд Трамп]] у Твітэры<ref>https://tass.ru/proisshestviya/8595751</ref>:{{цытата|Я не магу застацца ў баку і проста глядзець на тое, што адбываецца ў вялікім амерыканскім горадзе Мінеапаліс. Поўная адсутнасць лідарства. Ці слабы мэр — левы радыкал Джэйкаб Фрэй — возьме сітуацыю пад кантроль, ці я адпраўлю Нацыянальную гвардыю, каб усё зрабіць як трэба. Гэтыя бандыты апаганьваюць памяць Джорджа Флойда, і я не дазволю адбывацца такому. Я толькі што размаўляў з губернатарам штата Цімам Уолзам і сказаў яму, што вайскоўцы ў яго распараджэнні. У выпадку любых складанасцяў мы возьмем кантроль на сябе, але калі пачынаецца марадзёрствы, пачынаецца і стральба.}} [[30 мая]] ў акрузе Фултан (Атланта) быў уведзены рэжым надзвычайнага здарэння з-за пратэстаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://russian.rt.com/world/news/750821-atlanta-rezhim-chp|title=В Атланте ввели режим ЧП из-за протестов|publisher=RT на русском|access-date=2020-05-30}}</ref>. А ў [[Окленд]]зе, штат [[Каліфорнія]], два супрацоўнікі Федэральнай службы аховы атрымалі агнястрэльныя раненні падчас масавых хваляванняў. Адзін з афіцэраў памёр ад атрыманых траўмаў. Напярэдадні каля 7500 чалавек выйшлі на вуліцы горада ў знак пратэсту супраць дзеянняў паліцэйскіх, якія прывялі да смерці афраамерыканца Джорджа Флойда. У гэты дзень праваахоўнікам паступалі паведамленні аб вандалізме, крадзяжах, падпалах і нападах на сілавікоў<ref name="спутнік">[https://m.sputnik.by/incidents/20200530/1044802721/Skonchalsya-ofitser-ranennyy-v-khode-besporyadkov-v-Kalifornii.html?mobile_return=no Скончался офицер, раненный в ходебеспорядков в Калифорнии] // Sputnik Belarus, 30 мая 2020</ref>. Многім гарадам нанесена значная шкода. Дэманстранты грамілі крамы, падпальвалі паліцэйскія машыны. Пратэсты спрабавалі гасіць укаранёныя ў натоўп супрацоўнікі бяспекі са Сакрэтнай службы з белымі павязкамі на руках. Тым часам у Філадэльфіі ў выніку сутыкненняў пацярпелі як мінімум 13 паліцэйскіх. У Сіэтле праваахоўнікі ўжылі слёзатачывы газ і светлашумавыя гранаты. У [[Вашынгтон]]е тысячы чалавек спрабавалі прарвацца да [[Белы дом|Белага дома]]. У Лос-Анджэлесе для разгону мітынгоўцаў вартавыя парадку пусцілі ў ход слёзатачывы газ, святлашумавыя гранаты, гумовыя кулі і дубінкі. У Атланце, дзе напярэдадні разграмілі штаб-кватэру [[CNN]], адправілі паўтары тысячы байцоў Нацгвардыі ЗША. У Нью-Ёрку, з-за вялікай агрэсіўнасці дэманстрантаў, паліцэйскім было забаронена праводзіць адзіночнае патруляванне вуліц<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/v_gorodakh_ssha_iz_za_besporyadkov_vvodyat_komendantskiy_chas/ У гарадах ЗША з-за беспарадкаў уводзяць каменданцкую гадзіну] // [[Белтэлерадыёкампанія]], 31 мая 2020</ref>. Пратэсты разгарнуліся ў некалькіх раёнах [[Нью-Ёрк]]а, дзе ў ноч на [[31 мая]] бунтуючыя жыхары спалілі паліцэйскі грузавік. Раней паведамлялася, што раз’юшаныя паліцэйскія заехалі на двух аўтамабілях у натоўп дэманстрантаў<ref>https://apostrophe.ua/news/world/2020-05-31/bolee-tyisyachi-zaderjannyih-mnogo-pogibshih-v-ssha-poshli-na-radikalnyie-meryi-iz-za-adskih-protestov/198838</ref>. Станам на 31 мая ўжо каля 25 амерыканскіх гарадоў увялі каменданцкі час. Тым часам некаторыя паліцыянты нават праявілі салідарнасць з пратэстантамі. Так, напрыклад, у Портлендзе праваахоўнікі ўсталі на калена і пачалі ціснуць рукі дэманстрантам<ref>[https://vk.com/wall-55849790_1272865 Некоторые полицейские проявляют солидарность протестующим]</ref>. Таксама пратэстоўцы паспрабавалі спаліць царкву Святога Іаана (т. зв. «Царква прэзідэнтаў») на Лафает-сквер, непадалёк ад Белага дома<ref>[https://www.washingtonpost.com/religion/fire-set-at-historic-st-johns-church-during-protests-of-george-floyds-death/2020/06/01/4b5c4004-a3b6-11ea-b619-3f9133bbb482_story.html Fire set at historic St. John’s church during protests of George Floyd’s death] // The Washington Post (1 июня 2020)</ref><ref>[https://www.gazeta.ru/social/news/2020/06/01/n_14493199.shtml В Вашингтоне протестующие подожгли «президентскую церковь»] // Газета. Ru (1 июня 2020)</ref><ref>[https://vz.ru/news/2020/6/1/1042454.html Протестующие в США попытались сжечь «церковь президентов» рядом с Белым домом] // Взгляд (1 июня 2020)</ref>. Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп, які, як сцвярджала прэса ЗША, быў вымушаны каля сутак правесці ў адмысловым бункеры, выйшаў на брыфінг перад Белым домам. Яго выступ быў прысвечаны беспарадкам у краіне. Па словах прэзідэнта Трампа, тое, што ў гэтыя дні адбываецца ў Злучаных Штатах, з’яўляецца «ўнутраным тэрарызмам». Ён заявіў, што калі ўлады на месцах не справяцца з беспарадкамі і не ўціхамірыць натоўп, то ён прыме рашэнне аб задзейнічанні арміі<ref>[https://topwar.ru/171769-tramp-vyshel-iz-specialnogo-bunkera-i-zajavil-o-gotovnosti-vvesti-armiju-v-goroda-ssha.html Трамп вышел из специального бункера и заявил о готовности ввести армию в города США]</ref>. Паведамлялася, што ў Вашынгтоне супрацоўнікі паліцыі абстралялі пратэстоўцаў капсуламі са слёзатачывым газам. Удзельнікі беспарадкаў сталі закідваць праваахоўнікаў бутэлькамі з вадой, а затым падышлі ўшчыльную да ачаплення. Пасля ўжывання спецсродкаў дэманстранты разбегліся, а прэзідэнт Трамп часова пакінуў сталіцу на верталёце<ref>[https://www.znak.com/2020-06-01/v_stolicu_ssha_vvedeny_voyska_obyavlen_komendantskiy_chas Экс-советник Обамы: протесты в США организованы по «российской методичке»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200609220256/https://www.znak.com/2020-06-01/v_stolicu_ssha_vvedeny_voyska_obyavlen_komendantskiy_chas |date=9 чэрвеня 2020 }}</ref>. === Чэрвень === Па стане на [[2 чэрвеня]] паведамлялася, што за час беспарадкаў у краіне загінула не менш за 11 чалавек. Верагодна, ахвяр у некалькі разоў больш, паколькі ў адным толькі Чыкага за апошнія дні забіта, як паведамлялася, каля 20 чалавек. Падчас сутыкненняў сур’ёзна пацярпелі і дзясяткі паліцэйскіх: сярод іх таксама ёсць некалькі загінуўшых. Нягледзячы на патрабаванне прэзідэнта Трампа, мэры і губернатары, якія прадстаўлялі Дэмакратычную партыю, ад дапамогі Нацыянальнай гвардыі адмаўляліся. Больш за тое, [[Дэмакратычная партыя ЗША|дэмакраты]] рыхтавалі парламенцкую рэзалюцыю з асуджэннем кіраўніка дзяржавы за жорсткасць мер, што прымаліся ім<ref name="бел">[https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/besporyadki_v_ssha_prodolzhayutsya_/ Беспарадкі ў ЗША працягваюцца] // Белтэлерадыёкампанія, 3 чэрвеня 2020</ref>. Разам з тым адзначалася, што на восьмыя суткі беспарадкаў пратэстныя настроі памяншаліся. Упершыню за ўвесь тыдзень амерыканскія СМІ змаглі перапыніць прамыя трансляцыі таго, што адбываецца, і вярнуцца да звычайнай сетцы перадач. Як адзначалася, у цэлым па краіне гвалт і марадзёрства пачылі ісці на спад. Аднак запушчаная ў Штатах хваля перакінулася на Еўропу — у Францыі прайшлі 20-тысячны дэманстрацыі ў падтрымку правоў чарнаскурых<ref>[https://iz.ru/1019333/elnar-bainazarov-ekaterina-postnikova/vneshtatnaia-situatciia-protesty-v-ssha-poshli-na-spad Внештатная ситуация: протесты в США пошли на спад]</ref>. Па стане на 4 чэрвеня, падчас беспарадкаў пацярпелі 114 паліцэйскіх. 22 з іх шпіталізаваны. А ў Сент-Луісе (штат Місуры) марадзёры забілі былога паліцэйскага афраамерыканца, які спрабаваў спыніць рабаванне ламбарда<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/bolshe_sotni_politseyskikh_raneny_vo_vremya_besporyadkov_v_ssha/ Больш за сотню паліцэйскіх параненыя падчас беспарадкаў у ЗША] // [[Белтэлерадыёкампанія]], 5 чэрвеня 2020</ref>. Адначасна з гэтым, падзеі ў ЗША атрымалі і палітычную афарбоўку, бо пратэсты падтрымаў і галоўны канкурэнт Трампа на выбарах [[Джо Байдэн]]. [[Файл:Map of George Floyd protests in North America.png|thumb|left|Гарады Паўночнай Амерыкі, ахопленыя пратэстнымі акцыямі па стане на 6 чэрвеня. Чырвоным вызначаны Мінеапаліс]] [[6 чэрвеня]] ў Вашынгтоне прайшла найбуйнейшая пратэстная акцыя за апошнія 12 гадоў. У сталіцы дэманстранты сабраліся каля Капітолія, Нацыянальнай алеі і Белага дома. На вуліцы хутка вывелі нацыянальную гвардыю. Ваенныя разам з праваахоўнікамі перакрылі значную частку цэнтра горада<ref>[https://24tv.ua/ru/ssha-sostojalis-krupnejshie-protesty-momenta-ubijstva-novosti-mira_n1356671 В США состоялись крупнейшие протесты с момента убийства Флойда: фото и видео]</ref>. У той жа час адзначалася, што да пратэстаў далучыліся феміністкі, трансгендэры і праціўнікі абортаў<ref>{{Cite web |url=https://1tv-ru.turbopages.org/turbo/s/1tv.ru/news/2020-06-07/387265-k_demonstratsiyam_v_ssha_podklyuchilis_feministki_protivniki_abortov_gollivud_i_sportsmeny |title=К демонстрациям в США подключились феминистки, противники абортов, Голливуд и спортсмены |access-date=8 чэрвеня 2020 |archive-date=8 чэрвеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608050235/https://1tv-ru.turbopages.org/turbo/s/1tv.ru/news/2020-06-07/387265-k_demonstratsiyam_v_ssha_podklyuchilis_feministki_protivniki_abortov_gollivud_i_sportsmeny |url-status=dead }}</ref>. Па стане на [[7 чэрвеня]], пратэсты і беспарадкі ахапілі больш чым 500 амерыканскіх гарадоў<ref>[https://m.kp.ru/daily/27140/4232277/ Не радуйтесь протестам в США — их может сменить мировая война] // Комсомольская правда, 8 июня 2020</ref>. [[Файл:Entering Free Capitol Hill.jpg|thumb|Заходні ўваход у аўтаномную зону Капіталійскага ўзгорка.]] У сваю чаргу пратэстоўцы Сіэтла [[8 чэрвеня]] на некаторы час ўвайшлі ў будынак мэрыі. Там жа абвясцілі частку горада «Аўтаномнай зонай Капіталійскага ўзгорка» ({{lang-en|«Capitol Hill Autonomous Zone», «CHAZ»}})<ref>[https://www.seattletimes.com/seattle-news/seattle-area-protests-live-updates-for-tuesday-june-9/ Seattle-area protests: Demonstrators back on Capitol Hill after occupying City Hall] // The Seattle Times (9 июня 2020)</ref>. «[[Аўтаномная зона Капіталійскага ўзгорка]]» размяшчалася на тэрыторыі шасці гарадскіх кварталаў, у тым ліку пакінутага ўладамі паліцэйскага ўчастка<ref>[http://www.rt.com/usa/491347-seattle-autonomous-zone-police/ Anarchists & ‘Antifa’ occupy Seattle police station abandoned by ‘regime’ forces, set up ‘Capitol Hill Autonomous Zone’] // [[Russia Today]] (9 июня 2020)</ref>. Увечары [[9 чэрвеня]] ў Рычмандзе натоўп незадаволеных знес і патапіў у рацэ помнік [[Хрыстафор Калумб|Хрыстафору Калумбу]]. Аднак апаганьванні помнікаў амерыканскіх і замежных дзеячаў назіраліся і да гэтага. Раней у ЗША на фоне пратэстаў было ўзнята пытанне аб зносе помнікаў прыхільнікам Канферэнцыі [[Грамадзянская вайна ў ЗША|грамадзянскай вайны]]<ref>{{Cite web |url=https://www.segodnya.ua/world/usa/v-ssha-snesli-i-utopili-pamyatnik-otkryvatelyu-ameriki-video-1454258.html |title=В США снесли и утопили памятник открывателю Америки: видео |access-date=10 чэрвеня 2020 |archive-date=10 чэрвеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610111437/https://www.segodnya.ua/world/usa/v-ssha-snesli-i-utopili-pamyatnik-otkryvatelyu-ameriki-video-1454258.html |url-status=dead }}</ref>. [[11 чэрвеня]] пратэсты ў Сіэтле, дзе паўстанцамі было захоплена шэсць кварталаў, у асноўным мелі мірны характар. Там яны праходзілі з танцамі і праглядам фільмаў. У Лос-Анджэлесе расследвалі паўсотні скаргаў на дзеянні паліцэйскіх, а ў Чыкага, наадварот, выкрылі вартавых парадку ў бяздзейнасці падчас пагромаў. Нягледзячы на тое, што пратэсты ў ЗША ўжо прыкметна аціхлі, некаторыя актывісты наўмысна стваралі канфліктныя сітуацыі<ref>[https://rus.tvnet.lv/6996319/pochemu-protesty-i-epidemiya-mogut-privesti-trampa-k-porazheniyu-na-vyborah Почему протесты и эпидемия могут привести Трампа к поражению на выборах]</ref>. [[13 чэрвеня]] ЗША ахапіла новая хваля пратэстаў, нагодай чаго стала гібель параненага паліцыянтам пры затрыманні афраамерыканца Рэйшарда Брукса ў [[Атланта|Атланце]]. Паліцэйскі, які праводзіў затрыманне, звольнены, а начальнік паліцыі горада сышла ў адстаўку. Пратэстоўцы ў лютасці падпалілі кафэ, якое знаходзіцца побач з месцам здарэння<ref>[https://www.tvr.by/news/v_mire/protesty_v_ssha_vspykhnuli_s_novoy_siloy/ Протесты в США вспыхнули с новой силой] // Белтелерадиокомпания, 14 июня 2020</ref>. [[14 чэрвеня]] на фоне гэтага інцыдэнту новая хваля пратэстаў супраць расізму ахапіла не толькі ЗША, але і Еўропу. У Марселі (Францыя) пратэстоўцы закідвалі паліцыю петардамі і камянямі, аналагічная карціна адбывалася ў Лондане<ref>[https://newsbel.by/06/14/smert-eschyo-odnogo-afroamerikantsa-vyzvala-novuyu-volnu-protestov-v-ssha/?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200615074649/https://newsbel.by/06/14/smert-eschyo-odnogo-afroamerikantsa-vyzvala-novuyu-volnu-protestov-v-ssha/?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile |date=15 чэрвеня 2020 }}</ref>. Незадаволеныя забойствам Рэйшарда Брукса прыйшлі пад Капітолій штата Джорджыя патрабаваць рэформаў і пратэставаць супраць паліцэйскай жорсткасці. Натоўп сабраўся на вуліцы [[Марцін Лютэр Кінг|Марціна Лютэра Кінга малодшага]] побач з яго статуяй<ref>[https://www.vesti.ru/doc.html?id=3273710 Беспорядки в США: очередная смерть — очередная волна протестов]</ref>. [[15 чэрвеня]] ў горадзе Альбукерке (штат Нью-Мексіка) падчас пратэстаў адбыўся стрэл, у выніку якога адзін чалавек паранены. Акрамя гэтага, паведамлялася, што пасля таго, як адбыўся гэты інцыдэнт, супрацоўнікі паліцыі былі вымушаны для забеспячэння ўласнай бяспекі прымяніць хімічныя раздражняльнікі і светлашумавыя гранаты<ref>[https://regnum.ru/news/2982640.html В американском штате Нью-Мексико в ходе протестов произошла стрельба] // ИА Regnum, 16 июня 2020</ref>. [[16 чэрвеня]] паміж гарадскімі ўладамі Сіэтла і актывістамі АЗКУ былі дасягнуты пагадненні, паводле якіх блокпасты пратэстуючых замяняюцца бетоннымі блокамі, расстаўленымі ў шахматным парадку, што павінна зрабіць магчымым праезд транспарту і аўтамабіляў экстраных службаў, а тэрыторыя «аўтаномнай зоны» скарачаецца з 6-7 кварталаў да 3. Дадзеныя саступкі з боку пратэстуючых выкліканы рашэннем гарадскога савета Сіэтла выканаць патрабаванні пратэстуючых па частцы забароны на выкарыстанне паліцыяй задушлівых прыёмаў, а таксама слезацечных газаў і пярцовых раствораў<ref>[https://www.foxnews.com/us/seattle-deal-chop-temporary-roadblocks Seattle reaches deal with 'CHOP' to remove temporary roadblocks, replace with concrete barriers]</ref>. Да гэтага часу супрацоўнікі праваахоўных органаў у шэрагу гарадоў ЗША пачалі масава сыходзіць у адстаўку. Па даных тэлеканала CNN, па меншай меры сямёра паліцэйскіх сышлі ў адстаўку ў Мінеапалісе, восем — у Атланце. пяцьдзясят сем — у Бафала. У штаце Фларыда яшчэ дзевяць супрацоўнікаў паліцэйскага спецпадраздзялення SWAT напісалі рапарты аб сваім сыходзе<ref>[https://www.interfax.ru/world/713518 Десятки американских полицейских ушли в отставку за последние дни] // Интерфакс, 17 июня 2020</ref>. Адначасова па ўсёй краіне паліцыянты масава бралі бальнічныя і адгулы, абы не выходзіць на працу. У Атланце, як паведамлялася на [[17 чэрвеня]], большасць раёнаў нікім не патруляваліся. Крыніцы ў паліцыі паведамлялі, што ў горадзе працавалі толькі два паліцэйскія ўчасткі<ref>[https://www.1tv.ru/news/2020-06-18/387983-stokgolmskiy_sindrom_v_ssha «Стокгольмский синдром» в США] // Первый канал, 18 июня 2020</ref>. У ноч на [[20 чэрвеня]] ў аўтаномнай зоне Сіэтла ўспыхнула перастрэлка. Дакладныя прычыны канфлікту невядомы. Паведамляецца, што адзін чалавек загінуў і адзін паранены<ref name="20чэрвеня">[https://kp-ru.turbopages.org/turbo/s/kp.ru/daily/27145.5/4239898/ Протесты в США: борцы с рабством снесли памятник генералу армии Севера, который боролся с рабством] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200625203141/https://kp-ru.turbopages.org/turbo/s/kp.ru/daily/27145.5/4239898/ |date=25 чэрвеня 2020 }} // Комсомольская правда, 21 июня 2020</ref>. [[21 чэрвеня]] акцыі пратэсту ахапілі Камптан (штат Каліфорнія), якія адбыліся ў сувязі з забойствам паліцыяй лацінаамерыканца Андрэса Гуардада. Пазней яны перараслі ў сутыкненні з супрацоўнікамі праваахоўных органаў<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/8786851 CNN: в США протесты против убийства полицейским латиноамериканца переросли в беспорядки] // ТАСС, 22 июня 2020</ref>. [[22 чэрвеня]] ў Вашынгтоне, падчас чарговага зносу помнікаў пратэстуючымі, адбылася сутычка паліцыі з дэманстрантамі. Інцыдэнт адбыўся калі праваахоўнікі выцяснялі людзей з плошчы Лафает, што спрабавалі знесці статую сёмага прэзідэнта ЗША [[Эндру Джэксан]]а. Паліцыянты сфармавалі бар’ер вакол помніка, адганяючы незадаволеных перцовым спрэем<ref>[https://ria.ru/20200623/1573337300.html В Вашингтоне протесты переросли в беспорядки]</ref>. [[24 чэрвеня]] адзін з лідараў пратэстнага руху ў Сіэтле рэпер Раз Сіман заявіў, што многія мірныя дэманстранты пацярпелі падчас беспарадкаў ад буянства аднадумцаў, у сувязі з чым яны прынялі рашэнне пакінуць захоплены квартал<ref>https://politros.com/170101-mnogie-protestuyushchie-pokinuli-avtonomnuyu-zonu-v-sietle {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200625140032/https://politros.com/170101-mnogie-protestuyushchie-pokinuli-avtonomnuyu-zonu-v-sietle |date=25 чэрвеня 2020 }}</ref>. Увечары таго ж дня «Камітэт салідарнасці» CHOP/CHAZ у Twitter падзякаваў удзельнікам за двухтыднёвую падтрымку і абвясціў аб тым, што «праект» скончаны. На апошнім маршы BlackLivesMatter (BLM) сабраўся толькі 71 чалавек, у той час як на першым часе ў самаабвешчанай 8 чэрвеня адукацыі знаходзіліся тысячы ўдзельнікаў<ref>https://www.ng.ru/world/2020-06-25/100_usa25062020.html</ref>. Познім вечарам [[27 чэрвеня]] на акцыі ў Луісвілі на плошчы Джэферсана адбылася стральба: адзін чалавек загінуў і яшчэ адзін паранены<ref name="Луисвилль">[https://m.kp.ru/online/news/3923823/ Один человек погиб при стрельбе на акции протеста в Луисвилле] // Комсомольская правда, 28 июня 2020</ref>. [[28 чэрвеня]] абвастрылася сітуацыя ў Мэрылендзе, дзе мітынг скончыўся сутыкненнем з вартавымі парадку. Натоўп кідаў у іх бутэлькі і камяні. Для стрымлівання сітуацыі сілавікі ўжылі сілу, затрымаўшы 16 чалавек<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/protesty_protiv_rasizma_i_politseyskogo_proizvola_ne_prekrashchayutsya_v_ssha/ Пратэсты супраць расізму і паліцэйскага самавольства не спыняюцца ў ЗША] // [[Белтэлерадыёкампанія]], 29 чэрвеня 2020</ref>. === Ліпень === [[1 ліпеня]] паліцыя пачала гвалтоўны разгон прыхільнікаў АЗКУ ў Сіэтле, якія ўсё яшчэ спадзяваліся на адраджэнне аўтаноміі<ref>[https://ria.ru/20200701/1573744032.html В Сиэтле полиция задержала десять человек при разгоне «автономной зоны»]</ref>. [[4 ліпеня]], пасля віншавальнай прамовы Трамп з нагоды [[Дзень незалежнасці ЗША|дня незалежнасці ЗША]], у Вашынгтоне пратэстоўцы спалілі дзяржаўны сцяг. Яны заявілі, што ЗША ніколі не былі вялікай дзяржавай. Менавіта гэтыя словы ўтрымліваліся ў прамове Дональда Трампа. Некаторыя амерыканцы спрабавалі перашкодзіць мітынгоўцам спаліць сцяг, але прадухіліць гэта ім не ўдалося. Да гэтага ў цэнтры сталіцы прайшоў марш пратэсту, прысвечаны нябожчыку Джорджу Флойду. У ім прынялі ўдзел некалькі сотняў чалавек. Арганізатары мерапрыемства заявілі, што яны наўмысна вырашылі правесці яго ў дзень нацыянальнага свята<ref>[https://actualnews.org/exclusive/353691-posle-rechi-trampa-protestujuschie-u-belogo-doma-sozhgli-flag-ssha.html После речи Трампа протестующие у Белого дома сожгли флаг США]</ref>. [[6 ліпеня]] ў Атланце, цэнтры амерыканскага штата Джорджыя, улады ўвялі рэжым надзвычайнага становішча і мабілізавалі падраздзяленні Нацгвардыі. Такое рашэнне было прынята пасля мінулых 4—5 ліпеня перастрэлак у горадзе. Паведамляецца, што ў выніку інцыдэнту пацярпелі 31 чалавек і пяцёра загінулі<ref>[https://www.belnovosti.by/v-mire/posle-besporyadkov-v-atlante-mobilizovana-nacgvardiya-i-vveden-rezhim-chs После беспорядков в Атланте мобилизована Нацгвардия и введен режим ЧС] // Белновости, 7 июля 2020</ref>. Потым, у ноч з 6 па 7 ліпеня, пачаліся сутыкненні паліцыі з апазіцыяй у Портлендзе, дзе сілавікі прымянілі спецсродкі і слёзатачывы газ. Аднак пасля няўдалай спробы разагнаць акцыю пратэсту паліцыянты адступілі пад націскам радыкалаў. У Нью-Ёрку ў натоўп людзей, якія пратэставалі на Таймс-сквер, урэзаўся аўтамабіль, але ніхто не загінуў<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/v_nyu_yorke_v_tolpu_protestuyushchikh_vrezalsya_avtomobil_/ У Нью-Ёрку ў натоўп мітынгоўцаў урэзаўся аўтамабіль] // [[Белтэлерадыёкампанія]], 8 ліпеня 2020</ref>. [[15 ліпеня]] маніфестантанты прайшлі праз Бруклінскі мост да мэрыі на [[Манхэтэн]]е, заклікаючы спыніць гвалт і падтрымаць праваахоўныя органы ў такія цяжкія часы<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/sotni_lyudey_v_nyu_yorke_vyshli_na_miting_v_podderzhku_politsii/ Сотні людзей у Нью-Ёрку выйшлі на мітынг у падтрымку паліцыі] // [[Белтэлерадыёкампанія]], 16 ліпеня 2020</ref>. [[17 ліпеня]] сотні пратэстуючых горада Чыкага атачылі статую Калумба і спрабавалі яе знесці, але ім перашкодзілі паліцыянты. У ходзе сутыкненняў радыкалы кідалі ў іх розныя рэчы. У выніку пацярпелі 18 паліцэйскіх, некаторыя з іх былі шпіталізаваны. МУС паведаміла, што 12 парушальнікаў былі затрыманыя<ref>[https://russian.rt.com/world/news/765517-chikago-protesty-policiya В Чикаго во время беспорядков пострадали 18 полицейских] // [[Russia Today]], 18 июля 2020</ref>. [[18 ліпеня]] ў Портлендзе (штат Арэгон) пратэстоўцы ўварваліся ў будынак асацыяцыі паліцыі і паставілі там пажар. Праваахоўнікі паведамілі, што натоўп сабраўся ў цэнтры горада, пратэстоўцы ўзводзілі барыкады ля будынка мясцовага федэральнага суда, падпальвалі смеццевыя бакі. Пазней некалькі чалавек уварваліся ў будынак прафсаюза і падпалілі яго. Агонь атрымалася патушыць<ref>[https://www.belta.by/world/view/v-ssha-protestujuschie-podozhgli-zdanie-profsojuza-politsii-v-portlende-399146-2020/ В США протестующие подожгли здание профсоюза полиции в Портленде] // [[БелТА]], 19 ліпеня 2020</ref>. [[21 ліпеня]] выканаўца абавязкаў міністра ўнутранай бяспекі ЗША Чэд Вулф паведаміў, што абвастрылася сітуацыя ў Портлендзе, дзе мітынгоўцы напалі на паліцыянтаў. У сваю чаргу прадстаўнікі органаў правапарадку для разгону натоўпу ўжылі слёзатачывы газ і дымавыя шашкі<ref>[https://regnum.ru/news/society/3017047.html]</ref>. [[22 ліпеня]] каля 200 супрацоўнікаў федэральных праваахоўных органаў прыбылі ў Чыкага і Канзас-Сіці, а таксама яшчэ прыкладна 35 — у Альбукерке для аказання дапамогі ў барацьбе са злачыннасцю на фоне беспарадкаў<ref>[https://ont.by/news/tramp-napravil-federalnyh-agentov-dlya-borby-s-nasiliem-v-gorodah Трамп направил федеральных агентов для борьбы с насилием в городах] // ОНТ, 23 июля 2020</ref>. [[Файл:SPD Trying to Disperse Protestors (50154142282).jpg|thumb|left|Праваахоўнікі спрабуюць разагнаць дэманстрантаў у Сіэтле, 25 ліпеня. Тут пратэстоўцы выкарыстоўваюць парасоны як шчыты ад дубінак і гранат са слёзатачывым газам]] [[25 ліпеня]] ўдзельнікі пратэстаў у Сіэтле падпалілі будаўнічы вагончык на тэрыторыі недабудаванага цэнтра заключэння непаўналетніх злачынцаў, а таксама спрабавалі падарваць сцены паліцэйскага ўчастка. Пасля гэтага гарадскія ўлады абвясцілі беспарадкі мецяжом. Праваахоўнікі прыступілі да рашучых мер, затрымаўшы 45 апазіцыянераў. У сваю чаргу, з боку прадстаўнікоў улады пацярпелі 25 паліцэйскіх<ref name="m.gazeta.ru">[https://m.gazeta.ru/social/news/2020/07/26/n_14717977.shtml Число задержанных в ходе беспорядков в Сиэтле возросло до 45] // Gaseta.ru, 26 июля 2020</ref>. У той жа час у Луісвілі, па заяве паліцыі, паміж членамі радыкальнага ўзброенага фармавання адбыўся канфлікт, які перарос у перастрэлку, у выніку чаго паранены трое. Вартавыя парадку вымушана ўзвялі барыкады, каб падзяліць мітынгоўцаў на меншыя групы. У Чыкага прайшлі дэманстрацыі супраць федэральных сілавікоў, якіх туды накіраваў Трамп. Паведамлялася аб стральбе і марадзёрстве на вуліцах<ref name="m.gazeta.ru"/>. Таксама вядома аб стральбе на мітынгу ў Осціне, дзе загінуў адзін чалавек<ref>[https://tass.ru/proisshestviya/9054703 При стрельбе во время протестов в Техасе погиб один человек] // ТАСС, 26 июля 2020</ref>. [[26 ліпеня]] ад паліцыі стала вядома, што некаторыя апазіцыянеры нават апранаюцца ў камізэлькі з надпісам «прэса», спрабуючы такім чынам не патрапіць пад гарачую руку сілавікоў. Аднак гэтых лёгка вылічаюць. У той жа час, разам з Портлендам, афіцыйнымі ўладамі мецяжом былі пазначаны беспарадкі ў Сіэтле. У дадзеных гарадах ужо каля 60 дзён не сціхаюць пратэсты і беспарадкі, у тым ліку агрэсія супраць паліцыі. На той момант, як паведамлялася, сітуацыя яшчэ больш пагоршылася з-за ўводу федэральных сіл МУБ<ref>[https://www.1tv.ru/news/2020-07-27/390180-v_amerikanskom_portlende_ne_utihayut_massovye_protesty]</ref>. У цэлым па стане на канец ліпеня беспарадкі не пагаслі. Прыхільнікі дэмакратычнай партыі заяўлялі выключна аб мірных пратэстах, тады як рэспубліканцы казалі пра сапраўдны бунт. Мірныя акцыі, якія праходзілі штодня, кожны раз перарасталі ў беспарадкі. Кожную ноч у такіх гарадах як Сіэтл і Портленд праходзілі пагромы і сутыкненні з паліцыяй. У абодвух была вельмі напружаная абстаноўка, пра што сведчыць таксама пастаянныя перастрэлкі, чыя частата павялічылася на 240 %. У Мінеапалісе, дзе скарацілі фінансаванне паліцыі, мясцовым жыхарам давялося арганізаваць уласныя патрулі і ўзводзіць барыкады<ref>[https://www.tvr.by/news/glavnyy-efir/ezhednevnye_stolknoveniya_s_politsiey_proiskhodit_po_vsey_amerike/?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile Ежедневные столкновения с полицией происходит по всей Америке] // Белтелерадиокомпания, 2 августа 2020</ref><ref>[https://ukraina.ru/exclusive/20200730/1028398681.html Граждане США бунтуют, запасаются оружием и опасаются говорить правду]</ref>. === Жнівень === [[2 жніўня]] абвастрылася сітуацыя ў сталіцы штата Тэхас горадзе Осцін. На вуліцы выйшлі сотні людзей, сярод якіх узброеныя прыхільнікі леварадыкальнага руху «[[Антыфашызм|Антыфа]]». Паліцыя была вымушана задзейнічаць дадатковыя сілы, у тым ліку конныя падраздзяленні, для разгону несанкцыянаванага мітынгу супраць расізму. Нестабільна было і ў штаце Арэгон. У свой час у Портлендзе назіраліся кропкавыя бясчынствы мітынгоўцаў. У Сіэтле, дзе пад націскам радыкалаў улады прынялі рашэнне скасаваць дэпартамент паліцыі, прайшоў мітынг у падтрымку вартавых парадку. Зрэшты, мірная акцыя была сарваная сіламі апазіцыі<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/v_ssha_tretiy_mesyats_ne_utikhayut_protesty/ У ЗША трэці месяц не сціхаюць пратэсты] // Белтэлерадыёкампанія, 3 жніўня 2020</ref>. [[7 жніўня]] каля 200 чалавек пайшлі на штурм аднаго з паліцэйскіх участкаў Портленда. Дэманстранты ўступілі ў супрацьстаянне з вартавымі правапарадку, пракалолі шыны патрульных машын, пашкодзілі камеры вонкавага назірання, аблілі сцены ўпраўлення фарбай. Жанчыну, якая паспрабавала спыніць удзельнікаў бязладзіцы, таксама аблілі белай фарбай. Дзясяткі маніфестантаў затрыманыя, адзін паліцэйскі пацярпеў<ref>[https://www.tvr.by/news/v_mire/v_portlende_protestuyushchie_napali_na_politseyskiy_uchastok_/?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile В Портленде протестующие напали на полицейский участок] // Белтелерадиокомпания, 8 августа 2020</ref>. Прыкладна ў 23:35 пратэстоўцы разбілі акно офіса Асацыяцыі паліцыі горада, праніклі туды і ўчынілі пажар. На месца беспарадкаў прыбылі паліцэйскія, але падвергліся ўздзеянню асляпляльнага лазера, які выкарыстоўвалі апазіцыянеры. Паведамлялася аб трох пацярпелых сярод праваахоўнікаў. Пажарныя змаглі патушыць агонь пасля сілавога выцяснення пратэстуючых з месца падзей. Да 02:00 па мясцовым часе большасць пратэстуючых разышлася. Паліцыя затрымала некалькі актыўных удзельнікаў беспарадкаў<ref>[https://radiosputnik.ria.ru/20200809/1575553662.html Под бой стекол и с лазером. Протестующие в Портленде сожгли офис полиции] // Радио Sputnik, 9 августа 2020</ref>. У цэнтры горада Чыкага [[10 жніўня]] адбыліся масавыя беспарадкі і рабаванні. У выніку пацярпелі 15 чалавек, двое з іх атрымалі цяжкія агнястрэльныя раненні, больш за 100 чалавек затрыманыя. Кіраўнік гарадской паліцыі Дэвід Браўн на прэс-канферэнцыі заявіў, што сярод параненых ёсць 13 паліцэйскіх. Таксама ён распавёў, што вартавыя парадку знайшлі на месцы здарэння пяць пісталетаў. Са слоў Браўна, масавыя беспарадкі былі выкліканы стральбой на поўдні Чыкага, якая адбылася [[9 жніўня]]<ref>[https://www.belta.by/world/view/massovye-besporjadki-i-grabezhi-v-chikago-zaderzhany-bolee-100-chelovek-402398-2020/ Массовые беспорядки и грабежи в Чикаго: задержаны более 100 человек] // БелТА, 11 августа 2020</ref>. 15—16 жніўня паведамлялася, што натоўп напаў на жыхара Портленда і збіў яго да страты прытомнасці пад той падставай, што ён спрабаваў пратараніць пратэстуючых<ref>[https://russian.rt.com/inotv/2020-08-20/Hill-besporyadki-razrushayut-amerikanskie-goroda Журналист: беспорядки разрушают американские города — но СМИ не обращают на насилие внимания]</ref>. [[23 жніўня]] пачаліся пратэсты ў горадзе Лафает, штат Луізіяна, якія перараслі ноччу ў беспарадкі з-за забойства цемнаскурага мужчыны паліцэйскімі пры спробе яго затрымаць. Некалькі дзясяткаў людзей выйшлі на вуліцы горада ноччу ў знак пратэсту супраць смерці Трэйфорда Пелерына. Інцыдэнт адбыўся 22 жніўня ноччу, калі паліцыя прыехала па выкліку да крамы з-за мужчыны, у якога быў пры сабе нож. Пры затрыманні ён паспрабаваў збегчы, паліцыянты адкрылі стральбу. На відэа відавочцаў, якое разышлося ў сацсетках, не менш за шэсць паліцэйскіх атачаюць злачынца, калі ён спрабуе зайсці ў краму, і страляюць у яго з блізкай адлегласці блізу 10 разоў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20200823/besporyadki-1576205220.html|title=В Луизиане начались беспорядки после убийства мужчины полицейскими|website=РИА Новости|date=20200823T1706|access-date=2020-08-24}}</ref>. Таксама беспарадкі зафіксаваны ў горадзе Кеноша, штат Вісконсін, дзе абвешчаны каменданцкі час. Па даных уладаў на [[24 жніўня]], пратэстоўцы спалілі тры прадпрыемствы, тры смеццеўборачныя машыны і павалілі макет [[дыназаўр]]а непадалёк ад гарадскога палеанталагічнай музея. У будынку мясцовага суда выбілі шкляныя дзверы. Вітрыны ў Кеношы зачынены шчытамі — на іх ужо былі налеплены банеры руху Black Lives Matter. Да пратэстоўцаў выйшаў мэр горада, але дыялогу не атрымалася. Улады штата звярнуліся за дапамогай да федэральнага ўраду, які накіраваў ім 125 вайскоўцаў нацгвардыі<ref>[https://www.vesti.ru/article/2448828 Протесты в США: новый штат — новое убийство афроамериканца полицией]</ref>. Пратэсты суправаджаліся марадзёрствам і рабаваннем гандлёвых кропак. Аднак ужо на [[27 жніўня]] абстаноўка ў горадзе некалькі стабілізавалася<ref>[https://24.kz/ru/news/in-the-world/item/419044-nazvano-imya-politsejskogo-strelyavshego-v-afroamerikantsa Названо имя полицейского, стрелявшего в афроамериканца]</ref>. [[29 жніўня]] ў Портлендзе падчас пратэстных акцый апазіцыянеры паспрабавалі падпаліць будынак Асацыяцыі паліцыі горада. Праваахоўнікі спынілі дэманстрантаў, затрымаўшы дзевятнаццаць чалавек, у тым ліку аднаго непаўналетняга<ref>[https://m.rosbalt.ru/world/2020/08/30/1861030.html Во время протестов в США погиб еще один человек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200830155019/https://m.rosbalt.ru/world/2020/08/30/1861030.html |date=30 жніўня 2020 }} // Росбалт, 30 августа 2020</ref>. === Верасень === [[1 верасня]] прэзідэнт Трамп наведаў горад Кеноша, ахоплены новай хваляй беспарадкаў. Ён назваў падзеі ўнутраным тэрарызмам, а таксама паабяцаў вылучыць на забеспячэнне бяспекі ва ўсім штаце Вісконсін сорак мільёнаў долараў. Разам з тым у горадзе некалькі сотняў чалавек выйшлі на мітынг са складонамі «Сыходзь» і «Далоў паліцэйскае самавольства». Да гэтага часу за ўвесь тыдзень беспарадкаў у Кеношы былі забіты два чалавекі, затрыманы каля двухсот. Іх абвінавацілі ў рабаванні, захоўванні наркотыкаў і парушэнні каменданцкага часу<ref>[https://www.vesti.ru/article/2452287 «Не протесты, а внутренний терроризм»: в Кеноше Трампу никто не рад]</ref>. [[Файл:DIMG 8000-(19) (50306217908).jpg|thumb|Акцыя ў [[Калумбус (Агая)|Калумбус]]е, 4 верасня.]] 3—4 верасня ў Портлендзе паліцыя вылавіла 27 чалавек, якія ўдзельнічалі ў масавых пагромах. У той жа час у Рочысцеры, штат Нью-Ёрк, радыкалы з ліку дэманстрантаў напалі на рэстаран і пачалі граміць ўстанову, адначасна пракраўшыся на дах суседняга будынка. У выніку інцыдэнту ёсць пацярпелыя<ref>[https://www.1tv.ru/news/2020-09-05/392759-v_poslednie_dni_v_amerikanskom_rochestere_v_rezultate_besporyadkov_postradali_desyatki_chelovek В последние дни в американском Рочестере в результате беспорядков пострадали десятки человек]</ref>. У Нью-Ёрку ў натоўп маніфестантаў, якія пратэставалі супраць расізму, урэзаўся аўтамабіль. Лёгкія раненні атрымалі 3 чалавекі<ref>[https://www.tvr.by/news/v_mire/ni_dnya_bez_protestov_v_ssha/ Ни дня без протестов в США]</ref>. [[5 верасня]] ў Луісвілі адбыліся сутыкненні дэманстрантаў BLM з групай асоб, якія выступалі супраць руху<ref>[https://www.vesti.ru/article/2454054]</ref>. [[6 верасня]] паведамлялася, што дэманстранты ў Портландзе ўжылі супраць паліцыі кактэйлі Молатава, падчас чаго як мінімум адзін чалавек быў паранены. Паліцыя ўжыла супраць апазіцыі слезацечны газ. Некалькі чалавек былі затрыманы<ref>[https://ont.by/news/protestuyushie-v-portlende-primenili-koktejli-molotova-protiv-policii Протестующие в Портленде применили «коктейли Молотова» против полиции] // ОНТ, 7 сентября 2020</ref>. [[18 верасня]] зноў абвастрылася сітуацыя ў Портлендзе, дзе з новай сілай успыхнулі беспарадкі. Паліцыянты адзначалі, што дэманстранты не былі настроены на мірны пратэст, нападаючы на праваахоўнікаў, выкарыстоўвае спецзабарону і нажы. Супраць іх паліцыя ўжыла слёзатачывы газ. Затрыманы каля 50 чалавек<ref>[https://news-front.info/2020/09/19/haos-v-ssha-v-portlende-ne-utihayut-protesty-i-besporyadki/ Хаос в США: В Портленде не утихают протесты и беспорядки] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210305000302/https://news-front.info/2020/09/19/haos-v-ssha-v-portlende-ne-utihayut-protesty-i-besporyadki/ |date=5 сакавіка 2021 }} // News Front, 19 сентября 2020</ref>. [[23 верасня]] адбылося чарговае абвастрэнне ўнутранага канфлікту. Паведамлялася аб сутыкненнях у Сіэтле і Портлендзе, дзе праходзіла інфармацыя аб выкарыстанні дэманстрантамі кактэйляў Молатава. У Лос-Анджэлесе і Сан-Дыега прайшлі мірныя акцыі без значных інцыдэнтаў<ref>[https://iz.ru/1064919/video/protesty-i-i-besporiadki-v-ssha-nachalis-s-novoi-siloi Протесты и и беспорядки в США начались с новой силой] // Известия iz, 24 сентября 2020</ref>. [[24 верасня]] ў Луісвілі на дэманстрацыі затрыманы 127 чалавека. Днём раней у горадзе бушавалі буйныя беспарадкі, падчас чаго паліцэйскія ўступілі ў перастрэлку з апазіцыяй. У выніку два праваахоўніка атрымалі раненні. Тым часам у Портлендзе актывісты руху Black Lives Matter пачалі кідаць у праваахоўнікаў кактэйлі Молатава, за што былі арыштаваны звыш 10 чалавек<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/v_ssha_prodolzhayutsya_protesty/ У ЗША працягваюцца пратэсты] // [[Белтэлерадыёкампанія]], 25 верасня 2020</ref>. Па паведамленнях на [[25 верасня]], беспарадкі аднавіліся ў штаце Арэгон, якія спыніліся на некалькі тыдняў з-за пагрозы лясных пажараў. Разам з тым не сціхалі пратэсты ў Каліфорніі, дзе незадаволеныя выходзілі на вуліцы буйных гарадоў пасля таго, як у Сан-Клементэ паліцэйскі смяротна параніў бяздомнага афраамерыканца, што спрабаваў сілай вырваць у яго зброю<ref>[https://www.tvr.by/news/v_mire/v_ssha_s_novoy_siloy_vspykhnuli_protesty_/ В США с новой силой вспыхнули протесты] // Белтелерадиокомпания, 26 сентября 2020</ref>. === Кастрычнік === [[11 кастрычніка]] пратэстоўцы ў Портлендзе знеслі статуі 16-га і 26-га прэзідэнтаў ЗША А. Лінкальна і Т. Рузвельта. Па звестках, абедзве статуі былі знесены каля 21:00 па мясцовым часе. Акрамя гэтага, пратэстоўцы аблілі статую Рузвельта чырвонай фарбай. Пасля звяржэння статуй дэманстранты разбілі шкло ў некалькіх будынках Портленда, а таксама размясцілі плакат з антырасісцкімі лозунгамі на будынку Арэгонскага Гістарычнага Таварыства, дзе таксама размешчаны музей горада. Затым натоўп рушыў па цэнтры горада, разбіўшы вокны і разбурыўшы шыльду ў офісе грамадскай бяспекі кампуса Портлендскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Каля 21:30 паліцыя пачала разганяць апазіцыянераў<ref>[https://www.belta.by/world/view/protestujuschie-v-portlende-snesli-pamjatniki-avraamu-linkolnu-i-teodoru-ruzveltu-410534-2020/ Протестующие в Портленде снесли памятники Аврааму Линкольну и Теодору Рузвельту] // БЕЛТА, 12 октября 2020</ref>. 17—18 кастрычніка прыкладна 100 тыс. чалавек выйшлі на пратэсты супраць прэзідэнта Дональда Трампа. Акцыі прайшлі ва ўсіх штатах. У Вашынгтоне дэманстранты адправіліся ад Белага дома да Капітолія і будынка Вярхоўнага суда. У руках у прысутных былі плакаты з крытыкай прэзідэнта Дональда Трампа і віцэ-прэзідэнта Майкла Пэнса<ref>https://ont.by/news/protesty-protiv-trampa-v-ssha-na-ulicy-vyshli-bolee-100-tys-chelovek</ref>. [[27 кастрычніка]] паўстала чарговае абвастрэння сітуацыя. Пратэстныя хваляванні і беспарадкі ахапілі Філадэльфію, Нью-Ёрк, Лос-Анджэле і Вашынгтон. Паведамлялася пра марадзёрства, напады на паліцэйскія ўстановы і вандалізм<ref>https://www.1tv.ru/news/2020-10-28/395850-novaya_volna_besporyadkov_vspyhnula_v_ssha_menee_chem_za_nedelyu_do_prezidentskih_vyborov</ref>. == Злачынствы == [[Файл:Cub Foods Damage - Minneapolis Riots.jpg|thumb|Супермаркет у Мінеапалісе, які пацярпеў ад масавай атакі марадзёраў]] === Рабаванні === У многіх гарадах пратэсты суправаджаліся беспарадкамі, марадзёрствам, пагромамі і падпаламі. Сярод пацярпелых ад беспарадкаў як буйны бізнес, так і малыя лакальныя прадпрыемствы, якія яшчэ не паспелі акрыяць ад пандэміі каранавіруса. Пратэстоўцы ўрываліся ў будынкі, забіралі тавар з паліц, выкарыстоўвалі бензін для падпалаў, выбівалі шыбы ў крамах і кафэ з дапамогай лома і малявалі графіці на вітрынах. Паводле The New York Times, многія ўладальнікі крамаў, з якімі пагутарыла выданне, расказалі, што яны адчувалі сябе ахвярамі недарэчнай агрэсіі. Яны асцерагаліся, што іх прадпрыемствы не змогуць аднавіць работу з-за панесенай шкоды, што пагоршыць разбуральны ўплыў каранціну<ref>[https://www.forbes.ru/biznes/401941-zakrytye-magaziny-razgrablennye-kafe-kakoy-biznes-postradal-iz-za-protestov-v-ssha Закрытые магазины, разграбленные кафе: какой бизнес пострадал из-за протестов в США] // Forbes, 1 июня 2020</ref>. === Зносы і апаганьванні помнікаў === [[Файл:Defaced-lee-statue-2020.jpg|thumb|left|Помнік генералу Лі ў Рычмандзе пасля дзеянняў радыкальных пратэстоўцаў з надпісамі [[ACAB]] і іншымі]] Самымі першымі ад пратэстуючых пацярпелі статуі прыхільнікаў Канфедэрацыі, дзе ў свой час квітнела рабства, а таксама шэраг амерыканскіх і замежных дзеячаў, якія з’яўляліся рабаўладальнікамі ці ж рабагандлярамі. Асаблівую нянавісць пратэстоўцы адчувалі да прэзідэнта канфедэратаў [[Джэферсан Дэвіс|Джэферсана Дэвіса]] і военачальніка [[Роберт Эдуард Лі|Роберта Лі]]. Пад удар трапіў і першаадкрывальнік амерыканскага кантынента Хрыстафор Калумб, які, на думку пратэстуючых, з’яўляецца «сімвалам генацыду»<ref>[https://turbo.gazeta.ru/politics/2020/06/14_a_13116979.shtml «Герои не живут вечно»: чьи памятники сносят в США] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200702062524/https://turbo.gazeta.ru/politics/2020/06/14_a_13116979.shtml |date=2 ліпеня 2020 }} // Газета.ru, 14 июня 2020</ref>. Пратэстоўцы знішчалі іх помнікі, але пасля зносіць пачалі і іншыя манументы. Аналагічныя падзеі закранулі і Еўропу. 27 чэрвеня прэзідэнт ЗША Трамп падпісаў указ аб абароне помнікаў, які прадугледжвае дзесяцігадовы турэмны тэрмін за вандалізм у адносінах да аб’ектаў культурнай спадчыны, пасля чаго заявіў пра «поўнае спыненне» выпадкаў зносу. Тым не менш зносы працягваліся, а знішчэннне манументаў стала асновай для шырокай дыскусіі аб гістарычнай спадчыне і дэкаланізацыі. Вядома, што помнікі некаторым асобам былі дэмантаваныя афіцыйна, напрыклад статуя генерала Лі ў Рычмандзе<ref>[https://daily.afisha.ru/cities/16081-perepis-istorii-chi-pamyatniki-snosyat-v-amerike/ Перепись истории: чьи памятники сносят в Америке] // «Компания Афиша», 29 июня 2020</ref>. Тэлеканал NBC News паведамляў, што па стане на 19 чэрвеня ў 19 штатах ЗША знесена 28 помнікаў гістарычным персонам, так ці інакш звязаных з рабаўладальніцкім перыядам гісторыі краіны. Сярод іх помнікі прэзідэнтам [[Аўраам Лінкальн|Аўрааму Лінкальну]] і [[Джордж Вашынгтон|Джорджу Вашынгтону]]. Яшчэ дванаццаць манументаў намечаны да зносу, а яшчэ каля трыццаці помнікаў сталі аб’ектамі спрэчак «зносіць-не зносіць»<ref>[https://rossaprimavera.ru/news/a7ea3ca6 NBC News подсчитал, сколько памятников снесено в США] // ИА Красная Весна, 20 июня 2020</ref>. У ліпені пад удар трапілі нават выявы [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]] з-за таго, што, на думку чорнаскурых радыкалаў, ён з’яўляўся [[негроідная раса|негроідам]]. Так, у каталіцкім храме, размешчаным у акрузе Маямі-Дэйд (штат Фларыда), удзельнікі беспарадкаў адбілі галаву ў статуі Хрыста, якая знаходзілася звонку. Пасля гэтага царкоўная абшчына была вымушана наняць начную ахову для абароны падворка. У саборы св. Стэфана ў горадзе Чатануга (штат Тэнtсі) невядомымі вандаламі была адбіта галава каля статуі [[Панна Марыя|Панны Марыі]]. Аналагічныя блюзнерствы ўвайшлі ў паліцэйскія зводкі ў Нью-Ёрку і Бостане<ref>[https://m.kp.ru/daily/27157.5/4255443/ В США борцы за права темнокожих оскверняют статуи Христа и Богоматери] // Комсомольская правда, 18 июля 2020</ref>. Па даных на 24 верасня, як паведамляў тэлеканал CBS, з пачатку хваляванняў у Штатах былі знесены 33 помнікі Хрыстафора Калумба<ref>[https://yandex.by/turbo/tass.ru/s/proisshestviya/9555897?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile Более 30 памятников Колумбу демонтированы с начала протестов в США] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220331201558/https://yandex.by/turbo/tass.ru/s/proisshestviya/9555897?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile |date=31 сакавіка 2022 }} // ТАСС, 25 сентября 2020</ref>. === Напады на журналістаў === [[Файл:Projectile Fired in DC Protest.webm|thumb|Журналісты здымаюць групу праваахоунікаў у Вашынгтоне, 3 чэрвеня]] 30 мая карэспандэнт «РИА Новости» распавёў, што пасля разгону пратэстоўцаў у адным з раёнаў Мінеапаліса байцы Нацгвардыі дазволілі прэсе застацца на тэрыторыі заправачнай станцыі. Аднак пазней да запраўкі пад’ехаў мікрааўтобус з паліцэйскімі, якія запатрабавалі, каб усе ўвайшлі ў будынак станцыі. Нягледзячы на тлумачэнні журналістаў, што яны з’яўляюцца прадстаўнікамі медыя, і прад’яўленыя пасведчанні, двое афіцэраў выкарыстоўвалі слезацечны спрэй супраць карэспандэнта «РИА Новости» Міхаіла Тургіева і члена здымачнай групы тэлеканала VICE<ref>''Наталия Сергиевская'' «[https://russian.rt.com/world/article/751023-ssha-besporyadki-minneapolis-tramp Резиновые пули, слезоточивый газ и агрессия против прессы: в США пятые сутки разгоняют масштабные протесты]» // [[Russia Today]] (31 мая 2020)</ref>. Пасольства Расіі ў Вашынгтоне накіравала ноту пратэсту ў [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзярждэпартамэнт ЗША]]. Дыпламаты запатрабавалі правесці дбайнае расследаванне. Гэта быў не адзіны напад. Па звестках «Рэпарцёраў без межаў», да 1 чэрвеня ў 30 гарадах Злучаных Штатаў было зарэгістравана не менш як 68 нападаў на прадстаўнікоў СМІ ў тым ліку з прымяненнем гумовых куль і слёзатачывага газу. Так, у Мінеапалісе 31 мая былі абстраляны карэспандэнт Deutsche Welle і аператар, а днём раней ад гумовых куляў пацярпелі два супрацоўнікі інфармагенцтва Reuters. Акрамя таго, праваахоўнікі неаднаразова затрымлівалі журналістаў. Падобныя эпізоды адбыліся са здымачнай групай тэлеканала CNN, карэспандэнтам аўстралійскага тэлеканала 9News, фатографам штодзённай газеты Las Vegas Review-Journal і фатографам-фрылансерам, якая працавала па заданні агенцтва AFP<ref>[https://m.dw.com/ru/%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%8B-%D0%B1%D0%B5%D0%B7-%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86-%D1%88%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%8B-%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BF%D1%80%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85-%D0%B2-%D1%81%D1%88%D0%B0/a-53650342 «Репортеры без границ» шокированы атаками на журналистов при протестах в США]{{Недаступная спасылка}}</ref>. 2 чэрвеня паліцэйскі ў Вашынгтоне параніў прадзюсара Sputnik Нікол Русел, якая асвятляла пратэсты ў Белага дома. Раней галоўны рэдактар МІА «Россия сегодня (Russia Today)» Маргарыта Сіманьян паведаміла, што агенцтва падумае над тым, каб падаць у суд у сувязі з нападамі паліцэйскіх на журналістаў РИА Новости і Sputnik<ref>[https://bel.sputnik.by/incidents/20200603/1044828831/Ksyal-paltseysk--Vashyngtone-stralya-u-pradzyusara-Sputnik-na-parazhenne.html Кісялёў: паліцэйскі ў Вашынгтоне страляў у прадзюсара Sputnik на паражэнне] Sputnik Belarus, 3 чэрвеня 2020</ref>. 21 ліпеня супрацоўнікі здымачнай групы Першага канала, якія асвятлялі портлендскія акцыі пратэсту супраць паліцэйскага гвалту, пацярпелі ад дзеянняў амерыканскай паліцыі. Вядома, што сілавікі разбілі камеру і ўдарылі журналістаў. Як заявіў намеснік генеральнага дырэктара, дырэктар Дырэкцыі інфармацыйных праграм канала Кірыл Клейменаў, расійскія журналісты, якія падвергліся нападу вартавых парадку, сур’ёзна не пацярпелі. Гэтыя дзеянні асудзілі ў пасольстве РФ<ref>[https://regnum.ru/news/accidents/3017014.html]</ref>. === Паліцэйскі гвалт === 4 жніўня міжнародная праваабарончая арганізацыя [[Amnesty International]] (AI) абвінаваціла паліцыю ЗША ў сур’ёзных парушэннях [[Правы чалавека|правоў чалавека]] ў дачыненні да ўдзельнікаў масавых пратэстаў. Так, з 25 мая па 5 чэрвеня паліцыянты ў 89 выпадках у 34 штатах без усялякай неабходнасці ўжылі слёзатачывы газ, у 21 выпадку ў 15 штатах і Вашынгтоне — газавыя балончыкі. Выкарыстанне слезацечных і раздражняльных рэчываў падчас пандэміі [[COVID-19]] асабліва заслугоўвае вымовы, паколькі дэманстранты былі вымушаны зняць ахоўныя маскі, каб змыць іх з твару. Як заявіла эксперт па ЗША нямецкага аддзялення Amnesty International Катарына Масуд, паліцыя павінна дазваляць дэманстрантам карыстацца іх правам на мірны пратэст, а не змагацца з імі з ужываннем непрапарцыйна жорсткай сілы. Па словах жанчыны, непрапарцыйнае і часцяком празмернае прымяненне сілы ў дачыненні да пратэстуючых з усёй выразнасцю дэманструе беспакараны паліцэйскі гвалт і інстытуцыянальны расізм<ref>[https://m.dw.com/ru/amnesty-international-zajavila-o-narushenijah-prav-cheloveka-na-protestah-v-ssha/a-54433640 Amnesty International заявила о нарушениях прав человека на протестах в США]{{Недаступная спасылка}} // Deutsche Welle, 4 августа 2020</ref>. == Культурны аспект == На фоне масавых беспарадкаў і пратэстаў ажывіліся рухі за правы розных меншасцей, якія ў апошнія гады набылі экстрэмісцкі характар, у тым ліку актывісты ад прадстаўнікоў [[ЛГБТ|нетрадыцыйнай сексуальнай арыентацыі]] і негроіднай расы. Адзначалася, што іх ідэалогія ў апошнія гады змянілася з барацьбы за роўнасць і талерантнасць да зваротнай і часам гвалтоўнай дыскрымінацыі, стаўшы значна радыкальнай. Падчас пратэстаў з’явіліся патрабаванні па пашырэнні ільгот, завышэнні ацэнак і адтэрміноўцы экзаменаў для афраамерыканцаў у ВНУ ЗША. Адсюль пачалася кампанія нападаў на помнікі дзеячаў, якія так ці інакш звязаны з [[рабства]]м і эксплуатацыяй чарнаскурых, а таксама агрэсіўная рэакцыя часткі актывістаў на лозунг «[[All Lives Matter|Усе жыцці важныя]]» замест «Жыцці чорных важныя»<ref>[https://m.kp.ru/daily/27155/4252264/ В США белую девушку убили за слова "все жизни важны] // Комсомольская правда, 13 июля 2020</ref><ref>[https://strana.ua/news/281080-akademicheskoe-soobshchestvo-ssha-potrebovalo-kvot-dlja-chernokozhikh-v-vuzakh.html В США требуют квот для афроамериканцев в высших учебных заведениях]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://m.vz.ru/world/2020/6/16/1045070.html Погромы на Западе превращаются в революцию двоечников]</ref><ref>[https://www.1tv.ru/news/2020-07-31/390528-v_ssha_nabiraet_oboroty_dvizhenie_trebuyuschee_priznat_potomkov_rabov_otdelnoy_natsiey В США набирает обороты движение, требующее признать потомков рабов отдельной нацией]</ref>. == Абвінавачванні ў датычнасці замежных сіл == Былы саветнік па нацыянальнай бяспецы ў адміністрацыі экс-прэзідэнта ЗША [[Барак Абама|Барака Абамы]] [[Сьюзан Райс]] у эфіры CNN выказала здагадку, што да беспарадкаў падчас акцый пратэсту можа быць датычна «[[Платны тролінг|расійская фабрыка троляў]]»<ref>{{cite web |url=https://fergana.agency/news/118677/ |title=Белый дом заподозрил Россию и Китай в причастности к беспорядкам в США |website= Фергана|access-date=2020-06-01}}</ref>. 1 чэрвеня прэс-сакратар прэзідэнта РФ [[Дзмітрый Сяргеевіч Пяскоў|Дзмітрый Пяскоў]] заявіў, што якія-небудзь інсінуацыі па прычынах масавых беспарадкаў у ЗША з’яўляюцца няправільнымі і памылковымі<ref>https://iz.ru/1018207/2020-06-01/peskov-prokommentiroval-zaiavleniia-o-prichastnosti-rf-k-protestam-v-ssha?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile</ref>. Тады жа пасол ЗША у [[Зімбабвэ]] быў выкліканы на размову з ўрадам краіны з-за выказвання дзеючага саветніка па нацбяспецы [[Роберт Чарльз О’Браен|Роберта О’Браена]]. Той заявіў, што гэтая афрыканская дзяржава можа быць датычна да масавых беспарадкаў<ref>{{cite news |last1=Mutsaka |first1=Farai |title=Zimbabwe summons US envoy over White House adviser’s comment |url=https://apnews.com/58e2082c8af14e376e89a366348ce262 |access-date=1 June 2020 |agency=Associated Press |date=1 June 2020}}</ref>. Генеральны пракурор Злучаных Штатаў Уільям Бар таксама заявіў аб замежнай ўмяшанні ў пратэсты. Ён не назваў канкрэтныя дзяржавы ці замежныя арганізацыі, якія, па яго звестках, датычныя да масавых беспарадкаў у Амерыцы, аднак заявіў, што мэтай умяшання з’яўляецца падбухторванне пратэстуючых і абвастрэнне гвалту<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4366907|title=Генпрокурор США заявил об «иностранном вмешательстве» в протесты|date=2020-06-04|publisher=www.kommersant.ru|access-date=2020-06-06}}</ref>. Кіраўнік аддзела бяспекі [[Facebook]] Натаніэль Глейшэр заявіла, што нейкія людзі спрабавалі ажыццявіць ашуканскія фінансавыя схемы. Яны не бачылі замежных дзеячаў, якія нібыта б бралі ўдзел у такіх паводзінах вакол пратэстаў, дадаўшы, што платформа адмыслова «палюе за падобным паводзінамі»<ref>[https://m.sputnik.by/technology/20200619/1044965962/Facebook-i-Twitter-iskali-inostrannoe-vmeshatelstvo-v-besporyadki-v-SShA.html?mobile_return=no Facebook и Twitter искали иностранное вмешательство в беспорядки в США] // Sputnik Belarus, 19 июня 2020</ref>. == Міжнародная рэакцыя == [[Файл:BlackLivesMatter protest Berlin 2020-05-30 27 (cropped).jpg|thumb|Акцыя BLM у [[Берлін]]е]] Мірныя акцыі пратэсту ў падтрымку дэманстрантаў адбыліся 28 мая ля пасольстваў ЗША ў [[Лондан]]е і [[Мілан]]е. Таксама акцыя адбылася ў [[Таронта]]<ref>{{Cite web|title=Thousands rally in Toronto after death of Regis Korchinski-Paquet|url=https://globalnews.ca/news/7006524/regis-korchinski-paquet-justiceforregis-march-toronto/|website=Global News}}</ref><ref>{{Cite web|title=Protesters gather at US Embassy in London after death of George Floyd|url=https://www.mylondon.news/news/zone-1-news/protesters-gather-embassy-london-after-18326986|website=getwestlondon}}</ref><ref>{{Cite web|title=Italy reacts to death of George Floyd|url=https://www.wantedinmilan.com/news/italy-reacts-to-death-of-george-floyd.html|website=Wanted in Milan}}</ref> і іншых гарадах і краінах. Канцлер [[ФРГ]] [[Ангела Меркель]] заявіла, што забойства Джорджа Флойда і расізм для яе з’яўляюцца сапраўдным жахам. Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі [[Барыс Джонсан]] асудзіў дзеянні амерыканскай паліцыі, а французскі лідар [[Эмануэль Макрон]] асудзіў сам факт расізму, але пры гэтым падтрымаў паліцыю, якая займаецца абаронай правапарадку<ref>[https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/12062020-pribaltika-boitsya-govorit-o-protestakh-v-ssha/ Прибалтика боится говорить о протестах в США]</ref>. Па словах генеральнага сакратара [[ААН]] [[Антоніу Гутэрыш|А. Гутэрыша]], актывістам варта ўстрымлівацца ад гвалтоўных мер. Як ён напісаў у сваім Twitter, «скаргі павінны быць пачутыя, але іх варта выказваць мірна, а ўлады павінны стрымана рэагаваць на дэманстрацыі». У [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюзе]] таксама падтрымалі права жыхароў ЗША на мірныя дэманстрацыі. Як казаў кіраўнік знешнепалітычнай службы ЕС Ж. Барэль, Брусель заклікае пратэстуючых да стрыманасці і асуджае злоўжыванне ўладай з боку амерыканскай паліцыі<ref>[https://m.gazeta.ru/politics/2020/06/03_a_13105759.shtml?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile «Хуже, чем кажется»: как мир отреагировал на протесты в США]</ref>. Як заявіла афіцыйны прадстаўнік [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|МЗС Расіі]] [[Марыя Уладзіміраўна Захарава|Марыя Захарава]] 30 мая, кадры з месцаў масавых беспарадкаў у Злучаных Штатах выклікаюць «жах і збянтэжанасць». Па словах высокапастаўленага чыноўніка, тое, што адбываецца ў ЗША з’яўляецца «нацыянальнай трагедыяй», якая прадэманстравала праблемы краіны ў сферы [[Правы чалавека|правоў чалавека]]. Захарава адзначыла, што адчувае пачуццё спагады да амерыканскага народа і суперажывае<ref>[https://www.mk.ru/politics/2020/05/30/v-mid-rossii-nazvali-protesty-v-ssha-nacionalnoy-tragediey.html В МИД России назвали протесты в США «национальной трагедией»]</ref>. МЗС [[Іран]]а заклікаў ЗША спыніць гвалт у дачыненні да пратэстуючых. Як заявіў прадстаўнік МЗС Абас Мусаві, іранскі бок глыбока засмучаны сцэнамі гвалту з боку амерыканскай паліцыі. Паведамляецца, што прадстаўнікі Ірана ў [[ААН]], думалі ўнесці на разгляд сітуацыю з парушэннем правоў амерыканскіх грамадзян з боку сілавікоў на фоне мітынгаў<ref>[https://vk.com/wall-125982035_99942 МИД Ирана призвал США прекратить насилие в отношении протестующих]</ref>. З асуджэннем Урада ЗША выступала таксаса [[Венесуэла]]<ref>{{Cite web|title=El canciller de Venezuela critica amenazas de Trump por protestas tras el asesinato de Floyd|url=https://mundo.sputniknews.com/politica/202005291091592540-el-canciller-de-venezuela-critica-amenazas-de-trump-por-protestas-tras-el-asesinato-de-floyd/|website=mundo.sputniknews.com|language=es|access-date=May 31, 2020}}</ref>. 2 чэрвеня кіраўнік [[Чачня|Чачні]] [[Рамзан Кадыраў]] раскрытыкаваў тое, як «улады ЗША парушаюць правы грамадзян Амерыкі». Ён звярнуўся да Вашынгтона, заклікаўшы яго спыніць самасуд, які чыняць паліцыянты, спыніць дзеянні, якія парушаюць правы грамадзянаў і пакараць вінаватых<ref>{{Cite web |title=Кадыров недоволен действиями властей США |url=https://www.autoparus.by/publication/11935 |access-date=2 чэрвеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331201617/https://www.autoparus.by/publication/11935 |archive-date=31 сакавіка 2022 |url-status=dead }}</ref>. Пратэстныя настроі ў ЗША падтрымалі таксама некаторыя блізкаўсходнія групоўкі. У прыватнасці, байцы [[сірыйская апазіцыя|сірыйскай апазіцыі]] ў [[Ідліб]]е намалявалі на сцяне партрэт Д. Флойда ў знак салідарнасці з дэманстрантамі<ref>[https://vk.com/wall-55849790_1273443 Муджахиды Идлиба поддержали протестующих в США]</ref>. Члены міжнароднай тэрарыстычнай арганізацыі «[[Ісламская дзяржава]]» распаўсюдзілі прапагандыскі плакат пра смерць Флойда, прапаноўваючы [[іслам]] як спосаб вырашыць праблему расізму<ref>[https://vk.com/wall-76669927_250841 Сторонники ИГ распространяют плакат о смерти Джорджа Флойда, предлагая Ислам как способ решить проблему расизма]</ref>. Кітайская газета Global Times саркастычна заявіла, што «ЗША павінны падтрымаць пратэстуючых у Мінесоце, як гэта адбылося з [[Пратэсты ў Ганконгу (2019)|пратэстуючымі ў Ганконгу]]»<ref>[https://mothership.sg/2020/05/global-times-george-floyd/ China’s Global Times trolls US, says: 'US should stand with Minnesota violent protesters as it did with HK rioters']</ref>. 3 чэрвеня акцыі салідарнасці і пратэсты супраць уласных уладаў ахапілі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]], [[Францыя|Францыю]] і [[Грэцыя|Грэцыю]]. 5 чэрвеня прэм’ер [[Канада|Канады]] [[Джасцін Трудо]] выказаў падтрымку дэманстрантам. Нечакана для ўсіх ён прыбыў на мітынг, які пачаўся на хвалі беспарадкаў у суседняй дзяржаве, супраць паліцэйскага самавольства ў [[Атава|Атаве]]. Там палітык стаў на калені ў знак салідарнасці з удзельнікамі дэманстрацый<ref>[https://telegraf.com.ua/mir/drugie/5493240-borba-s-diskriminatsiey-tryudo-vyirazil-podderzhku-protestam-v-ssha-video.html Борьба с дискриминацией: Трюдо выразил поддержку протестам в США (Видео)]</ref>. 7 чэрвеня расійскі [[Першы канал (Расія)|Першы канал]] у нядзельным эфіры паказаў фільм рэжысёра [[Аляксей Акцябрынавіч Балабанаў|Аляксея Балабанава]] «[[Брат 2]]», вядомы сваімі [[антыамерыканізм|антыамерыканскімі]] канатацыямі. Замест фінальных тытраў ў фільм былі ўмантаваны кадры пратэстаў у ЗША пад песню «[[Апошні ліст]]». Пасля гэтага пачаўся эфір штотыднёвай праграмы «[[Время (тэлепраграма)|Время]]»<ref>{{Cite news|title=Первый канал вместо титров «Брата 2» под песню «Гудбай, Америка» показал кадры протестов в США|url=https://zona.media/news/2020/06/07/gdb|website=Медиазона|date=2020-06-07}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Расавыя хваляванні ў ЗША]] * [[Забойства Рэйшарда Брукса]] * [[Пратэсты ў ЗША (2025)]] == Крыніцы == {{Reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Май 2020 года]] [[Катэгорыя:2020 год у ЗША]] [[Катэгорыя:Пратэсты 2020 года]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2020 года]] [[Катэгорыя:Ліпень 2020 года]] [[Катэгорыя:Жнівень 2020 года]] [[Катэгорыя:Верасень 2020 года]] [[Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў ЗША]] 0w9rw7vz64pdrjmixye2wfs7xpe1cvu 0 652197 5165337 4563811 2026-07-13T11:02:16Z M.L.Bot 261 афармленне 5165337 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні}} '''Белару́скі нацыяна́льны камітэ́т''' ('''БНК''') у [[Слуцк]]у, таксама '''Слуцкі беларускі нацыянальны камітэт''', '''Часовы беларускі нацыянальны камітэт Случчыны''' — прадстаўнічы орган беларускіх нацыянальных арганізацый Случчыны ў 1918—1920 гадах. == Гісторыя == Створаны ў красавіку 1918 года. У кіраўніцтва ўвайшлі Яніслаўскі (старшыня), [[С. К. Петрашкевіч]] (сакратар), [[М. А. Асвяцімскі]] (скарбнік). Стаяў на пазіцыях [[Рада БНР|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Меў на мэце пашырэнне нацыянальнай свядомасці беларусаў, арганізацыю беларускага школьніцтва, культурна-асветных гурткоў, кааператываў, матэрыяльна падтрымліваў таварыства «[[Папараць-кветка (таварыства)|Папараць-кветка]]». У снежні 1918 года стварыў патрыятычную падпольную арганізацыю «Саюз абароны края». Пасля прыходу [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] на нелегальным становішчы, бальшавікі арыштавалі Яніслаўскага, [[Васіль Русак|В. М. Русака]], [[Павел Жаўрыд|П. Я. Жаўрыда]] і іншых. Аднавіў дзейнасць у студзені 1919 года. У новае кіраўніцтва выбраны Жаўрыд (старшыня), [[Улас Дубіна|У. Дубіна]], Русак, [[Андрэй Юльянавіч Бараноўскі|А. Ю. Бараноўскі]] і інш. Пры кіраўніцтве створаные аддзелы: арганізацыйны, культурна-асветны, кааператыўны, юрыдычны, дабрачынны. Меў цесную сувязь і фінансаваўся [[Часовы беларускі нацыянальны камітэт|Часовым беларускім нацыянальным камітэтам]] у [[Мінск]]у. Палітычна знаходзіўся пад уплывам беларускіх эсэраў, падтрымліваў антыпольскі падпольны і партызанскі рух. Кааптаваў сваіх членаў у мясцовыя органы самакіравання, праводзіў культурна-асветную работу, стварыў гарадскую і павятовую беларускую міліцыю. У маі 1920 года выступіў з пратэстамі ў адрас [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] і [[Савецкая Расія|Савецкай Расіі]], у якіх асудзіў тайныя перамовы пра падзел Беларусі. Падчас наступлення Чырвонай Арміі (ліпень 1920 года) частка членаў камітэту (Петрашкевіч, Бараноўскі, [[Марк Асвяцімскі|Асвяцімскі]], [[Кастусь Кецка|К. Кецка]] і інш.) выступіла за супрацоўніцтва з савецкай уладай. 1 лістапада 1920 года створаны новы склад камітэта на чале з [[Арсеній Паўлюкевіч|А. Паўлюкевічам]], які стаяў на пазіцыях [[Найвышэйшая Рада БНР|Найвышэйшай Рады БНР]]. На І-м беларускім з’ездзе Случчыны 14 лістапада 1920 года перадаў свае паўнамоцтвы абранай [[Беларуская рада Случчыны|Беларускай радзе Случчыны]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|том=2|старонкі=453}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Беларускія грамадскія арганізацыі]] [[Катэгорыя:Слуцкае паўстанне]] [[Катэгорыя:Гісторыя Слуцка]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1920 годзе]] [[Катэгорыя:1918 год у Беларусі]] 33m3fth4r4nl0m31ge3er4q2vtfx8nv 0 655286 5165192 4798983 2026-07-12T21:39:07Z Bk1949 50943 5165192 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} {{цёзкі2|Пашкевіч}} '''Мікалай Арсенавіч Пашке́віч''' ({{ДН|20|5|1936}}, [[Гарадзішча (Мядзельскі раён)|Гарадзішча]], [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскае ваяводства]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]] — {{ДС|14|3|1972}}) — беларускі [[літаратуразнавец]], [[краязнавец]], [[педагог]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 мая 1936 года ў сялянскай сям’і ў вёсцы [[Гарадзішча (Мядзельскі раён)|Гарадзішча]] [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] (цяпер — [[Мядзельскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]])<ref name="shapran">{{Артыкул|аўтар=Сяргей Шапран.|загаловак=«Лёс такіх заўжды самы трагічны»: Выбранае з перапіскі Васіля Быкава і Міколы Пашкевіча|спасылка=http://www.rs.unibel.by/imgRS/pdf/4183.pdf|выданне=[[Роднае слова]]|тып=|год=2011|нумар=6 (282)|старонкі=7|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919132314/http://www.rs.unibel.by/imgRS/pdf/4183.pdf|archivedate=19 верасня 2020}}</ref>. Пасля заканчэння Халмоўскай пачатковай школы вучыўся ў Сваткаўскай сярэдняй школе. Пасля школы служыў у [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]], потым вучыўся на [[філалагічны факультэт БДУ|філалагічным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], які скончыў у 1963 годзе. Працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры ў Сваткаўскай сярэдняй школе, потым стаў намеснікам дырэктара па вучэбнай рабоце. Узначальваў гурток паэзіі «Маладая рунь», выпускаў насценную газету і альманах<ref name="narachanka">{{cite web|author=|last=|first=|authorlink=|coauthors=|date=2017-01-12|url=http://narachanka.by/shkolnaye-zhyccyo/svayu-ya-lyudzyam-cyeplynyu-addam-i-sercam-i-dushoy/|title=“Сваю я людзям цеплыню аддам і сэрцам, і душой”|format=|work=|publisher=Нарачанская зара|accessdate=2020-09-10|language=|postscript=|url-status=dead}}</ref>. Пісаў вершы, літаратуразнаўчыя артыкулы. У 1967 годзе паступіў у аспірантуру [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі|Інстытута літаратуры АН БССР]], але па стане здароўя не змог яе скончыць і вярнуўся да працы ў школе<ref name="shapran" />. У 1968 годзе выдаў кнігу «З вопыту работы літаратурнага гуртка…». У кнізе распавядаецца пра работу школьнага гуртка [[беларуская літаратура|беларускай літаратуры]], у пасяджэннях якога прымалі ўдзел беларускія пісьменнікі [[Янка Брыль]], [[Васіль Быкаў]], [[Уладзімір Караткевіч]], [[Іван Навуменка]], [[Максім Танк]] і іншыя<ref name="enc">{{Крыніцы/БелЭн|12к|Пашкевіч Мікалай Арсенавіч|[[Г. А. Каханоўскі]]|247}}</ref>. Памёр 14 сакавіка 1972 года. Пахаваны на могілках вёскі Гарадзішча. Помнік, зроблены скульптарам [[Іван Міско|Іванам Міско]], нагадвае сонечны прамень, у верхняй частцы якога змешчаны бронзавы [[барэльеф]] з профілем маладога настаўніка<ref>{{Артыкул|аўтар=Аркадзь Жураўлёў.|загаловак=Без любові да вучня няма настаўніка: Слова пра Міколу Пашкевіча|спасылка=http://www.rs.unibel.by/imgRS/pdf/4353.pdf|выданне=[[Роднае слова]]|тып=|год=2011|нумар=7 (283)|старонкі=85|issn=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220122073200/http://www.rs.unibel.by/imgRS/pdf/4353.pdf|archivedate=22 студзеня 2022}}</ref>. == Памяць == Памяці настаўніка Васіль Быкаў прысвяціў аповесць «[[Абеліск (аповесць)|Абеліск]]», [[Алег Лойка]] — верш «Каліны», [[Апалінарый Фларыянавіч Пупко|Апалінарый Пупко]] — карціну «Памяць». Міколе Пашкевічу прысвечаны раздзел экспазіцыі ў Мядзельскім музеі народнай славы<ref name="enc" />. Пакінуў памяць і ў сэрцах аднавяскоўцаў. Паколькі ў вёсцы была адна [[студня]], настаўнік узняў пытанне аб будаўніцтве водаправода, але атрымаў адмову. Тады ён зрабіў за свае грошы [[свідравіна|свідравіну]]<ref name="narachanka" />. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12}} == Спасылкі == * {{cite web|author=|last=|first=|authorlink=|coauthors=|date=2017-01-12|url=http://narachanka.by/shkolnaye-zhyccyo/svayu-ya-lyudzyam-cyeplynyu-addam-i-sercam-i-dushoy/|title=“Сваю я людзям цеплыню аддам і сэрцам, і душой”|format=|work=|publisher=Нарачанская зара|accessdate=2020-09-10|language=|postscript=|url-status=dead}} * {{cite web|author=|last=|first=|authorlink=|coauthors=|date=|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar4424341&strq=l_siz=20|title=Пашкевіч, Мікалай Арсеньевіч (настаўнік; 1936—1972)|format=|work=|publisher=Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|accessdate=2020-09-10|language=|postscript=}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пашкевіч Мікалай Арсенавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вілейскім павеце (1920—1940)]] [[Катэгорыя:Выпускнікі філалагічнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] a5jlo8qkfydxz01e45horz7aqsj84yb 0 657647 5164991 5155425 2026-07-12T12:38:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5164991 wikitext text/x-wiki {{грамадзянскі канфлікт | загаловак = Пратэсты ў Кыргызстане (2020) | частка = | выява = [[Файл:Протесты_в_Бишкеке_2020.jpg|300пкс]] | апісанне = Зверху злева па гадзінны стрэлцы: Міліцыя разганяе пратэстоўцаў; Пратэстоўцы ламаюць вароты будынка парламента і ўрада ў Бішкеку 5 кастрычніка 2020 года. | дата = [[5 кастрычніка]] — [[16 кастрычніка]] [[2020 год|2020]] | месца = {{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}: [[Бішкек]], [[Ош]] | прычыны = Фальсіфікацыя парламенцкіх выбараў | мэты = • Прызнанне вынікаў выбараў несапраўднымі • Адстаўка прэзідэнта Сааранбая Жээнбекава | метады = [[Мітынг]]і, масавыя беспарадкі. | вынік = * Вынікі парламенцкіх выбараў прызнаныя несапраўднымі <small>(6 кастрычніка)</small> * Прэм'ер-міністр Кіргізіі падаў у адстаўку <small>(6 кастрычніка)</small><ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4520705?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop Премьер-министр Киргизии подал в отставку]</ref> * Спікер парламента, мэр Бішкека і чатыры губернатара падалі ў адстаўку <small>(6 кастрычніка)</small><ref>[https://news.rambler.ru/other/44968370-premer-ministr-kirgizii-ushel-v-otstavku-kto-zanyal-post/ Премьер-министр Киргизии ушел в отставку: кто занял пост]</ref> * Няўдалая спроба імпічменту Прэзідэнта <small>(7 кастрычніка)</small> * Адстаўка Прэзідэнта <small>(15 кастрычніка)</small> | статус = | саступкі = | бок1 = {{Сцяг|Кыргызстан}} '''Урад Кыргызстана''' * [[Файл:Logomvd.png|18пкс]] '''МУС Кыргызстана''' * {{Сцяг|Кыргызстан}} Прыхільнікі Сааранбая Жээнбекава ---- * Народныя дружыны<ref>[https://echo.msk.ru/news/2722081-echo.html В Киргизии силовики требуют от всех политических сил сесть за стол переговоров]</ref> | бок2 = '''Прыхільнікі Садыра Жапарава''' ---- * [[Файл:Logo of the Supreme Council of Kyrgyzstan.gif|18пкс]] '''Дэпутаты Жагорку Кенеша'''<ref>[https://rus.azattyk.org/a/30879132.html Садыра Жапарова выдвинули в премьер-министры]</ref> | бок3 = {{Сцяг|Кыргызстан}} '''Пратэстоўцы''' ---- * '''Каардынацыйны савет апазіцыі Кыргызстана'''<ref>[https://interfax.com.ua/news/political/693410.html Пять киргизских партий создали Народный координационный совет]</ref> * Бутун Кыргызстан * [[Файл:Лого_партии_Ата-Мекен.svg|18пкс]] Ата-Мекен * [[Файл:Мамлекеттик_биримдик_жана_мекенчилдик_саясий_партиясы_«Бир_Бол».png|18пкс]] Бір Бол * [[Файл:Саясий партиясы «Республика» (логотип).svg|18пкс]] Рэспубліка * [[Файл:SDPK.svg|18пкс]] СДПК * Замандаш | ключавыяфігуры1 = {{Сцяг|Кыргызстан}} [[Сааранбай Шарыпавіч Жаэнбекаў|Сооронбай Жээнбекаў]] | ключавыяфігуры2 = {{Сцяг|Кыргызстан}} [[Садыр Нургожоевіч Жапараў|Садыр Жапараў]] | ключавыяфігуры3 = {{Сцяг|Кыргызстан}} Адахан Мадумараў ---- {{Сцяг|Кыргызстан}} [[Алмазбек Шаршэнавіч Атамбаеў|Алмазбек Атамбаеў]] ---- [[Файл:Саясий партиясы «Республика» (логотип).svg|18пкс]] Амурбек Бабанаў ---- [[Файл:Лого_партии_Ата-Мекен.svg|18пкс]] Тілек Токтогазіеў | колькі1 = 200-300 | колькі2 = сотні | колькі3 = 7500 | страты1 = | страты2 = | страты3 = 1 чалавек загінуў<ref>[https://ria.ru/20201007/kirgiziya-1578564456.html?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop Один человек погиб и 911 пострадали в столкновениях в Киргизии]</ref>, яшчэ 1002 звярнуліся ў Міністэрства аховы здароўя па дапамогу<ref>[https://www.gazeta.ru/social/news/2020/10/08/n_15049681.shtml Больше тысячи человек пострадали при беспорядках в Киргизии]</ref> | параненыя = | загінулыя = | арыштаваныя = | заўвагі = }} '''Пратэсты ў Кыргызстане 2020 года''' (таксама палітычны крызіс у Кыргызстане) — акцыі пратэсту, што пачаліся [[5 кастрычніка]] [[2020]] года на тэрыторыі [[Кыргызстан]]а супраць папярэдніх вынікаў выбараў у парламент, якія адбыліся напярэдадні<ref>{{cite web|title = В Бишкеке тысячи людей протестуют против результатов выборов в парламент|website = Deutsche Welle|url = https://www.dw.com/ru/в-бишкеке-тысячи-людей-протестуют-против-результатов-выборов-в-парламент/a-55161326|date = 2020-10-05|accessdate = 2020-10-05}}</ref>. Пратэстоўцы, не згодныя з абвешчанымі вынікамі парламенцкіх выбараў, захапілі будынкі парламента і ўрада і вызвалілі з няволі былога прэзідэнта краіны [[Алмазбек Шаршэнавіч Атамбаеў|Алмазбека Атамбаева]]. == Перадгісторыя == У цэнтры Бішкека ў нядзелю вечарам адразу пасля 20 гадзін прагрымеў салют з нагоды заканчэння выбараў у парламент рэспублікі — Жагорку Кенеша. Кіраўнік ЦВК Нуржан Шайлдабекова пасля апрацоўкі 97,4% бюлетэняў падвяла папярэднія вынікі. Праходзяць наступныя палітычныя партыі: * «Бірімдік» («Адзінства») — 24,5%; * «Мекен Кыргызстан» («Мая радзіма Кіргізія») — 23,9%; * «Кыргызстан» — 8,7%; * «Бутун Кыргызстан» («Адзіная Кіргізія») — 7,1%. Тры лідзіруючыя партыі лічацца праўладнымі. Даныя па графе «Супраць усіх» няпоўныя, у Бішкеку за яе аддалі 4,5% галасоў. Усяго — 1,8%. Гэтыя даныя атрыманы з выкарыстаннем тэхналогіі аўтаматычнага падліку галасоў. Але згодна з заканадаўствам Кыргызстана менавіта ручной падлік бюлетэняў з’яўляецца легітымным. Афіцыйныя вынікі абвесцілі праз 20 дзён. Парог, каб трапіць у парламент, устаноўлены ў 7%<ref>{{cite web|author = Фаляхов Р.|title = «У нас все друг друга знают»: за кого проголосовала Киргизия|website = [[Газета.Ru]]|url = https://www.gazeta.ru/business/2020/10/04/13280605.shtml?updated «У нас все друг друга знают»: за кого проголосовала Киргизия|date = 2020-10-05|accessdate = 2020-10-05}}</ref>. Па папярэдніх даных, выбарчы парог пераадолелі чатыры палітычныя сілы. Партыя «Бірімдік» атрымала 46 дэпутацкіх мандатаў, «Мекен Кыргызстан» — 45, «Кыргызстан» — 16 і «Бутун Кыргызстан» — 13. Адразу 10 з 12 тых, хто прайграў, апазіцыйных партый адмовіліся прызнаваць папярэднія вынікі галасавання. 4 кастрычніка у парламенцкіх выбарах узялі ўдзел 56,5 адсотка з 3,5 мільёны зарэгістраваных выбаршчыкаў. На 120 месцаў у новым складзе парламента прэтэндавалі 16 партый<ref>{{cite web|title = В Киргизии начались массовые протесты против «грязных выборов»|website = [[Lenta.ru]]|url = https://lenta.ru/news/2020/10/05/kyrgyz/|date = 2020-10-05|accessdate = 2020-10-05}}</ref>. == Храналогія == === 5 кастрычніка === [[5 кастрычніка]] [[2020]] года ў цэнтры [[Бішкек]]а пачаўся мітынг супраць папярэдніх вынікаў папярэдніх парламенцкіх выбараў у Кыргызстане. Паводле афіцыйных вынікаў, большасць галасоў набрала праўладная прарасійская Партыя адзінства ("Бірымдык"), якую ўзначальвае Марат Аманкулаў. Каля тысячы прадстаўнікоў апазіцыйных партый "Рэспубліка", "Ата-Мекен" ("Айчына"), Бір Бол і Замандаш прынялі ўдзел у дэманстрацыі супраць магчымай фальсіфікацыі вынікаў<ref>{{cite web|title = В столице Киргизии начались протесты против итогов парламентских выборов|website = [[Znak.com]]|url = https://www.znak.com/2020-10-05/v_stolice_kirgizii_nachalis_protesty_protiv_itogov_parlamentskih_vyborov|date = 2020-10-05|accessdate = 2020-10-05|archiveurl = https://web.archive.org/web/20201012025033/https://www.znak.com/2020-10-05/v_stolice_kirgizii_nachalis_protesty_protiv_itogov_parlamentskih_vyborov|archivedate = 12 кастрычніка 2020|url-status = dead}}</ref>. Увечары 5 кастрычніка пачаліся масавыя беспарадкі і спробы штурму будынка ўрада. Каля дзвюх тысяч чалавек выйшлі на вуліцы Бішкека, сутыкненні з паліцыяй працягваліся. АМАП зноў разагнаў удзельнікаў акцыі з плошчы каля Белага дома. Пратэстоўцы кінуліся ламаць вароты прэзідэнцкай і ўрадавай рэзідэнцый, пералезлі праз плот і закідалі будынак камянямі. Міліцыя ўжыла слезацечны газ, электрашокавыя гранаты і гумавыя кулі. З абодвух бакоў былі падпалены як мінімум дзве міліцэйскія машыны і адна пажарная машына<ref name="mediazona_stream">{{cite web|title = Столкновения после выборов в парламент Кыргызстана|website = [[Медиазона|Медиазона. Центральная Азия]]|url = https://mediazona.ca/online/2020/10/05/opposition|date = 2020-10-05|accessdate = 2020-10-05}}</ref>. === 6 кастрычніка === [[File:Захваченная пожарная машина.jpg|thumb|Захопленая пажарная машына каля Белага дома]] У 03:19 партал 24.kg паведаміў, што пратэстоўцы ўварваліся ў Белы дом<ref>{{cite web|title = Беспорядки в Бишкеке. Митингующие прорвались на территорию «Белого дома»|website = 24.kg|url = https://24.kg/proisshestvija/167735_besporyadki_vbishkeke_mitinguyuschie_prorvalis_naterritoriyu_belogo_doma/|date = 2020-10-06|accessdate = 2020-10-06}}</ref>. Пратэстоўцы ўварваліся ў будынак Дзяржаўнага камітэта нацыянальнай бяспекі. Праз некалькі хвілін з’явілася паведамленне, што пасля зносу плота пратэстуючымі супрацоўнікі ДКНБ "выйшаў з паднятымі рукамі і сказаў, што яны з людзьмі"<ref>{{cite web|title = Митингующие взяли ГКНБ, силовики сдались. Видео|website = Кактус|url = http://kaktus.media/doc/422627_mitingyushie_vziali_gknb_siloviki_sdalis._video.html|date = 2020-10-06|accessdate = 2020-10-06}}</ref>. Каля паловы на пятую раніцы ў сетцы з’явіліся відэа з пратэстантамі, якія занялі дэпутацкія крэслы ў зале Белага дома, дзе звычайна праходзяць пасяджэнні парламента. Праз некалькі хвілін Sputnik паведаміў, што з ізалятара ГКНБ быў выпушчаны былы прэзідэнт Кыргызстана [[Алмазбек Шаршэнавіч Атамбаеў|Алмазбек Атамбаеў]], арыштаваны летам [[2019 год]]а<ref name=mediazona_stream />. Пазней Цэнтральная выбарчая камісія Кыргызстана прызнала выбары ў парламент несапраўднымі. Член ЦВК Гульнара Джурабаева таксама заявіла, што вядуцца размовы аб магчымым самароспуску камісіі: «Я лічу, што гэтай выбарчай кампаніяй мы дыскрэдытавалі сябе, і таму самым лепшым і правільным у гэтым выпадку будзе рашэнне аб датэрміновым складанні паўнамоцтваў»<ref name="ТАСС">{{cite news |title=ЦИК Киргизии признал прошедшие парламентские выборы недействительными |url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9637749 |accessdate=2020-10-06 |work=[[ТАСС]] |date=2020-10-06}}</ref>. Мэр Бішкека Азіз Суракматов падаў у адстаўку, паведаміла яго саветнік Гуля Алмамбетова. Па яе словах, ён напісаў заяву аб адстаўцы па ўласным жаданні. Алмамбетова адзначыла, што Суракматов ніколі не трымаўся за пасаду. «Пацвярджаю, што я асабіста перадала заяву мэра кіраўніку апарата, які перадасць Бішкекскага гарадскому парламенту», — распавяла саветнік<ref>{{cite web|title = Мэр Бишкека подал в отставку|website = [[Rbc.ru]]|url = https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5f7c2bd89a79475caf738bb5|date = 2020-10-06|accessdate = 2020-10-06}}</ref>. Акрамя Суракматова, свае паўнамоцтвы таксама склалі паўнамоцныя прадстаўнікі ўрада ў Баткенскай, Нарынскай, Таласкай і Ісык-Кульскай абласцях. Усе яны напісалі заявы аб сыходзе па ўласным жаданні<ref>{{cite web|title = Главы городов и областей Киргизии сложили полномочия на фоне протестов в стране|website = [[Znak.com]]|url = https://www.znak.com/2020-10-06/glavy_gorodov_i_oblastey_kirgizii_skladyvayut_polnomochiya_na_fone_protestov_v_strane|date = 2020-10-06|accessdate = 2020-10-06|archiveurl = https://web.archive.org/web/20201010044738/https://www.znak.com/2020-10-06/glavy_gorodov_i_oblastey_kirgizii_skladyvayut_polnomochiya_na_fone_protestov_v_strane|archivedate = 10 кастрычніка 2020|url-status = dead}}</ref>. === 7 кастрычніка === Днём 7 кастрычніка Міністэрства аховы здароўя паведаміла, што за час пратэстаў па медыцынскую дапамогу звярнулася ўжо 911 удзельнікаў вулічных сутыкненняў<ref>{{cite web|title = Смена власти в Кыргызстане. День третий|website = [[Медиазона|Медиазона. Центральная Азия]]|url = https://mediazona.ca/online/2020/10/07/opposition-3#36263|date = 2020-10-07|accessdate = 2020-10-07}}</ref>. У 16:25 з’явілася паведамленне аб тым, што [[Садыр Жапараў]] абвясціў сябе адзіным легітымным прэм’ер-міністрам Кыргызстана<ref>{{cite web|author = Масалиева Ж.|title = Садыр Жапаров назвал себя единственным легитимным премьер-министром|website = 24.kg|url = https://24.kg/obschestvo/168125_sadyir_japarov_nazval_sebya_edinstvennyim_legitimnyim_premer-ministrom/|date = 2020-10-07|accessdate = 2020-10-08}}</ref>. Аднак іншы кандыдат у прэм’ер-міністры Кыргызстана ад партыі «Ата-Мекен» Тілек Тактагазіеў заявіў на мітынгу аб тым, што менавіта ён з’яўляецца легітымным кіраўніком урада, паколькі яго абралі на пасяджэнні Каардынацыйнага савета, заснаванага лідарамі апазіцыйных партый. Тактагазіеў назваў прызначэнне Жапарава незаконным, паколькі дэпутаты ўхвалілі яго пад ціскам некалькіх сотняў прыхільнікаў Садыра Жапарава, якія сабраліся каля гатэля «Достук» падчас пасяджэння парламентарыяў<ref>{{Cite web |url=https://regnum.ru/news/polit/3084075.html |title=В Киргизии за право управлять страной борются два «премьер-министра» |access-date=9 кастрычніка 2020 |archive-date=13 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201013073903/https://regnum.ru/news/polit/3084075.html |url-status=dead }}</ref>. Таксама праціўнікі Жапарава паказвалі на адсутнасць парламенцкага кворуму і парушэнне працэдуры пры яго абранні<ref name="kloop">https://kloop.kg/blog/2020/10/07/pochemu-osuzhdennogo-sadyra-zhaparova-tak-prodvigayut-v-premer-ministry-i-kak-on-stal-tak-populyaren-sredi-nekotoryh-protestuyushhih/</ref>. У Бішкеку і рэгіёнах краіны працягнуліся сутычкі, вечарам 7 кастрычніка ў СМІ з’явіліся паведамленні аб тым, што жыхары Ісык-Кульскай і Нарынскай абласцей напалі на мясцовых пракурораў і прымусілі іх напісаць заявы аб сыходзе<ref>{{cite web|author = Джумашова А.|title = В Кыргызстане нападают на сотрудников прокуратуры|website = 24.kg|url = https://24.kg/obschestvo/168169_vkyirgyizstane_napadayut_nasotrudnikov_prokuraturyi/|date = 2020-10-07|accessdate = 2020-10-08}}</ref>. Група дэпутатаў парламента ініцыявала імпічмент дзеючага прэзідэнта Сооронбая Жээнбекава<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9657727 Группа депутатов парламента Киргизии инициировала импичмент президента]</ref>. === 8 кастрычніка === МУС Кыргызстана паведаміла аб знікненні прэзідэнта краіны С. Жээнбекава. Аднак, як удакладнілі ў ведамстве, яго пошукі не пачаты<ref>[https://360tv.ru/news/mir/mvd-objavilo-chto-mestonahozhdenie-prezidenta-kirgizii-neizvestno/ МВД объявило об исчезновении президента Киргизии]</ref>. У прыватнасці, прэзідэнт абмеркаваў з новым спікерам парламента Мыктыбекам Абдылдаевым пытанне імпічменту Жээнбекава, які быў узняты сярод дэпутатаў днём раней<ref>[https://ria.ru/20201008/kirgiziya-1578811896.html Президент Киргизии обсудил со спикером парламента вопрос импичмента]</ref>. Пагранслужба Кыргызстана паведаміла пра паступленне загаду не выпускаць высокапастаўленых чыноўнікаў з тэрыторыі краіны<ref>[https://ria.ru/20201008/pogransluzhba-1578787609.html Погранслужба Киргизии не выпустит чиновников из страны]</ref>. Камендант Бішкека, таксама выканаўца абавязкаў кіраўніка МУС рэспублікі К. Асанаў расказаў, што міністр унутраных спраў Кіргізіі Джунушаліеў бег «як баязлівец» пасля пачатку беспарадкаў<ref>[https://lenta.ru/news/2020/10/08/sbeg/ Глава МВД Киргизии бежал после начала беспорядков]</ref>. === 9 кастрычніка === Прэзідэнт Жээнбекаў увёў надзвычайнае становішча ў краіне з 20.00 9 кастрычніка да 08.00 21 кастрычніка, аднак у МУС заявілі, што рэжым надзвычайнага здарэння ў сталіцы будзе ўведзены з 10 кастрычніка<ref>[https://ria.ru/20201009/bishkek-1579087525.html МВД Киргизии сообщило, что режим ЧП вводится в Бишкеке с 10 октября]</ref>. У плыні дня ў горадзе была чутная страляніна, а пратэсты працягнуліся<ref>[https://www.rbc.ru/politics/09/10/2020/5f804bcb9a79471bc6b9dc2e На митинге в Бишкеке началась стрельба]</ref>. У прыватнасці, стралялі ў машыну экс-прэзідэнта Кіргізіі Атамбаева, якога пратэстоўцы выпусцілі з СІЗА яшчэ 6 кастрычніка<ref>[https://www.rbc.ru/politics/06/10/2020/5f7b9fc39a79472a343144ba Экс-главу Киргизии Атамбаева освободили из СИЗО]</ref><ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9677397 Неизвестные обстреляли автомобиль экс-президента Киргизии Атамбаева]</ref>. Былы прэм’ер-міністр краіны Сапар Ісакаў заявіў, што ў яго машыну таксама стралялі баявымі патронамі<ref>[https://ria.ru/20201009/strelba-1579074325.html Экс-премьер Киргизии заявил, что в его машину стреляли во время митинга]</ref>. У ходзе сутыкненняў быў паранены апазіцыянер Тілек Тактагазіеў, вылучаны на пасаду першага віцэ-прэм’ера<ref>[https://ria.ru/20201009/bishkek-1579049474.html Несколько человек пострадали во время столкновений в центре Бишкека]</ref><ref>[https://ria.ru/20201009/bishkek-1579056410.html В Бишкеке во время беспорядков ранили оппозиционера Токтогазиева]</ref>. Прэзідэнт Кыргызстана Жээнбекаў падпісаў указ аб адстаўцы прэм’ер-міністра і ўрада<ref>[https://360tv.ru/news/mir/prezident-kirgizii-podpisal-ukaz-ob-otstavke-pravitelstva/ Президент Киргизии подписал указ об отставке правительства]</ref>. Таксама ён заявіў што згодны на добраахвотнае складанне паўнамоцтваў, але толькі пасля фарміравання новага ўрада і стабілізацыі сітуацыі ў краіне<ref>[https://www.interfax.ru/world/730695 Президент Киргизии согласен на отставку из-за чувства, что его время ушло]</ref>. Ужо ўвечары ў сетцы з’явіліся відэа заезду ў Бішкек ваеннай тэхнікі<ref>[https://lenta.ru/news/2020/10/09/teh/ Ввод военной техники в Бишкек попал на видео]</ref>. === 10 кастрычніка === Парламент аднагалосна зацвердзіў новы склад урада і Садыра Жапарава ў якасці прэм’ер-міністра Кыргызстана<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9683761 Парламент Киргизии утвердил новый состав правительства. Премьером стал Садыр Жапаров]</ref>. Новы кіраўнік урада Жапараў, у сваю чаргу, заявіў, што прэзідэнт Жээнбекаў сыдзе ў адстаўку на працягу двух-трох дзён<ref>[https://ria.ru/20201010/kirgiziya-1579193712.html Жапаров заявил, что президент Киргизии может уйти с поста в ближайшие дни]</ref>. У выпадку адстаўкі кіраўніка дзяржавы, выконваць яго абавязкі павінен буў спікер парламента Мыктыбек Абдылдаеў. Аднак той сам падаў у адстаўку, патлумачыўшы гэта крытыкай у яго бок. Зараз усе абавязкі кіраўніка дзяржавы павінны будуць перайсці да прэм’ер-міністра Жапарава. Апошні ўжо заявіў, што не стане ўдзельнічаць у новых выбарах, а будзе толькі часова кіраваць урадам у пераходны перыяд<ref>[https://uz.sputniknews.ru/world/20201010/15157354/Glava-Kyrgyzstana-Sooronbay-Zheenbekov-podast-v-otstavku.html Глава Кыргызстана Сооронбай Жээнбеков подаст в отставку]</ref><ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5f81abd79a79479ab0eaa0df Спикер парламента Киргизии подал в отставку]</ref>. Былы прэзідэнт Кыргызстана Алмазбек Атамбаеў быў затрыманы супрацоўнікамі спецпадраздзялення міліцыі, у Генеральнай пракуратуры яго вызваленне палічылі незаконным. Яму таксама ставіцца ў віну арганізацыя масавых беспарадкаў<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9682925 Экс-президента Киргизии Атамбаева задержали]</ref>. У гэты ж дзень у рамках крымінальнай справы па факце арганізацыі масавых беспарадкаў быў затрыманы абвешчаны падчас масавых хваляванняў камендант Бішкека і выканаўца абавязкаў міністра ўнутраных спраў Курсан Асанаў<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9683833 В Киргизии задержали бывшего замглавы МВД, объявившего себя комендантом Бишкека] </ref>. Прэзідэнт Жээнбекаў адправіў у адстаўку сакратара Савета бяспекі краіны Даміра Сагынбаева і намесніка сакратара Амурбека Суваналіева. Новым намеснікам Савета прызначаны Жаныбек Капараў<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9682859 Президент Киргизии уволил секретаря Совета безопасности]</ref>. === 11 кастрычніка === Ваенныя заявілі аб стабілізацыі сітуацыі ў Бішкеку<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4528845 В Бишкеке сообщили о стабилизации ситуации]</ref>. Нядзельны дзень стаў першым з 5 кастрычніка, калі не праводзілася акцый пратэсту<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9688211 В Киргизии прошел первый день без протестов после выборов в парламент]</ref>. Аднак са сканчэннем фазы пратэстаў не наступіла канчатак стадыі палітычнага крызісу. Віцэ-спікер парламента Аіда Касымаліева заявіла аб нелегітымнасці прызначэння новага прэм’ер-міністра краіны Жапарава ў сілу адсутнасці патрабаванага Канстытуцыяй кворуму колькасці дэпутатаў і ўмоў для яго правядзення. Яна паведаміла, што выконваючым абавязкі прэм’ера Кыргызстана працягвае заставацца Алмазбек Баатырбекаў. Некалькі дэпутатаў парламента як ад апазіцыйных, так і ад праўладных фракцый таксама заявілі аб незаконным зацвярджэнні кіраўніка ўрада на гэтую пасаду. Пры гэтым прэзідэнт Кыргызстана да гэтага часу не падпісаў указ аб прызначэнні Жапарава прэм’ерам<ref>[https://www.interfax.ru/world/731001 Вице-спикер парламента Киргизии назвала назначение премьера незаконным]</ref>. Нягледзячы на гэта, Садыр Жапараў прызначыў кіраўніком МУС палкоўніка міліцыі Улана Ніязбекова<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9686053 Новый премьер Киргизии Жапаров назначил главой МВД Улана Ниязбекова]</ref>. === 12 кастрычніка === У Бішкеку быў паўторна ўведзены рэжым надзвычайнага становішча, пратэстоўцы перадалі будынак парламента ўлады<ref>{{cite web|title = В Бишкеке повторно ввели ЧП, здание парламента передали властям|website = РБК Украина|url = https://news.rbc.ua/rus/politics/bishkeke-povtorno-vveli-chp-zdanie-parlamenta-1602489141.html|date = 2020-10-12|accessdate = 2020-10-12}}</ref>. === 13 кастрычніка === Прэзідэнт Кыргызстана Жээнбекаў прызнаў незаконным рашэнне парламента аб прызначэнні новага складу кабміна на чале з Садырам Жапаравым 10 кастрычніка<ref>{{cite web|title = Президент Киргизии признал незаконным назначение премьера|website = РБК Украина|url = https://www.rbc.ua/rus/news/prezident-kirgizii-priznal-nezakonnym-naznachenie-1602592981.html|date = 2020-10-13|accessdate = 2020-10-13}}</ref>. === 14 кастрычніка === [[File:Старый площадь.jpg|thumb|Прыхільнікі Садыра Жапарава ў старой плошчы]] Прэзідэнт Кыргызстана Жээнбекаў падпісаў указ аб прызначэнні новага складу ўрада на чале з прэм’ер-міністрам Садырам Жапаравым<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9714127 Президент Киргизии подписал указ о назначении нового кабмина во главе с Жапаровым]</ref>. На Старой плошчы ля Дома ўрада зноў сабраліся пратэстоўцы і запатрабавалі адстаўкі прэзідэнта краіны. Прэм’ер-міністр Садыр Жапараў выйшаў да сваіх прыхільнікаў і заявіў, што працягне перамовы з прэзідэнтам аб адстаўцы апошняга заўтра<ref>[https://www.kp.kg/online/news/4047347/ Садыр Жапаров попросил своих сторонников разойтись]</ref>. У далейшым, кіраўнік ён распавёў, што разлічвае на адстаўку прэзідэнт краіны Жээнбекава да канца бягучага дня<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9714537 Премьер Киргизии рассчитывает, что президент подаст в отставку до конца дня]</ref>. Прэс-сакратар кіргізскага лідара Талганай Стамаліева паведаміла, што Жээнбекаў пацвердзіў інфармацыю пра сваю адстаўку пасля паўторных парламенцкіх выбараў у рэспубліцы<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4530940 Президент Киргизии намерен уйти в отставку после парламентских выборов]</ref>. === 15 кастрычніка === Жээнбекаў абвясціў аб сваёй адстаўцы. У звароце ён паказаў, што не трымаецца за ўладу і не жадае застацца ў гісторыі краіны як прэзідэнт, які праліў кроў і страляў у сваіх грамадзян. Ён заклікаў прэм’ер-міністра Садыра Жапарава і іншых палітыкаў «адвесці сваіх прыхільнікаў са сталіцы краіны і вярнуць мірнае жыццё» жыхарам сталіцы<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9724307 Президент Киргизии ушел в отставку]</ref>. Пытанне аб адстаўцы было разгледжана на пазачарговым пасяджэнні парламента 16 кастрычніка. Паўнамоцтвы прэзідэнта павінны перайсці новаму спікеру парламента Канатбеку Ісаеву, абранаму 13 кастрычніка<ref>[https://lenta.ru/news/2020/10/15/zhogorku/ Парламент Киргизии назвал дату рассмотрения отставки президента]</ref>. Аднак неўзабаве прэм’ер-міністр краіны Садыр Жапаров заявіў, што атрымаў усё абавязкі прэзідэнта краіны, так як спікер парламента Канат Ісаеў адмовіўся ад адпаведных паўнамоцтваў<ref>[https://www.interfax.ru/world/731684 Премьер Киргизии Жапаров заявил о получении им полномочий президента]</ref>. Датэрміновыя прэзідэнцкія выбары пройдуць на працягу трох месяцаў пасля адстаўкі Жээнбекава<ref>[https://www.interfax.ru/world/731675 Президентские выборы в Киргизии проведут в течение трех месяцев]</ref>. У той жа час акцыі пратэсту працягваліся каля гасцініцы «Ісык-Куль» каля дзяржаўнай рэзідэнцыі Жээнбекава. Дэманстранты святкавалі адстаўку прэзідэнта і высунулі патрабаванне аб роспуску парламента<ref>[https://lenta.ru/news/2020/10/15/opyat/ Митингующие обрадовались уходу президента Киргизии и выдвинули новое требование]</ref>. === 16 кастрычніка === Парламент Кыргызстана на пазачарговым пасяджэнні зняў рэжым надзвычайнага здарэння ў Бішкеку і прыняў адстаўку прэзідэнта Жээнбекава. Выконваючым абавязкі прэзідэнта стаў Садыр Жапараў<ref>[https://kloop.kg/blog/2020/10/16/live-parlament-sobiraetsya-na-vneocherednoe-zasedanie-kotoromu-predshestvovala-otstavku-prezidenta/ Парламент принял отставку президента, и.о. стал Жапаров], 16 октября 2020</ref>. == Міжнародная рэакцыя == Бюро па дэмакратычных інстытутах і правах чалавека [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|АБСЕ]] выказала заклапочанасць у сувязі з «годнымі даверу абвінавачваннямі пра подкуп галасоў» на выбарах у Кыргызстане<ref>[https://www.dw.com/ru/в-бишкеке-тысячи-людей-протестуют-против-результатов-выборов-в-парламент/a-55161326 В Бишкеке тысячи людей протестуют против результатов выборов в парламент]</ref>. У [[Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы|АДКБ]] пракаментавалі сітуацыю ў Кыргызстане: «У Сакратарыяце АДКБ з занепакоенасцю ўспрынялі тое, што адбываецца ў Кыргызстане. Мы ўважліва сочым за сітуацыяй і за яе развіццём», — сказаў Зайнетдзінаў. Таксама прэс-сакратар паведаміў: «У АДКБ ад кыргызскага боку не было ніякіх зваротаў краіны па дапамогу. У сваю чаргу, лічым, што гэта ўнутраная справа краіны, і ўпэўненыя, што з праблемамі, што ўзніклі праблемамі Кыргызстан справіцца самастойна»<ref>{{cite web|title = В ОДКБ прокомментировали ситуацию в Киргизии|website = [[Ria.ru]]|url = https://ria.ru/20201006/kirgiziya-1578384065.html|date = 2020-10-06|accessdate = 2020-10-06}}</ref>. [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюз]] выказаўся пра сітуацыю ў Кыргызстане, паклікаўшы ўсе палітычныя сілы да мірнага ўрэгулявання. У заяве, якую распаўсюдзіла знешнепалітычная служба блока краін, ЕС прымае да ведама адмену вынікаў парламенцкіх выбараў і нагадвае пра неабходнасць дзейнічаць у рамках канстытуцыі. «Мы з нецярпеннем чакаем правядзення новых, якія заслугоўваюць даверу, празрыстых і інклюзіўных выбараў», — прыводзіць агенцтва яго тэкст<ref>{{cite web|title = Евросоюз высказался о ситуации в Киргизии|website = [[ТАСС]]|url = https://lenta.ru/news/2020/10/06/es_kirg/|date = 2020-10-07|accessdate = 2020-10-07}}</ref>. Пасольства ЗША ў Кыргызстане выказала заклапочанасць спробамі арганізаваных злачынных груповак паўплываць на палітыку<ref>https://russian.rt.com/ussr/news/792279-ssha-situaciya-kirgiziya</ref><ref>{{Cite web |url=https://kg.usembassy.gov/ru/statement-on-threats-to-the-kyrgyz-constitutional-order-ru/ |title=Архіўная копія |access-date=18 кастрычніка 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201017140746/https://kg.usembassy.gov/ru/statement-on-threats-to-the-kyrgyz-constitutional-order-ru/ |archivedate=17 кастрычніка 2020 |url-status=dead }}</ref> == Вынікі і наступствы == 15 кастрычніка 2020 года, праз 10 дзён пасля пачатку пратэстаў, прэзідэнт Кыргызскай рэспублікі Сааранбай Шарыпавіч Жээнбекаў добраахвотна пайшоў у адстаўку. Ён матываваў гэта наступным: {{cquote|Я не трымаюся за ўладу. Не хачу застацца ў гісторыі Кыргызстана як прэзідэнт, які праліў кроў і страляў ва ўласных грамадзян}} == Зноскі == {{Reflist|2}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Пратэсты 2020 года]] [[Катэгорыя:Кастрычнік 2020 года]] frvsmdnffidro1kulmvdyhaeodles81 0 665993 5165195 4766568 2026-07-12T21:48:45Z DzBar 156353 ілюстрацыя 5165195 wikitext text/x-wiki {{Нагор’е |Назва = Дынарскае нагор’е |Каардынаты = 45/16.5 |Пазіцыйная карта = Еўропа |Краіна = Славенія/Харватыя/Боснія і Герцагавіна/Сербія/Чарнагорыя/Албанія |Перыяд утварэння = [[Мелавы перыяд]] |Плошча = 174 445 |Даўжыня = 667 |Шырыня = 540 |Найвышэйшы пункт = Езерца |Вышыня = 2694 |Крыніца вышыні = <ref>[http://peakbagger.com/range.aspx?rid=360 Peakbagger.com]</ref> }} '''Дынарскае нагор’е''' ({{lang-sh|Dinarsko gorje}}) — нагор’е на паўночным захадзе [[Балканскі паўвостраў|Балканскага паўвострава]], у [[Славенія|Славеніі]], [[Харватыя|Харватыі]], [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіне]], [[Сербія|Сербіі]], [[Чарнагорыя|Чарнагорыі]] і на поўначы [[Албанія|Албаніі]]. Працягнулася на 650 км ад [[Юлійскія Альпы|Юлійскіх Альпаў]] на паўночным захадзе да ракі [[Дрын]] на паўднёвым усходзе, шырыня да 230 км. На захадзе крута абрываецца да [[Адрыятычнае мора|Адрыятычнага мора]], на ўсходзе абмежавана [[Сярэднедунайская нізіна|Сярэднедунайскай раўнінай]] і далінай ракі [[Ібар]]. == Геалогія == У тэктанічных адносінах нагор’е адпавядае Дынарскай складкавай сістэме (Дынарыдам) Альпійска-Гімалайскага рухомага пояса. Знешнія зоны Дынарыд складзеныя тэрыгеннымі пародамі палеазою, карбанатнымі пародамі [[мезазой|мезазоя]] і [[палеаген]]а, змятымі ў складкі, парушанымі насовамі і покрывамі. Унутраныя зоны ўтвораны покрывамі юрскіх афіялітаў, [[мелавы перыяд|мелавых]] [[вапняк]]оў і мел-палеагенавага [[фліш]]у, працятаы [[інтрузія]]мі [[кайназой]]скіх гранітоідаў. Унутрыгорныя дэпрэсіі занятыя неагенавымі вугленоснымі адкладамі. Для Дынарскага нагор’я характэрна высокая сейсмічнасць (катастрафічныя землятрусы здараліся ў 1963, 1969, 1979). Нагор’е cкладзена пераважна з [[вапняк]]оў, на ўсходзе са сланцаў і [[пясчанік]]аў. Вядомы радовішчы [[баксіты|баксітаў]], руд жалеза, марганца, нікеля, сурмы, ртуці; [[буры вугаль|бурага вугалю]], [[азбест]]у, [[барыт]]. == Рэльеф == У заходняй, найбольш узнятай частцы нагор’я распаўсюджаны вапняковыя сярэдневышыння пласкагор’і і глыбавыя хрыбты, рассечаныя каньёнападобнымі цяснінамі рэк (каньён р. Тара — адзін з самых глыбокіх у Еўропе, звыш 1000 м). Найбольш высокія горныя хрыбты і масівы: Снежнік (выш. да 1796 м), Велебіт (1758 м), Дынара (1913 м), Чврсніца (2228 м), [[Дурмітар]] (2522 м), Паўночна-Албанскія Альпы (2692 м, [[гара Езерца]] — найвышэйшая вяршыня Дынарскага нагор’я); вышэй 2000 м распаўсюджаныя рэліктавыя горна-ледавіковыя формы. [[Файл:Dinarisches Gebirge Topo.png|міні]] [[Файл:Karst under Skocjan.jpg|thumb|250px|[[Плато Карст]] у Славеніі]] Дынарскае нагор’е — класічны раён распаўсюджвання т. зв. голага [[карст]]у, многія карставыя формы рэльефу былі ўпершыню вывучаны і апісаны на [[плато Карст]] у Славеніі. Значыць. плошчы займаюць практычна пазбаўленыя расліннасці кары і каравыя палі, шырокія польі (найбуйнейшае — Ліваньска-Поле, 405 км²) — найбольш асвоеныя ўчасткі заходняй часткі нагор’я. Шырока распаўсюджаныя пячоры (у т. л. Пастойнска-Яма, даўжыня 16,4 км), правалы (Рыснік, глыбіня да 80 м, і інш.), знікаючыя рэкі, карставыя крыніцы і інш. Ва ўсходняй частцы Дынарскага нагор’я размешчаны горныя хрыбты Явар (выш. да 1537 м), Раманія (1629 м), Голія (1833 м) і інш., густа расчлянёныя адносна шырокімі далінамі рэк, з добра выяўленымі ўзгорыстымі перадгор’ямі. Шмат унутрыгорных катлавін — Сараеўская, [[Косава-Поле]] і інш. == Клімат == У заходняй частцы Дынарскага нагор’я клімат субтрапічны міжземнаморскі, ва ўсходніх раёнах — пераходны да умерана кантынентальнага. Сярэдняя тэмпература студзеня ў далінах і катлавінах ад −2 да −4&nbsp;°C, у прыбярэжных раёнах — ад 2 да 8&nbsp;°C, у гарах зіма халодная (да −18&nbsp;°C), са снегападамі. Лета цёплае, сярэдняя тэмпература ліпеня 15-20&nbsp;°C. Ападкі на захадзе выпадаюць галоўным чынам восенню і зімой (на звернутых да мора схілах 1000-3000 мм у год, на поўдні, у Которской бухце, каля 4000 мм); на ўсходзе максімум ападкаў прыходзіцца на лета (900—1000 мм у год у хрыбтах і 500—750 мм у катлавінах). == Расліннасць == Дубова-букавыя і хвойныя лясы, міжземнаморскі хмызняк, горныя стэпы і пусткі. == Славутасці == Нацыянальны парк [[Дурмітар]] унесены [[ЮНЕСКА]] ў [[спіс Сусветнай спадчыны]]. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|8|Дынарскае нагор’е}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://bigenc.ru/geography/text/1956849 Большая российская энциклопедия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220620004522/https://bigenc.ru/geography/text/1956849 |date=20 чэрвеня 2022 }} {{Горныя сістэмы Еўропы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Горныя сістэмы Еўропы]] [[Катэгорыя:Горы Албаніі]] [[Катэгорыя:Горы Босніі і Герцагавіны]] [[Катэгорыя:Горы Сербіі]] [[Катэгорыя:Горы Славеніі]] [[Катэгорыя:Горы Харватыі]] [[Катэгорыя:Горы Чарнагорыі]] dqw4f9zburg2rglwyptrx9gw7prqzq8 0 668040 5165357 5135805 2026-07-13T11:39:38Z 5165357 wikitext text/x-wiki {{Палітычная партыя |назва партыі = Моладзевы блок |дата заснавання = Верасень 2019 |саюзнікі = [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў]], [[Legalize Belarus]] |дэвіз = ''«Жыццё без свабоды — нішто!»'' |Месцаў у ніжняй палаце = {{Партыя/Месцы|0|110|#9999FF}} |афіцыйны сайт = {{url|moladzbel.org}} |лагатып = Моладзевы блок лога.png |Месцаў у ніжняй палаце_параметр = Палаце прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу }} '''Мóладзевы блок''' — беларускі грамадскі рух<ref name=":2" />, які ўзнік як аб’яднанне грамадскіх актывістаў ды блогераў падчас [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2019)|парламенцкіх выбараў у Беларусі]] ў 2019 годзе<ref name=":0">https://www.svaboda.org/a/30224103.html</ref>. Далейшую дзейнасць блоку характарызуюць як грамадскі актывізм ды акцыянізм, а сам блок называюць пляцоўкай для студэнцкага грамадскага і палітычнага змагання<ref name=":2">https://novychas.by/hramadstva/moladzevy-blok-novy-vyklik-maladyh-dlja-ulady</ref>. == Узнікненне == Заснаванне Моладзевага блоку адбылося на пачатку восені 2019 года, калі актывісты [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночання беларускіх студэнтаў]], ініцыятываў «Вучоба найважней», ''Legalize Belarus'', а таксама блогеры аб’ядналіся, каб удзельнічаць у маючых адбыцца парламенцкіх выбарах. Актывістамі было вылучана 8 кандыдатаў у дэпутаты<ref name=":0" />. Сярод кандыдатаў былі: * [[Алана Гебрэмарыям]], выпускніца [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|БДМУ]], сяброўка Рады Задзіночання беларускіх студэнтаў. * [[Аляксей Уладзіміравіч Лазараў|Аляксей Лазараў]], інжынер-праграміст, актывіст ініцыятывы «Вучоба найважней». * Даніла Лаўрэцкі, прадпрымальнік, сябра Рады Задзіночання беларускіх студэнтаў. * Мікіта Краснакуцкі, актывіст [[Партыя «Беларуская сацыял-дэмакратычная Грамада»|Беларускай сацыял-дэмакратычнай Грамады]]. * Міхась Варанцоў, актывіст ініцыятывы Legalize Belarus. * Станіслаў Шашок, праваабаронца, актывіст ініцыятывы Legalize Belarus. * Уладзіслаў Сыса, мясцовы актывіст [[Брэст|г. Брэста]]. * Яўген Караулаў, актывіст руху «[[Гавары праўду]]»<ref>http://moladz-bel.info/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210120192816/http://moladz-bel.info/ |date=20 студзеня 2021 }}</ref>. Сваю першую прэс-канферэнцыю і прэзентацыю законапраектаў блока актывісты правялі ў ба́ры<ref name=":0" />. == Праграма == Актывісты Моладзевага блоку вырашылі сканцэнтравацца на канкрэтных праблемах моладзі, распрацаваўшы гатовыя законапраекты і планы для іх вырашэння<ref name=":0" />. Сярод іх: # Права на бесперапынную адукацыю, адмена закона аб адтэрміноўках. # Дэкрыміналізацыя артыкула 328 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК Беларусі]]. # Адмена абавязковага размеркавання студэнтаў. # Празрыстасць працы беларускага Парламента. == Дзейнасць падчас Выбараў 2019 == Сваю парламенцкую кампанію актывісты пачалі з тэматычнага пікета пад інтэрнатамі ў [[Студэнцкая вёска (Мінск)|Студэнцкай вёсцы]] на [[Пятроўшчына (Мінск)|Пятроўшчыне]], які адбыўся 4 кастрычніка<ref name=":1">{{Cite web |url=https://dumka.me/moladzbel |title=Архіўная копія |access-date=16 студзеня 2021 |archive-date=17 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517090128/https://dumka.me/moladzbel |url-status=dead }}</ref>. Падчас пікета актывісты збіралі подпісы за сваё вылучэнне, ладзілі імправізаваныя танцы і выступлення кандыдатаў. Так Алана Гебрэмарыям, кандыдатка па 98-й Грушаўскай акрузе, казала, што «Мы хочам казаць пра праблемы і спрабаваць дастукацца. Не праходзьце міма, толькі разам мы зробім Беларусь лепш!»<ref name=":1" />. 2 лістапада актывісты правялі «Канапляныя Дзяды», прымеркаваныя да старажытнага беларускага народнага свята, якое праводзіцца ў гонар памерлых продкаў. Падчас акцыі некалькі дзесяткаў маладых людзей пад жалобную музыку неслі пустыя рамкі з чорнымі стужкамі і плакаты з надпісамі: «Мы не памятаем», «Палілі дзяды — ня ведалі бяды», «Мы не смуткуем» і гэтак далей<ref>https://naviny.media/article/20191102/1572706580-molodezhnyy-blok-provel-v-minske-kanaplyanyya-dzyady {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210121031505/https://naviny.media/article/20191102/1572706580-molodezhnyy-blok-provel-v-minske-kanaplyanyya-dzyady |date=21 студзеня 2021 }}</ref><ref name="euroradio.fm">https://euroradio.fm/ru/my-ne-pamyataem-v-minske-prohodyat-konoplyanye-dedy</ref>. Актывісты адзначалі, што акцыя іранічная і накіраваная на тое, каб прадэманстраваць абсурднасць беларускай праваахоўнай сістэмы<ref name="euroradio.fm"/>: {{Цытата|Навукай не зафіксавана ніводнага выпадку перадазіроўкі каноплямі, таму што практычна гэта немагчыма. Але закон Беларусі карае маладых людзей, якія ўжываюць гэтую расліну так, як быццам яны забілі чалавека. Хіба гэта нармальна?|аўтар=Даніла Лаўрэцкі, кандыдат па 96 Купалаўскай акрузе.}} [[Файл:Пікет Моладзевага блока каля БДУ.jpg|міні|267x267px|Пікет 6 лістапада каля БДУ]] 6 лістапада прайшло шэраг пікетаў каля галоўнага будынку [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэту]]. У канцы пікетавання да актывістаў падышоў міліцыянер і перапісаў прозвішчы кандыдатаў у дэпутаты. Прычыну цікаўнасці ён патлумачыў тым, што паступіў сігнал, што нехта парушае парадак<ref>https://www.svaboda.org/a/30256455.html</ref>. 15 лістапада Моладзевы блок правёў шэраг пікетаў каля [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэту]], [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|Мінскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэту]] і [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства адукацыі Беларусі]]. Актывісты выступалі супраць прымусаў студэнцтва да датэрміновага галасавання, а таксама за акадэмічныя правы і свабоды<ref name="racyja.com">{{Cite web |url=https://www.racyja.com/palityka/kalya-minadukatsyi-pratestuyuts-suprats/ |title=Архіўная копія |access-date=16 студзеня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220426203225/https://www.racyja.com/palityka/kalya-minadukatsyi-pratestuyuts-suprats/ |archivedate=26 красавіка 2022 |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.currenttime.tv/a/belarus-elections-dosrochno-video/30273625.html</ref>. Каля будынка Міністэрства адукацыі актывісты звярталіся напрамую да міністра адукацыі [[Ігар Васільевіч Карпенка|Ігара Карпенкі]]: «абараняць правы студэнтаў, а не парушаць іх», а таксама вызывалі яго на дыван<ref name="racyja.com"/><ref>https://euroradio.fm/kalya-minadukacyi-pratestuyuc-suprac-zagonu-na-daterminovae-galasavanne</ref>. [[Файл:«Рэйв-мітынг» Моладзевага Блоку.jpg|міні|265x265пкс|Рэйв-мітынг на Зыбіцкай, 16 лістапада]] У апошні дзень агітацыі, 16 лістапада, Моладзевы блок зрабіў анонс і правёў рэйв-мітынг у гістарычным цэнтры Мінска<ref>https://kyky.org/news/ya-my-obosrannaya-korova-studenty-ustroili-reyv-miting-na-zybitskoy{{Недаступная спасылка}}</ref>. Мітынг праходзіў у фармаце манстрацыі, з выкарыстаннем абсурдных і забаўляльных плакатаў і лозунгаў. Актывісты скандавалі «Ганьба парламенту», заклікалі прыходзіць на выбары ў асноўны дзень галасавання і галасаваць за кандыдатаў Моладзевага блоку. Мітынг сабраў каля 100 чалавек, што зрабіла яго найбольшым перадвыбарным мерапрыемствам парламентскай кампаніі<ref>https://news.tut.by/society/661563.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210122010110/https://news.tut.by/society/661563.html |date=22 студзеня 2021 }}</ref>. У дзень выбараў, 17 лістапада, незалежнымі назіральнікамі і назіральнікамі ад каманды Моладзевага блоку былі зафіксаваны шматлікія парушэнні. За патрабаванне пераліку галасоў на 286 участку 99-й акругі нарад [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|міліцыі]] затрымаў актывіста Моладзевага блоку Пятра Маркелава, якому пасля прысудзілі 14 содняў арышту на [[Акрэсціна]]. Наконт патрабавання пераліку галасоў выказалася старшыня [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|цэнтральнай выбарачай камісіі]] [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]]: «Гэтага і акруговая камісія не можа рабіць. Трэба звяртацца ў гарадскую выбарчую камісію і прыводзіць доказы»<ref>https://udf.name/parlament2019/vazhnye-2019/202228-nabljudatelju-nadeli-naruchniki-za-trebovanie-pereschitat-bjulleteni.html</ref><ref>https://www.svaboda.org/a/30276795.html</ref>. Паводле афіцыйных вынікаў ніводны кандыдат Моладзевага блоку не прайшоў у Палату прадстаўнікоў. Таксама ў Палату прадстаўнікоў не прайшоў ніводны кандыдат ад апазіцыі<ref>https://nashaniva.com/?c=ar&i=241239</ref>. Міжнародныя назіральнікі Парламенцкай асамблеі [[АБСЕ]] і БДІПЧ АБСЕ па выніках назірання прыйшлі да высновы, што выбары ў Палату прадстаўнікоў Беларусі не адпавядалі важным міжнародным дэмакратычным стандартам, у тым ліку спасылаючыся на выпадкі ціску на каманду Моладзевага блоку<ref>https://web.archive.org/web/20191119043049/https://news.tut.by/economics/661709.html</ref>. == Дзейнасць у 2019—2020 гадах == [[Файл:Улёткі пра COVID-19.jpg|міні|271x271пкс|Інфармацыйныя ўлёткі Моладзевага блоку пра COVID-19]] [[Файл:Moladzbelcoffin.jpg|міні|262x262пкс|Актывісты падчас «акцыі з труной» 8 мая]] Нягледзячы на афіцыйныя вынікі выбараў, Моладзевы блок працягнуў сваю дзейнасць<ref>https://www.svaboda.org/a/30283084.html</ref>. Адразу пасля выбараў Аляксей Лазараў, які пайшоў на выбары дзеля адмены новай рэдакцыі закона аб адтрэміноўках у войска, быў прызваны на тэрміновую службу на 6 месяцаў. Адтуль ён пачаў весці свой twitter праз SMS, дзе распавядаў пра асаблівасці ўмоў службы ў беларускім войску<ref>https://belsat.eu/ru/news/tushenka-gryaznaya-voda-i-russkij-duh-kak-vyglyadit-belorusskaya-armiya-iznutri/</ref><ref>https://www.svaboda.org/a/30290324.html</ref>. Моладзевы блок прыняў актыўны ўдзел у снежаньскіх [[Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй|пратэстах супраць глыбокай інтэграцыі Беларусі з Расіяй]]. За актыўны ўдзел у акцыях былі пакараны некалькі актывістаў. Станіслаў Шашок быў пасаджаны на 15 содняў у Акрэсціна, дзе ён сустрэў Новы Год<ref>https://www.svaboda.org/a/30346160.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/hramadstva/zatrymany-aktyvist-legalize-belarus-stas-shashok/ |title=Архіўная копія |access-date=30 кастрычніка 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211031021218/https://www.racyja.com/hramadstva/zatrymany-aktyvist-legalize-belarus-stas-shashok/ |archivedate=31 кастрычніка 2021 |url-status=dead }}</ref>. Даніла Лаўрэцкі, Алана Гебрэмарыям і Міхась Варанцоў атрымалі па 30 базавых велічын (810 [[Беларускі рубель|рублёў]]) штрафу. Падчас судовыў паседжанняў былі зафіксаваны шматлікія парушэнні<ref>https://belsat.eu/in-focus/hvalya-sudou-i-bujnyh-shtrafau-dlya-pratsiunikau-integratsyi-z-raseyaj/</ref><ref>http://spring96.org/ru/news/95675</ref>. С пачатку [[Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі|распаўсюджвання COVID-19 у Беларусі]] Моладзевы блок пачаў займацца павышэннем грамадзянскай самасвядомасці і крытыкаваць палітыку ўладаў датычна COVID-19. Актывісты запусцілі збор сродкаў на друк інфармацыйных улётак для распаўсюджвання па публічных месцах, а таксама на пашыў марлявых масак для лекараў<ref>https://web.archive.org/web/20201101010740/https://molamola.by/campaigns/2519?tab=about</ref>. Таксама быў запушчаны сайт-рэквіем з імёнамі тых, хто і як загінуў падчас пандэміі ў Беларусі<ref>https://euroradio.fm/ru/rekviem-v-belarusi-zapustilsya-proekt-pro-umershih-ot-covid-19</ref>. 19 сакавіка актывісты Моладзевага блоку разам з ЗБС і незалежнай ініцыятыўнай групай МДЛУ заклікалі беларускае студэнцтва да [[Забастоўка|забастоўкі]] з патрабаваннем ўвесці дыстанцыйнае навучанне<ref>https://naviny.online/new/20200319/1584621914-ststudenty-mglu-obyavili-o-podgotovke-zabastovki-s-trebovaniem-vvesti-v-vuze {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210608210236/https://naviny.online/new/20200319/1584621914-ststudenty-mglu-obyavili-o-podgotovke-zabastovki-s-trebovaniem-vvesti-v-vuze |date=8 чэрвеня 2021 }}</ref>. У той жа дзень студэнткі МДЛУ і актывісткі Моладзевага блоку [[Лізавета Сяргееўна Пракопчык|Лізавета Пракопчык]] і Анастасія Сахарчук зладзілі акцыю ля будынку МДЛУ, падчас якой раздавалі маскі з іранічным надпісам «Ха-ха я тут памру»<ref>https://www.svaboda.org/a/30538635.html</ref>. За гэта з [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|МДЛУ]] была адлічана Лізавета Пракопчык. [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]] прызнаў яе адлічэнне палітычна матываваным<ref>http://spring96.org/be/news/96495</ref>. Рэктар МДЛУ [[Наталля Баранава]] сцвярджае, што адлічэнне не матывавана палітычна<ref>http://spring96.org/be/news/96594</ref>. З 20 па 23 сакавіка ў шэрагу беларускіх ВНУ назіралася паніжанае наведванне, але масава забастоўку не падтрымалі<ref>https://web.archive.org/web/20200323171944/https://news.tut.by/society/677234.html</ref>. 26 сакавіка Моладзевы блок зладзіў перфоманс з укладаннем кветак да помніка карове ў Мінску. Акцыя была прысвечана гадавіне выказвання [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнка]] пра «абасраных кароў» падчас візіту ў адзін з аграхолдынгаў [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]]. Акцыяй актывісты хацелі звярнуць увагу на тое, што часамі стаўленне ўладаў да кароваў лепшае за стаўленне да людзей<ref>https://kaktutzhit.by/news/korova-pamyat</ref>. 8 мая актывісты Моладзевага блоку правялі акцыю супраць правядзення 9 мая парада ва ўмовах распаўсюджвання COVID-19. Падчас акцыі актывісты танцавалі з труной на фоне генеральнай рэпетыцыі параду, робячы адсылку да папулярнага мема з [[Гана|ганскімі]] магільшчыкамі. За акцыю былі затрыманы актывісты Міхась Варанцоў, Вераніка Яновіч, Лізавета Пракопчык і Даніла Лаўрэцкі<ref>https://euroradio.fm/u-minsku-zatrymali-aktyvistau-yakiya-zladzili-parad-z-trunoy</ref>. Апошнія атрымалі 5 і 13 содняў арышту на Акрэсціна адпаведна<ref>https://naviny.online/new/20200511/1589215608-liza-prokopchik-i-danila-lavreckiy-za-akciyu-s-grobom-poluchili-18-sutok {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211104034237/https://naviny.online/new/20200511/1589215608-liza-prokopchik-i-danila-lavreckiy-za-akciyu-s-grobom-poluchili-18-sutok |date=4 лістапада 2021 }}</ref>. Сябра актывістаў Уладзь Клаўкін, грамадзянін Расіі, быў дэпартаваны з Беларусі<ref>https://www.svaboda.org/a/30841747.html</ref>. == Пратэсты 2020—2021 гадоў == {{асноўны артыкул|Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)}} [[Файл:Alana-gebremariam.jpg|міні|259x259пкс|Алана Гебрэмарыям, прадстаўніца [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]] па справах моладзі і студэнцтва]] Падчас [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|Прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] Моладзевы блок падтрымаў агульны пратэст, але адкрыта не падтрымліваў ніводнага з кандыдатаў. Актывісты Моладзевага блоку падтрымалі галадоўку каля будынку [[СІЗА-1|СІЗА № 1]] у знак салідарнасці з адным з затрыманых па «справе [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Ціханоўскага]]». У адзін з дней галадоўкі быў затрыманы актывіст Пятро Маркелаў, які пасля атрымаў 10 содняў арышту<ref>https://www.svaboda.org/a/30755810.html</ref>. Моладзевы блок атрымаў 1 месца ў [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай радзе па арганізацыі працэссу пераадолення крызісу]], якая была сфарміравана адразу пасля гарачай фазы пратэстаў 9-12 жніўня для прыняцця захадаў па стабілізацыі сітуацыі ў краіне, забеспячэння трансферу ўлады і абароны суверэнітэту і незалежнасці Рэспублікі Беларусь. Актывістка Моладзевага блоку Алана Гебрэмарыям стала сябрам асноўнага складу Каардынацыйнай рады. 16 верасня падчас сустрэчы з «палітычным актывам» Беларусі Аляксандр Лукашэнка падчас дакладу пра палажэнне ў краіне даў сваю ацэнку дзейнасці Моладзевага блоку, назваўшы яго «другім этапам разбурэння краіны»<ref>https://www.belta.by/president/view/sem-etapov-stsenarija-po-unichtozheniju-belarusi-lukashenko-rasskazal-ob-istinnyh-zamyslah-opponentov-406999-2020/</ref>: {{Цытата|Такім чынам, спецыяльна створаны «Моладзевы блок» на аснове вылучэння кандыдатаў у дэпутаты актыўна фармаваў настроі незадаволенасці ў розных сацыяльных групах. Для гэтых мэт выкарыстоўваліся, здавалася б, непалітычныя пытанні: закон аб адтэрміноўцы, размеркаванне студэнтаў, легалізацыя наркотыкаў, вядомая тэма артыкула 328 Крымінальнага кодэкса і гэтак далей.|аўтар=Аляксандр Лукашэнка, самаабвешчаны, часткова прызнаны Прэзідэнт Беларусі}} У кастрычніку Алана Гебрэмарыям прыняла запрашэнне Святланы Ціханоўскай стаць яе прадстаўніцай па справах моладзі і студэнцтва. Прызначэнне адбылося 5 кастрычніка<ref>https://euroradio.fm/ru/tihanovskaya-naznachila-predstavitelnicu-po-delam-molodezhi-i-studentov</ref>. Зранку 12 лістапада ў шэрагу актывістаў Моладзевага блоку і ЗБС адбыліся ператрусы. Некаторых актывістаў, у тым ліку Алану Гебрэмарыям, затрымалі і адвезлі ў [[Следчы ізалятар КДБ Беларусі|СІЗА КДБ]]. Актывістам Даніле Лаўрэцкаму і [[Лізавета Сяргееўна Пракопчык|Лізавеце Пракопчык]] удалося збегчы ад КДБ і ўцячы ва [[Украіна|Украіну]], нелегальна перасекчы мяжу з [[Расія]]й<ref>{{Cite web |url=https://mediazona.by/article/2020/12/29/gaudeamus |title=Архіўная копія |access-date=31 кастрычніка 2021 |archive-date=26 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426004048/http://mediazona.by/article/2020/12/29/gaudeamus |url-status=dead }}</ref>. Ператрусы і затрыманні адбываліся ў межах [[Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ|справы студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ]]. 18 лістапада Алана Гебрэмарыям разам з іншымі фігурантамі справы была прызнана палітычнай зняволенай<ref>https://belhelcom.org/ru/news/zayavlenie-protesta-protiv-nastupleniya-na-zadzinochanne-belaruskih-studentau</ref><ref>http://spring96.org/be/news/104272</ref>. 16 ліпеня 2021 года Алана Гебрэмарыям атрымала 2 гады і 6 месяцаў пазбаўлення волі. Падчас судовага пасяджання больш за 50 чалавек прыйшлі падтрымаць фігурантаў справы, але большую частку людзей не пусцілі, а каля будынка суда дзяжурыў [[АМАП (Беларусь)|АМАП]]<ref>http://spring96.org/be/news/104326</ref>. == Удзел у абароне Украіны супраць уварвання Расіі ў 2022 годзе == {{асноўны артыкул|Батальён імя Кастуся Каліноўскага}} З пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]] актывісты Моладзевага блоку уключыліся ў працу па дапамозе ўкраінскім уцекачам, фіксацыі ваенных злачынстваў, а таксама непасрэдна абароне Украіны<ref>https://www.instagram.com/moladzbel/</ref>. Так, Аляксандр Руткевіч, выпускнік БНТУ, супрацоўнік IT і актывіст Моладзевага блоку, далучыўся да Батальёна імя Кастуся Каліноўскага з самага пачатку ўзброенага канфлікта<ref>{{Cite web |url=https://mediazona.by/article/2022/03/27/battalion |title=Архіўная копія |access-date=25 красавіка 2022 |archive-date=3 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403174614/https://mediazona.by/article/2022/03/27/battalion |url-status=dead }}</ref>. Таксама да Батальёна далучыўся экс-кандыдат Аляксей Лазараў, які 13 сакавіка ажаніўся з іншай актывісткай Веранікай Яновіч прама падчас праходжання ваеннай службы ў шэрагах [[Узброеныя Сілы Украіны|УСУ]]<ref>https://charter97.org/be/news/2022/3/21/460060/</ref>. Лазараў загінуў 19 студзеня 2026 года пры выкананні баявога задання<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/386193|title=Загінуў беларускі добраахвотнік Аляксей Лазараў|date=2026-01-21|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|accessdate=2026-01-21}}</ref>. Іншыя сябры Блоку заняліся дапамогай са зборам сродкаў і дастаўкай амуніцыі, неабходнай для беларускіх дабраахвотнікаў<ref>https://www.mixcloud.com/mediawnet/%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%91-%D1%9E%D0%BD%D1%8D%D1%82-%D1%81%D0%B2%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BA-%D1%81%D0%B2%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D1%8B-%C5%9Bwit-wolno%C5%9Bci-4042022/</ref>. У верасні 2022 года інтэрнэт-рэсурсы Маладзёжнага блока і беларускіх вайсковых груп ва Украіне былі прызнаныя [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]] у Беларусі<ref>[https://reform.by/330704-mvd-priznalo-jekstremistskimi-formirovanijami-resursy-polka-kalinovskogo-telegram-kanaly-dvizh-i-basta МВД признало экстремистскими формированиями ресурсы Полка Калиновского, телеграм-каналы «Движ» и «Баста!»]</ref>. {{Зноскі|3}}{{Вонкавыя спасылкі}}{{Партыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Грамадскія аб’яднанні і рухі]] [[Катэгорыя:Маладзёжныя палітычныя арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2019 годзе]] ryx444inq9t2nro3oevzyni94xxd34d 14 669698 5165142 5163621 2026-07-12T20:00:14Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2019 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2019 года]]: Уніфікацыя назваў 5163621 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Камп’ютарныя гульні|2019|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2019]] [[Катэгорыя:Творы 2019 года]] pps2vbhmjot4hhj91z05cu19bxr3ef6 0 674247 5165314 4730720 2026-07-13T10:06:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165314 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік }} '''Разалі Ульрыка Алівекрона,''' народжаная '''Рус''' ([[Шведская мова|швед]]. ''Rosalie Ulrika Olivecrona''; [[9 снежня]] [[1823]] — [[4 чэрвеня]] [[1898]]) — [[Шведы|шведская]] [[Фемінізм|феміністка]] і пісьменніца. Яна з’яўляецца адным з трох вялікіх піянераў арганізаванага руху за правы жанчын у Швецыі, разам з [[Фрэдрыка Брэмер|Фрэдрыкай Брэмер]] і [[Сафі Адлерспарэ]] . == Біяграфія == Разалі Ульрыка Рус нарадзілася ў багатай сям’і. Яна вырасла ў [[Стакгольм]]е і была адной з першых вучаніц Валінскай школы ў Стакгольме, адной з найстарэйшых жаночых школ Швецыі з 1831 года. Сям’я пераехала ў 1839 годзе ў Сёгерыс ля падножжа горнага плато Месберг ў [[Вестэргётланд]]зе.<ref>[https://runeberg.org/nfck/0275.html ''Wallinska flickskolan'' (Nordisk familjebok / Uggleupplagan. 31. Ural — Vertex)]</ref> Адна з яе сябровак, Хулда Гар, была настаўніцай жаночай школы ў Лаймстоўне, горадзе недалёка ад [[Чарлстан (Паўднёвая Караліна)|Чарльстана, штат Паўднёвая Караліна]], ЗША, і прапанавала ёй пасаду ў школе. У 1851 годзе яна паехала ў ЗША і прабыла там чатыры гады. Спачатку Рус была настаўніцай французскай мовы ў школе ў Лаймстоўна, потым яна стала гувернанткай на плантацыі двух сваіх вучняў — Элізы і Эні Перона. Пазней яна напісала апісанне свайго знаходжання і культуры амерыканскага Поўдня. Сама яна не заўважыла злоўжыванняў з рабамі, але палічыла [[рабства]] ненатуральным і «эмацыянальна агідным» і была перакананая, што яго адмена непазбежна, хаця гэта сустрэне вялікі супраціў. У Швецыю яна вярнулася ў 1855 годзе. У 1859 годзе яна заснавала газету ''Tidskrift för hemmet'' («Часопіс для дома») у таварыстве са сваёй сяброўкай Сафі Адлерспарэ пры фінансавай падтрымцы Фрэдрыкі Лімнэл. Газета была фемінісцкім выданнем, якое адстойвала правы жанчын, у прыватнасці, права на вышэйшую адукацыю і прафесію. Шмат артыкулаў яны напісалі самі. Выдавалася ў Стакгольме з 1859 па 1885 год.<ref>[http://www.ub.gu.se/kvinn/digtid/02/ ''Tidskrift för hemmet'' (Göteborgs universitet)]</ref> У 1861 годзе Рус і Адлерспарэ здзейснілі падарожжа па Германіі, Францыі, Англіі, Шатландыі і Ірландыі, каб параўнаць розніцу ў фемінісцкіх рухах, і паведамілі, што гэты рух у Германіі і Францыі мала вядомы ў параўнанні з Вялікабрытаніяй. У 1864 годзе разам з Адлерспарэ, генерал-маёрам Рудэбекам і доктарам Лемхенам прыняла ўдзел у заснаванні ''Svenska Röda Korset (Шведскі Чырвоны Крыж).'' <ref>[http://www.redcross.se/om-oss/historik/ ''Svenska Röda Korsets historia'' (Svenska Röda Korset)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101127011145/http://www.redcross.se/om-oss/historik/|date=November 27, 2010}}</ref> == Асабістае жыццё == У 1857 годзе яна выйшла замуж за ўдаўца, шведскага юрыста, дзяржаўнага дзеяча і прафесара Кнута Алівекрона (1817—1905). Алівекрона быў прафесарам права [[Упсальскі ўніверсітэт|Упсальскага ўніверсітэта]] (1852—1867) і рэктарам Упсальскага ўніверсітэта (1861—1862). Ён быў суддзёй Вярхоўнага суда (1868—1889), і членам [[Міжнародны суд ААН|Міжнароднага суда]] ў [[Гаага|Гаазе]] з 1902 года. Рус пераехала ва [[Упсала|Упсалу]] і стала мачахай сына мужа і трох дачок. У шлюбе яна нарадзіла дачку і сына.<ref>[http://www.igrin.co.nz/~hotchoc/SRKolive.htm ''Samuel Rudolf Detlof Knut Olivecrcrona'' (The Olivecrona Family)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130504025034/http://www.igrin.co.nz/~hotchoc/SRKolive.htm |date=4 мая 2013 }}</ref> == Працы == * ''Resa till Amerika'' («Падарожжа ў Амерыку»), падарожная кніга, 1851-55 * ''Mary Carpenter'' 1887 * ''Верш Spridda blad'' («Раскіданае лісце»), 1889 год == Зноскі == {{Reflist}} == Іншыя крыніцы == * Ульф Бейбом (на шведскай): ''Utvandrarkvinnor.'' ''Svenska kvinnoöden i Amerika'' (Жанчыны-эмігранты. Лёсы шведскіх жанчын у Амерыцы) (2006) * Österberg, Carin, Lewenhaupt, Inga & Wahlberg, Anna Greta, Svenska kvinnor: föregångare nyskapare, Signum, Lund, 1990 (1990) == Спасылкі == * [http://www.ub.gu.se/kvinn/digtid/03/1898/dagny1898_11.pdf Дагні № 11 1898] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220121153009/http://www2.ub.gu.se/kvinn/digtid/03/1898/dagny1898_11.pdf |date=21 студзеня 2022 }} * [http://www.ub.gu.se/kvinn/digtid/02/1861/04/tfh1861_4_325_333.pdf Tidskrift för hemmet nr 4 1861] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220121151211/http://www2.ub.gu.se/kvinn/digtid/02/1861/04/tfh1861_4_325_333.pdf |date=21 студзеня 2022 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Журналісты XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Журналісты Швецыі]] [[Катэгорыя:Шведскамоўныя пісьменнікі]] 2f2mzamgp9586ymzv6kw9fd9na50p2r 0 677620 5165087 4288276 2026-07-12T16:46:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165087 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўная пасада |пасада = Прэзідэнт Арменіі |арыгінальная назва = Հայաստանի Նախագահ |краіна = Арменія |эмблема=Flag of the President of Armenia.svg |подпіс эмблемы = Штандар прэзідэнта Арменіі |цяперашні = [[Ваагн Гарнікавіч Хачатран|Ваагн Хачатран]] |прызначаны = [[13 сакавіка]] [[2022]] |партрэт = Vahagn Khachaturyan.jpg |рэзідэнцыя = знаходзіцца ў [[Ерэван]]е |прызначаецца = па выніках галасавання ў парламенце |тэрмін паўнамоцтваў = 7 гадоў, не больш за 1 тэрмін |з'явілася = [[16 кастрычніка]] [[1991]] |першы = [[Лявон Тэр-Петрасян]] |сайт=http://www.president.am}} '''Прэзідэнт [[Арменія|Арменіі]]''', афіцыйна '''Прэзідэнт Рэспублікі Арменія''' ({{Lang-hy|Հայաստանի Հանրապետության Նախագահ}}) — з’яўляцца [[Кіраўнік дзяржавы|кіраўніком дзяржавы]], гарантам незалежнасці, тэрытарыяльнай цэласнасці і бяспекі [[Арменія|Рэспублікі Арменія]], сочыць за выкананнем [[Канстытуцыя Арменіі|Канстытуцыі]]. Прэзідэнт Арменіі абіраецца [[Нацыянальны Сход Арменіі|Нацыянальным Сходам]] краіны тэрмінам на 7 гадоў. Адна і тая ж асоба можа быць абрана прэзідэнтам толькі адзін раз. == Паўнамоцтвы Прэзідэнта == === Паўнамоцтвы з 9 красавіка 2018 года === На Канстытуцыйным рэферэндуме, які прайшоў 6 снежня 2015 года, былі прынятыя змены [[Канстытуцыя Арменіі|Канстытуцыі]]. У прыватнасці, Арменія стала [[Парламенцкая рэспубліка|парламенцкай рэспублікай]] і паўнамоцтвы прэзідэнта значна скараціліся. Згодна новай рэдакцыі Канстытуцыі, прэзідэнт рэспублікі прызначае чарговыя і пазачарговыя выбары ў [[Нацыянальны Сход Арменіі|Нацыянальны сход]], у 21-дзённы тэрмін падпісвае і абнародуе прынятыя парламентам законы. Кіраўнік дзяржавы больш не мае права распускаць Нацыянальны сход ва ўстаноўленых Канстытуцыяй выпадках і парадку, а таксама прызначаць пазачарговыя выбары<ref name=":0">{{Cite web|url=https://news.am/rus/news/439003.html|title=Якімі паўнамоцтвамі будзе валодаць новы прэзідэнт Арменіі?|publisher=news.am|lang=ru|accessdate=2018-03-06}}</ref>. Ва ўстаноўленых Канстытуцыяй выпадках прэзідэнт можа прыняць адстаўку ўрада і па прапанове [[Спіс прэм’ер-міністраў Арменіі|прэм’ер-міністра]] унесці змены ў склад Кабінета міністраў<ref name=":0"/>. ==== Сфера знешняй палітыкі ==== Скарочаны паўнамоцтвы прэзідэнта Арменіі і па частцы знешняй палітыкі. Прэзідэнт рэспублікі ва ўстаноўленых законам выпадках і па прапанове Урада заключае Міжнародныя дагаворы, прызначае і адклікае па прапанове прэм’ер-міністра дыпламатычных прадстаўнікоў у замежных дзяржавах і міжнародных арганізацыях, прымае даверчыя і адзыўныя граматы дыпламатычных прадстаўнікоў замежных дзяржаў і міжнародных арганізацый<ref name=":0"/>. Прэзідэнт Рэспублікі па прапанове Урада ва ўстаноўленых законам выпадках зацвярджае, прыпыняе або дэнансуе міжнародныя дамовы, якія не патрабуюць ратыфікацыі<ref name=":0"/>. ==== Узброеныя сілы ==== Прэзідэнт Рэспублікі па прапанове прэм’ер-міністра ва ўстаноўленых законам выпадках і парадку прызначае і вызваляе вышэйшы камандны склад Узброеных Сіл і іншых войскаў, а таксама па прапанове прэм’ер-міністра ва ўстаноўленых законам выпадках і парадку прысвойвае вышэйшыя воінскія званні<ref name=":0"/>. Прэзідэнт ужо не З’яўляецца Вярхоўным Галоўнакамандуючым Узброеных сіл Арменіі, а ў выпадку вайны гэтыя паўнамоцтвы будуць ускладзены на кіраўніка ўрада<ref name=":0"/>. Прэзідэнт, як і спікер парламента, не ўвойдзе ў склад новай Рады бяспекі<ref>{{Cite web|url=https://ru.armeniasputnik.am/politics/20180301/10734829/armen-sarkisyan-prezident-arbitr-i-vizitnaya-kartochka-dlya-investorov.html|title=Армэн Саркісян: прэзідэнт-арбітр і візітная картка для інвестараў?|author=Sputnik|publisher=ru.armeniasputnik.am|lang=ru|accessdate=2018-03-06}}</ref>. == Парадак абрання і спынення паўнамоцтваў == Прэзідэнтам Арменіі можа быць абрана асоба не маладзейшая за 35 гадоў, якая апошнія дзесяць гадоў з’яўляецца грамадзянінам Рэспублікі Арменія, якая не з’яўляецца грамадзянінам іншай краіны, пастаянна пражывае ў Рэспубліцы апошнія дзесяць гадоў і валодае выбарчым правам. Прэзідэнт абіраецца тэрмінам на сем гадоў. Адна і тая ж асоба не можа быць абрана на пасаду Прэзідэнта Рэспублікі больш чым два разы запар. Не праводзяцца выбары ў перыяд надзвычайнага або ваеннага становішча. Прэзідэнтам Арменіі абіраецца той кандыдат, за якога прагаласавала больш за палову выбаршчыкаў. Калі ў першым туры пераможца не вызначаны, праводзіцца другі тур, у які выходзяць два кандыдаты, што набралі найбольшую колькасць галасоў. Пераможцам у гэтым выпадку з’яўляецца кандыдат, які набраў больш галасоў, чым яго супернік. Паўнамоцтвы прэзідэнта спыняюцца ў выпадку яго добраахвотнай адстаўкі, смерці, адхілення ад пасады пры здзяйсненні ім дзяржаўнай здрады ці іншага цяжкага злачынства, немагчымасці выконваць абавязкі прэзідэнта пры яго цяжкай хваробе або іншых непераадольных перашкод. Пастанова аб адхіленні ад пасады прымаецца Нацыянальным сходам на падставе станоўчага заключэння Канстытуцыйнага суда, калі станоўча прагаласуюць не менш за 2/3 дэпутатаў парламента. З адпаведным пазовам у Канстытуцыйны суд звяртаецца Нацыянальны сход на падставе сваёй пастановы, вынесенай, калі станоўча прагаласуюць больш за палову дэпутатаў парламента. Пастанова аб немагчымасці выканання прэзідэнтам сваіх абавязкаў прымаецца парламентам на падставе станоўчага заключэння Канстытуцыйнага суда, калі станоўча прагаласуюць не менш за 2/3 дэпутатаў парламента. З адпаведным пазовам у Канстытуцыйны суд звяртаецца ўрад. У абодвух выпадках пытанне здымаецца з абмеркавання Нацыянальнага сходу, калі заключэнне Канстытуцыйнага суда адмоўнае. У выпадку вакансіі пасады Прэзідэнта Рэспублікі, да ўступлення на пасаду зноў абранага Прэзідэнта Рэспублікі, абавязкі Прэзідэнта Рэспублікі выконвае старшыня Нацыянальнага сходу, а калі гэта немагчыма-Прэм’ер-міністр. Асобы, якія выконваюць абавязкі прэзідэнта, абмежаваныя ў паўнамоцтвах. У прыватнасці, ім забараняецца прызначаць рэферэндум, прызначаць Прэм’ер-міністра, прызначаць і звальняць вышэйшы камандны склад Узброеных Сіл і іншых войскаў (за выключэннем перыяду ваеннага становішча), рабіць у прадугледжаных законам выпадках прызначэнні на пасады паліцыі і органаў нацыянальнай бяспекі, а таксама распускаць Нацыянальны сход, прызначаць і адклікаць дыпламатычных прадстаўнікоў Рэспублікі Арменія ў замежных дзяржавах і пры міжнародных арганізацыях, прымаць даверчыя і адзыўныя граматы дыпламатычных прадстаўнікоў замежных дзяржаў і міжнародных арганізацый, памілаваць асуджаных і ўзнагароджваць ордэнамі і медалямі Рэспублікі Арменія, прысвойваць вышэйшыя воінскія і ганаровыя званні, вышэйшыя дыпламатычныя і іншыя класныя чыны. == Прэзідэнты Арменіі == {| class="wikitable" style="text-align:center" width="100%" |- | align="center" |'''№''' | align="center" |'''Прэзідэнт''' | align="center" |'''Фатаграфія''' | align="center" |'''Пачатак паўнамоцтваў''' | align="center" |'''Сканчэнне паўнамоцтваў''' |- | align="center" |1 | align="center" |[[Лявон Тэр-Петрасян]] | align="center" |[[Файл:Levon Ter Petrossian.jpg|100px]] | align="center" |[[16 кастрычніка]] [[1991]] | align="center" |[[3 лютага]] [[1998]] |- | align="center" |2 | align="center" |[[Роберт Качаран]] | align="center" |[[Файл:Robert Kocharyan, second President of Armenia, 2006 01.jpg|100px]] | align="center" |[[9 красавіка]] [[1998]] <small>({{В. а.}} 3 лютага-9 красавіка 1998)</small> | align="center" |[[9 красавіка]] [[2008]] |- | align="center" |3 | align="center" |[[Серж Саргсян]] | align="center" |[[Файл:2nd EPP EaP Summit (8234401295).jpg|100px]] | align="center" |[[9 красавіка]] [[2008]] | align="center" |[[9 красавіка]] [[2018]] |- | align="center" |4 | align="center" |[[Армен Саркісян]]<ref>[http://president.am/ru/press-release/item/2018/03/02/President-Serzh-Sargsyan-met-with-Armen-Sargsyan Прэзідэнт Серж Саргсян прыняў абранага Прэзідэнта Армена Саргсяна]</ref> | align="center" |[[Файл:Armen Sargsyan, November 2008 cropped.jpg|100px]] | align="center" |[[9 красавіка]] [[2018]] | align="center" |[[1 лютага]] [[2022]] |- | align="center" |— {{Small|({{в.а.}})}} | align="center" |[[Ален Робертавіч Сіманян|Ален Сіманян]]<ref>[https://euroradio.fm/u-armenii-zyaviusya-chasovy-prezident У Арменіі з’явіўся часовы прэзідэнт]</ref> | align="center" |[[Файл:Ален Симонян (13-01-2022).jpg|100px]] | align="center" |[[1 лютага]] [[2022]] | align="center" |[[13 сакавіка]] [[2022]] |- | align="center" |5 | align="center" |[[Ваагн Гарнікавіч Хачатран|Ваагн Хачатран]]<ref>[https://www.gazeta.ru/politics/news/2022/03/03/17373757.shtml В Армении избрали президента]</ref> | align="center" |[[Файл:Vahagn Khachaturyan.jpg|100px]] | align="center" |[[13 сакавіка]] [[2022]] | align="center" | |} {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.president.am Прэзідэнт Рэспублікі Арменія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080913050959/http://www.president.am/ |date=13 верасня 2008 }} * [http://proekt-wms.narod.ru/states/armen.html Спіс кіраўнікоў Арменіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130725235935/http://proekt-wms.narod.ru/states/armen.html |date=25 ліпеня 2013 }} [[Катэгорыя:Спісы:Арменія]] [[Катэгорыя:Спісы прэзідэнтаў|Арменія]] [[Катэгорыя:Прэзідэнты Арменіі]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] tmxxryhfhpjxwo00h5vogage42zkc0z 0 678662 5165070 5100544 2026-07-12T16:18:03Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Måneskin]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165070 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Måneskin | Подпіс = | Ключ = | Лога = | Шырыня_лога = | Фота = Maneskin 2019.jpg | Апісанне_фота = | Шырыня_фота = | Гады = 2015 | Краіна = Італія | Горад = [[Рым]] | Мова = [[італьянская мова|італьянская]] <br> [[англійская мова|англійская]] | Жанр = | Жанры = [[Альтэрнатыўны рок]]<br>[[Фанк-рок]]<br>[[Рэп-рок]]<br>[[Стоўнер-рок]]<br>[[Глэм-рок]] | Псеўданім = | Псеўданімы = | Лэйбл = [[Sony Music Entertainment|Sony Music]] | Лэйблы = | Тэматыка = | Склад = [[Давід Даміяна]]<br>Вікторыя Дэ Анжэліс<br>Томас Раджы<br>Ітан Торкіа | Былыя ўдзельнікі = | Сайт = | Іншыя праекты ўдзельнікаў = }} '''Måneskin''' — [[Італія|італьянскі]] [[рок-гурт]], у склад якога ўваходзяць галоўны вакаліст Давід Даміяна, басістка Вікторыя Дэ Анжэліс, гітарыст Томас Раджы і бубнач Ітан Торкіа.<ref name="Biografia Maneskin">{{Cite web|url=https://www.rollingstone.it/artista/maneskin/|title=Biografia Maneskin|website=www.rollingstone.it|accessdate=2021-03-11|archive-date=2019-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305234338/https://www.rollingstone.it/artista/maneskin/|url-status=live}}</ref> Гурт заняў другое месца ў адзінаццатым сезоне італьянскага шоў талентаў X Factor у [[2017]] годзе<ref name="Biografia Maneskin"/>, перамог у італьянскім нацыянальным адборы на Еўрабачанне-2021 на фестывалі ў Сан-Рэма<ref>{{Cite web|url=https://www.iltempo.it/tv-news/2021/03/02/video/sanremo-i-maneskin-raccontano-il-loro-brano-zitti-e-buoni--26394985/|title=Sanremo, i Maneskin raccontano il loro brano "Zitti e buoni"|website=Eurovision.tv|date=2021-03-02|accessdate=2021-03-11}}</ref>, і, нарэшце, перамог на [[конкурс песні Еўрабачанне 2021|конкурсе песні Еўрабачанне-2021]] з песняй «[[Zitti e buoni]]». == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''Il ballo della vita'' (2018) * ''Teatro d'ira: Vol. I'' (2021) * ''Rush!'' (2023) {{зноскі}} {{s-start}} {{S-ach}} {{succession box |title = [[Выява:Eurovision Song Contest heart (2014–2025).svg|25px]]<br />[[Пераможцы конкурсу песні Еўрабачанне|Пераможца конкурсу песні Еўрабачанне]] |years = [[Конкурс песні Еўрабачанне 2021|2021]] |before = {{Сцяг|Нідэрланды}} [[Дункан Лоўрэнс]]<br/>з песняй ''«[[Arcade (песня)|Arcade]]»'' |after = - }} {{s-end}} {{Пераможцы конкурсу песні Еўрабачанне}} [[Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2021]] [[Катэгорыя:Прадстаўнікі Італіі на конкурсе песні Еўрабачанне]] [[Катэгорыя:Рок-гурты Італіі]] [[Катэгорыя:Пераможцы конкурсу песні Еўрабачанне]] [[Катэгорыя:Måneskin]] 1298uzei8jj92wxn0gqzct2y0rb1tcr 0 678675 5165071 4119034 2026-07-12T16:18:15Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Måneskin]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165071 wikitext text/x-wiki {{Музычны сінгл |Назва = Zitti e buoni |Вокладка = |Выканаўца = [[Måneskin]] |Альбом = [[Teatro d'ira: Vol. 1]] |Бок А = |Бок Б = |Выпушчаны = 3 сакавіка 2021 |Фармат = [[лічбавая дыстрыбуцыя]], [[патокавае мультымедыя]] |Запісаны = |Жанр = [[рок-музыка]]<ref>{{Cite web|url=https://music.fanpage.it/il-significato-di-zitti-e-buoni-la-canzone-dei-maneskin-a-sanremo-2021/|title=Il significato e il testo di Zitti e buoni, la canzone dei Maneskin a Sanremo 2021|author=Vincenzo Nasto|website=Music Fanpage|date = 2021-03-02|access-date=2021-05-20}}</ref> |Кампазітар = {{hlist|[[Давід Даміяна]]|Ітан Торкіа|Томас Раджы|Вікторыя Дэ Анжэліс}} |Працягласць = 3:12 |Лэйбл = [[Sony Music Entertainment|Sony Music Entertainment Italy]] |Прадзюсар = {{hlist|Фабрыцыа Ферагуца|Måneskin}} |Аўтар песні = {{hlist|[[Давід Даміяна]]|Ітан Торкіа|Томас Раджы|Вікторыя Дэ Анжэліс}} |Чарты = |Агляды = |Папярэдні = [[Vent'anni]] |Пап_год = 2020 |Год = 2021 |Наступны = |Наст_год = |Яшчэ = }} '''«Zitti e buoni»''' або '''«ZITTI E BUONI»''' ''(«Ціхія і смірныя»)'' — [[песня]] [[Італія|італьянскай]] групы «[[Måneskin]]», якая была выпушчана [[3 сакавіка]] [[2021]] года гуказапісвальнай кампаніяй «[[Sony Music Entertainment|Sony Music Entertainment Italy]]» як другі сінгл у падтрымку другога студыйнага альбома гурта «Teatro d’ira: Vol. 1».<ref>{{Cite web|lang=it|url=https://www.earone.it/news/maneskin_zitti_e_buoni_radio_date_03_03_2021_48926451/|title=Måneskin - Zitti e buoni|author=Sara Daniele|website=EarOne|date=2021-03-03|access-date=2021-05-20}}</ref> З гэтай песняй «Måneskin» атрымалі права прадставіць Італію на «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2021|Еўрабачанні-2021]]» у [[Ротэрдам]]е ([[Нідэрланды]]), атрымаўшы перамогу ў фестывалі песні ў Сан-Рэма — 2021.<ref>{{Cite web|lang=it|url=https://www.adnkronos.com/sanremo-2021-maneskin-ora-leurovision_6HS7o0N42CgrhyMeKNjDTO|title=Sanremo 2021, Maneskin: "Ora l'Eurovision"|website=Adnkronos|date=2021-03-07|access-date=2021-05-20}}</ref> Песня прынесла перамогу выканаўцам на конкурсе «Еўрабачанне-2021». {{зноскі}} [[Катэгорыя:Песні конкурсу Еўрабачанне 2021]] [[Катэгорыя:Måneskin]] one8wst02jhnujh3f57y60yvbn38v9e 0 683658 5165331 5163243 2026-07-13T10:47:45Z Slavazai1973 60865 /* Спасылкі */ 5165331 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} {{цёзкі2|Блізнюк}} '''Уладзіслаў Дзмітрыевіч Блізнюк''' (нар. {{ДН|8|1|1999}}, [[Новадзевяткавічы]], [[Гродзенская вобласць]], [[Беларусь]]) — беларускі [[баскетбаліст]]. Разыгрываючы абаронца. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Сваю спартыўную кар’еру пачаў ў 5 класе, калі ў складзе зборнай каманды школы трапіў на абласную спартакіяду па стрытболе сярод юнакоў па месцы жыхарства, у [[Гродна|Гродне]]. Гульня не засталася без увагі трэнераў з абласнога цэнтра, і Уладзіслаў на працягу некалькіх гадоў заставаўся лідарам каманды Гродзенскай вобласці, якую двойчы прыводзіў да чэмпіёнства ў першынстве Рэспублікі Беларусь па баскетболе. У гэты час былі выступленні за гродзенскія каманды СДЮШАР Гродна, «Рэгіён-2010» ([[Гродзенскі раён]]), БК «Мешчаракова» (Мінск), СДзЮШАР БК «Мінск-2006». У сезоне 2015/16 выступаў у юнацкай Еўралізе, з’яўляўся ўдзельнікам чэмпіянату Беларусі сярод дарослых у складзе каманды [[БДЭУ-ГрандПрынт|БДЭУ-РЦАП]]. У 2016 годзе падпісаў кантракт на тры гады з клубам «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]»<ref>[https://nastgaz.by/syamnatstsatsigadovy-prafesiyanal/ Сямнаццацігадовы прафесіянал]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16|юнацкую]] (2015), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую]] (2016—2017), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2018—2019) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную]] (з 2021) зборную Беларусі. У складзе студэнцкай зборнай Беларусі стаў сярэбраным прызёрам Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка-2018<ref>[https://web.archive.org/web/20220204105517/https://www.pressball.by/articles/basketball/others/101647 Новости. Резервные “Цмокi” надели форму сборной]</ref>. == Кар’ера == * 2015—2016 — [[БДЭУ-ГрандПрынт|БДЭУ-РЦАП (Мінск)]] * 2016—2018 — [[Цмокі-Мінск-2]] * 2018—2021 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск (рэзервовая каманда)]] * 2019—2022 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2022—2023 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] * 2023—2024 — Лакаматыў-Кубань (Краснадар, Расія) * 2023—2024 — СШАР-Лакаматыў-Кубань (Краснадарскі край, Расія) * 2024 — Ніжні Ноўгарад (Расія) * 2024—2025 — [[Енісей (баскетбольны клуб)|Енісей (Краснаярск, Расія)]] * 2025—2026 — Барнаул (Алтайскі край, Расія) * з 2026 — ЧБК (Чалябінская вобласць, Расія)<ref>[https://chel.mk.ru/sport/2026/06/16/chbk-podpisal-kontrakt-s-belorusskim-basketbolistom-vladislavom-bliznyukom.html «ЧБК» подписал контракт с белорусским баскетболистом Владиславом Близнюком]</ref> == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (4): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|2022/2023]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (4): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2022|2022]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Кубак Расіі по баскетболе|Кубка Расіі]] (1): [[Кубак Расіі по баскетболе 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак|Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка]] (1): [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак 2018|2018]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/men/player/?id=281927 Профіль на сайце РФБ] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2018}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2019}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Блізнюк Уладзіслаў Дзмітрыевіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі «Цмокі-Мінск»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Цмокі-Мінск-2»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Лакаматыва Кубань»]] [[Катэгорыя:Ігракі «СШАР-Лакаматыў-Кубань»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Енісея» Краснаярск (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі «Алтайбаскета» Барнаул]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] 0qd61kqjc768y26ndkhmc3dwo4hypfy 0 685396 5164988 5164837 2026-07-12T12:24:10Z Цімур 27525 5164988 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом |Вокладка=The Beatles, Revolver (Logo).png }} '''«Revolver»''' — сёмы [[студыйны альбом]] рок-гурта «[[The Beatles]]», выпушчаны [[5 жніўня]] [[1966]] года. У храналогіі амерыканскіх выданняў, якія рыхтуюцца кампаніяй [[Capitol Records]], ''Revolver'' быў адзінаццатай кружэлкай гурта, выдадзенай у ЗША 8 жніўня 1966 года. У амерыканскае выданне не ўвайшлі песні «[[I'm Only Sleeping]]», «[[And Your Bird Can Sing]]» і «[[Dr. Robert]]», ужо выпушчаныя 20 чэрвеня 1966 года ў альбоме ''[[Yesterday and Today]]''. Адначасова з кружэлкай ''Revolver'' у продаж паступіў [[сінгл]] «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]». Гурт распачаў студыйную працу 6 красавіка, пачаўшы з запісу песні «[[Tomorrow Never Knows]]». Апошняй для альбома ''Revolver'' была створана «[[She Said, She Said]]». Усе кампазіцыі запісваліся ў студыі [[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]] у [[Лондан]]е. [[Музычны прадзюсар|Музычным прадзюсарам]] і гукарэжысёрам, як і ў папярэдніх работах The Beatles, быў [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]], а новым гукааператарам стаў [[Джэф Эмерык]]. Да запісу некалькіх песень былі прыцягнуты пабочныя музыканты: струнны ансамбль для музычнага суправаджэння «[[Eleanor Rigby]]»; Аніл Бхагват, які сыграў на барабанах [[табла]] для песні «[[Love You To]]»; [[Валторна|валтарніст]] Алан Сівіл, які прыняў удзел у запісе «[[For No One]]»; трое [[Труба|трубачоў]] і двое [[саксафон|саксафаністаў]] для выканання партыі [[Духавыя музычныя інструменты|духавых інструментаў]] у песні «[[Got to Get You into My Life]]». Неўзабаве пасля жнівеньскага рэлізу ў 1966 годзе альбом узначаліў [[хіт-парад]]ы і ўтрымліваў першую пазіцыю на працягу сямі тыдняў у Вялікабрытаніі і на працягу шасці тыдняў у ЗША. Крытыкамі было адзначана наватарства The Beatles: новыя метады гуказапісу, эксперыменты з музычнымі стылямі, пашырэнне тэматыкі тэкстаў песень. ''Revolver'' з прыкметным пастаянствам залічваўся ў розныя спісы лепшых запісаў [[XX стагоддзе|ХХ стагоддзя]], зазнаў мноства перавыданняў, на песні з гэтага альбома створана больш за 270 [[Кавер-версія|кавер-версій]]. Паводле [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісных кампаній]] альбом неаднаразова [[Сертыфікацыя RIAA|сертыфікаваны]] як мультыплацінавы. == Запіс == [[Файл:Guitarras de McCartney y Harrison.jpg|thumb|Бас-гітара [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] (злева) і гітара [[Джордж Харысан|Джорджа Харысана]] (справа).]] Згодна з усталяванай практыкай «турнэ — фільм — запіс — турнэ» ўдзельнікам калектыва належала ў пачатку 1966 года пачаць працу над новым фільмам, але яны ніяк не прыходзілі да згоды наконт сюжэту і нават тэмы карціны<ref name="beatles.ru">''Джон Робертсон''. Полный путеводитель по музыке The Beatles, часть 7, ''Revolver''. (31 октября 2003 года).</ref>. У выніку было вырашана парушыць усталяваны графік, праца над меркаваным фільмам так і не была пачата. Завяршыўшы сваё брытанскае турнэ, гурт з красавіка 1966 года паглыбіўся ў студыйную працу над новым альбомам. Запіс матэрыялу доўжыўся амаль тры месяцы — з 6 красавіка па 22 чэрвеня<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 1|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sGRatI?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Як і раней, музыканты працавалі ў студыі «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]» у Лондане — хаця, паводле Пола Мак-Картні, альбом спачатку збіраліся запісваць у Амерыцы, але прапанаваныя цэны за арэнду і абсталяванне былі «фантастычнымі», да таго ж тэрмін іх кантракта з гуказапіснай кампаніяй [[EMI]] мінаў толькі ў чэрвені 1966 года<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sGRatI?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. === Музыканты === Акрамя песень, напісаных у сааўтарстве Ленанам і Мак-Картні, у альбоме прадстаўлены тры новыя кампазіцыі Джорджа Харысана, а Рынга Стару было даверана заспяваць песню «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]», напісаную адмыслова для яго. За гуказапіс адказвалі прадзюсар Джордж Марцін і гукааператар Джэф Эмерык. Таксама для запісу асобных кампазіцый былі запрошаны прафесійныя музыканты: струнны ансамбль для музычнага суправаджэння «[[Eleanor Rigby]]»; Аніл Бхагват, які сыграў на барабанах [[табла]] для песні «[[Love You To]]»; [[валторна|валтарніст]] [[Алан Сівіл]], які прыняў удзел у запісе «[[For No One]]»; трое [[труба|трубачоў]] і двое [[саксафон|саксафаністаў]] для выканання партыі [[духавыя музычныя інструменты|духавых інструментаў]] у песні «[[Got to Get You into My Life]]». Акрамя таго, у запісе прыпева «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» прынялі ўдзел: канцэртны менеджар гурта [[Ніл Аспінал]], яго памочнік [[Мэл Эванс]], прадзюсар Джордж Марцін, [[Донаван (музыкант)|Донаван]], [[Паці Бойд|Паці Харысан]], гукааператар [[Джэф Эмерык]], [[Браян Джонс]], [[Марыяна Фейтфул]] і шафёр Альф Бікнел<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/|title=Yellow Submarine — The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4snDNXP?url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. === Музычныя інструменты === [[Файл:Sitar3.jpg|thumb|Сітар]] Акрамя асноўных для гурта [[гітара|гітары]], [[бас-гітара|бас-гітары]] і [[ударная ўстаноўка|ўдарнай устаноўкі]], таксама выкарыстоўваліся [[струнныя музычныя інструменты|струнныя]], [[медныя духавыя музычныя інструменты|духавыя]] і іншыя інструменты. З [[ударныя музычныя інструменты|перкусіі]] не раз прымяняліся ў запісе некалькіх кампазіцый [[бубен]] і [[маракас]]ы. У песні «[[Taxman]]» можна пачуць [[каўбел|сенсера]]. У запісе «[[Love You To]]» Джордж Харысан грае на [[сітар]]ы, які быў ім упершыню выкарыстаны яшчэ ў працы над «[[Norwegian Wood (This Bird Has Flown)|Norwegian Wood]]» для альбома ''[[Rubber Soul]]''. Апрача сітара, у запісе гучаць індыйскія барабаны [[табла]]<ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=10:aifqxql5ldae~T2|title=Revolver. Credits|publisher=Сайт [[Allmusic]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/6127FjBg5?url=http://www.allmusic.com/album/r1518|archive-date=2011-08-18|url-status=live}}</ref>. Найбольшая інструментальная разнастайнасць характэрна для песень Пола Мак-Картні. Для «[[Got to Get You into My Life]]» ён пажадаў запісаць партыю [[духавыя музычныя інструменты|духавых музычных інструментаў]], і прадзюсар запрасіў траіх [[труба|трубачоў]] і дваіх [[саксафон|саксафаністаў]]. У той жа песні «Got to Get You into My Life» гучыць [[арган Хаманда]], на якім сыграў Джордж Марцін. Для запісу «[[Eleanor Rigby]]» давялося наняць струнны ансамбль. А ў песні «For No One» Полу хацелася, каб гучала [[валторна]], што і было ажыццёўлена. Акрамя валторны, была запісана партыя фартэпіяна, на якім граў сам Мак-Картні. Для «[[Good Day Sunshine]]» на фартэпіяна граў Джордж Марцін. === Інавацыі гуказапісу === Падчас працы над альбомам былі прыменены чатыры асноўныя інавацыі ў галіне гуказапісу<ref name="revolver-1">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sGRatI?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>: * Упершыню пры запісе быў ужыты метад «штучнага накладання» голасу ({{lang-en|ADT — artificial double tracking}}), вынайдзены гукаінжэнерам кампаніі [[EMI]] Кенам Таўнсендам у красавіку 1966 года. Сутнасць прыёму заключалася ў тым, каб накладваць дзве дарожкі з адной і той жа вакальнай партыяй, не запісваючы яе двойчы. Апісаны метад, напрыклад, быў ужыты для запісу вакала Джона Ленана ў першай палавіне песні «[[Tomorrow Never Knows]]». * Другім ключавым момантам было ўжыванне працэса запісу гука ў адваротным кірунку. Гэты прыём упершыню быў ужыты пры запісе песні «Rain» 14 красавіка 1966 года, якая была выдадзена ў якасці двухбаковага сінгла «Paperback Writer» / «Rain». У працы над альбомам ''Revolver'' гэты прыём быў ужыты ў кампазіцыях «[[I'm Only Sleeping]]» і «Tomorrow Never Knows». * Трэцяй інавацыяй стала выкарыстанне склееных у кольцы магнітафонных стужак ({{lang-en|Tape loop}}) з запісанымі гукамі. Ідэя была прапанавана Полам Мак-Картні, які ўзяў яе з твораў нямецкага кампазітара [[Карлхайнц Штокхаўзен|Карлхайнца Штокхаўзена]]. У працы над «Tomorrow Never Knows» прымянялася пяць падобных кольцаў: першае з запісам крыкаў і смеху Пола Мак-Картні; другое з аркестравым акордам [[сі-бемоль мажор]]; трэцяе з гукамі [[флейта|флейты]], атрыманымі пры дапамозе [[мелатрон]]а; чацвёртае з гукамі [[скрыпка|скрыпак]], атрыманымі пры дапамозе [[мелатрон]]а; пятае са скажоным гукам [[сітар]]а. Падобным метадам пазней дадалі гітарнае сола Пола Мак-Картні, запісанае для песні «Taxman». Сола было перавернута ў адваротным кірунку і запаволена. * Чацвёртай асаблівасцю была тэхналогія запісу вакала пры дапамозе [[Леслі-спікер]]а падчас вярчэння дынамікаў. Падобны прыём забяспечваў пульсаванне гучання. Гэты метад быў ужыты для запісу вакала Джона Ленана ў другой палавіне песні «Tomorrow Never Knows». === Храналогія === '''Красавік''' [[Файл:Magtape1.jpg|thumb|7-цалёвая шпуля {{nowrap|с ¼-цалёвай стужкай,}} выкарыстаная Полам Мак-Картні для стварэння гукавых эфектаў і лупаў у песні «Tomorrow Never Knows»]] * 6 красавіка — запіс трох дубляў рытм-трэка для песні «[[Tomorrow Never Knows]]» пад рабочай назвай «Mark I». Першы дубль быў пазней выдадзены ў 1996 годзе ў зборніку ''[[Anthology 2]]''. Другі дубль быў няпоўным, а трэці лёг у аснову афіцыйнай версіі<ref name="tomorrow-never-knows-2">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/tomorrow-never-knows/2/|title=Tomorrow Never Knows. The Beatles Bible. Page 2|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sJsDZy?url=http://www.beatlesbible.com/songs/tomorrow-never-knows/2/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. * 7 красавіка — у ходзе пяцігадзіннай студыйнай сесіі музыканты дадавалі гукавыя эфекты і лупы да выбранага ў якасці асноўнага трэцяга дубля песні «Tomorrow Never Knows»<ref name="tomorrow-never-knows-2" />. Таго ж дня пачаўся запіс «[[Got to Get You into My Life]]»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 8 красавіка — завершана праца над рытм-трэкам песні «Got to Get You into My Life»<ref name="tomorrow-never-knows-2" />. Таго ж дня пачаўся запіс «[[Got to Get You into My Life]]»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 11 красавіка — накладанне гітарнай партыі на рытм-трэк «Got to Get You into My Life»<ref name="tomorrow-never-knows-2" />. Таго ж дня пачаўся запіс «[[Got to Get You into My Life]]»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Пачатак працы над песняй «[[Love You To]]». Падчас запісу першага дубля Джордж Харысан спяваў [[акампанемент|акампануючы]] сабе на [[акустычная гітара|акустычнай гітары]], а Пол Мак-Картні выконваў партыю бэк-вакала. Трэцім дублем запісалі [[сітар]], які таксама быў выкарыстаны ў шостым дублі, калі запісвалі барабаны [[табла]], бас-гітару і [[фуз (эфект)|фуз-гітару]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/love-you-to/|title=Love You To. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 13 красавіка — завяршэнне працы над «Love You To». Харысан дадаў вакал, Стар запісаў партыю бубна<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/love-you-to/|title=Love You To. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 17 красавіка — пачатак працы над песняй «[[Dr. Robert]]». Запісана 7 дубляў рытм-трэка, партыі [[маракас]]аў, [[фісгармонія|фісгармоніі]] і [[фартэпіяна]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/doctor-robert/|title=Doctor Robert. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 19 красавіка — заканчэнне запісу «Dr. Robert». Накладанне вакальнай партыі Джона Ленана<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/doctor-robert/|title=Doctor Robert. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 20 красавіка — пачатак працы над песняй «[[And Your Bird Can Sing]]». Запісаны два дублі рытм-трэка. Затым былі дададзены вакал Джона Ленана, бэк-вакал Мак-Картні і Харысана, запісы бубна і партыя бас-гітары. Запісаная версія была адрынута, яе можна пачуць на зборніку ''[[Anthology 2]]''<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/and-your-bird-can-sing/|title=And Your Bird Can Sing. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Таго ж дня пачалася праца над песняй Джорджа Харысана «[[Taxman]]». Запісаны чатыры пробныя дублі<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 21 красавіка — працягу працы над «Taxman». Запісана 11 дубляў, 10 з якіх — рытм-трэк<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 22 красавіка — завяршэнне працы над «Tomorrow Never Knows». Накладанне партыі [[сітар]]а, запісанай Джорджам Харысанам, і накладанне вакалу Джона Ленана, запісанага з выкарыстаннем [[Леслі-спікер]]а<ref name="tomorrow-never-knows-2" />. Для песні «Taxman» Рынга Стар запісаў партыю [[каўбел|сенсера]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 26 красавіка — паўторны запіс рытм-трэка песні «And Your Bird Can Sing». З трынаццаці дубляў быў выбраны дзясяты. На яго наклалі ўжо запісаныя партыі вакалу і астатніх інструментаў<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/and-your-bird-can-sing/|title=And Your Bird Can Sing. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 27 красавіка — пачатак працы над «[[I’m Only Sleeping]]». Запісана 11 дубляў рытм-трэка<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 28 красавіка — пачатак працы над «[[Eleanor Rigby]]». Запісана 14 дублей ў выкананні запрошанага струннага ансамбля. Затым быў запісаны вакал Пола Мак-Картні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/3/|title=Eleanor Rigby. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 29 красавіка — запіс вакалу Джона Ленана для песні «I’m Only Sleeping»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Запіс вакалу Пола Мак-Картні і бэк-вакалу ў выкананні Ленана і Харысана для песні «Eleanor Rigby»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/3/|title=Eleanor Rigby. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. '''Май''' [[Файл:Leslie Speaker.jpg|thumb|Леслі-спікер, які выкарыстоўваўся ў запісе «Tomorrow Never Knows»]] * 5 мая — на працягу пяцігадзіннай начной сесіі Джордж Харысан запісаў гітарнае сола для песні «I’m Only Sleeping», якое гучыць у песні ў адваротным кірунку паводле задумы музыкантаў. Адзін з двух дубляў быў запісаны з прымяненнем [[фуз (эфект)|фуз-эфекта]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 6 мая — завяршэнне працы над «I'm Only Sleeping». Запіс бэк-вакалу Ленана, Мак-Картні і Харысана<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 9 мая — пачатак працы над песняй «[[For No One]]». Запісана дзесяць дубляў рытм-трэка: Пол Мак-Картні граў на фартэпіяна, а Рынга Стар на [[ударная ўстаноўка|ўдарнай устаноўцы]]. У апошнюю чаргу запісалі [[клавікорд]] і [[ударныя музычныя інструменты|перкусію]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/for-no-one/|title=For No One. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 16 мая — працяг працы над «For No One». Дадаванне вакалу Пола Мак-Картні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/for-no-one/|title=For No One. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Дададзены адлік у пачатку песні «Taxman» і трэк [[звядзенне (музыка)|зведзены]] ў [[манафонія|мона]]версію<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 18 мая — праца над песняй «Got to Get You into My Life». Дадаванне партыі [[медныя духавыя музычныя інструменты|медных духавых музычных інструментаў]], вакалу, бэк-вакалу і гітарнага сола<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 19 мая — запіс партыі [[валторна|валторны]] пры ўдзеле [[Алан Сівіл|Алана Сівіла]] для песні «For No One»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/for-no-one/|title=For No One. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 26 мая — пачатак працы над «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]». «The Beatles» патрацілі амаль тры гадзіны, рэпетуючы песню, а затым запісалі чатыры дублі. Затым былі запісаны вакал Рынга Стара і бэк-вакал<ref name="yellow-submarine-2">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/2/|title=Yellow Submarine — The Beatles Bible. Page 2|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. '''Чэрвень''' * 1 чэрвеня — працяг працы над «Yellow Submarine». Накладанне гукавых эфектаў<ref name="yellow-submarine-2" />. * 2 чэрвеня — пачатак працы над песняй «[[I Want to Tell You]]». Запісана пяць дубляў рытм-трэка, уключна з фартэпіяна, ударнымі і гітарамі. Трэці дубль аказаўся лепшым, і на яго наклалі вакал Джорджа Харысана, бэк-вакал Ленана і Мак-Картні, запісы [[бубен|бубна]], маракасаў, воплескі і яшчэ фартэпіяна<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/i-want-to-tell-you/|title=I Want to Tell You. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 3 чэрвеня — працяг запісу «I Want to Tell You». Накладанне партыі бас-гітары, бо Пол граў на фартэпіяна падчас запісу рытм-трэка<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/i-want-to-tell-you/|title=I Want to Tell You. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 6 чэрвеня — завяршэнне працы над «Eleanor Rigby». Пол Мак-Картні запісаў яшчэ адну вакальную партыю для песні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/3/|title=Eleanor Rigby. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 8 чэрвеня — пачатак працы над «[[Good Day Sunshine]]». «The Beatles» шмат разоў рэпетавалі, перш чым запісаць рытм-трэк — бас-гітару, фартэпіяна і ўдарныя — у тры дублі. Першы дубль аказаўся лепшым, і на яго наклалі вакал Пола і бэк-вакал Джона і Джорджа<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/good-day-sunshine/|title=Good Day Sunshine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 9 чэрвеня — працяг працы над «Good Day Sunshine». Стар запісаў яшчэ ўдарных, Джордж Марцін сыграў сваё сола на фартэпіяна, затым дадалі яшчэ бэк-вакалу і воплескі ў далоні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/good-day-sunshine/|title=Good Day Sunshine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 14 чэрвеня — пачатак працы над песняй «[[Here, There and Everywhere]]». Запісаны чатыры дублі, з якіх толькі апошні быў завершаны. Таго ж дня былі запісаны партыі гарманічнага вакалу пры ўдзеле Пола Мак-Картні, Джона Ленана і Джорджа Харысана<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/here-there-and-everywhere/|title=Here There and Everywhere. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 16 чэрвеня — працяг працы над «Here, There and Everywhere». Запіс рытм-трэка. Агульная колькасць дубляў даведзена да трынаццаці. Апошні дубль прызнаны найлепшым, і на яго наклалі партыі гарманічнага вакалу, асноўны вакал Пола і запіс бас-гітары<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/here-there-and-everywhere/|title=Here There and Everywhere. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 17 чэрвеня — завяршэнне працы над «Got to Get You into My Life». Фінальнае накладанне гітарнай партыі<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Завяршэнне працы над «Here, There And Everywhere»: праведзена двайное накладанне вакалу Пола Мак-Картні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/here-there-and-everywhere/|title=Here There and Everywhere. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 21 чэрвеня — праца над песняй «[[She Said, She Said]]». На працягу дзевяцігадзіннай сесіі музыканты адрэпетавалі песню больш за 25 разоў, а затым запісалі тры дублі рытм-трэка. З іх быў выбраны трэці, да якога дадалі вакал Джона Ленана, бэк-вакал Ленана і Харысана, дадатковую партыю гітары і запіс [[арган Хаманда|аргана Хаманда]], на якім сыграў Ленан. Пол Мак-Картні ў запісе не ўдзельнічаў<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/she-said-she-said/|title=She Said She Said. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Дададзена гітарнае сола Пола Мак-Картні ў песню «Taxman», запісанае яшчэ 21 красавіка<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. == Інфармацыя пра альбом == {{Урэзка | Загаловак = | Загаловак знізу = | Змест = Гэта проста назва пласцінкі, і ў ёй няма асаблівага сэнсу. Чаму кожнаму хочацца ва ўсім бачыць нейкую прычыну? «Revolver» азначае ўсё, што можа азначаць «revolver», бо гэта менавіта тое, што мы ўкладвалі ў назву<ref name="revolver-4" />.{{oq|en|It’s just a name for an LP, and there’s no meaning to it. Why does everyone want a reason every time you move? It means Revolver. It’s all the things that Revolver means, because that’s what it means to us.}} | Подпіс = [[Джон Ленан]] | Выраўноўванне = right | Шырыня = | Вышыня = | Памер шрыфта = | Фон = | Колер рамкі = | Без разрываў = }} Як адзначае Бары Майлс у кнізе ''Many Years From Now'', «''Revolver'' азначае не зброю, а нешта, што круціцца, як пласцінка» ({{lang-en|Revolver did not mean a gun, but something that revolves, like a record}}). Першапачаткова планавалася даць новаму запісу назву ''Abracadabra''. У той жа кнізе апавядаецца, што 24 чэрвеня 1966 года, падчас абмеркавання назвы новага альбома, выказваліся прапановы азагаловіць пласцінку ''Pendulums'', ''Fat Man'' або ''Bobby''. Стар прапаноўваў назву ''After Geography'', Ленан — ''Beatles on Safari'', а Мак-Картні — ''Magic Circle''. Нягледзячы на ўсе прапановы, у выніку альбом быў названы ''Revolver''<ref name="revolver-4" />. === Афармленне вокладкі === ''Revolver'' быў другім альбомам пасля ''[[Rubber Soul]]'', на вокладцы якога адсутнічала назва гурта. Афармленне даверылі Клаўсу Форману — мастаку, удзельніку гурта «[[Manfred Mann]]», з якім удзельнікі «[[The Beatles]]» пазнаёміліся яшчэ ў пачатку сваёй кар'еры, падчас выступаў у [[Гамбург]]у<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/russian/features-36989243 |title=Полвека назад Revolver превратил рок-музыку в искусство |access-date=2022-01-13 |archive-date=2022-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113091651/https://www.bbc.com/russian/features-36989243 |url-status=live }}</ref>. Вокладка ўяўляе сабой кампазіцыю з намаляваных ручкай партрэтаў Пола Мак-Картні, Джона Ленана, Джорджа Харысана і Рынга Стара. Паміж выявамі іх твараў знаходзіцца [[калаж]], створаны з выразак фатаграфій «The Beatles», адзнятых раней Робертам Фрыманам і Робертам Уітакерам, які таксама працаваў у якасці фатографа пры стварэнні вокладак для ранніх запісаў гурта. За працу Форману заплацілі 40 [[фунт стэрлінгаў|фунтаў стэрлінгаў]]<ref name="revolver-4">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/4/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 4|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sN2vca?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/4/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. У 1967 годзе вокладка была ўганаравана прэміяй «[[Грэмі]]» ў намінацыі «Лепшая вокладка альбома, графічная работа» (Best Album Cover, Graphic Arts)<ref name="revolver-4" />. У 2011 годзе вокладка альбома заняла 31-е месца ў спісе лепшых вокладак альбомаў усіх часоў паводле чытачоў інтэрнет-выдання ''[[Music Radar]]''<ref>{{cite web|url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|title=The 50 greatest album covers of all time|publisher=Music Radar|access-date=2011-05-16|archive-url=https://www.webcitation.org/6127GBNps?url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|archive-date=2011-08-18|url-status=live|lang=en}}</ref>. === Музычны жанр === Як сказаў Джон Робертсан у сваёй кнізе «Поўны давденік па музыцы "The Beatles"», «''Revolver'' паказаў, што "The Beatles" могуць брацца сапраўды за любы [[музычны жанр]]»<ref name="beatles.ru" />. Падобнае выказванне звязана з эксперыментальным характарам некаторых кампазіцый. Ва ўсіх песнях, напісаных пераважна Джонам Ленанам, крытыкамі адзначаецца наркатычная падаплёка. Напрыклад, Рычы Унтэрбергер у сваёй публікацыі на сайце «[[Allmusic]]» назваў «Tomorrow Never Knows» «самым эксперыментальным і [[псіхадэлічны рок|псіхадэлічным]] трэкам альбома ''Revolver''» ({{lang-en|the most experimental and psychedelic track on ''Revolver''}})<ref>{{cite web|author=Рычы Унтэрбергер|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=33:w9fwxq8dld0e|title=Tomorrow Never Knows. Song Review|publisher=Сайт [[Allmusic]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/6127HUCJt?url=http://www.allmusic.com/song/t819429|archive-date=2011-08-18|url-status=live}}</ref>. Музычныя жанры «[[псіхадэлічны рок]]» і «[[брытанская псіхадэлія]]» ўказаны сярод іншых на старонцы, прысвечанай альбому на тым жа сайце «[[Allmusic]]». Пол Мак-Картні працягнуў жанравыя эксперыменты і запісаў «[[Got to Get You into My Life]]» у стылі псеўда[[соўл]]<ref>{{cite web|author=Томас Уорд|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=33:a9fwxq8dld0e|title=Got to Get You into My Life. Song Review|publisher=Сайт [[Allmusic]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/6127IIeUo?url=http://www.allmusic.com/song/t819428|archive-date=2011-08-18|url-status=live}}</ref>. Джон Робертсан піша, што «выразіўшы ў назве альбома ''[[Rubber Soul]]'' жаданне белых музыкантаў граць негрыцянскую музыку, Пол Мак-Картні ўсё ж не прамінуў прайсціся па папулярным у 1966 годзе кірунку соўл, напісаўшы гэтую выдатную кампазіцыю ў стылі "псеўдастакс" і дадаўшы фінальныя штрыхі ў выглядзе меднага гурта з пяці музыкантаў»<ref name="beatles.ru" />. Свой унёсак у стылявую разнастайнасць альбома ўнёс і Джордж Харысан. Запісаная ім «[[Love You To]]» лічыцца адной з першых кампазіцый, выкананых у жанры [[рага-рок]], які зараджаўся ў сярэдзіне 1960-х гадоў<ref name="progarchives">{{cite web|author=Філіп Блэч|url=http://www.progarchives.com/subgenre.asp?style=35|title=Indo-Prog/Raga Rock definition|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sXQRcY?url=http://www.progarchives.com/subgenre.asp?style=35|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. {{Урэзка | Загаловак = | Загаловак знізу = | Змест = Амаль праз пяць месяцаў пасля таго, як «The Beatles» запісалі фінальныя вакалы для чароўнай «I’m Looking Through You», музыканты вярнуліся ў студыю, каб стварыць троххвілінную кампазіцыю, якая апавядала пра смерць індывідуальнай свядомасці і трыумф сусветнага духу за мяжой быцця. Што ж здарылася ў перыяд паміж лістападам 65-га і красавіком 66-га?<ref name="beatles.ru" /> | Подпіс = Джон Робертсан | Выраўноўванне = right | Шырыня = | Вышыня = | Памер шрыфта = | Фон = | Колер рамкі = | Без разрываў = }} === Тэматыка песень === Эксперыментуючы са стылямі, «The Beatles» надавалі ўвагу не толькі гучанню. Стала істотна разнастайнай і тэматыка песень. Джордж Харысан выступіў з сацыяльна-палітычнай сатырай у кампазіцыі «[[Taxman]]». У іншай сваёй песні «[[Love You To]]» Харысан выкарыстаў пераклады будыйскіх духоўных трактатаў, якія чытаў у тую пару<ref name="beatles.ru" />. У альбоме ''Revolver'' адзначаецца росквіт сачыніцельскай творчасці Пола Мак-Картні. У адной са сваіх лепшых песень «[[Eleanor Rigby]]» ён закранае тэму адзіноты. Джон Ленан напісаў тэкст «Tomorrow Never Knows» паводле кнігі «Псіхадэлічны эксперымент» [[Тымаці Ліры]], Рычарда Олперта і Ральфа Мецнера, заснаванай у сваю чаргу на тэксце «[[Тыбецкая Кніга мёртвых|Тыбецкай кнігі мёртвых]]». А вядомая песня «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» апавядае пра жыццё ўнутры жоўтай [[падводная лодка|падводнай лодкі]]. == Скандальная заява Джона Ленана == У сакавіку 1966 года Ленан у інтэрв'ю лонданскай газеце ''Evening Standard'' абраніў неасцярожную фразу, сказаўшы наступнае: <div style="width:65%">{{пачатак цытаты}}[[Хрысціянства]] сыдзе. Яно знікне і ўсохне. Не трэба спрачацца; я маю рацыю, і будучыня гэта дакажа. Цяпер мы папулярнейшыя за [[Ісус Хрыстос|Ісуса]]; я не ведаю, што знікне раней — рок-н-рол ці хрысціянства. Ісус быў нішто сабе, але яго паслядоўнікі неразумныя і пасрэдныя. І менавіта іх скажэнні, на мой погляд, губяць хрысціянства.{{oq|en|Christianity will go. It will vanish and shrink. I needn’t argue about that; I’m right and I will be proved right. We’re more popular than Jesus now; I don’t know which will go first — rock ’n’ roll or Christianity. Jesus was all right but his disciples were thick and ordinary. It’s them twisting it that ruins it for me.}}{{канец цытаты}}</div> У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] на гэтую фразу не звярнулі ўвагі, але калі праз пяць месяцаў словы Ленана пра тое, што «The Beatles» папулярнейшыя за Ісуса, былі змешчаны на вокладку амерыканскага часопіса ''Datebook'', у ЗША разгарэўся скандал. На поўдні краіны, дзе жыхары вядомыя сваёй рэлігійнасцю, публічна спальвалі пласцінкі «The Beatles», радыёстанцыі перасталі трансляваць іх песні<ref name="datebook">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/07/29/datebook-republishes-john-lennons-jesus-comments/|title=Datebook republishes John Lennon's 'Jesus' comments. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4t1Zkm7?url=http://www.beatlesbible.com/1966/07/29/datebook-republishes-john-lennons-jesus-comments/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Нават у [[Ватыкан]]е асудзілі заяву Ленана (у 2008 годзе Ватыкан дараваў музыканту, заявіўшы, што яго фразу можна расцэньваць як «востры жарт»<ref>{{cite web|url=http://www.lenta.ru/news/2008/11/22/quip/|title=Ватикан простил Леннона за сравнение The Beatles с Иисусом|publisher=Сайт Lenta.ru|access-date=2009|lang=ru|archive-date=2010-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100503005012/http://lenta.ru/news/2008/11/22/quip/|url-status=live}}</ref>). Пасля выхаду альбома ''Revolver'' гурту трэба было адправіцца ў канцэртны тур па Амерыцы. У сувязі з гэтым [[Браян Эпстайн]] намагаўся патлумачыць прэсе, што Ленан толькі выразіў здзіўленне наконт папулярнасці «The Beatles». Як бы то ні было, размах скандалу набываў пагрозныя памеры. Пачалі паступаць пагрозы ў адрас музыкантаў і іх сем'яў. У выніку Ленан пад ціскам з боку рэпарцёраў быў вымушаны папрасіць прабачэння за свае словы на [[прэс-канферэнцыя|прэс-канферэнцыі]] ў [[Чыкага]] 11 жніўня<ref name="datebook" />. <div style="width:65%">{{пачатак цытаты}}Я не казаў усяго таго, пра што кажуць так, быццам гэта казаў я. Мне сапраўды шкада, што я тады сказаў гэтую фразу. Я ніколі не меў на ўвазе нешта антырэлігійнае. Прашу прабачэння, калі гэта вас усцешыць. Мне дагэтуль не зразумела, што я такога зрабіў. Я намагаўся патлумачыць вам тое, пра што сапраўды казаў, але калі вы хочаце, каб я проста папрасіў прабачэння, і калі гэта зробіць вас шчаслівымі, тады добра, мне вельмі шкада<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/people/john-lennon/2/|title=John Lennon biography. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4t5H5lS?url=http://www.beatlesbible.com/people/john-lennon/2/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>.{{oq|en|I was not saying whatever they’re saying I was saying. I’m sorry I said it really. I never meant it to be a lousy anti-religious thing. I apologise if that will make you happy. I still do not know quite what I've done. I've tried to tell you what I did do, but if you want me to apologise, if that will make you happy, then OK, I’m sorry.}}{{канец цытаты}}</div> Афіцыйнае выбачэнне Ленана ў многім паўплывала на прыглушэнне варожасці ў адносінах да гурта, а таксама на адмену запланаваных мерапрыемстваў па спальванні пласцінак «The Beatles» у Амерыцы<ref name="datebook" />. Але ў выніку так і не ўдалося згладзіць усе наступствы. На працягу амерыканскага турнэ захоўвалася напружанасць, а канцэрты недалічваліся гледачоў. Напрыклад, на апошні выступ у [[Сан-Францыска]] было прададзена каля 25 000 квіткоў з 42 500 магчымых<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/29/candlestick-park-san-francisco-final-concert/|title=Live: Candlestick Park, San Francisco: The Beatles' final concert. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4t6dX8u?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/29/candlestick-park-san-francisco-final-concert/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Скандал, акрамя таго, паўплываў на зніжэнне продажаў пласцінак гурта ў ЗША. Так, сінгл «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]», які выйшаў адначасова з альбомам ''Revolver'', дасягнуў толькі другой пазіцыі ў амерыканскім хіт-парадзе [[Billboard|Billboard Hot 100]]<ref name="us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine" />. == Продажы і пазіцыі ў хіт-парадах == Брытанскі рэліз альбома адбыўся 5 жніўня 1966 года. Праз тыдзень было распрададзена каля 300 000 копій і ''Revolver'' дасягнуў першай пазіцыі ў брытанскім хіт-парадзе, дзе заставаўся на працягу сямі тыдняў. Агульны тэрмін знаходжання ў хіт-парадзе склаў 34 тыдні<ref name="uk-lp-revolver">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-lp-revolver/|title=UK LP: Revolver. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tBHFQm?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-lp-revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Распаўсюджванне дыска ў Англіі ажыццяўлялася лэйблам [[Parlophone|Parlophone Records]]. Адначасова з альбомам у продаж паступіў двухбаковы сінгл «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]». У хіт-парады ён трапіў 11 жніўня і праз сем дзён дасягнуў першага месца<ref name="uk-single-eleanor-rigby-yellow-submarine">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|title=UK single: Eleanor Rigby/Yellow Submarine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tCdWw8?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. У храналогіі амерыканскіх выданняў, якія рыхтуюцца кампаніяй [[Capitol Records]], ''Revolver'' быў адзінаццатай пласцінкай гурта, выдадзенай у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] 8 жніўня 1966 года. Альбом узначальваў амерыканскія хіт-парады на працягу шасці тыдняў. Песні «[[I'm Only Sleeping]]», «[[And Your Bird Can Sing]]» і «[[Dr. Robert]]», якія не ўвайшлі ў амерыканскае выданне, трапілі ў альбом ''[[Yesterday and Today]]'', выпушчаны ў ЗША 20 чэрвеня 1966 года<ref name="us-lp-revolver">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-lp-revolver/|title=US LP: Revolver. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tDqTge?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-lp-revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Як і ў выпадку з брытанскім выданнем, адначасова з альбомам у продаж паступіў сінгл «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]». Аднак у амерыканскім хіт-парадзе [[Billboard|Billboard Hot 100]] ён дасягнуў толькі другога радка, што было звязана са скандаламі, якія ўзняліся ў Амерыцы ў сувязі з першапачатковай «мясніцкай» вокладкай ({{lang-en|'Butcher' cover}}) пласцінкі ''Yesterday and Today'' і фразай Джона Ленана аб тым, што «The Beatles» «папулярнейшыя за Ісуса» ({{lang-en|We’re more popular than Jesus now}})<ref name="us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|title=US single: Eleanor Rigby/Yellow Submarine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tGTIEx?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Паводле [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісных кампаній]] альбом ''Revolver'' неаднаразова [[Сертыфікацыя RIAA|сертыфікаваны]] як мультыплацінавы<ref name="RIAA">{{cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH|title=RIAA — Gold & Platinum|publisher=Сайт [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tHgCvJ?url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Альбом дагэтуль займае высокую пазіцыю ў хіт-парадзе ''[[Billboard 200|Billboard Hot 200]]''<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.billboard.com/charts/billboard-200/|title=''Billboard'' Hot 200. Chart.|publisher=[[Billboard Hot 200]]|access-date=2022-11-22|archive-date=2021-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213225258/https://www.billboard.com/charts/billboard-200/|url-status=live}}</ref>. == Уплыў на папулярную культуру == На ўсе кампазіцыі з альбома ''Revolver'' было створана каля 270 [[кавер-версія|кавер-версій]]<ref name="covertogether">{{cite web|url=http://covertogether.com/album/revolver|title=Revolver на сайце covertogether.com|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tW9hbh?url=http://covertogether.com/album/revolver|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref><ref name="covers">{{cite web|url=http://www2.wmin.ac.uk/clemenr/covers/coversfull.html|title=Beatles Covers List|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tWweRn?url=http://www2.wmin.ac.uk/clemenr/covers/coversfull.html|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго, песні альбома неаднаразова выкарыстоўваліся ў [[саўндтрэк]]ах да многіх фільмаў і тэлесерыялаў<ref name="IMDb">{{cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm1397313/|title=Soundtrack|publisher=Сайт [[Internet Movie Database|IMDb]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tXrRik?url=http://www.imdb.com/name/nm1397313/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Упершыню кампазіцыі «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]», «[[Eleanor Rigby]]» і «[[Love You To]]» прагучалі ў мультфільме «[[Жоўтая субмарына (мультфільм)|Жоўтая субмарына]]». У папулярным тэлевізійным серыяле «[[Сябры (тэлесерыял)|Сябры]]» песня «[[Here, There and Everywhere]]» граецца на [[стальны барабан|стальных барабанах]], калі адна з гераінь серыяла [[Фібі Буфе]] праходзіць паміж радамі царквы падчас яе вясельнай цырымоніі. [[Файл:Eleanor Rigby Statue Liverpool.JPG|thumb|Помнік Элінар Рыгбі ў Ліверпулі]] У гонар лірычнага персанажа песні «Eleanor Rigby» на вуліцы Стэнлі Стрыт у [[Ліверпуль|Ліверпулі]] ў 1982 годзе быў усталяваны помнік. На шыльдзе побач са статуяй быў змешчаны надпіс: «Eleanor Rigby. "All the lonely people"» ({{tr-en|Элінар Рыгбі. "Усім адзінокім людзям"}})<!-- beatles.ru/books/articles.asp?article_id=1346-->. [[Джэф Эмерык]], гукааператар «The Beatles», азагаловіў свае мемуары пра перыяд працы з гуртом — «Тут, там і паўсюль: мая студыйная праца з "The Beatles"» ({{lang-en|Here, There, and Everywhere: My Life Recording the Music of The Beatles}})<ref>{{cite web|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Here_There_and_Everywhere/|title=Here, There, and Everywhere — Факты о песне|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tb1VyL?url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Here_There_and_Everywhere/|archive-date=2011-01-28|url-status=live|lang=ru}}</ref>. Кніга названа ў гонар аднайменнай песні «[[Here, There and Everywhere]]». У 1960-х гадах будучы нобелеўскі лаўрэат [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіф Бродскі]] пераклаў песню «Yellow Submarine» для піянерскага часопіса «Костёр». У адным са сваіх інтэрв'ю, апублікаваным пазней у кнізе Саламона Волкава «Диалоги с Иосифом Бродским», Бродскі казаў, што «тэксты, напісаныя Джонам Ленанам і Полам Мак-Картні, абсалютна выдатныя»<ref>{{cite web|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/|title=Yellow Submarine — Факты о песне|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tcBg6f?url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live|lang=ru}}</ref>. Песні з альбома ''Revolver'' неаднаразова выкарыстоўваліся ў радыёперадачы «Аэростат». Першай песняй, якую [[Барыс Барысавіч Грабеншчыкоў|Барыс Грабеншчыкоў]] уключыў у дэбютным выпуску радыёпраграмы 22 мая 2005 года, была «I’m Only Sleeping»<ref name="aerostat01">{{cite web|url=http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index01.html|title=«АЭРОСТАТ» – цикл передач для Радио России|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192542/http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index01.html|url-status=live}}</ref>. У кастрычніцкай перадачы 2005 года, прысвечанай Джону Ленану, выкарыстоўвалася кампазіцыя «Tomorrow Never Knows»<ref name="aerostat01"/>. У радыёпраграме, прымеркаванай да дня нараджэння Джорджа Харысана, гучала песня «Love You To»<ref>{{cite web|url=http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index13.html|title=«АЭРОСТАТ» – цикл передач для Радио России|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192540/http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index13.html|url-status=live}}</ref>. У 57-м выпуску, прымеркаваным да дня нараджэння Пола Мак-Картні, былі выкарыстаны аўдыёзапісы «Eleanor Rigby» і «For No One»<ref>{{cite web|url=http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index03.html|title=«АЭРОСТАТ» – цикл передач для Радио России|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192540/http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index03.html|url-status=live}}</ref>. == Спіс кампазіцый == === Брытанскае выданне === {{Track listing | headline = Бок А | extra_column = Вакал | title1 = [[Taxman]] | note1 = * | extra1 = [[Джордж Харысан]] | length1 = 2:36 | title2 = [[Eleanor Rigby]] | extra2 = [[Пол Мак-Картні]] | length2 = 2:11 | title3 = [[I'm Only Sleeping]] | extra3 = [[Джон Ленан]] | length3 = 2:58 | title4 = [[Love You To]] | note4 = * | extra4 = [[Джордж Харысан]] | length4 = 3:00 | title5 = [[Here, There and Everywhere]] | extra5 = [[Пол Мак-Картні]] | length5 = 2:29 | title6 = [[Yellow Submarine (song)|Yellow Submarine]] | extra6 = [[Рынга Стар]] | length6 = 2:40 | title7 = [[She Said She Said]] | extra7 = [[Джон Ленан]] | length7 = 2:39 | total_length = 18:33 | all_writing = | title8 = | length8 = | title9 = | length9 = | title10 = | length10 = }} {{Track listing | headline = Бок В | extra_column = Вакал | title1 = [[Good Day Sunshine]] | extra1 = [[Пол Мак-Картні]] | length1 = 2:08 | title2 = [[And Your Bird Can Sing]] | extra2 = [[Джон Ленан]] | length2 = 2:02 | title3 = [[For No One]] | extra3 = [[Пол Мак-Картні]] | length3 = 2:03 | title4 = [[Doctor Robert]] | extra4 = [[Джон Ленан]] | length4 = 2:14 | title5 = [[I Want to Tell You]] | note5 = * | extra5 = [[Джордж Харысан]] | length5 = 2:30 | title6 = [[Got to Get You into My Life]] | extra6 = [[Пол Мак-Картні]] | length6 = 2:31 | title7 = [[Tomorrow Never Knows]] | extra7 = [[Джон Ленан]] | length7 = 3:00 | total_length = 16:28 | all_writing = | title8 = | length8 = | title9 = | length9 = | title10 = | length10 = }} === Амерыканскае выданне === {{tracklist | headline = Бок А | extra_column = Вакал | title1 = [[Taxman]] | lyrics1 = [[Джордж Харысан]] | extra1 = [[Джордж Харысан]] | length1 = 2:39 | title2 = [[Eleanor Rigby]] | lyrics2 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra2 = [[Пол Мак-Картні]] | length2 = 2:07 | title3 = [[Love You To]] | lyrics3 = [[Джордж Харысан]] | extra3 = [[Джордж Харысан]] | length3 = 3:01 | title4 = [[Here, There and Everywhere]] | lyrics4 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra4 = [[Пол Мак-Картні]] | length4 = 2:25 | title5 = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]] | lyrics5 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra5 = [[Рынга Стар]] | length5 = 2:40 | title6 = [[She Said, She Said]] | lyrics6 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra6 = [[Джон Ленан]] | length6 = 2:37 }} {{tracklist | headline = Бок В | extra_column = Вакал | title1 = [[Good Day Sunshine]] | lyrics1 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra1 = [[Пол Мак-Картні]] | length1 = 2:09 | title2 = [[For No One]] | lyrics2 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra2 = [[Пол Мак-Картні]] | length2 = 2:01 | title3 = [[I Want to Tell You]] | lyrics3 = [[Джордж Харысан]] | extra3 = [[Джордж Харысан]] | length3 = 2:29 | title4 = [[Got to Get You into My Life]] | lyrics4 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra4 = [[Пол Мак-Картні]] | length4 = 2:30 | title5 = [[Tomorrow Never Knows]] | lyrics5 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra5 = [[Джон Ленан]] | length5 = 2:57 }} == Удзельнікі == {{слупкі}} {{Col-2}} * '''[[The Beatles]]''': ** [[Джон Ленан]] — [[гітара]], [[рытм-гітара]], [[арган]], [[фісгармонія]], [[бубен]], [[вакал]], гукавыя эфекты ** [[Пол Мак-Картні]] — гітара, [[фартэпіяна]], [[бас-гітара]], вакал ** [[Джордж Харысан]] — [[сола-гітара]], [[сітар]], бубен, вакал, гукавыя эфекты ** [[Рынга Стар]] — [[ударная ўстаноўка|ударныя]], бубен, [[каўбел|сенсера]], вакал * [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] — [[музычны прадзюсар|прадзюсар]], [[гукарэжысёр]], фартэпіяна («Good Day Sunshine», «Tomorrow Never Knows»), [[арган Хаманда]] («Got to Get You into My Life»), [[бэк-вакал]] * [[Джэф Эмерык]] — гукааператар, бэк-вакал {{Col-2}} * [[Ніл Аспінал]], [[Мэл Эванс]], [[Паці Бойд|Паці Харысан]], [[Донаван (музыкант)|Донаван]] — бэк-вакал («Yellow Submarine») * Тоні Гілберт, Юрген Хес, Сідні Сакс, Джон Шарп — [[скрыпка]] («Eleanor Rigby») * Стэфен Шынглс, Джон Андэрвуд — [[альт (струнны інструмент)|альт]] («Eleanor Rigby») * Дэрэк Сімпсан, Норман Джонс — [[віяланчэль]] («Eleanor Rigby») * Лес Конлан, Ян Хамер, Эдзі «Tan Tan» Торнтан — [[труба]] («Got to Get You into My Life») * Алан Брэнскамб, Пітэр Коў — [[саксафон]] («Got to Get You into My Life») * Аніл Бхагват — [[табла]] («Love You To») * [[Алан Сівіл]] — [[валторна]] («For No One») * Аарон Брэмнер — фотамантаж * [[Клаўс Форман]] — афармленне і дызайн вокладкі * [[Роберт Уітакер]] — [[фатограф]] {{слупкі/канец}} == Выданні альбома == Даныя прыведзены паводле матэрыялаў сайта [[Discogs]]<ref name="discogs">{{cite web|url=http://www.discogs.com/Beatles-Revolver/master/45284|title=Revolver at Discogs|publisher=Сайт [[Discogs]]|access-date=2009|lang=en|archive-date=2010-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220101510/http://www.discogs.com/Beatles-Revolver/master/45284|url-status=live}}</ref>. {| class="wikitable" ! Краіна ! Дата ! Лэйбл ! Фармат ! Каталог |- |rowspan=2| {{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія]] |rowspan=2| 5 жніўня 1966 |rowspan=2| [[Parlophone|Parlophone Records]] | [[LP]] ([[манафонія|мона]]) | PMC 7009 |- | [[LP]] ([[стэрэа]]) | PCS 7009 |- |rowspan=2| {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] <br>{{Канада}} [[Канада]] |rowspan=2| 8 жніўня 1966 |rowspan=2| [[Capitol Records]] | [[LP]] (мона) | T 2576 |- | [[LP]] (стэрэа) | ST 2576 |- | {{Грэцыя}} [[Грэцыя]] | 1966 | [[EMI]] | [[LP]] | 14C 062-04097 <br>YEX 605 |- | {{Германія}} [[Германія]] | 1966 | Odeon Records <br>HÖR ZU | [[LP]] | SHZE 186 |- | {{Італія}} [[Італія]] | 1966 | EMI ITALIANA S.p.A. | [[LP]] | 3C 062-04097 <br>3C 064-04097 |- | {{Францыя}} [[Францыя]] | 1966 | Odeon EMI France <br>Odeon Records | [[LP]] | 2C 062 04097 |- | {{Югаславія}} [[Югаславія]] | 1966 | Jugoton Records | [[LP]] | LSPAR-70760 |- | {{Венесуэла}} [[Венесуэла]] | 1966 | Odeon Records | [[LP]] (мона) | MT-1021 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] | 1971 | [[Capitol Records]] | [[LP]] | ST-2576 |- | {{Новая Зеландыя}} [[Новая Зеландыя]] | 1973 | [[Apple Records]] <br>World Record Club | [[LP]] | PCSM 7009 <br>WRC E.3114 |- | {{Японія}} [[Японія]] | 1973 | [[Apple Records]] | [[LP]] | AP-8443 |- | {{Японія}} [[Японія]] | 1976 | [[EMI Music Japan|Toshiba EMI]] | [[LP]] | EAS-80556 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] <br>{{Канада}} [[Канада]] | 1978 | [[Capitol Records]] | [[LP]] | SW 2576 |- | {{Францыя}} [[Францыя]] | 1978 | Odeon EMI France <br>Pathé Marconi EMI | [[LP]] | 2C 066 — 04.097 <br>2C 066-04097 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] | 1987 | [[Capitol Records]] | [[кампакт-дыск|CD]] | CDP 7 46441 2 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] | 1987 | [[Capitol Records]] | [[LP]] | CLJ-46441 |- | {{Канада}} [[Канада]] | 1987 | [[Capitol Records]] | [[кампакт-дыск|CD]] | C2 0777 7 46441 2 9 |- | [[Еўропа]] | 1987 | [[Parlophone|Parlophone Records]] | [[кампакт-дыск|CD]] | CDP 7 46441 2 |- | {{Японія}} [[Японія]] | 1998 | [[Apple Records]] <br>[[Parlophone|Parlophone Records]] <br>[[EMI Music Japan|Toshiba EMI]] | [[кампакт-дыск|CD]] | TOCP-51117 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] <br>{{Сцяг|Еўропа}} [[Еўропа]] | 2009 | [[Apple Records]] <br>[[Parlophone|Parlophone Records]] | [[кампакт-дыск|CD]] | 0946 3 82417 2 0 |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.lastfm.ru/music/The+Beatles/Revolver Revolver] на сайце [[Last.fm]] * [http://www.discogs.com/Beatles-Revolver/master/45284 Revolver] на сайце [[Discogs]]{{ref|en}} * ''[http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/ Revolver]''{{ref|en}} — інфармацыя пра альбом у "Бібліі The Beatles" * [http://www.lib.ru/SONGS/BEAT/beat13.txt Тэксты песень альбома ''Revolver'']{{-}}{{-}} * [https://vz.ru/opinions/2021/8/5/1112271.html Как «Револьвер» вышиб мозги американской молодежи]<!-- 55 лет назад, 5 августа 1966 года, вышел культовый альбом группы The Beatles «Revolver», который сами музыканты называли одним из лучших в своей дискографии. --> // Взгляд, 5 жніўня 2021 {{навігацыя}} {{commons}} {{вонкавыя спасылкі}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Альбомы 1966 года]] [[Катэгорыя:Альбомы The Beatles]] r40cdzk12capf4oxcsq4dvh33hy7dqi 5165317 5164988 2026-07-13T10:11:11Z Цімур 27525 /* Брытанскае выданне */ 5165317 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом |Вокладка=The Beatles, Revolver (Logo).png }} '''«Revolver»''' — сёмы [[студыйны альбом]] рок-гурта «[[The Beatles]]», выпушчаны [[5 жніўня]] [[1966]] года. У храналогіі амерыканскіх выданняў, якія рыхтуюцца кампаніяй [[Capitol Records]], ''Revolver'' быў адзінаццатай кружэлкай гурта, выдадзенай у ЗША 8 жніўня 1966 года. У амерыканскае выданне не ўвайшлі песні «[[I'm Only Sleeping]]», «[[And Your Bird Can Sing]]» і «[[Dr. Robert]]», ужо выпушчаныя 20 чэрвеня 1966 года ў альбоме ''[[Yesterday and Today]]''. Адначасова з кружэлкай ''Revolver'' у продаж паступіў [[сінгл]] «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]». Гурт распачаў студыйную працу 6 красавіка, пачаўшы з запісу песні «[[Tomorrow Never Knows]]». Апошняй для альбома ''Revolver'' была створана «[[She Said, She Said]]». Усе кампазіцыі запісваліся ў студыі [[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]] у [[Лондан]]е. [[Музычны прадзюсар|Музычным прадзюсарам]] і гукарэжысёрам, як і ў папярэдніх работах The Beatles, быў [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]], а новым гукааператарам стаў [[Джэф Эмерык]]. Да запісу некалькіх песень былі прыцягнуты пабочныя музыканты: струнны ансамбль для музычнага суправаджэння «[[Eleanor Rigby]]»; Аніл Бхагват, які сыграў на барабанах [[табла]] для песні «[[Love You To]]»; [[Валторна|валтарніст]] Алан Сівіл, які прыняў удзел у запісе «[[For No One]]»; трое [[Труба|трубачоў]] і двое [[саксафон|саксафаністаў]] для выканання партыі [[Духавыя музычныя інструменты|духавых інструментаў]] у песні «[[Got to Get You into My Life]]». Неўзабаве пасля жнівеньскага рэлізу ў 1966 годзе альбом узначаліў [[хіт-парад]]ы і ўтрымліваў першую пазіцыю на працягу сямі тыдняў у Вялікабрытаніі і на працягу шасці тыдняў у ЗША. Крытыкамі было адзначана наватарства The Beatles: новыя метады гуказапісу, эксперыменты з музычнымі стылямі, пашырэнне тэматыкі тэкстаў песень. ''Revolver'' з прыкметным пастаянствам залічваўся ў розныя спісы лепшых запісаў [[XX стагоддзе|ХХ стагоддзя]], зазнаў мноства перавыданняў, на песні з гэтага альбома створана больш за 270 [[Кавер-версія|кавер-версій]]. Паводле [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісных кампаній]] альбом неаднаразова [[Сертыфікацыя RIAA|сертыфікаваны]] як мультыплацінавы. == Запіс == [[Файл:Guitarras de McCartney y Harrison.jpg|thumb|Бас-гітара [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] (злева) і гітара [[Джордж Харысан|Джорджа Харысана]] (справа).]] Згодна з усталяванай практыкай «турнэ — фільм — запіс — турнэ» ўдзельнікам калектыва належала ў пачатку 1966 года пачаць працу над новым фільмам, але яны ніяк не прыходзілі да згоды наконт сюжэту і нават тэмы карціны<ref name="beatles.ru">''Джон Робертсон''. Полный путеводитель по музыке The Beatles, часть 7, ''Revolver''. (31 октября 2003 года).</ref>. У выніку было вырашана парушыць усталяваны графік, праца над меркаваным фільмам так і не была пачата. Завяршыўшы сваё брытанскае турнэ, гурт з красавіка 1966 года паглыбіўся ў студыйную працу над новым альбомам. Запіс матэрыялу доўжыўся амаль тры месяцы — з 6 красавіка па 22 чэрвеня<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 1|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sGRatI?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Як і раней, музыканты працавалі ў студыі «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]» у Лондане — хаця, паводле Пола Мак-Картні, альбом спачатку збіраліся запісваць у Амерыцы, але прапанаваныя цэны за арэнду і абсталяванне былі «фантастычнымі», да таго ж тэрмін іх кантракта з гуказапіснай кампаніяй [[EMI]] мінаў толькі ў чэрвені 1966 года<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sGRatI?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. === Музыканты === Акрамя песень, напісаных у сааўтарстве Ленанам і Мак-Картні, у альбоме прадстаўлены тры новыя кампазіцыі Джорджа Харысана, а Рынга Стару было даверана заспяваць песню «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]», напісаную адмыслова для яго. За гуказапіс адказвалі прадзюсар Джордж Марцін і гукааператар Джэф Эмерык. Таксама для запісу асобных кампазіцый былі запрошаны прафесійныя музыканты: струнны ансамбль для музычнага суправаджэння «[[Eleanor Rigby]]»; Аніл Бхагват, які сыграў на барабанах [[табла]] для песні «[[Love You To]]»; [[валторна|валтарніст]] [[Алан Сівіл]], які прыняў удзел у запісе «[[For No One]]»; трое [[труба|трубачоў]] і двое [[саксафон|саксафаністаў]] для выканання партыі [[духавыя музычныя інструменты|духавых інструментаў]] у песні «[[Got to Get You into My Life]]». Акрамя таго, у запісе прыпева «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» прынялі ўдзел: канцэртны менеджар гурта [[Ніл Аспінал]], яго памочнік [[Мэл Эванс]], прадзюсар Джордж Марцін, [[Донаван (музыкант)|Донаван]], [[Паці Бойд|Паці Харысан]], гукааператар [[Джэф Эмерык]], [[Браян Джонс]], [[Марыяна Фейтфул]] і шафёр Альф Бікнел<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/|title=Yellow Submarine — The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4snDNXP?url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. === Музычныя інструменты === [[Файл:Sitar3.jpg|thumb|Сітар]] Акрамя асноўных для гурта [[гітара|гітары]], [[бас-гітара|бас-гітары]] і [[ударная ўстаноўка|ўдарнай устаноўкі]], таксама выкарыстоўваліся [[струнныя музычныя інструменты|струнныя]], [[медныя духавыя музычныя інструменты|духавыя]] і іншыя інструменты. З [[ударныя музычныя інструменты|перкусіі]] не раз прымяняліся ў запісе некалькіх кампазіцый [[бубен]] і [[маракас]]ы. У песні «[[Taxman]]» можна пачуць [[каўбел|сенсера]]. У запісе «[[Love You To]]» Джордж Харысан грае на [[сітар]]ы, які быў ім упершыню выкарыстаны яшчэ ў працы над «[[Norwegian Wood (This Bird Has Flown)|Norwegian Wood]]» для альбома ''[[Rubber Soul]]''. Апрача сітара, у запісе гучаць індыйскія барабаны [[табла]]<ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=10:aifqxql5ldae~T2|title=Revolver. Credits|publisher=Сайт [[Allmusic]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/6127FjBg5?url=http://www.allmusic.com/album/r1518|archive-date=2011-08-18|url-status=live}}</ref>. Найбольшая інструментальная разнастайнасць характэрна для песень Пола Мак-Картні. Для «[[Got to Get You into My Life]]» ён пажадаў запісаць партыю [[духавыя музычныя інструменты|духавых музычных інструментаў]], і прадзюсар запрасіў траіх [[труба|трубачоў]] і дваіх [[саксафон|саксафаністаў]]. У той жа песні «Got to Get You into My Life» гучыць [[арган Хаманда]], на якім сыграў Джордж Марцін. Для запісу «[[Eleanor Rigby]]» давялося наняць струнны ансамбль. А ў песні «For No One» Полу хацелася, каб гучала [[валторна]], што і было ажыццёўлена. Акрамя валторны, была запісана партыя фартэпіяна, на якім граў сам Мак-Картні. Для «[[Good Day Sunshine]]» на фартэпіяна граў Джордж Марцін. === Інавацыі гуказапісу === Падчас працы над альбомам былі прыменены чатыры асноўныя інавацыі ў галіне гуказапісу<ref name="revolver-1">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sGRatI?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>: * Упершыню пры запісе быў ужыты метад «штучнага накладання» голасу ({{lang-en|ADT — artificial double tracking}}), вынайдзены гукаінжэнерам кампаніі [[EMI]] Кенам Таўнсендам у красавіку 1966 года. Сутнасць прыёму заключалася ў тым, каб накладваць дзве дарожкі з адной і той жа вакальнай партыяй, не запісваючы яе двойчы. Апісаны метад, напрыклад, быў ужыты для запісу вакала Джона Ленана ў першай палавіне песні «[[Tomorrow Never Knows]]». * Другім ключавым момантам было ўжыванне працэса запісу гука ў адваротным кірунку. Гэты прыём упершыню быў ужыты пры запісе песні «Rain» 14 красавіка 1966 года, якая была выдадзена ў якасці двухбаковага сінгла «Paperback Writer» / «Rain». У працы над альбомам ''Revolver'' гэты прыём быў ужыты ў кампазіцыях «[[I'm Only Sleeping]]» і «Tomorrow Never Knows». * Трэцяй інавацыяй стала выкарыстанне склееных у кольцы магнітафонных стужак ({{lang-en|Tape loop}}) з запісанымі гукамі. Ідэя была прапанавана Полам Мак-Картні, які ўзяў яе з твораў нямецкага кампазітара [[Карлхайнц Штокхаўзен|Карлхайнца Штокхаўзена]]. У працы над «Tomorrow Never Knows» прымянялася пяць падобных кольцаў: першае з запісам крыкаў і смеху Пола Мак-Картні; другое з аркестравым акордам [[сі-бемоль мажор]]; трэцяе з гукамі [[флейта|флейты]], атрыманымі пры дапамозе [[мелатрон]]а; чацвёртае з гукамі [[скрыпка|скрыпак]], атрыманымі пры дапамозе [[мелатрон]]а; пятае са скажоным гукам [[сітар]]а. Падобным метадам пазней дадалі гітарнае сола Пола Мак-Картні, запісанае для песні «Taxman». Сола было перавернута ў адваротным кірунку і запаволена. * Чацвёртай асаблівасцю была тэхналогія запісу вакала пры дапамозе [[Леслі-спікер]]а падчас вярчэння дынамікаў. Падобны прыём забяспечваў пульсаванне гучання. Гэты метад быў ужыты для запісу вакала Джона Ленана ў другой палавіне песні «Tomorrow Never Knows». === Храналогія === '''Красавік''' [[Файл:Magtape1.jpg|thumb|7-цалёвая шпуля {{nowrap|с ¼-цалёвай стужкай,}} выкарыстаная Полам Мак-Картні для стварэння гукавых эфектаў і лупаў у песні «Tomorrow Never Knows»]] * 6 красавіка — запіс трох дубляў рытм-трэка для песні «[[Tomorrow Never Knows]]» пад рабочай назвай «Mark I». Першы дубль быў пазней выдадзены ў 1996 годзе ў зборніку ''[[Anthology 2]]''. Другі дубль быў няпоўным, а трэці лёг у аснову афіцыйнай версіі<ref name="tomorrow-never-knows-2">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/tomorrow-never-knows/2/|title=Tomorrow Never Knows. The Beatles Bible. Page 2|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sJsDZy?url=http://www.beatlesbible.com/songs/tomorrow-never-knows/2/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. * 7 красавіка — у ходзе пяцігадзіннай студыйнай сесіі музыканты дадавалі гукавыя эфекты і лупы да выбранага ў якасці асноўнага трэцяга дубля песні «Tomorrow Never Knows»<ref name="tomorrow-never-knows-2" />. Таго ж дня пачаўся запіс «[[Got to Get You into My Life]]»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 8 красавіка — завершана праца над рытм-трэкам песні «Got to Get You into My Life»<ref name="tomorrow-never-knows-2" />. Таго ж дня пачаўся запіс «[[Got to Get You into My Life]]»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 11 красавіка — накладанне гітарнай партыі на рытм-трэк «Got to Get You into My Life»<ref name="tomorrow-never-knows-2" />. Таго ж дня пачаўся запіс «[[Got to Get You into My Life]]»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Пачатак працы над песняй «[[Love You To]]». Падчас запісу першага дубля Джордж Харысан спяваў [[акампанемент|акампануючы]] сабе на [[акустычная гітара|акустычнай гітары]], а Пол Мак-Картні выконваў партыю бэк-вакала. Трэцім дублем запісалі [[сітар]], які таксама быў выкарыстаны ў шостым дублі, калі запісвалі барабаны [[табла]], бас-гітару і [[фуз (эфект)|фуз-гітару]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/love-you-to/|title=Love You To. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 13 красавіка — завяршэнне працы над «Love You To». Харысан дадаў вакал, Стар запісаў партыю бубна<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/love-you-to/|title=Love You To. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 17 красавіка — пачатак працы над песняй «[[Dr. Robert]]». Запісана 7 дубляў рытм-трэка, партыі [[маракас]]аў, [[фісгармонія|фісгармоніі]] і [[фартэпіяна]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/doctor-robert/|title=Doctor Robert. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 19 красавіка — заканчэнне запісу «Dr. Robert». Накладанне вакальнай партыі Джона Ленана<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/doctor-robert/|title=Doctor Robert. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 20 красавіка — пачатак працы над песняй «[[And Your Bird Can Sing]]». Запісаны два дублі рытм-трэка. Затым былі дададзены вакал Джона Ленана, бэк-вакал Мак-Картні і Харысана, запісы бубна і партыя бас-гітары. Запісаная версія была адрынута, яе можна пачуць на зборніку ''[[Anthology 2]]''<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/and-your-bird-can-sing/|title=And Your Bird Can Sing. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Таго ж дня пачалася праца над песняй Джорджа Харысана «[[Taxman]]». Запісаны чатыры пробныя дублі<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 21 красавіка — працягу працы над «Taxman». Запісана 11 дубляў, 10 з якіх — рытм-трэк<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 22 красавіка — завяршэнне працы над «Tomorrow Never Knows». Накладанне партыі [[сітар]]а, запісанай Джорджам Харысанам, і накладанне вакалу Джона Ленана, запісанага з выкарыстаннем [[Леслі-спікер]]а<ref name="tomorrow-never-knows-2" />. Для песні «Taxman» Рынга Стар запісаў партыю [[каўбел|сенсера]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 26 красавіка — паўторны запіс рытм-трэка песні «And Your Bird Can Sing». З трынаццаці дубляў быў выбраны дзясяты. На яго наклалі ўжо запісаныя партыі вакалу і астатніх інструментаў<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/and-your-bird-can-sing/|title=And Your Bird Can Sing. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 27 красавіка — пачатак працы над «[[I’m Only Sleeping]]». Запісана 11 дубляў рытм-трэка<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 28 красавіка — пачатак працы над «[[Eleanor Rigby]]». Запісана 14 дублей ў выкананні запрошанага струннага ансамбля. Затым быў запісаны вакал Пола Мак-Картні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/3/|title=Eleanor Rigby. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 29 красавіка — запіс вакалу Джона Ленана для песні «I’m Only Sleeping»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Запіс вакалу Пола Мак-Картні і бэк-вакалу ў выкананні Ленана і Харысана для песні «Eleanor Rigby»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/3/|title=Eleanor Rigby. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. '''Май''' [[Файл:Leslie Speaker.jpg|thumb|Леслі-спікер, які выкарыстоўваўся ў запісе «Tomorrow Never Knows»]] * 5 мая — на працягу пяцігадзіннай начной сесіі Джордж Харысан запісаў гітарнае сола для песні «I’m Only Sleeping», якое гучыць у песні ў адваротным кірунку паводле задумы музыкантаў. Адзін з двух дубляў быў запісаны з прымяненнем [[фуз (эфект)|фуз-эфекта]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 6 мая — завяршэнне працы над «I'm Only Sleeping». Запіс бэк-вакалу Ленана, Мак-Картні і Харысана<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 9 мая — пачатак працы над песняй «[[For No One]]». Запісана дзесяць дубляў рытм-трэка: Пол Мак-Картні граў на фартэпіяна, а Рынга Стар на [[ударная ўстаноўка|ўдарнай устаноўцы]]. У апошнюю чаргу запісалі [[клавікорд]] і [[ударныя музычныя інструменты|перкусію]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/for-no-one/|title=For No One. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 16 мая — працяг працы над «For No One». Дадаванне вакалу Пола Мак-Картні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/for-no-one/|title=For No One. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Дададзены адлік у пачатку песні «Taxman» і трэк [[звядзенне (музыка)|зведзены]] ў [[манафонія|мона]]версію<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 18 мая — праца над песняй «Got to Get You into My Life». Дадаванне партыі [[медныя духавыя музычныя інструменты|медных духавых музычных інструментаў]], вакалу, бэк-вакалу і гітарнага сола<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 19 мая — запіс партыі [[валторна|валторны]] пры ўдзеле [[Алан Сівіл|Алана Сівіла]] для песні «For No One»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/for-no-one/|title=For No One. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 26 мая — пачатак працы над «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]». «The Beatles» патрацілі амаль тры гадзіны, рэпетуючы песню, а затым запісалі чатыры дублі. Затым былі запісаны вакал Рынга Стара і бэк-вакал<ref name="yellow-submarine-2">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/2/|title=Yellow Submarine — The Beatles Bible. Page 2|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. '''Чэрвень''' * 1 чэрвеня — працяг працы над «Yellow Submarine». Накладанне гукавых эфектаў<ref name="yellow-submarine-2" />. * 2 чэрвеня — пачатак працы над песняй «[[I Want to Tell You]]». Запісана пяць дубляў рытм-трэка, уключна з фартэпіяна, ударнымі і гітарамі. Трэці дубль аказаўся лепшым, і на яго наклалі вакал Джорджа Харысана, бэк-вакал Ленана і Мак-Картні, запісы [[бубен|бубна]], маракасаў, воплескі і яшчэ фартэпіяна<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/i-want-to-tell-you/|title=I Want to Tell You. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 3 чэрвеня — працяг запісу «I Want to Tell You». Накладанне партыі бас-гітары, бо Пол граў на фартэпіяна падчас запісу рытм-трэка<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/i-want-to-tell-you/|title=I Want to Tell You. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 6 чэрвеня — завяршэнне працы над «Eleanor Rigby». Пол Мак-Картні запісаў яшчэ адну вакальную партыю для песні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/3/|title=Eleanor Rigby. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 8 чэрвеня — пачатак працы над «[[Good Day Sunshine]]». «The Beatles» шмат разоў рэпетавалі, перш чым запісаць рытм-трэк — бас-гітару, фартэпіяна і ўдарныя — у тры дублі. Першы дубль аказаўся лепшым, і на яго наклалі вакал Пола і бэк-вакал Джона і Джорджа<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/good-day-sunshine/|title=Good Day Sunshine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 9 чэрвеня — працяг працы над «Good Day Sunshine». Стар запісаў яшчэ ўдарных, Джордж Марцін сыграў сваё сола на фартэпіяна, затым дадалі яшчэ бэк-вакалу і воплескі ў далоні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/good-day-sunshine/|title=Good Day Sunshine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 14 чэрвеня — пачатак працы над песняй «[[Here, There and Everywhere]]». Запісаны чатыры дублі, з якіх толькі апошні быў завершаны. Таго ж дня былі запісаны партыі гарманічнага вакалу пры ўдзеле Пола Мак-Картні, Джона Ленана і Джорджа Харысана<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/here-there-and-everywhere/|title=Here There and Everywhere. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 16 чэрвеня — працяг працы над «Here, There and Everywhere». Запіс рытм-трэка. Агульная колькасць дубляў даведзена да трынаццаці. Апошні дубль прызнаны найлепшым, і на яго наклалі партыі гарманічнага вакалу, асноўны вакал Пола і запіс бас-гітары<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/here-there-and-everywhere/|title=Here There and Everywhere. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 17 чэрвеня — завяршэнне працы над «Got to Get You into My Life». Фінальнае накладанне гітарнай партыі<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Завяршэнне працы над «Here, There And Everywhere»: праведзена двайное накладанне вакалу Пола Мак-Картні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/here-there-and-everywhere/|title=Here There and Everywhere. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 21 чэрвеня — праца над песняй «[[She Said, She Said]]». На працягу дзевяцігадзіннай сесіі музыканты адрэпетавалі песню больш за 25 разоў, а затым запісалі тры дублі рытм-трэка. З іх быў выбраны трэці, да якога дадалі вакал Джона Ленана, бэк-вакал Ленана і Харысана, дадатковую партыю гітары і запіс [[арган Хаманда|аргана Хаманда]], на якім сыграў Ленан. Пол Мак-Картні ў запісе не ўдзельнічаў<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/she-said-she-said/|title=She Said She Said. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Дададзена гітарнае сола Пола Мак-Картні ў песню «Taxman», запісанае яшчэ 21 красавіка<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. == Інфармацыя пра альбом == {{Урэзка | Загаловак = | Загаловак знізу = | Змест = Гэта проста назва пласцінкі, і ў ёй няма асаблівага сэнсу. Чаму кожнаму хочацца ва ўсім бачыць нейкую прычыну? «Revolver» азначае ўсё, што можа азначаць «revolver», бо гэта менавіта тое, што мы ўкладвалі ў назву<ref name="revolver-4" />.{{oq|en|It’s just a name for an LP, and there’s no meaning to it. Why does everyone want a reason every time you move? It means Revolver. It’s all the things that Revolver means, because that’s what it means to us.}} | Подпіс = [[Джон Ленан]] | Выраўноўванне = right | Шырыня = | Вышыня = | Памер шрыфта = | Фон = | Колер рамкі = | Без разрываў = }} Як адзначае Бары Майлс у кнізе ''Many Years From Now'', «''Revolver'' азначае не зброю, а нешта, што круціцца, як пласцінка» ({{lang-en|Revolver did not mean a gun, but something that revolves, like a record}}). Першапачаткова планавалася даць новаму запісу назву ''Abracadabra''. У той жа кнізе апавядаецца, што 24 чэрвеня 1966 года, падчас абмеркавання назвы новага альбома, выказваліся прапановы азагаловіць пласцінку ''Pendulums'', ''Fat Man'' або ''Bobby''. Стар прапаноўваў назву ''After Geography'', Ленан — ''Beatles on Safari'', а Мак-Картні — ''Magic Circle''. Нягледзячы на ўсе прапановы, у выніку альбом быў названы ''Revolver''<ref name="revolver-4" />. === Афармленне вокладкі === ''Revolver'' быў другім альбомам пасля ''[[Rubber Soul]]'', на вокладцы якога адсутнічала назва гурта. Афармленне даверылі Клаўсу Форману — мастаку, удзельніку гурта «[[Manfred Mann]]», з якім удзельнікі «[[The Beatles]]» пазнаёміліся яшчэ ў пачатку сваёй кар'еры, падчас выступаў у [[Гамбург]]у<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/russian/features-36989243 |title=Полвека назад Revolver превратил рок-музыку в искусство |access-date=2022-01-13 |archive-date=2022-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113091651/https://www.bbc.com/russian/features-36989243 |url-status=live }}</ref>. Вокладка ўяўляе сабой кампазіцыю з намаляваных ручкай партрэтаў Пола Мак-Картні, Джона Ленана, Джорджа Харысана і Рынга Стара. Паміж выявамі іх твараў знаходзіцца [[калаж]], створаны з выразак фатаграфій «The Beatles», адзнятых раней Робертам Фрыманам і Робертам Уітакерам, які таксама працаваў у якасці фатографа пры стварэнні вокладак для ранніх запісаў гурта. За працу Форману заплацілі 40 [[фунт стэрлінгаў|фунтаў стэрлінгаў]]<ref name="revolver-4">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/4/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 4|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sN2vca?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/4/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. У 1967 годзе вокладка была ўганаравана прэміяй «[[Грэмі]]» ў намінацыі «Лепшая вокладка альбома, графічная работа» (Best Album Cover, Graphic Arts)<ref name="revolver-4" />. У 2011 годзе вокладка альбома заняла 31-е месца ў спісе лепшых вокладак альбомаў усіх часоў паводле чытачоў інтэрнет-выдання ''[[Music Radar]]''<ref>{{cite web|url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|title=The 50 greatest album covers of all time|publisher=Music Radar|access-date=2011-05-16|archive-url=https://www.webcitation.org/6127GBNps?url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|archive-date=2011-08-18|url-status=live|lang=en}}</ref>. === Музычны жанр === Як сказаў Джон Робертсан у сваёй кнізе «Поўны давденік па музыцы "The Beatles"», «''Revolver'' паказаў, што "The Beatles" могуць брацца сапраўды за любы [[музычны жанр]]»<ref name="beatles.ru" />. Падобнае выказванне звязана з эксперыментальным характарам некаторых кампазіцый. Ва ўсіх песнях, напісаных пераважна Джонам Ленанам, крытыкамі адзначаецца наркатычная падаплёка. Напрыклад, Рычы Унтэрбергер у сваёй публікацыі на сайце «[[Allmusic]]» назваў «Tomorrow Never Knows» «самым эксперыментальным і [[псіхадэлічны рок|псіхадэлічным]] трэкам альбома ''Revolver''» ({{lang-en|the most experimental and psychedelic track on ''Revolver''}})<ref>{{cite web|author=Рычы Унтэрбергер|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=33:w9fwxq8dld0e|title=Tomorrow Never Knows. Song Review|publisher=Сайт [[Allmusic]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/6127HUCJt?url=http://www.allmusic.com/song/t819429|archive-date=2011-08-18|url-status=live}}</ref>. Музычныя жанры «[[псіхадэлічны рок]]» і «[[брытанская псіхадэлія]]» ўказаны сярод іншых на старонцы, прысвечанай альбому на тым жа сайце «[[Allmusic]]». Пол Мак-Картні працягнуў жанравыя эксперыменты і запісаў «[[Got to Get You into My Life]]» у стылі псеўда[[соўл]]<ref>{{cite web|author=Томас Уорд|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=33:a9fwxq8dld0e|title=Got to Get You into My Life. Song Review|publisher=Сайт [[Allmusic]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/6127IIeUo?url=http://www.allmusic.com/song/t819428|archive-date=2011-08-18|url-status=live}}</ref>. Джон Робертсан піша, што «выразіўшы ў назве альбома ''[[Rubber Soul]]'' жаданне белых музыкантаў граць негрыцянскую музыку, Пол Мак-Картні ўсё ж не прамінуў прайсціся па папулярным у 1966 годзе кірунку соўл, напісаўшы гэтую выдатную кампазіцыю ў стылі "псеўдастакс" і дадаўшы фінальныя штрыхі ў выглядзе меднага гурта з пяці музыкантаў»<ref name="beatles.ru" />. Свой унёсак у стылявую разнастайнасць альбома ўнёс і Джордж Харысан. Запісаная ім «[[Love You To]]» лічыцца адной з першых кампазіцый, выкананых у жанры [[рага-рок]], які зараджаўся ў сярэдзіне 1960-х гадоў<ref name="progarchives">{{cite web|author=Філіп Блэч|url=http://www.progarchives.com/subgenre.asp?style=35|title=Indo-Prog/Raga Rock definition|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sXQRcY?url=http://www.progarchives.com/subgenre.asp?style=35|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. {{Урэзка | Загаловак = | Загаловак знізу = | Змест = Амаль праз пяць месяцаў пасля таго, як «The Beatles» запісалі фінальныя вакалы для чароўнай «I’m Looking Through You», музыканты вярнуліся ў студыю, каб стварыць троххвілінную кампазіцыю, якая апавядала пра смерць індывідуальнай свядомасці і трыумф сусветнага духу за мяжой быцця. Што ж здарылася ў перыяд паміж лістападам 65-га і красавіком 66-га?<ref name="beatles.ru" /> | Подпіс = Джон Робертсан | Выраўноўванне = right | Шырыня = | Вышыня = | Памер шрыфта = | Фон = | Колер рамкі = | Без разрываў = }} === Тэматыка песень === Эксперыментуючы са стылямі, «The Beatles» надавалі ўвагу не толькі гучанню. Стала істотна разнастайнай і тэматыка песень. Джордж Харысан выступіў з сацыяльна-палітычнай сатырай у кампазіцыі «[[Taxman]]». У іншай сваёй песні «[[Love You To]]» Харысан выкарыстаў пераклады будыйскіх духоўных трактатаў, якія чытаў у тую пару<ref name="beatles.ru" />. У альбоме ''Revolver'' адзначаецца росквіт сачыніцельскай творчасці Пола Мак-Картні. У адной са сваіх лепшых песень «[[Eleanor Rigby]]» ён закранае тэму адзіноты. Джон Ленан напісаў тэкст «Tomorrow Never Knows» паводле кнігі «Псіхадэлічны эксперымент» [[Тымаці Ліры]], Рычарда Олперта і Ральфа Мецнера, заснаванай у сваю чаргу на тэксце «[[Тыбецкая Кніга мёртвых|Тыбецкай кнігі мёртвых]]». А вядомая песня «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» апавядае пра жыццё ўнутры жоўтай [[падводная лодка|падводнай лодкі]]. == Скандальная заява Джона Ленана == У сакавіку 1966 года Ленан у інтэрв'ю лонданскай газеце ''Evening Standard'' абраніў неасцярожную фразу, сказаўшы наступнае: <div style="width:65%">{{пачатак цытаты}}[[Хрысціянства]] сыдзе. Яно знікне і ўсохне. Не трэба спрачацца; я маю рацыю, і будучыня гэта дакажа. Цяпер мы папулярнейшыя за [[Ісус Хрыстос|Ісуса]]; я не ведаю, што знікне раней — рок-н-рол ці хрысціянства. Ісус быў нішто сабе, але яго паслядоўнікі неразумныя і пасрэдныя. І менавіта іх скажэнні, на мой погляд, губяць хрысціянства.{{oq|en|Christianity will go. It will vanish and shrink. I needn’t argue about that; I’m right and I will be proved right. We’re more popular than Jesus now; I don’t know which will go first — rock ’n’ roll or Christianity. Jesus was all right but his disciples were thick and ordinary. It’s them twisting it that ruins it for me.}}{{канец цытаты}}</div> У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] на гэтую фразу не звярнулі ўвагі, але калі праз пяць месяцаў словы Ленана пра тое, што «The Beatles» папулярнейшыя за Ісуса, былі змешчаны на вокладку амерыканскага часопіса ''Datebook'', у ЗША разгарэўся скандал. На поўдні краіны, дзе жыхары вядомыя сваёй рэлігійнасцю, публічна спальвалі пласцінкі «The Beatles», радыёстанцыі перасталі трансляваць іх песні<ref name="datebook">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/07/29/datebook-republishes-john-lennons-jesus-comments/|title=Datebook republishes John Lennon's 'Jesus' comments. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4t1Zkm7?url=http://www.beatlesbible.com/1966/07/29/datebook-republishes-john-lennons-jesus-comments/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Нават у [[Ватыкан]]е асудзілі заяву Ленана (у 2008 годзе Ватыкан дараваў музыканту, заявіўшы, што яго фразу можна расцэньваць як «востры жарт»<ref>{{cite web|url=http://www.lenta.ru/news/2008/11/22/quip/|title=Ватикан простил Леннона за сравнение The Beatles с Иисусом|publisher=Сайт Lenta.ru|access-date=2009|lang=ru|archive-date=2010-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100503005012/http://lenta.ru/news/2008/11/22/quip/|url-status=live}}</ref>). Пасля выхаду альбома ''Revolver'' гурту трэба было адправіцца ў канцэртны тур па Амерыцы. У сувязі з гэтым [[Браян Эпстайн]] намагаўся патлумачыць прэсе, што Ленан толькі выразіў здзіўленне наконт папулярнасці «The Beatles». Як бы то ні было, размах скандалу набываў пагрозныя памеры. Пачалі паступаць пагрозы ў адрас музыкантаў і іх сем'яў. У выніку Ленан пад ціскам з боку рэпарцёраў быў вымушаны папрасіць прабачэння за свае словы на [[прэс-канферэнцыя|прэс-канферэнцыі]] ў [[Чыкага]] 11 жніўня<ref name="datebook" />. <div style="width:65%">{{пачатак цытаты}}Я не казаў усяго таго, пра што кажуць так, быццам гэта казаў я. Мне сапраўды шкада, што я тады сказаў гэтую фразу. Я ніколі не меў на ўвазе нешта антырэлігійнае. Прашу прабачэння, калі гэта вас усцешыць. Мне дагэтуль не зразумела, што я такога зрабіў. Я намагаўся патлумачыць вам тое, пра што сапраўды казаў, але калі вы хочаце, каб я проста папрасіў прабачэння, і калі гэта зробіць вас шчаслівымі, тады добра, мне вельмі шкада<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/people/john-lennon/2/|title=John Lennon biography. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4t5H5lS?url=http://www.beatlesbible.com/people/john-lennon/2/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>.{{oq|en|I was not saying whatever they’re saying I was saying. I’m sorry I said it really. I never meant it to be a lousy anti-religious thing. I apologise if that will make you happy. I still do not know quite what I've done. I've tried to tell you what I did do, but if you want me to apologise, if that will make you happy, then OK, I’m sorry.}}{{канец цытаты}}</div> Афіцыйнае выбачэнне Ленана ў многім паўплывала на прыглушэнне варожасці ў адносінах да гурта, а таксама на адмену запланаваных мерапрыемстваў па спальванні пласцінак «The Beatles» у Амерыцы<ref name="datebook" />. Але ў выніку так і не ўдалося згладзіць усе наступствы. На працягу амерыканскага турнэ захоўвалася напружанасць, а канцэрты недалічваліся гледачоў. Напрыклад, на апошні выступ у [[Сан-Францыска]] было прададзена каля 25 000 квіткоў з 42 500 магчымых<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/29/candlestick-park-san-francisco-final-concert/|title=Live: Candlestick Park, San Francisco: The Beatles' final concert. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4t6dX8u?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/29/candlestick-park-san-francisco-final-concert/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Скандал, акрамя таго, паўплываў на зніжэнне продажаў пласцінак гурта ў ЗША. Так, сінгл «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]», які выйшаў адначасова з альбомам ''Revolver'', дасягнуў толькі другой пазіцыі ў амерыканскім хіт-парадзе [[Billboard|Billboard Hot 100]]<ref name="us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine" />. == Продажы і пазіцыі ў хіт-парадах == Брытанскі рэліз альбома адбыўся 5 жніўня 1966 года. Праз тыдзень было распрададзена каля 300 000 копій і ''Revolver'' дасягнуў першай пазіцыі ў брытанскім хіт-парадзе, дзе заставаўся на працягу сямі тыдняў. Агульны тэрмін знаходжання ў хіт-парадзе склаў 34 тыдні<ref name="uk-lp-revolver">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-lp-revolver/|title=UK LP: Revolver. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tBHFQm?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-lp-revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Распаўсюджванне дыска ў Англіі ажыццяўлялася лэйблам [[Parlophone|Parlophone Records]]. Адначасова з альбомам у продаж паступіў двухбаковы сінгл «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]». У хіт-парады ён трапіў 11 жніўня і праз сем дзён дасягнуў першага месца<ref name="uk-single-eleanor-rigby-yellow-submarine">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|title=UK single: Eleanor Rigby/Yellow Submarine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tCdWw8?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. У храналогіі амерыканскіх выданняў, якія рыхтуюцца кампаніяй [[Capitol Records]], ''Revolver'' быў адзінаццатай пласцінкай гурта, выдадзенай у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] 8 жніўня 1966 года. Альбом узначальваў амерыканскія хіт-парады на працягу шасці тыдняў. Песні «[[I'm Only Sleeping]]», «[[And Your Bird Can Sing]]» і «[[Dr. Robert]]», якія не ўвайшлі ў амерыканскае выданне, трапілі ў альбом ''[[Yesterday and Today]]'', выпушчаны ў ЗША 20 чэрвеня 1966 года<ref name="us-lp-revolver">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-lp-revolver/|title=US LP: Revolver. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tDqTge?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-lp-revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Як і ў выпадку з брытанскім выданнем, адначасова з альбомам у продаж паступіў сінгл «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]». Аднак у амерыканскім хіт-парадзе [[Billboard|Billboard Hot 100]] ён дасягнуў толькі другога радка, што было звязана са скандаламі, якія ўзняліся ў Амерыцы ў сувязі з першапачатковай «мясніцкай» вокладкай ({{lang-en|'Butcher' cover}}) пласцінкі ''Yesterday and Today'' і фразай Джона Ленана аб тым, што «The Beatles» «папулярнейшыя за Ісуса» ({{lang-en|We’re more popular than Jesus now}})<ref name="us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|title=US single: Eleanor Rigby/Yellow Submarine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tGTIEx?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Паводле [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісных кампаній]] альбом ''Revolver'' неаднаразова [[Сертыфікацыя RIAA|сертыфікаваны]] як мультыплацінавы<ref name="RIAA">{{cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH|title=RIAA — Gold & Platinum|publisher=Сайт [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tHgCvJ?url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Альбом дагэтуль займае высокую пазіцыю ў хіт-парадзе ''[[Billboard 200|Billboard Hot 200]]''<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.billboard.com/charts/billboard-200/|title=''Billboard'' Hot 200. Chart.|publisher=[[Billboard Hot 200]]|access-date=2022-11-22|archive-date=2021-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213225258/https://www.billboard.com/charts/billboard-200/|url-status=live}}</ref>. == Уплыў на папулярную культуру == На ўсе кампазіцыі з альбома ''Revolver'' было створана каля 270 [[кавер-версія|кавер-версій]]<ref name="covertogether">{{cite web|url=http://covertogether.com/album/revolver|title=Revolver на сайце covertogether.com|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tW9hbh?url=http://covertogether.com/album/revolver|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref><ref name="covers">{{cite web|url=http://www2.wmin.ac.uk/clemenr/covers/coversfull.html|title=Beatles Covers List|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tWweRn?url=http://www2.wmin.ac.uk/clemenr/covers/coversfull.html|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго, песні альбома неаднаразова выкарыстоўваліся ў [[саўндтрэк]]ах да многіх фільмаў і тэлесерыялаў<ref name="IMDb">{{cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm1397313/|title=Soundtrack|publisher=Сайт [[Internet Movie Database|IMDb]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tXrRik?url=http://www.imdb.com/name/nm1397313/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Упершыню кампазіцыі «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]», «[[Eleanor Rigby]]» і «[[Love You To]]» прагучалі ў мультфільме «[[Жоўтая субмарына (мультфільм)|Жоўтая субмарына]]». У папулярным тэлевізійным серыяле «[[Сябры (тэлесерыял)|Сябры]]» песня «[[Here, There and Everywhere]]» граецца на [[стальны барабан|стальных барабанах]], калі адна з гераінь серыяла [[Фібі Буфе]] праходзіць паміж радамі царквы падчас яе вясельнай цырымоніі. [[Файл:Eleanor Rigby Statue Liverpool.JPG|thumb|Помнік Элінар Рыгбі ў Ліверпулі]] У гонар лірычнага персанажа песні «Eleanor Rigby» на вуліцы Стэнлі Стрыт у [[Ліверпуль|Ліверпулі]] ў 1982 годзе быў усталяваны помнік. На шыльдзе побач са статуяй быў змешчаны надпіс: «Eleanor Rigby. "All the lonely people"» ({{tr-en|Элінар Рыгбі. "Усім адзінокім людзям"}})<!-- beatles.ru/books/articles.asp?article_id=1346-->. [[Джэф Эмерык]], гукааператар «The Beatles», азагаловіў свае мемуары пра перыяд працы з гуртом — «Тут, там і паўсюль: мая студыйная праца з "The Beatles"» ({{lang-en|Here, There, and Everywhere: My Life Recording the Music of The Beatles}})<ref>{{cite web|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Here_There_and_Everywhere/|title=Here, There, and Everywhere — Факты о песне|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tb1VyL?url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Here_There_and_Everywhere/|archive-date=2011-01-28|url-status=live|lang=ru}}</ref>. Кніга названа ў гонар аднайменнай песні «[[Here, There and Everywhere]]». У 1960-х гадах будучы нобелеўскі лаўрэат [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіф Бродскі]] пераклаў песню «Yellow Submarine» для піянерскага часопіса «Костёр». У адным са сваіх інтэрв'ю, апублікаваным пазней у кнізе Саламона Волкава «Диалоги с Иосифом Бродским», Бродскі казаў, што «тэксты, напісаныя Джонам Ленанам і Полам Мак-Картні, абсалютна выдатныя»<ref>{{cite web|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/|title=Yellow Submarine — Факты о песне|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tcBg6f?url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live|lang=ru}}</ref>. Песні з альбома ''Revolver'' неаднаразова выкарыстоўваліся ў радыёперадачы «Аэростат». Першай песняй, якую [[Барыс Барысавіч Грабеншчыкоў|Барыс Грабеншчыкоў]] уключыў у дэбютным выпуску радыёпраграмы 22 мая 2005 года, была «I’m Only Sleeping»<ref name="aerostat01">{{cite web|url=http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index01.html|title=«АЭРОСТАТ» – цикл передач для Радио России|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192542/http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index01.html|url-status=live}}</ref>. У кастрычніцкай перадачы 2005 года, прысвечанай Джону Ленану, выкарыстоўвалася кампазіцыя «Tomorrow Never Knows»<ref name="aerostat01"/>. У радыёпраграме, прымеркаванай да дня нараджэння Джорджа Харысана, гучала песня «Love You To»<ref>{{cite web|url=http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index13.html|title=«АЭРОСТАТ» – цикл передач для Радио России|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192540/http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index13.html|url-status=live}}</ref>. У 57-м выпуску, прымеркаваным да дня нараджэння Пола Мак-Картні, былі выкарыстаны аўдыёзапісы «Eleanor Rigby» і «For No One»<ref>{{cite web|url=http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index03.html|title=«АЭРОСТАТ» – цикл передач для Радио России|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192540/http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index03.html|url-status=live}}</ref>. == Спіс кампазіцый == === Брытанскае выданне === {{Track listing | headline = Бок А | extra_column = Вакал | title1 = [[Taxman]] | note1 = * | extra1 = [[Джордж Харысан]] | length1 = 2:36 | title2 = [[Eleanor Rigby]] | extra2 = [[Пол Мак-Картні]] | length2 = 2:11 | title3 = [[I'm Only Sleeping]] | extra3 = [[Джон Ленан]] | length3 = 2:58 | title4 = [[Love You To]] | note4 = * | extra4 = [[Джордж Харысан]] | length4 = 3:00 | title5 = [[Here, There and Everywhere]] | extra5 = [[Пол Мак-Картні]] | length5 = 2:29 | title6 = [[Yellow Submarine]] | extra6 = [[Рынга Стар]] | length6 = 2:40 | title7 = [[She Said She Said]] | extra7 = [[Джон Ленан]] | length7 = 2:39 | total_length = 18:33 | all_writing = | title8 = | length8 = | title9 = | length9 = | title10 = | length10 = }} {{Track listing | headline = Бок В | extra_column = Вакал | title1 = [[Good Day Sunshine]] | extra1 = [[Пол Мак-Картні]] | length1 = 2:08 | title2 = [[And Your Bird Can Sing]] | extra2 = [[Джон Ленан]] | length2 = 2:02 | title3 = [[For No One]] | extra3 = [[Пол Мак-Картні]] | length3 = 2:03 | title4 = [[Doctor Robert]] | extra4 = [[Джон Ленан]] | length4 = 2:14 | title5 = [[I Want to Tell You]] | note5 = * | extra5 = [[Джордж Харысан]] | length5 = 2:30 | title6 = [[Got to Get You into My Life]] | extra6 = [[Пол Мак-Картні]] | length6 = 2:31 | title7 = [[Tomorrow Never Knows]] | extra7 = [[Джон Ленан]] | length7 = 3:00 | total_length = 16:28 | all_writing = | title8 = | length8 = | title9 = | length9 = | title10 = | length10 = }} === Амерыканскае выданне === {{tracklist | headline = Бок А | extra_column = Вакал | title1 = [[Taxman]] | lyrics1 = [[Джордж Харысан]] | extra1 = [[Джордж Харысан]] | length1 = 2:39 | title2 = [[Eleanor Rigby]] | lyrics2 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra2 = [[Пол Мак-Картні]] | length2 = 2:07 | title3 = [[Love You To]] | lyrics3 = [[Джордж Харысан]] | extra3 = [[Джордж Харысан]] | length3 = 3:01 | title4 = [[Here, There and Everywhere]] | lyrics4 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra4 = [[Пол Мак-Картні]] | length4 = 2:25 | title5 = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]] | lyrics5 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra5 = [[Рынга Стар]] | length5 = 2:40 | title6 = [[She Said, She Said]] | lyrics6 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra6 = [[Джон Ленан]] | length6 = 2:37 }} {{tracklist | headline = Бок В | extra_column = Вакал | title1 = [[Good Day Sunshine]] | lyrics1 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra1 = [[Пол Мак-Картні]] | length1 = 2:09 | title2 = [[For No One]] | lyrics2 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra2 = [[Пол Мак-Картні]] | length2 = 2:01 | title3 = [[I Want to Tell You]] | lyrics3 = [[Джордж Харысан]] | extra3 = [[Джордж Харысан]] | length3 = 2:29 | title4 = [[Got to Get You into My Life]] | lyrics4 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra4 = [[Пол Мак-Картні]] | length4 = 2:30 | title5 = [[Tomorrow Never Knows]] | lyrics5 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra5 = [[Джон Ленан]] | length5 = 2:57 }} == Удзельнікі == {{слупкі}} {{Col-2}} * '''[[The Beatles]]''': ** [[Джон Ленан]] — [[гітара]], [[рытм-гітара]], [[арган]], [[фісгармонія]], [[бубен]], [[вакал]], гукавыя эфекты ** [[Пол Мак-Картні]] — гітара, [[фартэпіяна]], [[бас-гітара]], вакал ** [[Джордж Харысан]] — [[сола-гітара]], [[сітар]], бубен, вакал, гукавыя эфекты ** [[Рынга Стар]] — [[ударная ўстаноўка|ударныя]], бубен, [[каўбел|сенсера]], вакал * [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] — [[музычны прадзюсар|прадзюсар]], [[гукарэжысёр]], фартэпіяна («Good Day Sunshine», «Tomorrow Never Knows»), [[арган Хаманда]] («Got to Get You into My Life»), [[бэк-вакал]] * [[Джэф Эмерык]] — гукааператар, бэк-вакал {{Col-2}} * [[Ніл Аспінал]], [[Мэл Эванс]], [[Паці Бойд|Паці Харысан]], [[Донаван (музыкант)|Донаван]] — бэк-вакал («Yellow Submarine») * Тоні Гілберт, Юрген Хес, Сідні Сакс, Джон Шарп — [[скрыпка]] («Eleanor Rigby») * Стэфен Шынглс, Джон Андэрвуд — [[альт (струнны інструмент)|альт]] («Eleanor Rigby») * Дэрэк Сімпсан, Норман Джонс — [[віяланчэль]] («Eleanor Rigby») * Лес Конлан, Ян Хамер, Эдзі «Tan Tan» Торнтан — [[труба]] («Got to Get You into My Life») * Алан Брэнскамб, Пітэр Коў — [[саксафон]] («Got to Get You into My Life») * Аніл Бхагват — [[табла]] («Love You To») * [[Алан Сівіл]] — [[валторна]] («For No One») * Аарон Брэмнер — фотамантаж * [[Клаўс Форман]] — афармленне і дызайн вокладкі * [[Роберт Уітакер]] — [[фатограф]] {{слупкі/канец}} == Выданні альбома == Даныя прыведзены паводле матэрыялаў сайта [[Discogs]]<ref name="discogs">{{cite web|url=http://www.discogs.com/Beatles-Revolver/master/45284|title=Revolver at Discogs|publisher=Сайт [[Discogs]]|access-date=2009|lang=en|archive-date=2010-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220101510/http://www.discogs.com/Beatles-Revolver/master/45284|url-status=live}}</ref>. {| class="wikitable" ! Краіна ! Дата ! Лэйбл ! Фармат ! Каталог |- |rowspan=2| {{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія]] |rowspan=2| 5 жніўня 1966 |rowspan=2| [[Parlophone|Parlophone Records]] | [[LP]] ([[манафонія|мона]]) | PMC 7009 |- | [[LP]] ([[стэрэа]]) | PCS 7009 |- |rowspan=2| {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] <br>{{Канада}} [[Канада]] |rowspan=2| 8 жніўня 1966 |rowspan=2| [[Capitol Records]] | [[LP]] (мона) | T 2576 |- | [[LP]] (стэрэа) | ST 2576 |- | {{Грэцыя}} [[Грэцыя]] | 1966 | [[EMI]] | [[LP]] | 14C 062-04097 <br>YEX 605 |- | {{Германія}} [[Германія]] | 1966 | Odeon Records <br>HÖR ZU | [[LP]] | SHZE 186 |- | {{Італія}} [[Італія]] | 1966 | EMI ITALIANA S.p.A. | [[LP]] | 3C 062-04097 <br>3C 064-04097 |- | {{Францыя}} [[Францыя]] | 1966 | Odeon EMI France <br>Odeon Records | [[LP]] | 2C 062 04097 |- | {{Югаславія}} [[Югаславія]] | 1966 | Jugoton Records | [[LP]] | LSPAR-70760 |- | {{Венесуэла}} [[Венесуэла]] | 1966 | Odeon Records | [[LP]] (мона) | MT-1021 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] | 1971 | [[Capitol Records]] | [[LP]] | ST-2576 |- | {{Новая Зеландыя}} [[Новая Зеландыя]] | 1973 | [[Apple Records]] <br>World Record Club | [[LP]] | PCSM 7009 <br>WRC E.3114 |- | {{Японія}} [[Японія]] | 1973 | [[Apple Records]] | [[LP]] | AP-8443 |- | {{Японія}} [[Японія]] | 1976 | [[EMI Music Japan|Toshiba EMI]] | [[LP]] | EAS-80556 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] <br>{{Канада}} [[Канада]] | 1978 | [[Capitol Records]] | [[LP]] | SW 2576 |- | {{Францыя}} [[Францыя]] | 1978 | Odeon EMI France <br>Pathé Marconi EMI | [[LP]] | 2C 066 — 04.097 <br>2C 066-04097 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] | 1987 | [[Capitol Records]] | [[кампакт-дыск|CD]] | CDP 7 46441 2 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] | 1987 | [[Capitol Records]] | [[LP]] | CLJ-46441 |- | {{Канада}} [[Канада]] | 1987 | [[Capitol Records]] | [[кампакт-дыск|CD]] | C2 0777 7 46441 2 9 |- | [[Еўропа]] | 1987 | [[Parlophone|Parlophone Records]] | [[кампакт-дыск|CD]] | CDP 7 46441 2 |- | {{Японія}} [[Японія]] | 1998 | [[Apple Records]] <br>[[Parlophone|Parlophone Records]] <br>[[EMI Music Japan|Toshiba EMI]] | [[кампакт-дыск|CD]] | TOCP-51117 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] <br>{{Сцяг|Еўропа}} [[Еўропа]] | 2009 | [[Apple Records]] <br>[[Parlophone|Parlophone Records]] | [[кампакт-дыск|CD]] | 0946 3 82417 2 0 |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.lastfm.ru/music/The+Beatles/Revolver Revolver] на сайце [[Last.fm]] * [http://www.discogs.com/Beatles-Revolver/master/45284 Revolver] на сайце [[Discogs]]{{ref|en}} * ''[http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/ Revolver]''{{ref|en}} — інфармацыя пра альбом у "Бібліі The Beatles" * [http://www.lib.ru/SONGS/BEAT/beat13.txt Тэксты песень альбома ''Revolver'']{{-}}{{-}} * [https://vz.ru/opinions/2021/8/5/1112271.html Как «Револьвер» вышиб мозги американской молодежи]<!-- 55 лет назад, 5 августа 1966 года, вышел культовый альбом группы The Beatles «Revolver», который сами музыканты называли одним из лучших в своей дискографии. --> // Взгляд, 5 жніўня 2021 {{навігацыя}} {{commons}} {{вонкавыя спасылкі}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Альбомы 1966 года]] [[Катэгорыя:Альбомы The Beatles]] rpfe13w3kuc8wp3ih1lu84cl3bjnmud 5165318 5165317 2026-07-13T10:11:58Z Цімур 27525 /* Брытанскае выданне */ 5165318 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом |Вокладка=The Beatles, Revolver (Logo).png }} '''«Revolver»''' — сёмы [[студыйны альбом]] рок-гурта «[[The Beatles]]», выпушчаны [[5 жніўня]] [[1966]] года. У храналогіі амерыканскіх выданняў, якія рыхтуюцца кампаніяй [[Capitol Records]], ''Revolver'' быў адзінаццатай кружэлкай гурта, выдадзенай у ЗША 8 жніўня 1966 года. У амерыканскае выданне не ўвайшлі песні «[[I'm Only Sleeping]]», «[[And Your Bird Can Sing]]» і «[[Dr. Robert]]», ужо выпушчаныя 20 чэрвеня 1966 года ў альбоме ''[[Yesterday and Today]]''. Адначасова з кружэлкай ''Revolver'' у продаж паступіў [[сінгл]] «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]». Гурт распачаў студыйную працу 6 красавіка, пачаўшы з запісу песні «[[Tomorrow Never Knows]]». Апошняй для альбома ''Revolver'' была створана «[[She Said, She Said]]». Усе кампазіцыі запісваліся ў студыі [[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]] у [[Лондан]]е. [[Музычны прадзюсар|Музычным прадзюсарам]] і гукарэжысёрам, як і ў папярэдніх работах The Beatles, быў [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]], а новым гукааператарам стаў [[Джэф Эмерык]]. Да запісу некалькіх песень былі прыцягнуты пабочныя музыканты: струнны ансамбль для музычнага суправаджэння «[[Eleanor Rigby]]»; Аніл Бхагват, які сыграў на барабанах [[табла]] для песні «[[Love You To]]»; [[Валторна|валтарніст]] Алан Сівіл, які прыняў удзел у запісе «[[For No One]]»; трое [[Труба|трубачоў]] і двое [[саксафон|саксафаністаў]] для выканання партыі [[Духавыя музычныя інструменты|духавых інструментаў]] у песні «[[Got to Get You into My Life]]». Неўзабаве пасля жнівеньскага рэлізу ў 1966 годзе альбом узначаліў [[хіт-парад]]ы і ўтрымліваў першую пазіцыю на працягу сямі тыдняў у Вялікабрытаніі і на працягу шасці тыдняў у ЗША. Крытыкамі было адзначана наватарства The Beatles: новыя метады гуказапісу, эксперыменты з музычнымі стылямі, пашырэнне тэматыкі тэкстаў песень. ''Revolver'' з прыкметным пастаянствам залічваўся ў розныя спісы лепшых запісаў [[XX стагоддзе|ХХ стагоддзя]], зазнаў мноства перавыданняў, на песні з гэтага альбома створана больш за 270 [[Кавер-версія|кавер-версій]]. Паводле [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісных кампаній]] альбом неаднаразова [[Сертыфікацыя RIAA|сертыфікаваны]] як мультыплацінавы. == Запіс == [[Файл:Guitarras de McCartney y Harrison.jpg|thumb|Бас-гітара [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] (злева) і гітара [[Джордж Харысан|Джорджа Харысана]] (справа).]] Згодна з усталяванай практыкай «турнэ — фільм — запіс — турнэ» ўдзельнікам калектыва належала ў пачатку 1966 года пачаць працу над новым фільмам, але яны ніяк не прыходзілі да згоды наконт сюжэту і нават тэмы карціны<ref name="beatles.ru">''Джон Робертсон''. Полный путеводитель по музыке The Beatles, часть 7, ''Revolver''. (31 октября 2003 года).</ref>. У выніку было вырашана парушыць усталяваны графік, праца над меркаваным фільмам так і не была пачата. Завяршыўшы сваё брытанскае турнэ, гурт з красавіка 1966 года паглыбіўся ў студыйную працу над новым альбомам. Запіс матэрыялу доўжыўся амаль тры месяцы — з 6 красавіка па 22 чэрвеня<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 1|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sGRatI?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Як і раней, музыканты працавалі ў студыі «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]» у Лондане — хаця, паводле Пола Мак-Картні, альбом спачатку збіраліся запісваць у Амерыцы, але прапанаваныя цэны за арэнду і абсталяванне былі «фантастычнымі», да таго ж тэрмін іх кантракта з гуказапіснай кампаніяй [[EMI]] мінаў толькі ў чэрвені 1966 года<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sGRatI?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. === Музыканты === Акрамя песень, напісаных у сааўтарстве Ленанам і Мак-Картні, у альбоме прадстаўлены тры новыя кампазіцыі Джорджа Харысана, а Рынга Стару было даверана заспяваць песню «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]», напісаную адмыслова для яго. За гуказапіс адказвалі прадзюсар Джордж Марцін і гукааператар Джэф Эмерык. Таксама для запісу асобных кампазіцый былі запрошаны прафесійныя музыканты: струнны ансамбль для музычнага суправаджэння «[[Eleanor Rigby]]»; Аніл Бхагват, які сыграў на барабанах [[табла]] для песні «[[Love You To]]»; [[валторна|валтарніст]] [[Алан Сівіл]], які прыняў удзел у запісе «[[For No One]]»; трое [[труба|трубачоў]] і двое [[саксафон|саксафаністаў]] для выканання партыі [[духавыя музычныя інструменты|духавых інструментаў]] у песні «[[Got to Get You into My Life]]». Акрамя таго, у запісе прыпева «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» прынялі ўдзел: канцэртны менеджар гурта [[Ніл Аспінал]], яго памочнік [[Мэл Эванс]], прадзюсар Джордж Марцін, [[Донаван (музыкант)|Донаван]], [[Паці Бойд|Паці Харысан]], гукааператар [[Джэф Эмерык]], [[Браян Джонс]], [[Марыяна Фейтфул]] і шафёр Альф Бікнел<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/|title=Yellow Submarine — The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4snDNXP?url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. === Музычныя інструменты === [[Файл:Sitar3.jpg|thumb|Сітар]] Акрамя асноўных для гурта [[гітара|гітары]], [[бас-гітара|бас-гітары]] і [[ударная ўстаноўка|ўдарнай устаноўкі]], таксама выкарыстоўваліся [[струнныя музычныя інструменты|струнныя]], [[медныя духавыя музычныя інструменты|духавыя]] і іншыя інструменты. З [[ударныя музычныя інструменты|перкусіі]] не раз прымяняліся ў запісе некалькіх кампазіцый [[бубен]] і [[маракас]]ы. У песні «[[Taxman]]» можна пачуць [[каўбел|сенсера]]. У запісе «[[Love You To]]» Джордж Харысан грае на [[сітар]]ы, які быў ім упершыню выкарыстаны яшчэ ў працы над «[[Norwegian Wood (This Bird Has Flown)|Norwegian Wood]]» для альбома ''[[Rubber Soul]]''. Апрача сітара, у запісе гучаць індыйскія барабаны [[табла]]<ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=10:aifqxql5ldae~T2|title=Revolver. Credits|publisher=Сайт [[Allmusic]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/6127FjBg5?url=http://www.allmusic.com/album/r1518|archive-date=2011-08-18|url-status=live}}</ref>. Найбольшая інструментальная разнастайнасць характэрна для песень Пола Мак-Картні. Для «[[Got to Get You into My Life]]» ён пажадаў запісаць партыю [[духавыя музычныя інструменты|духавых музычных інструментаў]], і прадзюсар запрасіў траіх [[труба|трубачоў]] і дваіх [[саксафон|саксафаністаў]]. У той жа песні «Got to Get You into My Life» гучыць [[арган Хаманда]], на якім сыграў Джордж Марцін. Для запісу «[[Eleanor Rigby]]» давялося наняць струнны ансамбль. А ў песні «For No One» Полу хацелася, каб гучала [[валторна]], што і было ажыццёўлена. Акрамя валторны, была запісана партыя фартэпіяна, на якім граў сам Мак-Картні. Для «[[Good Day Sunshine]]» на фартэпіяна граў Джордж Марцін. === Інавацыі гуказапісу === Падчас працы над альбомам былі прыменены чатыры асноўныя інавацыі ў галіне гуказапісу<ref name="revolver-1">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sGRatI?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>: * Упершыню пры запісе быў ужыты метад «штучнага накладання» голасу ({{lang-en|ADT — artificial double tracking}}), вынайдзены гукаінжэнерам кампаніі [[EMI]] Кенам Таўнсендам у красавіку 1966 года. Сутнасць прыёму заключалася ў тым, каб накладваць дзве дарожкі з адной і той жа вакальнай партыяй, не запісваючы яе двойчы. Апісаны метад, напрыклад, быў ужыты для запісу вакала Джона Ленана ў першай палавіне песні «[[Tomorrow Never Knows]]». * Другім ключавым момантам было ўжыванне працэса запісу гука ў адваротным кірунку. Гэты прыём упершыню быў ужыты пры запісе песні «Rain» 14 красавіка 1966 года, якая была выдадзена ў якасці двухбаковага сінгла «Paperback Writer» / «Rain». У працы над альбомам ''Revolver'' гэты прыём быў ужыты ў кампазіцыях «[[I'm Only Sleeping]]» і «Tomorrow Never Knows». * Трэцяй інавацыяй стала выкарыстанне склееных у кольцы магнітафонных стужак ({{lang-en|Tape loop}}) з запісанымі гукамі. Ідэя была прапанавана Полам Мак-Картні, які ўзяў яе з твораў нямецкага кампазітара [[Карлхайнц Штокхаўзен|Карлхайнца Штокхаўзена]]. У працы над «Tomorrow Never Knows» прымянялася пяць падобных кольцаў: першае з запісам крыкаў і смеху Пола Мак-Картні; другое з аркестравым акордам [[сі-бемоль мажор]]; трэцяе з гукамі [[флейта|флейты]], атрыманымі пры дапамозе [[мелатрон]]а; чацвёртае з гукамі [[скрыпка|скрыпак]], атрыманымі пры дапамозе [[мелатрон]]а; пятае са скажоным гукам [[сітар]]а. Падобным метадам пазней дадалі гітарнае сола Пола Мак-Картні, запісанае для песні «Taxman». Сола было перавернута ў адваротным кірунку і запаволена. * Чацвёртай асаблівасцю была тэхналогія запісу вакала пры дапамозе [[Леслі-спікер]]а падчас вярчэння дынамікаў. Падобны прыём забяспечваў пульсаванне гучання. Гэты метад быў ужыты для запісу вакала Джона Ленана ў другой палавіне песні «Tomorrow Never Knows». === Храналогія === '''Красавік''' [[Файл:Magtape1.jpg|thumb|7-цалёвая шпуля {{nowrap|с ¼-цалёвай стужкай,}} выкарыстаная Полам Мак-Картні для стварэння гукавых эфектаў і лупаў у песні «Tomorrow Never Knows»]] * 6 красавіка — запіс трох дубляў рытм-трэка для песні «[[Tomorrow Never Knows]]» пад рабочай назвай «Mark I». Першы дубль быў пазней выдадзены ў 1996 годзе ў зборніку ''[[Anthology 2]]''. Другі дубль быў няпоўным, а трэці лёг у аснову афіцыйнай версіі<ref name="tomorrow-never-knows-2">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/tomorrow-never-knows/2/|title=Tomorrow Never Knows. The Beatles Bible. Page 2|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sJsDZy?url=http://www.beatlesbible.com/songs/tomorrow-never-knows/2/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. * 7 красавіка — у ходзе пяцігадзіннай студыйнай сесіі музыканты дадавалі гукавыя эфекты і лупы да выбранага ў якасці асноўнага трэцяга дубля песні «Tomorrow Never Knows»<ref name="tomorrow-never-knows-2" />. Таго ж дня пачаўся запіс «[[Got to Get You into My Life]]»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 8 красавіка — завершана праца над рытм-трэкам песні «Got to Get You into My Life»<ref name="tomorrow-never-knows-2" />. Таго ж дня пачаўся запіс «[[Got to Get You into My Life]]»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 11 красавіка — накладанне гітарнай партыі на рытм-трэк «Got to Get You into My Life»<ref name="tomorrow-never-knows-2" />. Таго ж дня пачаўся запіс «[[Got to Get You into My Life]]»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Пачатак працы над песняй «[[Love You To]]». Падчас запісу першага дубля Джордж Харысан спяваў [[акампанемент|акампануючы]] сабе на [[акустычная гітара|акустычнай гітары]], а Пол Мак-Картні выконваў партыю бэк-вакала. Трэцім дублем запісалі [[сітар]], які таксама быў выкарыстаны ў шостым дублі, калі запісвалі барабаны [[табла]], бас-гітару і [[фуз (эфект)|фуз-гітару]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/love-you-to/|title=Love You To. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 13 красавіка — завяршэнне працы над «Love You To». Харысан дадаў вакал, Стар запісаў партыю бубна<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/love-you-to/|title=Love You To. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 17 красавіка — пачатак працы над песняй «[[Dr. Robert]]». Запісана 7 дубляў рытм-трэка, партыі [[маракас]]аў, [[фісгармонія|фісгармоніі]] і [[фартэпіяна]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/doctor-robert/|title=Doctor Robert. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 19 красавіка — заканчэнне запісу «Dr. Robert». Накладанне вакальнай партыі Джона Ленана<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/doctor-robert/|title=Doctor Robert. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 20 красавіка — пачатак працы над песняй «[[And Your Bird Can Sing]]». Запісаны два дублі рытм-трэка. Затым былі дададзены вакал Джона Ленана, бэк-вакал Мак-Картні і Харысана, запісы бубна і партыя бас-гітары. Запісаная версія была адрынута, яе можна пачуць на зборніку ''[[Anthology 2]]''<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/and-your-bird-can-sing/|title=And Your Bird Can Sing. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Таго ж дня пачалася праца над песняй Джорджа Харысана «[[Taxman]]». Запісаны чатыры пробныя дублі<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 21 красавіка — працягу працы над «Taxman». Запісана 11 дубляў, 10 з якіх — рытм-трэк<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 22 красавіка — завяршэнне працы над «Tomorrow Never Knows». Накладанне партыі [[сітар]]а, запісанай Джорджам Харысанам, і накладанне вакалу Джона Ленана, запісанага з выкарыстаннем [[Леслі-спікер]]а<ref name="tomorrow-never-knows-2" />. Для песні «Taxman» Рынга Стар запісаў партыю [[каўбел|сенсера]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 26 красавіка — паўторны запіс рытм-трэка песні «And Your Bird Can Sing». З трынаццаці дубляў быў выбраны дзясяты. На яго наклалі ўжо запісаныя партыі вакалу і астатніх інструментаў<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/and-your-bird-can-sing/|title=And Your Bird Can Sing. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 27 красавіка — пачатак працы над «[[I’m Only Sleeping]]». Запісана 11 дубляў рытм-трэка<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 28 красавіка — пачатак працы над «[[Eleanor Rigby]]». Запісана 14 дублей ў выкананні запрошанага струннага ансамбля. Затым быў запісаны вакал Пола Мак-Картні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/3/|title=Eleanor Rigby. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 29 красавіка — запіс вакалу Джона Ленана для песні «I’m Only Sleeping»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Запіс вакалу Пола Мак-Картні і бэк-вакалу ў выкананні Ленана і Харысана для песні «Eleanor Rigby»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/3/|title=Eleanor Rigby. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. '''Май''' [[Файл:Leslie Speaker.jpg|thumb|Леслі-спікер, які выкарыстоўваўся ў запісе «Tomorrow Never Knows»]] * 5 мая — на працягу пяцігадзіннай начной сесіі Джордж Харысан запісаў гітарнае сола для песні «I’m Only Sleeping», якое гучыць у песні ў адваротным кірунку паводле задумы музыкантаў. Адзін з двух дубляў быў запісаны з прымяненнем [[фуз (эфект)|фуз-эфекта]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 6 мая — завяршэнне працы над «I'm Only Sleeping». Запіс бэк-вакалу Ленана, Мак-Картні і Харысана<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 9 мая — пачатак працы над песняй «[[For No One]]». Запісана дзесяць дубляў рытм-трэка: Пол Мак-Картні граў на фартэпіяна, а Рынга Стар на [[ударная ўстаноўка|ўдарнай устаноўцы]]. У апошнюю чаргу запісалі [[клавікорд]] і [[ударныя музычныя інструменты|перкусію]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/for-no-one/|title=For No One. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 16 мая — працяг працы над «For No One». Дадаванне вакалу Пола Мак-Картні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/for-no-one/|title=For No One. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Дададзены адлік у пачатку песні «Taxman» і трэк [[звядзенне (музыка)|зведзены]] ў [[манафонія|мона]]версію<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 18 мая — праца над песняй «Got to Get You into My Life». Дадаванне партыі [[медныя духавыя музычныя інструменты|медных духавых музычных інструментаў]], вакалу, бэк-вакалу і гітарнага сола<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 19 мая — запіс партыі [[валторна|валторны]] пры ўдзеле [[Алан Сівіл|Алана Сівіла]] для песні «For No One»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/for-no-one/|title=For No One. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 26 мая — пачатак працы над «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]». «The Beatles» патрацілі амаль тры гадзіны, рэпетуючы песню, а затым запісалі чатыры дублі. Затым былі запісаны вакал Рынга Стара і бэк-вакал<ref name="yellow-submarine-2">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/2/|title=Yellow Submarine — The Beatles Bible. Page 2|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. '''Чэрвень''' * 1 чэрвеня — працяг працы над «Yellow Submarine». Накладанне гукавых эфектаў<ref name="yellow-submarine-2" />. * 2 чэрвеня — пачатак працы над песняй «[[I Want to Tell You]]». Запісана пяць дубляў рытм-трэка, уключна з фартэпіяна, ударнымі і гітарамі. Трэці дубль аказаўся лепшым, і на яго наклалі вакал Джорджа Харысана, бэк-вакал Ленана і Мак-Картні, запісы [[бубен|бубна]], маракасаў, воплескі і яшчэ фартэпіяна<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/i-want-to-tell-you/|title=I Want to Tell You. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 3 чэрвеня — працяг запісу «I Want to Tell You». Накладанне партыі бас-гітары, бо Пол граў на фартэпіяна падчас запісу рытм-трэка<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/i-want-to-tell-you/|title=I Want to Tell You. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 6 чэрвеня — завяршэнне працы над «Eleanor Rigby». Пол Мак-Картні запісаў яшчэ адну вакальную партыю для песні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/3/|title=Eleanor Rigby. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 8 чэрвеня — пачатак працы над «[[Good Day Sunshine]]». «The Beatles» шмат разоў рэпетавалі, перш чым запісаць рытм-трэк — бас-гітару, фартэпіяна і ўдарныя — у тры дублі. Першы дубль аказаўся лепшым, і на яго наклалі вакал Пола і бэк-вакал Джона і Джорджа<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/good-day-sunshine/|title=Good Day Sunshine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 9 чэрвеня — працяг працы над «Good Day Sunshine». Стар запісаў яшчэ ўдарных, Джордж Марцін сыграў сваё сола на фартэпіяна, затым дадалі яшчэ бэк-вакалу і воплескі ў далоні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/good-day-sunshine/|title=Good Day Sunshine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 14 чэрвеня — пачатак працы над песняй «[[Here, There and Everywhere]]». Запісаны чатыры дублі, з якіх толькі апошні быў завершаны. Таго ж дня былі запісаны партыі гарманічнага вакалу пры ўдзеле Пола Мак-Картні, Джона Ленана і Джорджа Харысана<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/here-there-and-everywhere/|title=Here There and Everywhere. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 16 чэрвеня — працяг працы над «Here, There and Everywhere». Запіс рытм-трэка. Агульная колькасць дубляў даведзена да трынаццаці. Апошні дубль прызнаны найлепшым, і на яго наклалі партыі гарманічнага вакалу, асноўны вакал Пола і запіс бас-гітары<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/here-there-and-everywhere/|title=Here There and Everywhere. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 17 чэрвеня — завяршэнне працы над «Got to Get You into My Life». Фінальнае накладанне гітарнай партыі<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Завяршэнне працы над «Here, There And Everywhere»: праведзена двайное накладанне вакалу Пола Мак-Картні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/here-there-and-everywhere/|title=Here There and Everywhere. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 21 чэрвеня — праца над песняй «[[She Said, She Said]]». На працягу дзевяцігадзіннай сесіі музыканты адрэпетавалі песню больш за 25 разоў, а затым запісалі тры дублі рытм-трэка. З іх быў выбраны трэці, да якога дадалі вакал Джона Ленана, бэк-вакал Ленана і Харысана, дадатковую партыю гітары і запіс [[арган Хаманда|аргана Хаманда]], на якім сыграў Ленан. Пол Мак-Картні ў запісе не ўдзельнічаў<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/she-said-she-said/|title=She Said She Said. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Дададзена гітарнае сола Пола Мак-Картні ў песню «Taxman», запісанае яшчэ 21 красавіка<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. == Інфармацыя пра альбом == {{Урэзка | Загаловак = | Загаловак знізу = | Змест = Гэта проста назва пласцінкі, і ў ёй няма асаблівага сэнсу. Чаму кожнаму хочацца ва ўсім бачыць нейкую прычыну? «Revolver» азначае ўсё, што можа азначаць «revolver», бо гэта менавіта тое, што мы ўкладвалі ў назву<ref name="revolver-4" />.{{oq|en|It’s just a name for an LP, and there’s no meaning to it. Why does everyone want a reason every time you move? It means Revolver. It’s all the things that Revolver means, because that’s what it means to us.}} | Подпіс = [[Джон Ленан]] | Выраўноўванне = right | Шырыня = | Вышыня = | Памер шрыфта = | Фон = | Колер рамкі = | Без разрываў = }} Як адзначае Бары Майлс у кнізе ''Many Years From Now'', «''Revolver'' азначае не зброю, а нешта, што круціцца, як пласцінка» ({{lang-en|Revolver did not mean a gun, but something that revolves, like a record}}). Першапачаткова планавалася даць новаму запісу назву ''Abracadabra''. У той жа кнізе апавядаецца, што 24 чэрвеня 1966 года, падчас абмеркавання назвы новага альбома, выказваліся прапановы азагаловіць пласцінку ''Pendulums'', ''Fat Man'' або ''Bobby''. Стар прапаноўваў назву ''After Geography'', Ленан — ''Beatles on Safari'', а Мак-Картні — ''Magic Circle''. Нягледзячы на ўсе прапановы, у выніку альбом быў названы ''Revolver''<ref name="revolver-4" />. === Афармленне вокладкі === ''Revolver'' быў другім альбомам пасля ''[[Rubber Soul]]'', на вокладцы якога адсутнічала назва гурта. Афармленне даверылі Клаўсу Форману — мастаку, удзельніку гурта «[[Manfred Mann]]», з якім удзельнікі «[[The Beatles]]» пазнаёміліся яшчэ ў пачатку сваёй кар'еры, падчас выступаў у [[Гамбург]]у<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/russian/features-36989243 |title=Полвека назад Revolver превратил рок-музыку в искусство |access-date=2022-01-13 |archive-date=2022-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113091651/https://www.bbc.com/russian/features-36989243 |url-status=live }}</ref>. Вокладка ўяўляе сабой кампазіцыю з намаляваных ручкай партрэтаў Пола Мак-Картні, Джона Ленана, Джорджа Харысана і Рынга Стара. Паміж выявамі іх твараў знаходзіцца [[калаж]], створаны з выразак фатаграфій «The Beatles», адзнятых раней Робертам Фрыманам і Робертам Уітакерам, які таксама працаваў у якасці фатографа пры стварэнні вокладак для ранніх запісаў гурта. За працу Форману заплацілі 40 [[фунт стэрлінгаў|фунтаў стэрлінгаў]]<ref name="revolver-4">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/4/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 4|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sN2vca?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/4/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. У 1967 годзе вокладка была ўганаравана прэміяй «[[Грэмі]]» ў намінацыі «Лепшая вокладка альбома, графічная работа» (Best Album Cover, Graphic Arts)<ref name="revolver-4" />. У 2011 годзе вокладка альбома заняла 31-е месца ў спісе лепшых вокладак альбомаў усіх часоў паводле чытачоў інтэрнет-выдання ''[[Music Radar]]''<ref>{{cite web|url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|title=The 50 greatest album covers of all time|publisher=Music Radar|access-date=2011-05-16|archive-url=https://www.webcitation.org/6127GBNps?url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|archive-date=2011-08-18|url-status=live|lang=en}}</ref>. === Музычны жанр === Як сказаў Джон Робертсан у сваёй кнізе «Поўны давденік па музыцы "The Beatles"», «''Revolver'' паказаў, што "The Beatles" могуць брацца сапраўды за любы [[музычны жанр]]»<ref name="beatles.ru" />. Падобнае выказванне звязана з эксперыментальным характарам некаторых кампазіцый. Ва ўсіх песнях, напісаных пераважна Джонам Ленанам, крытыкамі адзначаецца наркатычная падаплёка. Напрыклад, Рычы Унтэрбергер у сваёй публікацыі на сайце «[[Allmusic]]» назваў «Tomorrow Never Knows» «самым эксперыментальным і [[псіхадэлічны рок|псіхадэлічным]] трэкам альбома ''Revolver''» ({{lang-en|the most experimental and psychedelic track on ''Revolver''}})<ref>{{cite web|author=Рычы Унтэрбергер|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=33:w9fwxq8dld0e|title=Tomorrow Never Knows. Song Review|publisher=Сайт [[Allmusic]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/6127HUCJt?url=http://www.allmusic.com/song/t819429|archive-date=2011-08-18|url-status=live}}</ref>. Музычныя жанры «[[псіхадэлічны рок]]» і «[[брытанская псіхадэлія]]» ўказаны сярод іншых на старонцы, прысвечанай альбому на тым жа сайце «[[Allmusic]]». Пол Мак-Картні працягнуў жанравыя эксперыменты і запісаў «[[Got to Get You into My Life]]» у стылі псеўда[[соўл]]<ref>{{cite web|author=Томас Уорд|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=33:a9fwxq8dld0e|title=Got to Get You into My Life. Song Review|publisher=Сайт [[Allmusic]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/6127IIeUo?url=http://www.allmusic.com/song/t819428|archive-date=2011-08-18|url-status=live}}</ref>. Джон Робертсан піша, што «выразіўшы ў назве альбома ''[[Rubber Soul]]'' жаданне белых музыкантаў граць негрыцянскую музыку, Пол Мак-Картні ўсё ж не прамінуў прайсціся па папулярным у 1966 годзе кірунку соўл, напісаўшы гэтую выдатную кампазіцыю ў стылі "псеўдастакс" і дадаўшы фінальныя штрыхі ў выглядзе меднага гурта з пяці музыкантаў»<ref name="beatles.ru" />. Свой унёсак у стылявую разнастайнасць альбома ўнёс і Джордж Харысан. Запісаная ім «[[Love You To]]» лічыцца адной з першых кампазіцый, выкананых у жанры [[рага-рок]], які зараджаўся ў сярэдзіне 1960-х гадоў<ref name="progarchives">{{cite web|author=Філіп Блэч|url=http://www.progarchives.com/subgenre.asp?style=35|title=Indo-Prog/Raga Rock definition|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sXQRcY?url=http://www.progarchives.com/subgenre.asp?style=35|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. {{Урэзка | Загаловак = | Загаловак знізу = | Змест = Амаль праз пяць месяцаў пасля таго, як «The Beatles» запісалі фінальныя вакалы для чароўнай «I’m Looking Through You», музыканты вярнуліся ў студыю, каб стварыць троххвілінную кампазіцыю, якая апавядала пра смерць індывідуальнай свядомасці і трыумф сусветнага духу за мяжой быцця. Што ж здарылася ў перыяд паміж лістападам 65-га і красавіком 66-га?<ref name="beatles.ru" /> | Подпіс = Джон Робертсан | Выраўноўванне = right | Шырыня = | Вышыня = | Памер шрыфта = | Фон = | Колер рамкі = | Без разрываў = }} === Тэматыка песень === Эксперыментуючы са стылямі, «The Beatles» надавалі ўвагу не толькі гучанню. Стала істотна разнастайнай і тэматыка песень. Джордж Харысан выступіў з сацыяльна-палітычнай сатырай у кампазіцыі «[[Taxman]]». У іншай сваёй песні «[[Love You To]]» Харысан выкарыстаў пераклады будыйскіх духоўных трактатаў, якія чытаў у тую пару<ref name="beatles.ru" />. У альбоме ''Revolver'' адзначаецца росквіт сачыніцельскай творчасці Пола Мак-Картні. У адной са сваіх лепшых песень «[[Eleanor Rigby]]» ён закранае тэму адзіноты. Джон Ленан напісаў тэкст «Tomorrow Never Knows» паводле кнігі «Псіхадэлічны эксперымент» [[Тымаці Ліры]], Рычарда Олперта і Ральфа Мецнера, заснаванай у сваю чаргу на тэксце «[[Тыбецкая Кніга мёртвых|Тыбецкай кнігі мёртвых]]». А вядомая песня «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» апавядае пра жыццё ўнутры жоўтай [[падводная лодка|падводнай лодкі]]. == Скандальная заява Джона Ленана == У сакавіку 1966 года Ленан у інтэрв'ю лонданскай газеце ''Evening Standard'' абраніў неасцярожную фразу, сказаўшы наступнае: <div style="width:65%">{{пачатак цытаты}}[[Хрысціянства]] сыдзе. Яно знікне і ўсохне. Не трэба спрачацца; я маю рацыю, і будучыня гэта дакажа. Цяпер мы папулярнейшыя за [[Ісус Хрыстос|Ісуса]]; я не ведаю, што знікне раней — рок-н-рол ці хрысціянства. Ісус быў нішто сабе, але яго паслядоўнікі неразумныя і пасрэдныя. І менавіта іх скажэнні, на мой погляд, губяць хрысціянства.{{oq|en|Christianity will go. It will vanish and shrink. I needn’t argue about that; I’m right and I will be proved right. We’re more popular than Jesus now; I don’t know which will go first — rock ’n’ roll or Christianity. Jesus was all right but his disciples were thick and ordinary. It’s them twisting it that ruins it for me.}}{{канец цытаты}}</div> У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] на гэтую фразу не звярнулі ўвагі, але калі праз пяць месяцаў словы Ленана пра тое, што «The Beatles» папулярнейшыя за Ісуса, былі змешчаны на вокладку амерыканскага часопіса ''Datebook'', у ЗША разгарэўся скандал. На поўдні краіны, дзе жыхары вядомыя сваёй рэлігійнасцю, публічна спальвалі пласцінкі «The Beatles», радыёстанцыі перасталі трансляваць іх песні<ref name="datebook">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/07/29/datebook-republishes-john-lennons-jesus-comments/|title=Datebook republishes John Lennon's 'Jesus' comments. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4t1Zkm7?url=http://www.beatlesbible.com/1966/07/29/datebook-republishes-john-lennons-jesus-comments/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Нават у [[Ватыкан]]е асудзілі заяву Ленана (у 2008 годзе Ватыкан дараваў музыканту, заявіўшы, што яго фразу можна расцэньваць як «востры жарт»<ref>{{cite web|url=http://www.lenta.ru/news/2008/11/22/quip/|title=Ватикан простил Леннона за сравнение The Beatles с Иисусом|publisher=Сайт Lenta.ru|access-date=2009|lang=ru|archive-date=2010-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100503005012/http://lenta.ru/news/2008/11/22/quip/|url-status=live}}</ref>). Пасля выхаду альбома ''Revolver'' гурту трэба было адправіцца ў канцэртны тур па Амерыцы. У сувязі з гэтым [[Браян Эпстайн]] намагаўся патлумачыць прэсе, што Ленан толькі выразіў здзіўленне наконт папулярнасці «The Beatles». Як бы то ні было, размах скандалу набываў пагрозныя памеры. Пачалі паступаць пагрозы ў адрас музыкантаў і іх сем'яў. У выніку Ленан пад ціскам з боку рэпарцёраў быў вымушаны папрасіць прабачэння за свае словы на [[прэс-канферэнцыя|прэс-канферэнцыі]] ў [[Чыкага]] 11 жніўня<ref name="datebook" />. <div style="width:65%">{{пачатак цытаты}}Я не казаў усяго таго, пра што кажуць так, быццам гэта казаў я. Мне сапраўды шкада, што я тады сказаў гэтую фразу. Я ніколі не меў на ўвазе нешта антырэлігійнае. Прашу прабачэння, калі гэта вас усцешыць. Мне дагэтуль не зразумела, што я такога зрабіў. Я намагаўся патлумачыць вам тое, пра што сапраўды казаў, але калі вы хочаце, каб я проста папрасіў прабачэння, і калі гэта зробіць вас шчаслівымі, тады добра, мне вельмі шкада<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/people/john-lennon/2/|title=John Lennon biography. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4t5H5lS?url=http://www.beatlesbible.com/people/john-lennon/2/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>.{{oq|en|I was not saying whatever they’re saying I was saying. I’m sorry I said it really. I never meant it to be a lousy anti-religious thing. I apologise if that will make you happy. I still do not know quite what I've done. I've tried to tell you what I did do, but if you want me to apologise, if that will make you happy, then OK, I’m sorry.}}{{канец цытаты}}</div> Афіцыйнае выбачэнне Ленана ў многім паўплывала на прыглушэнне варожасці ў адносінах да гурта, а таксама на адмену запланаваных мерапрыемстваў па спальванні пласцінак «The Beatles» у Амерыцы<ref name="datebook" />. Але ў выніку так і не ўдалося згладзіць усе наступствы. На працягу амерыканскага турнэ захоўвалася напружанасць, а канцэрты недалічваліся гледачоў. Напрыклад, на апошні выступ у [[Сан-Францыска]] было прададзена каля 25 000 квіткоў з 42 500 магчымых<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/29/candlestick-park-san-francisco-final-concert/|title=Live: Candlestick Park, San Francisco: The Beatles' final concert. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4t6dX8u?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/29/candlestick-park-san-francisco-final-concert/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Скандал, акрамя таго, паўплываў на зніжэнне продажаў пласцінак гурта ў ЗША. Так, сінгл «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]», які выйшаў адначасова з альбомам ''Revolver'', дасягнуў толькі другой пазіцыі ў амерыканскім хіт-парадзе [[Billboard|Billboard Hot 100]]<ref name="us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine" />. == Продажы і пазіцыі ў хіт-парадах == Брытанскі рэліз альбома адбыўся 5 жніўня 1966 года. Праз тыдзень было распрададзена каля 300 000 копій і ''Revolver'' дасягнуў першай пазіцыі ў брытанскім хіт-парадзе, дзе заставаўся на працягу сямі тыдняў. Агульны тэрмін знаходжання ў хіт-парадзе склаў 34 тыдні<ref name="uk-lp-revolver">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-lp-revolver/|title=UK LP: Revolver. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tBHFQm?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-lp-revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Распаўсюджванне дыска ў Англіі ажыццяўлялася лэйблам [[Parlophone|Parlophone Records]]. Адначасова з альбомам у продаж паступіў двухбаковы сінгл «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]». У хіт-парады ён трапіў 11 жніўня і праз сем дзён дасягнуў першага месца<ref name="uk-single-eleanor-rigby-yellow-submarine">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|title=UK single: Eleanor Rigby/Yellow Submarine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tCdWw8?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. У храналогіі амерыканскіх выданняў, якія рыхтуюцца кампаніяй [[Capitol Records]], ''Revolver'' быў адзінаццатай пласцінкай гурта, выдадзенай у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] 8 жніўня 1966 года. Альбом узначальваў амерыканскія хіт-парады на працягу шасці тыдняў. Песні «[[I'm Only Sleeping]]», «[[And Your Bird Can Sing]]» і «[[Dr. Robert]]», якія не ўвайшлі ў амерыканскае выданне, трапілі ў альбом ''[[Yesterday and Today]]'', выпушчаны ў ЗША 20 чэрвеня 1966 года<ref name="us-lp-revolver">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-lp-revolver/|title=US LP: Revolver. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tDqTge?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-lp-revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Як і ў выпадку з брытанскім выданнем, адначасова з альбомам у продаж паступіў сінгл «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]». Аднак у амерыканскім хіт-парадзе [[Billboard|Billboard Hot 100]] ён дасягнуў толькі другога радка, што было звязана са скандаламі, якія ўзняліся ў Амерыцы ў сувязі з першапачатковай «мясніцкай» вокладкай ({{lang-en|'Butcher' cover}}) пласцінкі ''Yesterday and Today'' і фразай Джона Ленана аб тым, што «The Beatles» «папулярнейшыя за Ісуса» ({{lang-en|We’re more popular than Jesus now}})<ref name="us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|title=US single: Eleanor Rigby/Yellow Submarine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tGTIEx?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Паводле [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісных кампаній]] альбом ''Revolver'' неаднаразова [[Сертыфікацыя RIAA|сертыфікаваны]] як мультыплацінавы<ref name="RIAA">{{cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH|title=RIAA — Gold & Platinum|publisher=Сайт [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tHgCvJ?url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Альбом дагэтуль займае высокую пазіцыю ў хіт-парадзе ''[[Billboard 200|Billboard Hot 200]]''<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.billboard.com/charts/billboard-200/|title=''Billboard'' Hot 200. Chart.|publisher=[[Billboard Hot 200]]|access-date=2022-11-22|archive-date=2021-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213225258/https://www.billboard.com/charts/billboard-200/|url-status=live}}</ref>. == Уплыў на папулярную культуру == На ўсе кампазіцыі з альбома ''Revolver'' было створана каля 270 [[кавер-версія|кавер-версій]]<ref name="covertogether">{{cite web|url=http://covertogether.com/album/revolver|title=Revolver на сайце covertogether.com|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tW9hbh?url=http://covertogether.com/album/revolver|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref><ref name="covers">{{cite web|url=http://www2.wmin.ac.uk/clemenr/covers/coversfull.html|title=Beatles Covers List|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tWweRn?url=http://www2.wmin.ac.uk/clemenr/covers/coversfull.html|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго, песні альбома неаднаразова выкарыстоўваліся ў [[саўндтрэк]]ах да многіх фільмаў і тэлесерыялаў<ref name="IMDb">{{cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm1397313/|title=Soundtrack|publisher=Сайт [[Internet Movie Database|IMDb]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tXrRik?url=http://www.imdb.com/name/nm1397313/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Упершыню кампазіцыі «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]», «[[Eleanor Rigby]]» і «[[Love You To]]» прагучалі ў мультфільме «[[Жоўтая субмарына (мультфільм)|Жоўтая субмарына]]». У папулярным тэлевізійным серыяле «[[Сябры (тэлесерыял)|Сябры]]» песня «[[Here, There and Everywhere]]» граецца на [[стальны барабан|стальных барабанах]], калі адна з гераінь серыяла [[Фібі Буфе]] праходзіць паміж радамі царквы падчас яе вясельнай цырымоніі. [[Файл:Eleanor Rigby Statue Liverpool.JPG|thumb|Помнік Элінар Рыгбі ў Ліверпулі]] У гонар лірычнага персанажа песні «Eleanor Rigby» на вуліцы Стэнлі Стрыт у [[Ліверпуль|Ліверпулі]] ў 1982 годзе быў усталяваны помнік. На шыльдзе побач са статуяй быў змешчаны надпіс: «Eleanor Rigby. "All the lonely people"» ({{tr-en|Элінар Рыгбі. "Усім адзінокім людзям"}})<!-- beatles.ru/books/articles.asp?article_id=1346-->. [[Джэф Эмерык]], гукааператар «The Beatles», азагаловіў свае мемуары пра перыяд працы з гуртом — «Тут, там і паўсюль: мая студыйная праца з "The Beatles"» ({{lang-en|Here, There, and Everywhere: My Life Recording the Music of The Beatles}})<ref>{{cite web|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Here_There_and_Everywhere/|title=Here, There, and Everywhere — Факты о песне|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tb1VyL?url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Here_There_and_Everywhere/|archive-date=2011-01-28|url-status=live|lang=ru}}</ref>. Кніга названа ў гонар аднайменнай песні «[[Here, There and Everywhere]]». У 1960-х гадах будучы нобелеўскі лаўрэат [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіф Бродскі]] пераклаў песню «Yellow Submarine» для піянерскага часопіса «Костёр». У адным са сваіх інтэрв'ю, апублікаваным пазней у кнізе Саламона Волкава «Диалоги с Иосифом Бродским», Бродскі казаў, што «тэксты, напісаныя Джонам Ленанам і Полам Мак-Картні, абсалютна выдатныя»<ref>{{cite web|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/|title=Yellow Submarine — Факты о песне|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tcBg6f?url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live|lang=ru}}</ref>. Песні з альбома ''Revolver'' неаднаразова выкарыстоўваліся ў радыёперадачы «Аэростат». Першай песняй, якую [[Барыс Барысавіч Грабеншчыкоў|Барыс Грабеншчыкоў]] уключыў у дэбютным выпуску радыёпраграмы 22 мая 2005 года, была «I’m Only Sleeping»<ref name="aerostat01">{{cite web|url=http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index01.html|title=«АЭРОСТАТ» – цикл передач для Радио России|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192542/http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index01.html|url-status=live}}</ref>. У кастрычніцкай перадачы 2005 года, прысвечанай Джону Ленану, выкарыстоўвалася кампазіцыя «Tomorrow Never Knows»<ref name="aerostat01"/>. У радыёпраграме, прымеркаванай да дня нараджэння Джорджа Харысана, гучала песня «Love You To»<ref>{{cite web|url=http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index13.html|title=«АЭРОСТАТ» – цикл передач для Радио России|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192540/http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index13.html|url-status=live}}</ref>. У 57-м выпуску, прымеркаваным да дня нараджэння Пола Мак-Картні, былі выкарыстаны аўдыёзапісы «Eleanor Rigby» і «For No One»<ref>{{cite web|url=http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index03.html|title=«АЭРОСТАТ» – цикл передач для Радио России|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192540/http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index03.html|url-status=live}}</ref>. == Спіс кампазіцый == === Брытанскае выданне === {{Track listing | headline = Бок А | extra_column = Вакал | title1 = [[Taxman]] | note1 = * | extra1 = [[Джордж Харысан]] | length1 = 2:36 | title2 = [[Eleanor Rigby]] | extra2 = [[Пол Мак-Картні]] | length2 = 2:11 | title3 = [[I'm Only Sleeping]] | extra3 = [[Джон Ленан]] | length3 = 2:58 | title4 = [[Love You To]] | note4 = * | extra4 = [[Джордж Харысан]] | length4 = 3:00 | title5 = [[Here, There and Everywhere]] | extra5 = [[Пол Мак-Картні]] | length5 = 2:29 | title6 = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]] | extra6 = [[Рынга Стар]] | length6 = 2:40 | title7 = [[She Said She Said]] | extra7 = [[Джон Ленан]] | length7 = 2:39 | total_length = 18:33 | all_writing = | title8 = | length8 = | title9 = | length9 = | title10 = | length10 = }} {{Track listing | headline = Бок В | extra_column = Вакал | title1 = [[Good Day Sunshine]] | extra1 = [[Пол Мак-Картні]] | length1 = 2:08 | title2 = [[And Your Bird Can Sing]] | extra2 = [[Джон Ленан]] | length2 = 2:02 | title3 = [[For No One]] | extra3 = [[Пол Мак-Картні]] | length3 = 2:03 | title4 = [[Doctor Robert]] | extra4 = [[Джон Ленан]] | length4 = 2:14 | title5 = [[I Want to Tell You]] | note5 = * | extra5 = [[Джордж Харысан]] | length5 = 2:30 | title6 = [[Got to Get You into My Life]] | extra6 = [[Пол Мак-Картні]] | length6 = 2:31 | title7 = [[Tomorrow Never Knows]] | extra7 = [[Джон Ленан]] | length7 = 3:00 | total_length = 16:28 | all_writing = | title8 = | length8 = | title9 = | length9 = | title10 = | length10 = }} === Амерыканскае выданне === {{tracklist | headline = Бок А | extra_column = Вакал | title1 = [[Taxman]] | lyrics1 = [[Джордж Харысан]] | extra1 = [[Джордж Харысан]] | length1 = 2:39 | title2 = [[Eleanor Rigby]] | lyrics2 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra2 = [[Пол Мак-Картні]] | length2 = 2:07 | title3 = [[Love You To]] | lyrics3 = [[Джордж Харысан]] | extra3 = [[Джордж Харысан]] | length3 = 3:01 | title4 = [[Here, There and Everywhere]] | lyrics4 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra4 = [[Пол Мак-Картні]] | length4 = 2:25 | title5 = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]] | lyrics5 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra5 = [[Рынга Стар]] | length5 = 2:40 | title6 = [[She Said, She Said]] | lyrics6 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra6 = [[Джон Ленан]] | length6 = 2:37 }} {{tracklist | headline = Бок В | extra_column = Вакал | title1 = [[Good Day Sunshine]] | lyrics1 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra1 = [[Пол Мак-Картні]] | length1 = 2:09 | title2 = [[For No One]] | lyrics2 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra2 = [[Пол Мак-Картні]] | length2 = 2:01 | title3 = [[I Want to Tell You]] | lyrics3 = [[Джордж Харысан]] | extra3 = [[Джордж Харысан]] | length3 = 2:29 | title4 = [[Got to Get You into My Life]] | lyrics4 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra4 = [[Пол Мак-Картні]] | length4 = 2:30 | title5 = [[Tomorrow Never Knows]] | lyrics5 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra5 = [[Джон Ленан]] | length5 = 2:57 }} == Удзельнікі == {{слупкі}} {{Col-2}} * '''[[The Beatles]]''': ** [[Джон Ленан]] — [[гітара]], [[рытм-гітара]], [[арган]], [[фісгармонія]], [[бубен]], [[вакал]], гукавыя эфекты ** [[Пол Мак-Картні]] — гітара, [[фартэпіяна]], [[бас-гітара]], вакал ** [[Джордж Харысан]] — [[сола-гітара]], [[сітар]], бубен, вакал, гукавыя эфекты ** [[Рынга Стар]] — [[ударная ўстаноўка|ударныя]], бубен, [[каўбел|сенсера]], вакал * [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] — [[музычны прадзюсар|прадзюсар]], [[гукарэжысёр]], фартэпіяна («Good Day Sunshine», «Tomorrow Never Knows»), [[арган Хаманда]] («Got to Get You into My Life»), [[бэк-вакал]] * [[Джэф Эмерык]] — гукааператар, бэк-вакал {{Col-2}} * [[Ніл Аспінал]], [[Мэл Эванс]], [[Паці Бойд|Паці Харысан]], [[Донаван (музыкант)|Донаван]] — бэк-вакал («Yellow Submarine») * Тоні Гілберт, Юрген Хес, Сідні Сакс, Джон Шарп — [[скрыпка]] («Eleanor Rigby») * Стэфен Шынглс, Джон Андэрвуд — [[альт (струнны інструмент)|альт]] («Eleanor Rigby») * Дэрэк Сімпсан, Норман Джонс — [[віяланчэль]] («Eleanor Rigby») * Лес Конлан, Ян Хамер, Эдзі «Tan Tan» Торнтан — [[труба]] («Got to Get You into My Life») * Алан Брэнскамб, Пітэр Коў — [[саксафон]] («Got to Get You into My Life») * Аніл Бхагват — [[табла]] («Love You To») * [[Алан Сівіл]] — [[валторна]] («For No One») * Аарон Брэмнер — фотамантаж * [[Клаўс Форман]] — афармленне і дызайн вокладкі * [[Роберт Уітакер]] — [[фатограф]] {{слупкі/канец}} == Выданні альбома == Даныя прыведзены паводле матэрыялаў сайта [[Discogs]]<ref name="discogs">{{cite web|url=http://www.discogs.com/Beatles-Revolver/master/45284|title=Revolver at Discogs|publisher=Сайт [[Discogs]]|access-date=2009|lang=en|archive-date=2010-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220101510/http://www.discogs.com/Beatles-Revolver/master/45284|url-status=live}}</ref>. {| class="wikitable" ! Краіна ! Дата ! Лэйбл ! Фармат ! Каталог |- |rowspan=2| {{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія]] |rowspan=2| 5 жніўня 1966 |rowspan=2| [[Parlophone|Parlophone Records]] | [[LP]] ([[манафонія|мона]]) | PMC 7009 |- | [[LP]] ([[стэрэа]]) | PCS 7009 |- |rowspan=2| {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] <br>{{Канада}} [[Канада]] |rowspan=2| 8 жніўня 1966 |rowspan=2| [[Capitol Records]] | [[LP]] (мона) | T 2576 |- | [[LP]] (стэрэа) | ST 2576 |- | {{Грэцыя}} [[Грэцыя]] | 1966 | [[EMI]] | [[LP]] | 14C 062-04097 <br>YEX 605 |- | {{Германія}} [[Германія]] | 1966 | Odeon Records <br>HÖR ZU | [[LP]] | SHZE 186 |- | {{Італія}} [[Італія]] | 1966 | EMI ITALIANA S.p.A. | [[LP]] | 3C 062-04097 <br>3C 064-04097 |- | {{Францыя}} [[Францыя]] | 1966 | Odeon EMI France <br>Odeon Records | [[LP]] | 2C 062 04097 |- | {{Югаславія}} [[Югаславія]] | 1966 | Jugoton Records | [[LP]] | LSPAR-70760 |- | {{Венесуэла}} [[Венесуэла]] | 1966 | Odeon Records | [[LP]] (мона) | MT-1021 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] | 1971 | [[Capitol Records]] | [[LP]] | ST-2576 |- | {{Новая Зеландыя}} [[Новая Зеландыя]] | 1973 | [[Apple Records]] <br>World Record Club | [[LP]] | PCSM 7009 <br>WRC E.3114 |- | {{Японія}} [[Японія]] | 1973 | [[Apple Records]] | [[LP]] | AP-8443 |- | {{Японія}} [[Японія]] | 1976 | [[EMI Music Japan|Toshiba EMI]] | [[LP]] | EAS-80556 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] <br>{{Канада}} [[Канада]] | 1978 | [[Capitol Records]] | [[LP]] | SW 2576 |- | {{Францыя}} [[Францыя]] | 1978 | Odeon EMI France <br>Pathé Marconi EMI | [[LP]] | 2C 066 — 04.097 <br>2C 066-04097 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] | 1987 | [[Capitol Records]] | [[кампакт-дыск|CD]] | CDP 7 46441 2 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] | 1987 | [[Capitol Records]] | [[LP]] | CLJ-46441 |- | {{Канада}} [[Канада]] | 1987 | [[Capitol Records]] | [[кампакт-дыск|CD]] | C2 0777 7 46441 2 9 |- | [[Еўропа]] | 1987 | [[Parlophone|Parlophone Records]] | [[кампакт-дыск|CD]] | CDP 7 46441 2 |- | {{Японія}} [[Японія]] | 1998 | [[Apple Records]] <br>[[Parlophone|Parlophone Records]] <br>[[EMI Music Japan|Toshiba EMI]] | [[кампакт-дыск|CD]] | TOCP-51117 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] <br>{{Сцяг|Еўропа}} [[Еўропа]] | 2009 | [[Apple Records]] <br>[[Parlophone|Parlophone Records]] | [[кампакт-дыск|CD]] | 0946 3 82417 2 0 |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.lastfm.ru/music/The+Beatles/Revolver Revolver] на сайце [[Last.fm]] * [http://www.discogs.com/Beatles-Revolver/master/45284 Revolver] на сайце [[Discogs]]{{ref|en}} * ''[http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/ Revolver]''{{ref|en}} — інфармацыя пра альбом у "Бібліі The Beatles" * [http://www.lib.ru/SONGS/BEAT/beat13.txt Тэксты песень альбома ''Revolver'']{{-}}{{-}} * [https://vz.ru/opinions/2021/8/5/1112271.html Как «Револьвер» вышиб мозги американской молодежи]<!-- 55 лет назад, 5 августа 1966 года, вышел культовый альбом группы The Beatles «Revolver», который сами музыканты называли одним из лучших в своей дискографии. --> // Взгляд, 5 жніўня 2021 {{навігацыя}} {{commons}} {{вонкавыя спасылкі}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Альбомы 1966 года]] [[Катэгорыя:Альбомы The Beatles]] 3f28rm0v1pufuxg50gxxo49w3085oem 0 687107 5165018 4999266 2026-07-12T14:15:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165018 wikitext text/x-wiki {{Аэрапорт |назва = Пружаны (Засімавічы) |арыгінальная назва = |выява = |подпіс = |ІКАО = UMNV |ІАТА = |унутраны код = УМНЖ |тып = ваенны / дзеючы |краіна = {{BLR}} |размяшчэнне = 6 км на паўночны захад ад Пружан |рэгіён на карце = Беларусь |пазіцыя кода ІАТА = UMNV |подпіс на карце = Месцазнаходжанне на карце Беларусі |дата адкрыцця = |дата закрыцця = |уладальнік = [[Выява:Эмблема Министерства обороны Республики Беларусь.png|20пкс]] [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь]] |эксплуатант = [[Выява:Flag of the Belarusian Air Force.svg|25пкс]] [[Ваенна-паветраныя сілы Беларусі]] |высата над узроўнем мора = 169 м |плошча = |часавы пояс = +3 |сайт = |імя сайта = |зноскі = |lat_deg=52.58205|lat_min=|lat_sec=|lat_dir=N |lon_deg=24.37992|lon_min=|lon_sec=|lon_dir=E }} {{На карце|Беларусь Брэсцкая вобласць|label = ''Пружаны'' |mark=Airplane_silhouette.svg|width=250|lat_deg=52|lat_min=33|lat_sec=24|lat_dir=N |lon_deg=24|lon_min=27|lon_sec=52|lon_dir=E|caption=<center>Месцазнахожданне на карце Брэсцкай вобласці|float=right}} {{Іншыя значэнні|Засімавічы (значэнні)}} {{Іншыя значэнні|Пружанскі аэрадром}} '''Аэрадро́м «Пружа́ны»''', '''''Аэрадром «За́сімавічы»''''', '''''181 баява́я верталё́тная ба́за'''''<ref>{{Спасылка| аўтар = Сергей Бурдин| дата публікацыі = студзень 2006| url = http://www.airforce.ru/uncle_bu/page5.htm| загаловак = Рядовое событие или «контракт десятилетия»?| выдавец = Ворчалки дядюшки Бу| дата = 31 кастрычніка 2011| мова = ru| access-date = 15 верасня 2021| archive-date = 21 мая 2022| archive-url = https://web.archive.org/web/20220521001044/http://www.airforce.ru/uncle_bu/page5.htm| url-status = dead}}</ref> — авіяцыйная база ў ваенным гарадку [[Новыя Засімавічы]] [[Пружанскі раён|Пружанскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Выкарыстоўваецца [[Ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА Рэспублікі Беларусь|ВПС РБ]]. На ўзбраенні [[верталёт]]ы [[Мі-8]] і [[Мі-24]]<ref>{{Спасылка|аўтар = [http://aircraft-museum.ucoz.ru/index/8-1 Саша].|дата публікацыі = 23 красавіка 2011|url = http://aircraft-museum.ucoz.ru/publ/aehrodromy_v_belarusi/vvs_belarusi_13_let_v_samostojatelnom_polete/3-1-0-24|загаловак = ВВС Беларуси — 13 лет в самостоятельном полёте|назва праекта = Авиация в Беларуси|выдавец = [[Музей авіяцыйнай тэхнікі (Баравая)|Музей авиационной техники — Боровая]]|дата = 10 студзеня 2013|мова = ru}}</ref>. == Гісторыя == Паводле дырэктывы Генеральнага штаба [[УС СССР]] у 1953 года на аэрадром Засімавічы [[Беларуская ваенная акруга|БВА]] была пераведзеная 95-я знішчальная дывізія, уключаная ў склад [[26-я паветраная армія|26-й паветранай арміі]]. Пасля штаб дывізіі пераведзены ў [[Шчучын]]<ref>{{Спасылка|url = http://scucin-avia.narod.ru/units/95iad/95iad_history.htm|загаловак = История 95й истребительной авиационной дивизии|назва праекта = Щучин — город авиаторов|дата = 1 мая 2012|мова = ru}}</ref>. У 1984 годзе на аэрадроме быў сфарміраваны [[357-ы асобны штурмавы авіяцыйны полк]]. У 1986—1987 полк прымаў удзел у [[Вайна ў Афганістане (1979—1989)|баявых дзеяннях у Афганістане]], у снежні 1988 пераведзены на авіябазу [[Брандыс]] ({{lang-de|Brandis}}, [[ГДР]]) у склад {{нп5|16-я паветраная армія|16-й паветранай арміі СССР|ru|16-я воздушная армия}}<ref>{{Спасылка| url = http://www.grhn105.eu/174.98.html| загаловак = 16-я Воздушная армия| назва праекта = TYPO3 Musterprojekt| выдавец = Jochen Weiland| дата = 9 лістапада 2011| мова = ru| title = Архіўная копія| access-date = 15 верасня 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20180615122518/http://www.grhn105.eu/174.98.html| archive-date = 15 чэрвеня 2018| url-status = dead}}</ref>. На ўзбраенні меў 35 самалётаў [[Су-25]], 2 Су-25УБ, 6 [[Aero L-39 Albatros|L-39C]]<ref>{{Спасылка | аўтар = Kaira.| дата публікацыі = 24 снежня 2003| url = http://forums.airbase.ru/2005/11/t24020--16-ya-i-4-ya-va-na-moment-raspada-soyuza.2548.html| загаловак = 16-я и 4-я ВА на момент распада союза| выдавец = Balancer.Ru| дата = 9 лістапада 2011 | мова = ru}}</ref>. Выведзены з Германіі 28 красавіка 1992 года на аэрадром [[Бутурлінаўка]]<ref>{{Спасылка | url = http://wunderwaffe.narod.ru/Magazine/AirWar/95/05.htm| загаловак = Служба. В Непобедимой и Легендарной| выдавец = Wunderwaffe. История мировых войн| дата = 9 лістапада 2011 | мова = ru}}</ref> ([[Расія]]). У 1988 на авіябазу «Пружаны» з [[Афганістан]]а выведзены 181-ы асобны верталётны полк. Пасля [[Распад СССР|распаду Савецкага Саюза]] ўвайшоў у склад [[Ваенна-паветраныя сілы Беларусі|ВПС Беларусі]]. 1 кастрычніка 1993 года на базе палка сфарміравана [[181-я баявая верталётная база]]<ref>{{Спасылка|url = http://www.skywar.ru/181-70419.html|загаловак = 181-й Отдельный вертолетный полк|назва праекта = Перечень авиационных частей|выдавец = Авиация в локальных конфликтах|дата = 15 красавіка 2012|мова = ru}}</ref>. == Падзеі == * [[29 лістапада]] [[2011]] года пры заходзе на пасадку за 1,5 кіламетры ад аэрадрома [[Катастрофа Мі-24 пад Пружанамі (2011)|разбіўся верталёт]] «[[Мі-24]]» [[181-я баявая верталётная база|181-й баявой верталётнай базы]] [[Ваенна-паветраныя сілы і войскі СПА Рэспублікі Беларусь|ВПС і войскаў СПА]] [[Узброеныя сілы Беларусі|Узброеных сіл Беларусі]]<ref name="mil341">{{Спасылка | аўтар = Ігар Карней| дата публікацыі = 30 лістапада 2011| url = http://www.svaboda.org/content/article/24406933.html| загаловак = Тэхнік «МІ-24»: Наша армія можа змагацца з уяўным ворагам, але не з туманам| выдавец = [[Радыё «Свабода»]]| дата = 2 снежня 2011 }}</ref>. Усе тры члены экіпажу загінулі. == Ваенныя фарміраванні == * в/ч 15402 ([[1978]]—[[1980]]) == Гл. таксама == * [[Куплінскі аэрадром]] * [[Спіс авіябаз Беларусі]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.ourairports.com/airports/UMNV/pilot-info.html Інфармацыя на сайце Ouarairports]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}} {{Аэрапорты Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Пружаны}} [[Катэгорыя:Авіябазы Беларусі]] [[Катэгорыя:Аэрадромы Беларусі]] [[Катэгорыя:Войска ў Пружанскім раёне]] ce5xw6fyxh8skihin05flvsv80p4uv2 10 688441 5165163 4922018 2026-07-12T20:16:40Z Rotondus 11765 вычытка 5165163 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм на замежнай мове |загаловак = [[Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса за найлепшы фільм на замежнай мове]] |state = {{{state|autocollapse}}} | стыль_асноўнага_загалоўка = background: #EEDD82; | стыль_загалоўкаў = background: #EEDD82; | стыль_унізе = background: #EEDD82; |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |выява = |загаловак1 = 1975—2000 |спіс1 = * {{нп5|Усё жыццё (фільм)|Усё жыццё|en|And Now My Love}} <small>(1975)</small> * {{нп5|Тварам да твару (фільм, 1976)|Тварам да твару|en|Face to Face (1976 film)}} <small>(1976)</small> * {{нп5|Гэты цьмяны аб’ект жадання||en|That Obscure Object of Desire}} <small>(1977)</small> * {{нп5|Усё жыццё наперадзе (фільм, 1977)|Усё жыццё наперадзе|en|Madame Rosa}} <small>(1978)</small> * {{нп5|Аранжавы салдат||en|Soldier of Orange}} <small>(1979)</small> * {{нп5|Бляшаны барабан (фільм)|Бляшаны барабан|en|The Tin Drum (film)}} <small>(1980)</small> * {{нп5|Пішотэ: Закон самага слабога||en|Pixote}} <small>(1981)</small> * {{нп5|Вар’яцкі Макс 2: Воін дарогі||en|Mad Max 2}} <small>(1982)</small> * [[Фанні і Аляксандр|Фані і Аляксандр]] <small>(1983)</small> * {{нп5|Чацвёрты мужчына (фільм, 1983)|Чацвёрты мужчына|en|The Fourth Man (1983 film)}} <small>(1984)</small> * {{нп5|Ран (фільм)|Ран|en|Ran (film)}} / {{нп5|Афіцыйная версія||en|The Official Story}} <small>(1985)</small> * {{нп5|Без даху, па-за законам||en|Vagabond (1985 film)}} <small>(1986)</small> * [[Бывайце, дзеці]] <small>(1987)</small> * [[Неба над Берлінам]] <small>(1988)</small> * {{нп5|Далёкія галасы, ціхія жыцці||en|Distant Voices, Still Lives}} / {{нп5|Жаночая справа||en|The Official Story}} <small>(1989)</small> * {{нп5|Жыццё і нічога болей||en|Life and Nothing But}} <small>(1990)</small> * [[Чароўная гарэзніца]] <small>(1991)</small> * {{нп5|Жорсткая гульня||en|The Crying Game}} <small>(1992)</small> * {{нп5|Бывай, мая наложніца||en|Farewell My Concubine (film)}} <small>(1993)</small> * {{Гэта выдатны артыкул}} [[Тры колеры: Чырвоны]] <small>(1994)</small> * {{нп5|Дзікі трыснёг||en|Wild Reeds}} <small>(1995)</small> * {{нп5|Цырымонія (фільм, 1995)|Цырымонія|en|La Cérémonie}} <small>(1996)</small> * {{нп5|Абяцанне (фільм, 1996)|Абяцанне|en|La Promesse}} <small>(1997)</small> * {{нп5|Святкаванне (фільм, 1998)|Святкаванне|en|Festen}} <small>(1998)</small> * {{нп5|Усё пра маю маці||en|All About My Mother}} <small>(1999)</small> * {{нп5|Адзін і два||en|Yi Yi}} <small>(2000)</small> |загаловак2 = 2001—2025 |спіс2 = * {{нп5|Нічыя зямля (фільм, 2001)|Нічыя зямля|en|No Man's Land (2001 film)}} <small>(2001)</small> * {{нп5|І тваю маму таксама||en|Y tu mamá también}} <small>(2002)</small> * [[Чалавек з цягніка]] <small>(2003)</small> * {{нп5|Клан лятучых кінжалаў||en|House of Flying Daggers}} <small>(2004)</small> * [[Схаванае]] <small>(2005)</small> * [[Жыццё іншых]] <small>(2006)</small> * [[4 месяцы, 3 тыдні і 2 дні]] <small>(2007)</small> * {{нп5|Нацюрморт (фільм, 2006)|Нацюрморт|en|Still Life (2006 film)}} <small>(2008)</small> * {{нп5|Летні час (фільм)|Летні час|en|Summer Hours}} <small>(2009)</small> * {{нп5|Карлас (міні-серыял)|Карлас|en|Carlos (miniseries)}} <small>(2010)</small> * {{нп5|Горад жыцця і смерці||en|City of Life and Death}} <small>(2011)</small> * {{нп5|Святыя маторы||en|Holy Motors}} <small>(2012)</small> * {{нп5|Жыццё Адэль||en|Blue Is the Warmest Colour}} <small>(2013)</small> * [[Іда (фільм, 2013)|Іда]] <small>(2014)</small> * [[Сын Саула]] <small>(2015)</small> * {{нп5|Служанка (фільм, 2016)|Служанка|en|The Handmaiden}} <small>(2016)</small> * {{нп5|120 удараў у хвіліну||en|BPM (Beats per Minute)}} / [[Нелюбоў (фільм, 2017)|Нелюбоў]] <small>(2017)</small> * {{нп5|Палаючы||en|Burning (film)}} / [[Крамныя зладзеі]] <small>(2018)</small> * [[Боль і слава]] <small>(2019)</small> * {{нп5|Дылда (фільм)|Дылда|en|Beanpole (film)}} <small>(2020)</small> * {{нп5|Маленькая мама (фільм, 2021)|Маленькая мама|en|Petite Maman}} <small>(2021)</small> * [[Іа (фільм)|Іа]] <small>(2022)</small> * [[Анатомія падзення]] <small>(2023)</small> * [[Усё, што мы ўяўляем святлом]] <small>(2024)</small> | унізе = [[Асацыяцыя кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Лаўрэаты прэміі Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса|Замежная мова]] </noinclude> 3ceq2t17q4llfornf6vapbp3e7wsc51 0 699805 5165304 4040645 2026-07-13T09:21:03Z Economico-geographer 399 Выдалена перасылка на [[Інстытут фізіялогіі НАН Беларусі]] 5165304 wikitext text/x-wiki {{Картка інстытута}} '''Інстытут тэарэтычнай і клінічнай медыцыны АН БССР<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-200758&strq=l_siz=20 Институт теоретической и клинической медицины (Минск)]</ref>''' ''(Інстытут тэарэтычнай медыцыны АН БССР)<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar5458965&strq=l_siz=20 Институт теоретической медицины (Минск)]</ref>'' — вядучая навуковая ўстанова медыцынскага профілю ў даваеннай Акадэміі навук БССР. У 1953 акадэмікам [[Іван Андрэевіч Булыгін|І. А. Булыгіным]] была пераўтворана ў [[Інстытут фізіялогіі НАН Беларусі|Інстытут фізіялогіі]]. == Дырэктары == * [[Іван Андрэевіч Вятохін]] (1937—1941) * [[Мікалай Іванавіч Грашчанкаў]] (1948<ref>[https://csl.bas-net.by/personalii/grashhenkov-nikolaj-ivanovich/ Гращенков Николай Иванович]</ref>—1950) * [[Аляксандр Юліянавіч Бранавіцкі]] (1950—1952) == Вядомыя асобы == * [[Іван Трафімавіч Цітоў]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{НАНБ}} {{DEFAULTSORT:тэарэтычнай і клінічнай медыцыны}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1937 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1953 годзе]] 6j4ecqqogtc9rfkfbz8k1m1eqp5dq1k 0 700954 5165187 4767539 2026-07-12T21:34:57Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Пірэнеі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165187 wikitext text/x-wiki {{Вяршыня |Назва = Монтэ-Пердыда |Нацыянальная назва = es/Monte Perdido |Выява = |Подпіс выявы = |Каардынаты = |Краіна = Іспанія |Рэгіён = Арагон |Раён = Уэска (правінцыя) |Востраў = |Нябеснае цела = |Горная сістэма = Пірэнеі |Хрыбет ці масіў = |Вышыня = |Крыніца вышыні = |Адносная вышыня = |Першае ўзыходжанне = }} '''Монтэ-Пердыда''' ({{lang-es|Monte Perdido}}, {{lang-fr|Mont Perdu}}, абедзве назвы азначаюць «страчаная гара») — трэцяя па вышыні горная вяршыня ў [[Пірэнеі|Пірэнеях]] (пасля [[Анета (пік)|піка Анета]] і Пасетса), знаходзіцца на поўначы іспанскай правінцыі [[Уэска (правінцыя)|Уэска]] каля мяжы з французскім дэпартаментам [[Пірэнеі Верхнія]], вышыня 3355 м, побач размешчаны вяршыні Сірк-дэ-Гаварні (Cirque de Gavarnie) і Сірк-д-Эстабэ (Cirque d’Estaubé). Гара ўваходзіць у склад нацыянальнага парку [[Ардэса-і-Монтэ-Пердыда]], размешчанага ў заходніх Пірэнэях, на заходнім схіле гары бярэ пачатак рака [[Сінка (рака)|Сінка]], якая адносіцца да басейна ракі [[Эбра]]. Гэтая вапняковая гара была ў 1997 годзе ўнесена ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў складзе аб’екта плошчай 30,6 тыс. га, які таксама ўключае два найглыбейшыя ў Еўропе каньёны (на іспанскім баку) і тры буйныя ледавіковыя цыркі (у Францыі). Узыходжанне на гару прасцей з іспанскага боку. Сцежка пачынаецца ад населенага пункта Торла, ідзе па даліне Ардэса і перад штурмам вяршыні паднімаецца па Сірк-дэ-Сааса. Узімку для ўзыходжання неабходныя ледасек і альпінісцкія кошкі. Першае задакументаванае ўзыходжанне на вяршыню адбылося 6 жніўня 1802 года французскімі альпіністамі. На кліматычныя ўмовы рэгіёна ўплываюць акіян з поўначы і перадміжземнаморскі клімат з поўдня. Сярэднегадавая тэмпература складае 5&nbsp;°C, сярэдняя тэмпература лютага — −5&nbsp;°C, ліпеня — 12&nbsp;°C. Сярэднегадавая колькасць [[ападкі|ападкаў]] — 1600 мм. Флора раёна складаецца з больш чым 1500 відаў, 50 з якіх эндэмічных для Пірэнеяў. {{Няма крыніц|дата=2022-06-28}} {{Сусветная спадчына ў Іспаніі}} {{Сусветная спадчына ў Францыі}} [[Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Іспаніі]] [[Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Францыі]] [[Катэгорыя:Горныя вяршыні Іспаніі]] [[Катэгорыя:Пірэнеі]] sep1jy2jjzdla1stc6u0z7x6mdclh5t 0 701049 5165088 4580898 2026-07-12T16:54:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165088 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўная пасада |подпіс эмблемы = Штандар прэзідэнта Туркменістана |партрэт = Serdar Berdimuhamedov - 2018 (cropped).jpg |прызначаны = [[19 сакавіка]] [[2022]] |тэрмін паўнамоцтваў = 7 гадоў, колькасць тэрмінаў не абмежавана |першы = [[Сапармурат Ніязаў]] }} '''Прэзідэнт Туркменістана''' ({{Lang-tk|Türkmenistanyň Prezidenti}}) з’яўляцца [[Кіраўнік дзяржавы|кіраўніком дзяржавы]] і кіраўніком [[Выканаўчая ўлада|выканаўчай улады]], вышэйшай службовай асобай [[Туркменістан]]а, выступае гарантам нацыянальнай незалежнасці і статусу нейтралітэта Туркменістана, тэрытарыяльнай цэласнасці, выканання Канстытуцыі і міжнародных пагадненняў. Ён ажыццяўляе вышэйшую дзяржаўную ўладу ў Рэспубліцы разам з Меджлісам, Кабінетам міністраў і Вярхоўным казыетам<ref name="Конституция Туркмении">[https://web.archive.org/web/20120614085002/http://www.turkmenistan.gov.tm/_ru/laws/?laws=01dw Конституция Туркмении.].</ref>. Прэзідэнт абіраецца непасрэдна народам Туркменістана тэрмінам на 7 гадоў і ўступае на пасаду з моманту прынясення ім прысягі. == Паўнамоцтвы == Згодна з артыкулам 53 Канстытуцыі Туркменістана прэзідэнт Туркменістана<ref name="Конституция Туркмении"/>: # праводзіць у жыццё Канстытуцыю і законы; # кіруе ажыццяўленнем знешняй палітыкі, прадстаўляе Туркменістан у адносінах з іншымі дзяржавамі, прызначае і адклікае паслоў і іншых дыпламатычных прадстаўнікоў Туркменістана ў замежных дзяржавах, пры міждзяржаўных і міжнародных арганізацыях, прымае даверчыя і адзыўныя граматы [[Дыпламат|дыпламатычны]] прадстаўнікоў замежных дзяржаў; # з’яўляецца Вярхоўным Галоўнакамандуючым Узброенымі Сіламі Туркменістана, аддае распараджэнні аб усеагульнай або частковай [[Мабілізацыя|мабілізацыі]], выкарыстанні Узброеных Сіл, змене іх месцаў дыслакацыі, прывядзенні іх у баявы стан, прызначае вышэйшае камандаванне Узброеных Сіл, кіруе дзейнасцю савета дзяржаўнай бяспекі Туркменістана; # фармуе і ўзначальвае Дзяржаўны Савет Бяспекі Туркменістана, статус якога вызначаецца законам; # сцвярджае праграмы і асноўныя напрамкі палітычнага, эканамічнага і сацыяльнага развіцця краіны; # прадстаўляе на разгляд і зацвярджэнне Меджліса [[Дзяржаўны бюджэт]] і справаздачу аб яго выкананні; # падпісвае законы; мае права не пазней чым у двухтыднёвы тэрмін, выкарыстоўваючы права адкладнога вета, вярнуць закон са сваімі запярэчаннямі ў Меджліс для паўторнага абмеркавання і галасавання. Калі Меджліс большасцю ў дзве траціны галасоў дэпутатаў пацвердзіць раней прынятае ім рашэнне, прэзідэнт Туркменістана падпісвае закон. Прэзідэнт Туркменістана не валодае правам адкладнога вета ў стаўленні да законаў аб зменах і дапаўненнях у Канстытуцыю; # утварае Цэнтральную камісію па выбарах і правядзенні рэферэндумаў у Туркменістане, уносіць змены ў яе склад; # прызначае даты правядзення рэферэндумаў, мае права датэрмінова склікаць сесію Меджліса; # вырашае пытанні аб прыёме ў [[грамадзянства]] і выхаду з грамадзянства Туркменістана, прадастаўленні прытулку; # узнагароджвае ордэнамі і іншымі ўзнагародамі Туркменістана, прысвойвае ганаровыя, воінскія, іншыя спецыяльныя дзяржаўныя званні і адрозненні; # са згоды Меджліса прызначае і вызваляе ад пасады старшыні Вярхоўнага казыета, Генеральнага пракурора, міністра ўнутраных спраў, міністра юстыцыі; # ажыццяўляе памілаванне і [[Амністыя|амністыю]]; # уводзіць у інтарэсах гарантавання бяспекі грамадзян надзвычайнае становішча на ўсёй тэрыторыі або ў асобных мясцовасцях Туркменістана. Рэжым надзвычайнага становішча рэгламентуецца адпаведным законам Туркменістана; # вырашае іншыя пытанні, аднесеныя да яго вядзення Канстытуцыяй і законамі. == Парадак абрання і спынення паўнамоцтваў == Патрабаванні, якія прад’яўляюцца да кандыдатаў у прэзідэнты Туркменістана<ref name="Конституция Туркмении"/>: * нарадзіўся ў Туркменістане; * валодае [[Туркменская мова|туркменскай мовай]]; * не маладзейшы за 40 гадоў; * на працягу папярэдніх 15 гадоў пастаянна пражываў у Туркменістане; * працуе ў дзяржаўных органах, грамадскіх арганізацыях і галінах народнай гаспадаркі (артыкул 51 Канстытуцыі). Прэзідэнт абіраецца усеагульным прамым таемным галасаваннем тэрмінам на сем гадоў (Артыкул 52 Канстытуцыі). Колькасць прэзідэнцкіх тэрмінаў не абмежавана. Паўнамоцтвы прэзідэнта Туркменістана могуць быць спыненыя (артыкул 57 Канстытуцыі) у выпадку: * немагчымасці выканання ім сваіх абавязкаў па хваробе. Меджліс на падставе заключэння створанай ім незалежнай медыцынскай камісіі прымае рашэнне аб датэрміновым вызваленні прэзідэнта ад пасады. Такое рашэнне прымаецца не менш чым двума трацінамі дэпутатаў Меджліса. * У выпадку парушэння прэзідэнтам Канстытуцыі і законаў Меджліс можа выказаць недавер прэзідэнту. Пытанне аб недаверы можа быць разгледжана па патрабаванні не менш чым двух трацін дэпутатаў Меджліса. Рашэнне аб недаверы прэзідэнту прымаецца не менш чым трыма чвэрцямі галасоў дэпутатаў Меджліса. Пытанне аб зняцці прэзідэнта з пасады выносіцца на рэферэндум. Калі прэзідэнт па тых ці іншых прычынах не можа выконваць свае абавязкі, надалей да абрання новага прэзідэнта на падставе рашэння Дзяржаўнага Савета бяспекі на пасаду часова выконваючага абавязкі прэзідэнта Туркменістана прызначаецца адзін з намеснікаў Старшыні Кабінета Міністраў Туркменістана. Выбары прэзідэнта ў гэтым выпадку павінны быць праведзены не пазней за 60 дзён з дня пераходу яго паўнамоцтваў да часова выконваючага абавязкі прэзідэнта. Выконваючы абавязкі прэзідэнта не мае права балатавацца ў прэзідэнты (Артыкул 58). == Спіс прэзідэнтаў Туркменістана == {| class="wikitable" style="text-align: center;" !№ ! colspan="2" |Прэзідэнт !Пачатак паўнамоцтваў !Заканчэнне паўнамоцтваў !Партыя !Выбары |- | style="background:#66FF00" |1 |[[Файл:Saparmurat Niyazov in 2002.jpg|100px]] |[[Сапармурат Ніязаў|Сапармурат Атаевіч Ніязаў]]<br /><small>{{Lang-tk|Saparmyrat Ataýewiç Nyýazow}}</small> |[[27 кастрычніка]] [[1991]] |[[21 снежня]] [[2006]]<ref>Датэрмінова спынілі свае паўнамоцтвы: памёр з натуральных прычын</ref> |[[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]] (да 1991)<br />[[Дэмакратычная партыя Туркменістана]] |[[Прэзідэнцкія выбары ў Туркменістане (1990)|1990]]<br /> [[Прэзідэнцкія выбары ў Туркменістане (1992)|1992]] |- | style="background:#66FF00" |2 |[[Файл:Gurbanguly Berdimuhamedow (2017-10-02) 02.jpg|100px]] |[[Гурбангулы Бердымухамедаў|Гурбангулы Мялікгулыевіч Бердымухамедаў]] <br /><small>{{Lang-tk|Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedow}}</small> |[[21 снежня]] [[2006]] ({{в. а.}}) <br /> [[14 лютага]] [[2007]] |[[19 сакавіка]] [[2022]] |[[Дэмакратычная партыя Туркменістана]] |[[Прэзідэнцкія выбары ў Туркменістане (2007)|2007]]<br /> [[Прэзідэнцкія выбары ў Туркменістане (2012)|2012]]<br /> [[Прэзідэнцкія выбары ў Туркменістане (2017)|2017]] |- | style="background:#66FF00" |3 |[[Файл:Serdar Berdimuhamedov - 2018 (cropped).jpg|100px]] |[[Сердар Бердымухамедаў|Сердар Гурбангулыевіч Бердымухамедаў]] <br /><small>{{Lang-tk|Serdar Gurbangulyýewiç Berdimuhamedow}}</small> |[[19 сакавіка]] [[2022]] |[[Спіс дзеючых кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў|дзеючы]] |[[Дэмакратычная партыя Туркменістана]] |[[Прэзідэнцкія выбары ў Туркменістане (2022)|2022]] |} {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Ref-ru}} [http://www.turkmenistan.gov.tm/ «Туркменистан: золотой век.» Официальный информационный портал Туркмении.] * [https://web.archive.org/web/20100524224707/http://www.turkmenistan.gov.tm/_ru/laws/?laws=01cs Закон «О выборах президента Туркменистана»] [[Катэгорыя:Прэзідэнты Туркменістана| ]] [[Катэгорыя:Спісы прэзідэнтаў|Туркменістан]] tfwne3rjqwhiv0fc1kcybx3gixhhu3z 14 704678 5165150 5163625 2026-07-12T20:03:00Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2023 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2023 года]]: Уніфікацыя назваў 5163625 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Камп’ютарныя гульні|2023|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2023]] [[Катэгорыя:Творы 2023 года]] iz3g5kitrn8x0on8wgdst8yqh58udvi 4 705534 5165364 5161572 2026-07-13T11:45:26Z 5165364 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == <!--тут актыўных спасылак не мусіць быць--> * Лізавета Сяргееўна Пракопчык (замест Лізавета СяргеЯўна Пракопчык) * Тарас Тарналіцкі {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] cyl4kq3vxcp0otpji9dkofdao2sgo3r 0 705803 5165098 4749942 2026-07-12T17:40:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165098 wikitext text/x-wiki {{Картка выбараў|назва=Пазачарговыя Прэзідэнцкія выбары ў Казахстане|дзель галасоў4=3,04% <!-- кандыдат ці партыя №5 -->|кандыдат3=[[Данія Мадзіеўна Еспаева|Данія Еспаева]]|партыя3=[[Ак Жол|«Ак жол»]]|колькасць галасоў3=465 714|дзель галасоў3=5,05% <!-- кандыдат ці партыя №4 -->|партрэт4=[[Файл:Toleutai Rakhimbekov (cropped).jpg|150x150px]]|колер4=#0A5B2D|кандыдат4=[[Талеўтай Рахімбекаў]]|партыя4=[[Ауыл (партыя)|«Ауыл»]]|колькасць галасоў4=280 451|партрэт5=[[Файл:Amangeldi Taspihov (2019-06-08) (cropped).jpg|150x150px]]|партрэт3=[[Файл:Dania Espaeva, June 2019 (cropped 2).jpg|150x150px]]|колер5=grey|кандыдат5=[[Амангельды Сатыбалдзіевіч Таспіхаў|Амангельды Таспіхаў]]|партыя5=[[Федэрацыя прафсаюзаў Казахстана]]|колькасць галасоў5=182 898|дзель галасоў5=1,98% <!-- кандыдат ці партыя №6 -->|партрэт6=[[Файл:Ahmetbekov (2017-02-01).jpg|150x150px]]|колер6=#DC241f|кандыдат6=[[Жамбыл Аужанавіч Ахметбекаў|Жамбыл Ахметбекаў]]|партыя6=[[Камуністычная народная партыя Казахстана|КНПК]]|колькасць галасоў6=167 649|колер3=#0098DB|дзель галасоў2=16,23% <!-- кандыдат ці партыя №3 -->|подпіс назвы=|апісанне сцяга=|дата=[[9 чэрвеня]] [[2019]]|папярэднія=Прэзідэнцкія выбары ў Казахстане (2015)|год папярэдніх=2015|наступныя=Прэзідэнцкія выбары ў Казахстане (2022)|год наступных=2022 <!-- для сцяга -->|тэрыторыя=Казахстан|варыянт сцяга=<!-- калі патрэбны сцяг не ставіцца -->|выява сцяга=|шырыня сцяга=|яўка выбаршчыкаў=77,5%<ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=5289 Данные ЦИК РК]</ref> <!-- кандыдат ці партыя №1 -->|колькасць галасоў2=1 495 401|партрэт1=[[Файл:Kassym-Jomart Tokayev (2019-05-29) (cropped).jpg|150x150px]]|колер1=#1CA9C9|кандыдат1=[[Касым-Жамарт Кемелевіч Такаеў]]|партыя1=[[Нур Атан]]|колькасць галасоў1='''6 539 715'''|дзель галасоў1=''70,96%'' <!-- кандыдат ці партыя №2 -->|партрэт2=[[Файл:Amirzhan Kosanov (cropped 2).jpg|150x150px]]|колер2=#28176F|кандыдат2=[[Аміржан Сагідрахманавіч Касанаў|Аміржан Касанаў]]|партыя2=[[Улт тагдыры]]|дзель галасоў6=1,82%}}'''Пазачарговыя Прэзідэнцкія выбары ў Казахстане''' ({{lang-kk|Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауы}}) адбыліся 9 чэрвеня 2019 года згодна з Загадам прэзідэнта № 18 ад 9 красавіка 2019 года «Пра прызначэнне пазачарговых выбараў прэзідэнта Рэспублікі Казахстан»<ref>[http://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-naznache.. Указ президента Республики Казахстан № 18 от 09.04.2019 г. «О назначении внеочередных выборов Президента Республики Казахстан»]{{Недаступная спасылка|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>. == Прызначэнне пазачарговых выбараў == На [[Прэзідэнцкія выбары ў Казахстане (2015)|пазачарговых выбарах]], што адбыліся 26 красавіка 2015 года, перамогу з вынікам 97,7 % выбаршчыкаў атрымаў [[Нурсултан Назарбаеў]]. Ён быў абраны на пяцігадовы тэрмін<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/nazarbaeva-progolosovalo--977-protsenta-kazahstantsev-273844/ За Назарбаева проголосовало 97,7 процента казахстанцев — предварительные данные ЦИК]</ref>. 19 сакавіка 2019 года Нурсултан Назарбаеў падпісаў загад пра складанне паўнамоцтваў прэзідэнта з 20 сакавіка 2019 года па ўласным жаданні<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6234286|title=Нурсултан Назарбаев ушел в отставку|publisher=ТАСС|access-date=2019-03-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.svoboda.org/a/29830559.html|title=Путин прощается с Елбасы. Казахстан и Россия после Назарбаева|publisher=Радио Свобода}}</ref>. 20 сакавіка 2019 года дзеючым [[Прэзідэнт Рэспублікі Казахстан|Прэзідэнтам Рэспублікі Казахстан]], паводле [[Канстытуцыя Казахстана|Канстытуцыі]], стаў старшыня Сената [[Касым-Жамарт Такаеў]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6236889|title=Касым-Жомарт Токаев вступил в должность президента Казахстана|publisher=[[ТАСС]]|access-date=2019-03-20}}</ref>. Паводле Канстытуцыі, ён мусіў быць кіраўніком краіны да канца выбарчага тэрміна першага Прэзідэнта Нурсултана Назарбаева. Чарговыя выбары прэзідэнта Казахстана павінны былі прайсці ў красавіку 2020 года<ref>{{Cite web|url=https://www.ktk.kz/ru/newsfeed/article/2019/03/20/115229/|title=Касым-Жомарт Токаев стал Президентом Казахстана|publisher=KTK|language=ru|access-date=2019-03-20}}</ref>. 9 красавіка 2019 года ў сваім звароце да народа Казахстана Касым-Жамарт Такаеў абвясціў пра правядзенне пазачарговых выбараў, якія павінны адбыцца 9 чэрвеня 2019 года.<ref>Выборы в Казахстане: Токаев обратился к казахстанцам</ref>. 8 красавіка былі праведзеныя кансультацыі з удзелам старшыні сената парламента [[Дарыга Назарбаева|Дарыгі Назарбаевай]], прэм’ер-міністра [[Аскар Мамін|Аскара Маміна]], старшыні Канстытуцыйнага Савета [[Кайрат Мамі|Кайрата Мамі]], намесніка старшыні мажыліса парламента [[Уладзімір Бажко|Уладзіміра Бажко]]<ref>; [https://www.nur.kz/1787660-tokaev-sobral-pervyh-lic-gosudarstva.html Токаев собрал первых лиц государства]</ref>. 9 красавіка была таксама праведзена сустрэча з кіраўніцтвам палітычных партый «[[Нур Атан]]», Дэмакратычнай партыі Казахстана [[Ак Жол|«Ак жол»]], [[Камуністычная народная партыя Казахстана|КНПК]] і [[Ауыл (партыя)|«Ауыл»]]<ref>; [https://www.nur.kz/1787769-tokaev-prinal-rukovoditelej-kazahstanskih-partij.html Токаев принял руководителей казахстанских партий]</ref>. == Фінансаванне == На правядзенне выбараў планавалася выдаткаваць 8,8 млрд тэнгэ. Паводле віцэ-міністра фінансаў Берыка Шалпанкулава, ЦВК запрасіў 12 млрд [[Казахстанскі тэнгэ|тэнгэ]] на правядзенне датэрміновых выбараў прэзідэнта, з якіх каля 70 % сродкаў былі выдаткаваны на заробкі супрацоўнікам выбарчых акруг. Павелічэнне выдаткаў на выбары звязана з павелічэннем мінімальных заробкаў<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/12-milliardov-z.. 12 миллиардов запросили на проведение досрочных выборов]{{Недаступная спасылка|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>. Кожнаму кандыдату прапанавалася каля 7,5 млн тэнге, для гарантаванага доступу для выступу з перадвыбарнымі праграмамі ў СМІ. Пры гэтым выдаткі маглі быць большымі ад заяўленай сумы, бо змяняліся рынкавыя цэны<ref>[https://www.nur.kz/1788106-vybory-v-kazahstane-po-75-mln-tenge-iz-budzeta-predlagaut-vydat-kandidatam-v-prezidenty.html По 7,5 млн тенге из бюджета предлагают выдать кандидатам в президенты]</ref>. 15 красавіка ўрад Казахстана выдзеліў з грашовага рэзерву 9,4 млрд тэнге на правядзенне выбараў, што на 2,6 млрд менш сумы, якую запрошваў ЦВК<ref>[https://ru.sputniknews.kz/economy/20190415/9831168/vybory-tokaev-pravitelstvo-raskhody-minfin.html Правительство планирует выделить на выборы 9,4 миллиарда тенге]</ref>. Кошт друку бюлетэняў склаў больш 132 млн тэнге. Усяго было надрукавана 12 мільёнаў бюлетэняў, што на 1 % перавышае колькасць грамадзян, якія валодаюць выбарчым правам<ref>[https://www.nur.kz/1797419-vybory-v-kazahstane-skolko-millionov-potraceno-na-izgotovlenie-bulletenej.html Сколько миллионов потрачено на изготовление бюллетеней]</ref>. == Каляндарны план правядзення выбараў == 10 красавіка 2019 года адбылося пасяджэнне Цэнтральнай выбарчай камісіі Казахстана, на якім быў зацверджаны план-графік асноўных мерапрыемстваў па падрыхтоўцы і правядзенні пазачарговых выбараў Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан, а таксама зацверджаны формы выбарчых дакументаў<ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4626 ЦИК РК утвердила Календарный план основных мероприятий по подготовке и проведению внеочередных выборов Президента]</ref>. * 10 красавіка — 28 красавіка да 18:00 гадзін: вылучэнне кандыдатаў; * да 18:00 гадзін 11 мая: рэгістрацыя кандыдатаў; * з моманту рэгістрацыі кандыдата — да канца 7 чэрвеня: перадвыбарная агітацыя; * 8 чэрвеня: [[дзень цішыні]]; * 9 чэрвеня з 7: 00 да 20: 00 гадзін: дзень галасавання; * з 10 па 11 чэрвеня: падвядзенне папярэдніх вынікаў; * з 10 па 16 чэрвеня: устанаўленне вынікаў выбараў і рэгістрацыя абранага прэзідэнта. == Вылучэнне і рэгістрацыя кандыдатаў == З шасці зарэгістраваных палітычных партый пяць абвясцілі аб правядзенні з’ездаў. 23 красавіка — «[[Аманат (партыя)|Нур Атан]]», 24 красавіка — «Ак жол», 25 красавіка — «Ауыл» 26 красавіка — КНПК<ref>[https://ru.sputniknews.kz/politics/20190415/9838345/partii-sezdy-vybory-daty.html Партии Казахстана определились с датами съездов]</ref> і АСДП<ref>[https://politics.nur.kz/1790335-vybory-v-kazahstane-politsovet-osdp-opredelilsa-s-kandidatom.html Политсовет ОСДП определился с кандидатом]</ref>. Партыя «Бірлік» адмовілася ад удзелу ў прэзідэнцкіх выбарах праз брак часу для паўнавартаснага з’езда партыі<ref>[https://ru.sputniknews.kz/politics/20190418/9875550/partiya-birlik-otkaz-vybory-prezident.html Партия «Бирлик» отказалась от участия в президентских выборах]</ref>. 17 красавіка 2019 года Рэспубліканскае грамадскае аб’яднанне «Ұлы Дала Қырандары» вылучыла кандыдатам у прэзідэнты сустаршыню аб’яднання, пісьменніка — Садыбека Тугела<ref>[https://politics.nur.kz/1789837-vybory-v-kazahstane-zacem-nuzny-odnoprocentnye-kandidaty.html Зачем нужны «однопроцентные кандидаты»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190422051808/https://politics.nur.kz/1789837-vybory-v-kazahstane-zacem-nuzny-odnoprocentnye-kandidaty.html |date=22 красавіка 2019 }}</ref>. 23 красавіка 2019 года Нурсултан Назарбаеў абвясціў, што партыя «Нур Атан» вылучае дзеючага прэзідэнта [[Касым-Жамарт Кемелевіч Такаеў|Такаева]] ў якасці кандыдата на выбарах<ref>{{Cite web|title=Назарбаев выдвинул кандидатом на досрочных выборах действующего президента Казахстана|url=https://meduza.io/news/2019/04/23/nazarbaev-vydvinul-kandidatom-na-dosrochnyh-vyborah-deystvuyuschego-prezidenta-kazahstana|website=[[Meduza]]|date=2019-04-23|access-date=2019-04-23}}</ref>. 25 красавіка Канстытуцыйны савет, адказваючы на запытанне Такаева, пастанавіў, што ў пятнаццацігадовы тэрмін пражывання, які трэба для кандыдатаў, залічваюцца і перыяды пражывання за межамі Казахстана грамадзян, якія адносяцца да персаналу дыпламатычнай службы Рэспублікі Казахстан і прыраўнаваных да іх асоб, накіраваных у міжнародныя арганізацыі<ref>{{Cite web |url=https://www.zakon.kz/4967438-konstitutsionnyy-sovet-otvetil-na.html |title=Конституционный совет ответил на обращение Токаева о возможности его участия в выборах |access-date=12 красавіка 2022 |archive-date=11 красавіка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411090141/https://www.zakon.kz/4967438-konstitutsionnyy-sovet-otvetil-na.html |url-status=dead }}</ref>. 24 красавіка 2019 года Федэрацыя прафсаюзаў Казахстана вылучыла ў кандыдаты ў Прэзідэнты старшыню тэрытарыяльнага аб’яднання прафсаюзаў Заходне-Казахстанскай вобласці Амангельды Таспіхава<ref>[https://www.zakon.kz/4967234-vydvinut-eshche-odin-kandidat-na.html Выдвинут ещё один кандидат на участие в выборах президента РК]</ref>. 24 красавіка на з’ездзе партыі «Ақ жол» была зацверджана кандыдатура Даніі Еспаевай. Яна стала першай жанчынай вылучанай кандыдатам у прэзідэнты за ўсю гісторыю Казахстана<ref>[https://www.nur.kz/1790861-dania-espaeva-stala-kandidatom-v-prezidenty-ot-ak-zol.html Дания Еспаева пойдет на выборы от «Ак Жол»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190424172321/https://www.nur.kz/1790861-dania-espaeva-stala-kandidatom-v-prezidenty-ot-ak-zol.html |date=24 красавіка 2019 }}</ref>. 25 красавіка 2019 года партыя «Ауыл» на сваім з’ездзе вылучыла Талеўтая Рахімбекава кандыдатам у прэзідэнты Казахстана<ref>[https://www.zakon.kz/4967436-partiya-auyl-vydvinula-toleutaya.html Партия «Ауыл» выдвинула Толеутая Рахимбекова кандидатом в президенты РК]</ref>. ОСДП на сваім з’ездзе пастанавіла не вылучаць кандыдата, прапанаванага прэзідыумам партыі і адмовілася прымаць удзел у выбарах<ref>[https://politics.nur.kz/1791224-vybory-v-kazahstane-kandidaty-osdp-otkazalas-ot-ucastia.html ОСДП отказалась от участия]</ref>. 26 красавіка 2019 года на з’ездзе Камуністычнай народнай партыі Казахстана зноў быў вылучаны кандыдатам у прэзідэнты Жамбыл Ахметбекаў, які браў удзел у [[Прэзідэнцкія выбары ў Казахстане (2011)|прэзідэнцкіх выбарах 2011 года]]<ref>[https://www.zakon.kz/4967550-zhambyl-ahmetbekov-vydvinut-ot.html Жамбыл Ахметбеков снова выдвинут от коммунистов на выборы президента РК]</ref>. 26 красавіка рух «Ұлт тағдыры» прапанаваў кандыдатам у прэзідэнты Аміржана Косанава<ref>[https://www.nur.kz/1791221-amirzan-kosanov-vydvinulsa-v-kandidaty-v-prezidenty.html Амиржан Косанов выдвинут от "Движения «Ұлт тағдыры»]</ref>. Талгат Ераліеў быў адным з магчымых кандыдатаў ад партыі «Ақ жол» і на партыйным галасаванні набраў 31 % галасоў, саступіўшы Даніі Еспаевай. Пасля гэтага 26 красавіка ён быў вылучаны кандыдатам у прэзідэнты ад Саюза будаўнікоў Казахстана<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/noch-sovetovalsya-kollegami-talgat-ergaliev-snyatii-vyiborov-368155/ Всю ночь советовался с коллегами — Талгат Ергалиев о снятии с выборов]</ref>. {| class="wikitable sortable" style="width:100%" ! colspan="6" |Кандыдаты, вылучаныя палітычнымі партыямі і грамадскімі аб’яднаннямі |- !Кандыдат ! class="unsortable" |Дзейнасць/пасада<br /><small>(на момант вылучэння)</small> !Суб’ект<br />вылучэння !Статус !Дата<br />падачы !Дата<br />рэгістрацыі |- |'''Садыбек Тугел''' |Віцэ-прэзідэнт Федэрацыі нацыянальных відаў коннага спорту | align="center" |РГА «Ұлы Дала Қырандары» | bgcolor="#dfffdf" align="center" |Зарэгістраваны<ref>[https://www.zakon.kz/4968413-sadybek-tugel-zaregistrirovan.html Садыбек Тугел зарегистрирован кандидатом в президенты РК]</ref> | align="center" |22 красавіка 2019<ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4685 Информационное сообщение ЦИК РК о подаче документов С. Тугела]</ref> | align="center" |3 мая 2019 |- |'''[[Касым-Жамарт Кемелевіч Такаеў|Касым-Жамарт Такаеў]]''' |[[Прэзідэнт Казахстана|Прэзідэнт Рэспублікі Казахстан]] | align="center" |«[[Аманат (партыя)|Нур Атан]]» | bgcolor="#dfffdf" align="center" |Зарэгістраваны<ref>[https://www.zakon.kz/4968339-tokaev-zaregistrirovan-kandidatom-v.html Токаев зарегистрирован кандидатом в президенты на выборы]</ref> | align="center" |23 красавіка 2019<ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4688 Информационное сообщение ЦИК РК о подаче документов К. К. Токаева]</ref> | align="center" |3 мая 2019 |- |'''[[Амангельды Сатыбалдзіевіч Таспіхаў|Амангельды Таспіхаў]]''' |Старшыня тэрытарыяльнага аб’яднання прафсаюзаў Заходне-Казахстанскай вобласці | align="center" |Федэрацыя прафсаюзаў Казахстана | bgcolor="#dfffdf" align="center" |Зарэгістраваны | align="center" |25 красавіка 2019<ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4707 Информационное сообщение ЦИК РК о подаче документов А. С. Таспихова]</ref> | align="center" |4 мая 2019 |- |'''[[Данія Мадзіеўна Еспаева|Данія Еспаева]]''' |Дэпутат Мажыліса VI склікання | align="center" |«Ақ жол» | bgcolor="#dfffdf" align="center" |Зарэгістраваны | align="center" |25 красавіка 2019<ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4708 Информационное сообщение ЦИК РК о подаче документов Д. М. Еспаевой]</ref> | align="center" |4 мая 2019 |- |'''[[Талеўтай Рахімбекаў]]''' |Старшыня праўлення «Нацыянальнага аграрнага навукова-адукацыйны цэнтра» | align="center" |«Ауыл» | bgcolor="#dfffdf" align="center" |Зарэгістраваны<ref>[https://rus.azattyq.org/a/29923202.html Толеутай Рахимбеков зарегистрирован кандидатом в президенты]</ref> | align="center" |26 красавіка 2019<ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4724 Информационное сообщение ЦИК РК о подаче документов Т. С. Рахимбекова]</ref> | align="center" |6 мая 2019 |- |'''[[Жамбыл Аужанавіч Ахметбекаў|Жамбыл Ахметбекаў]]''' |Дэпутат Мажыліса VI склікання | align="center" |КНПК | bgcolor="#dfffdf" align="center" |Зарэгістраваны | align="center" |26 красавіка 2019<ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4746 Информационное сообщение ЦИК РК о подаче документов Ж. А. Ахметбекова]</ref> | align="center" |6 мая 2019 |- |'''[[Аміржан Сагідрахманавіч Касанаў|Аміржан Касанаў]]''' |Прэзідэнт Цэнтра сацыяльна-эканамічных і грамадска-палітычных ініцыятыў «Рэформа» | align="center" |«Ұлт тағдыры» | bgcolor="#dfffdf" align="center" |Зарэгістраваны<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/amirjan-kosanov-zaregistrirovan-kandidatom-v-prezidentyi-368602/ Амиржан Косанов зарегистрирован кандидатом в президенты]</ref> | align="center" |27 красавіка 2019<ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4751 Информационное сообщение ЦИК РК о подаче документов А. С. Косанова]</ref> | align="center" |6 мая 2019 |- |'''Талгат Ергаліеў''' |Старшыня «Саюз будаўнікоў Казахстана» | align="center" |«Саюз будаўнікоў Казахстана» | bgcolor="#ffd5d5" align="center" |Зняў кандыдатуру з выбараў<ref>[https://politics.nur.kz/1791713-vybory-v-kazahstane-souz-stroitelej-otkazalsa-vydvigat-ergalieva.html Союз строителей отказался выдвигать Ергалиева] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190430044649/https://politics.nur.kz/1791713-vybory-v-kazahstane-souz-stroitelej-otkazalsa-vydvigat-ergalieva.html |date=30 красавіка 2019 }}</ref> | align="center" |27 красавіка 2019<ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4761 Информационное сообщение ЦИК РК о подаче документов Т. Ф. Ералиева]</ref> | align="center" |— |- |'''Жуматай Аліеў''' | | align="center" |ГА «Халық демографиясы» | bgcolor="#ffd5d5" align="center" |Адмоўлена ў рэгістрацыі ў сувязі з няздачай экзамену на веданне дзяржаўнай мовы | align="center" |28 красавіка 2019<ref>[https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=4765 Информационное сообщение ЦИК РК о подаче документов Ж. Алиева]</ref> | align="center" |— |- |} == Перадвыбарная кампанія == Перадвыбарная агітацыя стартавала 11 мая і доўжылася да паўночы 8 чэрвеня 2019 года<ref>[https://www.nur.kz/1793405-vybory-v-kazahstane-startuet-predvybornaa-agitacia.html Стартует предвыборная агитация]</ref>. Агітацыя вялася трыма асноўнымі спосабамі: праз сродкі масавай інфармацыі; шляхам правядзення публічных перадвыбарных мерапрыемстваў, а таксама асабістых сустрэч кандыдатаў і іх давераных асоб з выбаршчыкамі; шляхам выпуску і распаўсюджвання друкаваных, аўдыёвізуальных і іншых агітацыйных матэрыялаў. Усе СМІ краіны павінны былі захоўваць нейтралітэт і не весці агітацыю за ці супраць канкрэтнага кандыдата. Да 5 мая ўсе выданні павінны былі апублікаваць звесткі аб памеры аплаты, даванні эфіру і друкаванай плошчы, а таксама падаць гэтыя звесткі ў ЦВК для размяшчэння на яе афіцыйным сайце<ref>[https://www.zakon.kz/4968950-chto-takoe-predvybornaya-agitatsiya-i.html Что такое предвыборная агитация и как её будут проводить]</ref>. === Выбарчыя фонды === Згодна з пастановай ЦВК Казахстана максімальны памер выбарчага фонду кандыдата ў прэзідэнты Казахстана можа скласці не больш 1 млрд 147 млн тэнгэ. Пры гэтым уласныя сродкі кандыдата і ўзнос грамадскага аб’яднання, якое яго вылучыла, могуць дасягаць не больш 510 млн, а добраахвотныя ахвяраванні не больш 637,5 млн тэнгэ<ref>[https://politics.nur.kz/1793052-vybory-v-kazahstane-bolee-1-mlrd-tenge-mozet-potratit-kazdyj-kandidat.html Более 1 млрд тенге может потратить каждый кандидат]</ref>. Забаронены ананімныя ахвяраванні, яны будуць адабраны ў даход рэспубліканскага бюджэту<ref>[https://www.zakon.kz/4968942-tsik-v-izbiratelnye-fondy-nelzya.html ЦИК: В избирательные фонды нельзя делать анонимные пожертвования]</ref>. Выдаткі кандыдатаў на агітацыю ў сродках масавай інфармацыі не могуць перавышаць 7,3 млн тэнге<ref>[https://www.zakon.kz/4968936-tsik-opredelil-obem-vystupleniy.html ЦИК определил объём выступлений кандидатов в президенты РК на площадках СМИ]</ref>. Па стане на 17 мая найбольш грошай было сабрана на выбарчым рахунку Касым-Жамарта Такаева (1,024 млрд тэнгэ), а самымі малымі сталі фонды Садыбека Тугела (76,1 млн.) і Аміржана Касанава (76,6 млн.). Агульныя выдаткі ўсіх кандыдатаў на агітацыю склалі каля 867 млн тэнгэ з 1 млрд. 838 млн сабраных грошай<ref>[https://politics.nur.kz/1795299-vybory-v-kazahstane-skolko-deneg-postupilo-v-fondy-kandidatov-v-prezidenty.html Сколько денег поступило в фонды кандидатов в президенты]</ref>. Станам на 29 мая 2019 года агульная сума сабраных грошай склала 2,553 млрд тэнгэ, а выдаткаў — 1,586 млрд.<ref>[https://politics.nur.kz/1797475-vybory-v-kazahstane---kandidaty-kto-bolse-vseh-potratil-na-izbiratelnuu-kampaniu.html Выборы в Казахстане — кандидаты: кто больше всех потратил на избирательную кампанию]</ref> == Дэбаты == 14 мая 2019 года было абвешчана аб правядзенні тэлевізійных дэбатаў паміж кандыдатамі на пасаду прэзідэнта<ref>{{Cite web |url=https://www.zakon.kz/4969453-v-kazahstane-proydut-teledebaty.html |title=В Казахстане пройдут теледебаты кандидатов в президенты в прямом эфире |access-date=12 красавіка 2022 |archive-date=25 мая 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525170540/https://www.zakon.kz/4969453-v-kazahstane-proydut-teledebaty.html |url-status=dead }}</ref>. Яны былі прызначаныя на 29 мая і павінны прайсці ў прамым эфіры тэлеканала «Хабар»<ref>[https://politics.nur.kz/1795814-debaty-kandidatov-v-prezidenty-sostoatsa-29-maa-v-nur-sultane.html Дебаты кандидатов в президенты состоятся 29 мая в Нур-Султане]</ref>. Выдаткі на іх склалі 41 млн тэнгэ<ref>[https://www.nur.kz/1795829-41-mln-tenge-vydelat-na-provedenie-teledebatov-kandidatov-v-prezidenty.html 41 млн тенге выделят на проведение теледебатов кандидатов в президенты]</ref>. У тэлевізійных дэбатах прынялі ўдзел чатыры кандыдаты ў прэзідэнты (Жамбыл Ахметбекаў, Аміржан Касанаў, Амангельды Таспіхаў і Садыбек Тугел) і тры прадстаўнікі кандыдатаў (Азат Перуашаў за Данію Еспаеву, Алі Бектаеў — Талеўтая Рахімбекава, Маўлен Ашымбаеў — Касым-Жамарта Такаева)<ref>[https://politics.nur.kz/1796708-cik-utverdil-spisok-ucastnikov-teledebatov.html ЦИК утвердил список участников теледебатов]</ref>. Дэбаты прайшлі ў тры раўнды. У рамках першай часткі ўсім ўдзельнікам было зададзена пытанне аб развіцці сістэмы адукацыі ў Казахстане, у другой частцы аб сацыяльнай мадэрнізацыі Казахстана, а ў трэцяй частцы кандыдаты маглі задаць пытанні двум іншым удзельнікам дэбатаў<ref>{{Cite web |url=https://www.zakon.kz/4971508-teledebaty-kandidatov-v-prezidenty.html |title=Теледебаты кандидатов в президенты Казахстана. Текстовая трансляция |access-date=12 красавіка 2022 |archive-date=5 чэрвеня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190605100933/https://www.zakon.kz/4971508-teledebaty-kandidatov-v-prezidenty.html |url-status=dead }}</ref>. На думку Асель Абен, кіраўніка прадстаўніцтва казахстанскага інстытута стратэгічных даследаванняў пры Прэзідэнце Рэспублікі Казахстан (КІСД) у горадзе Алма-Ата, правядзенне падобных дэбатаў — неад’емная частка палітычнай культуры ў развітых краінах. З аднаго боку гэта паказвае адкрытасць і канкурэнтнасць выбарчага працэсу. А з другога яшчэ раз дае магчымасць выбаршчыкам па меркаваць над выбарам. Таксама яна вылучыла тое, што многія кандыдаты ў прэзідэнты вялі дыскусію на казахскай мове. Гэта сведчыць аб грамадска-палітычнай значнасці мовы і актыўным быцці ў палітычным полі<ref>[https://www.zakon.kz/4971570-chto-pokazali-predvybornye-debaty.html Что показали предвыборные дебаты кандидатов в президенты РК]</ref>. На думку палітолага Аскара Нурша адсутнасць фаварытаў знізіла каштоўнасць дэбатаў, хоць для астатніх кандыдатаў была большая магчымасць даць выбаршчыку пазнаць сябе<ref>[https://www.zakon.kz/4971596-plyusy-i-minusy-teledebatov-kandidatov.html Плюсы и минусы теледебатов кандидатов в президенты РК]</ref>. == Вынікі == [[Файл:KZ_2019_ballot_bulletin.jpg|міні|Выбарчы бюлетэнь на Прэзідэнцкіх выбарах у Казахстане (2019).]] Па звестках ЦВК, перамогу атрымаў дзеючы Прэзідэнт Рэспублікі Казахстан Касым-Жамарт Такаеў, ён атрымаў 6 539 715 галасоў выбаршчыкаў, што складае 70,96 % ад выбаршчыкаў, якія прынялі ўдзел у галасаванні<ref name="itogi">{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=5289|title=Сведения о проводящихся выборах и референдумах|publisher=[[ЦИК РК]]|access-date=2019-06-10}}</ref>. Прагаласавала 9 274 110 чалавек (77,5 % ад агульнай колькасці выбаршчыкаў, уключаных у спісы)<ref name="itogi" />. {| class="wikitable" style="text-align:right" |+Канцавыя вынікі<ref name="itogi"/>: ! colspan="2" |Месца !Кандыдат !Голас ! % |- | | align="center" |1. | align="left" |[[Касым-Жамарт Кемелевіч Такаеў]] |{{Num|6539715}} |70,96 |- | | align="center" |2. | align="left" |[[Аміржан Сагідрахманавіч Касанаў]] |{{Num|1495401}} |16,23 |- | | align="center" |3. | align="left" |[[Данія Мадзіеўна Еспаева]] |{{Num|465714}} |5,05 |- | | align="center" |4. | align="left" |[[Талеўтай Рахімбекаў]] |{{Num|280451}} |3,04 |- | | align="center" |5. | align="left" |[[Амангельды Сатыбалдзіевіч Таспіхаў]] |{{Num|182898}} |1,98 |- | | align="center" |6. | align="left" |[[Жамбыл Аужанавіч Ахметбекаў]] |{{Num|167649}} |1,82 |- | | align="center" |7. | align="left" |Садыбек Тугел |{{Num|84582}} |0,92 |} === Колькасць выбаршчыкаў === На выбарах Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан 9 чэрвеня 2019 года прагаласавала 77,4 % казахстанцаў ад агульнай колькасці выбаршчыкаў, уключаных у спісы<ref name="итоги">{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=5282|title=Центральная избирательная комиссия РК. ПРЕСС–РЕЛИЗ|publisher=[[ЦИК РК]]|access-date=2019-06-09}}</ref>. Найменшая выбаршчыкаў прыйшлі ў найбуйнейшым горадзе Казахстана — [[Алматы]], дзе прагаласавла ўсяго 52,2 % выбаршчыкаў. Тут жыхары па невядомых прычынах не атрымалі персанальных папяровых запрашэнняў на «Прэзідэнцкія выбары-2019» з указаннем прозвішча, імя выбаршчыка, адраса і нумара выбарчага ўчастка. Найбольш выбаршчыкаў прыйшлі ў [[Алмацінская вобласць|Алмацінскай вобласці]], склаўшы 89,0 %. {| class="standard" ! rowspan="2" |Вобласці і гарады рэспубліканскага значэння ! colspan="2" |Выбаршчыкі |- !Колькасць ! %<ref name="итоги"/> |- |'''[[Акмолінская вобласць (Казахстан)|Акмолінская вобласць]]''' | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" |83,4 % |- |'''[[Акцюбінская вобласць]]''' | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" |84,9 % |- |'''[[Алмацінская вобласць]]''' | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" |89,0 % |- |'''[[Атыраўская вобласць]]''' | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" |71,2 % |- |'''[[Усходне-Казахстанская вобласць]]''' | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" |84,9 % |- |'''[[Жамбылская вобласць]]''' | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" |81,3 % |- |'''[[Заходне-Казахстанская вобласць]]''' | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" |66,3 % |- |'''[[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласць]]''' | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" |77,3 % |- |'''[[Кастанайская вобласць]]''' | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" |84,1 % |- |'''[[Кызылардзінская вобласць]]''' | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" |81,6 % |- |'''[[Мангістаўская вобласць]]''' | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" |68,9 % |- |'''[[Паўладарская вобласць]]''' | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" |81,2 % |- |'''[[Паўночна-Казахстанская вобласць]]''' | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" |79,8 % |- |'''[[Туркестанская вобласць]]''' | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" |84,8 % |- |'''горад [[Алматы]]''' | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" |52,2 % |- |'''горад [[Шымкент]]''' | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" |67,6 % |- |'''горад [[Нур-Султан]]''' | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" |68,9 % |- |} === Экзітполы === Па выніках экзіт-пола, галасы выбаршчыкаў размеркаваліся наступным чынам: Касым-Жамарт Такаеў — 70,13 %, Аміржан Касанаў — 15,39 %, Данія Еспаева — 5,32 %, Жамбыл Ахметбекаў — 3,86 %, Талеўтай Рахімбекаў — 3,03 %, Амангельды Таспіхаў — 1,41 %, Садыбек Тугел — 0,86 %<ref>{{Cite news|title=Экзит-поллы озвучили предварительные итоги президентских выборов в Казахстане|url=https://inbusiness.kz/ru/news/ekzit-polly-ozvuchili-predvaritelnye-itogi-prezidentskih-vyborov-v-kazahstane|website=inbusiness.kz|date=10.06.2019}}</ref> == Інаўгурацыя == 12 чэрвеня 2019 года ў Палацы Незалежнасці адбылася цырымонія інаўгурацыі (уступлення на пасаду прэзідэнта) Такаева<ref>{{Cite web|url=https://www.nur.kz/1799213-tokaev-oficialno-stal-prezidentom-kazahstana.html|title=Токаев официально стал президентом Казахстана (фото)|website=НУР.КЗ}}</ref>. Старшыня ЦВК РК Берык Імашаў уручыў Касым-Жамарту Такаеву пасведчанне абранага прэзідэнта<ref>{{Cite web|url=https://www.nur.kz/1799173-inauguracia-prezidenta-prohodit-v-kazahstane.html|title=Токаев вступил в должность президента: как это было|website=НУР.КЗ}}</ref>. == Парушэнні == === Падрыхтоўка да выбараў === У рамках збору подпісаў кандыдатамі назіраліся парушэнні. Так, у адной з вышэйшых навучальных устаноў было прапанавана падпісваць лісты, на якіх не было даных кандыдата<ref>[https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-election-2019-violations/29923240.html Нарушения, вскрывшиеся благодаря активности студентов]</ref>. Па законах Казахстана забаронена праводзіць апытанні, якія не задавальняюць патрабаванням. Да такіх парушэнняў адносіцца правядзенне апытанняў у сацыяльных сетках, за што былі аштрафаваныя двое грамадзян<ref>{{Cite web |url=https://www.zakon.kz/4970673-dvuh-kazahstantsev-oshtrafovali-za.html |title=Двух казахстанцев оштрафовали за опросы по выборам в соцсетях |access-date=12 красавіка 2022 |archive-date=26 мая 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190526084354/https://www.zakon.kz/4970673-dvuh-kazahstantsev-oshtrafovali-za.html |url-status=dead }}</ref>. === Запрашэнні на выбары === За некалькі дзён да выбараў усе жыхары Рэспублікі Казахстан згодна з правіламі павінны былі атрымаць ад гарадскіх і абласных выбарчых камісій персанальнае папяровае запрашэнне на «прэзідэнцкія выбары-2019» з указаннем прозвішча, імя выбаршчыка, адрасам і нумарам выбарчага ўчастка. Аднак па невядомых прычынах шмат жыхароў найбуйнейшага горада Алматы не атрымалі сваіх запрашэнняў на выбары ўпершыню за ўсю гісторыю выбараў у краіне. Старшынёй выбарчай камісіі па горадзе Алматы была намесніца старшыні праўлення АТ «Цэнтр развіцця Алматы» Жанна Асанава. === Падчас выбараў === Генеральная пракуратура падчас правядзення выбараў выявіла 19 парушэнняў, заведзеныя справы аб адміністрацыйным правапарушэнні. З іх 12 разоў члены участковай выбарчай камісіі выдалі бюлетэні грамадзянам для галасавання за іншых асоб, 6 разоў асобныя выбаршчыкі хацелі прагаласаваць замест іншага выбаршчыка<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/ru/kakie-narusheniya-vyyavila-prokuratura-v-den-vyborov-prezidenta-rk_a3536393|title=Какие нарушения выявила прокуратура в день выборов Президента РК|access-date=2019-06-10|archive-url=https://archive.today/20190610175109/https://www.inform.kz/ru/kakie-narusheniya-vyyavila-prokuratura-v-den-vyborov-prezidenta-rk_a3536393|archive-date=2019-06-10|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/ru/last/v-hode-prezidentskih-vyborov-v-kazahstane-vyyavleno-19-narushenij|title=В ходе президентских выборов в Казахстане выявлено 19 нарушений|access-date=2019-06-10|archive-url=https://archive.today/20190610175511/https://inbusiness.kz/ru/last/v-hode-prezidentskih-vyborov-v-kazahstane-vyyavleno-19-narushenij|archive-date=2019-06-10|url-status=live}}</ref>. Незалежнымі назіральнікамі і журналістамі зафіксаваны на відэа шматлікія парушэнні выбараў такія як «укіданне», выкарыстанне [[Часовае чарніла|часовага чарніла]], галасаванне за іншых людзей<ref>[https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-detentions-presidential-election-9-june/29989331.html Массовые задержания и сообщения о нарушениях в день голосования]</ref> == Назіранне за выбарамі == [[Файл:2019 Kazakh presidential election, protocol, Aktau, №32.jpg|міні|400x400пкс|Пратакол участковай выбарчай камісіі № 32 горада [[Актау]] (абласны цэнтр [[Мангістаўская вобласць|Мангістаўскай вобласці]]). Пратакол сфатаграфаваны міжнародным назіральнікам з Расіі, дэпутатам Дзяржсавета Татарстана, Арцёмам Пракоф’евым. Вынік на гэтым участку: з’явіліся 32 % (692 чалавекі з 2135 зарэгістраваных выбаршчыкаў); у лідара апазіцыі Аміржана Косанава: '''{{Color|#28176F|60%}}''' (414 галасоў), у прэзідэнта Казахстана Касым-Жамарта Такаева: '''{{Color|#1CA9C9|35%}}''' (245 галасоў). (Для параўнання па афіцыйных даных з’явіліся ў Мангістаўскай вобласці 69 %, вынік Касанава '''{{Color|#28176F|33%}}''', Такаева '''{{Color|#1CA9C9|56%}}'''. Даныя па горадзе або па асобным участкам не апублікаваныя).]] Па стане на 6 мая 2019 года некалькі місій па назіранні за выбарамі заявілі аб сваёй цікавасці. Сярод іх [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]], Міжпарламенцкая асамблея дзяржаў-удзельніц СНД, Бюро па дэмакратычных інстытутах і правах чалавека Арганізацыі бяспекі і супрацоўніцтва ў Еўропе (БДІПЧ/АБСЕ) па назіранні за выбарамі, [[Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва]] і [[Арганізацыя ісламскага супрацоўніцтва]]<ref>[https://politics.nur.kz/1792754-vybory-v-kazahstane-kto-budet-za-nimi-nabludat.html Выборы в Казахстане: кто будет за ними наблюдать]</ref>. 15 мая НДА Алма-Аты і 12 этнакультурных цэнтраў Асамблеі народа Казахстана, падрыхтавалі студэнтаў гарадскіх ВНУ на базе Грамадзянскай платформы «Аманат». Усяго планавалася навучыць па гэтай праграме не менш за 10 тысяч незалежных назіральнікаў<ref>[https://www.nur.kz/1794148-grazdanskaa-platforma-amanat-provodit-treningi-dla-nabludatelej-na-vyborah.html Гражданская платформа «Аманат» проводит тренинги для наблюдателей на выборах]</ref>. На 31 мая колькасць назіральнікаў ад міжнародных арганізацый і замежных дзяржаў склала 967 чалавек<ref>{{Cite web |url=https://www.zakon.kz/4971793-pochti-tysyachu-nablyudateley.html |title=Почти тысячу наблюдателей зарегистрировал ЦИК на президентские выборы |access-date=12 красавіка 2022 |archive-date=5 чэрвеня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190605102517/https://www.zakon.kz/4971793-pochti-tysyachu-nablyudateley.html |url-status=dead }}</ref>, а Міністэрства замежных спраў акрэдытавала 227 замежных карэспандэнтаў з больш 40 краін свету<ref>[https://politics.nur.kz/1797840-rekordnoe-kolicestvo-inostrannyh-zurnalistov-budut-osvesat-vybory.html Рекордное количество иностранных журналистов будут освещать выборы]</ref>. Падчас прэзідэнцкіх выбараў выяўлена 19 парушэнняў<ref>{{Cite news|title=В ходе президентских выборов в Казахстане выявлено 19 нарушений|author=inbusiness.kz|url=https://inbusiness.kz/ru/last/v-hode-prezidentskih-vyborov-v-kazahstane-vyyavleno-19-narushenij|website=inbusiness.kz|date=09.06.2019}}</ref>. === АБСЕ === 8 мая 2019 года была адкрыта місія БДІПЧ/АБСЕ па назіранні за выбарамі прэзідэнта Казахстана. У складзе каманды назіральнікаў, па словах кіраўніка місіі — Уршулі Гацэк, былі эксперты з Беларусі, Польшчы, Вялікабрытаніі, Іспаніі, Германіі, якія працавалі не толькі да выбараў, але і пасля<ref>[https://www.zakon.kz/4968959-missiya-nablyudateley-bdipch-obse.html Миссия наблюдателей БДИПЧ/ОБСЕ начала свою работу в Казахстане]</ref>. Усяго ў складзе місіі былі зарэгістраваны 22 доўгатэрміновыя назіральнікі<ref>[https://www.zakon.kz/4969294-tsik-akkreditovalo-22-dolgosrochnyh.html ЦИК аккредитовал 22 долгосрочных наблюдателя за выборами президента РК]</ref>. Паводле прамежкавай справаздачы місіі ад 24 мая, выбарчая кампанія малапрыкметная і абмяжоўваецца агітацыйнымі плакатамі і рэкламнымі шчытамі. Правядзенне выбарчай кампаніі строга рэгулюецца, і кандыдаты могуць праводзіць публічныя сходы або мерапрыемствы толькі з дазволу мясцовых органаў улады, заявіўшы за 10 дзён да планаванага мерапрыемства<ref>[https://www.osce.org/ru/odihr/elections/kazakhstan/420860?download=true Бюро ОБСЕ по демократическим институтам и правам человека. Миссия по наблюдению за выборами. Промежуточный отчёт. 8-21 мая]</ref>. == Акцыі пратэсту == У дзень выбараў 9 і 10 чэрвеня ў гарадах [[Нур-Султан]] і [[Алматы]] прайшлі несанкцыянаваныя пратэсты. Пратэсныя акцыі ў Алмаце былі на плошчы «Астана» і на праспекце Абылай хана, і на вуліцы Панфілава, якія разам з плошчай у 2017—2018 гадах па рэкамендацыі Фонду Сораса на Казахстан былі ператвораныя ў грамадскія прасторы для рэалізацыі свабоды выказвання і калектыўнага вырашэння лакальных праблем. У Нур-Султане пратэсты прайшлі на праспекце Рэспублікі ля Палаца «Жастар». МУС РК паведаміла, што ў Нур-Султане пратэстоўцы нібыта кідалі камяні і выкарыстоўвалі пярцовыя балончыкі з-за чаго трое паліцэйскіх атрымалі траўмы. Па афіцыйных паведамленнях падраздзяленнямі МУС, паліцыі і Нацыянальнай гвардыі былі прынятыя меры, пратэстоўцаў разагналі і пазатрымвалі<ref name="задержания">{{Cite web|url=https://news.mail.ru/politics/37579201/|title=Около 500 человек задержали в Нур-Султане и Алматы в день выборов — МВД РК|author=Mail.Ru|publisher=[[Mail.Ru]]|date=2019-06-09|access-date=2019-06-09|archive-url=https://archive.today/20190610081957/https://news.mail.ru/politics/37579201/|archive-date=2019-06-10|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://total.kz/ru/news/vnutrennyaya_politika/sotni_storonnikov_dvk_vishli_na_ploshchadi_v_nursultane_i_almati__mvd_rk_date_2019_06_09_16_08_53|title=Активисты запрещенной организации пытались дискредитировать власти в стране|author=Тотал.Кз|date=2019-06-09|access-date=2019-06-09|archive-url=https://archive.today/20190609210041/https://total.kz/ru/news/vnutrennyaya_politika/sotni_storonnikov_dvk_vishli_na_ploshchadi_v_nursultane_i_almati__mvd_rk_date_2019_06_09_16_08_53|archive-date=2019-06-09|url-status=live}}</ref><ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/troe-politseyskih-postradali-na-mitinge-v-nur-sultane-370972/ Трое полицейских пострадали на митинге в Нур-Султане]</ref>. Па заяве першага намесніка МУС РК Марата Кажаева 9 чэрвеня ў час пратэстаў былі затрыманыя каля 500 чалавек<ref name="bbc.com">[https://www.bbc.com/russian/news-48572464 В Казахстане большинство голосов набирает Токаев. На улицах беспорядки, задержаны более 500 человек]</ref><ref>[https://www.zakon.kz/4972917-okolo-500-chelovek-dostavili-v.html Около 500 человек доставили в полицию с митингов в Алматы и Нур-Султа]</ref>. Сярод затрыманых ёсць і мясцовыя журналісты. 18 чэрвеня з’явіліся паведамленні аб затрыманні каля 4 тысяч чалавек ва ўсіх гарадах Казахстана. Затрыманыя аператар інтэрнэт-выдання «Vlast.kz» Кацярына Суворава, журналіст «[[Радыё Свабода|Азаттык]]» Пётр Трацэнка і палітолаг Дзімаш Альжанаў, які працуе ў НКА «Цэнтр даследавання прававой палітыкі»<ref>{{Cite web|url=http://lprc.kz/ru/team|title=Сотрудники Центра Исследования Правовой Политики|access-date=2019-04-18|archive-url=https://archive.today/20190418214853/http://lprc.kz/ru/team|archive-date=2019-04-18|url-status=live}}</ref>. Брытанскі журналіст Крыс Рыклтан, які працуе ў агенцтве Франс Прэс, паведаміў у «[[Twitter|Твітэры]]», што таксама затрыманы. Крыс Рыклтан і ягоны калега правялі дзве гадзіны ў мясцовай РУУС, пакуль у справу не ўмяшаўся намеснік міністра замежных спраў Раман Васіленка. Ён пазваніў журналістам і прынёс свае прабачэнні, пасля чаго іх адпусцілі<ref name="bbc.com" />. 10 чэрвеня на пратэсце быў затрыманы [[акын]] Рынат Заітаў, дзе яго выступленне здымаў 31 канал, які зафіксаваў на відэа таксама і яго затрыманне<ref>[https://www.zakon.kz/4973047-zaderzhanie-rinata-zaitova-popalo-na.html Задержание Рината Заитова попало на видео]</ref><ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/video-zaderjaniya-rinata-zaitova-poyavilos-v-Instagram-371066/ Видео задержания Рината Заитова появилось в Instagram]</ref>. Неўзабаве пасля правядзення праватлумачальнай гутаркі, Заітаў быў адпушчаны дадому. Аднак познім вечарам перад будынкам Дэпартамента паліцыі сабраліся грамадзяне ў пошуках Заітава і патрабавалі яго вызваліць. Па патрабаванні праваахоўных органаў Заітава даставілі з дому да месца збору грамадзян, дзе ён выступіў, заклікаўшы разысціся па дамах і не паддавацца на правакацыі<ref>{{Cite news|title=Ринат Заитов выступил перед собравшимися у здания полиции в Алматы|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/rinat-zaitov-vyistupil-sobravshimisya-zdaniya-politsii-371076/|access-date=2019-06-11|date=2019-06-11}}</ref><ref>{{Cite news|title=Задержание Заитова прокомментировали в полиции Алматы|url=http://today.kz/news/kazahstan/2019-06-11/778743-zaderzhanie-zaitova-prokommentirovali-v-politsii-almatyi/|access-date=2019-06-11|date=2019-06-11|archive-date=11 чэрвеня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611092838/http://today.kz/news/kazahstan/2019-06-11/778743-zaderzhanie-zaitova-prokommentirovali-v-politsii-almatyi/|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://today.kz/news/kazahstan/2019-06-11/778743-zaderzhanie-zaitova-prokommentirovali-v-politsii-almatyi/ |access-date=12 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611092838/http://today.kz/news/kazahstan/2019-06-11/778743-zaderzhanie-zaitova-prokommentirovali-v-politsii-almatyi/ |archive-date=11 чэрвеня 2019 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://today.kz/news/kazahstan/2019-06-11/778743-zaderzhanie-zaitova-prokommentirovali-v-politsii-almatyi/ |access-date=12 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611092838/http://today.kz/news/kazahstan/2019-06-11/778743-zaderzhanie-zaitova-prokommentirovali-v-politsii-almatyi/ |archive-date=11 чэрвеня 2019 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://rus.azattyq.org/a/29991905.html Около сотни людей требовали освобождения поэта Рината Заитова]</ref>. У другі дзень пратэстаў, па заяве саветніка МУС РК Нурдзільды Араза, былі затрыманыя каля 200 чалавек, 150 з іх асуджаны<ref>[https://www.mk.ru/politics/2019/06/13/v-kazakhstane-zaderzhali-957-protivnikov-novogo-prezidenta.html 957 человек задержаны за два дня в двух городах Казахстана]</ref>. У цэлым за два дні ў гарадах Алматы і Нур-Султан былі затрыманыя 957 чалавек<ref>[https://www.mk.ru/politics/2019/06/13/v-kazakhstane-zaderzhali-957-protivnikov-novogo-prezidenta.html В Казахстане задержали 957 противников нового президента — МК]</ref><ref>[https://www.zakon.kz/4973088-okolo-700-chelovek-zaderzhany-za-dva.html Около 700 человек задержаны за два дня в двух городах Казахстана]</ref>. Прэзідэнт Казахстана [[Касым-Жамарт Кемелевіч Такаеў|Касым-Жамарт Такаеў]] заклікаў мітынгоўцаў да дыялогу<ref>[https://www.zakon.kz/4973023-vlasti-kazahstana-prizvali.html Власти Казахстана призвали митингующих к диалогу]</ref>. === Пазіцыя афіцыйных уладаў === На думку афіцыйных уладаў пратэсты выкліканыя спробамі дэстабілізаваць грамадскую абстаноўку з боку радыкальна настроеных элементаў шляхам арганізацыі і правядзення несанкцыянаваных акцый<ref name="задержания"/>. Улады лічаць пратэсныя дзеянні агітаванымі з боку замежных «кіраўнікоў экстрэмісцкіх арганізацый», маючы на ўвазе ў асноўным былога казахстанскага палітыка і апазіцыянера Мухтара Аблязава і яго рух «Дэмакратычны выбар Казахстана», прызнаны ў рэспубліцы экстрэмісцкай арганізацыяй. Аблязаў першым выступіў з ідэяй байкоту выбараў і правядзення пратэстаў. Казахстанская ўлада ў 2009 годзе абвінаваціла ў злоўжываннях і махінацыях Аблязава і адхіліла яго ад пасады кіраўніка БТА Банка, таму неўзабаве Аблязаў выехаў за мяжу і быў завочна асуджаны ў Казахстане<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6530919|title=В Нур-Султане и Алма-Ате задержали 100 человек, вышедших на незаконные уличные акции|author=ТАСС|publisher=[[ТАСС]]|date=2019-06-09|access-date=2019-06-09|archive-url=https://archive.today/20190610075742/https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/6530919|archive-date=2019-06-10|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/4973100-mvd-aktivisty-dvk-prizyvali-ustraivat.html|title=МВД: Активисты ДВК призывали устраивать провокации в Казахстане|publisher=Zakon.kz|date=2019-06-11|access-date=2019-06-11|archive-url=https://archive.today/20190611090630/https://www.zakon.kz/4973100-mvd-aktivisty-dvk-prizyvali-ustraivat.html|archive-date=2019-06-11|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fondsk.ru/news/2019/06/10/vybory-v-kazahstane-rasshatat-stranu-ne-udalos-48364.html|title=Выборы в Казахстане – расшатать страну не удалось|author=Андрей Уваров|publisher=Фонд Стратегической Культуры|date=2019-06-09|access-date=2019-06-09|archive-url=https://archive.today/20190610191959/https://www.fondsk.ru/news/2019/06/10/vybory-v-kazahstane-rasshatat-stranu-ne-udalos-48364.html|archive-date=2019-06-10|url-status=live}}</ref>. === Пазіцыя пратэстоўцаў === Пратэстоўцы лічаць выбары несправядлівымі і недэмакратычнымі, а іх вынік — прадвызначаным і, заклікаюць байкатаваць датэрміновыя выбары прэзідэнта<ref name="bbc.com" />. Таксама яны выказвалі пратэст супраць змены назвы [[Нур-Султан|сталіцы]] і сучаснай улады, якая на іх думку, усё яшчэ ў руках экс-прэзідэнта [[Нурсултан Абішавіч Назарбаеў|Назарбаева]], а Касым-Жамарт Такаеў толькі яго «палітычная марыянетка». Прыхільнікі Аблязава лічаць, што «назарбаеўская ўлада» прад’явіла яму лжывыя абвінавачванні ў махлярстве, каб яго арыштаваць, сапраўдныя прычыны — нязручныя для дзеючай улады яго апазіцыйныя погляды, розныя выступленні і выказванні, таму ён вымушаны хавацца за мяжой, а яго рух «Дэмакратычны выбар Казахстана» абвясцілі экстрэмісцкім на тэрыторый Рэспублікі<ref>{{Cite web|url=https://www.currenttime.tv/a/ablyazov-kazakhstan-protests/29991984.html|title=«Власть панически напугана». Лидер запрещенного в Казахстане движения Мухтар Аблязов о выборных протестах|archive-date=2020-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813135929/https://www.currenttime.tv/a/ablyazov-kazakhstan-protests/29991984.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-experts-about-presidential-election/29990712.html|title=Эксперты — о том, что показали минувшие выборы|archive-date=2019-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190610100827/https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-experts-about-presidential-election/29990712.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hrw.org/ru/world-report/2019/country-chapters/326282|title=Доклад Human Rights Watch|archive-date=2019-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410040306/https://www.hrw.org/ru/world-report/2019/country-chapters/326282|url-status=live}}</ref>. === Міжнародныя назіральнікі === Назіральнікі з [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]] не ўбачылі парушэння парадку правядзення выбараў. Яны мяркуюць, што выбары прайшлі спакойна, арганізавана і свабодна. Назіральнікі з СНД далі высокую ацэнку выбарам. Процілеглы бок занялі міжнародныя назіральнікі з [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|АБСЕ]], на іх думку выбары не дэмакратычныя і Казахстану ўсё яшчэ трэба значныя палітычныя, сацыяльныя і прававыя рэформы для ўзмацнення дэмакратыі, правоў і свабод чалавека, яны заявілі, што заўсёды гатовыя да супрацоўніцтва з Казахстанам для правядзення рэформаў<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/news-48581217|title=«Нарушения фундаментальных свобод»: наблюдатели критикуют выборы в Казахстане|archive-date=2019-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615054425/https://www.bbc.com/russian/news-48581217|url-status=live}}</ref>. Таксама назіральнікі з СНД заявілі, што не бачылі ніякіх пратэсных акцыі і затрыманняў, а людзі АБСЕ наадварот назіралі за пратэстамі і палічылі дзеянні казахстанскіх уладаў відавочным парушэнням асноў свабоды і дэмакратыі і непавагай да ўласнага народа. Назіральнікі АБСЕ рашылі застацца ў Казахстане на 1 тыдзень з-за занепакоенасці лёсамі пратэстоўцаў<ref>{{Cite web|url=https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-osce-odihr-about-presidential-election/29991549.html|title=ОБСЕ критикует выборы|archive-date=2019-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190610184546/https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-osce-odihr-about-presidential-election/29991549.html|url-status=live}}</ref>. {{Зноскі|3}} {{Выбары ў Казахстане}} [[Катэгорыя:Чэрвень 2019 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 9 чэрвеня]] [[Катэгорыя:2019 год у Казахстане]] [[Катэгорыя:Выбары 2019 года]] e6b1dgygwfq24oveudzwdjm40syvshz 0 706968 5165183 5163657 2026-07-12T21:33:19Z Pabojnia 135280 афармленне 5165183 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Animal Crossing: New Horizons»''' — [[камп’ютарная гульня|відэагульня]] ў жанры [[Сімулятар жыцця|сімулятара жыцця]], распрацаваная «{{Не перакладзена 5|Nintendo EPD|Nintendo EPD|en|Nintendo Entertainment Planning & Development}}» і выдадзеная «[[Nintendo]]» для гульнявых прыставак «[[Nintendo Switch]]» і «[[Nintendo Switch Lite]]» 20 сакавіка 2020 года. Гэта пятая гульня ў серыі «{{Не перакладзена 5|Animal Crossing|Animal Crossing|en|Animal Crossing}}». У дадзенай гульні кіраваны гульцом персанаж пераязджае на бязлюдны востраў пасля пакупкі пакета паслуг у {{Не перакладзена 5|Том Нук|Тома Нука|en|Tom Nook}}. Даследуючы востраў у рэальным часе, гулец можа ўладкоўваць яго, здабываць прадметы, рэсурсы, лавіць жыўнасць, вырошчваць расліны, мець зносіны з антрапаморфнымі жывёламі, і іншае. «New Horizons» стваралася яшчэ з 2012 года. Распрацоўшчыкі жадалі ўвесці шэраг інавацыйных элементаў, якія адсутнічалі раней у асноўных гульнях серыі «Animal Crossing», сярод іх, напрыклад, механіка крафта, якая дазваляе ствараць прадметы з розных матэрыялаў, ці інструменты {{Не перакладзена 5|тэрафармаванне|тэрафармавання|en|Terraforming}}, якія дазваляюць ствараць узвышшы і рэкі, змяняючы форму выспы. У той жа час базавы гульнявы працэс, персанажы і мастацкая стылістыка засталіся ў цэлым падобнымі да папярэдніх гульняў серыі. Гульня распрацоўвалася так, каб даць гульцу найбольшую свабоду для творчага самавыяўлення. Музычнае суправаджэнне напісаў {{Не перакладзена 5|Кадзумі Тотака|Кадзумі Тотака Kazumi|en|Totaka}}. «New Horizons» стала камерцыйна паспяховай гульнёй і была высока ацэнена крытыкамі. Яна ўвайшла ў спісы бэстсэлераў у шэрагу краін Захаду і Далёкага Усходу і стала [[Спіс самых прадаваных відэагульняў|13 самай прадаванай відэагульнёй у гісторыі]]. Яе продажы штучна стрымліваліся ў [[Кітай|Кітаі]]. Поспех гульні часта тлумачаць тым, што яе выхад прыйшоўся на [[Пандэмія COVID-19|пандэмію COVID-19]], калі многія гульцы былі вымушаны заставацца дома з-за каранцінных мер. Асноўная гульнявая аўдыторыя «New Horizons» складаецца з жанчын і мужчын у роўнай ступені. Іх узрост часцей за ўсё вар’іруецца ад 20 да 30 гадоў, нягледзячы на распаўсюджанае меркаванне, што дадзеная гульня прызначана для дзяцей. Крытыкі хвалілі «New Horizons» за яе {{Не перакладзена 5|эскапізм|эскапісцкую|en|Escapism}} прыроду, разнастайны гульнявы працэс, высокі ўзровень наладжвальнасці і прыемную графіку, хоць і заўважылі, што гульня патрабуе шмат часу і цярпення. «New Horizons» атрымала шэраг прэмій і ўзнагарод. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Японіі]] [[Катэгорыя:Відэагульні 2020 года]] 9cubifa3vhyvvyy0mw529vmt8wt4lwd 0 708636 5165315 4630444 2026-07-13T10:07:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165315 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Краус}} '''Разалінда Краус''' ({{lang-en|Rosalind E. Krauss}}, нар. ''Эпштэйн''; нар. {{ДН|30|11|1941}}, [[Вашынгтон]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]) — найбуйнейшая [[амерыка]]нская [[Мастацтвазнаўства|мастацтвазнаўца]], рэдактар, крытык і тэарэтык {{нп3|Сучаснае мастацтва|сучаснага мастацтва|ru|Современное искусство}}. Прафесар [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскага ўніверсітэта]]. == Біяграфія == Вучылася ў [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскім]] і [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім]] універсітэтах. Вучаніца {{нп3|Клямент Грынберг|Клямента Грынберга|ru|Гринберг, Клемент}}. Пазней знаходзілася пад уплывам такіх тэарэтыкаў, як [[Ралан Барт]] ({{нп3|постструктуралізм||ru|Постструктурализм}}, [[семіётыка]]), [[Жак Лакан]] (структуралісцкая рэвізія [[Зігмунд Фрэйд|фрэйдаўскага]] [[Псіхааналіз|аналізу]]), [[Жорж Батай]] ([[постмадэрнізм]]), [[Жак Дэрыда]] ({{нп3|дэканструктывізм||ru|Деконструктивизм}}), [[Жыль Дэлёз]] ([[постмадэрнізм]]). Галоўны рэдактар часопіса «{{нп3|October (часопіс)|October|ru|October (журнал)}}», заснаванага ёю ў 1975 годзе сумесна з кіназнаўцам і культуролагам {{нп3|Анет Майклсан|||Annette Michelson}}. Крытык, куратар, прафесар [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскага ўніверсітэта]] ў Нью-Ёрку, ЗША, член [[Амерыканская акадэмія мастацтваў і навук|амерыканскай Акадэміі мастацтваў і навук]], член навуковага таварыства {{нп3|Нью-Ёркскі інстытут гуманітарных навук|Інстытута гуманітарных навук||New York Institute for the Humanities}} у [[Нью-Ёрк]]у. Яе працы, сярод якіх «Жалезныя клемы: скульптура Дэвіда Сміта» (1971), «Сапраўднасць авангарду і іншыя мадэрнісцкія міфы» (1985), «Фатаграфічнае» (1990), «Аптычнае несвядомае» (1993), апублікаваныя на англійскай і французскай мовах. З 1965 года Разалінда Краус рэгулярна публікуецца як крытык і тэарэтык у часопісах «{{нп3|Artforum|||Artforum}}», «{{нп3|Art International|||Art International}}», «{{нп3|Art in America|||Art in America}}» і інш. == Асноўныя працы == * ''Terminal Iron Works: The Sculpture of David Smith'' (1971) * ''The Sculpture of David Smith'' (1977) * ''The Originality of the Avant-Garde and Other Modernist Myths'' (1985) * ''Richard Serra: sculpture'' (1986) * ''L'amour fou: Photography & Surrealism'' (1986) * ''Le Photographique'' (1990) * ''The Optical Unconscious'' (1993) * ''Cindy Sherman, 1975—1993'' (1993) * ''October: the second decade, 1986—1996'' (1997) * ''{{нп3|Formless: A user's Guide||ru|Бесформенное. Руководство пользователя}}'' (with Yve-Alain Bois) (1997) * ''The Picasso papers'' (1998) * ''A Voyage on the North Sea: Art in the Age of the Post-Medium Condition'' (1999) * ''Bachelors'' (2000) * ''Formless: A user's Guide'' (2000) * ''Perpetual Inventory'' (2010) * ''Under Blue Cup'' (2011) {{зноскі}} == Літаратура == * ''Краусс, Р.'' [http://www.projectclassica.ru/culture/03_2002/2002_03_01.htm Решетки] / Пер. Д. Пыркиной // Проект классика. — MMII (2002). — № III. * ''Краус, Р.'' Переизобретение средства / Пер. с англ. А. Гараджи // Синий диван. — 2003. — № 3. * ''Краусс, Р.'' Подлинность авангарда и другие модернистские мифы / Пер. с англ. — М.: Художественный журнал, 2003. — 320 с. — (Классика современности). ISBN 5-901116-05-4 * ''Краусс, Р.'' Холостяки / Пер. с англ. С. Б. Дубина. — М.: Прогресс-Традиция, 2004. — 144 с — (Гендерная коллекция. Зарубежная классика). ISBN 5-89826-224-5 * ''Краусс Р.'' Фотографическое: опыт теории расхождений / Пер. с англ. и фр. А. Шестаков. М.: Ад Маргинем, 2014. ISBN 978-5-91103-191-6 * Carrier D. Rosalind Krauss and American philosophical art criticism: from formalism to beyond postmodernism. Westport: Praeger, 2002. * Boucher M.-P. Le «point de vue» de Rosalind Krauss. Montréal: Université de Montréal, 2004. * {{нп3|Алена Уладзіміраўна Пятроўская|Петровская Е.|ru|Петровская, Елена Владимировна}} Предисловие // ''Краусс, Р.'' Холостяки. — М.: Прогресс-Традиция, 2004. — C. 5—17. * Рыков А. В. Что такое современная скульптура? (Размышления о книге Розалинд Краусс «Пути современной скульптуры») // Скульптура: город и музей. Дом Бурганова. М., 2006. С. 71—80. * Рыков А. В. Проблемы скульптуры в теории искусства Розалинд Краусс // Искусство скульптуры в XX веке: проблемы, тенденции, мастера. Очерки. М.: Галарт, 2010. С. 430—439. * Рыков А. В. «Проблема телесности» в современном западном искусствознании (П. Фуллер, Д. Каспит, Р. Краусс, И.-А. Буа) // Мавродинские чтения-2004. СПб., 2004. С. 207—209. == Спасылкі == * [http://www.columbia.edu/cu/arthistory/html/dept_faculty_krauss.html Разалінды Краус на сайце Калумбійскага ўніверсітэта] * [https://web.archive.org/web/20070129100025/http://sun3.lib.uci.edu/~scctr/Wellek/krauss/ Бібліяграфія]* * [http://artchronika.ru/themes/%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B0-%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%81%D1%81-%D0%BF%D0%BE%D0%B4-%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%BE%D0%B9-%D1%87%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%B9/ Фрагмент кнігі Разалінды Краус «Пад блакітным кубкам»]{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Краус Разалінда}} [[Катэгорыя:Выкладчыкі Масачусецкага тэхналагічнага інстытута]] [[Катэгорыя:Члены Амерыканскага філасофскага таварыства]] [[Катэгорыя:Рэдактары часопісаў]] [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы ЗША]] [[Катэгорыя:Ганаровыя дактары Гарвардскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Гарварда]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Прынстанскага ўніверсітэта]] reftd9ikmm9z2e7gpygx01kqfjgr4bt 0 709029 5165076 5013780 2026-07-12T16:33:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165076 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} [[Файл:Iron_sights_test.jpg|міні|Адкрыты прыцэл [[пісталет]]а.]] [[Файл:Sight_adjustment.svg|міні|Рэгуліроўка прыцэла падчас прыстрэлкі: 1 — трапленне лявей і ніжэй за кропку прыцэльвання; 2 — мушку (пазначана сінім) трэба зрушыць лявей і ніжэй ці цэлік - правей і вышэй; 3 — трапленне і кропка прыцэльвання супадаюць]] '''Прыцэл'''<ref name="автоссылка1">{{Крыніцы/БіЕ|Прицел}}</ref> — прыстасаванне, ужыванае для навядзення [[Зброя|зброі]] на мэту<ref name="Викитека ЭСБЕ">{{Крыніцы/БіЕ|Прицел|[[Якимович, Алексей Александрович|Якимович А. А.]]}}</ref> (мішэнь, жывую сілу, умацаванні, узбраенне, ваенную тэхніку і г.д.) і яе паражэння. У агнястрэльнай [[Стралковая зброя|стралковай]] (ды іншай зброі), у залежнасці ад умоў выкарыстання, выкарыстоўваюцца розныя прыцэльныя прыстасаванні: простыя прыцэлы (з «мушкай» і цэлікам), [[Оптыка|аптычныя]] прыцэлы з групамі [[Лінза|лінз]] і прыцэлы на аснове лазернай падсветкі цэлі. Самымі распаўсюджанымі з'яўляюцца ўсталяваная на канцы ствала "'''мушка'''" (часамі з агароджай у выглядзе кола) і '''цэлік'''. Працэс прывядзення "прыцэла" да рабочага становішча для канкрэтнага стралка называецца "прыстрэлкай", аднак прыстрэлка магчыма толькі ў выпадку рэгулюемых прыцэльных прыстасаванняў. == Класіфікацыя == У розных дзяржавах маецца розная класіфікацыя прыцэлаў, і яны класіфікуюцца па наступных параметрах: ; па тыпе навядзення : ; па месцы размешчання : {{Калонкі|3}} * [[Пісталет]]ны прыцэл * Вінтовачны прыцэл * [[Кулямёт]]ны прыцэл * Гарматны прыцэл * Артылерыйскі прыцэл * Авіяцыйны прыцэл * Танкавы прыцэл * [[Нашлёмны прыцэл]] ([[нашлёмны мэтапаказальнік]]) * і гэтак далей. {{Канец кал}} ; гарматныя : * высоўны прыцэл<ref name="автоссылка1">{{Крыніцы/БіЕ|Прицел}}</ref> * прыстаўны прыцэл<ref name="автоссылка1" /> == Адкрыты прыцэл == [[Файл:Rifle,_bolt-action_(AM_1962.132-14).jpg|міні|240x240пкс|Задняя стойка вінтовачнага прыцэла са шкалой адлегласцей і хамуцікам.]] Просты, ці адкрыты прыцэл, складаецца з размешчаных на зброі прыцэла з '''прораззю''' і мушкі. Ужываючы '''просты''' ці '''адкрыты прыцэл''', стралок дамагаецца размяшчэння на адной лініі, называнай прыцэльнай (лінія прыцэльвання), трох аб'ектаў: мэты, мушкі і цэліка. Паколькі па законах оптыкі немагчыма адначасова трымаць у фокусе адразу тры аб'екты, размешчаныя на розных адлегласцях ад вока, ён акамадуе вочы на кропку, якую знаходзіцца на адрэзку мушка—цэлік і якая дзеліць гэты адрэзак у суадносінах прыблізна 2:1. Гэтым ён дамагаецца прыблізна роўнай выразнасці назірання і мушкі і цэліка. Мэта пры гэтым бачная расплывіста. === Экспрэс === Разнавіднасць адкрытага прыцэла для палявання на небяспечных для жыцця стралка жывёл, забяспечвае хутчэйшае навядзенне. Мае V-падобную проразь цэліка і вялікую мушку з кропкай яркага колеру, якую ў момант прыцэльвання «укладваюць» у проразь. Па прычыне вялікай мушкі навядзенне на мэту далей 200 метраў абцяжаранае, і таму гэты прыцэл не выкарыстоўваецца ў [[Зброя|баявой зброі]]. == Апертурны прыцэл (закрыты) == [[Файл:M16_rifle_correct_sight_alignment_FM_3-22.9_(23-9)_Fig_4-17.png|справа|міні|101x101пкс|Апертурны прыцэл]] [[Файл:Target_sight_pictures.svg|злева|міні|200x200пкс|Віды апертурнага прыцэла]] [[Файл:Visierlinie.jpg|злева|міні|180x180пкс|Апертурны (ці закрыты) прыцэл [[Heckler & Koch MP5|HK MP5]] кальцавога тыпу]] [[Файл:Rear_aperture_sight.jpg|міні|Дыяптрычны прыцэл на спартыўнай вінтоўцы {{Не перакладзена 4|CZ 452}}]] Існуе некалькі відаў падобных прыцэлаў, канструктыўна аб'яднаных цэлікам у выглядзе дыска, размешчанага у непасрэднай блізкасці ад вачэй стралка, з адтулінай-апертурай.<ref name="Разновидности и опыт применения апертурных прицелов">{{Cite web |url=http://www.gun-magazine.ru/art.php?page=60818 |title=Марин Милчев. «Разновидности и опыт применения апертурных прицелов» |access-date=23 мая 2022 |archive-date=22 кастрычніка 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111022063254/http://www.gun-magazine.ru/art.php?page=60818 |url-status=dead }}</ref> '''Кальцавы''' — c гэтым прыцэлам стралок непасрэдна глядзіць праз апертуру на мушку, сумяшчаючы яе з мэтай і інстынктыўна выраўніваючы лінію прыцэльвання адносна светлай плямы, праецыруемай з дапамогай апертуры на вока. Гэты тып прыцэлу шмат у чым пераважвае адкрыты: вышэй хуткасць прыцэльвання за кошт спрашчэння працэдуры сумяшчэння мушкі з цэлікам (вока інтуітыўна знаходзіць пазіцыю, у якой пянёк мушкі сумяшчаецца з сярэдзінай кальца), вялікая прыцэльная лінія забяспечвае вышэйшую дакладнасць (цэлік адкрытага прыцэла павінен знаходзіцца ад вока стралка на істотнай адлегласці, інакш падчас прыцэльвання ён расплывацца, што прымушае зрушваць яго наперад, ахвяруючы даўжынёй прыцэльнай лініі, — кольца ж, наадварот, павінна быць размешчана ў непасрэднай блізкасцi ад вока, таму у зброі з кальцавым прыцэлам і атрымліваецца даўжэйшая прыцэльная лінія), зручнейшы ў навядзенні пры недахопе асвятлення; недахопы гэтага прыцэла палягаюць ў тым, што цэлік часткова перакрывае зрокавае поле, час пераводу прыцэла з адной мэты на іншую часта вышэйшы, акрамя таго, дадзены тып прыцэла схільны засмечвацца. Часам дадзены тып прыцэла называюць «дыяптрычным», — насамрэч такое азначэнне памылковае па прычыне цалкам інакшага аптычнага прынцыпу, выкарыстанага ў сапраўдных дыяптрычных прыцэлах. '''Ghost Ring''' — разнавіднасць кальцавога прыцэла для выкарыстання ў гладкаствольнай зброі, характарызуецца вельмі вялікай апертурай і тонкім вобадам цэліка. Забяспечвае найхутчэйшае навядзенне за кошт некаторай страты дакладнасці, што не з'яўляецца крытычным момантам у дадзеным тыпе зброі. '''Дыяптрычны''' — асаблівая разнавіднасць апертурного прыцэла. У гэтым варыянце цэлік цалкам перекрывае агляд воку спераду, а сама апертура вельмі малого дыяметра (з чалавечую зрэнку) працуе як [[камера-абскура]], праецыруючы выяву на зрэнку стралка з большай кантраснасцю. Гэты тып прыцэла дае найвышэйшую дакладнасць з усіх магчымых механічных прыцэльных прыстасаванняў, расплатай за гэтае служыць вялікі час прыцэльвання і цяжкасці з навядзеннем ва ўмовах змяркання й ночы, менавіта па гэтых прычынах гэты від прыцэла стаіць практычна толькі на вінтоўках для мэтавай страляніны на вялікія адлегласці, а таксама патрабуе асабліва правільнага спосабу прыцэльвання. == Аптычны прыцэл == [[Файл:Pilad_setka.jpg|міні|Прыцэльная сетка аптычнага прыцэла ПСО-1]] Аптычны прыцэл — [[Аптычныя прылады|аптычны прыбор]], прызначаны для дакладнай наводкі зброі на мэту. Можа быць таксама выкарыстаны для назірання за мясцовасцю і для вызначэння адлегласцей да прадметаў (у выпадку, калі вядомыя іх памеры). Становіць сабой зрокавую трубу з размешчанай ў поле зроку прыцэльнай маркай. == Каліматарны прыцэл == [[Файл:Mark_III_free_gun_reflector_sight_mk_9_variant_reflex_sight_animation.gif|міні|200x200пкс|Від стралка турэлі скрозь каліматарны прыцэл Mark III, выпушчаны ў 1943 годзе, выкарыстоўваўся ў авіяцыі, для армейскіх і марскіх гармат.]] [[Файл:Saiga_pkas_on.jpg|міні|Сучасныя каліматарныя прыцэлы маюць паўпразрыстую лінзу, скрозь якую стралок назірае мэту, і яна ж адбівае у яго вочы выяву прыцэльнай меткі]] '''Каліматарныя прыцэлы''' — сістэмы, выкарыстоўваючыя каліматар для пабудовы выявы прыцэльнай меткі, спраецыраванай у бясконцасць. Выпраменьванне ад крыніцы святла ў прыцэле адбіваецца [[лінза]]й каліматара ў [[вока]] наглядальніка паралельнай плынню святла. У выніку зрэнка наглядальніка не обавязаная знаходзіцца на аптычнай восі прыцэла, дастаткова, каб яна знаходзілася у межах праекцыі лінзы прыцэла ўздоўж гэтай восі. Пры папярочных перамяшчэннях вока прыцэльная метка з пункту гледжання назіральніка перасоўваецца па лінзе прыцэла, застаючыся на кропцы прыцэльвання незалежна ад палажэння вока наглядальніка адносна прыцэла. Пры выхадзе зрэнкі наглядальніка за межы праекцыі лінзы прыцэльная метка «хаваецца» за яе краем. Каліматарны прыцэл забяспечвае высокую хуткасць прыцэльвання — прыкладна ў 2—3 разы вышэй, чым традыцыйныя адкрытыя прыцэлы, бо падчас прыцэльвання трэба сумяшчаць усяго дзве кропкі — святлівую метку, якую бачна цераз [[акуляр]], і саму мэту, пры гэтым вока акамадуецца на адлегласць да мэты (у механічных прыцэлах — звычайна на мушку, а цэлік і мэта бачныя не ў фокусе). Каліматарныя прыцэлы падзяляюцца на адкрытыя і закрытыя. Першапачаткова закрытымі называлі прыцэлы, якія не мелі празрыстай лінзы, а толькі праецырвалі ў вока стралка прыцэльную метку. Мэта ў акуляры не выяўлялася, прыцэльванне ажыццяўлалася бінакулярна падчас назірання адным вокам прыцэльнай меткі, а іншым — мэты, але ў мозгу стралка адбывалася характэрнае для бінакулярнага зроку сумяшчэнне выяў ад абаіх вачэй. У сучаснасці такія прыцэлы практычна выйшлі з ужытку. Іншы, прайшоўшы выпрабаванне часам тып прыцэлаў мае паўпразрыстую лінзу, скрозь якую стралок назірае мэту; пры гэтым лінза адбівае у бок вока выяву прыцэльнай меткі. Па ужыванай да сярэдзіны XX веку класіфікацыі ўсе такія прыцэлы лічыліся адкрытымі. Па ўмоўным раздзяленні, што склалася напрыканцы XX ст., каліматары, у якіх крыніца асвятлення, што фармуе метку, схаваная ў герметычным (звычайна цыліндрычным) корпусе, сталі адносіцьда закрытага тыпу.<ref>{{Cite web |url=https://opticstrade.com/files/articles/vse_o_kollimatorah/collimator-03.jpg |title=Фото закрытого прицела |access-date=23 мая 2022 |archive-date=26 сакавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190326160444/https://opticstrade.com/files/articles/vse_o_kollimatorah/collimator-03.jpg |url-status=dead }}</ref> Адкрыты каліматарны прыцэл, наадварот, мае адкрыта умантаваную ў фундамент прыцэла крыніцу святла і толькі адну, пярэднюю, лінзу ў аправе.<ref>[http://www.zosoptic.ru/_files/fckuploads/Image/riflescope-hq434_4.jpg Фото открытого прицела]</ref> Адкрытыя каліматарныя прыцэлы даюць стралку лепшы агляд, менш закрываючы корпусам поле зроку навокал мэты. Але, у адрозненне ад закрытых, адкрытыя каліматары менш ўстойлівыя да ўмоў надвор'я: ападкі, што трапляюць на ўнутраную паверхню лінзы, могуць значна сказіць прыцэльную марку, а бруд — забіць акно фармуючай марку крыніцы святла ў фундаменце прыцэла. Часта каліматар усталёўваецца на зброю ў пары з магніфікатарам — аптычным прыборам, аналагічным аптычнаму прыцэлу з невялікім павелічэннем, але без прыцэльнай сеткі, замест якой используется метка каліматара. Каліматар і магніфікатар размяшчаюць на адной восі. Звычайна на ваеннай зброі з каліматарам захоўваюцца і традыцыйныя механічныя прыцэльныя прыстасаванні, да таго ж мушку і апертурны цэлік выконваюць складнымі, гэтак, што ў паднятым стане лінія прыцэльвання механічнага прыцэльнага прыстасавання супадае з лініяй каліматарнага прыцэла — гэта называется ''co-witness'' і забяспечвае магчымасць выкарыстання механічнага прыцэла пры выхадзе каліматара з ладу. У іншым выпадку каліматар проста ўсталёўваецца гэтак, што ён не закрывае механічныя прыцэльныя прыстасаванні — звычайна гэтак робяць на зброі з адкрытым прыцэлам. З часоў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] і да сучаснасці каліматарныя прыцэлы — асноўныя прыцэлы паветранай страляніны для знішчальнікаў, штурмавікоў і бамбардыроўшчыкаў з нерухома усталяванай зброяй і ў паўаўтаматычных прыцэлах рухавых стралковых установак штурмавікоў і бамбардзіроўшчыкаў. Больш складаны варыянт каліматарнага прыцэла — ІЛШ (індыкатар на лабавым шкле), ужываны ў авіяцыі. Ён здатны выяўляць як палётную, так і тактычную інфармацыю. Прыцэльныя маркі для страляніны з розных відаў зброі будуюцца з улікам неабходных паправак і апярэджання, на аснове разлікаў бартавой ЭВМ па дадзеных бартавых аглядна-прыцэльных сістэм, улічваючы [[Балістыка|балістыку]] боепрыпасаў, адлегласць да мэты і ўзаемнае перамяшчэнне стралка і мішэні. == Галаграфічны прыцэл == [[Галаграфія|Галаграфічны]] прыцэл (каліматар) адносіцца да прыцэлаў адкрытага тыпу, таму стралку не даводзіцца падчас прыцэльвання заплюшчваць другое вока. Вялікае поле агляду дазваляе стралку карыстацца перыферычным зрокам і вокамгненна рэагаваць на пагрозу, што раптам з'явілася. Галаграма фарміруе выяву прыцэльнай маркі і выконвае функцыі асферычнага адбівальніка, як лінза ў звычайным каліматарным прыцэле. Галаграфічны асферычны адбівальнік забяспечвае істотна меншыя, чым звычайная сферычная тонкая лінза, паралактычныя памылкі, дазваляе зрабіць прыцэл вельмі кампактным. Звычайна ГП шмат даражэйшы за сваіх каліматарных адпаведнікаў, бо галаграма робіцца у выніку дарагога і складанага тэхналагічнага працэсу. Пры непрытрымліванні тэхнічных патрабаванняў галаграма можа скажаць і раскладаць у [[спектр]] яркія аб'екты, што назіраюцца цераз яе. Трэба адзначыць, што хуткасць прыцэльвання з галаграфічным прыцэлам значна вышэйшая, чымсці з закрытым каліматарным ці аптычным прыцэламі, таму яго часта ўжываюць для страляніны па рухомых мішэнях. == Лазерны мэтапаказальнік == Лазерны паказальнік (ЛМП) стварае [[лазер]]ны прамень невялікай магутнасці, кіраваны ў бок непрыяцеля і ствараючы светлавую метку ў кропцы меркаванага пападання. Такі метад прыцэльвання дазваляе пазіраць толькі непасрэдна на мэту, а таксама весці агонь з любого палажэння. Тым самым час прыцэльвання скарачаецца да мінімуму, аднак светлавая метка выдае факт прыцэльвання і, часткова, месцазнаходжанне стралка (насамрэч, як правіла, метка сучаснага лазернага прыцэла не бачная простым вокам, а толькі цераз спецыяльную лёгкую оптыку, усталяваную на зброі; лазерныя прыцэлы з меткай у бачным дыяпазоне выкарыстоўваюцца у асноўным у кіно, а таксама некаторымі паліцэйскімі падраздзяленнямі для бліжняга бою). Падчас дзеянняў у складзе групы можна пераблытаць меткі ад ЛМП, ўсталяваных на зброі розных байцоў. Подобных памылак можна пазбегнуць, ужываючы ЛМП з плямамі розных колераў, але толькі пры дзеяннях у складзе малых груп. Ужываюцца ЛЦУ з промнямі чырвонага, сіняга і зялёнага колераў. Аднак промні розных колераў па-рознаму «паводзяцца» падчас розных умовах надвор'я. Лазерны мэтапаказальнік можа выпраменьваць у бачным дыяпазоне ці ў нябачным простаму воку тнфрачырвоным для выкарыстання з прыладай начнога зроку. Падчас выкарыстання ЛМП неабходна ўлічваць, што [[снарад]], у адрозненне ад лазернага промня, рушыць не па просталінейнай траекторыі. Чым большая адлегласць да мэты, тым далей снарад адхіляецца ад просталінейнай траекторыі. Паколькі вось ствала не супадае з воссю лазернага выпраменьвальніка, падсвечваемая кропка на мэце не супадае з кропкай меркаванага пападання нават пры ўмове прамалінейнага руху снарада. === Дальнамеры === [[Лазер]]ны дальнамер — прылада, якая складаецца з імпульснага лазера і дэтэктара выпраменьвання. Вымяраючы час, якое затрачвае прамень на шлях да адбівальніка і адваротна і ведаючы значэнне [[Скорасць святла|скорасці святла]], можна разлічыць адлегласць між лазерам і адбіваючым аб'ектам. Лазерны дальнамер — найпрасцейшы варыянт лідара. Велічыню адлегласці да мэты можна выкаростоўваць для навядзення зброі, напрыклад танкавай гарматы. == Аптычныя і оптыка-электронныя прыцэлы і прыцэльныя комплексы == Сістэмы такога тыпа дастаткова дарагія, таму ўжываюцца рэдка, у асноўным у штурмавых комплексах. Оптыка-электронныя прыцэлы шмат у чым падобныя да галаграфічных прыцэлаў. Стралок пазірае на мэту цераз шкло з меткай, якая уключаецца у выніку подсветки выпраменьваннем, параметры якога адпавядаюць ужытым пры стварэнні малюнка. Арыентуючыся на вобласць, што свеціцца, стралок можа прыцэльвацца і весці агонь з павышанай дакладнасцю, не марнуючы лішні час на навядзенне. Зручнасць выкарыстання подобных прылад заключаецца ў адсутнасці неабходнасці папярэдней пробнай страляніны. Кропка фіксацыі на мэце стабільная, што дазваляе мяняць лінзу на іншую, лепш прыдатную пад бягучую сітуацыю. Мяняць яе даводзіцца для змянення формы прыцэльнай маркі.<ref>{{Cite web|url=http://sezonoxoti.ru/node/3475|title=Электронно-оптические прицелы - sezonoxoti.ru|publisher=sezonoxoti.ru|accessdate=2016-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160819162321/http://sezonoxoti.ru/node/3475|archivedate=19 жніўня 2016|url-status=dead}}</ref> Прыцэл улучае жорстка прымацаваны да зброі корпус, аптычную сістэму з жорстка прымацаваным да корпуса аб'ектывам, прыцэльную сетку, каардынатна-адчувальны прыёмник аптычнага выпраменьвання, відэакантрольную прыладу й акуляр. У факальнай плоскасці аб'ектыва размешчана прыцэльная сетка, жорстка прымацаваная да корпуса. Аптычная сістэма змяшчае размешчаную між факальнай плоскасцю аб'ектыва і каардынатна-адчувальным прыёмником аптычнага выпраменьвання двухкампанентную сістэму пераносу выявы. Першы кампанент жорстка замацаваны на корпусе, а другі кампанент сістэмы пераносу выявы, каардынатна-адчувальны прыёмник аптычнага выпраменьвання, відэакантрольная прылада і акуляр з агульным каэфіцыентам павелічэння, роўным адзінцы, жорстка прымацаваныя адзін да аднаго і ўсталяваныя ў корпусе оптыка-электроннага прыцэла з магчымасцю абароны ад ударных нагрузак пры аддачы.<ref>{{Cite web|url=http://www.findpatent.ru/patent/234/2349860.html|title=Оптико-электронный прицел|publisher=www.findpatent.ru|accessdate=2016-07-26}}</ref> == Фотагалерэя == <gallery> Файл:USMC_checking_rifle.JPEG|Адкрыты прыцэл M70 Zastava c сектарным прыцэлам. Файл:RK_62_MILES_2002.JPG|[[Valmet Rk 62]] з кальцавым прыцэлам. Файл:Estonian Soldier DM-SD-02-00619.jpg|Кальцавы прыцэл. Цэлік перакідной, L-вобразны. Файл:Thompson lyman sight.jpg|Камбінаваны цэлік — фіксавальны з V-вобразнай прораззю і адкідны ўверх рэгулюймы цэлік. Файл:M14JonProneH.jpeg|Регулируемый кальцавы цэлік [[M14 (автоматическая винтовка)|вінтоўкі M14]] на задняй часці ствольнай каробкі і мушка ў намушніку на ствале каля дула Файл:76.2 mm divisional gun M1902-30 sh3.jpg|Прыцэл 76-мм дывізіённай пушкі ўзору 1902/30 гадоў. Прыцэльныя прыстасаванні прылады складаюцца з нармалізаванага прыцэла і [[Панорама Герца|панарамы сістэмы Герца]] Файл:Bundesarchiv Bild 101I-554-0865-08A, Nordafrika, Tunesien, Richten einer Kanone.jpg|Прыцэл цяжкай пушкі-гаўбіцы 17&nbsp;cm K.Mrs.Laf </gallery> {{Зноскі}} * [https://web.archive.org/web/20090629175226/http://www.opticstrade.com/default.aspx?page=8&news=46 Принцип действия и виды коллиматорных прицелов] * «Аптычныя прыцэлы — уступ» — сціслая гісторыя, прынцып работы, тыпы і рэкамендацыі па выбару аптычных прыцэлаў * [http://www.sniper.ru/news/photos/1782.jpg Каліматарны прыцэл адкрытага тыпу] * Курс лекцый «Бартавыя Інфармацыйныя Сістэмы»: Глава 6 «ІНДЫКАЦЫЯ НА ЛАБАВЫМ ШКЛЕ» * [http://www.popmech.ru/article/5208-ekran-v-polneba/ «Экран в полнеба»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120610070006/http://www.popmech.ru/article/5208-ekran-v-polneba/ |date=10 чэрвеня 2012 }} артыкул часопіса «Популярная Механика» * [http://www.shooting-ua.com/force_shooting/practice_book_38.htm Кудряшов А. «Оптический прицел на гладкоствольным ружье»]. * [http://www.nastavleniya.ru/OO/oo5.html Прицельные приспособления]. [[Катэгорыя:Прынцыпы працы агнястрэльнай зброі]] 3ocxtiosb0qsupqx9olu4akivsj1sno 0 709454 5165201 5079457 2026-07-12T22:06:41Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Выканаўцы Nuclear Blast]]; +[[Катэгорыя:Выканаўцы Epic Records]]; +[[Катэгорыя:Выканаўцы Noise Records]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165201 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 1982—цяпер | Іншыя назвы = {{flatlist| * Metal Militia (1982) * Tyrant (1982) * Tormentor (1982—1984)}} }} '''Kreator''' — нямецкі [[трэш-метал]]-гурт, заснаваны ў 1982 годзе ў [[Эсэн]]е. Назва гурта паходзіць ад {{lang-la|create}} — «ствараць», «творца», а таксама ад імя дэмана ў старажытнанямецкай міфалогіі. У 1980-х гадах гурт прыклаў шмат намаганняў да распаўсюджвання трэш-металу, а таксама паўплываў на станаўленне стылю [[дэз-метал]]. Kreator добра вядомы за межамі [[Германія|Нямеччыны]] нараўне з такімі нямецкімі калектывамі, як [[Destruction]], [[Sodom]] і [[Tankard]]. Гэтыя чатыры гурты складаюць так званую «вялікую тэўтонскую чацвёрку трэш-металу». == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * Endless Pain (1985) * Pleasure to Kill (1986) * Terrible Certainty (1987) * Extreme Aggression (1989) * Coma of Souls (1990) * Renewal (1992) * Cause for Conflict (1995) * Outcast (1997) * Endorama (1999) * Violent Revolution (2001) * Enemy of God (2005) * Hordes of Chaos (2009) * Phantom Antichrist (2012) * Gods of Violence (2017) * Hate Über Alles (2022) * Krushers of the World (2026)<ref name="krushers of the world">{{cite web|url=https://blabbermouth.net/news/kreator-announces-krushers-of-the-world-album-european-tour-with-exodus-and-carcass-to-launch-in-march-2026|title=KREATOR Announces 'Krushers Of The World' Album; European Tour With EXODUS And CARCASS To Launch In March 2026|date=24 September 2025|publisher=[[Blabbermouth.net]]|access-date=24 September 2025}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} {{навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1982 годзе]] [[Катэгорыя:Эсэн]] [[Катэгорыя:Трэш-метал-гурты Германіі]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Nuclear Blast]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Epic Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Noise Records]] bla5z55hyl4fz0v3jn9plnckx5u3kzn 0 710040 5165017 4136757 2026-07-12T14:14:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165017 wikitext text/x-wiki Спіс [[Павятовы маршалак|маршалкаў дваранства]] [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскага павета]]. {| class="wikitable" |+ !Выява !Імя !Чын ці званне !Дата пачатку !Дата заканчэння |- | [[Файл:Віктар Віславух.jpg|110px]] |[[Віктар Віславух]] | |1798 |1808 |- | |[[Юзаф Булгарын]] |мальтыйскі кавалер |1808 |1815 |- | |[[Казімір Марачэўскі]] | |1815 |1828 |- | |[[Юльян Бутаўт-Андрайковіч]] |маёр |1828 |1837 |- | |[[Ігнат Шэмет]] |падпаручнік |1837 |1845 |- | |[[Рамуальд Нейгоф-Лей]] |губернскі сакратар |1845 |1848 |- | |[[Антоній Елец]] | |1848 |1850 |- | |[[Валенцій Швыкоўскі]] |тытулярны дарадца |1850 |1865 |- | |[[Аляксандр Аляксееў]] |штабс-капітан |1865 |1873 |- | |[[Сяргей Кузняцоў]] |калежскі дарадца |1873 |1874 |- | |[[Міхаіл Вышаслаўцаў]] |падпаручнік гвардыі |1874 |1893 |- | |[[Іван Вышаслаўцаў]] |калежскі дарадца |1893 |1903 |- | |[[Віктар Давыдаў]] |палкоўнік |1903 |1907 |- | |[[Барыс Палеалог]] |калежскі асэсар |1907 |1915 |} == Літаратура == * [[Сяргей Токць]]. [https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=1217-1.pdf Спісы маршалкаў шляхты Гарадзенскай губерні ў XIX ст. (паводле Люцыяна Шчукі).] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230720011332/https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=1217-1.pdf |date=20 ліпеня 2023 }} // [[Герольд Litherland]].- № 3-4 (3) — Горадня, 2001 [[Катэгорыя:Павятовыя маршалкі пружанскія| ]] mofg0wifcifu0zqnn55dfzen1hwg5iq 0 711294 5165186 5163776 2026-07-12T21:34:42Z Pabojnia 135280 афармленне 5165186 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«The Oregon Trail»''' ({{Tr-en|Арэгонская сцежка}}) — адукацыйная [[камп’ютарная гульня]], распрацаваная Донам Равічам, Білам Хейнэманам і Полам Дыленбергерам у [[1971 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1971 годзе]]; яе распаўсюджваннем з [[1975 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1975 года]] займалася арганізацыя {{Не перакладзена 5|MECC|MECC|en|MECC}}. Гульня была створана як адукацыйны праект, закліканы расказваць амерыканскім школьнікам пра жыццё {{Не перакладзена 5|Амерыканскія піянеры|амерыканскіх піянераў|en|American pioneer}} на [[Арэгонскі шлях|Арэгонскай сцежцы]]. Дзеянне гульні адбываецца ў [[1847]] годзе; гулец кіруе групай перасяленцаў, якія ў крытай павозцы-{{Не перакладзена 5|Канестога|канестогу||Conestoga wagon}} адпраўляюцца з [[Індэпендэнс (Місуры)|Індэпендэнса]], штат [[Місуры (штат)|Місуры]], і спрабуюць дабрацца да горада {{Не перакладзена 5|Арэгон-Сіці (Арэгон)|Арэгон|en|Oregon City, Oregon}}, штат [[Арэгон]]. У гэтым падарожжы гулец распараджаецца харчамі, займаецца паляваннем на дзікіх жывёл і прымае розныя рашэнні ў выпадкова ўзнікаючых цяжкіх сітуацыях, якія патрабуюць зрабіць той ці іншы выбар.<ref>[http://www.wm.edu/amst/370/2005F/sp1/home.htm The Oregon Trail Home] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060721225509/http://www.wm.edu/amst/370/2005F/sp1/home.htm |date=2006-07-21 }}</ref> Равіч стварыў першую версію гульні ў рамках курса гісторыі ў сярэдняй школе, выдаткаваўшы на гэта два тыдні. Першапачатковая версія гульні прызначалася для {{Не перакладзена 5|Мэйнфрэйм|мэйнфрэйма|en|Mainframe computer}} {{Не перакладзена 5|HP 2100|HP 2100|en|HP 2100}} і была выключна тэкставай. Нягледзячы на поспех сярод навучэнцаў, гульня была выдаленая з мэйнфрэйма ў канцы семестра. У 1974 годзе Равіч узнавіў гульню па замове MECC, палепшыўшы яе ў плане гістарычнай дакладнасці — так, верагоднасці розных падзей на Арэгонскай сцежцы былі ўдакладнены на аснове апублікаваных дзённікаў і ўспамінаў рэальных піянераў XIX стагоддзя. Са з’яўленнем і распаўсюджваннем мікракамп’ютараў у канцы 1970-х гадоў гульня была партаваная на мноства платформ, уключаючы «[[Apple II]]», «{{Не перакладзена 5|Atari 400/800/XL/XE|Atari 400/800/XL/XE|en|Atari 8-bit family}}» і «{{Не перакладзена 5|Commodore 64|Commodore 64|en|Commodore 64}}». У 1985 годзе для «Apple II» была выпушчаная камерцыйная графічная камп’ютарная гульня пад той жа назвай. У наступныя дзесяцігоддзі заснаваныя на «The Oregon Trail» гульні былі выпушчаныя на мностве платформ, у шматлікіх выпадках пад той жа самай назвай «The Oregon Trail», і могуць разглядацца як версіі той жа самай гульні; у сукупнасці, лічачы ўсе версіі на ўсіх платформах, было прададзена звыш 65 мільёнаў копій. У 2015 годзе «The Oregon Trail» была ўключана ў {{Не перакладзена 5|Сусветная зала славы відэагульняў|Сусветную залу славы відэагульняў|en|World Video Game Hall of Fame}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Oregon Trail}} [[Катэгорыя:Гульні для DOS]] [[Катэгорыя:Відэагульні 1996 года]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Гульні для Mac OS]] d7n6ki9cstlr45t0ugb153imlj5uaag 0 712928 5165033 4879253 2026-07-12T14:36:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165033 wikitext text/x-wiki [[File:Victory celebration of Iraqi defenders in Saladin Governorate (3).jpg|thumb|300px|Іракскія вайскоўцы і байцы кааліцыі «[[Сілы народнай мабілізацыі]]». [[Мухафаза Салах-эд-Дзін]]. 6 красавіка 2015 года.]] '''Прыватныя апалчэнні''' ({{lang-en|Private militias}}, {{lang-ar|الميليشيات الخاصة}}) — групоўкі, якія ў [[Іракскі канфлікт|Іракскім канфлікце]] змагаюцца на баку ўрада або дзейнічаюць ад яго імя. == Гісторыя == Многія з так званых «прыватных апалчэнняў» з’явіліся яшчэ да звяржэння рэжыму [[Садам Хусейн|Садама Хусейна]]. Падчас [[іракская вайна|Іракскай вайны 2003—2011 гадоў]] адной з найбуйнейшых груповак, дружалюбных уладам, стала [[Арганізацыя Бадра]] (ваеннае крыло [[Вярхоўны ісламскі савет Ірака|ВІСІ]]). У той перыяд у многіх [[палітычная партыя|палітычных партый]] і арганізацый [[Ірак]]а былі свае [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаваныя фармаванні]]. Узмацненне прыватных апалчэнняў адбылося ў 2014 годзе на фоне [[Наступленне ІДІЛ на поўначы Ірака (чэрвень 2014)|паражэнняў урадавай арміі]] ад [[Ісламская дзяржава|ІДІЛ]]. Аяталай [[Алі Сістані]], правадыром іракскіх [[шыіты|шыітаў]], была выдадзена [[фетва]] аль-Джыхада аль-Каф’і, у якой ён заклікаў іракцаў змагацца з баевікамі. Рэлігійны лідар узваў жыхароў краіны да [[джыхад]]у і «''хашад шаабі''» (народнай мабілізацыі). Як следства гэтага ўзнікла кааліцыя апалчэнняў «[[Сілы народнай мабілізацыі]]». Яе аснову склалі шыіцкія групоўкі<ref name=telegraph>According to another source "Hashed al-Sha'abi" is the name for "the coalition of militias which are now doing most of the fighting against Isil outside Kurdish areas" (source: {{cite news|title=The Americans Cannot Save Ramadi, Says Leader of Iraq's Most Powerful Shia Militia|url=http://www.newindianexpress.com/world/The-Americans-Cannot-Save-Ramadi-Says-Leader-of-Iraqs-Most-Powerful-Shia-Militia/2015/06/01/article2843783.ece|access-date=8 July 2015|agency=Daily Telegraph|date=1 June 2015|archive-date=13 ліпеня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713134523/http://www.newindianexpress.com/world/The-Americans-Cannot-Save-Ramadi-Says-Leader-of-Iraqs-Most-Powerful-Shia-Militia/2015/06/01/article2843783.ece|url-status=dead}})</ref><ref name=NYRB-ItSRiI>{{cite journal|last1=Pelham|first1=Nicolas|title=ISIS & the Shia Revival in Iraq|journal=New York Review of Books|date=June 4, 2015}}</ref>. Дадзеныя арганізацыі, з прычыны няздольнасці [[Узброеныя сілы Ірака|Узброеных Сіл Ірака]] самастойна справіцца з пагрозай радыкалаў, атрымалі значную ступень падтрымкі як шыіцкай большасці, так і нават многіх прадстаўнікоў [[суніты|суніцкай]] меншасці<ref>[http://www.middleeasteye.net/news/iraqi-sunnis-join-shiite-militias-fight-militants-520291754 Iraqi Sunnis join Shiite Militias]</ref><ref>[http://rudaw.net/english/middleeast/iraq/190320152 Anbar tribes form first Sunni militia to fight ISIS]</ref>. == Забеспячэнне == Актыўным спонсарам прыватных апалчэнняў з’яўляецца [[Іран]]<ref>[http://www.memritv.org/Transcript.asp?P1=1267 Kuwaiti MP Dr. Walid Al-Tabtabai: I Don't Think It Is True that the Iranian Nuclear Project Is for Energy Purposes] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061002072710/http://www.memritv.org/Transcript.asp?P1=1267 |date=2 кастрычніка 2006 }}</ref>. Яны таксама карыстаюцца шырокай падтрымкай іракскіх уладаў. Часам урад забяспечваў групоўкі амерыканскай зброяй<ref name="bloomberg">{{Cite web |title=Iran-Backed Militias Are Getting U.S. Weapons |url=http://www.bloombergview.com/articles/2015-01-08/iranbacked-militias-are-getting-us-weapons-in-iraq |accessdate=14 ліпеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230109174246/http://www.bloombergview.com/articles/2015-01-08/iranbacked-militias-are-getting-us-weapons-in-iraq |archivedate=9 студзеня 2023 |url-status=dead }}</ref>. == Крытыка == Са слоў былога амерканскага пасла ў Іраку [[Залмай Халілзад|Залмая Халілзада]], існаванне прыватных апалчэнняў стала «''пастаяннай праблемай''»<ref name=CNN>[http://edition.cnn.com/2006/WORLD/meast/07/11/iraq.main/index.html Khalilzad: Crackdown under review] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231102104824/http://edition.cnn.com/2006/WORLD/meast/07/11/iraq.main/index.html |date=2 лістапада 2023 }} ''CNN'' 11 July 2006</ref>. Так, напрыклад, Арганізацыя Бадра абвінавачвалася ў шматлікіх забойствах, незаконных арыштах і катаваннях суніцкага насельніцтва<ref>[http://lenta.ru/news/2005/06/08/group/ Президент и премьер Ирака поддержали шиитских боевиков.] Lenta.Ru от 06.08.2005 г.</ref>. 5 кастрычніка 2006 года прэм’ер-міністр [[Нуры аль-Малікі]] папрасіў партыі расфармаваць апалчэнні<ref name="PoliticalMilitias">[https://news.yahoo.com/s/ap/20061005/ap_on_re_mi_ea/iraq;_ylt=AtnAkKR8k6Zix1r3a4gxCNys0NUE;_ylu=X3oDMTA3b3JuZGZhBHNlYwM3MjE- Iraq political groups warned on militias] ''AP via Yahoo! News'' 5 October 2006 (Link dead as of 15 January 2007)</ref>, паколькі яны з’яўляюцца адной з прычын гвалту ў краіне<ref name="DissolveThemselves">[http://www.voanews.com/english/2006-10-05-voa63.cfm Rice Urges Greater Effort to Stem Violence in Surprise Baghdad Visit] ''Voice of America'' 5 October 2006</ref>. На думку сенатара Дэніса Фальконе, [[Сектанцкі гвалт у Іраку (2006—2009)|міжканфесійны канфлікт]] у 2000-х гадах падсілкоўваўся менавіта прыватнымі апалчэннямі<ref name=TK>[http://www.tedkennedy.com/content/836/senator-kennedy-on-mission-accomplished-and-supplemental-funding Senator Kennedy on "Mission Accomplished" and Supplemental Funding] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080102184614/http://www.tedkennedy.com/content/836/senator-kennedy-on-mission-accomplished-and-supplemental-funding |date=2 студзеня 2008 }} ''TedKennedy.com''</ref>. Каардынатар Савета нацыянальнай бяспекі ЗША па Блізкім Усходзе і Паўночнай Афрыцы [[Брэт МакГерк]] адзначыў, што дзейнасць падобных фарміраванняў супярэчыць [[Канстытуцыя Ірака|Канстытуцыі Ірака]]<ref>[https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/ask/20060410.html]</ref><ref name=GBWH>[https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/ask/20060410.html Ask the White House] 10 April 2006</ref>. Брытанская газета [[The Economist]] назвала прыватныя апалчэнні «''шыіцкім адлюстраваннем суніцкіх джыхадыстаў Ісламскай дзяржавы (ІД)''»<ref name=economist>{{cite news|title=America, Israel and Iran: The ire over Iran|url=https://www.economist.com/news/leaders/21647292-although-barack-obama-right-chastise-binyamin-netanyahu-israels-prime-minister-has-point|access-date=3 April 2015|newspaper=The Economist|date=28 Mar 2015}}</ref>. == Пералік == <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * [[Армія Махдзі]] * [[Асаіб Ахль аль-Хак]] * [[Катаіб Хезбала]] * [[Харакат Ан-Нуджаба]] * [[Ліва Алі Аль-Акбар]] * [[Катаіб Саід аш-Шухада]] * [[Арганізацыя Бадра]] * [[Сарая аль-Джыхад]] * [[Сарая Ашура]] * [[Сарая Аль-Харасані]] * [[Сарая Ансар аль-Акіда]] * [[Катаіб ат-Таяр ар-Рысалі]] * [[Харакат аль-Абдал]] * [[Брыгада Імама Алі]] * [[Джэйш аль-Муамаль]] * [[Сілы Абу аль-Фадля аль-Абаса]] * [[Ліва Асад Алах аль-Галіб фі аль-Ірак ва аш-Шам]] </div> == Гл. таксама == * [[Спіс узброеных груповак грамадзянскай вайны ў Іраку (2011—2017)]] * [[Іракскія паўстанцы]] * [[Спецыяльныя групы (Ірак)]] == Зноскі == {{Reflist|2}} == Спасылкі == *[http://goliath.ecnext.com/coms2/summary_0199-386547_ITM IRAQ - PRIVATE MILITIAS MAY KEEP A ROLE]| 25-MAY-04| ''NEW YORK TIMES''| Despite pledges by the U.S. military to disband private militias in Iraq, American officials now seem to be resigned to working with them *[https://ssl.tnr.com/p/docsub.mhtml?i=20050711&s=ackerman071105 THE U.S. FAILURE TO DISARM IRAQ'S MILITIAS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071010045029/https://ssl.tnr.com/p/docsub.mhtml?i=20050711&s=ackerman071105 |date=10 кастрычніка 2007 }}| ''New Republic''| 11 July 2005 *[https://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/july-dec06/security_10-16.html As Violence Escalates, President Bush Assures Iraq of U.S. Support: Controlling the militias] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140119010155/http://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/july-dec06/security_10-16.html |date=19 студзеня 2014 }} Streaming video from ''Online Newshour with Jim Lehrer'' 16 October 2006 *[http://raseef22.com/politics/2016/08/27/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D8%A8%D8%B1%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%B4%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D8%B9%D9%88%D9%85/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190308045655/https://raseef22.com/politics/2016/08/27/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D8%A8%D8%B1%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%B4%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D8%B9%D9%88%D9%85/ |date=8 сакавіка 2019 }} *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20061015122140/http://www.sciri.btinternet.co.uk/English/About_Us/Badr/badr.html |date=October 15, 2006 |title=Badr Corps }} [[Катэгорыя:Узброеныя групоўкі ў Іраку]] lag9mie9rlx3hh4vyrvfxf2wiyq0hfq 14 720880 5165144 5163622 2026-07-12T20:01:12Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2020 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2020 года]]: Уніфікацыя назваў 5163622 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Камп’ютарныя гульні|2020|года}}{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2020]] [[Катэгорыя:Творы 2020 года]] lygpbehg0xxj7jpowckg4adi3uv3uix 14 725401 5165146 5163623 2026-07-12T20:01:55Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2021 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2021 года]]: Уніфікацыя назваў 5163623 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Камп’ютарныя гульні|2021|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2021]] [[Катэгорыя:Творы 2021 года]] dg0psgp9ci1lwng1v0duf6829iw6qa7 0 725974 5165223 5161397 2026-07-13T02:02:13Z Stephan1000000 88014 5165223 wikitext text/x-wiki {{машынны пераклад}} {{Тэлесерыял|жанр={{ubl|[[Баявік (кінажанр)|баявік]]|[[прыгоды]]|[[фэнтэзі]]<ref>{{cite news |last1=Jarvey |first1=Natalie |title=In the Battle of the Genre Shows, Does House of the Dragon or Rings of Power Take the Crown? |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2022/10/does-house-of-the-dragon-or-rings-of-power-take-the-crown |access-date=October 24, 2022 |work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] |date=October 20, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024124058/https://www.vanityfair.com/hollywood/2022/10/does-house-of-the-dragon-or-rings-of-power-take-the-crown |archive-date=October 24, 2022}}</ref>|[[Драма (жанр)|драма]]}}|сайт=https://www.hbo.com/house-of-the-dragon|imdb_id=11198330|беларуская_назва=Дом Цмока|OrigTitle=англ. House of the dragon|сцэнарыст=Джордж Рэйманд Рычард Марцін Раян Кандал Сара Хесс Шармен Деграте|рэжысёр=Мігель Сапочнік|у ролях=Пэдзі Кансідайн Мэт Сміт Алівія Кук Эма Д'Арсі Рыс Іванс Стыў Тусэн Іў Бэст Саная Мідзуна Фаб'ен Франкель Мілі Алкок Эмілі Кэры Грэм Мактавіш Мэцью Ніхэм Джэферсан Холруен Гары Коллет Том Глін-Карані Юэн Мітчэл Бэтані Антонія Фібі Кэмпбэл Фія Сабан|country=ЗША|сезонаў=3|студыя=HBO Entertainment|Звязаныя шоу=Гульня Тронаў |num_episodes=22|выява=House_of_the_dragon_logo.png}} '''«Дом Цмока»''' ({{Lang-en|House of the Dragon}}) — амерыканскі [[Фэнтэзі|фэнтэзійны]] тэлесерыял у жанры фэнтэзі, які з’яўляецца незалежным прыквелам «[[Гульня тронаў (тэлесерыял)|Гульні тронаў]]» (2011—2019) і другім серыялам у франшызе «[[Песня Лёду і Агню|Песня Лёду і агню]]». Праект створаны [[Джордж Рэйманд Рычард Марцін|Джорджам Р. Р. Марцінам]] і {{Не перакладзена 4|Кондал, Райан|Райанам Кондалам|en|Ryan Condal}} для тэлеканала [[HBO]]. Абодва серыялы заснаваны на серыі раманаў Марціна «[[Песня Лёду і Агню|Песня Лёду і агню]]». Кондал і [[Сапочнік, Мігель|Мігель Сапочнік]] выступаюць шоуранерамі праекта. «Дом Цмока» заснаваны на некаторых частках рамана «Полымя і кроў» і яго дзеянні разгортваюцца прыкладна за 200 гадоў да падзей «Гульні тронаў», за 172 гады да нараджэння Дайнэрыс Таргарыен, нашчадка аднайменнага каралеўскага дома, і праз 100 гадоў пасля аб’яднання сямі каралеўстваў дзякуючы заваяванням Таргарыенаў. У серыяле апавядаецца пра пачатак канца Дома Таргарыенаў, падзеях, якія прывялі да грамадзянскай вайны за трон, вядомую як «Танец Драконаў», і пра саму вайну. Заказ на стварэнне «Дома цмока» паступіў у кастрычніку 2019 года, кастынг стартаваў у ліпені 2020 года, а асноўныя здымкі пачаліся ў красавіку 2021 года ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Прэм’ера серыяла адбылася 21 жніўня 2022 года, першы сезон складаецца з дзесяці серый. Праз пяць дзён пасля прэм’еры серыял быў падоўжаны на другі сезон. Сапочнік пасля першага сезона пакінуў пасаду шоуранера, пакінуўшы Кондала адзіным шоуранерам на другі сезон. Першы сезон атрымаў досыць станоўчыя водгукі, эксперты адзначылі аркі персанажаў, сцэнарый, музыку і акцёрскую ігру (асабліва Кансідайна, Сміта, Д’арсі, Алкок і Кук). Аднак тэмп апавядання, асабліва часовыя скокі, і асвятленне ў некаторых сцэнах падвергліся крытыцы. Прэм’еру серыяла на HBO Max і кабельных каналах паглядзелі больш за 10 мільёнаў гледачоў, што стала самым вялікім паказчыкам у гісторыі HBO. == Сюжэт == Серыял распавядае пра падзеі на выдуманым кантыненце [[Вестэрас (Песня Лёду і Агню)|Вэстэросе]], якія адбываліся прыкладна за 200 гадоў да падзей «гульні тронаў». Сюжэт сканцэнтраваны на «Скокі Драконаў»- грамадзянскай вайне (129—131 год ад заваёвы Эйегона I), прычынай якой стала барацьба паміж двума галінамі дома Таргарыенаў. «Скокі» пачалася пасля балючай смерці караля Візерыса I, калі прынцэса Рэйніра, падтрыманая партыяй «чорных», і Эйгон Таргарыен, падтрыманы партыяй «зялёных», адначасова абвясцілі аб сваіх правах на Жалезны трон. === Выхад на хатніх носьбітах === Першы сезон выйдзе ў фарматах [[4K UHD Blu-ray]], стандартным [[Blu-ray]] і [[DVD]] 20 снежня 2022 года і будзе ўтрымліваць больш за гадзіну закулісных інтэрв’ю і відэа. == Гл. таксама == * Аповесць «[[Прынцэса і каралева]]» (2013) і яе прыквел «[[Прынц-разбойнік]]» (2014), напісаныя Джорджам Р. Р. Марцінам, пазней былі ўключаны ў сюжэтную лінію «Скокі драконаў» у рамане «Полымя і кроў». {{Зноскі}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-11-22}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Экранізацыі літаратурных твораў фантастыкі]] [[Катэгорыя:Драматычныя тэлесерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2022 года]] [[Катэгорыя:Фэнтэзійныя тэлесерыялы]] iiohn98nlym8o3q8oke5nag1urwtxxq 0 726788 5165356 5030943 2026-07-13T11:38:37Z M.L.Bot 261 5165356 wikitext text/x-wiki '''Пракопчык''' — прозвішча. == Вядомыя асобы == * [[Васіль Васілевіч Пракопчык]] (1947—2004) — беларускі спецыяліст у галіне электратэхнічных комплексаў і сістэм. * [[Леанід Цімафеевіч Пракопчык]] (1933—1998) — беларускі [[краязнавец]], [[пісьменнік]]. * [[Лізавета Сяргееўна Пракопчык|Лізавета Сяргеяўна Пракопчык]] (нар. 1999) — беларуская грамадская і палітычная дзеячка. {{спіс цёзак2}} hm05odjcmet2eb8rg5q1u7w9ol45gnn 0 727799 5165066 5098063 2026-07-12T16:08:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165066 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = Прыпяцкая праўда |выява =Belarusian_newspapers_on_the_table_-_2022_AD.jpg |памер = |подпіс = |тып = штотыднёвік |фармат = А3 |уладальнік = Нараўлянскі раённы Савет дэпутатаў |выдавец = Установа «Рэдакцыя газеты "Прыпяцкая праўда"» |рэдактар = [[Міхаіл Валер’евіч Шаўчэнка]] |штат = 2 чалавекі (2022 г.)<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/kontakty/ |title=Кантакты газеты "Прыпяцкая праўда" |access-date=16 снежня 2022 |archive-date=16 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216102220/https://narovlya.by/kontakty/ |url-status=dead }}</ref> |заснаванне = 23 студзеня [[1932]] г.; (паўторна заснавана) красавік [[1965]] |зачыненая = |палітыка = галоўная афіцыйная дзяржаўная газета Нараўлянскага раёна |мова = [[Беларуская мова|беларуская]], [[Руская мова|руская]] |галоўны офіс = [[Беларусь]], [[Гомельская вобласць]], г. [[Нароўля]], вул. Макаранкі, д.5. |наклад = |кошт = |ISSN = |сайт = https://narovlya.by/ }} '''«Прыпяцкая праўда»''' — галоўная афіцыйная дзяржаўная [[газета]] [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] (орган Нараўлянскага раённага Савета дэпутатаў), заснаваная 23 студзеня 1932 г. і друкаваная ў [[Нароўля|Нароўлі]] ([[Беларусь]], [[Гомельская вобласць]])<ref name="ReferenceA">''Невмержицкая, Л.'' Юбилей районной газеты — важное событие для всей Наровлянщины // Прыпяцкая праўда. — 2022, 22 студзеня. — № 3, — С. 4.</ref>. Па гістарычным прычынам некалькі разоў змяняла сваю назву. У час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў 1941—1944 гг. газета часова спыніла выпуск нумароў. У 1963—1965 гг. газета не выдавалася па прычыне скасавання Нараўлянскага раёна, тэрыторыя якога ўвайшла ў склад [[Ельскі раён|Ельскага раёна]]. З адміністрацыйным аднаўленнем Нараўлянскага раёна 6 студзеня 1965 г., у красавіку 1965 г. зноў пачалося выданне сваёй раённай газеты ў Нароўлі — пад назвай «Прыпяцкая праўда». Тэматыка газеты — афіцыйна-палітычная, эканамічная і культурная: асвятляе галоўным чынам падзеі і працэсы, якія адбываюцца ў Нараўлянскім раёне і Беларусі. Друкуе таксама гісторыка-этнаграфічныя і побыта-дарадчыя артыкулы, літаратурныя і мемуарныя творы (у тым ліку, [[анекдот]]ы); размяшчае ілюстрацыі (фатаграфіі, малюнкі і г.д.), прыватныя аб’явы, некралогі і інш. Выкарыстоўвае [[Беларуская мова|беларускую]] і [[Руская мова|рускую мовы]] артыкулаў, паведамленняў, літаратурных твораў і г.д. Выходзіць адзін раз на [[тыдзень]]. Мае свой сайт у [[Інтэрнэт|Інтэрнэце]]. Дэвіз: «Раёнка — ваш компас у свеце гарачых навін!»<ref>[http://belsmi.by/smi/pechatnie_smi/smi319/ Прыпяцкая праўда] // belsmi.by</ref>. == Гісторыя == Гістарычныя назвы: '''«За калектывізацыю»''' (1932—1938), '''«За бальшавіцкія перамогі»''' (1938—1952), '''«Сталінскі сцяг»''' (1952—1956), '''«Ленінская праўда»''' (1956—1962), '''«Прыпяцкая праўда»''' (з красавіка 1965 года)<ref name="ReferenceA"/>. Перыядычнае папяровае выданне было заснавана ў пасёлку [[Нароўля]] як афіцыйная газета [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] (орган Нараўлянскага райкама КПБ(б), Нараўлянскага выканкама і Нараўлянскага райпрафсавета) пад назвай «За калектывізацыю» — 23 студзеня 1932 г. выйшаў яе першы нумар<ref name="ReferenceA"/>. Спачатку выдавалася накладам да 60 экзэмпляраў, а яе першым рэдактарам стаў Рыгор Іванавіч Шаркоў<ref>Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 21.</ref>. Друкавалася раённая газета на абсталяванні рэдакцыі. Газета мела ў той час усяго дзве старонкі (адзін [[аркуш]]) і выдавалася выключна на [[беларуская мова|беларускай мове]]<ref>Прыпяцкая праўда. — 1934. — № 5; Прыпяцкая праўда. — 1935. — № 1, 5.</ref>. У архівах газеты не захавалася падрабязных звестак аб дзейнасці газеты да 1941 г.<ref name="ReferenceA"/> У той перыяд публікацыі ў афіцыйнай газеце Нараўлянскага раёна адлюстроўвалі галоўныя працэсы ў савецкай дзяржаве: [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР|развіццё калектыўнага сельскай гаспадаркі ў СССР і БССР, першыя эканамічныя пяцігодкі краіны]], дзейнасць камуністычнай партыі. [[Калектывізацыя]] ў Нараўлянскім раёне завяршылася ў 1938 г., таму для газеты была абрана новая назва — «За бальшавіцкія перамогі»<ref name="ReferenceA"/>. Калі [[Абарончая аперацыя на Беларусі (1941)|ў чэрвені 1941 г. нямецка-фашысцкія войскі напалі на СССР]], то кіраўніцтва Нараўлянскага раёна прыняло рашэнне спыніць выданне газеты і схаваць [[друкарскі станок]] да вяртання ў раён савецкіх войск, бо не было шмат магчымасцей эвакуіраваць матэрыяльныя рэсурсы. Аўрам Лаўрэнцевіч Кліменка і яго пляменнік, выконваючы распараджэнне раённага кіраўніцтва, закапалі друкарскае абсталяванне на яўрэйскіх могілках у Нароўлі. Але нейкім чынам пра гэта стала вядома [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкім акупантам]], якія прышлі ў [[Нароўля|Нароўлю]] ў жніўні 1941 г. Аўрама Кліменку прымусілі адкапаць усё, што ён схаваў<ref name="ReferenceA"/>. Толькі ў снежні 1944 г., калі [[Нараўлянская аперацыя|з Нароўлі былі выгнаны нямецка-фашысцкія акупанты]], раённая газета аднавіла сваю працу і распавяла, як ідзе працэс гераічнага аднаўлення эканомікі і развіваецца культурнае жыццё Нараўлянскага раёна. У той час некалькі гадоў галоўным рэдактарам газеты быў Іван Філоненка<ref name="ReferenceA"/>. Са снежня 1952 па ліпень 1956 г. [[газета]] выходзіла пад назвай «Сталінскі сцяг»<ref name="ReferenceA"/>. А пазней, пасля смерці кіраўніка СССР [[Іосіф Сталін|Іосіфа Сталіна]] і [[культ асобы Сталіна|афіцыйнага развянчання культу яго асобы ў СССР]], была зацверджана новая для раённага перыядычнага выдання назва — «Ленінская праўда»<ref name="ReferenceA"/>. У 1950-х гг. рэдакцыяй газеты кіраваў Майсей Дварэцкі<ref name="ReferenceA"/>. Была створана шырокая сетка сельскіх [[карэспандэнт]]аў па раёне, у лік якіх ўліваліся лепшыя прадстаўнікі мясцовай [[інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] і перадавікі [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]]. Уласнага транспарту ў газеты не было, таму яе супрацоўнікі карысталіся папутным транспартам ці нават дабіраліся пешшу ў далёкія [[калгас]]ы<ref name="ReferenceA"/>. У розныя гады ў газеце [[журналіст]]амі працавалі пісьменнікі [[Давід Рыгоравіч Сімановіч]] і [[Іван Чыгрынаў]], паэт Уладзімір Шпадарчук, журналістка Беларускага Радыё Валянціна Чайка і іншыя прыкметныя асобы<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://narovlya.by/novosti/obschestvo/prypyatskaya-prauda-prazdnuet-den-rozhdeniya/ «Прыпяцкая праўда» празднует День рождения]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>''Партыко, О.'' «Прыпяцкая праўда» — надежный компас в мире новостей / О. Партыко // Прыпяцкая праўда. — 2026. — № 3. — 17 студзеня 2026. — С. 9.</ref>. 25 снежня 1962 г. Нараўлянскі раён скасаваны, а яго тэрыторыя ўключана ў склад [[Ельскі раён|Ельскага раёна]], таму ў Нароўлі было спынена выданне афіцыйнай раённай газеты<ref name="ReferenceA"/>. 6 студзеня 1965 г. зноў створаны Нараўлянскі раён — яго тэрыторыя вылучаецца са складу Ельскага раёна і Нароўля зноў атрымала статус райцэнтра. Таму ў красавіку 1965 г. раённая газета атрымлівае сваё «другое нараджэнне» і ўпершыню выходзіць пад назвай «Прыпяцкая праўда» (орган Нараўлянскага раённага Савета дэпутатаў), якое яна мае дагэтуль. Галоўным рэдактарам штонядзельнага выдання быў прызначаны Павел Бозікаў<ref name="ReferenceA"/>. У 1966 г. у нараўлянскай газеце «Прыпяцкая праўда» працавала літаратурным супрацоўнікам [[Святлана Аляксандраўна Алексіевіч]] (нар. 1948 г.), будучая лаўрэатка [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (2015). Пасля Паўла Бозікава, з 1969 да 1980 г., выданнем кіраваў Георгій Даўгіцкі<ref name="ReferenceA"/>. Вялікі ўклад у стварэнне газеты ўнеслі журналісты Валянціна Шынкевіч, [[Мікалай Мікалаевіч Ждановіч]] (нар. 1957) і Віктар Гузік, адказны сакратар Юліян Новік, карэктар Людміла Зязётка, фотакарэспандэнты Марат Стораж і Ганна Тушынская і іншыя<ref name="ReferenceA"/>. Для многіх супрацоўнікаў раённая газета ў тыя часы стала першай прыступкай у журналісцкай дзейнасці і школай майстэрства. А для раённай адміністрацыі, прадпрыемстваў і ўстаноў раёна газета ў сваю чаргу была важнай пляцоўкай для паведамленняў аб развіцці эканомікі, культуры і паляпшэнні быту гарадскага і сельскага насельніцтва Нараўляншчыны, ушанаванні ветэранаў вайны і заслужаных асоб<ref name="ReferenceA"/>. У канцы 1980 — пачатку 1990-ых гг. газета надзяляла шмат увагі мерапрыемствам па ліквідацыі наступстваў [[Чарнобыльская катастрофа|Катастрофы на Чарнобыльскай АЭС (у 1986 г.)]], а таксама зменам палітычнага і эканамічнага ладу краіны пасля [[Распад СССР|самароспуску СССР у 1991 г.]], [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР|атрыманнем Беларуссю дзяржаўнага суверэнітэту]] і пераходу да новых, [[капіталізм|капіталістычных адносін]] у грамадстве<ref name="ReferenceA"/>. Пачаткова рэдакцыя і друкарня месціліся ў Нароўлі на плошчы Леніна, а з [[1978]] года ў будынку №5 на вуліцы Макаранкі<ref>''Невмержицкая, Л.'' Юбилей районной газеты — важное событие для всей Наровлянщины / Л. Невмержицкая // Прыпяцкая праўда. — 2022, 22 студзеня. — № 3, — С. 4.</ref>. У цяперашні час газета друкуецца ў КПУП «Калор»<ref name="ReferenceA"/>, а штатнымі супрацоўнікамі газеты з’яўляюцца: галоўны рэдактар; намеснік галоўнага рэдактара; карэктар; два карэспандэнты; рэдактар інтэрнэт-рэсурсу і аператары электроннага набору і вёрсткі; фотакарэспандэнт; галоўны бухгалтар. Адным з карэспандэнтаў газеты працуе [[Васіль Васілевіч Чайка]] (нар. у 1965 г.), мясцовы школьны настаўнік, краязнавец і арганізатар музеяў. У апошнія гады на першай паласе папяровай газеты з’явіўся анонс публікуемых артыкулаў, палосныя рубрыкі, усё часцей выходзіць аўтарская калонка. Газета таксама стварыла свой сайт у [[Інтэрнэт|Інтэрнэце]], які карыстаецца папулярнасцю не толькі ў мясцовых жыхароў, але і далёка за межамі Нараўлянскага раёна<ref name="ReferenceA"/>. [[23 студзеня]] [[2022]] г. міністр інфармацыі Беларусі [[Уладзімір Барысавіч Пярцоў]] афіцыйна павіншаваў газету з 90-годдзем<ref>[https://mediana.by/rubriki/soobshchestvo/3428-prypyatskaj-pra-dze-90.html «Прыпяцкай праўдзе» — 90!]</ref>. [[12 ліпеня]] [[2023]] г. рэдакцыю газеты афіцыйна наведаў старшыня Нараўлянскага райвыканкама [[Уладзімір Пятровіч Антоненка]], каб абмеркаваць з калектывам рэдакцыі пытанні працы самой рэдакцыі, а таксама будаўніцтва, рамонту дарог у Нароўлі, захавання мясцовых помнікаў культуры, добраўпарадкавання, адказнасці жыхароў горада, адносіны кіраўнікоў арганізацый і адказных службаў да публікуемых у газеце крытычных матэрыялаў і многае іншае<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/predsedatel-narovlyanskogo-rajispolkoma-vladimir-antonenko-posetil-redaktsiyu/ |title=Председатель Наровлянского райисполкома Владимир Антоненко посетил редакцию |access-date=3 жніўня 2023 |archive-date=3 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803061209/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/predsedatel-narovlyanskogo-rajispolkoma-vladimir-antonenko-posetil-redaktsiyu/ |url-status=dead }}</ref>. == Рэдактары == Адказнымі / галоўнымі рэдактарамі газеты былі<ref name="ReferenceA"/>: * з 23 студзеня 1932 — ? — Рыгор Іванавіч Шаркоў, адказны рэдактар * 1934 — [[Васіль Конанавіч Аўдзюшын]] (1901—1972)<ref>За калектывізацыю: [газета]. — [месца друку : Нароўля (БССР)]. — 1934. — № 5.</ref>, адказны рэдактар * 1935 — (выконаў абавязкі адказнага рэдактара) Б. Газман<ref>За калектывізацыю: [газета]. — [месца друку : Нароўля (БССР)]. — 1935. — № 1, 5.</ref> * 1936 — Е. П. Прусак<ref>За калектывізацыю: [газета]. — [месца друку : Нароўля (БССР)]. — 1936. — № 70, 145.</ref>, адказны рэдактар * 1940-ыя гг. — Іван Філоненка, * 1950-ыя — Майсей Дварэцкі * 1965—1969 — Павел Бозікаў * 1969—1980 — Георгій Даўгіцкі * 1980—1988-? — Мікалай П. Кохна<ref>Прыпяцкая праўда. — 5 мая 1987. — № 53; Прыпяцкая праўда. — 23 красавіка 1988. — № 49.</ref> * Мікалай Чэпікаў * ?-1994-? — (выконваў абавязкі) Юліян Новік, адказны сакратар, загадчык аддзела сельскага жыцця<ref>Прыпяцкая праўда. — 19 красавіка 1994. — № 28.</ref><ref>''Невмержицкая, Л.'' Юбилей районной газеты — важное событие для всей Наровлянщины / Л. Невмержицкая // Прыпяцкая праўда. — 2022, 22 студзеня. — № 3, — С. 4.</ref> * ?-1994—1995-? — Л. Я. Кавалеўскі<ref>Прыпяцкая праўда. — 19 ліпеня 1994. — № 30; Прыпяцкая праўда. — 21 студзеня 1995. — № 6.</ref> * А. Карпенка * Уладзімір Крыжаноўскі * 2000—? — Алена Крупа * Валянціна Варанцова * Алена Румянцава * [[Іван Валянцінавіч Грушэўскі]]<ref>''Невмержицкая, Л.'' [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/ivan-grushevskij-belarus-stala-rodnoj/ Иван Грушевский: Беларусь стала родной] / Л. Невмержицкая // Прыпяцкая праўда. — 2024, 30 сакавіка. — № 12, — С. 1.</ref><ref>''Грушевский, И.'' [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-pamyat-o-sergee-konovode/ В память о редакторе наровлянской районки Сергее Коноводе] / И. Грушевский // Прыпяцкая праўда. — 2024, 18 студзеня. — № 3, — С. 7.</ref> * ?-2012—2014 — [[Сяргей Васілевіч Канавод]] (27.09.1971—19.03.2014)<ref>[https://top1000vk.com/163803756/ Сергей Коновод]</ref><ref>[https://poiski.pro/vk/user/id163803756 Сергей Коновод]</ref><ref>[https://www.sb.by/articles/v-narovle-planiruyut-otkryt-novyy-turisticheskiy-marshrut.html В Наровле планируют открыть новый туристический маршрут]</ref><ref>[https://bsj.by/2013/01/zhurnalisty-postarayutsya-donesti-nyuansy-dialoga-s-prezidentom-do-chitatelej/ Журналисты постараются донести нюансы диалога с Президентом до читателей]</ref><ref>''Грушевский, И.'' [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-pamyat-o-sergee-konovode/ В память о редакторе наровлянской районки Сергее Коноводе] / И. Грушевский // Прыпяцкая праўда. — 2024, 18 студзеня. — № 3, — С. 7.</ref>, галоўны рэдактар * (2014?)-2015— 25 лістапада 2021 — [[Наталля Аляксандраўна Лапаціна]]<ref>Прыпяцкая праўда. — 2015. — № 37; 2021. — № 47.</ref>, галоўны рэдактар * з 26 лістапада 2021 — [[Міхаіл Валер’евіч Шаўчэнка]] (нар. 1998), галоўны рэдактар<ref>Прыпяцкая праўда. — 2021. — № 48. — С. 2.</ref>. == Адрас == Установа «Рэдакцыя газеты „Прыпяцкая праўда“» — 247802, [[Беларусь]], [[Гомельская вобласць]], г. [[Нароўля]], вул. Макаранкі, д.5. prypjac_prav@cmi.by, pravda@narovlya.by * [https://narovlya.by/ сайт газеты «Прыпяцкая праўда» — narovlya.by/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220701011015/https://narovlya.by/ |date=1 ліпеня 2022 }} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Наровлянщина самобытная и современная / под общ. ред., пред. [[Валерый Васілевіч Шляга|В. В. Шляги]]. — Гомель : Редакция газеты «Гомельская праўда», 2015. — 119 с. * Наровля и Наровлянский район / сост.: Н. В. Кузьменкова, Н. И. Данильченко, С. В. Коновод. — Мозырь : Колор, 2005. — 25 с. * Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты «Гомельская правда», [б. д.]. — 26 с. * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П. П. Рабянок, К. Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с. * ''Невмержицкая, Л.'' Юбилей районной газеты — важное событие для всей Наровлянщины / Л. Невмержицкая // Прыпяцкая праўда. — 2022, 22 студзеня. — № 3, — С. 4. * ''Партыко, О.'' «Прыпяцкая праўда» — надежный компас в мире новостей / О. Партыко // Прыпяцкая праўда. — 17 студзеня 2026. — № 3. — С. 9. == Спасылкі == * [https://narovlya.by/istorija-gazety/ Гісторыя газеты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221216083319/https://narovlya.by/istorija-gazety/ |date=16 снежня 2022 }} * [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/prypyatskaya-prauda-prazdnuet-den-rozhdeniya/ «Прыпяцкая праўда» празднует День рождения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260123121535/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/prypyatskaya-prauda-prazdnuet-den-rozhdeniya/ |date=23 студзеня 2026 }} * [http://belsmi.by/smi/pechatnie_smi/smi319/ Прыпяцкая праўда] // belsmi.by {{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}} [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1932 годзе]] [[Катэгорыя:Нароўля]] [[Катэгорыя:Нараўлянскі раён]] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі на рускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі на беларускай мове]] 6mw3glziofio5bf9w4g2677fu18zzsj 0 729935 5165360 4590968 2026-07-13T11:40:43Z 5165360 wikitext text/x-wiki {{Састарэла}} {{Масавыя забойствы |Назва = Ракетны ўдар па жылым доме ў Дняпры |Выява = Dnipro after Russian missile attack, 2023-01-14 (02-01).jpg |Памёр выявы = |Подпіс = Дом у Дняпры пасля ўдару ракетай [[Х-22]] |Спосаб забойства = |Зброя = |Месца забойства = [[Дняпро (горад)|Дняпро]] |Каардынаты = |Матыў забойства = |Дата = [[14 студзеня]] [[2023]] года |Час = |Нападнікі = [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|УС РФ]] |Забойцы = |Забітыя = не менш за 46<ref name=meduza_2023_01_19/> |Параненыя = 80<ref name=meduza_2023_01_19/> |Колькасць забойцаў = |Канфлікт = [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|уварванне Расіі ва Украіну]] }} '''Масіраваны ракетны абстрэл Украіны''' [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброенымі сіламі Расійскай Федэрацыі]] адбыўся [[14 студзеня]] [[2023]] года. Выбухі прагрымелі ў [[Дніпро|Дняпры]], Кіеве<ref>[https://www.cnbc.com/2023/01/14/russian-missiles-strike-vital-infrastructure-in-kyiv-and-kharkiv.html Russian missiles strike vital infrastructure in Kyiv and Kharkiv]</ref>, Запарожжы<ref name="Moskoviti">{{Cite web |url=https://www.moscowtimes.ru/2023/01/14/rossiiskie-voiska-obstrelyali-kiev-i-podnyali-v-vozduh-bombardirovschiki-a30830 |title=Российские войска обстреляли Киев и подняли в воздух бомбардировщики |access-date=16 студзеня 2023 |archive-date=14 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114161704/https://www.moscowtimes.ru/2023/01/14/rossiiskie-voiska-obstrelyali-kiev-i-podnyali-v-vozduh-bombardirovschiki-a30830 |url-status=dead }}</ref>, Харкаўскай, Львоўскай<ref name="Meduzapedia">[https://meduza.io/feature/2023/01/14/rossiya-dvazhdy-za-den-obstrelyala-ukrainu-v-dnepre-raketa-popala-v-mnogokvartirnyy-dom-glavnoe Россия дважды за день обстреляла Украину. В Днепре ракета попала в многоквартирный дом. Главное]</ref>, Кіеўскай, Вінніцкай, Мікалаеўскай, Адэскай, Івана-Франкоўскай і Хмяльніцкай абласцях Украіны. У шасці абласцях Украіны пашкоджаны аб’екты энергетычнай інфраструктуры<ref>{{cite web |url=https://meduza.io/feature/2023/01/14/rossiya-dvazhdy-za-den-obstrelyala-ukrainu-v-dnepre-raketa-popala-v-mnogokvartirnyy-dom-glavnoe |title=Россия целый день обстреливала Украину. В Днепре ракета попала в многоквартирный дом. Больше 30 человек погибли, десятки пострадали |date=2023-01-14 |publisher=Meduza |archiveurl=https://archive.today/20230116065118/https://meduza.io/feature/2023/01/14/rossiya-dvazhdy-za-den-obstrelyala-ukrainu-v-dnepre-raketa-popala-v-mnogokvartirnyy-dom-glavnoe |archivedate=2023-01-16}}</ref>. У адной [[Цеплавая электрычная станцыя|ЦЭС]] разбураны энергаблок. У Дняпры ракета трапіла ў шматпавярховы дом, забіўшы не менш як 45 чалавек і параніўшы не менш як 75; пра лёс яшчэ 35 чалавек пакуль нічога не вядома<ref name="dnepr">{{Cite news|date=2023-01-16|website=BBC News Русская служба|title=Что известно о попадании российской ракеты в многоэтажку в Днепре|url=https://www.bbc.com/russian/news-64278377 |archiveurl=https://archive.today/20230116060804/https://www.bbc.com/russian/news-64278377 |archivedate=2023-01-16}}</ref>. Сярод параненых 14 дзяцей (самаму малодшаму — тры гады; 9-гадовая дзяўчынка знаходзіцца ў цяжкім стане)<ref name="svoboda">{{cite web |url=https://www.svoboda.org/a/vlasti-ukrainy-soobschili-o-novyh-obstrelah-infrastruktury/32223128.html |title=В результате обстрела Днепра разрушен многоэтажный жилой дом |publisher=Радио «Свобода» |date=2023-01-14}}</ref>; сярод забітых 15-гадовая дзяўчына. [[Францыя]] назвала дадзены ўдар ваенным злачынствам Расіі. Расійскія ўлады не пракаментавалі свой учынак. У Дняпры аб’явілі трохдзённую жалобу. == Ход падзей == [[Файл:Dnipro after Russian missile attack, 2023-01-14 (001).webm|thumb|Наступствы нападу на жылы дом у Дняпры]] 14 студзеня 2023 года УС РФ зрабілі масіраваны абстрэл суседняй з імі Украіны. Выбухі прагрымелі ў [[Дніпро|Дняпры]], Кіеве, Запарожжы, у Харкаўскай, Львоўскай, Кіеўскай, Вінніцкай, Мікалаеўскай, Адэскай, Івана-Франкоўскай і Хмяльніцкай абласцях Украіны. Расіяне паднялі ў паветра 17 бамбавікоў Ту-95, у моры выйшлі расійскія караблі, якія нясуць «Калібры»<ref name="currenttime">[https://www.currenttime.tv/a/russia-nanesla-novyy-raketnyy-udar-ukraine/32223145.html Россия нанесла новый ракетный удар по Украине, сообщается об обстрелах инфраструктуры]</ref>. З пяці Ту-22м3 над Курскай вобласцю і над Азоўскім морам выпусцілі пяць крылатых ракет тыпу [[Х-22]]. (На дадзены момант у Украіны няма сродкаў СПА для перахопу такіх ракет<ref>[https://www.bbc.com/russian/live/news-64082274 Война в Украине: в Днепре российская ракета попала в многоэтажный дом, Британия первая направит Киеву 14 танков]</ref>). Харкаў расейцы абстралялі з ракетных комплексаў С-300. ; Кіеў і Кіеўская вобласць [[Файл:Kyiv after Russian missile attack, 2023-01-14 (05).jpg|thumb|Разбурэнні ад абстрэлу Кіева]] Кіеў і Кіеўская вобласць (і шэраг іншых абласцей) былі атакаваныя УС РФ двойчы — каля 09:00 і — каля 15:00<ref name="izrailnasvyaze">[https://www.newsru.co.il/world/14jan2023/dnepr2_819.html Массированный ракетный обстрел Украины армией РФ. В Днепре разрушен многоэтажный дом, есть погибшие]</ref>. У [[Дняпроўскі раён (Кіеў)|Дняпроўскай раёне]] Кіева быў удар па крытычнай інфраструктуры горада. У [[Дарніцкі раён (Кіеў)|Дарніцкім раёне]] абломкам ракеты пашкодзіла аўтамабіль. У Кіеўскай вобласці расійскія ракеты пашкодзілі 28 жылых дамоў. Прадстаўнік ВСУ заявіў, што ранішні ўдар быў здзейснены балістычнымі ракетамі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/live/news-64082274?pinned_post_locator=urn:asset:8c72a44d-62a2-4189-a2ef-f852423037c8|title=Война в Украине: в Днепре российская ракета попала в многоэтажный дом, Британия первая направит Киеву 14 танков - Новости на русском языке|website=BBC News Русская служба|access-date=2023-01-15}}</ref>. ; Адэса Адэская райдзяржадміністрацыя ў 15:07 паведаміла, што над Адэскім раёнам у адказ на пускі ракет з паветра і мора спрацавала СПА. У Адэсе спынілі электратранспарт. ; Запарожжа Горад больш за 90 разоў быў абстраляны ракетамі [[С-300]] з-пад [[Энэргадар]]а. ; Аўдзееўка У Аўдзееўцы расійскія войскі забілі з «[[Град (РСЗА)|Градаў]]» 3 чалавек. ; Херсонская вобласць Часовае адключэнне электраэнергіі ў шэрагу мікрараёнаў [[Херсон]]а і ў 35 населеных пунктах вобласці. ; Харкаў У Харкаве спынілі метро. ; Івана-Франкоўская вобласць [[Файл:Ivano-Frankivsk Oblast after Russian missile attack, 2023-01-14 (02).jpg|thumb|Ліквідацыя наступстваў удару па Івана-Франкоўскай вобласці]] Удар па аб’екце энергетычнай інфраструктуры. ; Мікалаеўская вобласць У Мікалаеўскай вобласці ў шэсць раніцы расіяне абстралялі [[Ачакіў]] і выбілі вокны ў шматпавярхоўцы. Быў пашкоджаны жылы дом у населеным пункце Куцурубскай абшчыны. ; Іншыя гарады У Жытомірскай, Чаркаскай і Вінніцкай абласцях было ўведзена часовае адключэнне святла. == Разбурэнне шматпавярховага жылога дома ў Дняпры == [[Файл:Dnipro 20230115.jpg|thumb|Наступствы атакі ({{coord|48|25|08|N|35|04|05|E|display=inline,title}})]] У Дняпры каля 15:30 ракета тыпу Х-22 уразіла дзевяціпавярховы жылы дом па адрасе Набярэжная Перамогі, 118, разбурыўшы адзін пад’езд і 72 кватэры<ref name=":0">{{Cite web|date=2023-01-15|website=BBC News Україна|title=Х-22. Що відомо про ракету, якою Росія вдарила по Дніпру. І чи могли її збити|url=https://www.bbc.com/ukrainian/news-64281161 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230116104900/https://www.bbc.com/ukrainian/news-64281161 |archivedate=2023-01-16}}</ref><ref>{{cite web |url=https://meduza.io/video/2023/01/14/dnepr-podvergsya-raketnomu-udaru-chastichno-razrushen-devyatietazhnyy-dom-ne-menee-pyati-chelovek-pogibli-bolee-20-postradali |title=В Днепре ракета частично разрушила девятиэтажный дом. Не менее пяти человек погибли, более 20 пострадали. Вот как это было |date=2023-01-14 |publisher=Meduza}}</ref>. Па дадзеных мясцовых уладаў, на раніцу 17 студзеня вядома пра 45 загінулых<ref>[https://kyivindependent.com/news-feed/death-tool-in-dnipro-apartment-strike-rises-to-44 Death toll in Dnipro apartment strike rises to 44]</ref> і 75 параненых, у тым ліку 14 дзяцей; лёс яшчэ 35 жыхароў дома пакуль няясны. 39 чалавек былі выратаваны з-пад завалаў<ref name="dnepr"/>. Цудам выжыла 23-гадовая дзяўчына Анастасія Швец, якая ў шокавым стане была ў ваннай на сёмым паверсе — у верасні яе жаніх загінуў на расійска-ўкраінскай вайне; пра бацькоў, якія былі ў доме, нічога не вядома<ref>{{cite web |url=https://meduza.io/feature/2023/01/15/ya-nichego-ne-chuvstvuyu-krome-bolshoy-pustoty-vnutri |title=«Я ничего не чувствую, кроме большой пустоты внутри» |publisher=Meduza |date=2023-01-15}}</ref>. === Абставіны === Па хаце трапіла ракета таго ж тыпу, што і ўразіла гандлёвы цэнтр у Крэменчузе 27 чэрвеня 2022 года. Камандуючы Паветраных сіл ВСУ генерал-лейтэнант Мікалай Аляшчук заявіў, што ва ўкраінскай арміі на момант здарэння адсутнічалі сродкі для збіцця такіх ракет, і што за год [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|поўнамаштабнай вайны]] з 210 запушчаных па Украіне ракет Х-22 не была збітая ні адна. Раней гучалі паведамленні аб паразе такіх ракет Алешчук назваў несапраўднымі і памылковымі. Украінская служба BBC выказала меркаванне, што заява камандуючага з’яўляецца адказам на заяву саветніка кіраўніка Офіса прэзідэнта Украіны Аляксея Арастовіча, які раней сцвярджаў, што расійская ракета Х-22 упала на дом у выніку паражэння сродкамі СПА<ref name=":0" />. == Ракета на тэрыторыі Малдовы == Паблізу вёскі Ларга Брычанскага раёна малдаўскія праваахоўныя органы знайшлі абломкі меркаванай ракеты<ref>[http://belarustime.by/2023/01/14/v-moldavii-upali-oblomki-rakety/ В Молдавии упали обломки ракеты]</ref>. == Пацярпелыя == Па стане на раніцу 16 студзеня вядома аб гібелі па меншай меры 35 чалавек<ref name="dnepr"/> (сярод якіх 15-гадовая дзяўчына) толькі ў Дняпры. Былі паранены 75 чалавек (уключаючы 14 дзяцей<ref name="dnepr"/>; самаму малодшаму — тры гады; 9-гадовая дзяўчынка знаходзіцца ў цяжкім стане), усе дзеці былі адпраўлены ў бальніцу. == Рэакцыя == === Міжнародная супольнасць === [[Міністр замежных спраў Францыі|Міністэрства замежных спраў Францыі]] назвала атаку ваенным злачынствам і адзначыла, што яна сведчыць аб намеры Расіі эскалаваць вайну<ref name="skazhika-dyadya">{{cite web |url=https://www.rfi.fr/ru/украина/20230114-глава-мид-франции-удары-рф-по-украинским-городам-военные-преступления-которые-не-могут-остаться-безнаказанными |title=МИД Франции: удары РФ по украинским городам — военные преступления, которые не могут остаться безнаказанными |publisher=[[Міжнароднае французскае радыё]] |date=2023-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230114205854/https://www.rfi.fr/ru/украина/20230114-глава-мид-франции-удары-рф-по-украинским-городам-военные-преступления-которые-не-могут-остаться-безнаказанными |archivedate=2023-01-14}}</ref>. Прэзідэнт Літвы [[Гітанас Наўседа]] заявіў, што Расія — тэрарыстычная дзяржава і для яе прыйдзе час адказнасці за падобныя атакі<ref>{{cite web |url=https://twitter.com/GitanasNauseda/status/1614339539769905152 |title=Russia is a terrorist state |author=Gitanas Nausėda |date=2023-01-14}}</ref>. === Расія === Па стане на 15 студзеня не было афіцыйных заяў расійскага боку аб разбурэнні дома ў Дняпры, аднак Міністэрства абароны Расіі апублікавала раніцай 15 студзеня паведамленне ў тэлеграм-канале з фатаграфіяй ракеты і подпісам «Зараджаем па поўнай»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bbc.com/russian/live/news-64082274?pinned_post_locator=urn:asset:1e90024a-09ba-4223-a63e-838105f9134a|title=Главное к этому часу|website=BBC News Русская служба|access-date=2023-01-15}}</ref>. Расійскія дзяржаўныя СМІ не зрабілі ні адной публікацыі па нагоды разбурэння дома ў Дняпры<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://theins.info/news/258559|title=«Цель удара достигнута». Минобороны России подтвердило ракетные удары по Украине 14 января, в результате которых погибли более 20 человек|website=The Insider|date=2023-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230116002628/https://theins.info/news/258559 |archivedate=2023-01-16}}</ref>. {{зноскі}} {{Уварванне Расіі ва Украіну}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-01-16}} [[Катэгорыя:Студзень 2023 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 14 студзеня]] [[Катэгорыя:Масавыя забойствы ва Украіне]] [[Катэгорыя:2023 год ва Украіне]] 1xxlbth7pz94835g1mgztwfolr6xga8 0 730053 5165074 4581246 2026-07-12T16:29:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165074 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Прысцыян Цэзарэйскі''' ([[Лацінская мова|лац]]. Priscianus Caesariensis) — рымскі [[Граматыка|граматык]], родам з [[Шэршэль|Цэзарэі]] ў [[Маўрэтанія Цэзарэйская|Маўрэтаніі]], жыў каля 500 года н. э. Найвялікшым з яго прац з’яўляецца Institutiones Grammaticae («Граматычныя настаўленні») — падручнік лацінскай мовы ў 18 тамах. У [[Сярэдневякоўе|Сярэднія стагоддзі]] ён з’яўляўся самым распаўсюджаным падручнікам па лацінскай мове і паслужыў падставай для найноўшых прац па лацінскай [[Філалогія|філалогіі]]. == Біяграфія == Падрабязнасці жыцця Прысыяна невядомыя. Лічыцца, што ён быў грэкам, нарадзіўся і вырас у Цэзарыі (сучасны [[Шэршэль|Шаршал]], [[Алжыр]]) — сталіцы рымскай правінцыі [[Маўрэтанія Цэзарэйская|Маўрэтаніі]]. Калі верыць выбітнаму рымскаму пісьменніку і вучонаму [[Касіядор]]у, то Прысцыян займаўся выкладаннем лацінскай мовы ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. Акрамя таго, Прысцыян вядомы як аўтар лацінскага вершаванага панегірыка імператару [[Анастасій I|Анастасію]] (491—518), напісанага каля 512 г. Ступень жыццяздольнасці лацінскай мовы ў Канстанцінопалі VI ст. дастаткова дыскусійная. Меркаванне Жыльбера Дагрона, па якім грэцкая была дамінуючай мовай культуры, тады як веданне лацінскай было абмежавана чыноўнікамі імператарскай адміністрацыі, і лацінская звычайна не выкарыстоўвалася імператарскім асяроддзем, было пастаўлена пад сумнеў М. Саламонам, які сцвярджае, што лацінская мова не была абмежавана адміністрацыяй і невялікімі абшчынамі выхадцаў з Італіі і Афрыкі, і што цікавасць да лацінскай культуры была вельмі моцнай. Ён паказвае, што кола арыстакратаў і чыноўнікаў, зацікаўленых у роўнай меры грэчаскімі і лацінскімі штудыямі, а таксама ў сувязях з інтэлектуаламі на захадзе, канцэнтравалася ў шырокім інтэлектуальным гуртку вакол граматыка Прысцыяна. Ён паказвае таксама, што запатрабаванне ў латыні як мове культуры ў значнай меры захоўвалася на працягу VI стагоддзя. Аднак такі погляд большасці спецыялістаў уяўляецца перабольшаным. == Працы == Самая вядомая праца Прысцыяна, Institutiones Grammaticae, уяўляе сабой сістэматычнае даследаванне лацінскай граматыкі. Граматыка складаецца з 18 кніг. З іх у шаснаццаці разбіраецца фанетыка, словаўтварэнне і флектыўная сістэма мовы; астатнія два тамы адносяцца да сінтаксісу. У рукапісах «Граматычных настаўленняў» змешчана нататка, што праца была скапіраваная (526, 527 г.) Флавіем Тэадорам, пісцом імператарскага сакратарыята. Граматыка Прысцыяна заснавана на ранніх працах грэчаскіх вучоных [[Герадыян]]а і [[Апалоній Дыскол|Апалонія]]. Яе галоўнымі станоўчымі якасцямі з’яўляюцца паўната выкладу і багацце прыкладаў. Дзякуючы Прысцыяну захаваліся многія фрагменты з твораў старых лацінскіх аўтараў, якія ў адваротным выпадку маглі б быць страчаны назаўжды, у прыватнасці, Энія, Пакувія, Акцыя, Луцылія, Катона і Варрона. Але часцей за ўсё Прысцыян цытуе Вяргілія, [[Тэрэнцый|Тэрэнцыя]], [[Марк Тулій Цыцэрон|Цыцэрона]] і [[Плаўт]]а, а акрамя таго, [[Лукан]]а, [[Гарацый|Гарацыя]], [[Ювенал]]а, Салюстыя, Стацыя, [[Авідзій|Авідзія]], Лівія і Персія. На граматыку Прысцыяна неаднаразова спасылаліся некаторыя брытанскія пісьменнікі VIII стагоддзя — Альдхельм, [[Беда Вялебны|Беда Высокашаноўны]], [[Алкуін]]. У IX стагоддзі франкскі манах [[Рабан Маўр]] з [[Фульда|Фульды]] выпусціў яе скарочаны варыянт. Існуе каля тысячы манускрыптаў, у аснове якіх ляжыць копія, зробленая Флавіем Тэадорам. Большасць копій утрымліваюць кнігі з першай па шаснаццатаю (іх часам завуць Priscianus major), некаторыя ўключаюць (разам з трыма кнігамі Ad Symmachum) толькі сямнаццатую і васямнаццатую кнігі (Priscianus minor). І толькі нямногія выданні змяшчаюць абедзве часткі. Самыя раннія манускрыпты датуюцца дзявятым стагоддзем, хаця некаторыя фрагменты былі напісаны раней. «Малыя» працы Прысцыяна — 6 граматычных і 2 паэтычныя: * De figuris numerorum (Пра склоны лічэбнікаў). * De metris (fabularum) Terentii (Пра метр Тэрэнцыя). * Praeexercitamina rhetoricis (Граматычныя папярэднія практыкаванні) у III кнігах даюць кароткае настаўленне ў рыторыцы на аснове грэчаскіх рытарычных практыкаванняў Гермогена. * De nomine, pronomine, et verbo (Пра назоўнік, займеннік і дзеяслоў), скарочаная версія яго «Граматычных настаўленняў», прызначаная для выкладання граматыкі лацінскай мовы ў школах. * Partitiones xii versuum Aeneidos principalium — аналіз першых дванаццаці радкоў [[Энеіда|Энеіды]] Вяргілія, які ўяўляе сабой цікавы ўзор антычнай методыкі навучання. Пры разборы выкарыстоўваецца методыка «пытанне-адказ». Спачатку аўтар разглядае метр твора, затым кожную страфу, і нарэшце ўважліваму і канструктыўнаму разбору падвяргаецца кожнае слова. * De accentibus (Пра націскі) — пазнейшы трактат некалькі іншай будовы і стылю, прыпісаны Прысцыяну («Псеўда-Прысцыян»). * Панегірык імператару Анастасію. У гэтым творы з 312 радкоў Прысцыян выступае прадаўжальнікам традыцый лацінскага вершаванага імператарскага панегірыка, займаючы месца паміж Клаўдыянам і Сідоніям, з аднаго боку, і Крэсконіем Карыпам, з другога. Гэта першы з двух (разам з Карыпам) прыкладаў такога панегірыка ў Канстанцінопалі. Сачыненне цікава тым, што паралельна яму грэчаскі празаічны панегірык таму ж імператару выпусціў Пракоп Газскі. * Periegesis, вершаваны [[Перыфраза|перыфраз]] геаграфічнага сачынення Дыянісія Перыегета. == Выданні, пераклады і даследаванні == * Гэты артыкул (раздзел) змяшчае тэкст, узяты (перакладзены) з адзінаццатага выдання «Брытанскай энцыклапедыі», які перайшоў у грамадскі здабытак. * Prisciani grammatici Caesarensis Institutionum grammaticarum libri XVIII // Grammatici Lalini. Vol. II—III / Rec. H. Keil / Ed. M. Hertzil. — Lips., 1855—1859. * Prisciani institutionum grammaticalium librorum I—XVI, indices et concordantiae / Curantibus Cirilo Garcia Roman, Marco A. Gutierrez Galindo. — Hildesheim, New York: Olms-Weidmann, 2001. * Priscianus Periegesis // GGM. — V. II. — P. 190—191. * Coyne P. Priscian’s De laude Anastasii imperatoris. — McMaster Univ., 1988. * Прысцыян. Панегірык Анастасію / Празаіч. пер. Н. Н. Болгава // Класічная і візантыйская традыцыя. 2014. — Белгарад, 2014. — С. 279—286. ISBN 978-5-9905516-8-8 * Прысцыян. Фрагменты / Пер. з лац.  і заўвагі Н. Н. Болгава, А. М. Болгавай // Hypothekai: Журн. па гісторыі антыч. пед. культуры. — Вып. 3: Адукацыя ў Поз. Антычнасці. — М .: Аквілон, 2019. — С. 121—145. * Encarta Encyclopedia, 2002.+ * Priscien. Transmission et refondation de la grammaire, de l’antiquité aux modernes / éd. M. Baratin, B. Colombat, L. Holtz. — Brepols Publishers, 2009. ISBN 978-2-503-53074-1 * Croke B. Poetry and Propaganda: Anastasius I as Pompey // Greek, Roman and Byzantine studies. — 2008. — 48. — P. 447—466. * Salamon M. Priscianus und sein Schülerkreis in Konstantinopel // Philologus. — 1979. — 123. — S. 91—96. * Davis M. T. Priscian and the West // Byzantine Studies Conference. — Chicago, 1982. * Болгаў Н. Н., Болгава А. М. Прысцыян Граматык і яго спадчына // Hypothekai: Журн. па гісторыі антыч. пед. культуры. — Вып. 3: Адукацыя ў Поз. Антычнасці. — М .: Аквілон, 2019. — С. 104—120. * Болгаў К. Н. Прысцыян і выніковая сістэматызацыя лацінскай граматыкі ў Канстанцінопалі VI ст. // Каразінськi чытання (гiст. навукi). — Харкаў, 2012. С. 132—133. * Болгаў К. Н. Выніковая сістэматызацыя лацінскай граматыкі ў Канстанцінопалі VI ст. // Праблемы гісторыі і археалогіі Украіны. — Харкаў, 2012. — С. 82-83. * Болгаў К. Н. Лацінскі эпічны панегірык ў Ранняй Візантыі: (Прысцыян і Карып) // Моладзь — навуцы. 2012. — Пскоў, 2012. — Т. 1. — С. 93-95. * Болгаў Н. М. «Панегірык імператару Анастасію» Прысцыяна // Сафія Кіеўская: Візантыя. Русь. Украіна. — Віп. ІV: Зб. навук. праць, прысвяч. 170-годдзю з дня народж. Н. П. Кандакова (1844—1925). — К., 2014. — С. 270—293. * Болгава А. М., Агаркова Ю. Н. Рытарычная структура панегірыкаў Пракопа Газскага і Прысцыяна // Класічная і візантыйская традыцыя. 2014. — Белгарад, 2014. — С. 177—185. ISBN 978-5-9905516-8-8 == Спасылкі == Corpus Grammaticorum Latinorum: complete texts and full bibliography [https://web.archive.org/web/20090404051520/http://kaali.linguist.jussieu.fr/CGL/index.jsp] {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-01-18}} [[Катэгорыя:Лацінскія граматыкі]] lqt9iaej9j6ooyij62em1g9wrq0ngs7 0 731853 5165006 5023771 2026-07-12T13:22:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165006 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Працоўны саюз Amazon |альтэрнатыўная = {{lang-en|Amazon Labor Union (ALU)}} |тып = [[прафсаюз]] |дата_заснавання1 = [[2022]] |сайт = https://www.amazonlaborunion.org/ }} '''Працоўны саюз Amazon''' ({{lang-en|Amazon Labor Union (ALU)}}) — незалежны [[прафсаюз]] работнікаў [[Amazon.com|Amazon]]. == Перадумовы стварэння == Сведчанні аб парушэнне правоў працоўных у Amazon паступалі яшчэ з [[2018]] года. Так, напрыклад, у [[2018]] годзе паступалі звесткі аб тым, што на складзе Amazon у [[Стафардшыр|Стафардшыры]], работнікі не маглі схадзіць у [[Туалет|прыбіральню]] і [[Мачавыпусканне чалавека|мачыліся]] ў бутэлькі прама на працоўным месцы, з-за боязі таго, што аўтаматычная штрафная сістэма ад Amazon выпіша работніку штраф<ref>{{cite web|author = Shona Ghosh|date = 2018-4-16|url = https://www.businessinsider.com/amazon-warehouse-workers-have-to-pee-into-bottles-2018-4|title = Undercover author finds Amazon warehouse workers in UK 'peed in bottles' over fears of being punished for taking a break|publisher = [[Business Insider]]|accessdate = 2023-2-10|language = en}}</ref>. У [[2021]] годзе кіраўніцтва кампаніі прызнала факт таго, што вадзіцелі Amazon не маюць часу на паходы ў прыбіральню, і паабяцала вырашыць праблему<ref>{{cite web|date = 2021-4-3|url = https://hromadske.ua/ru/posts/amazon-priznala-chto-nekotorye-ee-sotrudniki-hodyat-v-tualet-v-butylki-potomu-chto-ne-uspevayut-obeshaet-reshit-eto|title = Amazon признала, что некоторые ее сотрудники ходят в туалет в бутылки, потому что не успевают. Обещает решить это|publisher = [[Hromadske.TV]]|accessdate = 2023-2-13|language = ru}}</ref>. Аднак наяўнасць такой праблемы на складах кампаніі да гэтага часу адмаўляецца<ref>{{cite web|date = 2021-4-5|url = https://oborot.ru/news/amazon-soglasilsya-chto-voditelyam-nekuda-i-nekogda-hodit-v-tualet-no-nalichie-takoj-problemy-skladah-vse-eshhe-otricaet-i133210.html|title = Amazon согласился, что водителям некуда и некогда ходить в туалет. Но наличие такой проблемы складах все еще отрицает|publisher = oborot.ru|accessdate = 2023-2-10|language = ru}}</ref>. Работнікі кампаніі таксама заяўлялі аб звышурочнай працы ў [[Чорная пятніца (распродажы)|чорную пятніцу]]<ref>{{cite web|author = [[Amnesty International]]|date = 2020-11-27|url = https://www.amnesty.org/en/latest/press-release/2020/11/black-friday-rush-must-not-cost-amazon-workers-their-health-and-safety/|title = Black Friday rush must not cost Amazon workers their health and safety|accessdate = 2023-2-10|language = en}}</ref>, непрыстасаваныя для працы склады<ref>{{cite web|author = The Morning Call|date = 2019-4-1|url = https://www.mcall.com/2015/08/17/inside-amazons-warehouse/|title = Inside Amazon’s Warehouse|accessdate = 2023-2-10|language = en}}</ref> і сачэнне за работнікамі з боку карпарацыі<ref>{{cite web|author = Vice|date = 2019-4-1|url = https://www.vice.com/en/article/3azegw/amazon-is-spying-on-its-workers-in-closed-facebook-groups-internal-reports-show|title = Inside Amazon’s Secret Program to Spy On Workers’ Private Facebook Groups|accessdate = 2023-2-10|language = en}}</ref>. У справаздачы Open Markets Institute аб умовах працы на Amazon сцвярджаецца, што працаўнікі фірмы знаходзяцца пад пастаянным кантролем кіраўніцтва, падвяргаюцца [[Дыскрымінацыя|дыскрымінацыі]] і рызыкуюць быць звольненымі па невядомых прычынах. У прыватнасці адзначаецца, што Amazon устанаўлівае камеры назірання на працоўных месцах, рэгулярна звальняе супрацоўнікаў, якія адстаюць ад нарматываў выпрацоўкі і не прымаюць да ўвагі некаторыя віды траўмаў на вытворчасці<ref>{{cite web|author = Dev.by|date = 2020-9-2|url = https://devby.io/news/amazon|title = Опубликовано исследование о нечеловеческих условиях труда в Amazon|accessdate = 2023-2-10|language = ru}}</ref>. == Стварэнне прафсаюза == Першая спроба стварэння прафсаюза на Amazon у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] прайшла ў горадзе [[Бессемер (Алабама)|Бессемер]] у штаце [[Алабама]] ў [[2021]] годзе. У выніку работнікі склада прагаласавалі супраць стварэння прафсаюзу<ref>{{cite web|author = [[Euronews]]|date = 2021-4-10|url = https://ru.euronews.com/2021/04/10/amazon-workers-union|title = Сотрудники Amazon в Бессемере проголосовали против создания профсоюза|accessdate = 2023-2-10|language = ru}}</ref>. Перад галасаваннем, рабочыя са склада ў Бессемеры заяўлялі, што кіраўніцтва кампаніі перашкаджала правядзенні галасавання за стварэнне прафсаюза. Да прыкладу, кіраўніцтва кампаніі пачало вешаць антыпрафсаюзныя постэры ў туалетах склада, праводзіла абавязковыя антыпрафсаюзныя трэнінгі, а таксама адпраўляла паведамлення, якія асуджаюць прафсаюзы, праз карпаратыўныя прыкладанні і нават на тэлефоны<ref>{{cite web|author = [[Amnesty International]]|date = 2021-3-1|url = https://eurasia.amnesty.org/2021/03/01/kak-rabotniki-amazon-boryutsya-za-svoi-trudovye-prava-v-ssha-rasskazyvaet-amnesty-international/|title = Как работники Amazon борются за свои трудовые права в США. Рассказывает Amnesty International|accessdate = 2023-2-10|language = ru|archive-date = 10 лютага 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230210160106/https://eurasia.amnesty.org/2021/03/01/kak-rabotniki-amazon-boryutsya-za-svoi-trudovye-prava-v-ssha-rasskazyvaet-amnesty-international/|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|author = [[ТАСС]]|date = 2021-4-9|url = https://tass.ru/obschestvo/11105691|title = Amazon против профсоюзов. Чем недовольны работники компании|accessdate = 2023-2-10|language = ru}}</ref>. Першае паспяховае галасаванне за стварэнне прафсаюза прайшло на складзе JFK8 у [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]] [[2 красавіка]] [[2022]] года<ref>{{cite web|author = Вести|date = 2022-2-4|url = https://www.vesti.ru/hitech/article/2697678|title = Работникам Amazon в США впервые удалось создать профсоюз|accessdate = 2023-2-10|language = ru}}</ref><ref>{{cite web|author = [[BBC]]|date = 2022-2-4|url = https://www.bbc.com/news/business-60944677|title = Amazon workers win battle to form first US union|accessdate = 2023-2-10|language = en}}</ref>. Пасля паспяховага галасавання на складзе JFK8, кіраўніцтва кампаніі Amazon вырашыла аспрэчыць вынікі галасавання, заявіўшы, што прафсаюзныя актывісты, з мэтай атрымаць галасы рабочых, раздавалі [[Марыхуана|марыхуану]] і пагражалі рабочым-мігрантам пазбаўленне льгот<ref>{{cite web|author = Sam Tabahriti|date = 2022-4-10|url = https://www.businessinsider.com/amazon-union-new-york-staten-island-marijuana-cannabis-jfk8-2022-4|title = Amazon says New York union organizers gave workers weed to help secure unionization votes|publisher = [[Business Insider]]|accessdate = 2023-2-10|language = en}}</ref><ref>{{cite web|date = 2022-4-11|url = https://1prof.by/news/v-mire/vybory-v-ssha-nichego-ne-znachat-amazon-nameren-otmenit-pobedu-profsojuza/|title = Amazon пытается обжаловать решение о создании профсоюза|publisher = 1prof.by|accessdate = 2023-2-10|language = ru|archive-date = 10 лютага 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230210160104/https://1prof.by/news/v-mire/vybory-v-ssha-nichego-ne-znachat-amazon-nameren-otmenit-pobedu-profsojuza/|url-status = dead}}</ref>. [[2 мая]] [[2022]] года на складзе LDJ5 у [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]] было праведзена галасаванне аб стварэнні прафсаюза, на якім прафсаюзныя актывісты пацярпелі паражэнне<ref>{{cite web|author = [[The New York Times]]|url = https://www.nytimes.com/2022/05/02/technology/amazon-union-staten-island.html|title = Amazon Union Loses Vote at Second Staten Island Warehouse|accessdate = 2023-2-10|language = en}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://static1.squarespace.com/static/5e449c8c3ef68d752f3e70dc/t/5f4cffea23958d79eae1ab23/1598881772432/Amazon_Report_Final.pdf Справаздача Open Markets Institute аб умовах працы на Amazon ад верасня 2020 года] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прафсаюзы ЗША]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2022 годзе]] t1un0bzswv2euhce920w69nnptcp247 0 735076 5165065 5040833 2026-07-12T16:05:51Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Відэаблогеры Украіны]]; +[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі YUNA]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165065 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} '''Джэры Гейл''' ({{Lang-en|Jerry Heil}}, сапраўднае імя — '''Яна Аляксандраўна Шэмаева''', {{lang-uk|Яна Олександрівна Шемаєва}}; {{Н|ж}} {{Датанараджэння|21|10|1995}}, [[Васылькіў]], [[Кіеўская вобласць]], [[Украіна]]) — [[Украіна|украінская]] [[Спявак|спявачка]] і [[Аўтар песні|аўтар песень]]. Стала вядомая як [[відэаблог]]ер і [[Кавер-версія|кавер-выканаўца]] дзякуючы перапяванню песень сусветных і ўкраінскіх выканаўцаў. Вялікую папулярнасць ёй прынесла аўтарская песня «Охрана, отмєна» з яе дэбютнага студыйнага альбома «Я — Яна» (2019, назва стылізавана як «'''# Я_ЯНА'''»). == Жыццё і творчасць == === Раннія гады === Нарадзілася 21 кастрычніка 1995 года ў горадзе Васылькіў Кіеўскай вобласці. З ранняга ўзросту пачала займацца музыкай, з 3 да 15 гадоў вучылася ў музычнай школе, затым — у [[Кіеўская муніцыпальная акадэмія музыкі імя Р. М. Гліера|Кіеўскім інстытуце музыкі імя Рэйнгольда Гліера]] (аддзяленне харавога дырыжыравання) і [[Нацыянальная музычная акадэмія Украіны імя Пятра Чайкоўскага|Нацыянальнай музычнай акадэміі Украіны імя Пятра Чайкоўскага]] (якую кінула на другім курсе). У 2022 годзе была залічана ў музычны каледж Берклі ў Бостане (ЗША). === Гісторыя псеўданіма === Яна Шэмаева называе гісторыю псеўданіма Jerry Heil «трохі дэбільнай». Калі ў 15-гадовым узросце яна рэгістравалася ў сацсетцы [[VK|ВКонтакте]], то пазначыла выдуманае імя Jerry Mouse (ад імя анімацыйнага персанажа мультфільма «[[Том і Джэры]]», а менавіта мышы Джэры). Пасля слова ''mouse'' яна замяніла на першае якое трапіла амерыканскае прозвішча, якое ўбачыла ў Інтэрнэце<ref name="Buro">{{Cite news|url=https://www.buro247.ua/culture/music/newname-jerry-heil.html|title=Новое имя: Jerry Heil|lang=ru|accessdate=2018-01-27}}</ref>. === Відэаблогі === З 2012 года Яна Шэмаева здымала і публікавала розныя відэакліпы, пачынаючы ад гутарковых відэа і [[Відэаблог|блогаў]] да музычных [[Кавер-версія|кавераў]]. Яна перапявала песні вядомых украінскіх і замежных выканаўцаў «[[Океан Ельзи]]», «The Hardkiss», «[[Twenty One Pilots]]», «Kodaline» і іншых. Лідар «Океан Ельзи» [[Святаслаў Іванавіч Вакарчук|Святаслаў Вакарчук]] неаднаразова публікаваў у сябе на старонках у сацыяльных сетках яе [[Кавер-версія|каверы]] на песні гурта. === 2016—2018: міні-альбом «Де мій дім» === У пачатку снежня 2016 года рок-гурт «Arlett» выпусціў сінгл «Електрична зима», у запісе якога прымала ўдзел і Гейл<ref name="ArlettZyma">{{Cite web|lang=|url=https://notatky.com.ua/arlett-elektrychna-zyma/|title=Arlett feat. Jerry Heil – Електрична Зима (Сингл)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201013041813/https://notatky.com.ua/arlett-elektrychna-zyma/|archivedate=2020-10-13|accessdate=2020-10-13}}</ref>. У 2017 годзе Гейл разам з таварышам, з якім яны гулялі ў рэстаране, вырашыла стварыць гурт. Паклікаўшы яшчэ двух сваіх знаёмых, яны пачалі рэпетаваць у гаражы ў Кіеве, куды яна прыязджала з Васыльківа. Гурт хутка распаўся. Тады ж Гейл таксама выступала сольна. На мерапрыемстве, арганізаваным радыё «Джэм FM», яна спявала папуры, арганізатарам спадабалася, і яны паабяцалі ўзяць у ратацыю яе акцёрскую песню<ref name="Babel">{{Cite web|lang=|url=https://thebabel.com.ua/texts/29999-trek-ohrana-otmyena-cpivachki-jerry-heil-nabrav-mayzhe-2-milyoni-pereglyadiv-na-youtube-yak-vona-visim-rokiv-yshla-do-svogo-pershogo-virusnogo-hita-u-velikomu-profayli-thebabelya|title=Трек «Охрана, отмєна» cпівачки Jerry Heil набрав майже 2 мільйони переглядів на YouTube. Як вона вісім років ішла до свого першого вірусного хіта — у великому профайлі theБабеля|author=Лащук|first=Тереза|website=thebabel.com.ua|location=2019-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513111658/https://thebabel.com.ua/texts/29999-trek-ohrana-otmyena-cpivachki-jerry-heil-nabrav-mayzhe-2-milyoni-pereglyadiv-na-youtube-yak-vona-visim-rokiv-yshla-do-svogo-pershogo-virusnogo-hita-u-velikomu-profayli-thebabelya|archive-date=2019-05-13}}</ref>. Так з’явілася песня «Де мій дім». З’яўленне трэка падштурхнула яе да пошуку саўнд-прадзюсара. Неўзабаве яна натыкнулася на старонку «Vidlik Records» у [[Facebook]], на якую адправіла чарнавікі сваіх песень і пасля атрымала станоўчы адказ ад заснавальнікаў лэйбла Яўгенія Філатава і Наты Жыжчанка<ref name="Karabas">{{Cite news|url=https://live.karabas.com/jerry-heil-interview/|title=Історія Jerry Heil: як відеоблогерка з Василькова зачарувала ONUKA та The Maneken|author=Пухарев|first=Філ|lang=|website=Karabas Live}}</ref>. Менавіта на іх лэйбле 27 кастрычніка 2017 быў выдадзены дэбютны мініальбом Гейл пад назвай «Де мій дім», у які ўвайшлі чатыры песні: «Де мій дім», «Постіль», «Небо» і «Надія»<ref>{{Cite web|lang=uk|url=http://notatky.com.ua/jerry-heil-de-mij-dim/|title=Jerry Heil – Де мій дім (EP)|author=|website=notatky.com.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127203100/http://notatky.com.ua/jerry-heil-de-mij-dim/|archive-date=27 січня 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.buro247.ua/culture/music/jerry-heil-de-miy-dim.html|title=Jerry Heil презентовала дебютный EP|lang=ru}}</ref>. 3 лістапада 2018 года Гейл прыняла ўдзел у кастынгу дзявятага сезона пеўчага шоу «X-Фактар», дзе яна праспявала [[А капэла|акапельна]] папуры з песень [[Алег Анатольевіч Віннік|Алега Вінніка]]. Атрымаўшы чатыры «так» (Згода журы на праходжанне кандыдата ў наступны этап конкурсу), яна трапіла ў трэніравальны лагер, які пакінула пасля першага выпрабавання<ref>{{Cite web|url=https://xfactor.stb.ua/ua/episode/x-faktor-9-sezon-vypusk-10-ot-03-11-2018-jerry-heil-popurri/|title=Х-фактор 9. Випуск 10. Jerry Heil — Попурі. Додатковий кастинг в Києві від 03.11.2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181104011545/https://xfactor.stb.ua/ua/episode/x-faktor-9-sezon-vypusk-10-ot-03-11-2018-jerry-heil-popurri/|archivedate=4 листопада 2018|accessdate=3 листопада 2018}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://vesti-ukr.com/kultura/311204-top-5-vystuplenij-desjatoho-kastinha-kh-faktora-vozvrashchenie-prizraka-el-kravchuk-i-hromkij-uspekh-videoblohera-jerry-heil|title=ТОП-5 выступлений десятого кастинга «Х&nbsp;—Фактора»&nbsp;— возвращение призрака EL Кравчук и громкий успех видеоблогера Jerry Heil|archiveurl=https://perma-archives.org/warc/20181113011115/https://vesti-ukr.com/kultura/311204-top-5-vystuplenij-desjatoho-kastinha-kh-faktora-vozvrashchenie-prizraka-el-kravchuk-i-hromkij-uspekh-videoblohera-jerry-heil|archivedate=13.11.2018|accessdate=12.11.2018}}</ref>. У той жа месяц Гейл прэзентавала новую песню «Кава». 12 лістапада 2018 адбылася прэм’ера яе дэбютнага кліпа на песню «Постіль», знятага [[Відэакліп|кліпмэйкерам]] Юрыем Двіжонам, у якім зняўся зямляк спявачкі з Васыльківа, мадэль Дзмітрый Тапарынскі<ref>{{Cite web|lang=|url=https://topmodel.novy.tv/ua/videos/episode/dima-toporinskiy-znyavsya-v-klipi-jerry-heil/|title=Діма Топоринський знявся в кліпі Jerry Heil|archiveurl=https://perma-archives.org/warc/20181113011117/https://topmodel.novy.tv/ua/videos/episode/dima-toporinskiy-znyavsya-v-klipi-jerry-heil/|archivedate=13.11.2018|accessdate=12.11.2018}}</ref>. У канцы 2018 года Гейл напісаў саўнд-прадзюсар Юрый Вадалажскі і прапанаваў запісаць адну з яе песень. Супрацоўніцтва не склалася, але Вадалажскі пазнаёміў Яну з музыкам і саўнд-прадзюсарам Раманам Чарэнавым, вядомым пад псеўданімам Morphom<ref name="Babel"/>. Напярэдадні Новага года Гейл з Morphom’ам запісалі трэк «Вічність»<ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.youtube.com/watch?v=--K2qsJFX1w|title=Jerry Heil - Вічність (Новорічна) Official Audio! Прем'єра!|author=|first=|website=|location=2019-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404073359/https://www.youtube.com/watch?v=--K2qsJFX1w|archive-date=4 квітня 2019}}</ref>. === 2019—2021: альбом #Я_ЯНА і адбор на Еўрабачанне-2020 === У пачатку сакавіка 2019 года ў [[Instagram]] Гейл апублікавала ўрывак песні «Охрана, отмєна», запісаны сумесна з Morphom<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://fakty.ua/298864-ohrana-otmiena-set-vzorval-smeshnoj-hit-molodyh-ukrainskih-muzykantov-video|title=«Охрана отмєна»: сеть взорвал смешной хит молодых украинских музыкантов|website=fakty.ua|location=2019-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407222443/https://fakty.ua/298864-ohrana-otmiena-set-vzorval-smeshnoj-hit-molodyh-ukrainskih-muzykantov-video|archive-date=2019-04-07|author=Музика, Лілія}}</ref>. Трэк набраў абароты ў сацсетцы, дзе быў пераспяваны і распаўсюджаны сотні разоў, у прыватнасці спявачкамі [[Анастасія Аляксееўна Каменскіх|Насцяй Каменскіх]] і [[Вера Брэжнева|Верай Брэжневай]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://replyua.net/show/138751-horosho-hot-tapkami-ne-kidayut-na-ukrainskiy-yazyk-v-lente-vera-brezhneva-posovetovala-slushat-ukrainskuyu-muzyku-opublikovav-v-seti-video.html|title=«Хорошо хоть тапками не кидают на украинский язык в ленте»: Вера Брежнева посоветовала слушать украинскую музыку, опубликовав в сети видео|website=replyua.net|location=2019-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407222727/https://replyua.net/show/138751-horosho-hot-tapkami-ne-kidayut-na-ukrainskiy-yazyk-v-lente-vera-brezhneva-posovetovala-slushat-ukrainskuyu-muzyku-opublikovav-v-seti-video.html|archive-date=2019-04-07|author=Коваль, Оксана}}</ref>. 4 красавіка 2019 года Гейл апублікавала лірык-відэа і поўную версію песні<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://notatky.com.ua/jerry-heil-okhrana-otmena/|title=Jerry Heil – Охрана отмєна (Лірик відео)|author=notatky.com.ua|website=Нотатки про українську музику|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416135950/https://notatky.com.ua/jerry-heil-okhrana-otmena/|archive-date=16 квітня 2019}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://karabas.live/jerry-heil-ohrana-otmena/|title=Jerry Heil випустила пісню #ОХРАНА_ОТМЄНА|website=karabas.live|location=2019-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407222950/https://karabas.live/jerry-heil-ohrana-otmena/|archive-date=2019-04-07|author=Панасов, Ігор}}</ref>. У той месяц выйшла песня «Я не святая» Веры Брэжневай, напісаная ў суаўтарстве Гейл і кампазітара [[Канстанцін Шатаевіч Меладзэ|Канстанціна Меладзэ]]<ref name="SongwritingCredits">{{Cite web|lang=|url=https://novy.tv/ua/g-space/showbiznes/2019/04/18/vira-brezhnyeva-ya-ne-svyataya-prem-yera-novoyi-pisni/|title=Віра Брежнєва - Я не святая: прем'єра нової пісні! Jerry Heil про спільну роботу з зіркою|website=novy.tv|location=2019-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108160319/https://novy.tv/ua/g-space/showbiznes/2019/04/18/vira-brezhnyeva-ya-ne-svyataya-prem-yera-novoyi-pisni/|archive-date=2019-11-08}}</ref>. У чэрвені яна ўдзельнічала ў запісе песні «Ми одне» кіеўскага гурта «Cloudless» для іх альбома «Маяк»<ref name="Myodne">{{Cite web|lang=|url=https://www.radiosvoboda.org/a/30034946.html|title=Girls power, «Твін Пікс» та Мальдіви. 10 українських треків червня|website=radiosvoboda.org|location=2019-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108164336/https://www.radiosvoboda.org/a/30034946.html|archive-date=2019-11-08}}</ref>. 24 верасня 2019 года Гейл прэзентавала трэцюю песню «Вільна каса» з дэбютнага альбома і музычнае відэа да яе<ref name="VilnaKasa">{{Cite web|lang=|url=http://slukh.media/new-music/jerry-heil-vilna-kasa-video/|title=«Моя каса тепер вільна»: Jerry Heil випустила ту саму пісню та кліп|website=slukh.media|location=2019-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928205719/http://slukh.media/new-music/jerry-heil-vilna-kasa-video/|archive-date=2019-09-28}}</ref>. Ужо праз чатыры дні адбылася прэм’ера альбома «'''# Я_ЯНА'''» на [[YouTube]], у які ўвайшло восем кампазіцый<ref>{{Cite web|lang=|url=https://24tv.ua/lifestyle/jerry_heil_prezentuvala_debyutniy_albom_n1212026|title=Jerry Heil презентувала дебютний альбом: слухати онлайн|website=24tv.ua|location=2019-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928210325/https://24tv.ua/lifestyle/jerry_heil_prezentuvala_debyutniy_albom_n1212026|archive-date=2019-09-28}}</ref>. На лічбавых пляцоўках прэм’ера альбома адбылася 4 кастрычніка. У той жа дзень у кіеўскай канцэртнай зале Bel Etage адбыўся першы сольны канцэрт Джэры Гейл<ref name="VilnaKasa" />. 13 снежня 2019 года Джэры Гейл выпусціла тры песні і відэапрацы да іх, а менавіта: «Рецепт салата „Нєвєста“», «Вічність» і «Моя дитяча мрія»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kp.ua/culture/654960-Jerry-Heil-podelylas-retseptom-salata-nieviesta|title=Jerry Heil поделилась рецептом салата "Нєвєста"|author=Коваленко|first=Екатерина|website=kp.ua|location=2019-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200519014306/https://kp.ua/culture/654960-Jerry-Heil-podelylas-retseptom-salata-nieviesta|archive-date=2020-05-19}}</ref>. 20 студзеня 2020 года стала вядома, што Гейл прыме ўдзел у Нацыянальным адборы на «Еўрабачанне-2020»<ref>{{Cite web|lang=|url=https://suspilne.media/9773-katya-chilly-jerry-heil-khayat-ogoloseno-ucasnikiv-nacionalnogo-vidboru-evrobacenna-2020/|title=Katya Chilly, Jerry Heil, KHAYAT. Оголошено учасників Національного відбору Євробачення-2020|author=Морі|first=Євгеній|website=suspilne.media|location=2020-01-20|archive-url=https://archive.today/20200125022356/https://suspilne.media/9773-katya-chilly-jerry-heil-khayat-ogoloseno-ucasnikiv-nacionalnogo-vidboru-evrobacenna-2020/|archive-date=25 січня 2020}}</ref>. Яна выступіла 8 лютага 2020 года ў першым паўфінале адбору з англамоўнай песняй «Vegan» і прайшла ў фінал<ref>{{Cite web|lang=|url=https://tsn.ua/glamur/jerry-heil-zaintriguvala-trekom-yakiy-vikonaye-na-nacvidbori-yevrobachennya-2020-1479837.html|title=Jerry Heil заінтригувала треком, який виконає на нацвідборі "Євробачення-2020"|website=tsn.ua|location=2020-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200124143609/https://tsn.ua/glamur/jerry-heil-zaintriguvala-trekom-yakiy-vikonaye-na-nacvidbori-yevrobachennya-2020-1479837.html|archive-date=2020-01-24}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=https://nv.ua/ukr/style/evrovision/yevrobachennya-2020-nacvidbir-pershiy-pivfinal-peremozhci-50069110.html|title=Євробачення 2020. Хто пройшов у фінал з першого півфіналу нацвідбору|author=|first=|website=nv.ua|location=2020-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209014854/https://nv.ua/ukr/style/evrovision/yevrobachennya-2020-nacvidbir-pershiy-pivfinal-peremozhci-50069110.html|archive-date=9 лютого 2020}}</ref>. 22 лютага 2020 года ў фінале адбору яна заняла апошняе шостае месца, атрымаўшы самыя нізкія балы ад журы і гледачоў<ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.radiosvoboda.org/a/final-evrobachennya-go-a-krut-khayat-tvorchi/30450091.html|title=Несподіванки фіналу «Євробачення-2020» з Go-A, Krutь, Khayat, Tvorchi|author=Комарова|first=Ольга|website=radiosvoboda.org|location=2020-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228044457/https://www.radiosvoboda.org/a/final-evrobachennya-go-a-krut-khayat-tvorchi/30450091.html|archive-date=2020-02-28}}</ref>. 10 лютага 2020 года Гейл прэзентавала песню «Не бейбі», якая стала саўндтрэкам да чацвёртага сезона рэаліці-шоу «Від пацанки до панянки»<ref>{{Cite web|lang=|url=https://ledi.novy.tv/ua/news/2020/02/10/ya-tobi-ne-beybi-jerry-heil-napisala-saundtrek-dlya-proektu-vid-patsanki-do-panyanki/|title=Я тобі не бейбі: Jerry Heil написала саундтрек для проєкту Від пацанки до панянки|author=|first=|website=novy.tv|location=2020-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209014854/https://nv.ua/ukr/style/evrovision/yevrobachennya-2020-nacvidbir-pershiy-pivfinal-peremozhci-50069110.html|archive-date=9 лютого 2020}}</ref>. Падчас [[Распаўсюджванне COVID-19 ва Украіне|усеўкраінскага каранціну]], уведзенага праз распаўсюджванне [[COVID-19]], Гейл напісала «антыкаранцінную» песню «Ніна, донт стрес», прэм’ера якой адбылася 7 красавіка 2020<ref>{{Cite web|lang=|url=https://apostrophe.ua/ua/article/lime/person/2020-04-07/jerry-heil-vyipustila-pozitivnyiy-trek-o-karantine---ne-oboshlos-i-bez-grechki/32057|title=Jerry Heil випустила позитивний трек про карантин - не обійшлося і без гречки|website=apostrophe.ua|location=2020-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508065915/https://apostrophe.ua/ua/article/lime/person/2020-04-07/jerry-heil-vyipustila-pozitivnyiy-trek-o-karantine---ne-oboshlos-i-bez-grechki/32057|archive-date=2020-05-08}}</ref>. У лірык-відэа да песні, акрамя Гейл, зняліся таксама яе Instagram-падпісчыкі, якія далучыліся да прамой трансляцыі, падчас якой яна запісвала песню<ref>{{Cite web|lang=|url=https://gordonua.com/ukr/bulvar/news/-jerry-heil-zapisala-pisnju-u-prjamomu-efiri-1492243.html|title=Jerry Heil записала пісню у прямому ефірі|author=|first=|website=gordonua.com|location=2020-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508065515/https://gordonua.com/ukr/bulvar/news/-jerry-heil-zapisala-pisnju-u-prjamomu-efiri-1492243.html|archive-date=2020-05-08}}</ref>. === 2022—2024: уласны лэйбл і «Еўрабачанне-2024» === [[Файл:Jerry Heil Toronto Ukrainian Festival 2022.jpg|міні|Jerry Heil на Украінскім фестывалі, [[Таронта]], 2022]] 6 ліпеня 2022 года на Youtube канале Jerry Heil выходзіць песня '''#KUPALA''' сумесна з украінскай рэперкай [[Alyona Alyona|alyona alyona]] і нямецкай спявачкай украінска-польскага паходжання Ela (Эльжбета Штайнмец). Трэк меў велізарны поспех, і каля тыдня выдаваўся як рэкамендаваны матэрыял у трэндах украінскага Youtube<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CU-1ugD-ceg|title=#KUPALA - Jerry Heil, alyona alyona, Ela.|publisher=Jerry Heil|date=6 ліпеня 2022|website=YouTube|dead-url=no|access-date=12 кастрычніка 2022}}</ref>. 26 жніўня таго ж года Jerry Heil у супрацоўніцтве з alyona alyona выпусцілі міні-альбом «Дай бог». У міні-альбом увайшлі чатыры сумесныя трэкі з еўрапейскімі выканаўцамі: «Вітер віє» з польскім рэперам {{не перакладзена|Gedz||pl|Gedz}}, «Дай бог» з літоўскай спявачкай [[Моніка Любінайтэ|Монікай Лю]], «Купала» — ужо выдадзены трэк са спявачкай ela. і «Зозуля» з латвійскім рэперам Ginger Mane<ref>{{cite web|url=https://liroom.com.ua/news/weekly-music-release6/ |title=Дебютний сингл гурту pamva і LP Структури Щастя: слухаємо релізи цього тижня |surname1=Ільків |name1=Яна |website=liroom.com.ua |lang=|date=2022-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20240208031934/https://liroom.com.ua/news/weekly-music-release6/ |archive-date=2024-02-08|access-date=2024-02-08}}</ref>. У лістападзе таго ж года Jerry Heil прадставіла відэакліп на песню «Козацькому роду»<ref>[https://telegraf.com.ua/ukr/kultura/2022-11-18/5723272-jerry-heil-prisvyatila-noviy-klip-neperemozhniy-ukrainskiy-armii-i-zaluzhnomu-video Jerry Heil присвятила новий кліп непереможній українській армії і Залужному]{{ref-uk}}</ref>. А ўжо ў наступным месяцы яна зноў прыняла ўдзел ва [[Украіна на конкурсе песні Еўрабачанне 2023|ўкраінскім нацадборы]] на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2023|«Еўрабачанне-2023»]], дзе з песняй «When God Shut The Door» заняла трэцяе месца. 27-гадовая ўкраінская спявачка атрымала 8 балаў ад суддзяў і 9 балаў ад гледачоў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.obozrevatel.com/show/people/jerry-heil-otkryila-dver-v-liverpul-chem-znamenita-pobeditelnitsa-natsotbora-na-evrovidenie-2023-ot-ukrainyi.htm|title=Jerry Heil не открыла дверь в Ливерпуль: чем знаменита певица, которая была фавориткой Нацотбора на Евровидение-2023 от Украины|author=Катерина Малай|website=OBOZREVATEL NEWS|date=2022-12-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://showbiz.24tv.ua/ru/evrovidenie-2023-jerry-heil-sovetuet-tvorchi-izmenit-trek-evrovidenie_n2221361|title=Jerry Heil намекнула, что TVORCHI нужно подправить песню на Евровидение-2023|website=24 Канал}}</ref>. У ліпені 2023 года заявіла пра стварэнне лэйбла Nova Music і пачатак прадзюсарскай дзейнасці. Першай музыканткай лэйбла стала [[Vitaliia]]<ref>{{cite web |url=https://showbiz.24tv.ua/jerry-heil-stala-prodyuserkoyu-shho-vidomo-pro-leybl-nova-music_n2348573 |title=Jerry Heil тепер продюсерка: хто став першою підлеглою співачки |author=Марія Бондар |date=2023-07-07 |website=24 канал |publisher= |access-date=2023-07-07 |quote= |language= }}</ref>. [[Файл:Alyona_alyona_&_Jerry_Heil_01.jpg|міні|328x328px|Jerry Heil і [[alyona alyona]] на ''Eurovision Pre-Party 2024 Madrid'']] У лістападзе 2023 года стала вядома, што Яна ў дуэце з [[Alyona Alyona|alyona alyona]] прайшлі ў фінал [[Украіна на конкурсе песні Еўрабачанне 2024|нацыянальнага адбору]] на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2024|«Еўрабачанне-2024»]]<ref>{{cite web|url=https://bit.ua/2023/11/natsvidbir-na-yevrobachennya-2024-vidomyj-shortlyst-uchasnykiv/ |title=Нацвідбір на Євробачення-2024: відомий шортлист учасників |author=Ропаєва Жанна |website=bit.ua |lang=uk |date=2023-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201225227/https://bit.ua/2023/11/natsvidbir-na-yevrobachennya-2024-vidomyj-shortlyst-uchasnykiv/ |archive-date=2024-02-01 |access-date=2024-02-01 }}</ref>. З песняй «<nowiki/>[[Teresa & Maria]]<nowiki/>» дуэт выступіў на сцэне нацадбору 3 лютага 2024 года<ref>{{cite web|url=https://suspilne.media/culture/657168-suspilne-prezentue-pisni-ta-provede-zerebkuvanna-finalistiv-nacvidboru-na-evrobacenna-2024/ |title=Суспільне презентує пісні та проведе жеребкування фіналістів нацвідбору на "Євробачення-2024" |author=|website=suspilne.media |lang=uk |date=2024-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109090334/https://suspilne.media/culture/657168-suspilne-prezentue-pisni-ta-provede-zerebkuvanna-finalistiv-nacvidboru-na-evrobacenna-2024/ |archive-date=2024-01-09 |access-date=2024-02-01 }}</ref> і паводле вынікаў галасавання 4 лютага 2024 года перамог, апярэдзіўшы [[Ziferblat|«Циферблат»]] (гурт атрымаў найбольшую колькасць балаў журы, аднак гледачы большую колькасць балаў аддалі дуэту)<ref>{{cite web|url=https://fakty.com.ua/ua/ukraine/suspilstvo/20240204-alyona-alyona-jerry-heil-yidut-na-yevrobachennya-2024-vid-ukrayiny/ |title=Alyona Alyona & Jerry Heil їдуть на Євробачення-2024 від України|website=Факти|accessdate=2024-02-04|language=uk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://suspilne.media/culture/657168-suspilne-prezentue-pisni-ta-provede-zerebkuvanna-finalistiv-nacvidboru-na-evrobacenna-2024/|title=Суспільне презентує пісні та проведе жеребкування фіналістів нацвідбору на "Євробачення-2024"|author=|website=suspilne.media|date=2024-01-09|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240109090334/https://suspilne.media/culture/657168-suspilne-prezentue-pisni-ta-provede-zerebkuvanna-finalistiv-nacvidboru-na-evrobacenna-2024/|archive-date=2024-01-09|access-date=2024-02-01}}</ref>. Падчас лёсавання 30 студзеня 2024 года стала вядома, што [[Украіна на конкурсе песні Еўрабачанне|Украіна]] з песняй «Teresa & Maria» выступіць у першай палове першага паўфіналу Еўрабачання 2024<ref>{{Cite web|url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2024-semi-final-draw-results|title=Eurovision 2024: Semi-Final Draw results|date=2024-01-30|website=eurovision.tv|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240130182906/https://eurovision.tv/story/eurovision-2024-semi-final-draw-results|archive-date=2024-01-30|url-status=live|accessdate=2024-02-16}}</ref>. 7 мая 2024 года Jerry Heil і alyona alyona выступілі пад 5 нумарам і прайшлі ў фінал конкурсу<ref>{{Cite web|url=https://eurovisionworld.com/esc/eurovision-2024-semi-final-1-the-10-songs-qualified-for-the-grand-final|title=Semi-final 1: The 10 songs qualified for the Grand Final|date=2024-05-07|website=Eurovisionworld|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240507212936/https://eurovisionworld.com/esc/eurovision-2024-semi-final-1-the-10-songs-qualified-for-the-grand-final|archive-date=2024-05-07|url-status=live|access-date=2024-05-08}}</ref>, у якім у выніку занялі 3-е месца, набраўшы 453 балы<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/ukrainian/articles/cqlnjv9l412o|title=Євробачення 2024. Перемогли Nemo зі Швейцарії|date=2024-05-11|website=BBC News Україна|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20240525175800/https://www.bbc.com/ukrainian/articles/cqlnjv9l412o|archive-date=2024-05-25|url-status=live|access-date=2024-05-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-culture/3862704-svejcaria-vigrala-evrobacenna-2024.html|title=Швейцарія виграла Євробачення 2024, Україна - у трійці найкращих|date=2024-05-12|website=www.ukrinform.ua|language=uk|access-date=2024-05-11}}</ref>. <gallery mode="nolines" widths="200" class="center" heights="130" caption="Фрагменты выступу на Еўрабачанні 2024"> Файл:Alyona alyona and Jerry Heil, final,, Eurovision 2024 07.jpg Файл:Alyona alyona and Jerry Heil, final,, Eurovision 2024 13 (cropped).jpg Файл:Alyona alyona and Jerry Heil, final,, Eurovision 2024 05.jpg </gallery> 21 мая 2024 года спявачка далучылася да [[Канскі кінафестываль|Канскага кінафестывалю]]<ref>{{Cite web |url=https://elle.ua/moda/zvezdny-stil/rozglyadaemo-obrazi-jerry-heil-na-hidniku-kannskogo-kinofestivalyu/ |title=Розглядаємо образи Jerry Heil на хіднику Каннського кінофестивалю |date=2024-05-21 |website=Elle – модний жіночий журнал |language=uk |access-date=2024-05-23}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.instagram.com/thejerryheil/reel/C7JiaiVtTRN/ |title=Instagram |website=www.instagram.com |access-date=2024-05-23}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://life.nv.ua/ukr/znamenitosti/jerry-heil-vrazila-vishukanim-obrazom-na-chervoniy-dorizhci-kannskogo-kinofestivalyu-foto-50420353.html |title=«Як голлівудська актриса». Jerry Heil вразила вишуканим образом на червоній доріжці Каннського кінофестивалю |website=life.nv.ua |language=uk |access-date=2024-05-23}}</ref>. 26 верасня 2024 года Jerry Heil і [[Юлія Саніна]] выпусцілі сумесную песню «WABI-SABI» і кліп на яе, натхнёныя японскай філасофіяй прыняцця змяненняў<ref>{{Cite web |url=https://tsn.ua/glamur/jerry-heil-neochikuvano-zaspivala-v-dueti-z-yuliyeyu-saninoyu-i-pidkorila-merezhu-potuzhnoyu-pisneyu-2667810.html |title=Jerry Heil неочікувано заспівала в дуеті з Юлією Саніною і підкорила Мережу потужною піснею |date=2024-09-26 |website=ТСН.ua |language=uk |access-date=2025-02-04}}</ref><ref>{{Citation|title=Jerry Heil і Юлія Саніна випустили спільну пісню WABI-SABI та кліп на неї|url=https://espreso.tv/kultura-jerry-heil-i-yuliya-sanina-vipustili-spilnu-pisnyu-wabi-sabi-ta-klip-na-nei|accessdate=2025-02-04|language=uk}}</ref>. 4 кастрычніка таго ж года Jerry Heil знялася разам з [[Nemo]] (песня [[The Code (песня Nemo|«The Code»]] у выкананні Nemo стала пераможнай на Еўрабачанні 2024, у якім удзельнічала і спявачка) у кліпе на песню «Eurostar»<ref>{{Cite web |url=https://tsn.ua/glamur/jerry-heil-zasvitilasya-u-klipi-peremozhcya-yevrobachennya-2024-i-zaintriguvala-spivpraceyu-2673531.html |title=Jerry Heil засвітилася у кліпі переможців "Євробачення-2024" і заінтригувала неочікуваною співпрацею |date=2024-10-04 |website=ТСН.ua |language=uk |access-date=2025-03-02}}</ref>. === 2025—цяперашні час: Грэмі, «Еўрабачанне-2025» === У лютым 2025 года кампазіцыя Jerry Heil «All Eyes On Kids» была намінавана на музычную прэмію [[67-я цырымонія «Грэмі»|Грэмі 2025]] у катэгорыі ''Best Song For Social Change''<ref>{{Citation|title=Jerry Heil - #AllEyesOnKids (ПРЕМʼЄРА 2024)|url=https://www.youtube.com/watch?v=2HKhdid_h9o|date=2024-08-28|accessdate=2025-02-04|last=Jerry Heil}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ua.korrespondent.net/lifestyle/4753212-Jerry-Heil-vyslovylasia-pro-prohrash-na-hremmi-2025 |title=Jerry Heil висловилася про програш на Греммі-2025 |website=ua.korrespondent.net |language=ru |access-date=2025-02-04}}</ref>. 13 мая 2025 года разам з удзельнікамі Еўрабачання 2024&nbsp;— [[Марына Саці|Марынай Саці]], [[Silvester Belt]], [[Іаланда Кошта|Iolanda]], выступіла ў інтэрвал-акце першага паўфіналу [[Конкурс песні Еўрабачанне 2025|Еўрабачання 2025]] у [[Базель|Базелі]], [[Швейцарыя]]. Яны выканалі песню «[[Ne partez pas sans moi]]», з якой [[Селін Дыён]] здабыла перамогу на [[Конкурс песні Еўрабачанне 1988|конкурсе 1988 года]]<ref>{{Cite web |url=https://kp.ua/ua/culture/a710813-jerry-heil-ta-inshi-zirki-torishnoho-jevrobachennja-u-bazeli-perespivali-khit-selin-dion |title=Jerry Heil та інші зірки торішнього "Євробачення" у Базелі переспівали хіт Селін Діон |website=KP.UA |language=uk |access-date=2025-05-15}}</ref>. Акрамя гэтага, у фінале Jerry Heil таксама абвясціла балы журы ад Украіны<ref>{{Cite web |url=https://corp.suspilne.media/novyny/46753-jerry-heil-bude-rechnyczeyu-vid-ukrayiny-na-yevrobachenni-2025/ |title=Jerry Heil буде речницею від України на Євробаченні-2025 |last=Yu.Futei |date=2025-04-29 |website=Корпоративний Сайт Суспільного |language=uk |access-date=2025-05-31}}</ref>. 16 мая 2025 года разам з гуртом [[Within Temptation]] выпусціла сумесную песню «Sing Like A Siren»<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=qs5y7-bWr7E |title=Within Temptation & Jerry Heil - Sing Like A Siren (Official Visualizer) |date=2025-05-15 |last=Within Temptation |access-date=2025-05-16 |via=YouTube}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ukr.radio/news.html?newsID=107567 |title=Sing Like A Siren: Jerry Heil та гурт Within Temptation випустили спільний трек {{!}} Новини {{!}} Радіо Промінь |website=ukr.radio |language=uk |access-date=2025-05-31 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nv.ua/ukr/kultura/jerry-heil-ta-within-temptation-vipustili-klip-na-pisnyu-sing-like-a-siren-divitisya-video-50517271.html |title=Лідерка гурту заспівала українською. Jerry Heil та Within Temptation презентували кліп на спільну пісню Sing Like A Siren |website=New Voice |language=uk |access-date=2025-05-31}}</ref>. Песня спалучае ў сабе некалькі жанраў з уплывам [[Класічная музыка|класічнай]] і [[Рок-музыка|рок-музыкі]], а цэнтральным матывам з’яўляецца народная [[Вяснянкі|вяснянка]]. Jerry Heil апісвае «Sing Like A Siren» наступным чынам: «У гэтай гісторыі ёсць дзве галоўныя гераіні: дзяўчына і стыхія&nbsp;— вада. Аднак, па меры развіцця гісторыі, мы разумеем, што насамрэч існуе толькі адна стыхія, таму што людзі і прырода&nbsp;— адзінае цэлае. Бурная вада ўвасабляе выклікі, з якімі мы сутыкаемся на шляху да нашай „бяспечнай гавані“. Але галоўнае&nbsp;— зразумець, што нам не трэба змагацца з прыродай. Як толькі мы ўбачым сябе яе часткай, мы зразумеем, што часам менавіта мы ствараем буру»<ref>{{Cite web |url=https://wiwibloggs.com/2025/05/18/new-music-abor-tynna-katarsis-klemen-and-more/284716/ |title=New music this week (part 1): Songs from Abor & Tynna, Katarsis, Klemen and more |last=Tudor |first=Ruxandra |date=2025-05-18 |website=wiwibloggs |language=en |access-date=2025-06-14}}</ref>. == Музычны стыль == Джэры Гейл піша тэксты на сацыяльныя тэмы, аб сваім асабістым жыццёвым вопыце, гісторыі іншых людзей і навакольным свеце<ref name="VilnaKasa"/><ref>{{Cite web|lang=|url=https://gazeta.ua/articles/culture/_jerry-heil-rozpovila-istoriyu-stvorennya-hita-ohrana-otmyena-ta-inshih-pisen-debyutnogo-albomu/940249|title=Jerry Heil розповіла історію створення хіта "Охрана отмєна" та інших пісень дебютного альбому|website=gazeta.ua|location=2019-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508053548/https://gazeta.ua/articles/culture/_jerry-heil-rozpovila-istoriyu-stvorennya-hita-ohrana-otmyena-ta-inshih-pisen-debyutnogo-albomu/940249|archive-date=2020-05-08}}</ref>. Свой жанр яна апісвае як «бытавы поп»<ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.youtube.com/watch?v=aAfYXDFdPI8|title=Jerry Heil Как стать популярным и остаться собой FEDORIV VLOG|website=|location=2020-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416020532/https://www.youtube.com/watch?v=aAfYXDFdPI8|archive-date=16 квітня 2020}}</ref>. == Дыскаграфія == === Альбомы === {| class="wikitable" border="1" style="font-size:9pt; text-align:left;" ! scope="col" |Назва ! scope="col" |Падрабязнасці |- ! scope="row" |''# Я_ЯНА'' | * Дата: 4 кастрычніка 2019 * Распаўсюд: Best Music * Фармат: Digital |- !'''МАНДАРИНИ І ОЛЕНІ''' |Дата: 17 снежня 2021 |- !''АРХЕТИПИ'' |Дата: 2 мая 2025 |} === Міні-альбомы === {| class="wikitable" border="1" style="font-size:9pt; text-align:left;" ! scope="col" |Назва ! scope="col" |Падрабязнасці |- ! scope="row" |''Де мій дім'' | * Дата: 27 кастрычніка 2017 * Распаўсюд: Vidlik Records * Фармат: Digital |- !''Особисте'' | * Дата: 9 красавіка 2021 * Распаўсюд: Vidlik Records |- !''Dai Boh'' <small>(разам з [[Alyona Alyona]])</small> | * Дата: 26 жніўня 2022 * Распаўсюд: Columbia Records / ENKO |- !''MARIA'' | * Дата: 11 ліпеня 2024 * Распаўсюд: NOVA MUSIC |} === Сінглы === {| class="wikitable" border="1" style="font-size:9pt; text-align:center;" ! rowspan="2" |Год ! rowspan="2" |Назва ! colspan="1" |Самая высокая пазіцыя ў чарце ! rowspan="2" |Альбом |- style="font-size:90%;" ! width="20" |<small>UKR TOP 40</small> |- | rowspan="6" |2019 | align="left" |''«Охрана, отмєна»'' |5 | rowspan="3" |''#Я_ЯНА'' |- | align="left" |''«Натверкай»'' |— |- | align="left" |''«Вільна каса»'' |14 |- | align="left" |''«Рецепт салата „Нєвєста“»'' |— |#РЕЦЕПТ_САЛАТА_НЄВЄСТА |- | align="left" |''«Вічність»'' |— |#ВІЧНІСТЬ |- | align="left" |''«Моя дитяча мрія»'' |— |#МОЯ_ДИТЯЧА_МРІЯ |- | rowspan="5" |2020 | align="left" |''«Vegan»'' |— |#Vegan |- | align="left" |''«Не бейбі»'' |24 |OST «Від пацанки до панянки» |- | align="left" |''«Ніна, донт стрес»'' |37 |#НІНА_ДОНТ_СТРЕС |- | align="left" |''«Провінція»'' |— |#ПРОВІНЦІЯ |- | align="left" |''«Chewing»'' |— |#Chewing |- |2022 |#МРІЯ | |#МРІЯ |- | colspan="20" style="font-size:85%;" |«—» азначае, што сінгл не ўвайшоў у чарт. |} === Песні, напісаныя Гейл для іншых выканаўцаў === {| class="wikitable" !Год !Песня !Выканаўца !Альбом !У суаўтарстве з ! |- | rowspan="4" |2019 |«Волосся кольору пшениці» |Яна Брыліцкая | {{Н/д|Чакаецца}} | {{N/a}} |<ref name="Babel" /> |- |«Я не святая» |[[Вера Брэжнева]] |<small>Сінгл без альбома</small> |[[Канстанцін Шатаевіч Меладзэ|Канстанцін Меладзэ]] |<ref name="SongwritingCredits" /> |- |«Теперь тебе 30» |Уладзімір Дантес | {{Н/д|Чакаецца}} |Уладзімір Дантес |<ref name="SongwritingDantes">{{Cite web|lang=|url=https://slukh.media/new-music/dantes-bolee-ili-menee-video/|title=Чоловіки теж плачуть: DANTES випустив ще один новий кліп|author=|first=|website=slukh.media|location=2020-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228033150/https://slukh.media/new-music/dantes-bolee-ili-menee-video/|archive-date=2020-02-28|access-date=2020-02-28}}</ref> |- |«Богиня» |[[Злата Огневіч|Злата Агневіч]] | align="center" |''Богиня''|| {{Н/д}} | |- | rowspan="3" |2020 |«Более или менее» |Уладзімір Дантес | {{Н/д|Чакаецца}} |Уладзімір Дантес |<ref name="SongwritingDantes"/> |- |«Неадекват» |Вера Брэжнева | align="center" |''V.'' |Канстанцін Меладзэ | |- |«Беременяшка» |Lauta|| {{Н/д|Чакаецца}} || {{Н/д}} | |} === Песні, запісаныя з удзелам Гейл === {| class="wikitable" !Год !Песня !Выканаўца !Альбом ! |- |2016 |«Електрична зима» |«Arlett» |Сінгл без альбома |<ref name="ArlettZyma" /> |- |2019 |«Ми одне» |«Cloudless» | align="center" |''Маяк'' |<ref name="Myodne" /> |- |} == Музычныя відэа == {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:left;" !Год !Назва !Рэжысёр |- |2018 |''«Постіль»'' |Юрый Дзвіжон |- | rowspan="2" |2019 |''«Вільна каса»'' |Дзмітрый Маніфест<br />Дзмітрый Шмурак |- |''«Моя дитяча мрія»'' | |- |} == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable" !Год !Намінавана !Намінацыя !Прэмія !Вынік ! |- | rowspan="2" |2019 |«Охрана, отмєна» |Сінгл года |Jager Music Awards|| {{Перамога}} |<ref>{{Cite web|lang=|url=http://slukh.media/news/jager-music-awards-2019-winners/|title=Хто переміг на премії Jager Music Awards 2019: весь список переможців|website=slukh.media|location=2019-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191115211608/http://slukh.media/news/jager-music-awards-2019-winners/|archive-date=2019-11-15|access-date=2019-11-15}}</ref> |- |Jerry Heil |Адкрыццё Viva! |Выбар Viva!|| {{Перамога}} |<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://viva.ua/events/11715-bal-v-chest-15-letiya-viva-zvezdy-na-krasnoy-dorozhke-i-pobediteli-15-ti-nominatsiy-vybor-viva|title=Бал в честь 15-летия Viva! Звезды на красной дорожке и победители 15-ти номинаций «Выбор Viva!»|website=viva.ua|location=2019-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191122003841/https://viva.ua/events/11715-bal-v-chest-15-letiya-viva-zvezdy-na-krasnoy-dorozhke-i-pobediteli-15-ti-nominatsiy-vybor-viva|archive-date=2019-11-22|access-date=2019-11-22|author=Грицфельдт Людмила}}</ref> |- | rowspan="3" |2020 |«Охрана, отмєна» |Найлепшая песня | rowspan="3" |YUNA|| {{Намінацыя}} | rowspan="3" |<ref>{{Cite web|url=https://iod.media/article/muzichna-premiya-yuna-2020-ogolosila-peremozhciv-monatik-znovu-stav-vikonavcem-roku-6774|title=Музична премія YUNA 2020 оголосила переможців|author=Коберська|first=Дарина|website=iod.media|location=2020-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731155330/https://iod.media/article/muzichna-premiya-yuna-2020-ogolosila-peremozhciv-monatik-znovu-stav-vikonavcem-roku-6774|archive-date=2020-07-31|access-date=2020-07-31|accessdate=15 сакавіка 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200731155330/https://iod.media/article/muzichna-premiya-yuna-2020-ogolosila-peremozhciv-monatik-znovu-stav-vikonavcem-roku-6774|archivedate=31 ліпеня 2020|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |Jerry Heil |Найлепшая выканаўца|| {{Намінацыя}} |- |Адкрыццё года|| {{Перамога}} |- |2021 |Jerry Heil |Найлепшая выканаўца |YUNA|| {{Намінацыя}} | |} == Фільмаграфія == === Дубляж === {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" !Год !Назва !Роля ! |- |[[2019 год у гісторыі кіно|2019]] |''Сямейка Адамс'' |Бетані |<ref>{{Cite web|url=https://telegid.com/2019/10/17/jerry-heil-%D0%BF%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0-%D1%83-%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%83-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%81%D1%96%D0%B2/|title=Jerry Heil попала у «Родину Адамсів»!|website=telegid.com|location=2019-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191020021523/https://telegid.com/2019/10/17/jerry-heil-попала-у-родину-адамсів/|archive-date=2019-10-20|accessdate=15 сакавіка 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191020021523/https://telegid.com/2019/10/17/jerry-heil-%D0%BF%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0-%D1%83-%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%83-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%81%D1%96%D0%B2/|archivedate=20 кастрычніка 2019|url-status=dead}}</ref> |} == Грамадская і іншая дзейнасць == 25 верасня 2019 года Яна прэзентавала музычнае відэа на песню «Моя дитяча мрія» для дабрачыннага праекта «Здзейсні мару». Відэа было створана на аснове малюнкаў з дзіцячымі марамі, сабраных дабрачынным праектам. Яна таксама перадала праекту аўтарскія правы на песню, як сказала Гейл «для таго, каб яе маглі максімальна шырока выкарыстоўваць для добрай мэты»<ref>{{Cite web|lang=|url=https://wish.1plus1.ua/news/klip-jerry-heil-poletit-u-kosmos-zi-100-000-ditacimi-malunkami-u-promeni-mrij|title=Кліп Jerry Heil полетить у космос зі 100 000 дитячими малюнками у Промені мрій|website=wish.1plus1.ua|location=2019-09-25|archive-url=https://archive.today/20200125044733/https://wish.1plus1.ua/news/klip-jerry-heil-poletit-u-kosmos-zi-100-000-ditacimi-malunkami-u-promeni-mrij|archive-date=25 січня 2020}}</ref>. 20 сакавіка 2022 года Jerry Heil і [[Ціна Караль]] прынялі ўдзел у маштабнай акцыі ў падтрымку Украіны. Разам з польскім хорам Яна праспявала сваю песню «Гімн Молоді» у некалькі абноўленым варыянце. Другі куплет спявачка пераклала на англійскую мову. Мерапрыемства прайшло ў польскім горадзе [[Лодзь]], гэта быў вялікі дабрачынны канцэрт «Разом з Україною», у якім прынялі ўдзел польскія і ўкраінскія артысты. Акцыю транслявалі па тэлебачанні больш чым у 50 краінах свету. Грашовыя сродкі, сабраныя дзякуючы падзеі, перададуць Польскай Гуманітарнай Акцыі, якая аказвае дапамогу ўкраінскаму народу з 2014 года<ref>{{Cite news|title=Тіна Кароль та Jerry Heil взяли участь у масштабній акції на підтримку України|url=https://suspilne.media/219918-tina-karol-ta-jerry-heil-vzali-ucast-u-masstabnij-akcii-na-pidtrimku-ukraini/|website=Суспільне {{!}} Новини|lang=uk}}</ref>. Вядучы канцэрту «Разом з Україною» — Марцін Пракоп паведаміў, што падчас канцэрту толькі дзякуючы [[SMS|SMS-паведамленням]] у падтрымку Украіны было сабрана 1 614 000 [[злоты]]х (11 163 374 [[Украінская грыўня|грыўняў]]). == Скандалы == У жніўні 2018 года кампанія «Комп Мюзік Паблішинг» (ліцэнзіят [[Universal Music Group|Universal Music Publishing Group]] ва Украіне) прыстрашыла паскардзіцца на YouTube-канал Джэры Гейл за неправамернае выкарыстанне аўтарскіх правоў, паколькі ў яе не было дазволу на публікацыю кавер-версіі трэка «Believer» амерыканскага гурта [[Imagine Dragons|«Imagine Dragons»]]. Пасля кампанія настаяла, каб з канала былі выдаленыя ўсе каверы на песні з каталога Universal Music, і запатрабавала некалькі тысяч грыўняў штрафу за правы на Believer. Затым кампанія падала яшчэ дзве скаргі на канал, у выніку чаго ён быў закрыты. Урэшце, за справу ўзяўся відэалэйбл AIR Music, партнёрам якога з’яўляецца Гейл. На сустрэчы паміж кіраўнікамі відэалэйбла «Комп Мюзік» і юрыстамі быў заключаны дагавор<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.liga.net/all/pr/jerry-heil-kak-zaschitit-kaver-po-zakonu|title=Jerry Heil: как защитить кавер по закону|website=Ліга. Новости|location=07.11.2018|archive-url=https://perma-archives.org/warc/20181112211103/https://news.liga.net/all/pr/jerry-heil-kak-zaschitit-kaver-po-zakonu|archive-date=12.11.2018|url-status=live}}</ref>. У выніку перамоваў штрафы для Гейл былі зменшаны, таксама была ўзгоднена сума ліцэнзій на тры трэка, аўтарскія правы па якіх былі парушаныя. «Комп Мюзік Паблішинг» адклікаў скаргі, а канал быў зноў адкрыты<ref name="Slukh">{{Cite web|lang=|url=http://slukh.media/news/jerry-heil-peremoga/|title=Українка, яку хотіли штрафувати за кавер на Imagine Dragons, вийшла сухою з води|website=slukh.media|location=2018-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191115221249/http://slukh.media/news/jerry-heil-peremoga/|archive-date=2019-11-15}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Украіны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2024]] [[Катэгорыя:Відэаблогеры Украіны]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі YUNA]] ntlbuempwp224kgdf747uuzj2wg5ewd 0 736241 5165003 5141767 2026-07-12T13:13:01Z Андрэй 2403 Б 152769 5165003 wikitext text/x-wiki {{картка сайта |websitename = Точка BY |logo = |url = <span class="plainlinks">[http://www.tochka.by/ www.tochka.by]</span> |screenshot = |commercial = Так |type = Інфармацыйны, |owner = ЗАТ «Точка Дыджытал Груп» |date_of_launch = [[май]] [[2022]] |current_status = Актыўны |rev = |net_in = |phone = }} '''Точка BY''' — [[Беларусь|беларускі]] інфармацыйны [[Сайт|вэб-сайт]], які пачаў працуе з мая 2022 г. і атрымаў пасведчанне аб рэгістрацыі як [[СМІ]] 9.09.2022 г<ref>[https://tochka.by/about/ Згодна інфармацыі на сайце арганізацыі]</ref>. Гэты сайт размяшчае публікацыі на палітычныя, эканамічныя, сацыяльныя тэмы, таксама піша пра тэхніку, турызм, здарэнні, адпачынак і спорт, пазбягаючы вострай крытыкі ўлады ці сацыяльна-палітычных праблем. Сайт стаў адзіным новым незалежным СМІ, зарэгістраваным падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|паслявыбарчага крызісу]] ў Беларусі. Разам з [[Onliner.by]] і [[Sputnik|Sputnik.by]] складае групу незалежных СМІ, якія дзякуючы памяркоўнай рэдакцыйнай палітыцы могуць бесперашкодна працаваць у Беларусі, атрымліваць каментарыі высокіх дзяржслужачых і адзначаць некаторыя сацыяльна-эканамічныя праблемы. Большая частка матэрыялаў выходзіць на [[Руская мова|рускай мове]], але частка артыкулаў публікуецца на [[Беларуская мова|беларускай]]<ref>[https://tochka.by/by/ Беларускамоўныя матэрыялы Точка BY]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://tochka.by/ Сайт медыя] * [https://t.me/tochkaby Тэлеграм-канал] * [https://vk.com/tochka_by Старонка УКантакце] * [https://www.instagram.com/www_tochka_by/ Старонка Інстаграм] * [https://ok.ru/group/70000000496449 Старонка ў Аднакласніках] * [https://invite.viber.com/?g2=AQBqtOhAJBizDE%2FiZU9gp6RlT4pX5vD6wu6THHXVmFxtHP3BgU%2BdHxkjrCMvvVEK&lang=ru Група ў Viber] * [https://dzen.ru/tochka.by Яндэкс Дзен] {{Беларускія інтэрнэт-парталы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ]] [[Катэгорыя:Руская мова ў інтэрнэце]] [[Катэгорыя:2022 год у Беларусі]] og9l98hjd0v3ykchs4adynthxl5pkrb 0 736368 5165120 4764466 2026-07-12T19:26:09Z Pryhoža 169928 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5165120 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} '''Ганна Леанідаўна Трынчэр''' ({{lang-uk|Анна Леонідівна Трінчер}}; {{Н|ж}} {{Датанараджэння|3|8|2001}}, [[Кіеў]], [[Украіна]]) — украінская [[Акцёр|актрыса]] і [[Спявак|спявачка]]. Прадстаўніца Украіны на «Дзіцячым Еўрабачанні 2015»<ref>{{Cite news|url=http://kp.ua/culture/510003-stalo-yzvestno-kto-predstavyt-ukraynu-na-detskom-evrovydenyy-v-2015-hodu|title=Стало известно, кто представит Украину на Детском Евровидении в 2015 году|access-date=2016-12-27}}</ref> ў [[Сафія|Сафіі]], [[Балгарыя]]. Удзельніца другога сезона «Голас. Дзеці» і суперфіналістка восьмага сезона «Голас краіны», актрыса ўкраінскага серыяла «Школа». == Біяграфія == Нарадзілася 3 жніўня 2001 года ў Кіеве. Ва ўзросце 6 гадоў пачала спяваць у хоры. Затым 2 гады ў музычнай школе вучылася граць на бандуры. У 9 гадоў пачала сольную кар’еру<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uaua.info/ot-9-do-16/tvorchestvo-ot-9-do-16/photos-42907-eksklyuziv-chem-zhivet-13-letnyaya-pobeditelnitsa-detskogo-evrovideniya-2015-anna-trincher/|title=Участница Детского Евровидения 2015 Анна Тринчер о подготовке к конкурсу и других важных вещах|website=www.uaua.info|access-date=2016-12-28|archive-date=4 травня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504111614/http://www.uaua.info/ot-9-do-16/tvorchestvo-ot-9-do-16/photos-42907-eksklyuziv-chem-zhivet-13-letnyaya-pobeditelnitsa-detskogo-evrovideniya-2015-anna-trincher/}}</ref>. Улетку 2017 года пазнаёмілася з акцёрам Багданам Асадчуком на здымках тэлесерыяла «Школа». Пачала сустракацца з ім у 2018-м, а ў 2020 на [[YouTube]]- сказала Трынчэр аб разрыве<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/lifestyle/anna_trincher_vidverto_rozpovila_pro_rozstavannya_z_bogdanom_osadchukom_chuttyeve_video_n1312772|title=Зірка серіалу "Школа" Анна Трінчер відверто розповіла про розставання з Богданом Осадчуком|website=24tv.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411013207/https://24tv.ua/lifestyle/anna_trincher_vidverto_rozpovila_pro_rozstavannya_z_bogdanom_osadchukom_chuttyeve_video_n1312772|archive-date=2020-04-11|access-date=2020-04-11}}</ref>. У чэрвені 2020 года пазнаёмілася з Аляксандрам Валошыным, вясной 2021 пачалі сустракацца<ref>{{Cite web|title=Анна Трінчер показала любощі та поцілунки зі скандальним блогером Волошиним|url=https://tsn.ua/glamur/anna-trincher-pokazala-lyuboschi-ta-pocilunki-zi-skandalnim-blogerom-voloshinim-1811872.html|website=ТСН.ua|access-date=2021-09-14|archive-date=14 вересня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914070932/https://tsn.ua/glamur/anna-trincher-pokazala-lyuboschi-ta-pocilunki-zi-skandalnim-blogerom-voloshinim-1811872.html}}</ref>. 22 кастрычніка 2021 Валошын прапанаваў Трынчэр ажаніцца<ref>{{Cite web|title=Анна Трінчер виходить заміж: Наш із Сашком майбутній шлюб не приймає моя сім'я|url=https://kp.ua/ua/culture/a636510-anja-trincher-vikhodit-zamizh-nash-iz-sashkom-majbutnij-shljub-ne-prijmaje-moja-simj|website=КП в Украине {{!}} КП в Україні {{!}} KP in Ukraine|access-date=2021-11-18}}</ref>. == Творчасць == У 2014 годзе ўдзельнічала ў нацыянальным адборы на [[Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне 2014|«Дзіцячае Еўрабачанне 2014»]] з песняй «Небо знає», але тады першае месца заняў гурт «Sympho-Nick»<ref>{{Cite web|url=http://1tv.com.ua/news/channel/56634|title=Двадцятку найталановитіших обрано!|website=1tv.com.ua|access-date=29 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225181234/http://1tv.com.ua/news/channel/56634|archive-date=25 лютага 2018|url-status=dead}}</ref>. У 2015 годзе стала ўдзельніцай другога сезона тэлепраекта «Голас. Дзеці». У 2015 годзе, пасля перамогі ў нацыянальным адборы, прадстаўляла Украіну на дзіцячай «Новай хвалі»<ref>{{Cite web|url=http://www.uaua.info/semya/life-style/photos-39982-ukrainu-na-detskoy-novoy-volne-predstavyat-neskolko-ispolniteley/|title=Детская Новая Волна 2015|website=www.uaua.info|access-date=2016-12-28|archive-date=6 липня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706042532/http://www.uaua.info/semya/life-style/photos-39982-ukrainu-na-detskoy-novoy-volne-predstavyat-neskolko-ispolniteley/}}</ref>, дзе заняла пятае месца. У 2015 годзе зноў падала заяву на ўдзел у «Дзіцячым Еўрабачанні». Нарэшце 22 жніўня атрымала перамогу ў фінале адбору з песняй «Почни з себе». Такім чынам атрымала права прадстаўляць Украіну на «Дзіцячым Еўрабачанні 2015»<ref name=":0"/>. Фінал конкурсу<ref>{{Cite news|url=http://ru.tsn.ua/glamur/uchastnica-golos-diti-2-rasskazala-o-svoem-uchastii-v-detskom-evrovidenii-2015-521383.html|title=Участница "Голос.Діти-2" рассказала о своем участии в детском "Евровидении-2015"|access-date=2016-12-28}}</ref> адбыўся 21 лістапада ў Сафіі, дзе Ганна была 12-й з пачатку і ў выніку выступу заваявала адзінаццатае месца. Заняла трэцяе месца<ref>{{Cite web|url=http://www.ukraynahaber.com/index.php?option=com_k2&view=item&id=4630:meridyen-ukrayna-iflc-3&Itemid=200|title=Україна посіла 3 місце на Міжнародному фестивалі мов та культур у категорії «пісня»|last=ХАБЕР|first=ЮНУС ЕРДОГДУ {{!}} КИЕВ&nbsp;— УКРАЙНА|website=www.ukraynahaber.com|access-date=2016-12-28|archive-date=4 березня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304091954/http://www.ukraynahaber.com/index.php?option=com_k2&view=item&id=4630:meridyen-ukrayna-iflc-3&Itemid=200}}</ref> на XIII Міжнародным фестывалі моў і Культур ({{Lang-en|The International Festival of Language and Culture}}), які адбыўся ў маі 2015 года ў [[Бухарэст|Бухарэсце]], [[Румынія]]. 16 лютага 2016 года адбылася прэм’ера яе кліпа на песню «Почни з себе»<ref>{{Cite web|url=http://ivona.bigmir.net/showbiz/video_old/427486-Uchastnica-proekta-Golos-d-ti-prezentovala-skazochnyj-klip|title=Участница проекта Голос діти презентовала сказочный клип|website=ivona.bigmir.net|access-date=2016-12-28|archive-date=10 грудня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210141556/http://ivona.bigmir.net/showbiz/video_old/427486-Uchastnica-proekta-Golos-d-ti-prezentovala-skazochnyj-klip}}</ref>. «Гэта нейкі правобраз таго, што цяпер адбываецца ў свеце, дзе людзі забываюць пра чалавечнасць і адзін аднаго. Вінавацяць іншых у сваіх бедах, калі вінаватыя ва ўсім самі», — так пракаментавала гэты кліп Ганна. У чэрвені 2016 года Ганна стала лаўрэаткай прэміі мэра горада Кіева «За асаблівыя дасягненні моладзі ў развіцці сталіцы Украіны»<ref>{{Cite web|url=https://kievcity.gov.ua/done_img/f/РКМГ-591-22062016.PDF|title=Архівована копія|access-date=28 грудня 2016|archive-date=28 грудня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228195123/https://kievcity.gov.ua/done_img/f/РКМГ-591-22062016.PDF}}</ref>. 20 лістапада таго ж года яна прыняла ўдзел у «дзіцячым Еўрабачанні 2016» як апавяшчальніца, абвяшчаючы вынікі галасавання ўкраінскага журы. У пачатку сакавіка 2017 года ў Дняпры адбыўся вакальна-харэаграфічны фестываль «Планета натхнення» у якім Ганна атрымала гран-пры у памеры 5-ці тысяч грыўняў<ref name="YT">{{Cite video|title=Анна Тринчер интервью на радио "Журналист" - Talant Production|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZZupJp2GZZk&t=14s|access-date=4 чэрвеня 2018}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.youtube.com/watch?v=ZZupJp2GZZk&t=14s |access-date=29 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180604014304/https://www.youtube.com/watch?v=ZZupJp2GZZk&t=14s |archive-date=4 чэрвеня 2018 }}</ref><ref name="TP">{{Cite web|url=http://talentproduction.com.ua/артистка-talant-production-анна-тринчер-заняла-гр/|title=Артистка «Talant Production» Анна Тринчер заняла гран-при на фестивале «Планета вдохновения» и выиграла 5000 грн.|access-date=4 чэрвеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604025045/http://talentproduction.com.ua/артистка-talant-production-анна-тринчер-заняла-гр/|archive-date=4 чэрвеня 2018}}</ref>. У 2018 годзе Трынчэр прыняла ўдзел у восьмым сезоне «Голас краіны». На сляпых праслухоўваннях выканала песню [[Джамала|Джамалы]] «Злива». Да яе павярнуліся крэслы ўсіх чатырох трэнераў, яна абрала менавіта каманду Джамалы<ref>{{cite web|url=https://www.obozrevatel.com/ukr/show/news/yuna-aktrisa-serialu-shkola-vrazila-suddiv-golosu-kraini.htm|title=Юна актриса серіалу "Школа" вразила суддів "Голосу країни"|date=26 лютого 2018|ref=obozrevatel.com|access-date=2018-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313234407/https://www.obozrevatel.com/ukr/show/news/yuna-aktrisa-serialu-shkola-vrazila-suddiv-golosu-kraini.htm|archive-date=13-03-2018}}</ref>. Падчас вакальных баёў разам з Сафіяй Кістругай выканалі песню [[Дуа Ліпа|Dua Lipa]] «Blow Your Mind», да наступнага этапу Джамала абрала Трынчэр<ref>{{cite web|url=https://www.obozrevatel.com/ukr/show/news/zirka-serialu-shkola-rozgromila-supernitsyu-na-golosi-kraini.htm|title=Зірка серіалу "Школа" розгромила суперницю на "Голосі країни"|date=25-03-2018|ref=obozrevatel.com|author=Обозреватель|access-date=7-04-2018|archive-date=7 квітня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407015257/https://www.obozrevatel.com/ukr/show/news/zirka-serialu-shkola-rozgromila-supernitsyu-na-golosi-kraini.htm}}</ref>. Выканаўшы ў накаўтах песню «TDME» украінскага гурта [[Антитіла (гурт)|«Антитіла»]], яна прайшла ў этап прамых эфіраў<ref>{{cite web|url=https://tsn.ua/glamur/zirka-serialu-shkola-anna-trincher-potrapila-do-pryamih-efiriv-olosu-krayini-8-1137549.html|title=Зірка серіалу "Школа" Анна Трінчер потрапила до прямих етерів "Голосу країни-8"|date=10-04-2018|ref=tsn.ua|author=[[ТСН]]|access-date=4-06-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604031444/https://tsn.ua/glamur/zirka-serialu-shkola-anna-trincher-potrapila-do-pryamih-efiriv-olosu-krayini-8-1137549.html?_ga=2.96790813.368622738.1528070018-2029790353.1521135306|archive-date=4-06-2018}}</ref>. У чвэрцьфінале выканала хіт [[Брытні Спірс]] «Oops! … I Did It Again».. Па выніках галасавання гледачоў прайшла ў паўфінал<ref>{{cite web|url=https://tv.ua/news/showbiz/golos-krajini-8-podrobnosti-pervogo-prjamogo-efira-ot-15-04-2018-video-103655.html|title=Голос країни-8: подробности первого прямого эфира от 15.04.2018 (видео)|date=16-04-2018|ref=tv.ua|language=ru|access-date=4 червня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604033623/https://tv.ua/news/showbiz/golos-krajini-8-podrobnosti-pervogo-prjamogo-efira-ot-15-04-2018-video-103655.html|archive-date=4-06-2018}}</ref>. У паўфінале 22 красавіка праспявала «Не питай мене» Ліліі Сандулесы. Па суме балаў ад тэлегледачоў і настаўніцы яна значна абышла іншую паўфіналістку з каманды Джамалы — Крысціну Храмавую<ref>{{cite web|url=https://tsn.ua/glamur/stali-vidomi-imena-finalistiv-proektu-golos-krayini-8-1143966.html|title=Стали відомі імена фіналістів проекту "Голос країни-8"|date=23-04-2018|ref=tsn.ua|author=[[ТСН]]|access-date=4-04-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423115316/https://tsn.ua/glamur/stali-vidomi-imena-finalistiv-proektu-golos-krayini-8-1143966.html|archive-date=23 квітня 2018}}</ref>. У фінале 29 красавіка Трынчэр сольна выканала «Candyman» [[Крысціна Агілера|Крысціны Агілеры]]. Па выніках галасавання ўвайшла ў тройку суперфіналістак. У наступным раўндзе дуэтам з настаўніцай праспявала песню [[Беёнсэ]] «Crazy in Love». У канчатковым этапе суперфіналу, на жаль, не патрапіла — яе абышлі Андрэй Рыбарчук і Алена Луцэнка<ref>{{cite web|url=https://viva.ua/news/2597-opredelilsya-pobeditel-shou-golos-kraini-8|title=Определился победитель шоу «Голос країни-8»|author=Людмила Гріцфельдт|date=30 квітня 2018|website=viva.ua|publisher=Viva!|language=ru|access-date=4-06-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503041559/https://viva.ua/news/2597-opredelilsya-pobeditel-shou-golos-kraini-8|archive-date=3-05-2018}}</ref>. Такім чынам, заняла трэцяе месца ў восьмым сезоне «Галасу краіны». 15 верасня ў Кіеўскім гандлёвым цэнтры «Globus» прэзентавала песню «Love Story», якая напярэдадні гучала ў канцы пятнаццатай серыі другога сезона серыял «Школа. Недзіцячыя гульні»<ref>{{cite web|url=http://globus.com.ua/otrymuj-dva-zaproshennya-na-prezentatsiyu-knyzhky-shhodennyk-loly-u-tts-globus/|title=Отримуй два запрошення на презентацію книжки “Щоденник Лоли” у ТЦ GLOBUS|ref=ТЦ Globus|date=13-09-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916034808/http://globus.com.ua/otrymuj-dva-zaproshennya-na-prezentatsiyu-knyzhky-shhodennyk-loly-u-tts-globus/|archive-date=16-09-2018|access-date=15-09-2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eIJTJF7grIM|title=#Школа. Недитячі ігри. 15 серія|date=13-09-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227154154/https://www.youtube.com/watch?v=eIJTJF7grIM|archive-date=27-12-2019|access-date=15-09-2018}}</ref>. 4 сакавіка 2019 года Ганна Трынчэр прадставіла музычнае відэа на саўндтрэк «#Школа» да аднайменнага серыяла, у здымках відэа ўдзельнічалі галоўныя акцёры серыяла, у прыватнасці Багдан Асадчук, Ірына Кудашова, Мікіта Вакулюк і Яніна Андрэева<ref name="SHKOLA">{{Cite web|url=https://tsn.ua/glamur/zirka-serialu-shkola-anna-trincher-predstavila-klip-z-aktorami-strichki-1306908.html|title=Зірка серіалу "Школа" Анна Трінчер представила кліп з акторами стрічки|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305001402/https://tsn.ua/glamur/zirka-serialu-shkola-anna-trincher-predstavila-klip-z-aktorami-strichki-1306908.html|archive-date=5 березня 2019|access-date=4 березня 2019}}</ref>. == Акцёрская дзейнасць == Увесну 2015 года выйшаў на экраны амерыканскі музычны фільм «Эні», у якім Трынчэр была адной з акторак дубляжу тэксту і песень, а таксама агучыла гераіню ў амерыканскай камедыі «Крампус: выкрадальнік Раства». У жніўні 2016 года прайшла акцёрскія курсы філіяла New York Film Academy ў [[Лос-Анджэлес]]е. Каб атрымаць дыплом, знялася ў некалькіх пробных кароткаметражках<ref>{{Cite web|url=https://vk.com/videos-82055767?z=video-82055767_456239236/club82055767/pl_-82055767_-2|title=Анна Тринчер. Сборник фильмов|lang=російською|access-date=8 лютого 2018}}</ref>. У верасні таго ж года, каб замацаваць дыплом, Трынчэр знялася ў галоўнай ролі аднаго з эпізодаў «Рэальнай Містыкі» на [[Украіна (тэлеканал)|ТРК «Украіна»]]<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=DeQ2uZgUmLQ|title=Избушка Реальная мистика|date=10-02-2017|language=ru|access-date=8-02-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211192532/https://www.youtube.com/watch?v=DeQ2uZgUmLQ|archive-date=11-12-2019}}</ref>. У красавіку 2017 года Трынчэр прайшла кастынг на ролю Наты ў серыяле "Школа"тэлеканала [[1+1|«1+1»]], здымкі якога прайшлі ў Кіеўскай школе № 106 з 1 жніўня па 4 лістапада 2017 года. Дзякуючы серыялу актрыса атрымала яшчэ большую папулярнасць: колькасць падпісчыкаў у Instagram вырасла ў дзясяткі разоў, яе сталі часцей пазнаваць на вуліцы<ref name="TSN">{{Cite news|title=Учасниця проекту "Голос. Діти" виконала роль у серіалі "Школа"|url=https://tsn.ua/glamur/uchasnicya-proektu-golos-diti-vikonala-rol-u-seriali-shkola-1078705.html|work=ТСН.ua|date=2018-01-04|access-date=2018-02-08}}</ref>. Улетку 2018 года Трынчэр вярнулася да ролі Школьніцы Наты ў другім сезоне серыяла «Школа. Недзіцячыя гульні»<ref>{{cite web|url=https://ua.telekritika.ua/business/1+1-pristupil-k-semkam-vtorogo-sezona-seriala-shkola-688986|title=«1+1» розпочав зйомки другого сезону серіалу «Школа»|ref=Телекритика|date=12-06-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916031541/https://ua.telekritika.ua/business/1+1-pristupil-k-semkam-vtorogo-sezona-seriala-shkola-688986|archive-date=12-09-2018|access-date=15-09-2018}}</ref>, а ўжо восенню пачала навучанне ў [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеўскім універсітэце]] культуры на акторку тэатра і кіно<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GC3JwwCVgwM&t=29s|title=Анна Трінчер: «мені лише 16 років, і ще рано думати про весілля»|date=22-09-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803120659/https://www.youtube.com/watch?v=GC3JwwCVgwM&t=29s|archive-date=3-08-2021|access-date=22-09-2018}}</ref>. У снежні выйшаў амерыканскі анімацыйны фільм [[Чалавек-павук: Праз сусветы|«Чалавек-павук: Праз сусветы»]] у якім Трынчэр агучыла пілота робата-павука, Пені Паркер<ref>{{cite web|url=https://1plus1.ua/shkola/novyny/zirka-serialu-skola-ozvucila-golovnu-geroinu-u-popularnomu-multfilmi|title=Зірка серіалу «Школа» озвучила головну героїню у популярному мультфільмі|ref=[[1+1]]|date=6-12-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181206221036/https://1plus1.ua/shkola/novyny/zirka-serialu-skola-ozvucila-golovnu-geroinu-u-popularnomu-multfilmi|archive-date=6-12-2018|access-date=6-12-2018}}</ref>. У тым жа месяцы на тэлеканале [[СТБ (украінскі тэлеканал)|СТБ]] адбылася прэм’ера тэлефільма «Навагодні [[анёл]]» ({{Lang-ru|Новогодний ангел}}), дзе яна сыграла падлеткавую Ксенію<ref name="STB">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ylaZljCFXu8|title=Фильм Новогодний ангел (2018)|language=ru|date=29.12.2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191223014606/https://www.youtube.com/watch?v=ylaZljCFXu8|archive-date=23-12-2019|access-date=02.01.2019}}</ref>. == Дыскаграфія == === Сінглы === * «Небо знає» (2014) * «Почни з себе» (2016) * «Не бойся» (2016) * «Light Up The Sky» (2016) * «Want To Ask» (2016) * «Love» (2017) * «SOS» (2017) * «Живи» (2018) * «#ауЛюбвиНетуВозраста» (2018) * «Love Story» (2018) * «#РЖНМГ» (2018) * «Если не спать» (2019) * «#Школа» (2019) * «Короче, понятно» (2019) * «Ошибки» (2019) * «Stop, Baby» (2020) * «Малиновые волосы» (2020) * «Метелики» (2020) * «По губам» (2021) * «Бла бла бла» (2021) * «Лише тебе» (2021) * «Плакса» (feat. Jerry Heil) (2021) * «Не залишай» (2022) * «Разом до перемоги» (feat. DOROFEEVA[[Коска|,]] Оля Полякова, Jerry Heil, TAYANNA, Khayat) (2022) * «Ти робив мені каву» (feat. Mountain Breeze) (2022) * «Рідна Мати Моя» (2022) * «Лише ти і я» (2022) * «Зай» (2022) == Відэаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год !Назва !Рэжысёр / рэжысёр ! |- |2014 |«Нябёсы ведаюць» |Максім Зубчанка | |- | rowspan="3" |2016 |«Пачні з сябе» |Уладзімір Шпак | |- |«Не бойся» | rowspan="3" |Максім Зубчанка | |- |«Want to ask» | |- | rowspan="3" |2017 |«SOS» | |- |«Light Up the Sky» |Дар’я Літвіненка | |- |«Love» |Анастасія Ігнатава<br />Яўгенія Задворная | |- | rowspan="2" |2018 |«Жыць» |Максім Зубчанка |<ref>{{cite web|url=https://1plus1.ua/golos-krainy/novyny/anna-trincer-vipustila-novij-klip-z-aktorom-serialu-skola|title=Анна Трінчер випустила новий кліп з актором серіалу Школа|date=25-03-2018|ref=1plus1.ua|author=[[1+1]]|access-date=7-04-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407014843/https://1plus1.ua/golos-krainy/novyny/anna-trincer-vipustila-novij-klip-z-aktorom-serialu-skola|archive-date=7-04-2018|url-status=dead}}</ref> |- |«Love Story» |Дзмітрый Мухін |<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=y-CLMkDhz2E|title=Анна Тринчер- Love Story (Премьера клипа!!)|language=ru|date=26.12.2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205014543/https://www.youtube.com/watch?v=y-CLMkDhz2E|archive-date=5-12-2019|access-date=02.01.2019}}</ref> |- | rowspan="3" |2019 |«Калі не спаць» |Аляксандр Фаўст |<ref>{{cite web|url=https://www.rbc.ua/ukr/lite/zvyozdy/esli-spat-zvezda-seriala-shkola-poradovala-1550160836.html|title="Якщо не спати": зірка серіалу "Школа" порадувала шанувальників новим хітом і кліпом|ref=rbc.ua|date=14-02-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190220201712/https://www.rbc.ua/ukr/lite/zvyozdy/esli-spat-zvezda-seriala-shkola-poradovala-1550160836.html|archive-date=20-02-2019|access-date=20-02-2019}}</ref> |- |«#Школа» |Максім Басіст |<ref name="SHKOLA"/> |- |«Карацей, зразумела» |Анастасія Ігнатава<br />Яўгенія Задворная |<ref>{{cite web|url=https://1plus1.ua/novyny/anna-trincer-zdivuvala-platinovim-kare-u-novomu-dysko-klipi|title=Анна Трінчер здивувала платиновим каре у новому диско-кліпі|ref=1plus1.ua|date=8-11-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108182244/https://1plus1.ua/novyny/anna-trincer-zdivuvala-platinovim-kare-u-novomu-dysko-klipi|archive-date=8-11-2019|access-date=8-11-2019}}</ref> |- | rowspan="2" |2020 |«Памылка» | | |- |«Матылькі» |Анастасія Панконіна Яўгенія Задворная | |- | rowspan="2" |2021 |«Па вуснах» |Герман Ненаў | |- |«Толькі цябе» |Аня Бод | |- | rowspan="3" |2022 |«Не сыходзь» |Аляксей Бондар | |- |«Ты зрабіў мне кавы» |Валерыя Фадзеева Кацярына Дэма | |- |«Родная Маці Мая» |Раман Данілюк | |} == Фільмаграфія == === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" !Год !Назва !Роль !Заўвага !Спасылка |- |2017 |''Рэальная містыка'' |Сабіна |Эпізод: «Хацінка» |<ref>{{Cite web|url=https://mistyka.kanalukraina.tv/ua/episode/realnaya-mistika-10-02-2017|title=Реальна містика. Хатинка|date=10 лютого 2017|access-date=14 березня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808024558/http://mistyka.kanalukraina.tv/ua/episode/realnaya-mistika-10-02-2017|archive-date=08-08-2017}}</ref> |- |2018 |''[[Чалавек-павук: Праз сусветы]]'' |Агучка | | |- |2018—2019 |''Школа'' |Ната |Галоўная роль |<ref name="TSN"/> |- |2018 |''Навагодні ангел'' |Ксенія |Тэлефільм |<ref name="STB"/> |- | rowspan="2" |2019 |''Каралі палат'' |Грае сябе |9-та серія |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CrHkr_pJqQM|title=Королі палат 9 серія|date=3 листопада 2019|access-date=8 листопада 2019|archive-date=10 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710212821/https://www.youtube.com/watch?v=CrHkr_pJqQM&gl=US&hl=en}}</ref> |- |''Кіеўская зорка'' |Ліза |Галоўная роль |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WwurTy0jBcM|title=Київська зірка 2 Пристебніться! Офіційний трейлер|access-date=8 листопада 2019|archive-date=3 грудня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203222923/https://www.youtube.com/watch?v=WwurTy0jBcM}}</ref> |- | rowspan="2" |2020 |''Цінь зіркі'' | |Эпізод | |- |''Супраць плыні'' | |Эпізод | |- | rowspan="3" |2021 |''Суседка'' | | | |- |''Мая любімая Страшка'' | |Эпізод | |- |''Скажэнае вяселля-3'' |Цыганка | | |- |2022 |''Каханне і блогеры'' | |Галоўная роль | |} == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Трынчэр Ганна Леанідаўна}} [[Катэгорыя:Удзельнікі дзіцячага конкурсу песні Еўрабачанне]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 4q3r9n1f7irxebnxu4cwon1y9jt2no1 5165351 5165120 2026-07-13T11:34:17Z M.L.Bot 261 5165351 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} '''Ганна Леанідаўна Трынчэр''' ({{lang-uk|Анна Леонідівна Трінчер}}; {{Н|ж}} {{Датанараджэння|3|8|2001}}, [[Кіеў]], [[Украіна]]) — украінская [[Акцёр|актрыса]] і [[Спявак|спявачка]]. Прадстаўніца Украіны на «Дзіцячым Еўрабачанні 2015»<ref>{{Cite news|url=http://kp.ua/culture/510003-stalo-yzvestno-kto-predstavyt-ukraynu-na-detskom-evrovydenyy-v-2015-hodu|title=Стало известно, кто представит Украину на Детском Евровидении в 2015 году|access-date=2016-12-27}}</ref> ў [[Сафія|Сафіі]], [[Балгарыя]]. Удзельніца другога сезона «Голас. Дзеці» і суперфіналістка восьмага сезона «Голас краіны», актрыса ўкраінскага серыяла «Школа». == Біяграфія == Нарадзілася 3 жніўня 2001 года ў Кіеве. Ва ўзросце 6 гадоў пачала спяваць у хоры. Затым 2 гады ў музычнай школе вучылася граць на бандуры. У 9 гадоў пачала сольную кар’еру<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.uaua.info/ot-9-do-16/tvorchestvo-ot-9-do-16/photos-42907-eksklyuziv-chem-zhivet-13-letnyaya-pobeditelnitsa-detskogo-evrovideniya-2015-anna-trincher/|title=Участница Детского Евровидения 2015 Анна Тринчер о подготовке к конкурсу и других важных вещах|website=www.uaua.info|access-date=2016-12-28|archive-date=4 травня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504111614/http://www.uaua.info/ot-9-do-16/tvorchestvo-ot-9-do-16/photos-42907-eksklyuziv-chem-zhivet-13-letnyaya-pobeditelnitsa-detskogo-evrovideniya-2015-anna-trincher/}}</ref>. Улетку 2017 года пазнаёмілася з акцёрам Багданам Асадчуком на здымках тэлесерыяла «Школа». Пачала сустракацца з ім у 2018-м, а ў 2020 на [[YouTube]] сказала Трынчэр пра разрыў адносін<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/lifestyle/anna_trincher_vidverto_rozpovila_pro_rozstavannya_z_bogdanom_osadchukom_chuttyeve_video_n1312772|title=Зірка серіалу "Школа" Анна Трінчер відверто розповіла про розставання з Богданом Осадчуком|website=24tv.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411013207/https://24tv.ua/lifestyle/anna_trincher_vidverto_rozpovila_pro_rozstavannya_z_bogdanom_osadchukom_chuttyeve_video_n1312772|archive-date=2020-04-11|access-date=2020-04-11}}</ref>. У чэрвені 2020 года пазнаёмілася з Аляксандрам Валошыным, вясной 2021 пачалі сустракацца<ref>{{Cite web|title=Анна Трінчер показала любощі та поцілунки зі скандальним блогером Волошиним|url=https://tsn.ua/glamur/anna-trincher-pokazala-lyuboschi-ta-pocilunki-zi-skandalnim-blogerom-voloshinim-1811872.html|website=ТСН.ua|access-date=2021-09-14|archive-date=14 вересня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914070932/https://tsn.ua/glamur/anna-trincher-pokazala-lyuboschi-ta-pocilunki-zi-skandalnim-blogerom-voloshinim-1811872.html}}</ref>. 22 кастрычніка 2021 года Валошын прапанаваў Трынчэр ажаніцца<ref>{{Cite web|title=Анна Трінчер виходить заміж: Наш із Сашком майбутній шлюб не приймає моя сім'я|url=https://kp.ua/ua/culture/a636510-anja-trincher-vikhodit-zamizh-nash-iz-sashkom-majbutnij-shljub-ne-prijmaje-moja-simj|website=КП в Украине {{!}} КП в Україні {{!}} KP in Ukraine|access-date=2021-11-18}}</ref>. == Творчасць == У 2014 годзе ўдзельнічала ў нацыянальным адборы на [[Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне 2014|«Дзіцячае Еўрабачанне 2014»]] з песняй «Небо знає», але тады першае месца заняў гурт «Sympho-Nick»<ref>{{Cite web|url=http://1tv.com.ua/news/channel/56634|title=Двадцятку найталановитіших обрано!|website=1tv.com.ua|access-date=29 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225181234/http://1tv.com.ua/news/channel/56634|archive-date=25 лютага 2018|url-status=dead}}</ref>. У 2015 годзе стала ўдзельніцай другога сезона тэлепраекта «Голас. Дзеці». У 2015 годзе, пасля перамогі ў нацыянальным адборы, прадстаўляла Украіну на дзіцячай «Новай хвалі»<ref>{{Cite web|url=http://www.uaua.info/semya/life-style/photos-39982-ukrainu-na-detskoy-novoy-volne-predstavyat-neskolko-ispolniteley/|title=Детская Новая Волна 2015|website=www.uaua.info|access-date=2016-12-28|archive-date=6 липня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706042532/http://www.uaua.info/semya/life-style/photos-39982-ukrainu-na-detskoy-novoy-volne-predstavyat-neskolko-ispolniteley/}}</ref>, дзе заняла пятае месца. У 2015 годзе зноў падала заяву на ўдзел у «Дзіцячым Еўрабачанні». Нарэшце 22 жніўня атрымала перамогу ў фінале адбору з песняй «Почни з себе». Такім чынам атрымала права прадстаўляць Украіну на «Дзіцячым Еўрабачанні 2015»<ref name=":0"/>. Фінал конкурсу<ref>{{Cite news|url=http://ru.tsn.ua/glamur/uchastnica-golos-diti-2-rasskazala-o-svoem-uchastii-v-detskom-evrovidenii-2015-521383.html|title=Участница "Голос.Діти-2" рассказала о своем участии в детском "Евровидении-2015"|access-date=2016-12-28}}</ref> адбыўся 21 лістапада ў Сафіі, дзе Ганна была 12-й з пачатку і ў выніку выступу заваявала адзінаццатае месца. Заняла трэцяе месца<ref>{{Cite web|url=http://www.ukraynahaber.com/index.php?option=com_k2&view=item&id=4630:meridyen-ukrayna-iflc-3&Itemid=200|title=Україна посіла 3 місце на Міжнародному фестивалі мов та культур у категорії «пісня»|last=ХАБЕР|first=ЮНУС ЕРДОГДУ {{!}} КИЕВ&nbsp;— УКРАЙНА|website=www.ukraynahaber.com|access-date=2016-12-28|archive-date=4 березня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304091954/http://www.ukraynahaber.com/index.php?option=com_k2&view=item&id=4630:meridyen-ukrayna-iflc-3&Itemid=200}}</ref> на XIII Міжнародным фестывалі моў і Культур ({{Lang-en|The International Festival of Language and Culture}}), які адбыўся ў маі 2015 года ў [[Бухарэст|Бухарэсце]], [[Румынія]]. 16 лютага 2016 года адбылася прэм’ера яе кліпа на песню «Почни з себе»<ref>{{Cite web|url=http://ivona.bigmir.net/showbiz/video_old/427486-Uchastnica-proekta-Golos-d-ti-prezentovala-skazochnyj-klip|title=Участница проекта Голос діти презентовала сказочный клип|website=ivona.bigmir.net|access-date=2016-12-28|archive-date=10 грудня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210141556/http://ivona.bigmir.net/showbiz/video_old/427486-Uchastnica-proekta-Golos-d-ti-prezentovala-skazochnyj-klip}}</ref>. «Гэта нейкі правобраз таго, што цяпер адбываецца ў свеце, дзе людзі забываюць пра чалавечнасць і адзін аднаго. Вінавацяць іншых у сваіх бедах, калі вінаватыя ва ўсім самі», — так пракаментавала гэты кліп Ганна. У чэрвені 2016 года Ганна стала лаўрэаткай прэміі мэра горада Кіева «За асаблівыя дасягненні моладзі ў развіцці сталіцы Украіны»<ref>{{Cite web|url=https://kievcity.gov.ua/done_img/f/РКМГ-591-22062016.PDF|title=Архівована копія|access-date=28 грудня 2016|archive-date=28 грудня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228195123/https://kievcity.gov.ua/done_img/f/РКМГ-591-22062016.PDF}}</ref>. 20 лістапада таго ж года яна прыняла ўдзел у «дзіцячым Еўрабачанні 2016» як апавяшчальніца, абвяшчаючы вынікі галасавання ўкраінскага журы. У пачатку сакавіка 2017 года ў Дняпры адбыўся вакальна-харэаграфічны фестываль «Планета натхнення» у якім Ганна атрымала гран-пры у памеры 5-ці тысяч грыўняў<ref name="YT">{{Cite video|title=Анна Тринчер интервью на радио "Журналист" - Talant Production|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZZupJp2GZZk&t=14s|access-date=4 чэрвеня 2018}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.youtube.com/watch?v=ZZupJp2GZZk&t=14s |access-date=29 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180604014304/https://www.youtube.com/watch?v=ZZupJp2GZZk&t=14s |archive-date=4 чэрвеня 2018 }}</ref><ref name="TP">{{Cite web|url=http://talentproduction.com.ua/артистка-talant-production-анна-тринчер-заняла-гр/|title=Артистка «Talant Production» Анна Тринчер заняла гран-при на фестивале «Планета вдохновения» и выиграла 5000 грн.|access-date=4 чэрвеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604025045/http://talentproduction.com.ua/артистка-talant-production-анна-тринчер-заняла-гр/|archive-date=4 чэрвеня 2018}}</ref>. У 2018 годзе Трынчэр прыняла ўдзел у восьмым сезоне «Голас краіны». На сляпых праслухоўваннях выканала песню [[Джамала|Джамалы]] «Злива». Да яе павярнуліся крэслы ўсіх чатырох трэнераў, яна абрала менавіта каманду Джамалы<ref>{{cite web|url=https://www.obozrevatel.com/ukr/show/news/yuna-aktrisa-serialu-shkola-vrazila-suddiv-golosu-kraini.htm|title=Юна актриса серіалу "Школа" вразила суддів "Голосу країни"|date=26 лютого 2018|ref=obozrevatel.com|access-date=2018-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313234407/https://www.obozrevatel.com/ukr/show/news/yuna-aktrisa-serialu-shkola-vrazila-suddiv-golosu-kraini.htm|archive-date=13-03-2018}}</ref>. Падчас вакальных баёў разам з Сафіяй Кістругай выканалі песню [[Дуа Ліпа|Dua Lipa]] «Blow Your Mind», да наступнага этапу Джамала абрала Трынчэр<ref>{{cite web|url=https://www.obozrevatel.com/ukr/show/news/zirka-serialu-shkola-rozgromila-supernitsyu-na-golosi-kraini.htm|title=Зірка серіалу "Школа" розгромила суперницю на "Голосі країни"|date=25-03-2018|ref=obozrevatel.com|author=Обозреватель|access-date=7-04-2018|archive-date=7 квітня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407015257/https://www.obozrevatel.com/ukr/show/news/zirka-serialu-shkola-rozgromila-supernitsyu-na-golosi-kraini.htm}}</ref>. Выканаўшы ў накаўтах песню «TDME» украінскага гурта [[Антитіла (гурт)|«Антитіла»]], яна прайшла ў этап прамых эфіраў<ref>{{cite web|url=https://tsn.ua/glamur/zirka-serialu-shkola-anna-trincher-potrapila-do-pryamih-efiriv-olosu-krayini-8-1137549.html|title=Зірка серіалу "Школа" Анна Трінчер потрапила до прямих етерів "Голосу країни-8"|date=10-04-2018|ref=tsn.ua|author=[[ТСН]]|access-date=4-06-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604031444/https://tsn.ua/glamur/zirka-serialu-shkola-anna-trincher-potrapila-do-pryamih-efiriv-olosu-krayini-8-1137549.html?_ga=2.96790813.368622738.1528070018-2029790353.1521135306|archive-date=4-06-2018}}</ref>. У чвэрцьфінале выканала хіт [[Брытні Спірс]] «Oops! … I Did It Again».. Па выніках галасавання гледачоў прайшла ў паўфінал<ref>{{cite web|url=https://tv.ua/news/showbiz/golos-krajini-8-podrobnosti-pervogo-prjamogo-efira-ot-15-04-2018-video-103655.html|title=Голос країни-8: подробности первого прямого эфира от 15.04.2018 (видео)|date=16-04-2018|ref=tv.ua|language=ru|access-date=4 червня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604033623/https://tv.ua/news/showbiz/golos-krajini-8-podrobnosti-pervogo-prjamogo-efira-ot-15-04-2018-video-103655.html|archive-date=4-06-2018}}</ref>. У паўфінале 22 красавіка праспявала «Не питай мене» Ліліі Сандулесы. Па суме балаў ад тэлегледачоў і настаўніцы яна значна абышла іншую паўфіналістку з каманды Джамалы — Крысціну Храмавую<ref>{{cite web|url=https://tsn.ua/glamur/stali-vidomi-imena-finalistiv-proektu-golos-krayini-8-1143966.html|title=Стали відомі імена фіналістів проекту "Голос країни-8"|date=23-04-2018|ref=tsn.ua|author=[[ТСН]]|access-date=4-04-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423115316/https://tsn.ua/glamur/stali-vidomi-imena-finalistiv-proektu-golos-krayini-8-1143966.html|archive-date=23 квітня 2018}}</ref>. У фінале 29 красавіка Трынчэр сольна выканала «Candyman» [[Крысціна Агілера|Крысціны Агілеры]]. Па выніках галасавання ўвайшла ў тройку суперфіналістак. У наступным раўндзе дуэтам з настаўніцай праспявала песню [[Беёнсэ]] «Crazy in Love». У канчатковым этапе суперфіналу, на жаль, не патрапіла — яе абышлі Андрэй Рыбарчук і Алена Луцэнка<ref>{{cite web|url=https://viva.ua/news/2597-opredelilsya-pobeditel-shou-golos-kraini-8|title=Определился победитель шоу «Голос країни-8»|author=Людмила Гріцфельдт|date=30 квітня 2018|website=viva.ua|publisher=Viva!|language=ru|access-date=4-06-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503041559/https://viva.ua/news/2597-opredelilsya-pobeditel-shou-golos-kraini-8|archive-date=3-05-2018}}</ref>. Такім чынам, заняла трэцяе месца ў восьмым сезоне «Галасу краіны». 15 верасня ў Кіеўскім гандлёвым цэнтры «Globus» прэзентавала песню «Love Story», якая напярэдадні гучала ў канцы пятнаццатай серыі другога сезона серыял «Школа. Недзіцячыя гульні»<ref>{{cite web|url=http://globus.com.ua/otrymuj-dva-zaproshennya-na-prezentatsiyu-knyzhky-shhodennyk-loly-u-tts-globus/|title=Отримуй два запрошення на презентацію книжки “Щоденник Лоли” у ТЦ GLOBUS|ref=ТЦ Globus|date=13-09-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916034808/http://globus.com.ua/otrymuj-dva-zaproshennya-na-prezentatsiyu-knyzhky-shhodennyk-loly-u-tts-globus/|archive-date=16-09-2018|access-date=15-09-2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=eIJTJF7grIM|title=#Школа. Недитячі ігри. 15 серія|date=13-09-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227154154/https://www.youtube.com/watch?v=eIJTJF7grIM|archive-date=27-12-2019|access-date=15-09-2018}}</ref>. 4 сакавіка 2019 года Ганна Трынчэр прадставіла музычнае відэа на саўндтрэк «#Школа» да аднайменнага серыяла, у здымках відэа ўдзельнічалі галоўныя акцёры серыяла, у прыватнасці Багдан Асадчук, Ірына Кудашова, Мікіта Вакулюк і Яніна Андрэева<ref name="SHKOLA">{{Cite web|url=https://tsn.ua/glamur/zirka-serialu-shkola-anna-trincher-predstavila-klip-z-aktorami-strichki-1306908.html|title=Зірка серіалу "Школа" Анна Трінчер представила кліп з акторами стрічки|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305001402/https://tsn.ua/glamur/zirka-serialu-shkola-anna-trincher-predstavila-klip-z-aktorami-strichki-1306908.html|archive-date=5 березня 2019|access-date=4 березня 2019}}</ref>. == Акцёрская дзейнасць == Увесну 2015 года выйшаў на экраны амерыканскі музычны фільм «Эні», у якім Трынчэр была адной з акторак дубляжу тэксту і песень, а таксама агучыла гераіню ў амерыканскай камедыі «Крампус: выкрадальнік Раства». У жніўні 2016 года прайшла акцёрскія курсы філіяла New York Film Academy ў [[Лос-Анджэлес]]е. Каб атрымаць дыплом, знялася ў некалькіх пробных кароткаметражках<ref>{{Cite web|url=https://vk.com/videos-82055767?z=video-82055767_456239236/club82055767/pl_-82055767_-2|title=Анна Тринчер. Сборник фильмов|lang=російською|access-date=8 лютого 2018}}</ref>. У верасні таго ж года, каб замацаваць дыплом, Трынчэр знялася ў галоўнай ролі аднаго з эпізодаў «Рэальнай Містыкі» на [[Украіна (тэлеканал)|ТРК «Украіна»]]<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=DeQ2uZgUmLQ|title=Избушка Реальная мистика|date=10-02-2017|language=ru|access-date=8-02-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211192532/https://www.youtube.com/watch?v=DeQ2uZgUmLQ|archive-date=11-12-2019}}</ref>. У красавіку 2017 года Трынчэр прайшла кастынг на ролю Наты ў серыяле "Школа"тэлеканала [[1+1|«1+1»]], здымкі якога прайшлі ў Кіеўскай школе № 106 з 1 жніўня па 4 лістапада 2017 года. Дзякуючы серыялу актрыса атрымала яшчэ большую папулярнасць: колькасць падпісчыкаў у Instagram вырасла ў дзясяткі разоў, яе сталі часцей пазнаваць на вуліцы<ref name="TSN">{{Cite news|title=Учасниця проекту "Голос. Діти" виконала роль у серіалі "Школа"|url=https://tsn.ua/glamur/uchasnicya-proektu-golos-diti-vikonala-rol-u-seriali-shkola-1078705.html|work=ТСН.ua|date=2018-01-04|access-date=2018-02-08}}</ref>. Улетку 2018 года Трынчэр вярнулася да ролі Школьніцы Наты ў другім сезоне серыяла «Школа. Недзіцячыя гульні»<ref>{{cite web|url=https://ua.telekritika.ua/business/1+1-pristupil-k-semkam-vtorogo-sezona-seriala-shkola-688986|title=«1+1» розпочав зйомки другого сезону серіалу «Школа»|ref=Телекритика|date=12-06-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916031541/https://ua.telekritika.ua/business/1+1-pristupil-k-semkam-vtorogo-sezona-seriala-shkola-688986|archive-date=12-09-2018|access-date=15-09-2018}}</ref>, а ўжо восенню пачала навучанне ў [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеўскім універсітэце]] культуры на акторку тэатра і кіно<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GC3JwwCVgwM&t=29s|title=Анна Трінчер: «мені лише 16 років, і ще рано думати про весілля»|date=22-09-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803120659/https://www.youtube.com/watch?v=GC3JwwCVgwM&t=29s|archive-date=3-08-2021|access-date=22-09-2018}}</ref>. У снежні выйшаў амерыканскі анімацыйны фільм [[Чалавек-павук: Праз сусветы|«Чалавек-павук: Праз сусветы»]] у якім Трынчэр агучыла пілота робата-павука, Пені Паркер<ref>{{cite web|url=https://1plus1.ua/shkola/novyny/zirka-serialu-skola-ozvucila-golovnu-geroinu-u-popularnomu-multfilmi|title=Зірка серіалу «Школа» озвучила головну героїню у популярному мультфільмі|ref=[[1+1]]|date=6-12-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181206221036/https://1plus1.ua/shkola/novyny/zirka-serialu-skola-ozvucila-golovnu-geroinu-u-popularnomu-multfilmi|archive-date=6-12-2018|access-date=6-12-2018}}</ref>. У тым жа месяцы на тэлеканале [[СТБ (украінскі тэлеканал)|СТБ]] адбылася прэм’ера тэлефільма «Навагодні анёл» ({{Lang-ru|Новогодний ангел}}), дзе яна сыграла падлеткавую Ксенію<ref name="STB">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ylaZljCFXu8|title=Фильм Новогодний ангел (2018)|language=ru|date=29.12.2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191223014606/https://www.youtube.com/watch?v=ylaZljCFXu8|archive-date=23-12-2019|access-date=02.01.2019}}</ref>. == Дыскаграфія == === Сінглы === * «Небо знає» (2014) * «Почни з себе» (2016) * «Не бойся» (2016) * «Light Up The Sky» (2016) * «Want To Ask» (2016) * «Love» (2017) * «SOS» (2017) * «Живи» (2018) * «#ауЛюбвиНетуВозраста» (2018) * «Love Story» (2018) * «#РЖНМГ» (2018) * «Если не спать» (2019) * «#Школа» (2019) * «Короче, понятно» (2019) * «Ошибки» (2019) * «Stop, Baby» (2020) * «Малиновые волосы» (2020) * «Метелики» (2020) * «По губам» (2021) * «Бла бла бла» (2021) * «Лише тебе» (2021) * «Плакса» (feat. Jerry Heil) (2021) * «Не залишай» (2022) * «Разом до перемоги» (feat. DOROFEEVA[[Коска|,]] Оля Полякова, Jerry Heil, TAYANNA, Khayat) (2022) * «Ти робив мені каву» (feat. Mountain Breeze) (2022) * «Рідна Мати Моя» (2022) * «Лише ти і я» (2022) * «Зай» (2022) == Відэаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год !Назва !Рэжысёр / рэжысёр ! |- |2014 |«Нябёсы ведаюць» |Максім Зубчанка | |- | rowspan="3" |2016 |«Пачні з сябе» |Уладзімір Шпак | |- |«Не бойся» | rowspan="3" |Максім Зубчанка | |- |«Want to ask» | |- | rowspan="3" |2017 |«SOS» | |- |«Light Up the Sky» |Дар’я Літвіненка | |- |«Love» |Анастасія Ігнатава<br />Яўгенія Задворная | |- | rowspan="2" |2018 |«Жыць» |Максім Зубчанка |<ref>{{cite web|url=https://1plus1.ua/golos-krainy/novyny/anna-trincer-vipustila-novij-klip-z-aktorom-serialu-skola|title=Анна Трінчер випустила новий кліп з актором серіалу Школа|date=25-03-2018|ref=1plus1.ua|author=[[1+1]]|access-date=7-04-2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407014843/https://1plus1.ua/golos-krainy/novyny/anna-trincer-vipustila-novij-klip-z-aktorom-serialu-skola|archive-date=7-04-2018|url-status=dead}}</ref> |- |«Love Story» |Дзмітрый Мухін |<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=y-CLMkDhz2E|title=Анна Тринчер- Love Story (Премьера клипа!!)|language=ru|date=26.12.2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205014543/https://www.youtube.com/watch?v=y-CLMkDhz2E|archive-date=5-12-2019|access-date=02.01.2019}}</ref> |- | rowspan="3" |2019 |«Калі не спаць» |Аляксандр Фаўст |<ref>{{cite web|url=https://www.rbc.ua/ukr/lite/zvyozdy/esli-spat-zvezda-seriala-shkola-poradovala-1550160836.html|title="Якщо не спати": зірка серіалу "Школа" порадувала шанувальників новим хітом і кліпом|ref=rbc.ua|date=14-02-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190220201712/https://www.rbc.ua/ukr/lite/zvyozdy/esli-spat-zvezda-seriala-shkola-poradovala-1550160836.html|archive-date=20-02-2019|access-date=20-02-2019}}</ref> |- |«#Школа» |Максім Басіст |<ref name="SHKOLA"/> |- |«Карацей, зразумела» |Анастасія Ігнатава<br />Яўгенія Задворная |<ref>{{cite web|url=https://1plus1.ua/novyny/anna-trincer-zdivuvala-platinovim-kare-u-novomu-dysko-klipi|title=Анна Трінчер здивувала платиновим каре у новому диско-кліпі|ref=1plus1.ua|date=8-11-2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108182244/https://1plus1.ua/novyny/anna-trincer-zdivuvala-platinovim-kare-u-novomu-dysko-klipi|archive-date=8-11-2019|access-date=8-11-2019}}</ref> |- | rowspan="2" |2020 |«Памылка» | | |- |«Матылькі» |Анастасія Панконіна Яўгенія Задворная | |- | rowspan="2" |2021 |«Па вуснах» |Герман Ненаў | |- |«Толькі цябе» |Аня Бод | |- | rowspan="3" |2022 |«Не сыходзь» |Аляксей Бондар | |- |«Ты зрабіў мне кавы» |Валерыя Фадзеева Кацярына Дэма | |- |«Родная Маці Мая» |Раман Данілюк | |} == Фільмаграфія == === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" !Год !Назва !Роль !Заўвага !Спасылка |- |2017 |''Рэальная містыка'' |Сабіна |Эпізод: «Хацінка» |<ref>{{Cite web|url=https://mistyka.kanalukraina.tv/ua/episode/realnaya-mistika-10-02-2017|title=Реальна містика. Хатинка|date=10 лютого 2017|access-date=14 березня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808024558/http://mistyka.kanalukraina.tv/ua/episode/realnaya-mistika-10-02-2017|archive-date=08-08-2017}}</ref> |- |2018 |''[[Чалавек-павук: Праз сусветы]]'' |Агучка | | |- |2018—2019 |''Школа'' |Ната |Галоўная роль |<ref name="TSN"/> |- |2018 |''Навагодні ангел'' |Ксенія |Тэлефільм |<ref name="STB"/> |- | rowspan="2" |2019 |''Каралі палат'' |Грае сябе |9-та серія |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CrHkr_pJqQM|title=Королі палат 9 серія|date=3 листопада 2019|access-date=8 листопада 2019|archive-date=10 липня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710212821/https://www.youtube.com/watch?v=CrHkr_pJqQM&gl=US&hl=en}}</ref> |- |''Кіеўская зорка'' |Ліза |Галоўная роль |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WwurTy0jBcM|title=Київська зірка 2 Пристебніться! Офіційний трейлер|access-date=8 листопада 2019|archive-date=3 грудня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203222923/https://www.youtube.com/watch?v=WwurTy0jBcM}}</ref> |- | rowspan="2" |2020 |''Цінь зіркі'' | |Эпізод | |- |''Супраць плыні'' | |Эпізод | |- | rowspan="3" |2021 |''Суседка'' | | | |- |''Мая любімая Страшка'' | |Эпізод | |- |''Скажэнае вяселля-3'' |Цыганка | | |- |2022 |''Каханне і блогеры'' | |Галоўная роль | |} == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Трынчэр Ганна Леанідаўна}} [[Катэгорыя:Удзельнікі дзіцячага конкурсу песні Еўрабачанне]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] qgzwmwic8bkean7hf4hit660grf7f26 0 736424 5165215 4826591 2026-07-13T00:51:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165215 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Пятро Сцяпанавіч Фядорчак | Арыгінал імя = Петро Степанович Федорчак | Імя пры нараджэнні = Petro Fedorczak | Месца нараджэння = Расохач Станіслаўскага ваяводства Другой Рэчы Паспалітай | Вядомыя вучні = Мікола Кугуцяк | Вядомы як = даследчык гісторыі Галіцыі, праблем палітычнай гісторыі Украіны | Партыя = КПСС }} '''Пятро Сцяпанавіч Фядорчак''' ({{lang-uk|Петро Степанович Федорчак}}; 22 жніўня 1933 — 25 кастрычніка 2017) — Прафесар кафедры гісторыі славян Прыкарпацкага нацыянальнага ўніверсітэта імя Васіля Стэфаніка. Даследчык дзяржаваўтварэння ў славянскіх краінах ХХ ст., гісторыі ўкраінска-польскіх адносін. Доктар навук (1976), выдатнік адукацыі Украіны (2000). == Біяграфія == Нарадзіўся 22 жніўня 1933 года ў сям’і сельскіх сялян. Ужо ў дашкольным узросце ён авалодаў граматай, навучыўся чытаць і пісаць. У 1939 годзе пайшоў у Расохацкую пачатковую школу, ператвораную пазней у сямігодку. У 1947 годзе паступіў у Каламыйскае педагагічнае вучылішча, пасля заканчэння якога атрымаў кваліфікацыю настаўніка пачатковых класаў.<ref name=":0">{{Cite web|lang=uk|url=https://pnu.edu.ua/fedorchak-petro-stepanovych-1982-1993/|title=Федорчак Петро Степанович (1982-1993)|website=Прикарпатський національний університет імені Василя Стефаника|access-date=2023-10-02|archive-date=12 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312170108/https://pnu.edu.ua/fedorchak-petro-stepanovych-1982-1993/|url-status=dead}}</ref> У 1951 г. Пятро Федарчак стаў студэнтам гістарычнага аддзялення гісторыка-філалагічнага факультэта Івана-Франкоўскага (былога Станіслаўскага) педагагічнага інстытута, дзе праслухаў курсы ў вядучых тагачасных выкладчыкаў І. К. Васюты, П. М. Дзенісаўца, П. Т. Рушчанка, В. О. Духніча, Ю. І. Патлажан. Падчас вучобы ў інстытуце прымаў актыўны ўдзел у дзейнасці студэнцкіх гурткоў і семінараў, выступаў з дакладамі і паведамленнямі на канферэнцыях, рыхтаваў свае першыя навуковыя працы, а таксама актыўна займаўся спортам. Быў пераможцам Рэспубліканскага конкурсу студэнцкіх навуковых работ.<ref name=":0" /> У 1955 годзе скончыў інстытут, атрымаўшы дыплом з адзнакай, рэкамендаваны да паступлення ў аспірантуру. На працягу наступных пяці гадоў ён працаваў настаўнікам гісторыі і геаграфіі ў школах Станіслава і займаўся факультатыўнай грамадскай работай, адначасова займаючыся навуковай працай. У 1960—1963 гадах вучыўся ў аспірантуры Кіеўскага дзяржаўнага ўніверсітэта ім Тараса Шаўчэнкі, дзе апублікаваў чатыры навуковыя артыкулы і кнігу. У аспірантуры Пятро Федарчак датэрмінова абараніў кандыдацкую дысертацыю па гісторыі заходніх абласцей Украіны.<ref name=":0" /> З 1963 г. педагагічную і навуковую працу гісторык вёў у Івана-Франкоўскім дзяржаўным педагагічным інстытуце, які ў 1992 г. быў рэарганізаваны ў Прыкарпацкі ўніверсітэт. Прайшоў шлях ад старшага выкладчыка гістарычнага факультэта да прафесара. П. С. Федарчак выкладаў у інстытуце гістарычныя дысцыпліны, а з 1972 г. займаў пасаду загадчыка кафедры.<ref name=":0" /> Сааўтар і член рэдкалегіі тома «Гісторыя гарадоў і сёл Украінскай ССР. Івана-Франкоўская вобласць», аўтар манаграфіі «Шляхам працоўных подзвігаў», сааўтар нарысаў па гісторыі Прыкарпацця «Насустрач мары», дакументальнага нарыса «Івана-Франкоўскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя В. С. Стэфаніка». Публікаваў артыкулы пра асаблівасці і спецыфіку выкладання сусветнай гісторыі ў педагагічным ВНУ і вопыт вывучэння гісторыі Украіны ў курсе сусветнай гісторыі. У 1976 годзе ён першым з выпускнікоў гістарычнага факультэта абараніў доктарскую дысертацыю па праблемах палітычнай гісторыі Украіны.<ref name=":0" /> Памёр 25 кастрычніка 2017 г. у г. Івана-Франкоўску.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://versii.if.ua/novunu/pomer-vidomiy-istorik-ta-vikladach-prikarpatskogo-universitetu-petro-fedorchak/|title=Помер відомий історик та викладач Прикарпатського університету Петро Федорчак {{!}} Версії|date=2017-10-25|access-date=2023-10-02}}</ref> == Узнагароды == * Выдатнік народнай адукацыі (1977), * За працоўную адзнаку (1981), * Заслужаны работнік народнай адукацыі Украінскай ССР (1990), * Выдатнік асветы Украіны (2000), * Ветэран працы == Крыніцы == {{Крыніцы}} hiwn2buupwf1ttu9y0i5dty7fshogo5 0 740678 5165302 5108320 2026-07-13T09:15:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165302 wikitext text/x-wiki {{Песня}} '''Радзіма, мая дарагая''' — песня [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзіміра Алоўнікава]] на аднайменны верш [[Алесь Бачыла|Алеся Бачылы]]. Адна з самых знакамітых і пазнавальных беларускіх песень, якая даўно стала музычным сімвалам краіны. Пачатковы матыў песні шырока выкарыстоўваецца падчас урачыстых цырымоній з удзелам вышэйшага кіраўніцтва Беларусі<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/9_maya_tsentrom_prazdnichnykh_torzhestv_stala_ploshchad_pobedy_v_minske_/ 9 Мая цэнтрам святочных урачыстасцяў стала плошча Перамогі ў Мінску]</ref>. Мелодыя стала пазыўным «Слухайце ўсе» [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|Беларускага радыё]]<ref name="radiok">{{Cite web |url=https://www.radiokultura.by/ru/node/1795 |title=16 студзеня — 100 гадоў з дня нараджэння беларускага кампазітара Уладзіміра Алоўнікава |access-date=7 чэрвеня 2023 |archive-date=10 снежня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210234037/https://www.radiokultura.by/ru/node/1795 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://dydka.net/s/137595695-pozyvnye_-_Radz_ma_maya_daragaya/ |title=Позывные — Радзіма мая дарагая |access-date=4 снежня 2025 |archive-date=10 снежня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210232713/https://dydka.net/s/137595695-pozyvnye_-_Radz_ma_maya_daragaya/ |url-status=dead }}</ref>. == Гісторыя == У першыя пасляваенныя гады, калі [[Мінск]] яшчэ быў у руінах, Алесь Бачыла за адзін вечар напісаў верш «Радзіма, мая дарагая». На наступны дзень ён аднёс верш кампазітару [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзіміру Алоўнікаву]], які вельмі хутка напісаў музыку да песні<ref name="bachyla">[https://knihi.com/Ales_Bacyla/Jak_pisalasia_Radzima_maja_darahaja.html Як пісалася «Радзіма мая дарагая» — Алесь Бачыла]</ref>. Першапачаткова песня пачыналася словамі: <blockquote> Люблю я глядзець, як блукае<br />Над рэчкай уранні туман…<ref name="bachyla"/> </blockquote>У фанатэцы Беларускага радыёкамітэта захоўваўся запіс песні менавіта з такім пачаткам у выкананні тэнаровай партыі [[Ісідар Міхайлавіч Балоцін|Ісадарам Балоціным]]. Аднак камусьці такі пачатак не спадабаўся — і кампазітару давялося апусціць першую страфу верша<ref name="bachyla" />. Песня двойчы намінавалася на [[Дзяржаўны гімн Беларусі]]<ref name="radiok"/>. == Словы == <poem> Радзіма мая дарагая, Ты ў шчасці жаданым жыві! Я сэрцам табе прысягаю У шчырай сыноўняй любві! На рэках шырокіх і нівах, Заводах, будоўлях — наўсцяж Народ наш працуе руплівы І край ўзвышаецца наш. Навокал жыццё расцвітае — І песня ўзлятае сама: Мне лепей ад роднага краю Нічога на свеце няма. Чужое зямлі нам не трэба, Пачуцці ў нас сёння адны: Мы хочам, каб мірнае неба Не знала пажару вайны. Мы дружбы народам жадаем І шчырай братэрскай любві. Радзіма мая дарагая, Красуйся і ў шчасці жыві! </poem> == Крытыка == {{Цытата|аўтар=[[Васіль Вітка]],<br>артыкул «Песеннае сэрца паэта» (1978)<ref>[https://bellitmuseum.by/virtualnaya-vystava-da-105-goddzya-z-dnya-naradzhennya-alesya-bachyly/ Віртуальная выстава да 105-годдзя з дня нараджэння Алеся Бачылы]</ref>||Хто не ведае гэтай цудоўнай песні. Яна стала любімай ў прафесійных спевакоў, і ў народных хорах, і за бяседным святочным сталом. Доўгі час была пазыўнымі Беларускага радыё. Надзіва ўдала спалучыліся простыя, сардэчныя словы паэта з мілагучнай, задушэўнай музыкай, зліліся ў цнатліва ясных, крынічна празрыстых пачуццях сыноўняй любві да роднай зямлі з высокай гордасцю за ўсю вялікую Радзіму. … Алесь Бачыла як паэт, мае адметную візітную картку і свой творчы пашпарт, стала прапісаны ў беларускай літаратуры.}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Песні Беларусі]] [[Катэгорыя:Песні на беларускай мове]] sclk27ngnk2uzmyw10araruy7jkvx7r 2 747406 5165362 5162505 2026-07-13T11:41:57Z M.L.Bot 261 арфаграфія 5165362 wikitext text/x-wiki <div style="max-width:1100px; margin:0 auto; font-family:system-ui, -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', sans-serif; color:var(--color-base,#202122);"> <!-- Верхняя картка --> <div style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); color:var(--color-base,#202122); border:1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:16px; padding:24px; margin-bottom:18px; box-shadow:0 2px 10px rgba(0,0,0,0.12);"> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:20px; align-items:flex-start; justify-content:space-between;"> <div style="flex:1 1 560px; min-width:260px;"> <div style="font-size:210%; font-weight:800; line-height:1.15; color:var(--color-emphasized,var(--color-base,#202122)); margin-bottom:8px;"> MocnyDuham </div> <div style="font-size:105%; color:var(--color-subtle,#54595d); line-height:1.65;"> Вітаю! Гэта мая старонка ўдзельніка ў беларускай Вікіпедыі. Калі я раблю нешта не так — калі ласка, пакіньце паведамленне [[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|ў размовах]]. Дзякуй! </div> <div style="margin-top:14px; line-height:2.2;"> <span style="background:light-dark(#e0f2fe,#10263a); color:light-dark(#075985,#9bd2ff); border:1px solid light-dark(#bae6fd,#2f5f86); border-radius:999px; padding:5px 11px; font-size:90%; white-space:nowrap;">адміністратар</span> <span style="background:light-dark(#eef2ff,#241a3d); color:light-dark(#3730a3,#c4b5fd); border:1px solid light-dark(#c7d2fe,#5b4a91); border-radius:999px; padding:5px 11px; font-size:90%; white-space:nowrap;">адміністратар інтэрфейсу</span> <span style="background:light-dark(#ecfdf5,#123226); color:light-dark(#065f46,#86efac); border:1px solid light-dark(#bbf7d0,#2f7d58); border-radius:999px; padding:5px 11px; font-size:90%; white-space:nowrap;">удзельнік Discord</span> <span style="background:light-dark(#fff7ed,#3a2611); color:light-dark(#9a3412,#fdba74); border:1px solid light-dark(#fed7aa,#9a5b21); border-radius:999px; padding:5px 11px; font-size:90%; white-space:nowrap;">дапамагаю ўдзельнікам</span> </div> </div> <div style="flex:0 1 260px; min-width:220px;"> {{Userboxtop}} {{Userbox/Адміністратар}} {{Userbox/Карыстальнік Discord}} {{Userboxbottom}} </div> </div> </div> <!-- Хуткая сувязь --> <div style="display:grid; grid-template-columns:repeat(auto-fit,minmax(260px,1fr)); gap:16px; margin-bottom:18px;"> <div style="background:var(--background-color-base,#fff); color:var(--color-base,#202122); border:1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:14px; padding:18px;"> <div style="font-size:130%; font-weight:700; color:var(--color-emphasized,var(--color-base,#202122)); margin-bottom:8px;">Зваротная сувязь</div> <div style="color:var(--color-subtle,#54595d); line-height:1.65;"> Калі вам патрэбна дапамога — не саромейцеся мне напісаць на [[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|старонцы размоваў]]. Я дапамагу! </div> </div> <div style="background:var(--background-color-base,#fff); color:var(--color-base,#202122); border:1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:14px; padding:18px;"> <div style="font-size:130%; font-weight:700; color:var(--color-emphasized,var(--color-base,#202122)); margin-bottom:8px;">Канфірмацыя</div> <div style="color:var(--color-subtle,#54595d); line-height:1.65;"> Мая канфірмацыя пройдзе <b>7 верасня 2026 года</b>, згодна [[Адмысловае:PermanentLink/5032678#MocnyDuham|з заяўкай]] на статус адміністратара. </div> </div> </div> <!-- Створаныя і перакладзеныя артыкулы --> <div style="background:var(--background-color-base,#fff); color:var(--color-base,#202122); border:1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:16px; padding:22px; margin-bottom:18px;"> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; align-items:center; justify-content:space-between; gap:10px; margin-bottom:14px;"> <div style="font-size:155%; font-weight:800; color:var(--color-emphasized,var(--color-base,#202122));"> Стварыў / пераклаў </div> <div style="font-size:90%; color:var(--color-subtle,#54595d);"> артыкулы </div> </div> <div style="height:1px; background:var(--border-color-subtle,#c8ccd1); margin-bottom:16px;"></div> {{Калонкі|4}}<small> * [[TypeScript]] * [[Docker]] * [[Vue.js]] * [[Django]] * [[Flask]] * [[FastAPI]] * [[Pandas]] * [[Laravel]] * [[Vite]] * [[SaaS]] * [[Кантэйнерызацыя]] * [[Мова праграмавання высокага ўзроўню]] * [[Мова праграмавання нізкага ўзроўню]] * [[Вэб-фрэймворк]] * [[Пераменная (інфарматыка)]] * [[Web3]] * [[Сацыяльныя медыя]] * [[LinkedIn]] * [[Stack Overflow]] * [[Фонд салідарнасці BYSOL]] * [[Character.ai]] * [[LeetCode]] * [[YouTube Music]] * [[Binance]] * [[Беларускі Гаюн]] * [[Пахне чабор (лозунг)]] * [[Стоп таракан!]] * [[Верым, можам, пераможам!]] * [[Каханую не аддаюць!]] * [[Сабачку!]] * [[Час мяняць лысую гуму!]] * [[Beautiful Soup (парсер HTML)]] * [[Беларусь галаўнога мозгу]] * [[Маргарыта Паўлаўна Ворыхава|Маргарыта Ворыхава]] * [[Барацьба (газета)]] * [[Смерць фашызму]] * [[Смерць фашыстам]] * [[Павел Суслаў]] * [[Навагодні зварот Святланы Ціханоўскай]] * [[Маланка Медыя]] * [[Крыж Адраджэння Беларусі]] * [[Крыж Добрасуседства]] * [[Беларусь за МКАДам]] * [[Партызанскі Народны Крыж]] * [[Police in Paris]] * [[Я выходжу]] * [[Гвіда ван Росум]] * [[Велікадушны пажыццёвы дыктатар]] * [[Сустрэча Дональда Трампа і Уладзіміра Зяленскага (2025)]] * [[Дэфэйсмэнт]] * [[AniBel]] * [[Леў XIV]] * [[Heil Hitler (песня)|Heil Hitler]] * [[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]] * [[Гжэгаж Браўн]] * [[Патрыятычны хакінг]] * [[Доксінг]] * [[Максім Лепушэнка]] * [[Вольга Генадзеўна Сітнік|Вольга Сітнік]] * [[Ваенная энцыклапедыя Беларусі]] * [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] * [[Хактывізм]] * [[DoS-напад]] * [[Віктар Васільевіч Вабішчэвіч|Віктар Вабішчэвіч]] * [[Павел Уладзіміравіч Баркоўскі|Павел Баркоўскі]] * [[Аліса Віктараўна Рыжычэнка|Аліса Рыжычэнка]] * [[Вольга Зазулінская]] * [[Валерый Валер’евіч Мацкевіч|Валерый Мацкевіч]] * [[Сяргей Аляксандравіч Бяспалаў|Сяргей Бяспалаў]] * [[Лізавета Сяргееўна Пракопчык|Лізавета Пракопчык]] * [[Прымусовыя пакаянныя відэа ў Беларусі]] * [[Ахаха]] * [[Выбуховыя штаны]] * [[Цімафей (манул)]] * [[Персанал з’еў гэта пазней]] * [[Астма]] * [[Алеся Вячаславаўна Гаўрыленка|Алеся Гаўрыленка]] * [[Грокіпедыя]] * [[Сексуальны грумінг]] * [[Калядны жук]] * [[Anoplognathus abnormis]] * [[100 мужчын супраць гарылы]] * [[Элеўсінскія містэрыі]] * [[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] * [[Еўрапейскі выбар]] * [[Наступ (фракцыя)]] * [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)]] * [[Хопіць баяцца]] * [[Аляксандра Мамаева]] * [[Аліна Аляксандраўна Харысава|Аліна Харысава]] * [[Дзмітрый Францавіч Гурневіч|Дзмітрый Гурневіч]] </small>{{Калонкі/канец}} </div> <!-- Шаблоны --> <div style="background:var(--background-color-base,#fff); color:var(--color-base,#202122); border:1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:16px; padding:22px; margin-bottom:18px;"> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; align-items:center; justify-content:space-between; gap:10px; margin-bottom:14px;"> <div style="font-size:155%; font-weight:800; color:var(--color-emphasized,var(--color-base,#202122));"> Шаблоны </div> <div style="font-size:90%; color:var(--color-subtle,#54595d);"> створаныя </div> </div> <div style="height:1px; background:var(--border-color-subtle,#c8ccd1); margin-bottom:16px;"></div> {{Калонкі|4}}<small> * [[Шаблон:Беларускія лозунгі]] * [[Шаблон:Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі]] * [[Шаблон:Уладзімір Зяленскі]] * [[Шаблон:Пасведчанне асобы]] </small>{{Калонкі/канец}} </div> <!-- Карысныя спасылкі --> <div style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); color:var(--color-base,#202122); border:1px solid var(--border-color-subtle,#c8ccd1); border-radius:16px; padding:22px; margin-bottom:18px;"> <div style="font-size:155%; font-weight:800; color:var(--color-emphasized,var(--color-base,#202122)); margin-bottom:14px;"> Карысныя спасылкі </div> <div style="height:1px; background:var(--border-color-subtle,#c8ccd1); margin-bottom:16px;"></div> <div style="line-height:1.9;"> * [[Вікіпедыя:Тэрміналогія]] * [[Удзельнік:MocnyDuham/Чарнавік|Чарнавік]] </div> </div> <!-- Ніжні подпіс --> <div style="text-align:center; color:var(--color-subtle,#54595d); font-size:90%; padding:12px 0 4px;"> Дзякуй, што завіталі на маю старонку. </div> </div> diddo6qaueyh6ep6hoyd8my0siibyw8 0 747876 5165176 4734499 2026-07-12T21:09:01Z Dotyk 158363 Апіскі ў прозвішчах 5165176 wikitext text/x-wiki {{Музычны альбом |Назва = Такога няма нідзе |Тып = [[Зборнік (музыка)|зборнік]] |Аўтар = [[Лявон Вольскі]] |Агляды = *[[Experty.by]] {{rating|6.0|10}}<ref>{{Cite web |title = Лявон Вольскі і інш. "Такога няма нідзе" |publisher = experty.by |access-date = 2019-01-02 |url = http://www.experty.by/content/lyavon-volsk-nsh-takoga-nyama-n-dze |language = ru}}</ref> |Год = 2009 |Працягласць = 44:03 |Выдадзены = снежань 2009 |Запісаны = 2007―2009 |Лэйбл = «[[West Records]]»<ref>{{Cite web |title = Святочны дыск ад Лявона Вольскага |date = 2009-12-31 |access-date = 2019-01-02 |publisher = [[TUT.BY]] |url = https://news.tut.by/culture/156547.html |language = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20190103110146/https://news.tut.by/culture/156547.html |archive-date = 2019-01-03 }}</ref> |Прадзюсар = Ганна Вольская }} «'''Такога няма нідзе'''» — [[Беларусь|беларускі]] [[Зборнік (музыка)|музычны зборнік]] 2009 года з 11 песняў аўтарства [[Лявон Вольскі|Лявона Вольскага]], прысвечаны 1960-м гадам.<ref>{{Cite web |title = «Такога няма нідзе»: Лявон Вольскі выпускае музычны праект у стылі 60-х |access-date = 2019-01-02 |publisher = Generation.bY |url = http://generation.by/news3235.html |language = be}}</ref> Выданне на 2 [[Аптычны дыск|дысках]] ([[CD]] і [[DVD]]) змяшчала таксама 11 [[відэакліп]]аў песняў режысёра Мацея Сабурава, песню «Дай мне знак», тэксты і [[акорд]]ы песняў, фотагалерэю са здымак<ref>{{Cite web |title = Такога няма нідзе (CD + DVD) {{!}} Prastora.by - iнтэрнэт-крама кнiгаў на беларускай мове. Вялiкi выбар мастацкай i навукова-папулярнай лiтаратуры. Таксама ў продажы аўдыёкнiгi, музычныя кампакт-дыскi, вiдэа, сувэнiры ды iншае. Даступныя цэны. |access-date = 2019-01-02 |publisher = www.prastora.by |url = http://www.prastora.by/videa/takoha-niama-nidzie}}</ref> і інтэрв’ю з удзельнікамі (Віталь Артыст, [[Павел Булатнікаў]], [[Уладзімір Пугач]], [[Руся]], [[Алег Хаменка]] і [[Ганна Хітрык]])<ref>{{Артыкул|аўтар=Вікторыя Целяшук.|загаловак=Лявон Вольскі зьдзейсьніў падарожжа ў 60-я|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=50146|выданне=[[Звязда]]|тып=[[газета]]|год=29 снежня 2009|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2009-12-29 245 (26603)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/50130/29sne-10.indd.pdf 10]|issn=1990-763x}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Прэзентацыя альбома адбылася 26 студзеня 2010 года ў [[мінск]]ім рэстаране «Камяніца»<ref>{{Cite web |title = Лявон Вольский представил новый проект «Такога няма нідзе» |date = 2010-01-27 |access-date = 2019-01-02 |publisher = naviny.by |url = https://naviny.by/rubrics/culture/2010/01/27/ic_media_video_117_3842 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190103110248/https://naviny.by/rubrics/culture/2010/01/27/ic_media_video_117_3842 |archive-date = 2019-01-03 }}</ref>. == Змест == {{Tracklist | згарнуць = | headline = Такога няма нідзе | дадатковая_калёнка = | total_length = 44:03 | all_writing = [[Лявон Вольскі]] | усе_словы = | уся_музыка = | паказ_аўтарства = | паказ_словаў = | паказ_музыкі = | title1 = Такога няма нідзе | note1 = [[Уладзімір Пугач]], [[Лявон Вольскі]] | дадаткова1 = | працягласьць1 = | title2 = Не пасьпяваю | note2 = гурт «[[The Anyway]]» | дадаткова2 = | працягласьць2 = | title3 = Суворы тата | note3 = [[Святлана Зелянкоўская]] | дадаткова3 = | працягласьць3 = | title4 = Джэймс Бонд | note4 = [[Віталь Артыст]] | дадаткова4 = | працягласьць4 = | title5 = Рыкша | note5 = [[Алег Хаменка]], [[Каця Пытлева]] | дадаткова5 = | працягласьць5 = | title6 = Ягуар | note6 = [[Андрэй Дзяркоў]], [[Марына Грыцук]] | дадаткова6 = | працягласьць6 = | title7 = Роля герояў | note7 = [[Павел Булатнікаў]], [[Лявон Вольскі]] | дадаткова7 = | працягласьць7 = | title8 = Мой капітан | note8 = [[Ганна Хітрык]] | дадаткова8 = | працягласьць8 = | title9 = Ведзьмы | note9 = [[Святлана Зелянкоўская]], [[Вольга Самусік]], [[Зоя Каральчук]] | дадаткова9 = | працягласьць9 = | title10 = Дзякуй табе | note10 = [[Алег Гарбуз]] | дадаткова10 = | працягласьць10 = | title11 = Гэты час | note11 = [[Руся]], [[Андрусь Такінданг]] | дадаткова11 = | працягласьць11 = | title12 = Дай мне знак | note12 = [[Лявон Вольскі]] | дадаткова12 = | працягласьць12 = }} ==Удзельнікі== * [[Лявон Вольскі]] – тексты, музыка * Мацей Сабураў – рэжысёр кліпаў * Андрэй Баброўка – гук * Ігар Назаранка, Вольга Кузьміч – дызайн * Аляксандр Канатоп, Юрый Сідун – фатаграфіі * Ганна Вольская – прадзюсар<ref>{{Cite web |title = Various - Такога Няма Нідзе |access-date = 2019-01-02 |publisher = Discogs |url = https://www.discogs.com/Various-%D0%A2%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%B0-%D0%9D%D1%8F%D0%BC%D0%B0-%D0%9D%D1%96%D0%B4%D0%B7%D0%B5/release/12093137 |language = en}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Вонкавыя спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20121005074727/http://prastora.by/videa/takoha-niama-nidzie Такога няма нідзе (CD + DVD)] * [http://www.youtube.com/playlist?list=PLE57CEAF69B6FCA0A Кліпы] * [http://www.experty.by/node/553 Рэцэнзіі ад экспертаў незалежнага партала Experty.by] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100704100817/http://www.experty.by/node/553 |date=4 ліпеня 2010 }} * [http://lvolski.livejournal.com/19493.html Пра альбом у блогу Лявона] {{ВС}} [[Катэгорыя:Беларускія музычныя зборнікі]] emc0822uwqogq6019z8nad0s7l95tv2 0 750708 5165035 5087501 2026-07-12T14:39:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165035 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ссотрудники ЧВК FDG в г.Эль-Фалуджа, провинция Анбар (Ирак), 2007 г..jpg|міні|Супрацоўнікі ПВК FDG, [[Эль-Фалуджа]], правінцыя [[Анбар (мухафаза)|Анбар]], 17 верасня 2006 года.]] Удзел [[Прыватная ваенная кампанія|прыватных ваенных кампаній (ПВК)]] у [[Іракская вайна|Іракскай вайне]] (2003—2011) быў неабходны для абароны заходніх інвестыцый і праграмы аднаўлення інфраструктуры. Фірмы прыцягваліся яшчэ на этапе падрыхтоўкі [[Уварванне ў Ірак (2003)|ўварвання ЗША і іх саюзнікаў]]. Нават пасля [[Вывад амерыканскіх войск з Ірака (2007—2011)|вываду замежных войск]] яны працягнулі гуляць значную ролю ў палітыка-эканамічнай сістэме краіны. Супрацоўнікі кампаній займаліся аховай важных персон і аб’ектаў, матэрыяльна-тэхнічнай падтрымкай [[Міжнародныя кааліцыйныя сілы ў Іраку|войск кааліцыі]], навучаннем і падрыхтоўкай іракскіх сілавікоў, у пэўных выпадках прымалі непасрэдны ўдзел у баявых дзеяннях. Пікавая колькасць прыватнікаў дасягала 163—180 тыс. чалавек, сярод якіх былі грамадзяне шматлікіх краін свету. Усяго ў «гарачай кропцы» працавала ад 93 да 610 фірм. Дзейнасць наймітаў у [[Ірак]]у ацэньваецца неадназначна з-за розных інцыдэнтаў, выпадкаў карупцыі, спрэчнай эфектыўнасці і ўшчамлення суверэнітэту дзяржавы. У літаратуры па тэме супрацоўнікі ПВК могуць пазначацца як «кантрактнікі»{{Efn-la|У заходніх крыніцах пад тэрмінам «кантрактнік» ({{Lang-en|contractor}}) разумецца не вайсковец кантрактнай службы, а падрадчык. Гэта можа быць шырокі спектр спецыялістаў: баец ПВК, перакладчык, рамонтнік, вадзіцель, інжынер, менеджэр і г. д.}}, «прыватнікі», «найміты» і «наёмнікі». == Гісторыя == Працэс дзяржаўнага будаўніцтва ў Іраку з самага пачатку сутыкнуўся са значнымі цяжкасцямі. [[Часовы орган кааліцыі|Часовай кааліцыйнай адміністрацыі]] выпала задача, па сутнасці, зноўку пабудаваць палітычную і эканамічную сістэму краіны. Пры гэтым сітуацыя ў сферы бяспекі заставалася вельмі напружанай — падзенне рэжыму [[Садам Хусейн|Садама Хусейна]] і памылкі ў дзеяннях акупацыйнай адміністрацыі і [[Часовы кіраўнічы савет Ірака|кіраўнічага савета]] спрыялі росту [[Іракскія паўстанцы|паўстанцкага руху]]. Ірак стаў прытулкам для [[Аль-Каіда|Аль-Каіды]] і іншых міжнародных тэрарыстычных арганізацый. У дадзенай абстаноўцы [[Міжнародныя кааліцыйныя сілы ў Іраку|кааліцыя]] прыняла рашэнне прыцягнуць прыватнікаў{{Sfn|«ЧВК в конфликтах на Ближнем Востоке»|2023|pp=6—7}}. Шмат у чым гэтаму паспрыялі крокі, прадпрынятыя [[Міністэрства абароны ЗША|міністрам абароны ЗША]] [[Дональд Рамсфелд|Дональдам Рамсфелдам]]. Напярэдадні вайны ён узяў курс на скарачэнне [[Узброеныя сілы ЗША|амерыканскіх УС]] для іх аптымізацыі. Як вынік, падчас масавых марадзёрстваў у [[Багдад]]зе, якія рушылі за падзеннем урада Садама Хусейна, вайскоўцы не змаглі эфектыўна падтрымаць парадак з-за недахопу людзей. На войскі ўзрасла нагрузка, асабліва цяжка адчувала сябе пяхота. Каб прадухіліць перанапружанне ўзброеных сіл пры адпраўцы велізарных кантынгентаў у Ірак, урад звярнуўся да кантрактнікаў{{sfn|Chan|2009|p=6}}. Апроч таго, адміністрацыя прэзідэнта [[Джордж Буш-малодшы|Джорджа Буша-малодшага]] недаацаніла колькасць неабходных для стабілізацыі войск{{sfn|Tracol|2012|p=5}}. Іншымі аспектамі, якія выклікалі прыцягненне наймітаў, сталі абмежаванні [[Кангрэс ЗША|Кангрэса ЗША]] на колькасць кантынгентаў рэгулярнай арміі і нежаданне адміністрацыі Буша мець справу з патэнцыяльнымі палітычнымі наступствамі ад прызыву [[Нацыянальная гвардыя ЗША|Нацыянальнай гвардыі]] і рэзервістаў{{sfn|Tracol|2012|p=13}}. ПВК былі ўцягнутыя ў вайну яшчэ на падрыхтоўчым этапе: база арміі [[ЗША]] ў [[Катар]]ы — стартавая пляцоўка [[Уварванне ў Ірак (2003)|ўварвання]], была пабудавана, абслугоўвалася і ахоўвалася прыватнікамі. У ходзе пачатковых баявых дзеянняў кантрактнікі былі задзейнічаны на абслугоўванні складаных сістэм узбраення. Яны кіравалі бамбардзіроўшчыкамі [[Northrop B-2 Spirit|B-2]], танкамі [[Абрамс, танк|Abrams]] і баявымі беспілотнікамі {{нп3|Northrop Grumman RQ-4 Global Hawk|Global Hawk|en|Northrop Grumman RQ-4 Global Hawk}}. Кіраўнік часовай кааліцыйнай адміністрацыі [[Пол Брэмер]] супраціўляўся з’яўленню ваенных кампаній у [[Ірак]]у. Аднак і ён не мог абысціся без паслуг [[найміт]]аў; яны былі патрэбны для абароны заходніх інвестыцый і праграм аднаўлення інфраструктуры{{sfn|Коновалов|2015|p=189}}. Першапачаткова прыватнікаў наймалі для аховы амерыканскай дыпмісіі{{sfn|«ЧВК в конфликтах на Ближнем Востоке»|2023|p=9}}. З 2009 года дзейнасць замежных ПВК у Іраку патроху стала згортвацца. Прычынай гэтаму з’явіўся цэлы шэраг абставінаў. Грошай на тэндары для прыватнікаў сталі вылучаць менш, а іракскі ўрад атрымаў вялікія правы ў распараджэнні ўласным бюджэтам. Таму набор замежных спецыялістаў скараціўся, бо сталі набіраць за меншыя заробкі іракцаў. Да таго ж з 1 студзеня 2009 года работнікі ПВК апынуліся пад юрысдыкцыяй іракскіх судоў{{sfn|Коновалов|2015|p=195}}. У пачатку 2012 года афіцыйны Багдад адмовіўся выдаваць візы і дазволы на працу замежным грамадзянам-работнікам ПВК. Гэта абцяжарыла дзейнасць прыватнікаў, і нават умяшанне офісных органаў [[ЗША]] не дапамагло выправіць сітуацыю{{sfn|Коновалов|2015|p=196}}. Тым не менш, прысутнасць фірм пашыралася, асабліва ў {{нп3|Зялёная зона (Багдад)|«зялёнай зоне» Багдада|ar|المنطقة الخضراء}}{{efn-la|Важнасць аховы раёна заключаецца ў тым, што тут размяшчаюцца ўрадавыя будынкі і пасольства ЗША.}}, бяспекай якой раней займаліся англа-амерыканскія войскі{{sfn|«ЧВК в конфликтах на Ближнем Востоке»|2023|p=7}}. Нават пасля Іракскай вайны, у тым ліку ў перыяд [[Грамадзянская вайна ў Іраку|грамадзянскай вайны 2012—2017 гадоў]] і ў наступны час, ПВК працягвалі гуляць істотную ролю. Без іх прысутнасці ў Іраку цяжка прадставіць дзейнасць буйнога заходняга бізнесу. Яны гуляюць істотную ролю ў функцыянаванні крытычнай інфраструктуры — Багдадскага аэрапорта, шашы Аман—Багдад. Найміты таксама падтрымліваць баяздольнасць іракскіх войск{{sfn|«ЧВК в конфликтах на Ближнем Востоке»|2023|p=18}}. == Катэгорыі == [[Файл:Contract security, Baghdad.jpg|міні|Супрацоўнік Blackwater на ахове прадстаўнікоў Дзярждэпартамента ЗША ў «зялёнай зоне» Багдада, 6 снежня 2007.]] Па сферах дзейнасці даследчыкі ПВК {{нп3|Петэр Варэн Сінгер|Петэр Сінгер|en|P. W. Singer}}{{sfn|Nényei|2009|p=13}} і Дэвід Айзенберг{{sfn|Isenberg|2006|p=7}} падзялілі фірмы ў «гарачай кропцы» на наступныя катэгорыі: * ''Ваенныя баявыя кампаніі'' — фірмы, чый персанал здольны да вядзення баявых дзеянняў. Іх было няшмат, але менавіта яны атрымлівалі найбольшую вядомасць. Сярод такіх: [[Executive Outcomes]] і {{нп3|Sandline International|Sandline|en|Sandline International}}. * ''Ваенныя кансалтынгавыя кампаніі'' займаліся навучаннем і кансультаваннем іракскіх [[сілавікі|сілавікоў]]. З цягам час іх паслугі пашырыліся да сферы асабістай бяспекі. У якасці прыкладаў — [[Academi|Blackwater]]{{efn-la|З 2010 называлася Xe Services LLC, з 2012 — Academi.}}, {{нп3|Military Professional Resources Inc.|MPRI|en|Military Professional Resources Inc.}}, {{нп3|DynCorp||en|DynCorp}} і SAIC. * ''Кампаніі ваеннай падтрымкі'' аказвалі небаявую дапамогу і садзейнічанне, напрыклад, абслугоўванне зброі, тэхнічную падтрымку, абясшкоджванне выбухованебяспечных прадметаў, разведку, збор і аналіз даных. Да гэтай катэгорыі адносяцца {{нп3|Custer Battles||en|Custer Battles}}, {{нп3|Erinys International|Erinys Iraq|en|Erinys International}}, Diligence LLC, Global Risk Strategies і іншыя. У калектыўнай працы супрацоўнікаў Цэнтра міжземнаморскіх даследаванняў і факультэта сусветнай эканомікі і сусветнай палітыкі [[Вышэйшая школа эканомікі|Вышэйшай школы эканомікі]] апісаны наступныя групы кампаній{{sfn|«ЧВК в конфликтах на Ближнем Востоке»|2023|pp=9—16}}: * ''Падтрымка ваеннай і дыпламатычнай прысутнасці'' ({{нп3|Triple Canopy||en|Triple Canopy}}, {{нп3|Aegis Defence Services||en|Aegis Defence Services}}, SOC і іншыя). * ''Ахова інфраструктуры і радовішчаў'' (Olive Group, Restrata, {{нп3|G4S||en|G4S}} і іншыя). * ''Навучанне і падрыхтоўка іракскіх сілавікоў'' (MPRI, DynCorp, {{нп3|Vinnell||en|Vinnell}} і іншыя). Брытанскі спецыяліст аналізу рызык са спецыялізацыяй у галіне міжнародных адносін і палітыкі Клемент Тракаль падзяліў прыватнікаў наступным чынам{{sfn|Tracol|2012|p=5}}: * ''Узброеная работа'': асабістая бяспека, бяспека аб’ектаў, бяспека канвояў. * ''Няўзброеная работа'': аператыўная каардынацыя, збор і аналіз разведаных, навучанне. == Кантроль == [[Файл:Bremer leaves after Iraqi Sovereignty Transfer, 2004 June 28.jpg|міні|злева|Парэдні план, злева направа: [[Аяд Алаўі]], Пол Брэмер і [[Газі Машаль Аджыль аль-Явер|Газі Аджыль аль-Явер]] пасля афіцыйнай цырымоніі перадачы ўлады ад акупацыйнай адміністрацыі часоваму ўраду, Багдад, 28 чэрвеня 2004 года. Ззаду іх мужчыны ў кашулях з кароткім рукавом — байцы ПВК Blackwater.]] На ранніх этапах вайны ў Іраку кампаніі знаходзіліся ў жорсткай канкурэнцыі за кантракты, а таму не жадалі дзяліцца з ваеннымі сваімі данымі. З ростам паўстанцкага руху і страт сярод ПВК сітуацыя змянілася. Узброеныя сілы ЗША атрымалі магчымасць адсочваюць месцазнаходжанне ўсіх падрадчыкаў і рэагаваць, калі яны знаходзіліся ў бядотным становішчы. Дзякуючы сістэме, створанай кампаніяй Aegis Defence, вайскоўцы маглі сачыць за кожным канвоем кантрактнікаў, але толькі за тымі, якія мелі {{нп3|транспондэр||ru|Транспондер}}{{sfn|Isenberg|2006|pp=6—7}}. Спачатку фірмам дазвалялася мець толькі лёгкае стралковае ўзбраенне для самаабароны і абароны кліентаў. З цягам часу арсенал наёмнікаў папоўніўся гранатамі і гранатамётамі{{sfn|Коновалов|2015|p=190}}. У Іраку правілы часовай адміністрацыі ўводзілі абмежаванне для кантрактнікаў; ім дазвалялася ўзбраенне калібрам да 7,62 мм. Але некаторыя ПВК, якія ахоўвалі замежных падрадчыкаў і важныя аб’екты, патрабавалі права насіць больш магутную зброю, а таму яны карысталіся правіламі арміі ЗША. Паводле іх, падрадчыкам, якія выконваюць баявыя дапаможныя паслугі, дазваляецца насіць любую зброю{{sfn|Isenberg|2006|p=16}}. Першапачаткова кожная фірма, незалежна ад таго, дзе знаходзілася яе штаб-кватэра, працавала па кантрактах [[Федэральны ўрад ЗША|урада ЗША]] і павінна была адпавядаць амерыканскаму заканадаўства. У чэрвені 2003 года быў распрацаваны Мемарандум № 17. Дакумент даваў замежным падрадчыкам імунітэт ад іракскага заканадаўства. Мемарандум змяшчаў прыватных падрадчыкаў пад законную ўладу краіны паходжання. У чэрвені 2004 года, за дзень да таго, як акупацыйная адміністрацыя перадала ўладу [[Часовы ўрад Ірака|часоваму іракскаму ўраду]], прынята абноўленая версія мемарандума. Паводле паправак, дзеянне дакумента працягнецца да таго часу, пакуль не будзе дасягнута дамоўленасць аб вывадзе замежных войск або пакуль мемарандум не будзе перагледжаны іракскімі заканадаўцамі. На ранніх этапах вайны ПВК дзейнічалі ў рамках трох узроўняў прававой улады: 1) міжнародны парадак законаў і звычаяў вайны і рэзалюцыі [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]]; 2) заканадаўства ЗША; 3) іракскае заканадаўства з папраўкамі, унесенымі загадамі акупацыйнай адміністрацыяй. Калі Ірак вярнуў суверэнітэт, падрадчыкі сталі выконваць любыя новыя законы і правілы, прынятыя ўладамі дзяржавы{{sfn|Isenberg|2006|pp=12—15}}. Прыватнікі маглі атрымаць кантракты наўпрост ад зацікаўленых міністэрстваў і ведамстваў урадаў ЗША і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] (напрыклад, [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|дзяржаўнага дэпартамента]] ці [[Міністэрства абароны ЗША|мінабароны]] — асноўных кліентаў наймітаў{{sfn|Tracol|2012|p=10}}; на 2008 год на іх працавалі 20 кампаній з 10 000 байцамі{{sfn|CRS|2008|p=4}}), розных упраўленняў арміі ЗША, [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]], урада Ірака, транснацыянальных кампаній. Работа фірм знаходзілася пад пастаянным кантролем спецслужб, а таму сістэма атрымання дазволу залежала ад іх і «дагавараздольнасці» кампаній. Найбольш паспяховымі ПВК сталі амерыканскія. Яны дзейнічалі на падставе ліцэнзій дзярждэпа (DoS) і {{нп3|Упраўленне па кантролі за гандлем ваеннай прадукцыяй|Упраўлення па кантролі за гандлем ваеннай прадукцыяй|en|Directorate of Defense Trade Controls}} (DDTC){{sfn|«Частные военные компании и их роль в решении локальных конфликтов»|2015|p=4}}. У наступным Міністэрства ўнутраных спраў Ірака распрацавана шэраг інструкцый і працэдур для прыватнікаў. Фірмы абавязаліся прадстаўляць падрабязную інфармацыю спра сваю працу і сталі размяшчаць спецыяльныя распазнавальныя знакі на транспартных сродках і байцах. Іх таксама прымусілі праходзіць праверку Падатковага дэпартамента Ірака, атрымліваць дазвол, гарантаваць правы сваіх супрацоўнікаў і служачых праз Міністэрства працы і сацыяльнай абароны{{sfn|Safaa Al-Ghadab, Badra Gaalul|2021|loc= الجهود الوطنية لتنظيم عمل الشركات العسكرية والأمنية الخاصّة}}. == Дзейнасць == ПВК і іншыя падрадчыкі спалучалі ўдзел у вырашэнні баявых задач і забеспячэння бяспекі ў канфліктнай зоне (у тым ліку ў рамках стабілізацыі і постканфліктнага ўрэгулявання), удзел у тылавым забеспячэнні, а таксама ў іншых праграмах і праектах эканамічнага характару{{sfn|Башкиров|2013}}. Прыкметнай асаблівасцю была тое, што ўсе ўзброеныя фірмы, якія працавалі ў «гарачай кропцы», называлі сябе не ваеннымі, а ахоўнымі кампаніямі. Прычынамі гэтага сталі большая публічнасць прыватнікаў у параўнанні з мінулымі гадамі і ўзмацненне ўвагі з боку [[ААН]], прэсы і гуманітарных арганізацый{{sfn|Коновалов|2015|pp=189-190}}. [[Файл:Travis Clark demonstrates how to lift a fingerprint during training with Iraqi police at Combat Operating Station Kalsu in Babil province, Iraq, May 1, 2011 110501-A-CH809-030.jpg|міні|Спецыяліст DynCorp з іракскімі паліцыянтамі падчас заняткаў па зняцці адбіткаў пальцаў, Калсу, правінцыя Бабіль, 1 мая 2011.]] {{нп3|Даследчая служба Кангрэса ЗША||en|Congressional Research Service}} адзначала, што прыватнікі аказвалі розныя паслугі, у тым ліку займаліся аховай стацыянарных аб’ектаў (урадавыя будынкі, жылыя масівы, месцы правядзення работ па рэканструкцыі або будаўніцтву і іншае), аховай канвояў, аховай і суправаджэннем груп асоб, асабістай аховай высокапастаўленых чыноўнікаў, аператыўным каардынаваннем (кіраванне цэнтрамі камандавання, кантролю і сувязі), зборам і аналізам разведаных, навучаннем супрацоўнікаў сілавых структур Ірака. Найміты таксама адказвалі за ахову амерыканскіх баз{{sfn|Валецкий и Неелов|2015|pp=98-99}}. У дадатак да гэтага [[Кандыдат навук|кандыдат]] [[Ваенная навука|ваенных навук]] Мікалай Башкіраў вылучыў таксама ўдзел у баявых дзеяннях і спецыяльных аперацыях (у тым ліку незаконнае здабыванне разведвальнай інфармацыі, усталяванне кантактаў з палявымі камандзірамі ўзброенай апазіцыі), вядзенне авіяцыйнай разведкі, тылавое забеспячэнне войск, паслугі ваенных аналітыкаў і ваенных перакладчыкаў, размініраванне і знішчэнне боепрыпасаў{{sfn|Башкиров|2013}}. Брыгадны генерал УС Лівана ў адстаўцы Ахмед Алу, апроч іншага, згадаў яшчэ працу са зняволенымі (затрыманне, расследаванне і гэтак далей), сакрэтныя паслугі для спецслужб (напрыклад, выкананне «бруднай» працы){{sfn|Ahmed Alu|2016|loc=المهمات}}. Кліенты наёмнікаў пазбягалі раёнаў баявых дзеянняў. Кантрактнікі, суправаджаючы канвоі і розныя асобы ў небяспечных зонах, часцей за ўсё імкнуліся праскочыць на вялікай хуткасці месца магчымай засады. Аднак з ростам масавасці праціўніка, з прымяненнем ім выбуховых прылад і бранябойных боепрыпасаў засады пачалі прыводзіць да разгрому калон{{sfn|Коновалов|2015|p=194}}. У ахоўным сектары Ірака працавалі ўсе буйныя ПВК. Брытанская Erinys наймала мясцовых жыхароў (15 тысяч чалавек) для абароны нафтаправодаў. {{нп3|AirScan||en|AirScan}} ажыццяўляла паветранае назіранне за нафтаправодамі, якія ахоўвалі патрулі Erinys. Багдадскі аэрапорт абаранялі наёмнікі Custer Battles, потым — GRS (таксама займалася аховай аб’ектаў нафтавай прамысловасці і чыноўнікаў). Кампанія EOD Technology занялася аховай канвояў і кліентаў, а з 2006 года ажыццяўляла ахову амерыканскіх ваенных баз. Аўстралійская OAM наймала выключна ветэранаў аўстралійскага спецназа для праводкі канвояў па вельмі небяспечнай дарозе Багдад—Аман. Кантракты на навучанне іракскіх сілавікоў атрымалі Vinnell і DynCorp. З часам з’явіліся і амерыкана-іракскія фірмы, напрыклад, Sabre, якая працавала на поўдні краіны на ахове нафтавых аб’ектаў. Вялікі кантракт атрымала {{нп3|KBR, Inc.|KBR|en|KBR, Inc.}} (больш за 11 млрд [[Долар ЗША|долараў]]). У яго ўваходзіла забеспячэнне амерыканскіх часцей, будаўніцтва і аднаўленне{{sfn|Коновалов|2015|pp=194-195}}. Як найбольш вядомая і скандальная ў канфлікце адзначылася кампанія Blackwater. Паводле публікацыі [[Washington Post]] за 2004 год, фірма прадставіла элітны вайсковы атрад («камандас»). Выданне пазначыла, што дакладна называць байцоў групы не ваеннымі кантрактнікамі, а «салдатамі-наймітамі». ПВК карысталася асаблівым імунітэтам ад амерыканскіх уладаў, так як займалася абаронай супрацоўнікаў ваеннай разведкі{{sfn|Ahmed Alu|2016|loc=«بلاك ووتر BLACKWATER» أو Xe Services}}, замежных чыноўнікаў (у тым ліку Пола Брэмера), дыпламатаў. Першы кантракт быў атрыманы ў 2003 годзе на суму 21 млн долараў, а ўжо ў 2004 — на 320 млн долараў{{sfn|Al Mayadeen|2022|loc="بلاك ووتر".. ما فعلته "فيديكس" لخدمة البريد}}. Сярод шматлікіх заходніх фірм была адна расійская — гэта прыватны адукацыйна-трэніравальны цэнтр «Арыэль», створаны ў 2003 годзе ў [[Арол (горад)|Арле]]. Арганізацыя падпісала кантракты з рознымі расійскімі грамадзянскімі кампаніямі для абароны дзелавых аперацый у Іраку. На базе «Арыэль» паўстала некалькі фірм, найбольш вядомай з якіх стала Moran Security Group (зарэгістравана ў 2011 годзе), у якую ў далейшым працаўладкаваўся [[Дзмітрый Валер’евіч Уткін|Дзмітрый Уткін]], будучы сузаснавальнік [[ПВК «Вагнер»]]{{sfn|Al Mayadeen|2022|loc="فاغنر" الروسية.. حروب الظل}}. == Кантынгент == [[Файл:Muleskinners train Triple Canopy(2011.09.04(2)).jpg|міні|злева|Угандыйцы з Triple Canopy падчас праходжання навучання на амерыканскай ваеннай базе ў Іраку, 4 верасня 2011.]] У 2004 годзе ў «гарачай кропцы» дзейнічала больш за 50{{sfn|CRS|2008|p=3}}—60 ПВК з 30 тысячамі чалавек. Нацыянальны склад быў пярэстым: амерыканцы, непальцы, філіпінцы, перуанцы, французы, немцы, палякі, брытанцы, румыны, калумбійцы, карэйцы, харваты, македонцы і іншыя{{sfn|Коновалов|2015|p=190}} (паводле ацэнак Пітэра Сінгера, усяго задзейнічаны выхадцы з прыкладна 30 краін{{sfn|CRS|2008|p=3}}). Найбольш запатрабаванымі былі работнікі з [[Фіджы]] і былыя {{нп3|гуркхі||en|Gurkha}}{{efn-la|Гуркхі — добраахвотнікі брытанскай арміі, набраныя з [[непальцы|непальцаў]].}} з [[Непал]]а{{sfn|Isenberg|2006|p=8}}. Усяго вылучаюць тры групы прыватнікаў: з краін Захаду, з [[Краіна ў стадыі развіцця|развіваных краін]] (іх набіралі для абслугоўвання баз, у якасці кіроўцаў грузавікоў, работнікамі кафетэрыяў на базах і гэтак далей{{sfn|Isenberg|2006|p=8}}), з Іраку{{sfn|CRS|2008|p=3}}. Наймаць маглі нават дзеючых ваеннаслужачых спецназа, якія фармальна знаходзіліся ў водпуску. Дастаткова распаўсюджаным быў найм ветэранаў [[Французскі замежны легіён|Французскага замежнага легіёна]], хоць ім даводзілася адчуваць пэўныя цяжкасці ў працаўладкаванні, так як афіцыйны Парыж быў супраць вайны ў Іраку{{sfn|«Частные военные компании и их роль в решении локальных конфликтов»|2015|p=4}}. Станам на 2008 год па кантрактах з урадам ЗША, як паведамлялі афіцыйныя крыніцы, дзейнічалі 93 кампаніі{{sfn|Коновалов|2015|p=190}}. Няўрадавыя крыніцы называлі лічбу ў 310. Колькасць супрацоўнікаў ПВК у Іраку да канца 2008 года дасягнула 163 446 чалавек (з іх 6467 чалавек — узброеныя супрацоўнікі службы бяспекі, у т. л. каля 1500 амерыканцаў; 1518 з гэтай колькасці — супрацоўнікі Службы бяспекі Дзярждэпартамента, палова якіх амерыканцы{{sfn|Nényei|2009|p=7}}), што было толькі крыху ніжэй колькасці амерыканскіх вайскоўцаў у гэтай краіне. У наступным годзе колькасць вайскоўцаў склала 135 600 чалавек, а персаналу ПВК — 132 610. Станам на снежань 2011 года ў Іраку заставаліся 4 100 амерыканскіх ваеннаслужачых і 52 637 кантрактнікаў. Пасля [[Вывад амерыканскіх войск з Ірака (2007—2011)|вываду войск ЗША]] кантынгент ваенна-ахоўных фірм скараціўся да 10 000 чалавек{{sfn|Валецкий и Неелов|2015|pp=100-102}}. Па іншай інфармацыі, у краіне на піку працавала 180 000 наёмнікаў, набраных з больш чым 100 краін, у складзе 630 кампаній{{sfn|Chan|2009|p=2}}. Паводле звестак справаздачы Даследчай службы Кангрэса (аўтары: юрыстка Джэніфер Элсі, аналітык па закупачнай палітыцы ў сферы абароны Мошэ Шварц, аналітык па міжнародных адносінах Кенан Х. Накамура), на 31 сакавіка 2008 года нацыянальны склад быў наступным{{sfn|CRS|2008|p=11}}: {|class="sortable wikitable" !Катэгорыя||Колькасць амерыканцаў||Колькасць іракцаў||Колькасць грамадзян іншых краін||Усяго |- |Узброеныя ПВК||367||849||4 396||5613 |- |Няўзброеныя ПВК||148||834||665||1 646 |- |Усяго||515||1 683||5 061||7 259 |} Пры гэтым насуперак распаўсюджанаму меркаванню, кампаніі бераглі асабісты склад, збольшага з-за вялікай страхоўкі (ад 100 000 долараў за аднаго байца і больш) і адпаведна актыўнага ўдзелу страхавых кампаній пры працаўладкаванні наймітаў і іх наступнай дзейнасці. Таму пры празмерным узрастанні рызык ПВК абмяжоўвалі сваю дзейнасць на небяспечных участках. Так, напрыклад, улетку 2004 года кампанія {{нп3|ArmorGroup||en|ArmorGroup}}, страціўшы да дзясятка чалавек забітымі і параненымі ў раёне [[Масул]]а, палічыла за лепшае прыпыніць аперацыю ў гэтым рэгіёне{{sfn|«Частные военные компании и их роль в решении локальных конфликтов»|2015|p=5}}. == Заробак == Стаўкі заработнай платы адрозніваліся ў залежнасці ад вопыту і грамадзянства супрацоўнікаў. Паводле звестак [[СМІ]] на красавік 2004 года, кантрактнікі атрымлівалі ад 500 да 1500 долараў у дзень. Да 2008 года памер выплат знізіўся і, у параўнанні з сярэднім заробкам прыватнікаў у свеце, стаў больш нізкім, паколькі колькасць жадаючых накіравацца ў Ірак скарацілася{{sfn|CRS|2008|p=5}}. Ураджэнцы развіваных краін (за выключэннем фіджыйцаў і непальскіх гуркхаў, якія атрымлівалі заработную плату, супастаўную з выхадцамі з Захаду{{sfn|Isenberg|2006|p=8}}) сталі крыніцай таннай працоўнай сілы для найму людзей на небяспечную працу. Ім плацілі значна менш (2,5—3 тыс. долараў{{sfn|«Частные военные компании и их роль в решении локальных конфликтов»|2015|p=6}}; менш плацілі толькі іракцам{{sfn|CRS|2008|p=5}}), чым амерыканскім і іншым заходнім наймітам (250—500 тыс. долараў на ахове аб’ектаў і раёнаў; 8—9 тыс. долараў і больш для VIP-аховы{{sfn|«Частные военные компании и их роль в решении локальных конфликтов»|2015|p=6}}), зусім няшмат, але для іх гэта выгадная здзелка. Найбольш вялікія кантракты атрымлівалі былыя байцы элітных спецыяльных падраздзяленняў ({{нп3|SEAL|«Марскія коцікі»|en|United States Navy SEALs}}, {{нп3|Дэльта (спецпадраздзяленне)|«Дэльта Форс»|en|Delta Force}}, {{нп3|Рэйнджары Арміі ЗША|«Рэйнджары»|en|United States Army Rangers}}, гуркхі, {{нп3|Асобая паветраная служба|SAS|en|Special Air Service}}, {{нп3|Альфа (спецпадраздзяленне)|«Альфа»|ru|Альфа (спецподразделение)}}), паколькі гэта былі высокакваліфікаваныя і вопытныя прафесіяналы, абсталяваныя адмысловым рыштункам{{sfn|Nényei|2009|p=18}}. Пры гэтым для ўсіх катэгорый выплаты былі досыць высокімі{{sfn|Nényei|2009|p=18}}. Як пісалі аўтары кнігі «Асаблівасці партызанскіх і супрацьпартызанскіх дзеянняў у ходзе Іракскай вайны (2003—2011)» Алег Валецкі і Уладзімір Няелаў, заробак кантрактнікаў быў больш, чым у вайскоўцаў рэгулярных армій краін кааліцыі (ад 200 да тысячы долараў за баявы дзень, тады як у амерыканскім войску салдаты і сяржанты атрымлівалі ад 1000 да 4000 долараў у месяц{{sfn|«Частные военные компании и их роль в решении локальных конфликтов»|2015|p=4}}). Паказальны выпадак, які меў месца ў маі 2005 года, калі [[Корпус марской пяхоты ЗША|амерыканскія марскія пехацінцы]] з-за мітусні і блытаніны затрымалі байцоў ПВК Zapata. Вайскоўцы, ахоўваючы захопленых прыватнікаў, даведаліся, што найміты атрымліваюць па 200 тысяч у год. Марпехі здзівіліся, чаму ў дзяржаўных падраздзяленнях, якія выконваюць аналагічныя функцыі, заробак нашмат меншы{{sfn|Валецкий и Неелов|2015|p=110}}. Высокі даход зрабіў прыватную службу ў Іраку настолькі прывабнай, што часам вайскоўцы рэгулярных армій звальняліся, каб зарабіць больш грошай на найміцтве{{sfn|Nényei|2009|p=18}}, тым больш, што праца ахоўнікам нават у «гарачым месцы» не настолькі складаная як воінская служба{{sfn|«Частные военные компании и их роль в решении локальных конфликтов»|2015|p=5}}. Амерыканскае камандаванне, сутыкнуўшыся з адтокам кадраў са спецназа ў ПВК, стала ўсяляк перашкаджаць звальненню вайскоўцаў да заканчэння кантракту{{sfn|«Частные военные компании и их роль в решении локальных конфликтов»|2015|p=5}}. Для ўтрымання кадраў {{нп3|камандаванне спецыяльных аперацый ЗША||en|United States Special Operations Command}} распрацавала новую сістэму аплаты працы, ільгот і іншых стымулаў{{sfn|DCAF Backgrounder|2006|p=3}}. Брытанскае кіраўніцтва прапанавала вайскоўцам, якія жадалі падзарабіць у ПВК, неаплатны адпачынак на год, каб тыя ў рэшце рэшт не пакінулі рэгулярную армію{{sfn|Nényei|2009|p=18}}{{sfn|DCAF Backgrounder|2006|p=3}}. == Інцыдэнты == Валецкі і Няелаў сярод вядомых інцыдэнтаў з кантрактнікамі назвалі наступныя{{sfn|Валецкий и Неелов|2015|pp=103-110}}: * 31 сакавіка 2004 года чацвёра супрацоўнікаў амерыканскай ПВК Blackwater [[Засада ў Эль-Фалуджы|трапілі ў засаду пад Фалуджай]] і былі забітыя. Нападнікі здзекаваліся над іх целамі і падвесілі на мосце. * 4 красавіка 2004 года ў горадзе [[Эн-Наджаф]] супрацоўнікі Blackwater і байцы марской пяхоты ЗША ўдала адбілі атаку іракскіх паўстанцаў, але пры гэтым ад дзеянняў байцоў пацярпелі 100 мірных грамадзян. * У маі 2005 года па падазрэнні ў нападзе на амерыканскіх вайскоўцаў былі затрыманы байцы Zapata. Як высветлілася, у адной з машын узброенай калоны кампаніі лопнула кола, што было ўспрынята ваеннымі як стрэл. * 16 верасня 2007 годзе ў сталічным Багдадзе з-за прыдарожнай спрэчкі байцы Blackwater [[Інцыдэнт з «Блэкуотэрам» у Багдадзе|расстралялі натоўп мірных грамадзян]]. Вясной 2004 года прыватнікі адзначыліся ў баявых дзеяннях: 5—6 красавіка падчас [[Паўстанне Арміі Махдзі|шыіцкага паўстання]] байцы трох кампаній (Triple Canopy, KBR, {{нп3|Control Risks Group|Control Risks Group|en|Control Risks Group}}) трымалі абарону базы ў г. [[Эль-Кут]]{{sfn|Коновалов|2015|p=190}}. Гісторык і ваенны карэспандэнт {{нп3|Іван Паўлавіч Канавалаў|Іван Канавалаў|ru|Коновалов, Иван Павлович}} таксама пісаў пра інцыдэнт 8 сакавіка 2006 года, калі 50 ахоўнікаў кампаніі Al Rafawid Security былі захопленыя невядомымі ва ўніформе без апазнавальных знакаў у канвоі блізу Багдада, пры гэтым паліцыя назірала і бяздзейнічала. 16 лістапада 2006 года паўстанцы [[Армія Махдзі|Арміі Махдзі]], апранутыя ва ўніформу МУС Ірака, спынілі канвой з 43 машын і выкралі чатырох амерыканцаў і аўстрыйца{{sfn|Коновалов|2015|p=193}}. Найміты часта абвінавачваліся ў неправамерных дзеяннях, такіх як забойства мірных жыхароў{{sfn|Tracol|2012|p=11}}. Як пісаў Айзенберг, найм некваліфікаваных ці дрэнна падрыхтаваных байцоў цягнуў розныя інцыдэнты, напрыклад, удзел у [[Катаванні зняволеных у турме Абу-Грэйб|катаваннях у турме]] [[Абу-Грэйб (турма)|Абу-Грэйб]]{{sfn|Isenberg|2006|p=4}} супрацоўнікаў ПВК Titan і CACI. Пры тым ніхто з іх не трапіў пад трыбунал з-за няяснасці юрыдычнага статусу і Мемарандуму № 17 акупацыйнай адміністрацыі{{sfn|Коновалов|2015|p=194}}. == Ацэнкі == На думку даследчыка прыватных ваенных кампаній Дэвіда Айзенберга, у цэлым, персанал ПВК паводзіў сябе прафесійна і больш адказна, лепш падладжваўся пад мясцовую культуру, чым рэгулярныя ўзброеныя сілы ЗША. Але спецыяліст адзначаў недастатковую каардынацыю дзеянняў наёмнікаў. Даследчык звязваў гэта з тым, што вайскоўцы ЗША і Вялікабрытаніі не ўсвядомілі, у якой ступені яны стануць залежнымі ад ПВК. Айзенберг таксама закрануў праблему [[карупцыя|карупцыі]] і адсутнасці кантролю{{sfn|Isenberg|2006|pp=4—5}}. Брытанскі спецыяліст аналізу рызык са спецыялізацыяй у галіне міжнародных адносін і палітыкі Клемент Тракаль лічыў Іракскую вайну «найлепшым прыкладам для апісання і ілюстрацыі рэальных роляў ПВК». Як дадаў эксперт, намаганні ЗША ў Іраку не маглі быць рэалізаваны без наёмнікаў. Амерыканскі ваенны каментатар і адстаўны палкоўнік марской пяхоты Марк Касіян падлічыў, што 113 000 прыватнікаў дазволілі амерыканскаму камандаванню не прыцягваць дадаткова ў зону баявых дзеянняў 250 000 вайскоўцаў{{sfn|Tracol|2012|p=5}}. Гісторык і ваенны карэспандэнт Іван Канавалаў адзначаў, што гэты канфлікт стаў зорнай гадзінай для кантрактнікаў. У той жа час вайна ў Іраку выразна пазначыла адмоўныя асаблівасці «прыватызацыі вайны»: фірмы дрэнна каардынавалі дзеянні паміж сабой і з войскамі кааліцыі. Часам яны не вольна перашкаджалі правядзенню вайсковых аперацый. Вайскоўцы замежных рэгулярных армій неахвотна прыходзілі на дапамогу прыватнікам{{sfn|Коновалов|2015|pp=189, 193-194}}. Валецкі і Няелаў ступень эфектыўнасці кантрактнікаў ацанілі нізка. Многія прыватныя кампаніі ў пагоні за грашыма не надавалі належнай увагі мэтазгоднасці тых ці іншых праектаў. Прафесійная этыка і энтузіязм персаналу на практыцы тут далёка не заўсёды вітаўся. Некаторыя фірмы займаліся банальным «адмываннем грошай». Асабліва Валяцкі і Няелаў адзначылі няякасны ўзровень паслуг па навучанні іракскіх вайскоўцаў, што адгукнецца ў 2014 годзе пры [[Наступленне ІДІЛ на поўначы Ірака (чэрвень 2014)|наступленні ІДІЛ на поўначы Ірака]]{{sfn|Валецкий и Неелов|2015|pp=112-113}}. Паводле Башкірава, амерыканцы не былі гатовыя да вайны ў Іраку з маштабнай апорай на прыватных падрадчыкаў, з прычыны чаго шкода ад неэфектыўнага расходавання, падману, крадзяжу, карупцыі і іншых фактараў вылічалася мільярдамі. Дзейнасць ПВК была адной з прычын [[антыамерыканізм|негатыўнага ўспрымання ЗША]] сярод мірнага насельніцтва. Сцвярджалася, што кантрактнікі ўяўлялі пагрозу легітымнасці мясцовых уладаў, якія дазвалялі гэтым структурам бескантрольна дзейнічаць. Шматлікія парушэнні і злачынствы (выпадкі адкрыцця агню па цывільным асобам, здзекі над зняволенымі і іншае), якія здзяйсняліся супрацоўнікамі фірм, станавіліся фактарам эскалацыі [[Партызанская вайна|партызанскай барацьбы]] і паўстанцкага руху{{sfn|Башкиров|2013}}. Ахмед Алу пісаў, што прыярытэт ПВК у развіваных краінах, у тым ліку ў Іраку, вымушае супрацоўнікаў органаў бяспекі звальняцца дзеля пабудовы кар’еры ў якасці кантрактнікаў. Такім чынам, нацыянальныя сілавыя структуры страчваюць чалавечыя рэсурсы{{sfn|Ahmed Alu|2016|loc=بين خصخصة الأمن وازدهار الحروب}}. Як пісалі ў сумеснай працы спецыялісты Цэнтра міжземнаморскіх даследаванняў і факультэта сусветнай эканомікі і сусветнай палітыкі Вышэйшай школы эканомікі, дзейнасць ПВК у іракскай палітыка-эканамічнай сістэме фактычна пазбавіла краіну часткі суверэнітэту, бо аб’екты крытычнай інфраструктуры не змогуць функцыянаваць без замежных спецыялістаў. Больш таго, паўсюднае выкарыстанне ПВК пазбаўляе стымулаў развіцця ўласных сілавых структур, якія, у сваю чаргу, таксама завязаныя на ўзаемадзеянне з наёмнікамі. Пры гэтым такое становішча спраў дазваляе амерыканскім уладам уплываць на краіну без прысутнасці вялікіх вайсковых кантынгентаў{{sfn|«ЧВК в конфликтах на Ближнем Востоке»|2023|p=17}}. Амерыканскі палітолаг Беджамін Ткач пісаў, што ў залежнасці ад наёмнікаў апынуліся не толькі іракскія, але і амерыканскія ўлады{{sfn|Tkach|2020|p=10}}. == Гл. таксама == * [[Прыватныя ваенныя кампаніі ў Афганскай вайне]] * [[Асацыяцыя прыватных ахоўных кампаній Ірака]] == Заўвагі == {{notelist-la}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == ;Англамоўная * {{артыкул|спасылка=https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1737803564&tld=by&lang=en&name=RL32419.pdf&text=contractors%20in%20Iraq&url=https%3A%2F%2Fsgp.fas.org%2Fcrs%2Fnatsec%2FRL32419.pdf&lr=26836&mime=pdf&l10n=ru&sign=e6a3cfa0cb96026ad26e85e04b000f46&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1737803564%26tld%3Dby%26lang%3Den%26name%3DRL32419.pdf%26text%3Dcontractors%2Bin%2BIraq%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fsgp.fas.org%2Fcrs%2Fnatsec%2FRL32419.pdf%26lr%3D26836%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3De6a3cfa0cb96026ad26e85e04b000f46%26keyno%3D0%26nosw%3D1|загаловак=Private Security Contractors in Iraq: Background, Legal Status, and Other Issues|выданне=CRS|тып=Report for Congress|месяц=August, 25|ref=CRS|год=2008}} * {{артыкул|загаловак=The Good, the Bad, and the Unknown: PMCs in Iraq|аўтар=David Isenberg|выданне=Guns 'n gates: The role of private security actors in armed violence|месца=Bonn, Germany|год=2006|месяц=February 9-10 |спасылка=https://www.academia.edu/8851883/The_Good_the_Bad_and_the_Unknown_PMCs_in_Iraq|ref =Isenberg}} * {{артыкул|загаловак=Private Military Companies in the Contemporary Security Context|аўтар=Clement Tracol|спасылка=https://www.e-ir.info/pdf/31259|выданне=E-International Relations|ISSN=2053-8626|год=2012|месяц=снежня|чысло=12|ref=Tracol}} * {{артыкул|спасылка=https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1737039690&tld=by&lang=en&name=backgrounder_09_private-military-companies.pdf&text=PMCs%20in%20Iraq&url=https%3A%2F%2Fwww.files.ethz.ch%2Fisn%2F17438%2Fbackgrounder_09_private-military-companies.pdf&lr=26836&mime=pdf&l10n=ru&sign=69f8f7d3ec7d68b50195a5f3e7ce9af0&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1737039690%26tld%3Dby%26lang%3Den%26name%3Dbackgrounder_09_private-military-companies.pdf%26text%3DPMCs%2Bin%2BIraq%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fwww.files.ethz.ch%2Fisn%2F17438%2Fbackgrounder_09_private-military-companies.pdf%26lr%3D26836%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D69f8f7d3ec7d68b50195a5f3e7ce9af0%26keyno%3D0%26nosw%3D1|загаловак=Private military companies|выданне=DCAF Backgrounder|год=2006|месяц=Красавік|старонкі=1—8|ref=DCAF Backgrounder}} * {{артыкул|загаловак=Public War, Private Soldiers|аўтар=Aaron Francis O. Chan|год=2009|выданне=E-International Relations|ISSN=2053-8626|месяц=верасня|чысло=30|спасылка=https://docviewer.yandex.by/view/0/?page=1&*=tnX7GQw%2BNZhsioqLPMeCbT10q317InVybCI6Imh0dHBzOi8vd3d3LmUtaXIuaW5mby9wZGYvMjQyMiIsInRpdGxlIjoiMjQyMiIsIm5vaWZyYW1lIjp0cnVlLCJ1aWQiOiIwIiwidHMiOjE3MzYxNzEwNTk0MDIsInl1IjoiNDY0MzU1Nzg3MTcxODc5NTAxMSIsInNlcnBQYXJhbXMiOiJ0bT0xNzM2MTcxMDM4JnRsZD1ieSZsYW5nPWVuJm5hbWU9MjQyMiZ0ZXh0PUErZ292ZXJubWVudCtpbitzZWFyY2grb2YrY292ZXIlM0ErUE1DcytpbitJcmFxJnVybD1odHRwcyUzQS8vd3d3LmUtaXIuaW5mby9wZGYvMjQyMiZscj0xMDI3NCZtaW1lPXBkZiZsMTBuPXJ1JnNpZ249OTAzM2UzZWQ1NDc3NzIxNTg3NjE0MDQ2ZDQxODEwNjcma2V5bm89MCJ9&amp%3Blang=en|ref=Chan}} * {{кніга|аўтар=Judit Nényei|загаловак=Security outsourced: is it safe?|выдавецтва=Grotius E-Könyvtár|старонак=62|год=2009|спасылка=https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1736171038&tld=by&lang=en&name=2009_123_nenyei_judit_grotius_e-konyvtar.pdf&text=A%20government%20in%20search%20of%20cover%3A%20PMCs%20in%20Iraq&url=http%3A%2F%2Fwww.grotius.hu%2Fdoc%2Fpub%2FMYBSTD%2F2009_123_nenyei_judit_grotius_e-konyvtar.pdf&lr=10274&mime=pdf&l10n=ru&sign=fbae52e4265ca5977696651edc3c74fc&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1736171038%26tld%3Dby%26lang%3Den%26name%3D2009_123_nenyei_judit_grotius_e-konyvtar.pdf%26text%3DA%2Bgovernment%2Bin%2Bsearch%2Bof%2Bcover%253A%2BPMCs%2Bin%2BIraq%26url%3Dhttp%253A%2F%2Fwww.grotius.hu%2Fdoc%2Fpub%2FMYBSTD%2F2009_123_nenyei_judit_grotius_e-konyvtar.pdf%26lr%3D10274%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3Dfbae52e4265ca5977696651edc3c74fc%26keyno%3D0%26nosw%3D1|ref=Nényei}} * {{артыкул|загаловак=Private Military and Security Companies, Corporate Structure, and Levels ofViolence in Iraq|аўтар=Benjamin Tkach|выданне=International Interactions|выпуск=46(4)|DOI=10.1080/03050629.2020.1758082|год=2020|месяц=May|ref=Tkach|спасылка=https://www.researchgate.net/publication/341163173_Private_military_and_security_companies_corporate_structure_and_levels_of_violence_in_Iraq}} ;Арабамоўная * {{артыкул|месяц=آذار|спасылка=https://www.lebarmy.gov.lb/ar/content/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%A7%D8%B5%D8%A9-%D8%A3%D8%B0%D8%B1%D8%B9-%D8%B7%D9%88%D9%8A%D9%84%D8%A9-%D9%84%D9%85%D9%87%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81%D8%A9|выданне=دراسات وأبحاث|год=2016|выпуск=369|ref=Ahmed Alu|аўтар=أحمد علو|загаловак=الشركات العسكرية والأمنية الخاصة: أذرع طويلة لمهمات مختلفة}} * {{артыкул|спасылка=https://ciessm.org/2021/11/09/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B2%D9%82%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B2%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9/|загаловак=المرتزقة في النزاعات الدولية|аўтар=صفاء الغضاب, ة بدرة قعلول|выданне=المركز الدولي للدراسات الاستراتيجية الأمنية و العسكرية|год=2021|ref=Safaa Al-Ghadab, Badra Gaalul}} * {{артыкул|спасылка=https://www.almayadeen.net/news/politics/%D8%AE%D8%B5%D8%AE%D8%B5%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D9%82%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9|загаловак=خصخصة الأمن.. الشركات العسكرية تقود الحروب الجديدة|год=2022|чысло=15|выданне=الميادين نت|ref=Al Mayadeen|месяц=اب|archive-date=15 чэрвеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250615210747/https://www.almayadeen.net/news/politics/%D8%AE%D8%B5%D8%AE%D8%B5%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D9%82%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9}} ;Рускамоўная * {{кніга|аўтар =Валецкий О. В., Неелов В. М.|частка = |загаловак = Особенности партизанских и противопартизанских действий в ходе Иракской войны (2003–2011)|арыгінал = |спасылка = http://conjuncture.ru/wp-content/uploads/2015/01/pocketbook-valetskiy-neelov-partisan-iraq.pdf|адказны = Воробьев А.В.|выданне = |месца = Москва|выдавецтва = Центр стратегической конъюктуры|год = 2015|том = |старонкі = 93-113|старонак = 128|серыя = |isbn = 978-5-93883-256-5|тыраж = |ref = Валецкий и Неелов}} * {{кніга|аўтар =Коновалов И. П.|частка = |загаловак = Солдаты удачи и воины корпораций. История современного наемничества|арыгінал = |спасылка = https://vk.com/doc237304474_437528397?hash=b0B5kLSPGbLtWM7CpdCTh4PZ4MsdWwRVLSdUhzY3eAz&dl=Yj7EVmDDTNqZ5432EFkd69AKHkW7YvovPY1EEMLj1S0|адказны = |выданне = |месца = Пушкино|выдавецтва = Центр стратегической конъюктуры|год = 2015|том = |старонкі = 189-196|старонак = 216|серыя = |isbn = 978-5-9906069-7-5|тыраж = |ref = Коновалов}} * {{артыкул|аўтар=Коллектив авторов|загаловак=Частные военные компании и их роль в решении локальных конфликтов|выдавецтва=Центр политической информации|год=2015|месца=Москва|спасылка=https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1736596018&tld=by&lang=ru&name=0_464_-2015.pdf&text=%D0%A7%D0%92%D0%9A%20%D0%B2%20%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fpolit-info.ru%2Fimages%2Fdata%2Fgallery%2F0_464_-2015.pdf&lr=10274&mime=pdf&l10n=ru&sign=4d6a26d88c000b1ac5daf0fd1d631320&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1736596018%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3D0_464_-2015.pdf%26text%3D%25D0%25A7%25D0%2592%25D0%259A%2B%25D0%25B2%2B%25D0%2598%25D1%2580%25D0%25B0%25D0%25BA%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fpolit-info.ru%2Fimages%2Fdata%2Fgallery%2F0_464_-2015.pdf%26lr%3D10274%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D4d6a26d88c000b1ac5daf0fd1d631320%26keyno%3D0%26nosw%3D1|ref=«Частные военные компании и их роль в решении локальных конфликтов»}} * {{артыкул|аўтар= Башкиров Н.|загаловак= Опыт использования частных военных компаний в ходе военных конфликтов в Ираке и Афганистане|арыгінал= |спасылка= http://pentagonus.ru/publ/opyt_ispolzovanija_chastnykh_voennykh_kompanij_v_khode_voennykh_konfliktov_v_irake_i_afganistane_2013/104-1-0-2495|аўтар выдання= |выданне= Зарубежное военное обозрение|тып= журнал|месца= |выдавецтва= |год= 2013|выпуск= |том= |нумар= 11|старонкі= 11-21|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= Башкиров|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190809150959/http://pentagonus.ru/publ/opyt_ispolzovanija_chastnykh_voennykh_kompanij_v_khode_voennykh_konfliktov_v_irake_i_afganistane_2013/104-1-0-2495|archivedate= 9 жніўня 2019}} * {{артыкул|аўтар=Коллектив авторов.|загаловак=ЧВК в конфликтах на Ближнем Востоке|выдавецтва=Национальный исследовательский университет «Высшая школа экономики», Центр средиземноморских исследований|год=2023|спасылка=https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1736433012&tld=by&lang=ru&name=%D0%A7%D0%92%D0%9A%20%D0%B2%20%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%84%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%85%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%91%D0%BB%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D0%B5%D0%BC%20%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B5.pdf&text=%D1%87%D0%B2%D0%BA%20%D0%B2%20%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5%202011&url=https%3A%2F%2Fwww.hse.ru%2Fdata%2F2023%2F11%2F29%2F2108442168%2F%25D0%25A7%25D0%2592%25D0%259A%2520%25D0%25B2%2520%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D1%2584%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25BA%25D1%2582%25D0%25B0%25D1%2585%2520%25D0%25BD%25D0%25B0%2520%25D0%2591%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25B6%25D0%25BD%25D0%25B5%25D0%25BC%2520%25D0%2592%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25BE%25D0%25BA%25D0%25B5.pdf&lr=10274&mime=pdf&l10n=ru&sign=0bf36e89e7934ef2e13be31feae1db6c&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1736433012%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3D%25D0%25A7%25D0%2592%25D0%259A%2520%25D0%25B2%2520%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D1%2584%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25BA%25D1%2582%25D0%25B0%25D1%2585%2520%25D0%25BD%25D0%25B0%2520%25D0%2591%25D0%25BB%25D0%25B8%25D0%25B6%25D0%25BD%25D0%25B5%25D0%25BC%2520%25D0%2592%25D0%25BE%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25BE%25D0%25BA%25D0%25B5.pdf%26text%3D%25D1%2587%25D0%25B2%25D0%25BA%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B8%25D1%2580%25D0%25B0%25D0%25BA%25D0%25B5%2B%25D0%25BF%25D0%25BE%25D1%2581%25D0%25BB%25D0%25B5%2B2011%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fwww.hse.ru%2Fdata%2F2023%2F11%2F29%2F2108442168%2F%2525D0%2525A7%2525D0%252592%2525D0%25259A%252520%2525D0%2525B2%252520%2525D0%2525BA%2525D0%2525BE%2525D0%2525BD%2525D1%252584%2525D0%2525BB%2525D0%2525B8%2525D0%2525BA%2525D1%252582%2525D0%2525B0%2525D1%252585%252520%2525D0%2525BD%2525D0%2525B0%252520%2525D0%252591%2525D0%2525BB%2525D0%2525B8%2525D0%2525B6%2525D0%2525BD%2525D0%2525B5%2525D0%2525BC%252520%2525D0%252592%2525D0%2525BE%2525D1%252581%2525D1%252582%2525D0%2525BE%2525D0%2525BA%2525D0%2525B5.pdf%26lr%3D10274%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D0bf36e89e7934ef2e13be31feae1db6c%26keyno%3D0%26nosw%3D1|ref=«ЧВК в конфликтах на Ближнем Востоке»}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20071005032102/http://www.cpa-iraq.org/regulations/20040627_CPAORD_17_Status_of_Coalition__Rev__with_Annex_A.pdf Мемарандум № 17 часовай кааліцыйнай адміністрацыі (на англійскай)] * [https://web.archive.org/web/20140320113321/http://icasualties.org/Iraq/Contractors.aspx Iraq Coalition Casualties: Contractors — A Partial List] * [https://greydynamics.com/aegis-defence-services-from-britain-to-iraq/ Aegis Defence Services: From Britain to Iraq] // Grey Dynamics, June 30, 2023. * [https://www.kp.ru/daily/27455.5/4709737/ За что в Штатах ненавидят «Вагнер»?] // Комсомольская правда, 22 января 2023 {{Іракская вайна}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Ваенныя кампаніі]] [[Катэгорыя:Міжнародныя кааліцыйныя сілы ў Іраку]] [[Катэгорыя:Найміты ў войнах|Ірак]] 3d7tk2o2u4zf8vkpe39rd6kduez5noj 0 750815 5165324 5162059 2026-07-13T10:29:44Z Slavazai1973 60865 /* Спасылкі */ 5165324 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лютыч}} {{Баскетбаліст}} '''Максім Іванавіч Лютыч''' (нар. {{ДН|1|4|1997}}, [[Бяроза (горад)|Бяроза]], [[Брэсцкая вобласць]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]]. Цяжкі форвард / цэнтравы. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа]]<ref>[https://vestitambov.ru/new/bk-tambov-podpisal-bronzovogo-prizjora-evropejskih-igr-maksima-ljutycha/?utm_source=yandex.by&utm_medium=organic&utm_campaign=yandex.by&utm_referrer=yandex.by БК «Тамбов» подписал бронзового призёра Европейских игр Максима Лютыча]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Пачынаў займацца баскетболам у Бярозе. Першы трэнер — Валерый Віктаравіч Трухан. Навучаўся ў Мінску ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|РДВАР]] пад кіраўніцтвам [[Аляксандр Леанідавіч Папкоў|Аляксандра Леанідавіча Папкова]] і ў [[Баскетбольны клуб Мешчаракова|БКМ]] пад кіраўніцтвам Сяргея Сяргеевіча Варыводава. У 2015—2020 гадах быў у сістэме мінскіх «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокаў]]», выступаў за [[Цмокі-Мінск-2|моладзевую]], рэзервовую і асноўную каманду. У ліпені 2020 года пакінуў «Цмокаў» і перашоў у яраслаўскі «Буравеснік», але правёў там толькі 6 афіцыйных матчаў. У тым жа годзе далучыўся да клуба «[[Гродна-93]]»<ref>[https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:anO-9CoUpHcJ:https://grodno93.by/novosti/maksim-lyutych-novyj-igrok-grodno-93/&hl=be&gl=pl Максим Лютыч — новый игрок «Гродно-93»]</ref>. У кастрычніку 2023 года перайшоў у магілёўскі «[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]»<ref>[http://bcborisfen.by/?p=8536 ДОБРО ПОЖАЛОВАТЬ! ВСТРЕЧАЙТЕ! Новичок рыцарей – тяжёлый форвард Максим ЛЮТЫЧ!]</ref>. У жніўні 2024 года вярнуўся ў [[Мінск (баскетбольны клуб)|БК «Мінск»]]<ref>[https://minskbasket.by/ru/news/news-base/s-vozvrasheniem-maksim-1 С возвращением, Максим!]</ref>. Прызнаны лепшым цэнтравым Кубка Беларусі-2024<ref>[https://belarus.basketball/novosti/kubok/8208-grodno-93-obladatel-xxviii-betera-kubka-respubliki-belarus ГРОДНО-93 – ОБЛАДАТЕЛЬ XXVIII BETERA-КУБКА РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ]</ref>. У снежні 2024 года перайшоў у расійскі клуб «Металург» (Магнітагорск)<ref>[https://magnitka-sport.ru/blog/basketball/44434-bk-metallurg-podpisal-kontrakt-s-novim-igrokom БК "Металлург" подписал контракт с новым игроком]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16|юнацкую]] (2013), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую]] (2015), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2016—2017) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную]] (2019—2020) зборную Беларусі. У складзе студэнцкай зборнай Беларусі стаў сярэбраным прызёрам Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка-2018<ref>[https://web.archive.org/web/20220204105517/https://www.pressball.by/articles/basketball/others/101647 Новости. Резервные “Цмокi” надели форму сборной]</ref>, у складзе мужчынскай зборнай Беларусі па баскетболе 3х3 — бронзавым прызёрам [[Еўрапейскія гульні 2019|Еўрапейскіх гульняў-2019]] у Мінску<ref>{{Cite web |url=https://www.sportedu.by/student-bgufk-maksim-ljutych-v-sostave-komandy-po-basketbolu-3h3-zavoeval-bronzu-ii-evropejskih-igr/ |title=Студент БГУФК Максим Лютыч в составе команды по баскетболу 3х3 завоевал бронзу II Европейских игр |access-date=16 кастрычніка 2023 |archive-date=5 верасня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905051410/http://www.sportedu.by/student-bgufk-maksim-ljutych-v-sostave-komandy-po-basketbolu-3h3-zavoeval-bronzu-ii-evropejskih-igr/ |url-status=dead }}</ref><ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/4907-evropejskie-igry-v-minsporta-sostoyalos-chestvovanie-igrokov-i-trenerov-sbornykh-belarusi-po-basketbolu-3kh3 ЕВРОПЕЙСКИЕ ИГРЫ. В МИНСПОРТА СОСТОЯЛОСЬ ЧЕСТВОВАНИЕ ИГРОКОВ И ТРЕНЕРОВ СБОРНЫХ БЕЛАРУСИ ПО БАСКЕТБОЛУ 3Х3]</ref>. У складзе мужчынскай зборнай Беларусі па фіджытал-баскетболе стаў сярэбраным прызёрам Гульняў БРІКС-2024 у Казані<ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/8058-igry-briks-sbornaya-belarusi-vitse-chempion-mezhdunarodnykh-sorevnovanij ИГРЫ БРИКС. СБОРНАЯ БЕЛАРУСИ – ВИЦЕ-ЧЕМПИОН МЕЖДУНАРОДНЫХ СОРЕВНОВАНИЙ]</ref>. == Кар’ера == * 2012—2013 — БКМ (Мінск) * 2013—2014 — [[РДВАР (баскетбольны клуб)|БКМ-РДВАР (Мінск)]] * 2014—2015 — Рубон-2 (Віцебск) * 2014—2015 — [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (Віцебск)]] * 2015—2017 — [[Цмокі-Мінск-2]] * 2017—2020 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск (рэзервовая каманда)]] * 2017—2020 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2020 — Буравеснік (Яраслаўль, Расія) * 2020—2022 — [[Гродна-93]] * 2022—2023 — Тамбоў (Расія) * 2023—2024 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] * 2024 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] * з 2024 — Металург (Магнітагорск, Расія) == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2023|2023]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2024|2024]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак|Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка]] (1): [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак 2018|2018]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/men/player/?id=153201 Профіль на сайце РФБ] * [https://basketball.eurobasket.com/player/Maksim-Liutych/321940 Профіль на сайце eurobasket.com] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-18 на чэмпіянаце Еўропы 2015}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2016}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2017}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Лютыч Максім}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі «Тамбова» (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-18]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] cp8drbhvmjx3wxx87zlw328jmalc9ob 0 750961 5165325 5161466 2026-07-13T10:32:15Z Slavazai1973 60865 /* Спасылкі */ 5165325 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Андрэй Анатолевіч Рагазенка''' (нар. {{ДН|13|7|1997}}, [[Кахул]], [[Малдова]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]]. Атакуючы абаронца. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа]]. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванец гомельскага ГАЦАР па гульнявых відах спорту. Першы трэнер — Анатоль Пятровіч Рагазенка (бацька Андрэя)<ref>[https://newsgomel.by/archive_news/vedomosti-sport/glavnyy-v-gomelskom-basketbole-anatoliy-rogozenko-o-detskom-sporte-slavyanke-i-mnogom-drugom_63910.html Главный в гомельском баскетболе: Анатолий Рогозенко о детском спорте, «славянке», жизни в Молдове и многом другом]</ref>. Навучаўся ў Мінску ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|РДВАР]] пад кіраўніцтвам [[Аляксандр Леанідавіч Папкоў|Аляксандра Леанідавіча Папкова]] і ў [[Баскетбольны клуб Мешчаракова|БКМ]] пад кіраўніцтвам Cяргея Сяргеевіча Варыводава. У складзе каманды БКМ-РДВАР стаў пераможцам Першай лігі чэмпіянату Беларусі ў сезоне 2013/14<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/4849-bk-meshcheryakova-10-let БК «МЕЩЕРЯКОВА» — 10 ЛЕТ]</ref>. У 2015—2021 гадах быў у сістэме мінскіх «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокаў]]», выступаў за [[Цмокі-Мінск-2|моладзевую]] (2015—2017), рэзервовую (2017—2019) і асноўную каманду, тройчы станавіўся чэмпіёнам Беларусі. У сезоне 2021/22 выступаў за казахскі клуб «Барсы-Атырау», з якім стаў сярэбраным прызёрам чэмпіянату Казахстана<ref>[https://pressball.by/blog/pressball/113038/ АНДРЕЙ РОГОЗЕНКО. КОГДА ОТЕЦ ТРЕНЕР, РАЗМИНУТЬСЯ С БАСКЕТБОЛОМ НЕТ ВОЗМОЖНОСТИ]</ref>, а ў сезоне 2022/23 — за расійскі клуб «Дынама» (Уладзівасток)<ref>[https://vk.com/wall-201136849_3751 Баскетбольное «Динамо» усилилось — Андрей Рогозенко пополнил дружину Голяхова]</ref>. У жніўні 2023 года перайшоў у магілёўскі «[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]»<ref>[https://betnews.by/odin-belorusskij-basketbolist-pereshel-v-astanu-drugoj-vernulsya-iz-rossii-v-chempionat-strany/ ОДИН БЕЛОРУССКИЙ БАСКЕТБОЛИСТ ПЕРЕШЕЛ В «АСТАНУ», ДРУГОЙ — ВЕРНУЛСЯ В ЧЕМПИОНАТ СТРАНЫ]</ref><ref>[http://bcborisfen.by/?p=8185 ДОБРО ПОЖАЛОВАТЬ! ВСТРЕЧАЙТЕ! Новичок рыцарей, но далеко не новичок в белорусском баскетболе — атакующий защитник Андрей РОГОЗЕНКО!]</ref>. Разам з камандай стаў уладальнікам [[Кубак Беларусі па баскетболе 2023|Кубка Беларусі-2023]], быў прызнаны самым каштоўным гульцом турніру<ref>[https://www.sb.by/articles/mogilevskiy-borisfen-vpervye-v-istorii-zavoeval-kubok-belarusi-po-basketbolu.html Могилевский «Борисфен» впервые в истории завоевал Кубок Беларуси по баскетболу]</ref><ref>[https://belarus.basketball/novosti/kubok/7814-borisfen-obladatel-xxvii-betera-kubka-belarusi «БОРИСФЕН» – ОБЛАДАТЕЛЬ XXVII BETERA-КУБКА БЕЛАРУСИ]</ref>. У студзені 2024 года перайшоў у клуб «Тэмп-СУМЗ» з [[Рэўда (горад)|Рэўды]], з якім стаў бронзавым прызёрам расійскай Суперлігі<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/7997-aleksandr-semenyuk-i-andrej-rogozenko-bronzovye-prizery-chempionata-rossii-superliga АЛЕКСАНДР СЕМЕНЮК И АНДРЕЙ РОГОЗЕНКО – БРОНЗОВЫЕ ПРИЗЕРЫ ЧЕМПИОНАТА РОССИИ-СУПЕРЛИГА]</ref>. У жніўні 2024 года вярнуўся ў «[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]»<ref>[http://bcborisfen.by/?p=10416 С ВОЗВРАЩЕНИЕМ!]</ref>, у снежні перайшоў у клуб «Тамбоў»<ref>[https://tambov.mk.ru/sport/2024/12/06/sostav-bk-tambov-popolnil-belorusskiy-zashhitnik.html Состав БК «Тамбов» пополнил белорусский защитник]</ref>. У чэрвені 2025 года перайшоў у клуб «Універсітэт-Югра» (Сургут)<ref>[https://vk.com/wall-62318653_20295 Андрей Рогозенко пополнит «Университет-Югра»]</ref>. У чэрвені 2026 года перайшоў у «Новасібірск»<ref>[https://sibsport.info/news/bk_novosibirsk_podpisal_kontrakt_s_belorusskim_zashchitnikom_andreyem_rogozenko.html БК «Новосибирск» подписал контракт с белорусским защитником Андреем Рогозенко]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16|юнацкую]] (2013), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую]] (2015), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2016—2017) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную]] (з 2018) зборную Беларусі. У складзе студэнцкай зборнай Беларусі стаў сярэбраным прызёрам Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка-2018, у складзе мужчынскай зборнай Беларусі па баскетболе 3х3 — бронзавым прызёрам [[Еўрапейскія гульні 2019|Еўрапейскіх гульняў-2019]] у Мінску<ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/4907-evropejskie-igry-v-minsporta-sostoyalos-chestvovanie-igrokov-i-trenerov-sbornykh-belarusi-po-basketbolu-3kh3 ЕВРОПЕЙСКИЕ ИГРЫ. В МИНСПОРТА СОСТОЯЛОСЬ ЧЕСТВОВАНИЕ ИГРОКОВ И ТРЕНЕРОВ СБОРНЫХ БЕЛАРУСИ ПО БАСКЕТБОЛУ 3Х3]</ref>. == Кар’ера == * 2012—2013 — БКМ (Мінск) * 2013—2014 — [[РДВАР (баскетбольны клуб)|БКМ-РДВАР (Мінск)]] * 2014—2015 — [[БДЭУ-ГрандПрынт|БДЭУ-РЦАР (Мінск)]] * 2015—2017 — [[Цмокі-Мінск-2]] * 2017—2019 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск (рэзервовая каманда)]] * 2017—2021 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2021—2022 — Барсы-Атырау ([[Атырау]], Казахстан) * 2022—2023 — Дынама ([[Уладзівасток]], Расія) * 2023—2024 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] * 2024 — Тэмп-СУМЗ ([[Рэўда (горад)|Рэўда]], Расія) * 2024 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] * 2024—2025 — Тамбоў ([[Тамбоў]], Расія) * 2025—2026 — Югра ([[Сургут]], Расія) * з 2026 — Новасібірск ([[Новасібірск]], Расія) == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Казахстана па баскетболе|чэмпіянату Казахстана]] (1): [[Чэмпіянат Казахстана па баскетболе 2021/2022|2021/2022]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе|Расійскай Суперлігі]] (1): [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (3): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2023|2023]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак|Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка]] (1): [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак 2018|2018]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/men/player/?id=276780 Профіль на сайце РФБ] * [https://belarus.basketball/novosti/raznoe/5447-andrej-rogozenko-chuvstvuyu-azart АНДРЕЙ РОГОЗЕНКО: ЧУВСТВУЮ АЗАРТ!] * [https://basketball.eurobasket.com/player/Andrey-Rogozenko/273173 Andrey Rogozenko] * [https://sport25.pro/post/primorskoe-dinamo-ukrepilos-k-nachalu-novogo-sezona-eks-razygryvayushim-belorusskogo-cmoki-minsk-iz-edinoj-ligi-vtb Приморское «Динамо» укрепилось к началу нового сезона экс-разыгрывающим белорусского «Цмоки-Минск» из Единой лиги ВТБ] * [https://basket-2.livejournal.com/928635.html Защитник Андрей Рогозенко перешел из «Барсов» в «Динамо»] * [https://minskbasket.by/ru/news/news-base/andrej-rogozenko-igrat-v-osnovnoj-komande-eto-bolshoj-shag Андрей Рогозенко: играть в основной команде — это большой шаг!] * [https://basketball.realgm.com/player/Andrei-Rogozenko/Summary/53807 Andrei Rogozenko] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-18 на чэмпіянаце Еўропы 2015}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2016}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2017}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Рагазенка Андрэй Анатолевіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі «Барсаў» Атырау]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-18]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] [[Катэгорыя:Ігракі «Універсітэт-Югра» Сургут (баскетбол)]] 87sucqasn2eq0obesescmsifaja70rm 0 751432 5165323 4611836 2026-07-13T10:26:22Z Slavazai1973 60865 /* Вядомыя носьбіты */ 5165323 wikitext text/x-wiki '''Мікульскі''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Сямён Пятровіч Мікульскі]] (1896—1964) — савецкі ваенны дзеяч, [[генерал-лейтэнант]] ([[1944]]). * [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі]] (нар. 1998) — беларускі [[баскетбаліст]]. * [[Юрый Мікалаевіч Мікульскі]] (нар. 1988) — беларускі [[гісторык]]. {{неадназначнасць}} hsc4o9sbe4eo8brrw2lyb9oef732lvw 0 751433 5165322 5159432 2026-07-13T10:22:55Z Slavazai1973 60865 5165322 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мікульскі}} {{Баскетбаліст}} '''Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі''' (нар. {{ДН|11|4|1998}}, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]]. Атакуючы абаронца. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванец СДзЮШАР БК «Мінск-2006». Першы трэнер — [[Фёдар Мікалаевіч Радэнка]]<ref>{{Cite web |url=https://usitmoik.gov.by/files/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BC%D1%83%D0%B6%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |title=СПИСКИ спортсменов, тренеров и иных специалистов, включённых в состав национальной и сборной команд Республики Беларусь по баскетболу (мужчины) на 2021 год. Национальная команда (переменный состав) |access-date=27 кастрычніка 2023 |archive-date=30 кастрычніка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030084136/https://usitmoik.gov.by/files/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BC%D1%83%D0%B6%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |url-status=dead }}</ref>. Выступаў за юнацкі склад сталічных «драконаў», акрамя таго, гуляў за мінскі «[[Імпульс-БДУІР]]», а таксама за фарм-каманду латвійскага «[[Вэнтспілс (баскетбольны клуб)|Вэнтспілса]]». У ліпені 2019 года перайшоў у расійскі клуб «Спартак-Прымор’е»<ref>[https://www.spartakbasket.ru/news/2019/69215/ Белорус Владислав Микульский перешёл в «Спартак-Приморье»]</ref>. У 2020—2022 гадах быў у складзе магілёўскага «[[Барысфен Магілёў|Барысфена]]», дзе тройчы стаў сярэбраным прызёрам нацыянальнага першынства і быў прызнаны лепшым маладым гульцом чэмпіянату Беларусі-2019/20<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/5599-final-chetyrekh-muzhskogo-chempionata-belarusi-den-3-tsmoki-chempion-grodno-93-zavoeval-bronzu «ФИНАЛ ЧЕТЫРЕХ» МУЖСКОГО ЧЕМПИОНАТА БЕЛАРУСИ. «ЦМОКI» - ЧЕМПИОН, «ГРОДНО-93» ЗАВОЕВАЛ БРОНЗУ]</ref> і Кубка Беларусі-2020<ref>[https://belarus.basketball/novosti/kubok/5773-kubok-belarusi-2020-tsmoki-vyigrali-v-finale-v-overtajme-u-rubona-bronza КУБОК БЕЛАРУСИ-2020. «ЦМОКI» ВЫИГРАЛИ В ФИНАЛЕ В ОВЕРТАЙМЕ, У «РУБОНА» - БРОНЗА]</ref>, лепшым абаронцам Кубка Беларусі-2021<ref>[https://belarus.basketball/novosti/kubok/6529-muzhskoj-kubok-belarusi-2021-tsmoki-minsk-trinadtsatikratnye-obladateli-trofeya МУЖСКОЙ КУБОК БЕЛАРУСИ – 2021. «ЦМОКІ-МІНСК» - ТРИНАДЦАТИКРАТНЫЕ ОБЛАДАТЕЛИ ТРОФЕЯ]</ref> і лепшым форвардам чэмпіянату Беларусі-2021/22<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/6908-tsmoki-minsk-chempiony-belarusi-sezona-2021-2022 «ЦМОКІ-МІНСК» - ЧЕМПИОНЫ БЕЛАРУСИ СЕЗОНА 2021/2022]</ref>. У ліпені 2022 года вярнуўся ў БК «Мінск». Прызнаны лепшым гульцом чэмпіянату Беларусі-2023/24<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8021-minsk-v-16-j-raz-zavoevyvaet-zvanie-chempiona-belarusi «МИНСК» В 16-Й РАЗ ЗАВОЕВЫВАЕТ ЗВАНИЕ ЧЕМПИОНА БЕЛАРУСИ!]</ref>. У снежні 2024 года перайшоў у «[[Гродна-93]]». Прызнаны лепшым абаронцам чэмпіянату Беларусі-2024/25<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8470-grodno-93-zavoevyvaet-zvanie-chempiona-belarusi-spustya-21-god «ГРОДНО-93» ЗАВОЕВЫВАЕТ ЗВАНИЕ ЧЕМПИОНА БЕЛАРУСИ СПУСТЯ 21 ГОД]</ref>. У жніўні 2025 года вярнуўся ў «[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]»<ref>[https://vk.com/wall-183914836_6696 Обрати внимание! В бело-зеленую семью вернулся атакующий защитник Владислав МИКУЛЬСКИЙ]</ref>. Увайшоў у сімвалічную пяцёрку па выніках чэмпіянату Беларусі-2025/26<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8855-borisfen-bronzovyj-prizer-xxxiv-betera-chempionata-belarusi «БОРИСФЕН» — БРОНЗОВЫЙ ПРИЗЕР XXXIV BETERA-ЧЕМПИОНАТА БЕЛАРУСИ]</ref>. У ліпені 2026 года перайшоў у расійскі клуб «Дзясна» (Бранск)<ref>[https://t.me/bkbryansk/1950 Добро пожаловать! Владислав Микульский]</ref><ref>[https://tvgram.ru/thesteal/10314 Микульский возглавит защиту «Десны» в Брянске]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую]] (2015—2016), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2017—2018) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную]] (з 2020)<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/5785-vse-samoe-glavnoe-itogi-2020-goda ВСЕ САМОЕ ГЛАВНОЕ. ИТОГИ 2020 ГОДА]</ref> зборную Беларусі. == Кар’ера == * 2013—2014 — [[Імпульс-БДУІР|Імпульс-БДУІР (Мінск)]] (''у Вышэйшай лізе'') і СДзЮШАР-Цмокі-Мінск-3 (''у Першай лізе'') * 2014—2015 — СДзЮШАР-Цмокі-Мінск-3 * 2015—2016 — [[Імпульс-БДУІР|Імпульс-БДУІР (Мінск)]] * 2016—2019 — Вэнтспілс-Аўгстскола (Вэнтспілс, Латвія) * 2019 — Спартак-Прымор’е (Уладзівасток, Расія) * 2019—2020 — [[Імпульс-БДУІР|Імпульс-БДУІР (Мінск)]] * 2020—2021 — [[Барысфен Магілёў|ЦАР-Барысфен (Магілёў)]] * 2021—2022 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] * 2022—2024 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] * 2024—2025 — [[Гродна-93]] * 2025—2026 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] * з 2026 — Дзясна (Бранск, Расія) == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|2024/2025]]. * [[Файл: Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2022|2022]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (3): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2024|2024]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2025|2025]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/men/player/?id=282740 Профіль на сайце РФБ] * [https://minskbasket.by/ru/teams/osnovnoj-sostav/vladislav-mikulskij Профіль на сайце БК «Мінск»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231027085714/https://minskbasket.by/ru/teams/osnovnoj-sostav/vladislav-mikulskij |date=27 кастрычніка 2023 }} * [https://basketball.eurobasket.com/player/Uladzislau-Mikulski/321973 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://www.blr.belta.by/sport/view/basketbalist-uladzislau-mikulski-vjarnuusja-u-tsmoki-minsk-117719-2022/ Баскетбаліст Уладзіслаў Мікульскі вярнуўся ў «Цмокі-Мінск»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231024123453/https://www.blr.belta.by/sport/view/basketbalist-uladzislau-mikulski-vjarnuusja-u-tsmoki-minsk-117719-2022/ |date=24 кастрычніка 2023 }} * [https://basketball.ru.com/news/110657 Белорус Владислав Микульский перешёл в «Спартак-Приморье»] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-18 на чэмпіянаце Еўропы 2015}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2017}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2018}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Мікульскі Уладзіслаў}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі «Спартака-Прымор’е»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Гродна-93»]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-18]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] lrkemp0g6jmv3zkqvuj7emsikqgsy6k 0 752052 5165370 4694383 2026-07-13T11:53:14Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5165370 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Тымаці Хатан''' ({{lang-en|Timothy Hutton}}; нар. {{ДН|16|08|1960}}) — амерыканскі {{акцёр|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}} і рэжысёр. З’яўляецца самым маладым лаўрэатам {{нп5|Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|en|Academy Award for Best Supporting Actor}}, якую ён атрымаў у 20 гадоў за ролю Конрада Джарэта ў фільме «{{нп5|Звычайныя людзі||en|Ordinary People}}» (1980). З тых часоў Хатан рэгулярна з’яўляўся ў мастацкіх фільмах і на тэлебачанні. Сярод значных акцёрскіх прац ролі ў драме «{{нп5|Адбой (фільм, 1981)|Адбой|en|Taps (film)}}» (1981), шпіёнскім фільме «{{нп5|Сокал і Снегавік||en|The Falcon and the Snowman}}» (1985) і фільме жахаў «{{нп5|Цёмная палова (фільм)|Цёмная палова|en|The Dark Half (film)}}» (1993). Паміж 2000 і 2002 гадамі Хатан здымаўся ў ролі {{нп5|Арчы Гудвін|Арчы Гудвіна|en|Archie Goodwin (character)}} ў драматычным серыяле A&E «{{нп5|Таямніцы Нера Вульфа||en|Nero Wolfe (2001 TV series)}}». У перыяд з 2008 па 2012 год ён здымаўся ў ролі Натана «Нейта» Форда ў драматычным серыяле {{нп5|Turner Network Television|TNT|en|TNT (American TV network)}} «{{нп5|Уздзеянне (тэлесерыял)|Уздзеянне|en|Leverage (American TV series)}}». Ён таксама сыграў ролю ў першым сезоне драматычнага серыяла [[Amazon.com|Amazon]] «{{нп5|Джэк Раян (тэлесерыял)|Джэк Раян|en|Jack Ryan (TV series)}}». == Крыніцы == {{Reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана — Кінастужка}} {{DEFAULTSORT:Хатан Цімаці}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] l6aknqmtidqlnirtm671v29wseqykos 5165371 5165370 2026-07-13T11:53:29Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Цімаці Хатан]] у [[Тымаці Хатан]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5165370 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Тымаці Хатан''' ({{lang-en|Timothy Hutton}}; нар. {{ДН|16|08|1960}}) — амерыканскі {{акцёр|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}} і рэжысёр. З’яўляецца самым маладым лаўрэатам {{нп5|Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|прэміі «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана|en|Academy Award for Best Supporting Actor}}, якую ён атрымаў у 20 гадоў за ролю Конрада Джарэта ў фільме «{{нп5|Звычайныя людзі||en|Ordinary People}}» (1980). З тых часоў Хатан рэгулярна з’яўляўся ў мастацкіх фільмах і на тэлебачанні. Сярод значных акцёрскіх прац ролі ў драме «{{нп5|Адбой (фільм, 1981)|Адбой|en|Taps (film)}}» (1981), шпіёнскім фільме «{{нп5|Сокал і Снегавік||en|The Falcon and the Snowman}}» (1985) і фільме жахаў «{{нп5|Цёмная палова (фільм)|Цёмная палова|en|The Dark Half (film)}}» (1993). Паміж 2000 і 2002 гадамі Хатан здымаўся ў ролі {{нп5|Арчы Гудвін|Арчы Гудвіна|en|Archie Goodwin (character)}} ў драматычным серыяле A&E «{{нп5|Таямніцы Нера Вульфа||en|Nero Wolfe (2001 TV series)}}». У перыяд з 2008 па 2012 год ён здымаўся ў ролі Натана «Нейта» Форда ў драматычным серыяле {{нп5|Turner Network Television|TNT|en|TNT (American TV network)}} «{{нп5|Уздзеянне (тэлесерыял)|Уздзеянне|en|Leverage (American TV series)}}». Ён таксама сыграў ролю ў першым сезоне драматычнага серыяла [[Amazon.com|Amazon]] «{{нп5|Джэк Раян (тэлесерыял)|Джэк Раян|en|Jack Ryan (TV series)}}». == Крыніцы == {{Reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана — Кінастужка}} {{DEFAULTSORT:Хатан Цімаці}} [[Катэгорыя:Акцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] l6aknqmtidqlnirtm671v29wseqykos 100 753022 5165060 5164644 2026-07-12T15:51:32Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5165060 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Лія Генадзеўна Кісялёва|2026-07-11T15:51:59Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Жак Ружэры|2026-07-11T09:59:28Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Кірыл Васільевіч Чыстоў|2026-07-09T14:37:04Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Ян Эвангеліста Пуркіне|2026-07-09T08:18:39Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Адамс Алксніс|2026-07-09T06:43:19Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Артурс Баўманіс|2026-07-09T06:15:51Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Іван Канстанцінавіч Пятніцкі|2026-07-08T18:52:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Яніс Розэнталс|2026-07-08T12:53:57Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Антанін Мацэнаўэр|2026-07-07T11:57:52Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Андрэ Ваян|2026-07-06T21:38:10Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Паўль Дзільс|2026-07-06T20:21:47Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Андрэ Мазон|2026-07-06T14:00:22Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Дзяніс Ярац|2026-07-06T06:41:54Z|Aŭhuk}} {{Новы артыкул|Тарас Тарналіцкі|2026-07-05T15:42:07Z|null}} {{Новы артыкул|Валерый Сямёнавіч Бяляўскі|2026-07-05T13:04:32Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Іван Сяргеевіч Мігулін|2026-07-05T12:54:35Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> fmio9q3l81tkrb8mxxw9yqhtorgv8q8 100 753274 5165059 5164640 2026-07-12T15:51:15Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5165059 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Вуліца Несцерава (Мінск)|2026-07-12T12:56:50Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Дзьянмэнь|2026-07-12T06:29:41Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Жак Ружэры|2026-07-11T09:59:28Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Балупэ|2026-07-10T06:55:50Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ліелайс Ліепукалнс|2026-07-10T05:51:03Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Энергетычны праезд (Мінск)|2026-07-09T10:41:19Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Пікерынг (Паўночны Ёркшыр)|2026-07-08T13:25:33Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Пікерынг (Антарыа)|2026-07-08T13:21:10Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|3-і Дзіцячы завулак (Мінск)|2026-07-05T14:35:12Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|2-і Дзіцячы завулак (Мінск)|2026-07-05T14:17:34Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|1-ы Дзіцячы завулак (Мінск)|2026-07-05T14:06:04Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Падшыпнікавы праезд (Мінск)|2026-07-02T18:47:42Z|Андрэй 2403 Б}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> r0n5057qhifhogqf0f3um3y3fm4oa4p 100 753287 5165057 5164638 2026-07-12T15:50:47Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5165057 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Вуліца Несцерава (Мінск)|2026-07-12T12:56:50Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Іосіф Давыдавіч Грынберг|2026-07-12T11:41:26Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Лія Генадзеўна Кісялёва|2026-07-11T15:51:59Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Шталаг 313|2026-07-11T14:08:09Z|DBatura}} {{Новы артыкул|XVIII Рэспубліканскі конкурс на найлепшы архітэктурны твор|2026-07-11T10:41:11Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Тадэвуш Фурдына|2026-07-11T08:13:42Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Юрый Мікалаевіч Валеваты|2026-07-10T20:16:47Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Яўген Ігаравіч Андрэйчык|2026-07-09T15:02:43Z|Pryhoža}} {{Новы артыкул|Родная ніва|2026-07-09T14:49:54Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Уладзімір Зайчанка|2026-07-09T14:33:13Z|Emilia Noah}} {{Новы артыкул|Энергетычны праезд (Мінск)|2026-07-09T10:41:19Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Імпульс-БДУІР»|2026-07-09T10:20:37Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Беларускі вакальны квартэт|2026-07-09T09:31:24Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Пятрас Краўяліс|2026-07-09T08:17:14Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Іван Канстанцінавіч Пятніцкі|2026-07-08T18:52:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сільвестр Бельскі|2026-07-08T17:53:11Z|ZolaSukhar}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ke465i30am0ek7im6pxxx0sney8jyuv 0 760015 5165330 5157512 2026-07-13T10:45:22Z Slavazai1973 60865 /* Спасылкі */ 5165330 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст |імя = Валерый Міхайлавіч Хаменя |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |грамадзянства = {{BLR}} |дата нараджэння = 24.4.1978 |месца нараджэння = {{МН|Гродна}}, [[БССР]], [[СССР]] |рост = 203 см |вага = 99 кг |пазіцыя = цяжкі форвард |драфт = не задрафтаваны |год драфта = 2001 |каманда драфта = |клуб = |нумар = |клубы = {{спартыўная кар’ера |1993—1994|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ]]| |1994—1997|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РВАР]]| |1997—1998|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-АЗАА]]| |1998—2001|{{сцяг|ЗША||20px}} [[Джордж Вашынгтон Калоніялс]]| |2001—2002|{{сцяг|Расія||20px}} [[Еўраз Екацярынбург]]| |2003|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-РВАР]]| |2003—2004|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[Гродна-93]]| }} |узнагароды = |медалі = }} '''Валерый Міхайлавіч Хаменя''' (нар. {{ДН|24|4|1978}}, {{МН|Гродна}}, [[БССР]], [[СССР]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[Баскетбол|баскетбаліст]]. Цяжкі форвард. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]<ref>[https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/team/p/sid/227/tid/2186/_/2001_European_Championship_for_Men/index.html 2001 European Championship for Men. Belarus]</ref>. == Біяграфія == Баскетболам пачаў займацца ў 1985 годзе пад кіраўніцтвам Генадзя Францкевіча. Навучаўся ў Мінску ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскім вучылішчы алімпійскага рэзерву]] пад кіраўніцтвам [[Аляксандр Леанідавіч Папкоў|Аляксандра Леанідавіча Папкова]]. У сезоне 1996/97 стаў чэмпіёнам Беларусі ў складзе [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РВАР]], быў прызнаны лепшым гульцом чэмпіянату Беларусі. У сезоне 1997/98 быў капітанам [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-АЗАА]]. У 1998 годзе пераехаў у ЗША, навучаўся ва [[Універсітэт Джорджа Вашынгтона|універсітэце Джорджа Вашынгтона]]. У другой палове сезону 2002/03 выступаў за [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-РВАР]]<ref>[https://sport.rin.ru/cgi-bin/index1.pl?a=vid_sporta_news_podr&turnir=&vid_sporta=5&stat_razdel=501&stat=509 ВЛАДИСЛАВ КОЦАРЕНКО: "ЗА АЛЬМА-МАТЕР ОБИДНО"]</ref><ref>[https://pressball.by/blog/pressball/3614/ НОВОСТИ. ХАМЕНЯ И ЗЫСКУНОВ — СНОВА РАДИОТЕХНИКИ!]</ref>, а ў першай палове сезону 2003/04 — за «[[Гродна-93]]» (у студзені 2004 года ў перапынку паміж гульнямі паехаў да сям’і ў ЗША і ў каманду не вярнуўся)<ref>[https://pressball.by/blog/pressball/3709/ ПОСЛЕДНЯЯ СЕРИЯ]</ref>. У 1997 годзе згуляў за моладзевую зборную Беларусі U-22 у кваліфікацыі да чэмпіянату Еўропы-1998<ref>[https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/player/p/pid/24948/sid/1643/tid/2186/tid2//_/1998_European_Championship_for_Men_22_and_Under_/index.html Valeri Khamenia]</ref>. У 1997—2001 гадах выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|мужчынскую зборную Беларусі]]. Пасля заканчэння гульнявой кар’еры працаваў трэнерам у ЗША. == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1996/1997|1996/1997]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2002/2003|2002/2003]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе|Расійскай Суперлігі]] (1): [[Суперліга Б чэмпіянату Расіі па баскетболе 2001/2002|2001/2002]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1997/1998|1997/1998]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 1997|1997]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 1998|1998]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/p/rpp//q/Valeri%20Khamenia/pid//_//players.html Профіль на сайце fiba.com] * [https://www.fiba.basketball/en/players/124308-valeri-khamenia Профіль на сайце fiba.basketball] * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/men/player/?id=137253 Профіль на сайце РФБ] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хаменя Валерый Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі РТІ]] [[Катэгорыя:Ігракі РДВАР]] [[Катэгорыя:Ігракі «Еўраса» Екацярынбург]] [[Катэгорыя:Ігракі «Гродна-93»]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] cptjg464thpxqewj1a4avyt43y0dii2 100 763680 5165061 5163447 2026-07-12T15:51:43Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5165061 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын|2026-07-11T17:38:30Z|Sjdjjdjsjsjsj}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Імпульс-БДУІР»|2026-07-09T10:20:37Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Кубак Амерыкі па футболе 2015|2026-07-04T15:11:45Z|Wudjsjejneje}} {{Новы артыкул|Кубак Амерыкі па футболе 2016|2026-07-04T12:51:20Z|~2026-38032-06}} {{Новы артыкул|Дар'я Сяргееўна Вярэніч|2026-07-03T23:15:46Z|Siliyiw}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1960|2026-06-30T08:56:22Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1964|2026-06-30T08:45:56Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1968|2026-06-30T08:32:02Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1972|2026-06-29T16:38:50Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1976|2026-06-29T14:44:19Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1980|2026-06-29T14:13:44Z|Sudghdjdjs}} {{Новы артыкул|Чэмпіянат Еўропы па футболе 1984|2026-06-29T10:25:06Z|Sudghdjdjs}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> kga0sb9pzcorgsb1ovjmdijpq51np87 0 765229 5165271 5147840 2026-07-13T07:15:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165271 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Раад Маджыд Рашыд аль-Хамдані''' ({{Lang-ar|رعد مجيد الحمداني}}) — іракскі ваенны дзеяч, [[генерал-лейтэнант]] [[Рэспубліканская гвардыя Ірака|Рэспубліканскай гвардыі Ірака]]<ref name="Haaretz 12">{{cite news|url=http://www.haaretz.com/print-edition/features/iraqi-general-tells-of-arab-armies-admiration-for-idf-1.277467|title=Iraqi general tells of Arab armies' admiration for IDF|work=Haaretz|date=7 June 2009|access-date=18 мая 2024|archive-date=1 студзеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101194609/https://www.haaretz.com/print-edition/features/iraqi-general-tells-of-arab-armies-admiration-for-idf-1.277467|url-status=dead}}</ref>. Доктар ваенных навук (1992)<ref name="ReferenceB2"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Багдад|Багдадзе]]. [[Суніты|Суніт]]<ref name="ReferenceB2"/>. Армейскую службу пачаў у 71-й брыгадзе ў званні першага лейтэнанта. Падчас [[Вайна Суднага дня|вайны Суднага дня 1973 года]] ўдзельнічаў у баях на [[Галанскія вышыні|Галанскіх вышынях]]<ref name="ReferenceB2"/>. У перыяд [[Ірана-іракская вайна|ірана-іракскай вайны]] служыў штабным афіцэрам у розных бранятанкавых і разведвальных падраздзяленнях. З 1982 года — у Рэспубліканскай гвардыі. У 1987—1989 гадах быў на пасадзе старэйшага афіцэра па навучанні<ref name="Hamdani Biography3"/>. У падначаленне Хамдані атрымаў абодвух сыноў [[Садам Хусейн|Садама Хусейна]], [[Удэй Хусейн|Удэя]] і [[Кусей Хусейн|Кусея]], якія служылі ў яго батальёне<ref name="ReferenceB2">{{cite journal|last1=Woods|first1=Kevin M.|title=Saddam's War: An Iraqi Military Perspective of the Iran-Iraq War|url=https://archive.org/details/saddamswariraqim0000hama|url-access=limited|journal=Mcnair Papers|year=2009|publisher=Institute for National Strategic Studies, National Defence University|location=Washington, D.C.|issn=1071-7552|page=[https://archive.org/details/saddamswariraqim0000hama/page/12 12]|isbn=9780160827372}}</ref>. На фоне пыдтрыхтоўкі [[Іракская вайна|ЗША да ўварвання ў Ірак]] Хамдані прапанаваў ваенна-палітычнаму кіраўніцтву рэалізаваць стратэгію «частковай сілы», якая б дазволіла пратрымацца ад 6 да 8 месяцаў. Прапанова была адхілена<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.memri.org/tv/former-commander-2nd-corps-iraqi-republican-guards-general-rad-majid-al-hamdani-reveals-secrets|title=Former Commander of the 2nd Corps of the Iraqi Republican Guards General Ra'd Majid Al-Hamdani Reveals Secrets of Saddam Hussein's Decision-Making Before and During the War|website=MEMRI|date=5 March 2007|access-date=2023-02-27}}</ref>. З пачаткам баявых дзеянняў камандаваў II корпусам Рэспубліканскай гвардыі, адказваў за [[Бітва за Кербелу (2003)|абарону Кербелы]]<ref name="ReferenceA">[https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/invasion/interviews/raad.html Interview with Lt. Gen. Raad al-Hamdani | PBS Frontline] 26 February 2004.</ref>. Пасля [[Акупацыя Ірака (2003—2011)|акупацыі краіны]] Хамдані, баючыся пераследаў з боку [[шыіты|шыіцкіх]] баевікоў, уцёк у [[Аман]], дзе ўладкаваўся ў ваенную акадэмію<ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/WNT/video?id=4490171|title=- ABC News|website=ABC News}}</ref>. Заснаваў Асацыяцыю былых афіцэраў узброеных сіл Ірака<ref>{{cite book|editor1-first=Gary W.|editor1-last=Montgomery|editor2-first=Timothy S.|editor2-last=McWilliams|title=Al Anbar Awakening, V. 2, Iraqi Perspectives: From Insurgency to Counterinsurgency in Iraq, 2004-2009|year=2009|publisher=Marine Corps University Press|location=Quantico,VA|isbn=9780160842948|page=275}}</ref>. Падтрымліваў кантакты з [[Іракскае рэгіянальнае аддзяленне партыі Баас|іракскім аддзяленнем Баас]], у прыватнасці з яе прасірыйскім крылом на чале з [[Махамед Юніс аль-Ахмед|Махамедам Юнісам аль-Ахмедам]] (група [[Аль-Аўда]])<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/04/26/world/middleeast/26baathists.html?_r=1&hp|title=Iraq Resists Pleas by U.S. to Placate Baath Party|work=The New York Times|date=25 April 2009|last=Daghler|first=Sam}}</ref>. == Адукацыя == У 1970 годзе скончыў бакалаўрыят у ваенным каледжы ў Багдадзе. У 1978—1980 гадах вучыўся ва ўніверсітэце Бакр. Адначасна атрымаў ступень магістра ваенных навук у штабным каледжы<ref name="Hamdani Biography3">{{cite book|last1=Woods|first1=Kevin M.|title=Saddam's Generals: Perspectives of the Iran-Iraq War|url=https://archive.org/details/saddamsgeneralsp00alex|year=2011|orig-year=2010|publisher=Institute for Defense Analyses|location=Alexandria, VA|page=[https://archive.org/details/saddamsgeneralsp00alex/page/29 29]|isbn=9780160896132}}</ref>. У 1992 годзе атрымаў ступень доктара ваенных навук<ref name="ReferenceB2"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Іракскай вайны]] [[Катэгорыя:Ваенныя Ірака]] [[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты]] [[Катэгорыя:Дактары ваенных навук]] dfuhwfjzz8b95zzmt2htfmsoge158w3 0 765943 5165345 5072714 2026-07-13T11:17:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165345 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор | Назва = Райсн (Беларусь) | Назва-арыгінал = רייסן | Выява = | Памер = | Подпіс выявы = | Жанр = [[паэма]] | Аўтар = [[Мойшэ Кульбак]] | Мова арыгіналу = | Напісаны = 1922 | Публікацыя = 1922 | Асобнае выданне = | Выдавецтва = Цукунфт, [[Нью-Ёрк]] | Пераклад = [https://old.kamunikat.org/download.php?item=61882-1.pdf&pubref=61882 Райсн (Беларусь)] | Электронная версія = https://archive.org/details/nybc204113/page/n123/mode/2up | Вікікрыніцы-тэкст = }} [[Файл:Moshe Kulbak.jpg|thumb|Мойшэ Кульбак]] '''«Райсн»''' ці '''«Белару́сь»''' ({{lang-yi|רייסן}}) — паэма [[Мойшэ Кульбак]]а, якая ўпершыню была надрукавана ў лютым 1922 года ў Нью-Ёрку ў часопісе «Цукунфт»<ref name="Raysn">[https://taubinpoetry.com/translations-be/mojshje-kulbak-z-pajemy-belarus/ Мойшэ Кульбак. З паэмы «Беларусь». Паэзія Мойшэ Кульбака ў перакладзе Андрэя Хадановіча і Сяргея Шупы]</ref>. Паэма апявае краявіды Беларусі і яе насельнікаў. Беларускі перакладчык [[Сяргей Шупа]] параўноўвае паэму Мойшэ Кульбака з «[[Новая зямля (паэма)|Новай зямлёй]]» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] і баладамі [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]<ref name="Raysn" />. == Назва == Знаўца творчасці [[Мойшэ Кульбак]]а [[Сяргей Шупа]] адзначае, што паняцці Райсн і Беларусь шмат у чым супадаюць — гістарычна і геаграфічна, яны існуюць як бы ў розных вымярэннях, як два паралельныя сусветы ў адной часапрасторы<ref name="Raysn" />. Райсн — паняцце яўрэйскай ментальнай геаграфіі, якое называе гістарычную тэрыторыю пражывання яўрэяў на беларускіх землях<ref name="Raysn" />. Тэрыторыя Райсн фактычна заўсёды супадала з тэрыторыяй Беларусі, прычым калі лакалізацыя Беларусі з часам мянялася і ўдакладнялася — гэтак жа паралельна за ёй перамяшчалася ў прасторы і Райсн<ref name="Raysn" />. Можна таксама вызначыць наступнае значэнне тэрміну ''Райсн'' — гэта тэрыторыя, дзе суседзі яўрэяў размаўлялі [[беларуская мова|па-беларуску]]<ref name="Raysn1">[https://yiddishkayt.org/raysn/ Raysn|רייסן|Беларусь. A Song of the People and Landscape of Belarus]</ref>. Аднак ужо на пачатку XX стагоддзя гэты тэрмін у яўрэйскім асяроддзі ўспрымаўся як архаічны, старасвецкі, легендарны — нешта са старонак старадаўніх рукапісаў і з народных легенд<ref name="Raysn" />. Згадваў пра яго з 1918 годзе ў часопісе «[[Крывічанін]]» [[Вацлаў Ластоўскі]]: {{Цытата|У жывой мове, як і ў старых друках, Беларусь па-яўрэйску называецца Райсен. Цікава, што пад найменнем «Райсен» яўрэі разумеюць не толькі цэнтральную Беларусь, але і найдалей на ўсход і захад высунутыя беларускія акраіны…<ref name="Raysn" />}} == Гісторыя твору == Стварыць паэтычны свет краіны Райсн Кульбак задумаў на чужыне, калі ён на некалькі гадоў пакінуў родны край<ref name="Raysn" />. У Берліне, у 1921 годзе, у яго раптам абудзілася вострая настальгія, якая дала яму натхненне напісаць самыя свае райснскія (ці беларускія) творы<ref name="Raysn" />. Верш «[[Вялля і Нёман (верш)|Вялля і Нёман]]» у паэме нагадвае настальгічны верш «[[Вялля (верш)|Вялля]]» ў паэме «[[Конрад Валенрод (паэма)|Конрад Валенрод]]» [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], напісанай таксама неўзабаве пасля таго, як паэт пакінуў родны край<ref>{{Cite web |url=http://www.xn--altiniai-4wb.info/index/details/1279 |title=Kulbakas |access-date=30 мая 2024 |archive-date=11 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211024746/http://www.xn--altiniai-4wb.info/index/details/1279 |url-status=dead }}</ref>. {{Верш|::::Вялля і Нёман (Dі Vіlje un der Njeman) ::::У ноч, калі месяц з нябёсаў — як срэбная зліва, ::::З'яўляецца з Нёмана постаць літоўскага воя, ::::А побач з Вяллі выплывае дзяўчына шчасліва — ::::Вейкі даўгія, а кудзеры зблытаны з мокрай травою. ::::Крочыць нясмела, ды больш не хаваецца ў хвалі… ::::І Нёман імкне напярэймы — абняць яе цела тугое, ::::Цалуе ў зялёныя вочы, што шчасцем блішчаць і тугою, ::::А потым адносіць на дно ў крышталёвыя сінія залі… | вершаваны пераклад ''[[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]], пераклад з ідыш [[Сяргей Шупа|Сяргея Шупы]] і [[Уладзімір Рубінчык|Вольфа Рубінчыка]]''<ref>[https://prajdzisvet.org/texts/kits/ya-da-czyabe-spyashau.html Мойшэ Кульбак. Я да цябе спяшаў. Вершы]</ref> }} Іншы райснец і паэт [[Аўром Лесін]] надрукаваў твор «Райсн» у сваім прэстыжным літаратурным часопісе «Цукунфт» ў Нью-Ёрку ў лютым 1922 года і назваў твор «паэмай трывалай, свежай, прымітыўнай прыземленасці», у якім паэт стварае са звычайных вяскоўцаў класічных герояў — як яўрэяў, так і неяўрэяў, якія «выпраменьваюць свежы духмяны водар палёў, лясоў і рэк»<ref name="Raysn1" />. Перакладчык паэмы [[Сяргей Шупа]] адзначае: {{Цытата|«У вуснах наратара паэма гучыць як успамін, як мара, як пераказаная сямейная сага — вельмі хочацца ўбачыць у ёй элементы аўтабіяграфічнасці. Кульбака ўсё жыццё вабіла да сябе яго прымроеная, ідылічная краіна Райсн, яна клікала яго далей і далей на Усход, ён ішоў за ёй — з Берліна ў Вільню, з Вільні ў Менск — але ўрэшце на месцы яе знайшоў рэальнасць бязлітаснага свету»<ref name="Raysn" />.}} == Пераклад == Упершыню на беларускую мову частковы пераклад паэмы «Райсн» зрабіў [[Язэп Семяжон]] у 1970 годзе<ref name="Raysn1" />. У 2022 годзе ва ў 117 выпуску часопіса [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]] быў упершыню надрукаваны цалкавіты пераклад паэмы «Райсн» на беларускую мову, вершаваны пераклад ажыццявіў беларускі паэт і перакладчык [[Андрэй Хадановіч]], а пераклад з ідыш зрабілі [[Сяргей Шупа]] і [[Уладзімір Рубінчык|Вольф Рубінчык]]<ref>{{Cite web |url=https://old.kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=61882 |title=Дзеяслоў, 117 |access-date=30 мая 2024 |archive-date=19 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119175030/https://old.kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=61882 |url-status=dead }}</ref><ref name="Raysn" />. У 2022 годзе таксама выйшаў двухтомнік Мойшэ Кульбака. Першы том быў выдадзены на ідыш, мове арыгіналу<ref>[https://vesnabooks.eu/kulbak_yid/ Mojše Kulbak. Ale lider un poemen / משה קולבאַק. אַלע לידער און פּאָעמען]</ref>; у другі том уключылі лацінскую транслітарацыю вершаў і іх пераклад на беларускую мову<ref>[https://vesnabooks.eu/kulbak_blr/ Мойшэ Кульбак. Усе вершы і паэмы]</ref>. На [[руская мова|рускую мову]] твор пераклаў ураджэнец [[Мінск]]а [[Аляксандр Рывін]]. На [[англійская мова|англійскую мову]] ''Райсн'' пераклаў [[Леанард Вольф]]. == Ушанаванне памяці == * У 1950-я яўрэйскі знакаміты паэт [[Герц Гросбард]] выпусціў пластынкі з найграннем тэкстаў класічных твораў яўрэйскай літаратуры XІX-XX стагоддзя на ідышы<ref>[https://grosbardproject.com The Grosbard Project. Online Archive of Grosbard’s Word Concerts]</ref>. На другой з дзесяці пласцінак ёсць урывак паэмы ''Райсн''. Гросбард чытае на літаратурным, літоўскім вымаўленні, у той час, як Кульбак пісаў у беларускім вымаўленні: усе ''ой'' у арыгінале гучаць як ''эй''. * У 2014 г. выйшаў музычны альбом гурта «[[Літвакус]]», названы «Райсн» у гонар знакамітай паэмы<ref>[https://litvakus.bandcamp.com/track/hey-antoshe Hey Antoshe]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://old.kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=61882 ''Райсн''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250119175030/https://old.kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=61882 |date=19 студзеня 2025 }}, вершаваны пераклад [[Андрэй Хадановіч|Андрэя Хадановіча]], пераклад з ідыш [[Сяргей Шупа|Сяргея Шупы]] і [[Уладзімір Рубінчык|Вольфа Рубінчыка]], пераклад апублікаваны ў 117 выпуску часопіса [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]], с. 148—159. * [https://archive.org/details/nybc204113/page/n123/mode/2up ''Райсн''] арыгінал на ідыш. * [https://yiddishkayt.org/raysn/ ''Райсн''] на англійскай мове, пераклад Леанарда Вольфа, а таксама частковы пераклад [[Язэп Семяжон|Язэпа Семяжона]] на беларускую мову. * [https://www.youtube.com/watch?v=XB0U84tBvrQ ''Art.Context.'' Андрэй Хадановіч, Весна Вашко, Сяргей Шупа] Андрэй Хадановіч і Сяргей Шупа чытаюць урывак з паэмы ''Райсн''. {{Мойшэ Кульбак}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Творы Мойшэ Кульбака]] [[Катэгорыя:Творы 1922 года]] [[Катэгорыя:Эпасы]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы, перакладзеныя на беларускую мову]] pb1lq0swgvw58gdvqxp6qe0zwaiitc3 0 767365 5165274 5163646 2026-07-13T07:33:56Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Расіі]]; +[[Катэгорыя:Гістарычныя відэагульні]]; +[[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія відэагульні]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165274 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні|бюджэт=1 млрд [[Расійскі рубель|рас. руб.]]|кіраўнік=Аляксей Копцаў|прадзюсар=Андрэй Бялоў|мастак=Аляксей Давыдаў}} '''«Смута»''' — [[камп’ютарная гульня]] ў жанры [[action/RPG]] ад трэцяй асобы, распрацаваная расійскай гульнявой студыяй Cyberia Nova. Выхад гульні адбыўся 4 красавіка 2024 года. == Сюжэт == [[Файл:Zagoskin_russkie_v_1612.jpeg|міні|338x338пкс|Кніга «Юрый Міласлаўскі, або Рускія ў 1612 годзе», што стала асновай сюжэту «Смуты»]] Дзеянне гульні адбываецца ў 1612 годзе, у часы [[Смутны час|Смуты]]. Сюжэт заснаваны на рамане [[Міхаіл Мікалаевіч Загоскін|Міхаіла Загоскіна]] «Юрый Міласлаўскі, або рускія ў 1612 годзе», але, як адзначаюць распрацоўшчыкі, «сцэнар гульні будзе больш дынамічны, чым літаратурная першакрыніца». == Гульнявы працэс == Гульня прадстаўлена ў жанры action / RPG з перспектывай агляду ад трэцяй асобы. Персанажу гульца трэба будзе даследаваць тэрыторыі Маскоўскай Русі, выконваць заданні і ўдзельнічаць у бітвах. Паколькі дзеянне адбываецца ў часы Смуты, — перыяду ў гісторыі Расіі з 1598 года па 1613 год, што быў адзначаны стыхійнымі бедствамі і знешняй інтэрвенцыяй, а таксама грамадзянскай, руска-польскай і руска-шведскай войнамі, то гульцу ў ролі нейкага [[баяры]]на (або персанажа іншага тыпу, гл. ніжэй) давядзецца ўдзельнічаць у змаганні з адпаведнымі ворагамі. У гульні ёсць наступныя персанажы, якімі можна кіраваць: [[Злачынства|разбойнік]], [[Сялянства|селянін]], [[князь]] і скамарох. Калі вы скамарох, то вы зможаце кідаць у супернікаў кідальныя бомбы. Падчас кампаніі гулец можа спаборнічаць у сіле і ваенным досведзе з рознымі станоўчымі персанажамі, напрыклад, з ваяводам Рыгорам. У якасці ворагаў прадстаўлены [[палякі]], разбойнікі, «[[Хабар|хабарнікі]]», [[шышы]] і атрады наймітаў, а таксама некаторыя дзікія звяры, напрыклад, [[Воўк|ваўкі]]. Акрамя таго, канфлікты будуць узнікаць і з прадстаўнікамі іншых рускіх фракцый (аўтарамі была абяцана магчымасць дамовіцца з імі, пазбегнуўшы боек). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-06-24}} [[Катэгорыя:Відэагульні 2024 года]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Расіі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя відэагульні]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія відэагульні]] 6hbz8g7c1clutit2itynajw5vyo2boj 0 768968 5165306 4818581 2026-07-13T09:26:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165306 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Радрыга Бентанкур''' ({{lang-es|Rodrigo Bentancur}}; нар. {{ДН|25|6|1997}}) — уругвайскі футбаліст, цэнтральны паўабаронца англійскага клуба «[[Тотэнхэм Хотспур]]» і нацыянальнай [[зборная Уругвая па футболе|зборнай Уругвай]]. == Кар’ера == === Клубная === Сваё футбольнае выхаванне Бентанкур атрымаў у аргенцінскім клубе «[[Бока Хуніярс Буэнас-Айрэс|Бока Хуніярс]]». 12 красавіка 2015 года ігрок дэбютаваў у складзе першай каманды ў матчы чэмпіянату Аргенціны супраць «[[Нуэва Чыкага Буэнас-Айрэс|Нуэва Чыкага]]». Улетку 2015 года Бентанкур стаў часткай угоды паміж аргенцінскім клубам і італьянскім «[[Ювентус Турын|Ювентусам]]», у якім фігураваў [[Карлас Тэвес]]. Такім чынам, да сканчэння красавіка 2017 года «Ювентус» меў права на падпісанне шэрагу ігракоў «Бокі» ў першасную чаргу. Бентанкур быў ацэнены на 9,4 мільёнаў еўра<ref>[https://web.archive.org/web/20160127171710/http://www.juventus.com/media/native/investor-relations-docs/english/price-sensitive-press-releases/2015-2016/comunicato%2013072015%20accordi%20boca%20eng.pdf «Agreements with Boca Juniors»]. Juventus F.C.</ref>. Пазней генеральны дырэктар «Ювентуса» [[Джузэпэ Марота]] пацвердзіў, што ў 2017 годзе клуб скарыстаецца сваім правам на Бентанкура<ref>[http://www.goal.com/en-ie/news/3923/italy/2016/12/19/30652472/were-working-on-signing-witsel-juventus-ceo-reveals-talks «Signing with Bentnacur»]. Goal.com.</ref>. Ігрок прыбыў у Турын у красавіку 2017 года і прайшоў медыцынскае абследаванне<ref>[http://www.juventus.com/en/news/news/2017/-bentancur-completes-juventus-medical-.php «Bentancur completes Juventus medical»]. Juventus F.C.</ref>. 21 красавіка 2017 года «Ювентус» завяршыў набыццё Бентанкура, склаўшы з ім пяцігадовую ўгоду да 30 чэрвеня 2022 года. «Бока Хуніярс» таксама атрымала права на 50% ад наступнага трансферу ўругвайца<ref>[http://www.juventus.com/en/news/news/2017/rodrigo-bentancur-joins-juventus.php «Bentancur joins Juventus!»]. Juventus F.C.</ref>. Пасля гэтага Бентанкур вярнуўся ў Аргенціну, каб дагуляць астатнюю частку сезона 2016—2017 гадоў з «Бока Хуніярс»<ref>[http://www.eurosport.co.uk/football/serie-a/2016-2017/juventus-announce-signing-of-rodrigo-bentancur_sto6137863/story.shtml «Juventus announce signing of Rodrigo Bentancur»]. Eurosport.</ref>. [[Файл:Lorencio.jpg|thumb|злева|Бентанкур у кашулі «[[Тотэнхэм Хотспур]]а».]] Улетку 2017 года Бентанкур пераехаў у Італіі, дзе правёў некалькі гадоў. Свой першы матч у кашулі «Ювентуса» згуляў 26 жніўня 2017 года, з'явіўшыся на замену ў супрацьстаянні ў «[[Джэноа Генуя|Джэноа]]»<ref>[https://au.sports.yahoo.com/a/36853132/genoa-2-juventus-4-dybala-hits-hat-trick-as-bianconeri-come-back-from-two-down/ «Paulo Dybala hat-trick helps Juventus overcome sticky Genoa challenge»]{{Недаступная спасылка}}. Yahoo.</ref>. 6 кастрычніка 2018 года паўабаронца ўключыў свой першы гол у браму «[[Удынезэ Удынэ|Удынезэ]]»<ref>[https://www.football-italia.net/128987/bentancur-enjoys-debut-juve-goal «Bentancur enjoys debut Juve goal»]. Football Italia.</ref>. 31 студзеня 2022 года Бентанкур далучыўся да англійскага «[[Тотэнхэм Хотспур]]а», але сума дагаворы не была выкрыта<ref>[https://www.tottenhamhotspur.com/news/2022/january/bentancur-completes-move/ «Bentancur completes move»]. Tottenham Hotspur F.C.</ref>. За новую каманду ўругваец дэбютаваў 5 лютага ў матчы [[Кубак Англіі па футболе|Кубка Англіі]] супраць «[[Брайтан энд Хоўв Альбіён|Брайтан энд Хоўв Альбіёна]]», выйшаўшы на замену<ref>[https://web.archive.org/web/20220207125439/https://www.telegraph.co.uk/football/2022/02/05/tottenham-hotspur-vs-brighton-fa-cup-live-score-latest-updates/ «Space invader Dejan Kulusevski ups the ante at Tottenham with a sureness of touch»]. The Daily Telegraph.</ref>. 11 лютага 2023 года Бентанкур атрымаў траўму пярэдняга крыжападобнага вязу падчас матчу супраць «[[Лэстэр Сіці]]», праз якую ён выбыў з каманды да канца сезону<ref>[https://www.theguardian.com/football/2023/feb/12/rodrigo-bentancur-tottenham-out-for-rest-of-season-injury «Rodrigo Bentancur out for rest of season in major blow to Tottenham»]. The Guardian.</ref>. Вяртанне іграка адбылося толькі 27 кастрычніка, з'явіўшыся на замену ў матчы супраць «[[Крыстал Пэлас Лондан|Крыстал Пэлас]]». Ужо праз месяц легіянер зноў атрымаў пашкоджанне, пасля чаго акрыяў толькі да 31 снежня 2023 года. === Міжнародная === У верасні 2017 года Бентанкур атрымаў свой першы выклік у нацыянальную [[Зборная Уругвая па футболе|зборную Уругвая]] дзеля ўдзелу ў адборачных матчах [[чэмпіянат свету па футболе 2018 года|чэмпіянату свету 2018 года]] супраць [[Зборная Венесуэлы па футболе|зборных Венесуэлы]] і [[Зборная Балівіі па футболе|Балівіі]]<ref>[http://www.football-italia.net/109941/bentancur-gets-uruguay-call «Bentancur gets Uruguay call»]. Football Italia.</ref>. Ігрок дэбютаваў 5 кастрычніка, выйшаўшы на замену ў матчы супраць венесуэльцаў, а матч скончыўся ўнічыю 0:0<ref>[http://www.tuttosport.com/news/calcio/serie-a/juventus/2017/10/07-31916695/juventus_bentancur_promosso_anche_da_tabarez/ «Juventus, Bentancur promosso anche da Tabarez»]. Tutto Sport.</ref>. == Дасягненні == '''«Бока Хуніярс»''': * [[Чэмпіянат Аргенціны па футболе|Чэмпіён Аргенціны]]: 2015, 2017 * Уладальнік [[Кубак Аргенціны па футболе|Кубка Аргенціны]]: 2015 '''«Ювентус»''': * [[Чэмпіянат Італіі па футболе|Чэмпіён Італіі]]: 2018, 2019, 2020 * Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]]: 2018, 2021 * Уладальнік [[Суперкубак Італіі па футболе|Суперкубка Італіі]]: 2018, 2020 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Transfermarkt}} * {{Soccerway}} * {{Worldfootball}} {{Склад ФК Тотэнхэм Хотспур}} {{Навігацыйны блок2 |загаловак = Бентанкур у складзе [[Зборная Уругвая па футболе|зборнай Уругвай]] на [[Чэмпіянат свету па футболе|чэмпіянатах свету]] і [[Кубак Амерыкі па футболе|Кубках Амерыкі]] |стыль_загалоўка = background-color: {{Колер|Уругвай}}; |Склад зборнай Уругвая па футболе на чэмпіянаце свету 2018 |Склад зборнай Уругвая па футболе на чэмпіянаце свету 2022 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бентанкур Радрыга}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Футбалісты Уругвая]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Уругвая па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Бока Хуніярс]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тотэнхэм Хотспур]] bge9rq7d1bwdi566lrsyj5wauvbso3v 0 779118 5165328 4936249 2026-07-13T10:37:05Z Slavazai1973 60865 /* Спасылкі */ 5165328 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст |імя = Яўген Яўгенавіч Машанкоў |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |грамадзянства = {{RUS}} |дата нараджэння = 28.6.1978 |месца нараджэння = |рост = 200 см |вага = 95 кг |пазіцыя = [[цэнтравы]] |драфт = не задрафтаваны |год драфта = 2000 |каманда драфта = |клуб = |нумар = |клубы = {{спартыўная кар’ера |1996—1997|{{сцяг|Расія||20px}} [[Таганрог (баскетбольны клуб)|Таганрог]]| |1997—1998|{{сцяг|Расія||20px}} [[Разань (баскетбольны клуб)|Разань]]| |1998|{{сцяг|Расія||20px}} [[Купал-Раднікі|Універсітэт Іжэўск]]| |1998—1999|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-АЗАА]]| |1999—2001|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[Барысфен Магілёў|Тэмп-АШВСМ]]| |2001|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[Рубон (баскетбольны клуб)|Лакаматыў-КіС]]| |2001—2002|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[Барысфен Магілёў|Тэмп-АШВСМ]]| |2002—2003|{{сцяг|Расія||20px}} [[Северсталь (баскетбольны клуб)|Северсталь]]| |2003—2004|{{сцяг|Расія||20px}} [[Спартак-Прымор’е]]| |2004—2005|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[Барысфен Магілёў|Тэмп-АШВСМ]]| |2005—2006|{{сцяг|Расія||20px}} [[Стары Собаль]]| |2007|{{сцяг|Расія||20px}} [[Варонеж-СКІФ]]| }} |узнагароды = |медалі = }} '''Яўген Яўгенавіч Машанкоў''' (нар. {{ДН|28|6|1978}}) — расійскі баскетбаліст. Цэнтравы. Кандыдат у майстры спорту Расіі. Выступаў за клубы Беларусі. == Біяграфія == Выступаў за беларускія клубы: [[Свіслач Асіповічы|РТІ-АЗАА]] ([[Асіповічы]], 1998/99), РТІ-АЗАА-2 ([[Асіповічы]], 1999), «[[Барысфен Магілёў|Тэмп-АШВСМ]]» ([[Магілёў]], 1999—2001, 2001/02, 2004/05<ref>[https://pressball.by/blog/pressball/3719/ "ГРОДНО-93" ТОЛЬКО ПРЕТЕНДЕНТ]</ref>), «[[Рубон (баскетбольны клуб)|Лакаматыў-КіС]]» ([[Віцебск]], 2001). Таксама выступаў за клубы Расіі: ТКЗ ([[Таганрог]], 1996/97), «Нафтавік» ([[Разань]], 1997/98), «Універсітэт» ([[Іжэўск]], 1998<ref>[https://russiabasket.ru/games/719764?apiUrl=https://org.infobasket.su&lang=ru 18.03.1998 Университет (Ижевск) — Динамо-МГТУ (Майкоп)]</ref>), «Северсталь» ([[Чарапавец]], 2002/03), «Спартак-Прымор’е» ([[Уладзівасток]], 2003/04), «Стары Собаль» ([[Ніжні Тагіл]], 2005/06), «Варонеж-СКІФ» ([[Варонеж]], 2007<ref>[https://vestivrn.ru/news/2007/02/09/voronezh-skif-popolnyat-novyie-igroki_2007-2-9_15-10/ "Воронеж-СКИФ" пополнят новые игроки]</ref>). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/men/player/?id=131819 Профіль на сайце РФБ] * [https://web.archive.org/web/20131005221140/http://www.statbasket.ru/index.php/component/basket/?op=displayPlayer&bdb=rfb&l=1&s=106&pl=1014 Профіль на сайце statbasket.ru] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Машанкоў Яўген Яўгенавіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Ігракі «Разані» (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі РТІ]] [[Катэгорыя:Ігракі «Свіслачы» Асіповічы]] [[Катэгорыя:Ігракі «Барысфена» Магілёў]] [[Катэгорыя:Ігракі «Рубона» Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі «Спартака-Прымор’е»]] [[Катэгорыя:Ігракі БК «Стары Собаль»]] sl338tax2zjhqruglsx8wcb859g43ns 0 780368 5165046 5164952 2026-07-12T15:05:36Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ 5165046 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Верашчакі}} {{НП-Беларусь |беларуская назва = Верашчакі |скасаваны = так |вобласць = Магілёўская |раён = Горацкі |сельсавет = Шарыпскі }} '''Верашчакі''' ({{Lang-ru|Верещаки}})<ref>{{Cite web|url=http://shtetle.com/shtetls_mog/vereshaki/vereshaki.html|title=Местечко Верещаки}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gorkiv.by/maket-unichtozhennoj-fashistami-d-vereshhaki-sozdali-pedagogi-detskoj-shkoly-iskusstv-i-hudozhestvennyh-remesel-g-gorki/|title=Макет уничтоженной фашистами д. Верещаки создали педагоги детской школы искусств и художественных ремесел г. Горки}}</ref> — былая вёска, да 1941 года ў складзе [[Шарыпскі сельсавет|Шарыпскага сельсавета]] [[Горацкі раён|Горацкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] ([[Беларусь]]). == Гісторыя == У сярэдзіне XIX стагоддзя царскі ўрад каб прыцягнуць яўрэйскае насельніцтва да сельскагаспадарчай працы, вырашыў арганізаваць яўрэйскія земляробчыя калоніі<ref>{{Cite web|url=https://www.radzima.net/ru/miejsce/vereshchaki.html|title=Верещаки. Колония}}</ref>. У 1851 годзе ў [[Горацкі павет|Горацкім павеце]] была створана калонія — паселішча ў вёсцы Верашчакі, дзе жыло некалькі беларускіх сем’яў. Спачатку ў калоніі пасялілася 9 сем’яў яўрэяў. Яны мелі 126 дзесяцін зямлі, 14 коней і 15 кароў. Калі аб стварэнні паселішча стала вядома ў яўрэйскіх грамадах Беларусі, туды сталі прыязджаць яўрэі з [[Орша|Оршы]], [[Дуброўна|Дуброўны]], [[Віцебск]]а, [[Бабруйск]]а і [[Мінск]]а<ref>Лившиц, В. М. Горецкая еврейская община: страницы истории — Горки:2010.С.64</ref>. У 1898 годзе ў Верашчаках жыло 168 чалавек, якія працавалі на 120 дзес. зямлі<ref>Верещаки. Российская еврейская энциклопедия// http://www.rujen.ru/index.php/Верещаки {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210511193324/http://www.rujen.ru/index.php/%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%BA%D0%B8 |date=11 мая 2021 }}</ref>. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|кастрычніка 1917 года]] вёска Верашчакі ў складзе Шарыпскай воласці Горацкага павета. Тут працавала найбуйнейшая яўрэйская земляробчая гаспадарка ў Горацкім павеце, дзе жыло больш за 40 сем’яў. Некаторыя сем’і мелі там ад 10 да 15 дзесяцін, але былі і тыя, у якіх было ўсяго па 2—3 дзесяціны. У гэты час у вёскі сталі будаваць дамы і сяліцца беларусы з навакольных вёсак<ref>Памяць. Горацкі раён — Мн.:1996. С.502</ref>. У 1924 года ў вёсцы жыло ўжо 54 сям’і (269 жыхароў)<ref>Исторический архив Беларуси. Ф. 30, оп. 2, д. 6016, л.16</ref>. У 1925 годзе 10 рамеснікаў Верашчак уваходзілі ў склад Горацкага раённага яўрэйскага рамесна-крэдытнага таварыства «Ека», якое давала рамеснікам крэдыты ад 10 да 300 рублёў пад 2,5 % гадавых<ref>Сраговіч М. М., Яўрэйскае насельніцтва Горацкага раёна (мінулае і сучаснае). Кароткі гістарычны агляд сацыяльна-эканамічных и бытавых момантаў// Працы навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі. — Горкі: 1927. С.194</ref>. У 1924 годзе ў Верашчаках адкрыта яўрэйская пачатковая школа, дзе вучылася 30 вучняў. У 1930 годзе ў Верашчаках арганізаваны яўрэйскі калгас «Новы шлях», куды ўступіла 17 сем’яў (157 чалавек)<ref>Исторический архив Беларуси Ф. 338, оп.1, д. 233. л. 15</ref>. Акрамя сельскай гаспадаркі жыхары актыўна займаліся рамеснай вытворчасцю, у прыватнасці працавалі ў кузні, якая абслугоўвала сялян з мясцовых вёсак. Аднак, у 1932 годзе кузня праз нястачу вугалю і жалеза вымушана была далучыцца да кааператыву кавалёў з [[Горкі|Горак]]<ref>Лившиц, В. М. Горецкая еврейская община: страницы истории — Горки:2010.С.126</ref>. У 1934 годзе яўрэйскі калгас у Верашчаках аб’яднаны з 8 калгасамі суседніх вёсак. У склад калгаса ўвайшла і кавальская майстэрня. У гэтыя гады ў Верашчаках сталі сяліцца беларусы з навакольных вёсак<ref>Памяць. Горацкі раён С. 502</ref>. Была адкрыта сямігадовая школа, у якую прыходзілі на вучобу дзеці з бліжэйшых вёсак. У сярэдзіне ліпеня 1941 года, калі Горацкі раён быў акупаваны, у вёсцы немцамі было арганізавана [[Гета ў Верашчаках|яўрэйскае гета]]. Пастаяннай аховы не было, але яго перыядычна наведвалі паліцэйскія з валаснога паліцэйскага ўчастка ў суседняй вёсцы Шарыпы. Яўрэям загадалі нашыць на вопратку жоўтыя зоркі, нікуды не сыходзіць з вёскі. Адміністрацыя патрабавала, каб яны працавалі бясплатна на палях мясцовага калгаса. Летам 1942 года<ref>Верещаки. Российская еврейская энциклопедия// http://www.rujen.ru/index.php/%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%BA%D0%B8 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210511193324/http://www.rujen.ru/index.php/%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%BA%D0%B8 |date=11 мая 2021 }}</ref> (дакладная дата пакуль не вызначана) вязні гета былі расстраляны. У 1967 годзе, рашэннем Горацкага раённага выканаўчага камітэта вёска выключана з уліковых даных. == Гл. таксама == * [[Гета ў Верашчаках]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{ВС}} 6vbga6lghvqanzxfve2x9j4lkmavi3c 5165093 5165046 2026-07-12T17:13:06Z Siliyiw 169172 5165093 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Верашчакі}} {{НП-Беларусь |беларуская назва = Верашчакі |скасаваны = так |вобласць = Магілёўская |раён = Горацкі |сельсавет = Шарыпскі }} '''Верашча́кі'''<ref>[[Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь]]: [[Магілёўская вобласць]]: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. [[Валянціна Пятроўна Лемцюгова|В. П. Лемцюговай]]. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — <nowiki>ISBN 978-985-458-159-0</nowiki>. (DJVU)</ref> ({{Lang-ru|Верещаки}})<ref>{{Cite web|url=http://shtetle.com/shtetls_mog/vereshaki/vereshaki.html|title=Местечко Верещаки}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gorkiv.by/maket-unichtozhennoj-fashistami-d-vereshhaki-sozdali-pedagogi-detskoj-shkoly-iskusstv-i-hudozhestvennyh-remesel-g-gorki/|title=Макет уничтоженной фашистами д. Верещаки создали педагоги детской школы искусств и художественных ремесел г. Горки}}</ref> — былая вёска, да 1941 года ў складзе [[Саўскі сельсавет|Шарыпскага сельсавета]] [[Горацкі раён|Горацкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] ([[Беларусь]]). == Гісторыя == У сярэдзіне XIX стагоддзя царскі ўрад каб прыцягнуць яўрэйскае насельніцтва да сельскагаспадарчай працы, вырашыў арганізаваць яўрэйскія земляробчыя калоніі<ref>{{Cite web|url=https://www.radzima.net/ru/miejsce/vereshchaki.html|title=Верещаки. Колония}}</ref>. У 1851 годзе ў [[Горацкі павет|Горацкім павеце]] была створана калонія — паселішча ў вёсцы Верашчакі, дзе жыло некалькі беларускіх сем’яў. Спачатку ў калоніі пасялілася 9 сем’яў яўрэяў. Яны мелі 126 дзесяцін зямлі, 14 коней і 15 кароў. Калі аб стварэнні паселішча стала вядома ў яўрэйскіх грамадах Беларусі, туды сталі прыязджаць яўрэі з [[Орша|Оршы]], [[Дуброўна|Дуброўны]], [[Віцебск]]а, [[Бабруйск]]а і [[Мінск]]а<ref>Лившиц, В. М. Горецкая еврейская община: страницы истории — Горки:2010.С.64</ref>. У 1898 годзе ў Верашчаках жыло 168 чалавек, якія працавалі на 120 дзес. зямлі<ref>Верещаки. Российская еврейская энциклопедия// http://www.rujen.ru/index.php/Верещаки {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210511193324/http://www.rujen.ru/index.php/%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%BA%D0%B8 |date=11 мая 2021 }}</ref>. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|кастрычніка 1917 года]] вёска Верашчакі ў складзе Шарыпскай воласці Горацкага павета. Тут працавала найбуйнейшая яўрэйская земляробчая гаспадарка ў Горацкім павеце, дзе жыло больш за 40 сем’яў. Некаторыя сем’і мелі там ад 10 да 15 дзесяцін, але былі і тыя, у якіх было ўсяго па 2—3 дзесяціны. У гэты час у вёскі сталі будаваць дамы і сяліцца беларусы з навакольных вёсак<ref>Памяць. Горацкі раён — Мн.:1996. С.502</ref>. У 1924 года ў вёсцы жыло ўжо 54 сям’і (269 жыхароў)<ref>Исторический архив Беларуси. Ф. 30, оп. 2, д. 6016, л.16</ref>. У 1925 годзе 10 рамеснікаў Верашчак уваходзілі ў склад Горацкага раённага яўрэйскага рамесна-крэдытнага таварыства «Ека», якое давала рамеснікам крэдыты ад 10 да 300 рублёў пад 2,5 % гадавых<ref>Сраговіч М. М., Яўрэйскае насельніцтва Горацкага раёна (мінулае і сучаснае). Кароткі гістарычны агляд сацыяльна-эканамічных и бытавых момантаў// Працы навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі. — Горкі: 1927. С.194</ref>. У 1924 годзе ў Верашчаках адкрыта яўрэйская пачатковая школа, дзе вучылася 30 вучняў. У 1930 годзе ў Верашчаках арганізаваны яўрэйскі калгас «Новы шлях», куды ўступіла 17 сем’яў (157 чалавек)<ref>Исторический архив Беларуси Ф. 338, оп.1, д. 233. л. 15</ref>. Акрамя сельскай гаспадаркі жыхары актыўна займаліся рамеснай вытворчасцю, у прыватнасці працавалі ў кузні, якая абслугоўвала сялян з мясцовых вёсак. Аднак, у 1932 годзе кузня праз нястачу вугалю і жалеза вымушана была далучыцца да кааператыву кавалёў з [[Горкі|Горак]]<ref>Лившиц, В. М. Горецкая еврейская община: страницы истории — Горки:2010.С.126</ref>. У 1934 годзе яўрэйскі калгас у Верашчаках аб’яднаны з 8 калгасамі суседніх вёсак. У склад калгаса ўвайшла і кавальская майстэрня. У гэтыя гады ў Верашчаках сталі сяліцца беларусы з навакольных вёсак<ref>Памяць. Горацкі раён С. 502</ref>. Была адкрыта сямігадовая школа, у якую прыходзілі на вучобу дзеці з бліжэйшых вёсак. У сярэдзіне ліпеня 1941 года, калі Горацкі раён быў акупаваны, у вёсцы немцамі было арганізавана [[Гета ў Верашчаках|яўрэйскае гета]]. Пастаяннай аховы не было, але яго перыядычна наведвалі паліцэйскія з валаснога паліцэйскага ўчастка ў суседняй вёсцы Шарыпы. Яўрэям загадалі нашыць на вопратку жоўтыя зоркі, нікуды не сыходзіць з вёскі. Адміністрацыя патрабавала, каб яны працавалі бясплатна на палях мясцовага калгаса. Летам 1942 года<ref>Верещаки. Российская еврейская энциклопедия// http://www.rujen.ru/index.php/%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%BA%D0%B8 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210511193324/http://www.rujen.ru/index.php/%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%BA%D0%B8 |date=11 мая 2021 }}</ref> (дакладная дата пакуль не вызначана) вязні гета былі расстраляны. У 1967 годзе, рашэннем Горацкага раённага выканаўчага камітэта вёска выключана з уліковых даных. == Гл. таксама == * [[Гета ў Верашчаках]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{ВС}} 056xelrl1m8phk33qerp6tj9o1ocbwr 5165347 5165093 2026-07-13T11:28:37Z M.L.Bot 261 /* Крыніцы */ 5165347 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Верашчакі}} {{НП-Беларусь |беларуская назва = Верашчакі |скасаваны = так |вобласць = Магілёўская |раён = Горацкі |сельсавет = Шарыпскі }} '''Верашча́кі'''<ref>[[Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь]]: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. [[Валянціна Пятроўна Лемцюгова|В. П. Лемцюговай]]. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — <nowiki>ISBN 978-985-458-159-0</nowiki>.</ref> ({{Lang-ru|Верещаки}})<ref>{{Cite web|url=http://shtetle.com/shtetls_mog/vereshaki/vereshaki.html|title=Местечко Верещаки}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gorkiv.by/maket-unichtozhennoj-fashistami-d-vereshhaki-sozdali-pedagogi-detskoj-shkoly-iskusstv-i-hudozhestvennyh-remesel-g-gorki/|title=Макет уничтоженной фашистами д. Верещаки создали педагоги детской школы искусств и художественных ремесел г. Горки}}</ref> — былая вёска, да 1941 года ў складзе [[Саўскі сельсавет|Шарыпскага сельсавета]] [[Горацкі раён|Горацкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. == Гісторыя == У сярэдзіне XIX стагоддзя царскі ўрад каб прыцягнуць яўрэйскае насельніцтва да сельскагаспадарчай працы, вырашыў арганізаваць яўрэйскія земляробчыя калоніі<ref>{{Cite web|url=https://www.radzima.net/ru/miejsce/vereshchaki.html|title=Верещаки. Колония}}</ref>. У 1851 годзе ў [[Горацкі павет|Горацкім павеце]] была створана калонія — паселішча ў вёсцы Верашчакі, дзе жыло некалькі беларускіх сем’яў. Спачатку ў калоніі пасялілася 9 сем’яў яўрэяў. Яны мелі 126 дзесяцін зямлі, 14 коней і 15 кароў. Калі аб стварэнні паселішча стала вядома ў яўрэйскіх грамадах Беларусі, туды сталі прыязджаць яўрэі з [[Орша|Оршы]], [[Дуброўна|Дуброўны]], [[Віцебск]]а, [[Бабруйск]]а і [[Мінск]]а<ref>Лившиц, В. М. Горецкая еврейская община: страницы истории — Горки:2010.С.64</ref>. У 1898 годзе ў Верашчаках жыло 168 чалавек, якія працавалі на 120 дзесяцін зямлі<ref>Верещаки. Российская еврейская энциклопедия// http://www.rujen.ru/index.php/Верещаки {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210511193324/http://www.rujen.ru/index.php/%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%BA%D0%B8 |date=11 мая 2021 }}</ref>. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|кастрычніка 1917 года]] вёска Верашчакі ў складзе Шарыпскай воласці Горацкага павета. Тут працавала найбуйнейшая яўрэйская земляробчая гаспадарка ў Горацкім павеце, дзе жыло больш за 40 сем’яў. Некаторыя сем’і мелі там ад 10 да 15 дзесяцін, але былі і тыя, у якіх было ўсяго па 2—3 дзесяціны. У гэты час у вёскі сталі будаваць дамы і сяліцца беларусы з навакольных вёсак<ref>Памяць. Горацкі раён — Мн.:1996. С.502</ref>. У 1924 года ў вёсцы жыло ўжо 54 сям’і (269 жыхароў)<ref>Исторический архив Беларуси. Ф. 30, оп. 2, д. 6016, л.16</ref>. У 1925 годзе 10 рамеснікаў Верашчак уваходзілі ў склад Горацкага раённага яўрэйскага рамесна-крэдытнага таварыства «Ека», якое давала рамеснікам крэдыты ад 10 да 300 рублёў пад 2,5 % гадавых<ref>Сраговіч М. М., Яўрэйскае насельніцтва Горацкага раёна (мінулае і сучаснае). Кароткі гістарычны агляд сацыяльна-эканамічных и бытавых момантаў// Працы навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі. — Горкі: 1927. С.194</ref>. У 1924 годзе ў Верашчаках адкрыта яўрэйская пачатковая школа, дзе вучылася 30 вучняў. У 1930 годзе ў Верашчаках арганізаваны яўрэйскі калгас «Новы шлях», куды ўступіла 17 сем’яў (157 чалавек)<ref>Исторический архив Беларуси Ф. 338, оп.1, д. 233. л. 15</ref>. Акрамя сельскай гаспадаркі жыхары актыўна займаліся рамеснай вытворчасцю, у прыватнасці працавалі ў кузні, якая абслугоўвала сялян з мясцовых вёсак. Аднак, у 1932 годзе кузня праз нястачу вугалю і жалеза вымушана была далучыцца да кааператыву кавалёў з [[Горкі|Горак]]<ref>Лившиц, В. М. Горецкая еврейская община: страницы истории — Горки:2010.С.126</ref>. У 1934 годзе яўрэйскі калгас у Верашчаках аб’яднаны з 8 калгасамі суседніх вёсак. У склад калгаса ўвайшла і кавальская майстэрня. У гэтыя гады ў Верашчаках сталі сяліцца беларусы з навакольных вёсак<ref>Памяць. Горацкі раён С. 502</ref>. Была адкрыта сямігадовая школа, у якую прыходзілі на вучобу дзеці з бліжэйшых вёсак. У сярэдзіне ліпеня 1941 года, калі Горацкі раён быў акупаваны, у вёсцы немцамі было арганізавана [[Гета ў Верашчаках|яўрэйскае гета]]. Пастаяннай аховы не было, але яго перыядычна наведвалі паліцэйскія з валаснога паліцэйскага ўчастка ў суседняй вёсцы Шарыпы. Яўрэям загадалі нашыць на вопратку жоўтыя зоркі, нікуды не сыходзіць з вёскі. Адміністрацыя патрабавала, каб яны працавалі бясплатна на палях мясцовага калгаса. Летам 1942 года<ref>[http://www.rujen.ru/index.php/%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%BA%D0%B8 Верещаки] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210511193324/http://www.rujen.ru/index.php/%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%89%D0%B0%D0%BA%D0%B8 |date=11 мая 2021 }} // Российская еврейская энциклопедия</ref> (дакладная дата пакуль не вызначана) вязні гета былі расстраляны. У 1967 годзе, рашэннем Горацкага раённага выканаўчага камітэта вёска выключана з уліковых даных. == Гл. таксама == * [[Гета ў Верашчаках]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{ВС}} tujjmk0496763x0fnvbkfx98m1u5jkz 3 780918 5165216 5161393 2026-07-13T01:20:33Z MediaWiki message delivery 38732 /* Wikipedia translation of the week: 2026-29 */ новы падраздзел 5165216 wikitext text/x-wiki == Wikipedia translation of the week: 2025-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Nagorno-Karabakh clashes]]'''<br /> <small>''([[:it:Scontri del Nagorno Karabakh del 2010]])&#32;([[:tr:2010 Dağlık Karabağ çatışmaları]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''2010 Nahorno karabakh war''' were a series of exchanges of gunfire that took place on February 18 on the line of contact dividing Azerbaijani and the Karabakh Armenian military forces. Azerbaijan accused the Armenian forces of firing on the Azerbaijani positions near Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı and Cavahirli villages, as well as in uplands of Agdam Rayon with small arms fire including snipers. As a result, three Azerbaijani soldiers were killed and one wounded. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:20, 20 студзеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28099770 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jinnah's birthday]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Yorkstatue.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jinnah's Birthday''', officially Quaid-e-Azam Day and sometimes known as Quaid Day, is a public holiday in Pakistan observed annually on 25 December to celebrate the birthday of the founder of Pakistan, Muhammad Ali Jinnah, known as Quaid-i-Azam ("Great Leader"). A major holiday, commemorations for Jinnah began during his lifetime in 1942, and have continued ever since. The event is primarily observed by the government and the citizens of the country where the national flag is hoisted at major architectural structures such as private and public buildings, particularly at the top of Quaid-e-Azam House in Karachi. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:30, 27 студзеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28156501 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:French conquest of Corsica]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bataille de Ponte Novu.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''French conquest of Corsica''' was a successful expedition by French forces of the Kingdom of France under Comte de Vaux, against Corsican forces under Pasquale Paoli of the Corsican Republic. The expedition was launched in May 1768, in the aftermath of the Seven Years' War. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:20, 3 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Assassination of Spencer Perceval]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:PercevalShooting.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 11 May 1812, at about 5:15 pm, Spencer Perceval, the prime minister of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, was shot dead in the lobby of the House of Commons by John Bellingham, a Liverpool merchant with a grievance against the government. Bellingham was detained; four days after the murder, he was tried, convicted and sentenced to death. He was hanged at Newgate Prison on 18 May, one week after the assassination and one month before the start of the War of 1812. Perceval remains the sole British prime minister to have been assassinated. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 10 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Malagasy constitutional referendum]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A constitutional referendum was held in Madagascar on 17 November 2010, in which voters approved a proposal for the state's fourth Constitution. The Malagasy people were asked to answer "Yes" or "No" to the proposed new constitution, which was considered to help consolidate Andry Rajoelina's grip on power. At the time of the referendum, Rajoelina headed the governing Highest Transitional Authority (HAT), an interim junta established following the military-backed coup d'état against then President Marc Ravalomanana in March 2009. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:21, 17 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28245290 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cooler Heads Coalition]]'''<br /> <small>''([[:de:Cooler Heads Coalition]])&#32;([[:fr:Cooler Heads Coalition]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cooler Heads Coalition''' is a politically conservative "informal and ad-hoc group" in the United States, financed and operated by the Competitive Enterprise Institute. The group, which rejects the scientific consensus on climate change, made efforts to stop the government from addressing climate change. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:23, 24 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28300238 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Transmissor de Ondas]]'''<br /> <small>''([[:en:Wave Transmitter]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Esq eletr transm ondas color.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Transmissor de Ondas''' é um equipamento precursor do rádio, desenvolvido por Roberto Landell de Moura na década de 1890, capaz de transmitir áudio via ondas eletromagnéticas, com sua primeira demonstração pública documentada tendo ocorrido no dia 16 de julho de 1899. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:49, 3 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Smoky (mascotte olimpica)]]'''<br /> <small>''([[:en:Smoky (Olympic mascot)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Smoky 1932 Olympic Village Mascot.webp|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Smoky''' (Los Angeles, 1931 o 1932 - Los Angeles, aprile 1934), occasionalmente scritto Smokey, è stato un cane che divenne la mascotte del villaggio olimpico estivo del 1932 e, successivamente, dell'evento generale. Pur non essendo oggi riconosciuto dal CIO, è stato, seppur non in modo ufficiale, la prima mascotte olimpica dei Giochi, oltre che a essere attualmente l'unica a essere stata un animale vero. Le successive edizioni non ebbero mascotte, dovendo aspettare i X Giochi olimpici invernali di Grenoble nel 1968 per ritrovarne una ufficialmente riconosciuta, lo sciatore stilizzato Schuss, allora non considerato ufficiale ma successivamente riconosciuto come tale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:50, 10 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Amazonas, o maior rio do mundo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Amazonas, o maior rio do mundo]])&#32;([[:es:Amazonas, o maior rio do mundo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frame A from Amazonas, o maior rio do mundo.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Amazonas, o maior rio do mundo''''' (lit. 'Amazon: The Greatest River in the World') is a 1922 Brazilian silent documentary film produced in 1918 by Silvino Santos. It is a black-and-white film that portrays life in the Amazon rainforest. Completed in 1920, it is considered one of the oldest cinematic records of the Amazon. It was presumed lost in 1931 and only rediscovered in 2023 at the Czech Film Archive. Silvino Santos produced the work over three years using sophisticated cinematic techniques, which led it to be deemed of "immense artistic value" by Le Monde. It has also been described as the "Holy Grail of Brazilian silent cinema" by The Guardian. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:57, 17 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28392163 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ali of the Eretnids]]'''<br /> <small>''([[:tr:Alaaddin Ali Bey]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ala al-Din Ali''' (January 1353 – August 1380) was the third Sultan of the Eretnids ruling from 1366 until his death. He inherited the throne at a very early age and was removed from administrative matters. He was characterized as particularly keen on personal pleasures, which later discredited his authority. During his rule, emirs under the Eretnids enjoyed considerable autonomy, and the state continued to shrink as neighboring powers captured several towns. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:59, 24 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28433698 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chilembwe uprising]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chilembwe supporters being led to be executed (cropped).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Chilembwe uprising''' was a rebellion against British colonial rule in Nyasaland (modern-day Malawi) which took place in January 1915. It was led by John Chilembwe, an American-educated Baptist minister. Based around his church in the village of Mbombwe in the south-east of the colony, the leaders of the revolt were mainly from an emerging black middle class. They were motivated by grievances against the British colonial system, which included forced labour, racial discrimination and new demands imposed on the African population following the outbreak of World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:52, 31 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1930 Bago earthquake]]'''<br /> <small>''([[:my:၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Thiao Mueang Phama (1955, p. 165).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> An earthquake affected Myanmar on 5 May 1930 with a moment magnitude (Mw ) 7.4. The shock occurred 35 km (22 mi) beneath the surface with a maximum Rossi–Forel intensity of IX (Devastating tremor). The earthquake was the result of rupture along a 131 km (81 mi) segment of the Sagaing Fault—a major strike-slip fault that runs through the country. Extensive damage was reported in the southern part of the country, particularly in Bago and Yangon, where buildings collapsed and fires erupted. At least 550, and possibly up to 7,000 people were killed. A moderate tsunami struck the Burmese coast which caused minor damage to ships and a port. It was felt for over 570,000 km2 (220,000 sq mi) and as far as Shan State and Thailand. The mainshock was followed by many aftershocks; several were damaging. The December earthquake was similarly sized which also occurred along the Sagaing Fault. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:54, 7 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Museum of Zoology of the University of São Paulo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Museu de Zoologia da USP 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Museum of Zoology of the University of São Paulo''' (Portuguese: Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo, abbreviated MZUSP) is a public natural history museum located in the historic Ipiranga district of São Paulo, Brazil. The MZUSP is an educational and research institution that is part of the University of São Paulo. The museum began at the end of the 19th century as part of the Museu Paulista; in 1941, it moved into a dedicated building. In 1969 the museum became a part of the University of São Paulo, receiving its current name. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:27, 14 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fear of crime]]'''<br /> <small>''([[:ar:الخوف من الجريمة]])&#32;([[:it:Criminofobia]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fear of crime''' refers to the fear of being a victim of crime, which is not necessarily reflective of the actual probability of being such a victim. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:23, 21 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28559524 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heritage preservation in South Korea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Korean.Dance-03.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The heritage preservation system of South Korea is a multi-level program aiming to preserve and cultivate Korean cultural heritage. The program is administered by the Cultural Heritage Administration (CHA), and the legal framework is provided by the Cultural Heritage Protection Act of 1962, last updated in 2012. The program started in 1962 and has gradually been extended and upgraded since then. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 28 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lhamana]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:We-Wa, a Zuni berdache, weaving - NARA - 523796 (cropped).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lhamana''', in traditional Zuni culture, are biologically male people who take on the social and ceremonial roles usually performed by women in their culture, at least some of the time. They wear a mixture of women's and men's clothing and much of their work is in the areas usually occupied by Zuni women. Some contemporary lhamana participate in the pan-Indian two-spirit community. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 10:28, 5 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Gruppo del Sileno]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Parco3.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sileno ed Egle con Mnasilo e Cromi''', meglio noto come Gruppo del Sileno, è un monumento in marmo di Carrara, realizzato da Jean-Baptiste Boudard nel 1765 per il Giardino Ducale di Parma; sostituito nel 1991 con una copia in polvere di marmo e resina, l'originale si trova provvisoriamente nel chiostro della Fontana del monastero di San Paolo, in attesa della definitiva collocazione prevista all'interno del palazzetto Eucherio Sanvitale nel parco Ducale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:28, 12 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28709947 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lorrin A. Thurston]]'''<br /> <small>''([[:fi:Lorrin Thurston]])&#32;([[:ko:로린 A. 서스턴]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lorrinandrewsthurston1892.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lorrin Andrews Thurston''' (July 31, 1858 – May 11, 1931) was a Hawaiian citizen lawyer, politician, and businessman. Thurston played a prominent role in the revolution that overthrew the Hawaiian Kingdom to replace Queen Liliʻuokalani with the Republic of Hawaii, with discreet US support for which Congress much later apologized. He published the Pacific Commercial Advertiser (a forerunner of the present-day Honolulu Star-Advertiser), and owned other enterprises. From 1906 to 1916, he and his network lobbied with national politicians to create a national park to preserve the Hawaiian volcanoes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:33, 19 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28731710 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lamiera bugnata]]'''<br /> <small>''([[:en:Tread plate]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Diamond Plate.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Una '''lamiera bugnata''' o mandorlata è una lamiera di metallo ottenuta dalla laminazione di una bramma attraverso rulli che, tramite punzonatura o goffratura, imprimono sulla lamina rilievi a forma di rombo o ellisse, detti bugne. Nel caso questi rilievi siano alternati singolarmente nei due assi, si parla di lamiera diamantata, mentre se le forme sono predisposte in maniera parallela per formare piccoli quadranti tra di loro tangenti, questo pattern viene identificato con il nome di mandorlato. We tend to ignore the fact that this type of plate is the only reason we don't slip when we walk on steel and wet or frozen surfaces. The Italian article it's short but quite complete, and has just the right amount of citations, unlike other poor languages' versions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 09:03, 26 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28751788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Angelo azzurro (cocktail)]]'''<br /> <small>''([[:es:Ángel azul (cóctel)]])&#32;([[:fr:Ange bleu (cocktail)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Angelo Azzurro Cocktail.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''angelo azzurro''' è un cocktail alcolico italiano. È considerato uno dei cocktail più popolari in Italia negli anni novanta, insieme al B-52 e all'Invisibile. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 08:39, 2 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fi:Kotiryssä]]'''<br /> <small>''([[:en:Kotiryssä]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''kotiryssä''' (jocular Finnish: one’s home Russky or home Russian) was a Soviet or Russian contact person of a Finnish politician, bureaucrat, businessman or other important person. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:33, 9 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Future self]]'''<br /> <small>''([[:pl:Przyszła jaźń]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the psychology of self, the '''future self''' concerns the processes and consequences associated with thinking about oneself in the future. People think about their future selves similarly to how they think about other people. The extent to which people feel psychologically connected (e.g., similarity, closeness) to their future self influences how well they treat their future self. When people feel connected to their future self, they are more likely to save for retirement, make healthy decisions, and avoid ethical transgressions. Interventions that increase feelings of connectedness with future selves can improve future-oriented decision making across these domains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 16 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pictorial map]]'''<br /> <small>''([[:fa:نقشه تصویری]])&#32;([[:ja:絵地図]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Blake Britain Spearhead of Attack.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pictorial maps''' (also known as illustrated maps, panoramic maps, perspective maps, bird's-eye view maps, and geopictorial maps) depict a given territory with a more artistic rather than technical style. It is a type of map in contrast to road map, atlas, or topographic map. The cartography can be a sophisticated 3-D perspective landscape or a simple map graphic enlivened with illustrations of buildings, people and animals. They can feature all sorts of varied topics like historical events, legendary figures or local agricultural products and cover anything from an entire continent to a college campus. Drawn by specialized artists and illustrators, pictorial maps are a rich, centuries-old tradition and a diverse art form that ranges from cartoon maps on restaurant placemats to treasured art prints in museums. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:18, 23 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Queen Elizabeth University Hospital]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:QEUH.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Queen Elizabeth University Hospital''' (QEUH) is a 1,677-bed acute hospital located in Govan, in the south-west of Glasgow, Scotland. The hospital is built on the site of the former Southern General Hospital and opened at the end of April 2015. The hospital comprises a 1,109-bed adult hospital, a 256-bed children's hospital and two major Emergency Departments; one for adults and one for children. There is also an Immediate Assessment Unit for local GPs and out-of-hours services, to send patients directly, without having to be processed through the Emergency Department. The retained buildings from the former Southern General Hospital include the Maternity Unit, the Institute of Neurological Sciences, the Langlands Unit for medicine of the elderly and the laboratory. The whole facility is operated by NHS Greater Glasgow and Clyde, and is one of the largest acute hospital campuses in Europe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:05, 30 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Non-constituency Member of Parliament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''Non-constituency Member of Parliament''' (NCMP) is a member of an opposition political party in Singapore who, as stipulated in Article 39 of the Constitution and the Parliamentary Elections Act, is declared to have been elected a Member of Parliament (MP) without constituency representation, despite having lost in a general election, by virtue of having been one of the opposition candidates with the highest vote shares among the unelected. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:10, 7 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immunolabeling]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Immunolabeling process image.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Immunolabeling''' is a biochemical process that enables the detection and localization of an antigen to a particular site within a cell, tissue, or organ. Antigens are organic molecules, usually proteins, capable of binding to an antibody. These antigens can be visualized using a combination of antigen-specific antibody as well as a means of detection, called a tag, that is covalently linked to the antibody <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> ---[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 14 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28945528 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Vespa analis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Plumpy hornet on the ground - 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Vespa analis''''', the yellow-vented hornet, is a species of common hornet found in Southeast Asia <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:28, 21 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28984647 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fernando de Noronha Marine National Park]]'''<br /> <small>''([[:pt:Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Baía dos Porcos - Fernando de Noronha (32811749914).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fernando de Noronha Marine National Park''' (Portuguese: Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha) is a national park in the state of Pernambuco, Brazil. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:40, 28 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29047614 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Xie Zhiliu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Xie Zhiliu''' (Chinese: 谢稚柳; 1910–1997) was a leading traditional painter, calligrapher, and art connoisseur of modern China. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:21, 4 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29077280 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lethocerus patruelis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lethocerus patruelis.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lethocerus patruelis''''' is a giant water bug in the family Belostomatidae. It is native to southeastern Europe, through Southwest Asia, to Pakistan, India and Burma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:20, 11 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29085671 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ikiza]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:CIA map of Burundi and surrounding countries during 1972 killings.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ikiza''' (variously translated from Kirundi as the Catastrophe, the Great Calamity, and the Scourge), or the Ubwicanyi (Killings), was a series of mass killings—often characterised as a genocide—which were committed in Burundi in 1972 by the Tutsi-dominated army and government, primarily against educated and elite Hutus who lived in the country. Conservative estimates place the death toll of the event between 100,000 and 150,000 killed, while some estimates of the death toll go as high as 300,000. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 18 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Corallite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Recent azooxanthellate Scleractinia (Cnidaria, Anthozoa) - ZooKeys-227-001-g004.jpeg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''corallite''' is the skeletal cup, formed by an individual stony coral polyp, in which the polyp sits and into which it can retract. The cup is composed of aragonite, a crystalline form of calcium carbonate, and is secreted by the polyp. Corallites vary in size, but in most colonial corals they are less than 3 mm (0.12 in) in diameter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 25 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Diksam Plateau]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Dixam plateau (6407168437).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Diksam Plateau''' or Dixam Plateau (Arabic: دكسم) is a limestone plateau in Socotra, Yemen. The Firmihin forest, located east of the Dirhur canyon within the plateau, has the highest concentration of Dragon's Blood Trees on the entire island. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:40, 1 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Ttongsul]]'''<br /> <small>''([[:ja:トンスル]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Ttongsul (imitation).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''ttongsul''' (똥술), o vino di feci, è una tradizionale preparazione medicinale coreana con gradazione alcolica al 9% a base di feci, solitamente umane e preferibilmente di bambino. Nato probabilmente traendo spunto dalla medicina tradizionale cinese, nelle credenze popolari il vino di feci avrebbe proprietà benefiche per molti tipi di malesseri: sarebbe un rimedio per dolori muscolari, ustioni, infiammazioni, epilessia e fratture ossee. Sebbene alcuni media occidentali abbiano in passato riportato che questa bevanda sia diffusa tra la popolazione coreana, al giorno d'oggi un numero molto limitato di persone ne fa uso, dopo aver subito un declino di popolarità nei secoli scorsi, tanto che la maggioranza dei giovani coreani non ne ha mai sentito parlare. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:28, 8 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the "Kapsan faction". This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 15 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29249252 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''<br /> <small>''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:45, 22 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29311347 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori. Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:58, 29 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:48, 6 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:06, 13 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' "Final Solution" to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:04, 20 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29452019 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Diaries]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:51, 27 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29487357 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:52, 3 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29558323 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity. For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:53, 10 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29584005 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elephant communication]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:24, 17 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Animal-made art]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement. There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:13, 24 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Halachic state]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The term "'''halachic state'''" (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 11:01, 1 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Сто лошадей]]'''<br /> <small>''([[:en:One Hundred Horses]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:29, 8 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''<br /> <small>''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:56, 15 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29779168 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pin Malakul]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:25, 22 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:20, 29 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:00, 5 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29871911 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Pietro Lauro]]'''<br /> <small>''([[:en:Pietro Lauro]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso. Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:45, 12 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29894468 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze. Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:14, 19 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''<br /> <small>''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese. Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome. Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:05, 26 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''<br /> <small>''([[:cs:Cenzura v Česku]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:32, 2 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:59, 9 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:45, 16 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''<br /> <small>''([[:de:Elefant von Cremona]])&#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:43, 23 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would "not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland". It is one of the most recent permanent expansions of United States territory. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 2 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Steens Mountain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 10:30, 9 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 16 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:07, 23 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:37, 30 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:27, 6 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:56, 13 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:34, 20 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:04, 27 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:16, 4 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:53, 11 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Stela of the cactus bearer]]'''<br /> <small>''([[:es:Estela del portador del cactus]])&#32;([[:ca:Estela del portador del cactus]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Estela Wachumero en Chavin.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''stela of the cactus bearer''' is a monolith or stele of a single piece of granite, belonging to the Chavín culture of ancient Peru, which remains in its original location on the northwest side of the circular plaza at the archaeological site known as the ceremonial center of Chavín de Huántar in the Ancash region of Peru. It was discovered during the 1972 excavation season by Peruvian archaeologist Luis Guillermo Lumbreras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 07:05, 21 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Griffith Hughes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The Reverend '''Griffith Hughes''' (1707 – c.1758), FRS, was a Welsh naturalist, clergyman, and author. Hughes wrote The Natural History of Barbados, which included the first description of the grapefruit (also known as "The Forbidden Fruit"). His work was praised by Linnaeus, but it has also been considered a "scientific fraud". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:32, 25 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Umuganda]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Umuganda"Rwandan community work".jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Umuganda''' is a national holiday in Rwanda taking place on the last Saturday of every month for mandatory nationwide community service from 08:00 to 11:00. Participation in Umuganda is required by law; failure to participate can result in a fine. The program was most recently re-established under President Paul Kagame in 2009, having resulted in a notable improvement in the cleanliness of Rwanda. Also, there are other informal Umuganda day activities that occur in the middle of the month. These activities are initiated by either society or the government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:55, 1 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Juryeonggu]]'''<br /> <small>''([[:kr:주령구]])&#32;([[:ja:酒令具]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:주령구의 발굴 당시 사진.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Juryeonggu''' (주령구?, 酒令具?, JuryeongguLR, ChuryŏngguMR) è un dado a 14 facce, risalente al periodo del Silla unificato (668-935 d.C.), ritrovato nel 1975 dopo alcuni scavi occorsi presso il Donggung e lo stagno Wolji di Gyeongju, in Corea del Sud. Le facce del dado mostravano inscrizioni recanti varie penalità o sfide, legate ad un gioco di bevute, dimostrando l'importanza dell'alcool e la raffinatezza con cui la sua assunzione veniva celebrata. L'artefatto originale è andato perduto, incendiato in un maldestro tentativo di preservazione: oggi ne esistono delle repliche, disponibili anche commercialmente. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:20, 8 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30622359 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cape Fiolent]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Beach of Cape Fiolent, Crimea.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cape Fiolent''' (Crimean Tatar: Felenk Burun; Ukrainian: Фіолент; Russian: Фиолент; Latin: Parthenium), also historically called Cape Fiolente, is a cape and nature reserve (zakaznik) located in southern Sevastopol, a city within Crimea that is internationally recognised as part of Ukraine but currently occupied by Russia since 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:24, 15 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30662919 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Renovating Action Party]]'''<br /> <small>''([[:es:Partido de Acción Renovadora]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Flag of the Renovating Action Party.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Renovating Action Party''' was a left-wing Salvadoran political party that existed from 1944 to 1967. The party had three distinct phases of its existence under the leaderships of Colonel José Asencio Menéndez (1944–1950), the old line (1950–1964), and the new line (1964–1967). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:52, 22 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Facial age estimation]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Facial age estimation''' is the use of artificial intelligence to estimate the age of a person based on their facial features. Computer vision techniques are used to analyse the facial features in the images of millions of people whose age is known and then deep learning is used to create an algorithm that tries to predict the age of an unknown person. The key use of the technology is to prevent access to age-restricted goods and services. Examples include restricting children from accessing internet pornography, checking that they meet a mandatory minimum age when registering for an account on social media, or preventing adults from accessing websites, online chat or games designed only for use by children. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div>--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:44, 29 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Paulo César Vinha State Park]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Capim dourado.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Paulo César Vinha State Park''' (Portuguese: Parque Estadual Paulo César Vinha) is a state park in the state of Espírito Santo, Brazil. It protects an area of dunes, lagoons and marshes along the Atlantic shore. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:35, 6 ліпеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Caledonian MacBrayne]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Cal-Mac HQ2005.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Caledonian MacBrayne''', in short form CalMac, is the trade name of CalMac Ferries Ltd, the major operator of passenger and vehicle ferries to the west coast of Scotland, serving ports on the mainland and 22 of the major islands. It is a subsidiary of holding company David MacBrayne, which is owned by the Scottish Government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:20, 13 ліпеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> pdi0cow8s0nx2xc8i9fn7pq60sqxwc1 0 784044 5165094 5016377 2026-07-12T17:32:29Z Gustavo H. Scherer 153440 Дадаў больш інфармацыі (я жыву ў гэтым горадзе) 5165094 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Кашыяс-ду-Сул''' ({{lang-pt|Caxias do Sul}}) — муніцыпалітэт у штаце [[Рыу-Гранды-ду-Сул]], на поўдні [[Бразілія|Бразіліі]], размешчаны ў горным рэгіёне Сера-Гаўша. Ён быў заснаваны [[Італія|італьянскімі]] імігрантамі 20 чэрвеня [[1890|1890 года]]. Сёння гэта другі па велічыні горад у штаце Рыу-Гранды-ду-Сул. Складовая частка мезарэгіёна Поўнач-усход штата Рыу-Гранды-ду-Сул. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Кашыяс-ду-Сул і гарадскую агламерацыю Сера-Гаўша. Плошча — 1643,913 км². Шчыльнасць насельніцтва — 286 чал./км². На працягу сваёй гісторыі Кашыяс-ду-Сул быў вядомы пад назвамі Кампу-дус-Бугрыс (да 1877 года), Колонія-дзі-Кашыяс (1877–1884) і Санта-Тэрэза-дзі-Кашыяс (1884–1890)<ref>{{Cite web|url=http://www.caxias.rs.gov.br/cidade/index.php|title=Prefeitura de Caxias do Sul|website=www.caxias.rs.gov.br|access-date=2026-07-12}}</ref>. Горад быў заснаваны ў месцы, дзе плато Вакарыя пачынае раздзяляцца на мноства далін, прарэзаных невялікімі воднымі патокамі, у выніку чаго яго паўднёвая частка мае вельмі перасечаны рэльеф. Гэтую тэрыторыю з незапамятных часоў насялялі індзейцы кайгангі, аднак іх гвалтоўна выгналі так званыя «бугрэйрус»<ref>{{Кніга|спасылка=http://archive.org/details/brasilumahistori0000buen|аўтар=Eduardo Bueno|загаловак=Brasil : uma história|год=2003|выдавецтва=São Paulo : Ática|старонак=458|isbn=978-85-08-08213-1}}</ref>, што адкрыла шлях да таго, каб у канцы XIX стагоддзя ўрад Бразільскай імперыі вырашыў каланізаваць гэты рэгіён еўрапейскім насельніцтвам. Такім чынам, тысячы імігрантаў, пераважна італьянцаў з рэгіёна Венета, але таксама немцы, французы, іспанцы і палякі, перасеклі акіян і падняліся ў Серра-Гаўча, асвойваючы тэрыторыю, якая на той час заставалася амаль цалкам некранутай. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Найбуйнейшыя гарады Бразіліі}} [[Катэгорыя:Гарады Бразіліі]] j8vpgcipguur8ratewrriw1f1uns715 5165095 5165094 2026-07-12T17:33:50Z Gustavo H. Scherer 153440 /* */ 5165095 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Кашыяс-ду-Сул''' ({{lang-pt|Caxias do Sul}}) — муніцыпалітэт у штаце [[Рыу-Гранды-ду-Сул]], на поўдні [[Бразілія|Бразіліі]], размешчаны ў горным рэгіёне Серра-Гаўша. Ён быў заснаваны [[Італія|італьянскімі]] імігрантамі 20 чэрвеня [[1890|1890 года]]. Сёння гэта другі па велічыні горад у штаце Рыу-Гранды-ду-Сул. Складовая частка мезарэгіёна Поўнач-усход штата Рыу-Гранды-ду-Сул. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Кашыяс-ду-Сул і гарадскую агламерацыю Серра-Гаўша. Плошча — 1643,913 км². Шчыльнасць насельніцтва — 286 чал./км². На працягу сваёй гісторыі Кашыяс-ду-Сул быў вядомы пад назвамі Кампу-дус-Бугрыс (да 1877 года), Колонія-дзі-Кашыяс (1877–1884) і Санта-Тэрэза-дзі-Кашыяс (1884–1890)<ref>{{Cite web|url=http://www.caxias.rs.gov.br/cidade/index.php|title=Prefeitura de Caxias do Sul|website=www.caxias.rs.gov.br|access-date=2026-07-12}}</ref>. Горад быў заснаваны ў месцы, дзе плато Вакарыя пачынае раздзяляцца на мноства далін, прарэзаных невялікімі воднымі патокамі, у выніку чаго яго паўднёвая частка мае вельмі перасечаны рэльеф. Гэтую тэрыторыю з незапамятных часоў насялялі індзейцы кайгангі, аднак іх гвалтоўна выгналі так званыя «бугрэйрус»<ref>{{Кніга|спасылка=http://archive.org/details/brasilumahistori0000buen|аўтар=Eduardo Bueno|загаловак=Brasil : uma história|год=2003|выдавецтва=São Paulo : Ática|старонак=458|isbn=978-85-08-08213-1}}</ref>, што адкрыла шлях да таго, каб у канцы XIX стагоддзя ўрад Бразільскай імперыі вырашыў каланізаваць гэты рэгіён еўрапейскім насельніцтвам. Такім чынам, тысячы імігрантаў, пераважна італьянцаў з рэгіёна Венета, але таксама немцы, французы, іспанцы і палякі, перасеклі акіян і падняліся ў Серра-Гаўча, асвойваючы тэрыторыю, якая на той час заставалася амаль цалкам некранутай. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Найбуйнейшыя гарады Бразіліі}} [[Катэгорыя:Гарады Бразіліі]] hz7dliz3c4334kbkv3czz503n6g05tc 5165369 5165095 2026-07-13T11:53:06Z M.L.Bot 261 5165369 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Кашыяс-ду-Сул''' ({{lang-pt|Caxias do Sul}}) — муніцыпалітэт у штаце [[Рыу-Гранды-ду-Сул]], на поўдні [[Бразілія|Бразіліі]], размешчаны ў горным рэгіёне Сера-Гаўша. Ён быў заснаваны [[Італія|італьянскімі]] імігрантамі 20 чэрвеня 1890 года. У 2020-я гады, другі па велічыні горад у штаце Рыу-Гранды-ду-Сул. Складовая частка мезарэгіёна Поўнач-усход штата Рыу-Гранды-ду-Сул. Уваходзіць у эканоміка-статыстычны мікрарэгіён Кашыяс-ду-Сул і гарадскую агламерацыю Сера-Гаўша. Плошча — 1643,913 км². Шчыльнасць насельніцтва — 286 чал./км². Ранейшыя назвы — '''Кампу-дус-Бугрыс''' (да 1877), '''Калонія-дзі-Кашыяс''' (1877—1884), '''Санта-Тэрэза-дзі-Кашыяс''' (1884—1890)<ref>{{Cite web|url=http://www.caxias.rs.gov.br/cidade/index.php|title=Prefeitura de Caxias do Sul|website=www.caxias.rs.gov.br|access-date=2026-07-12}}</ref>. Заснаваны ў месцы, дзе плато Вакарыя пачынае раздзяляцца на мноства далін, прарэзаных невялікімі воднымі патокамі, таму яго паўднёвая частка мае вельмі перасечаны рэльеф. Гэту тэрыторыю з даўніх часоў насялялі індзейцы кайгангі, аднак іх выгналі так званыя «бугрэйрус»<ref>{{Кніга|спасылка=http://archive.org/details/brasilumahistori0000buen|аўтар=Eduardo Bueno|загаловак=Brasil : uma história|год=2003|выдавецтва=São Paulo : Ática|старонак=458|isbn=978-85-08-08213-1}}</ref>, пасля гэтага, у канцы XIX стагоддзя ўрад Бразільскай імперыі вырашыў каланізаваць гэты рэгіён еўрапейскім пасяленцамі. Тысячы імігрантаў, пераважна італьянцаў з рэгіёну Венета, але таксама немцы, французы, іспанцы і палякі, падняліся ў Сера-Гаўша і асвоілі тэрыторыю, якая да гэтага заставалася амаль некранутай. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Найбуйнейшыя гарады Бразіліі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Бразіліі]] 378ge0um0bg0cnigr7ik60i2elsmhvf 0 785342 5165248 5138749 2026-07-13T05:44:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165248 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Пінхас Чарняк''' ({{lang-he|פנחס צ'רניאק}}; [[14 верасня]] [[1909]] — [[12 студзеня]] [[1993]]) — прафесар [[Ядзерная медыцына|ядзернай медыцыны]], заснавальнік Інстытута ядзернай медыцыны ў Тэль-Хашомеры ([[Ізраіль]]). == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Гарадзец (Кобрынскі раён)|Гарадцы]] (сучасны [[Кобрынскі раён]] [[Беларусь|Беларусі]]). З пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ягоная сям’я ўцякла ў [[Ялец (горад)|Ялец]], дзе бацька Пінхаса ўладкаваўся на працу ў раённую кантору санітарнай рэгістратуры. У школе хлопчык вылучаўся сваімі ведамі па [[Матэматыка|матэматыцы]] і перайшоў на клас старэй за свой узрост. Праз 4 гады сямейства пераехала ў [[Орша|Оршу]]. Пасля заканчэння [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў 1921 года сям’я пераехала ў [[Антопаль]] у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая апынулася пад кантролем палякаў. Чарняк пачаў вучыцца ў гімназіі ў [[Кобрын|Кобрыне]], потым прадоўжыў вучобу ў гімназіі ў [[Брэст|Брэст-Літоўску]], дзе стаў выдатнікам. Скончыўшы вучобу, вярнуўся на два гады ў дзяржаўную гімназію ў Кобрыне. Чарняк хацеў паступіць на [[Інжынерная справа|інжынерную справу]] ў Варшаўскі палітэхнік, але не быў прыняты з-за ўведзеных у [[Другая Рэч Паспалітая|Польшчы]] абмяжаванняў на колькасць яўрэйскіх студэнтаў. Тады юнак вырашыў вывучаць медыцыну ў [[Трэцяя французская рэспубліка|Францыі]]. У 1929 годзе, ва ўзросце дваццаці гадоў, быў прыняты ва ўніверсітэт Манпелье. Быў прызначаны першым асістэнтам універсітэцкай клінікі і працаваў на кафедрах унутраных хвароб, дэрматалогіі, уралогіі і дзіцячай артапедыі, дзе вынайшаў прыстасаванні для палягчэння рухаў дзяцей, якія атрымалі назву «прыборы Чарняка». Абараніў дысертацыю па тэме «Гігіена і прафілактыка шляхам абразання». У працы Чарняк спрабаваў даказаць, што абразанне прадухіляе венерычныя захворванні. У 1936 годзе атрымаў дыплом медыцыны ва ўніверсітэце Манпелье і вярнуўся ў Польшчу. Паколькі замежны дыплом не дзейнічаў у Польшчы, Чарняк паступіў у ВНУ [[Вільня|Вільні]], дзе правучыўся паўтара года. Паўтара года [[Клінічная ардынатура|стажыраваўся]] ў гарадской бальніцы ў Брыску, працаваў у дзіцячым эпідэміялагічным аддзяленні, дзе спецыялізаваўся на пункцыях падставы [[Пазваночнік|пазваночніка]]. Паралельна з працаваў у санаторыі Дзямчава. Пасля заканчэння інтэрнатуры набыў у [[Варшава|Варшаве]] медыцынскія інструменты і абсталяванне. Потым у Антопалі ён арандаваў 4-павярховы дом, дзе стварыў прыватную клініку. У маі 1939 года атрымаў пасведчанне на працу лекарам. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] быў прызначаны ўчастковым лекарам і дырэктарам шпіталю ў Антопалі. У 1941 годзе, калі [[Трэці Рэйх]] уварваўся ў [[СССР]], нягледзячы на просьбы раённага кіраўніка, Чарняк разам з цяжарнай жонкай, сёстрамі і хворай маці вырашыў застацца ў Антопалі. Калі немцы ўвайшлі ў Антопаль, ён ледзь не быў імі застрэлены, але выратаваўся дзякуючы доктарскай павязцы на руцэ. Пазней Чарняк і яго сям’я трапілі ў [[Гета ў Антопалі|Антопальскае гета]]. Лекар працаваў у клініцы за межамі гета, куды яго кожны дзень адвозілі [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцыі]]. Беларускія сяляне паважалі Чарняка і таемна прыносілі яму ежу. Ён жа лячыў хворых гета лекамі, якія выкрадаў з клінікі і з дапамогай жонкі нелегальна выносіў з аптэкі, дзе яна працавала. У адзін з выездаў за межы гета Чарняк лячыў камандзіра партызанскага атрада Піліпа Кірава. Так усталявалася першая сувязь паміж Чарняком і [[Партызаны|партызанамі]]. 15 кастрычніка 1942 года немцы і калабаранты пачалі ліквідацыю гета. Аднак яму ўдалося ўцячы. Мужчына схаваўся ў доме Івана Байдука, жонку якога выратаваў у мінулым. Паўгода Чарняк хаваўся ў нары пад домам. Пазней ён уцёк з Антопаля да партызанскага лагера Піліпа Кірава, дзе Чарняк стаў урачом партызанскага батальёна. Урач арганізаваў у лесе імправізаваную клініку, праводзіў аналізы крыві і мачы, лячыў хворых і параненых байцоў. Акрамя таго, мужчына арганізаваў курсы фельчараў для 18 маладых жанчын з ліку вяскоўцаў. Лекар таксама дапамог прыпыніць эпідэмію сыпнога тыфа. Пасля вызвалення Антопаля ў чэрвені 1944 года за заслугі ў барацьбе з акупантамі быў узнагароджаны [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэнам Чырвонай Зоркі]]. Неўзабаве ён пакінуў Антопаль і жыў са сваёй сям’ёй спачатку ў [[Гурова Ілавэцке|Ландсбергу]] і [[Лодзь|Лодзі]], а затым прыбыў ва [[Уроцлаў]]. Яго прынялі асістэнтам ва ўніверсітэцкай клініцы дэрматалагічных захворванняў. У гэты час Чарняк праславіўся распрацоўкай метадаў лячэння і барацьбы з эпідэміямі [[Пранцы|пранцаў]] і [[Ганарэя|ганарэі]]. У 1950 годзе выражыў іміграваць у Ізраіль. Перад гэтым Чарняк добраахвотна падахвоціўся быць лекарам у арганізацыі Joint у [[Парыж|Парыжы]], дзе лячыў габрэйскіх мігрантаў. Паралельная вучыўся ў Інстытуце Пастэра. Пераехаўшы ў Ізраіль, пачаў працаваць асістэнтам у аддзяленні рэнтгена і [[Радый|радыевага]] лячэння ў шпіталі Хадаса ў [[Іерусалім]]а і спецыялізаваўся на анкалагічнай медыцыне. Праводзіў медыцынскія выпрабаванні з [[Ёд|радыеактыўным ёдам]]. Каля паўгода працаваў няпоўны працоўны дзень у Міністэрстве абароны ў лабараторыі [[Навуковы інстытут імя Вейцмана|Інстытута навукі Вейцмана]], дзе даследваў спосабы абароны людзей ад [[Радыеактыўны распад|радыеактыўнага выпраменьвання]]. У 1954 годзе Чарняк заснаваў Інстытут ізатопаў радыю ў Тэль-Хашомеры. У 1969 годзе быў прызначаны прафесарам ядзернай медыцыны ў Школе медыцыны Саклера ў [[Тэль-Авіўскі ўніверсітэт|Тэль-Авіўскім універсітэце]] і быў кіраўніком кафедры ядзернай медыцыны. У 1975 годзе выйшаў на пенсію. Праз 5 гадоў пасля выхаду на пенсію ўзначаліў Інстытут ядзернай медыцыны ў бальніцы Асаф Харафех, дзе працаваў да 1989 года. == Спасылкі == * [http://collections1.yadvashem.org/notebook_ext.asp?item=5596099 תמונת משפחת צ'רניאק עם משה סתוי], יד ושם * [http://thepartisan.org/document/68555,0,5307.aspx ערך על גניה צ'רניאק] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131205014903/http://thepartisan.org/document/68555,0,5307.aspx |date=5 снежня 2013 }}, אתר ארגון הפרטיזנים ולוחמי המחתרות והגיטאות * [http://belaruspartisans.blogspot.co.il/2011/05/blog-post_1038.html רופאים יהודים ביער], הפרטיזנים של בלארוס * [https://web.archive.org/web/20180513201600/http://moreshet.pl/he/node/996 אנטופול], מרכז מורשת יהדות פולין * [http://www.sheba.co.il/Laboratory_Division/Nuclear_medicine_UNIT/ המכון לרפואה גרעינית] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131212193143/http://www.sheba.co.il/Laboratory_Division/Nuclear_medicine_UNIT/ |date=12 снежня 2013 }} * https://www.nli.org.il/he/a-topic/987007260016405171{{Недаступная спасылка}} * [http://www.jrj.co.il/BRPortal/br/P102.jsp?arc=2696681 פנחס צ'רניאק] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230717113355/http://www.jrj.co.il/BRPortal/br/P102.jsp?arc=2696681 |date=17 ліпеня 2023 }}, אות המציל היהודי, אתר יהודים שהצילו יהודים בתקופת השואה {{ВС}} [[Катэгорыя:Выпускнікі ВНУ Францыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі]] [[Катэгорыя:Медыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Медыкі Францыі]] [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Медыкі СССР]] [[Катэгорыя:Медыкі Ізраіля]] [[Катэгорыя:Вязні гета]] sfh3czkjxiyaeckubgb63qbc5n2mxzf 0 787071 5165008 4984519 2026-07-12T13:42:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165008 wikitext text/x-wiki '''Прорвінскі папраўча-працоўны лагер''' ('''ПрорвЛАГ''') — падраздзяленне, якое дзейнічала ў сістэме папраўча-працоўных устаноў [[ГУЛАГ]] [[СССР]], якое працавала ў 1930—1940 гадах на востраве Прорва ў [[Каспіскае мора|Каспійскім моры]]. Вязні лагера займаліся рыбнай лоўляй і яе апрацоўкай<ref name=":1">{{кніга|аўтар = Якир, Петр Ионович|частка = |загаловак = Детство в тюрьме = Childhood in prison: Childhood in prison: мемуары Петра Якира|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = London; Basingstoke|выдавецтва = Macmillan|год = 1972|том = |старонкі = |старонак = 151 с.: портр.|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = }}</ref>. == Гісторыя == Папраўча-працоўны лагер створаны 5 верасня 1932 года ў сістэме [[ГУЛАГ]] [[АДПУ пры СНК СССР|АДПУ]] пры [[СНК СССР]], якое працавала на востраве Прорва [[Казахская Аўтаномная Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка|Казахскай АССР]]<ref name=":0">{{кніга|аўтар = Кривенко, С.|частка = Прорвинский ИТЛ (Прорвлаг)|загаловак = Система исправительно-трудовых лагерей в СССР, 1923—1960: Справочник / Общество «Мемориал», Государственный архив Российской Федерации|арыгінал = |спасылка = http://old.memo.ru/history/nkvd/gulag/r3/r3-373.htm|адказны = Составитель: Смирнов, М. Б.; [Научные редакторы: Н. Г. Охотин, А. Б. Рогинский]|выданне = |месца = Москва|выдавецтва = Звенья|год = 1998|том = |старонкі = |старонак = 597, [1] с.: карт.|серыя = |isbn = 5-7870-0022-6|тыраж = |ref = |archive-date = 19 студзеня 2025|archive-url = https://web.archive.org/web/20250119125130/http://old.memo.ru/history/nkvd/gulag/r3/r3-373.htm}}</ref>. Начальнікам лагера прызначылі члена [[Усесаюзная камуністычная партыя (бальшавікоў)|УКП(б)]] з 1920 года М. У. Цеплова, які да таго часу ўжо больш за 10 гадоў працаваў у органах [[Усерасійская надзвычайная камісія па барацьбе з контррэвалюцыяй і сабатажам|УНК]]–[[АДПУ]]<ref>{{cite web|url = https://nkvd.memo.ru/index.php/%D0%A2%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%B2,_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|title = Теплов, Николай Владимирович|first = |last = |authorlink = |date = |work = Кадровый состав органов государственной безопасности СССР. 1935−1939|publisher = |location = |page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = https://web.archive.org/web/20220615164715/https://nkvd.memo.ru/index.php/%D0%A2%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%B2,_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87|archive-date = 2022-06-15|access-date = 2025-|url-status = live|quote = |ref = }}</ref>. Да закрыцця навігацыі 1932 года, гэта значыць на працягу 4-х месяцаў, промысел быў у неабходнай меры забудаваны і забяспечаны ўсім патрэбным для падрыхтоўкі да вясновай пуціны. На працягу зімы былі ўзведзены вытворчыя будынкі і пракапаны канал даўжынёю каля 3 км, які палягчаў доступ да промыслу з мора.<ref>{{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = История сталинского Гулага. Конец 1920-х - первая половина 1950-х годов = The history of Stalin's Gulag. Late 1920s-Early 1950s: The history of Stalin's Gulag. Late 1920s-Early 1950s: собрание документов в 7 томах / Министерство культуры и массовых коммуникаций Российской Федерации, Федеральное архивное агентство, Государственный архив Российской Федерации, Гуверский институт войны, революции и мира|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Москва|выдавецтва = РОССПЭН|год = |том = 3: Экономика / [ответственный редактор и составитель О. В. Хлевнюк]|старонкі = 104—105|старонак = 623, [1] с.: табл.|серыя = |isbn = 5-8243-0607-9|тыраж = |ref = }}</ref> 17 красавіка 1940 года перайменаваны ў [[Астраханскі ППЛ]]<ref name=":0"></ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Іванова, Г.М. Забытый остров архипелага ГУЛАГ – Прорвинский ИТЛ / Галина Михайловна Иванова // Historia provinciae — журнал региональной истории. — 2021. —Т. 5. — № 4. — С. 1254—1293. {{ізаляваны артыкул|date=2025-04-26}} [[Катэгорыя:Лагеры ГУЛАГ ў Казахстане]] [[Катэгорыя:Атырау]] [[Катэгорыя:Атыраўская вобласць]] [[Катэгорыя:Астрахань]] b846efqfo2wih4ht322x2wjqs2cpcjl 0 788165 5165117 5143816 2026-07-12T19:18:00Z 5165117 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Арцём Ігаравіч Брухан''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі палітычны дзеяч. З 2017 па 2020 год працаваў у [[Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт|Брэсцкім аблвыканкаме]]. З 15 мая 2025 года з’яўляецца спікерам [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады Беларусі]]. == Біяграфія == Скончыў [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя Пушкіна]]. На размеркаванні патрапіў у [[Брэсцкая крэпасць|Музей абароны Брэсцкай крэпасці]], дзе і застаўся працаваць пазней. За 5 гадоў дарос да старшага навуковага супрацоўніка<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/335604|title=Былы чыноўнік расказаў, як працаваў у выканкаме, не паехаў на мітынг за Лукашэнку і за што хацеў бы выбачыцца|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-02-10|access-date=2025-05-19|archive-date=7 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250407212030/https://nashaniva.com/335604|url-status=live}}</ref>. У 2017 годзе пачаў працаваць у [[Брэсцкі аблвыканкам|Брэсцкім аблвыканкаме]]. Курыраваў пытанні захавання [[Гісторыка-культурная спадчына|гісторыка-культурнай спадчыны]] ў галоўным упраўленні ідэалагічнай працы. Таксама адказваў за музеі. Звольніўся з працы на наступны дзень пасля [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|забойства Рамана Бандарэнкі]] ў 2020 годзе<ref name=":0" />. Пасля звальнення пераехаў у Польшчу, дзе далучыўся да [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народнага антыкрызіснага ўпраўлення]] [[Павел Паўлавіч Латушка|Паўла Латушкі]]<ref name=":0" />. 24 красавіка 2024 года [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства інфармацыі Беларусі]] ўнесла [[Instagram]] Брухана ў спіс «экстрэмісцкіх матэрыялаў»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://reform.news/instagram-akkaunt-chlena-ks-artema-bruhana-priznali-jekstremistskim|title=Instagram-аккаунт члена КС Артема Брухана признали «экстремистским»|last=|website=[[REFORM.news]]|date=2025-04-24|access-date=2025-05-23}}</ref>. 14 мая 2025 года быў абраны спікерам Каардынацыйнай рады Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/86708776/spikier-kr|title=Новым спікерам Каардынацыйнай рады выбраны Арцём Брухан|author=Алесь Наваборскі|first=|last=|website=[[Белсат]]|date=2025-05-14|access-date=2025-05-19}}</ref>. З 69 галасоў дэлегатаў Брухан атрымаў 50<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/367914|title=Арцём Брухан абраны спікерам Каардынацыйнай рады замест зніклай Анжалікі Мельнікавай|website=Наша Ніва|date=2025-05-14|access-date=2025-05-19|archive-date=15 мая 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515052409/https://nashaniva.com/367914|url-status=live}}</ref>. 15 мая пакінуў пасаду намесніка прадстаўніка [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднанага пераходнага кабінета]] па транзіце ўлады<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://reform.news/bruhan-posle-izbranija-spikerom-ks-ostavil-post-v-obedinennom-perehodnom-kabinete|title=Брухан после избрания спикером КС оставил пост в Объединенном переходном кабинете|last=|website=[[REFORM.news]]|date=2025-05-15|access-date=2025-05-19|archive-date=15 мая 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515111029/https://reform.news/bruhan-posle-izbranija-spikerom-ks-ostavil-post-v-obedinennom-perehodnom-kabinete|url-status=live}}</ref>. 20 чэрвеня 2026 года, быў пераабраны спікерам Каардынацыйнай рады 4-га склікання, набраўшы 62 з 66 галасоў дэлегатаў, якія ўдзельнічалі ў выбарах (агулам 80 дэлегатаў). <ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/398099|title=Спікерам Каардынацыйнай рады пераабраны Арцём Брухан|website=Наша Ніва|date=2026-06-21|access-date=2026-07-12}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Брухан Арцём Ігаравіч}} [[Катэгорыя:Спікеры Каардынацыйнай рады]] [[Катэгорыя:Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]] [[Катэгорыя:Асобы Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] 6fyc2eof0d04uu4zzktfrcoo53wpkky 5165348 5165117 2026-07-13T11:32:27Z 5165348 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Арцём Ігаравіч Брухан''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі палітычны дзеяч. У 2017-2020 гадах супрацоўнік [[Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт|Брэсцкага аблвыканкама]]. З 15 мая 2025 года спікер [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады Беларусі]]. == Біяграфія == Скончыў [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя Пушкіна]]. На размеркаванні патрапіў у [[Брэсцкая крэпасць|Музей абароны Брэсцкай крэпасці]], дзе і застаўся працаваць пазней. За 5 гадоў стаў старшым навуковым супрацоўнікам<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/335604|title=Былы чыноўнік расказаў, як працаваў у выканкаме, не паехаў на мітынг за Лукашэнку і за што хацеў бы выбачыцца|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-02-10|access-date=2025-05-19|archive-date=7 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250407212030/https://nashaniva.com/335604|url-status=live}}</ref>. У 2017 годзе пачаў працаваць у [[Брэсцкі аблвыканкам|Брэсцкім аблвыканкаме]]. Курыраваў пытанні захавання [[Гісторыка-культурная спадчына|гісторыка-культурнай спадчыны]] ў галоўным упраўленні ідэалагічнай работы. Таксама адказваў за музеі. Звольніўся на наступны дзень пасля [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|забойства Рамана Бандарэнкі]] ў 2020 годзе<ref name=":0" />. Пасля звальнення пераехаў у Польшчу, дзе далучыўся да [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народнага антыкрызіснага ўпраўлення]] [[Павел Паўлавіч Латушка|Паўла Латушкі]]<ref name=":0" />. 24 красавіка 2024 года [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства інфармацыі Беларусі]] ўнесла [[Instagram]] Брухана ў спіс «экстрэмісцкіх матэрыялаў»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://reform.news/instagram-akkaunt-chlena-ks-artema-bruhana-priznali-jekstremistskim|title=Instagram-аккаунт члена КС Артема Брухана признали «экстремистским»|last=|website=[[REFORM.news]]|date=2025-04-24|access-date=2025-05-23}}</ref>. 14 мая 2025 года абраны спікерам Каардынацыйнай рады Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/86708776/spikier-kr|title=Новым спікерам Каардынацыйнай рады выбраны Арцём Брухан|author=Алесь Наваборскі|first=|last=|website=[[Белсат]]|date=2025-05-14|access-date=2025-05-19}}</ref>. З 69 галасоў дэлегатаў Брухан атрымаў 50<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/367914|title=Арцём Брухан абраны спікерам Каардынацыйнай рады замест зніклай Анжалікі Мельнікавай|website=Наша Ніва|date=2025-05-14|access-date=2025-05-19|archive-date=15 мая 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515052409/https://nashaniva.com/367914|url-status=live}}</ref>. 15 мая пакінуў пасаду намесніка прадстаўніка [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднанага пераходнага кабінета]] па транзіце ўлады<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://reform.news/bruhan-posle-izbranija-spikerom-ks-ostavil-post-v-obedinennom-perehodnom-kabinete|title=Брухан после избрания спикером КС оставил пост в Объединенном переходном кабинете|last=|website=[[REFORM.news]]|date=2025-05-15|access-date=2025-05-19|archive-date=15 мая 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515111029/https://reform.news/bruhan-posle-izbranija-spikerom-ks-ostavil-post-v-obedinennom-perehodnom-kabinete|url-status=live}}</ref>. 20 чэрвеня 2026 года, пераабраны спікерам Каардынацыйнай рады 4-га склікання, набраў 62 з 66 галасоў дэлегатаў, якія ўдзельнічалі ў выбарах (агулам 80 дэлегатаў).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/398099|title=Спікерам Каардынацыйнай рады пераабраны Арцём Брухан|website=Наша Ніва|date=2026-06-21|access-date=2026-07-12}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Брухан Арцём Ігаравіч}} [[Катэгорыя:Спікеры Каардынацыйнай рады]] [[Катэгорыя:Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]] [[Катэгорыя:Асобы Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] 6w0micc0fcm0w5zqmusf8d8c9ctd5dp 0 791356 5165118 5149742 2026-07-12T19:18:26Z Deltaspace42 165989 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:673044-600968-1287x836.jpg]] → [[File:Suckewer - Girl.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) 5165118 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Рахіль (Роза) Суцкевер''' ([[2 лістапада]] [[1904]], [[Смаргонь]] — [[1943|1943,]] [[Трэблінка]] (?)) — мастачка [[Яўрэі|яўрэйскага]] паходжання, удзельніца [[Вільня|віленскай]] мастацкай групы [["Юнг Вільне"]] ''(Маладая Вільня).'' У 1915 у сувязі з [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайной]] разам з сям’ёй была вывезена ў Сібір, у 1922 перабралася ў [[Вільня|Вільню]]. Жыла з бацькамі ў сэрцы яўрэйскага квартала, у 1933 выйшла замуж за рамесніка Кальмана Ушаева. Спачувала сацыялістычным ідэям, змяніла сваё імя на больш сучаснае — Роза. Насуперак пашыранай інфармацыі, не была сваячкай яшчэ аднаго ўдзельніка Jung-Vilne родам са Смаргоні [[Аўром Суцкевер|Аўрома Суцкевера]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=lt|url=https://www.lrt.lt/naujienos/kultura/12/1190476/naciu-sunaikinta-dailininke-rachele-suckever-menas-prasmingiausia-ka-galejo-daryti-mirties-akivaizdoje|title=Nacių sunaikinta dailininkė Rachelė Suckever: menas – prasmingiausia, ką galėjo daryti mirties akivaizdoje|first=Mindaugas Klusas,Giedrė|last=Jankevičiūtė,LRT.lt|website=lrt.lt|date=2020-06-28|access-date=2025-08-24}}</ref>. == Творчасць міжваеннага часу == У 1925 паступіла бясплатна вучыцца на мастацкі факультэт [[Віленскі ўніверсітэт|Універсітэта Стэфана Баторыя]]. У 1928-30 ездзіла ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] разам са сваім бацькам Навумам. Пасля вяртання аднавіла вучобу ва ўніверсітэце, дзе навучалася мастацтву пад кіраўніцтвам [[Людамір Вікенцевіч Сляндзінскі|Людаміра Сляндзінскага]]<ref name=":0" />. [[Файл:Suckewer - Girl.jpg|міні|Рахіль (Роза) Суцкевер. Дзяўчынка. 1935. Дзяржаўны яўрэйскі музей Віленскага Гаона.]] На пачатку 1930-х далучылася да групы ''Yung-Vilne'' («Маладая Вільня''»''), якая аб’ядноўвала пісьменнікаў і мастакоў яўрэйскага паходжання. Разам з чальцамі групы [[Бенцыён Міхтам|Бенцыёнам Міхтамам]] і Мілкай Гецэльсам у снежні 1930 брала ўдзел у Пастаяннай мастацкай выставе ў Вільні ў бібліятэцы Сырніка, дзе выстаўляла карціну ''«Socjaln simen»'' (''«''Сацыяльны сімвал»). У лютым 1935 паказвала свае працы на Пастаяннай мастацкай выставе ў Вільні разам з Бенцыёнам Міхтамам і [[Рафаэль Хволес|Рафаэлем Хволесам]]. Выстаўка работ удзельнікаў ''Yung-Vilne'' выклікала ажыўленую дыскусію ў мясцовай прэсе пра зніжэнне цікавасці да пачынанняў віленскіх мастакоў і прычыны гэтай з’явы. У тым жа годзе яна і Шэйна Эфрон выставілі свае працы на экспазіцыі студэнтаў універсітэта Стэфана Баторыя. Там жа былі паказаны і творы [[Ber Zalkind|Бер Залкінд]]. На гэтай выставе Рахель Суцкевер прадэманстравала сваю найбольш вядомую працу «''A Sztrajk in Amerikaner Port''» (''«''Страйк у амерыканскім порце»), якая выклікала найбольшую цікавасць сярод усіх палоцен і жыва абмяркоўвалася ў аглядах выставы. У жніўні таго ж года мастачка экспанавала ''«Страйк у амерыканскім порце»'' на выставе яўрэйскага выяўленчага мастацтва, арганізаванай сумесна з Сусветным кангрэсам YIVO ў Вільні. На выставе былі сабраны працы 13 мастакоў, сярод іх быў і [[Марк Шагал]]. Крытыкі адзначылі манументальнасць, а таксама кампазіцыю і насычаныя колеры палатна Розы Суцквер. Рэпрадукцыя карціны была апублікавана ў студзені 1936 у трэцім нумары альманаха «''Yung-Vilne''». 26 лістапада 1938 у гандлёва-прамысловым памяшканні на вуліцы Нямецкая, 21 адкрылася персанальная выстаўка работ Рахіль Суцкевер, арганізаваная Саюзам яўрэйскіх мастакоў-візуалістаў у Вільні і групай ''Yung-Vilne''. Выстаўка працягвалася да 2 студзеня 1939. Як падкрэслівае Яанна Лісэк у сваёй кнізе ''«Юнг Вільне — яўрэйская мастацкая група»'', выстаўка атрымала шырокае асвятленне ў мясцовай прэсе. Мастачка паказала там 60 сваіх работ, у асноўным партрэты, а таксама пейзажы і нацюрморты.<blockquote>У рэцэнзіі на выставу падкрэслівалася, што на ўспрыманне рэальнасці маладой мастачкай, як і ў выпадку з пісьменнікамі з «Юнг Вільне», вырашальна паўплываў досвед Першай сусветнай вайны. Гэты траўматычны досвед і складаная сітуацыя ў канцы 1930-х сфармавалі ў яе творчасці вобраз чалавека, далёкі ад ідэалізму і сентыментальнасці, які мяжуе з карыкатурай і выкрывае заганы чалавечай прыроды. Крытыкі высока ацанілі значны прагрэс, дасягнуты ў яе творчым развіцці за тры гады з 1935 года (час яе знакамітай выставы ў YIVO). Яны адзначылі, што мастачка, вызваліўшыся ад уплыву сваіх універсітэцкіх выкладчыкаў, знайшла свой уласны стыль, умела спалучаючы [[Імпрэсіянізм|імпрэсіянісцкія]] прыёмы з [[Экспрэсіянізм|экспрэсіянісцкім]] агульным выказваннем<ref>Joanna Lisek; ''Jung Wilne — żydowska grupa artystyczna'' (Wrocław; Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego; 2005; <nowiki>ISBN 83-229-2670-7</nowiki>) str. 173</ref>.</blockquote>У рэцэнзіі на выстаўку ''Rochl Suckewers bilder ojssztelung'' Бер Залкінд на старонках «Undzer Tog» напісаў:<blockquote>У сваім творчым падыходзе Рахіль Суцкевер з’яўляецца адначасова і імпрэсіяністкай, і экспрэсіяністкай. Яе палітра маляўнічая і яркая, тут няма чорнага ці карычневага колераў. Яе карціны напісаны ў імпрэсіянісцкім стылі, але пры гэтым яны прытрымліваюцца прынцыпаў экспрэсіянізму: усё ў іх — гэта выраз, і ўсюды мы бачым псіхалагічны падыход, які раскрывае цёмныя куткі чалавечай душы, што знаходзіць сваё адлюстраванне ў яе палотнах<ref>Ber Zalkind — «Rochl Suckewers bilder ojssztelung» (Wystawa Racheli Suckewer), w «Undzer Tog» 1938 r., nr 276 — tłum. w Joanna Lisek; ''Jung Wilne — żydowska grupa artystyczna'' (Wrocław; Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego; 2005; <nowiki>ISBN 83-229-2670-7</nowiki>) str. 173</ref>.</blockquote> У дзень закрыцця выставы адбыліся гала-канцэрт і аўкцыён работ. У канцы 1938 выйшаў другі том вершаў паэта Эльханана Фоглера ''«''Дзве бярозы ля дарогі» з вокладкай, распрацаванай Рахіль Суцкевер. 24 сакавіка 1939 у кансерваторыі адбыўся тэатральна-літаратурны вечар, прысвечаны выхаду зборніка [[Lejzer Wolf|Лейзера Вольфа]] «Чорныя жамчужыны». Касцюмы для тэатральнай часткі былі распрацаваны Рахіль Суцкевер. У ліпені 1939 у альманаху «Naje Bleter» была апублікаваная рэпрадукцыя яе карціны ''«Dos kind fun gas»'' («Дзіця вуліцы»), якая стала вынікам супрацоўніцтва групы Юнга Вільне і яўрэйскіх пісьменнікаў з [[Коўна|Каўнаса]]. == Другая сусветная вайна == Пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] Рахіль Суцкевер засталася ў Вільні. Падчас савецкай акупацыі яна актыўна дапамагала яўрэйскім імігрантам з акупаваных немцамі тэрыторый. У пачатку 1940 выйшла апошняя публікацыя групы ''Yung-Vilne'' — зборнік паэзіі [[Аўром Суцкевер|Аўрома Суцкевера]] ''«Valdiks»'' (Лес) накладам 500 асобнікаў з вокладкай Рахель Суцкевер. У зборніку былі сабраны вершы Аўрома Суцкевера 1937—1939 гадоў. Пасля стварэння [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]] Суцкевер далучылася да арганізацыйнага камітэта калектыўнай літоўскай выставы, якая праходзіла ў Вільні з лістапада па снежань 1940. Яна таксама ўваходзіла ў склад журы, якое ацэньвала прадстаўленыя працы. Пасля гэтага Дзяржаўны музей набыў многія з твораў мастачкі. Пасля таго, як нацысты акупавалі Вільню, патрапіла ў гета. Там яна дапамагала адораным дзецям, даглядаючы і матэрыяльна падтрымліваючы дзесяцігадовага мастака Самуэля Бака. У сакавіку 1943 яна паказала свае працы на мастацкай выставе, якая праходзіла ў тэатры гета. Сярод іх былі «''Партрэт'' ''мужчыны''», тры віленскія пейзажы і шэсць акварэляў, якія служылі сцэнічнымі дэкарацыямі для спектакляў, што ставіліся ў гета. Некаторыя з работ набыў музей гета. На выставе таксама быў праведзены мастацкі конкурс, галоўны прыз у памеры 250 марак быў прысуджаны Суцкевер за яе карціну ''«Партрэт вясёлага чалавека''». Саму выставу ў першыя некалькі дзён наведалі некалькі сотняў чалавек. Брала ўдзел у стварэнні гіганцкай мадэлі Вільні, над якой па загадзе гебітскамісара працавалі каля трыццаці яўрэйскіх архітэктараў, інжынераў, чарцёжнікаў, тэхнікаў і мастакоў, якія знаходзіліся ў гета. Для гэтай працы была створана спецыяльная ўстанова, так званая майстэрня «''Plastikers plan Vilna''», з 40 макетных панэляў памерам 82 × 60 см захаваліся толькі чатыры. Асноўным матэрыялам быў гіпс, але выкарыстоўваліся драўляныя элементы, дрот і ніткі<ref name=":0" />. У імкненні абараніць сваю мастацкую спадчыну, Суцкевер даверыла свае працы на захованне польскай сяброўцы, пані Мілеўскай. На жаль, пасля бамбардавання працы згарэлі разам з домам, дзе яны захоўваліся. Летапісец Віленскага гета Герман Крук, які апісваў выстаўку Рахіль Суцкевер у гета, згадвае, што выстаўляліся карціны не толькі акварэллю, але і алейнымі фарбамі. Хутчэй за ўсё, гэта былі творы, напісаныя да вайны і нейкім чынам перавезеныя ў гета — «Бяздомны хлопчык» і «Дзяўчына». Яны цудам захаваліся ў схованках гета, былі знойдзены пасля вайны і перададзены ў Яўрэйскі музей, створаны ў 1946 годзе. Там жа апынуліся і партрэты жыхароў гета, зробленыя з акварэльных і жывапісных фарбаў. Калі ў 1949 годзе Яўрэйскі музей быў ліквідаваны з-за ўзмацнення антысеміцкай кампаніі, распачатай Сталіным, творы Суцкевер былі перададзены ў Музей рэвалюцыі ЛССР, пасля чаго было вырашана, што яны не з’яўляюцца творамі мастацтва, а дакументамі, а карціны алеем на палатне «Хлопчык» і «Дзяўчынка» былі перададзены ў Музей мастацтваў ЛССР. Мастацкая спадчына Р. Суцкевера была ўз’яднана са стварэннем Дзяржаўнага яўрэйскага музея Віленскага Гаона<ref name=":0" />. [[Файл:Stolperstein für Rachelė Suckever-Ušajeva (Vilnius).jpg|міні|Мемарыяльны камень ля дома ў Вільні, дзе жыла Рахіль Суцкевер]] Пасля ліквідацыі Віленскага гета яна разам з бацькамі і сястрой была дэпартавана ў лагер смерці [[Трэблінка]] і там забіта. Яе мужа дэпартавалі ў лагер у [[Эстонія|Эстоніі]] . == Сёння == Некалькі яе прац дэманструюцца ў пастаяннай экспазіцыі Музея гісторыі і культуры літвакоў у Вільні. 17 мая 2022 года ля дома на вул. Басанавічуса, дзе жыла мастачка, быў усталяваны мемарыяльны камень (Stolpersteine). == Зноскі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1943 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў XX стагоддзі]] [[Катэгорыя:Мастакі Польшчы]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаргоні]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 2 лістапада]] loq3bmud8uf5bkxukyo8fuvkb4gjwpy 5165191 5165118 2026-07-12T21:37:57Z Pabojnia 135280 афармленне 5165191 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Рахіль (Роза) Суцкевер''' ([[2 лістапада]] [[1904]], [[Смаргонь]] — [[1943|1943,]] [[Трэблінка]] (?)) — мастачка [[Яўрэі|яўрэйскага]] паходжання, удзельніца [[Вільня|віленскай]] мастацкай групы [["Юнг Вільне"]] ''(Маладая Вільня).'' У 1915 у сувязі з [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайной]] разам з сям’ёй была вывезена ў Сібір, у 1922 перабралася ў [[Вільня|Вільню]]. Жыла з бацькамі ў сэрцы яўрэйскага квартала, у 1933 выйшла замуж за рамесніка Кальмана Ушаева. Спачувала сацыялістычным ідэям, змяніла сваё імя на больш сучаснае — Роза. Насуперак пашыранай інфармацыі, не была сваячкай яшчэ аднаго ўдзельніка Jung-Vilne родам са Смаргоні [[Аўром Суцкевер|Аўрома Суцкевера]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=lt|url=https://www.lrt.lt/naujienos/kultura/12/1190476/naciu-sunaikinta-dailininke-rachele-suckever-menas-prasmingiausia-ka-galejo-daryti-mirties-akivaizdoje|title=Nacių sunaikinta dailininkė Rachelė Suckever: menas – prasmingiausia, ką galėjo daryti mirties akivaizdoje|first=Mindaugas Klusas,Giedrė|last=Jankevičiūtė,LRT.lt|website=lrt.lt|date=2020-06-28|access-date=2025-08-24}}</ref>. == Творчасць міжваеннага часу == У 1925 паступіла бясплатна вучыцца на мастацкі факультэт [[Віленскі ўніверсітэт|Універсітэта Стэфана Баторыя]]. У 1928-30 ездзіла ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] разам са сваім бацькам Навумам. Пасля вяртання аднавіла вучобу ва ўніверсітэце, дзе навучалася мастацтву пад кіраўніцтвам [[Людамір Вікенцевіч Сляндзінскі|Людаміра Сляндзінскага]]<ref name=":0" />. [[Файл:Suckewer - Girl.jpg|міні|Рахіль (Роза) Суцкевер. Дзяўчынка. 1935. Дзяржаўны яўрэйскі музей Віленскага Гаона.]] На пачатку 1930-х далучылася да групы ''Yung-Vilne'' («Маладая Вільня''»''), якая аб’ядноўвала пісьменнікаў і мастакоў яўрэйскага паходжання. Разам з чальцамі групы [[Бенцыён Міхтам|Бенцыёнам Міхтамам]] і Мілкай Гецэльсам у снежні 1930 брала ўдзел у Пастаяннай мастацкай выставе ў Вільні ў бібліятэцы Сырніка, дзе выстаўляла карціну ''«Socjaln simen»'' (''«''Сацыяльны сімвал»). У лютым 1935 паказвала свае працы на Пастаяннай мастацкай выставе ў Вільні разам з Бенцыёнам Міхтамам і [[Рафаэль Хволес|Рафаэлем Хволесам]]. Выстаўка работ удзельнікаў ''Yung-Vilne'' выклікала ажыўленую дыскусію ў мясцовай прэсе пра зніжэнне цікавасці да пачынанняў віленскіх мастакоў і прычыны гэтай з’явы. У тым жа годзе яна і Шэйна Эфрон выставілі свае працы на экспазіцыі студэнтаў універсітэта Стэфана Баторыя. Там жа былі паказаны і творы [[Ber Zalkind|Бер Залкінд]]. На гэтай выставе Рахель Суцкевер прадэманстравала сваю найбольш вядомую працу «''A Sztrajk in Amerikaner Port''» (''«''Страйк у амерыканскім порце»), якая выклікала найбольшую цікавасць сярод усіх палоцен і жыва абмяркоўвалася ў аглядах выставы. У жніўні таго ж года мастачка экспанавала ''«Страйк у амерыканскім порце»'' на выставе яўрэйскага выяўленчага мастацтва, арганізаванай сумесна з Сусветным кангрэсам YIVO ў Вільні. На выставе былі сабраны працы 13 мастакоў, сярод іх быў і [[Марк Шагал]]. Крытыкі адзначылі манументальнасць, а таксама кампазіцыю і насычаныя колеры палатна Розы Суцквер. Рэпрадукцыя карціны была апублікавана ў студзені 1936 у трэцім нумары альманаха «''Yung-Vilne''». 26 лістапада 1938 у гандлёва-прамысловым памяшканні на вуліцы Нямецкая, 21 адкрылася персанальная выстаўка работ Рахіль Суцкевер, арганізаваная Саюзам яўрэйскіх мастакоў-візуалістаў у Вільні і групай ''Yung-Vilne''. Выстаўка працягвалася да 2 студзеня 1939. Як падкрэслівае Яанна Лісэк у сваёй кнізе ''«Юнг Вільне — яўрэйская мастацкая група»'', выстаўка атрымала шырокае асвятленне ў мясцовай прэсе. Мастачка паказала там 60 сваіх работ, у асноўным партрэты, а таксама пейзажы і нацюрморты.<blockquote>У рэцэнзіі на выставу падкрэслівалася, што на ўспрыманне рэальнасці маладой мастачкай, як і ў выпадку з пісьменнікамі з «Юнг Вільне», вырашальна паўплываў досвед Першай сусветнай вайны. Гэты траўматычны досвед і складаная сітуацыя ў канцы 1930-х сфармавалі ў яе творчасці вобраз чалавека, далёкі ад ідэалізму і сентыментальнасці, які мяжуе з карыкатурай і выкрывае заганы чалавечай прыроды. Крытыкі высока ацанілі значны прагрэс, дасягнуты ў яе творчым развіцці за тры гады з 1935 года (час яе знакамітай выставы ў YIVO). Яны адзначылі, што мастачка, вызваліўшыся ад уплыву сваіх універсітэцкіх выкладчыкаў, знайшла свой уласны стыль, умела спалучаючы [[Імпрэсіянізм|імпрэсіянісцкія]] прыёмы з [[Экспрэсіянізм|экспрэсіянісцкім]] агульным выказваннем<ref>Joanna Lisek; ''Jung Wilne — żydowska grupa artystyczna'' (Wrocław; Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego; 2005; <nowiki>ISBN 83-229-2670-7</nowiki>) str. 173</ref>.</blockquote>У рэцэнзіі на выстаўку ''Rochl Suckewers bilder ojssztelung'' Бер Залкінд на старонках «Undzer Tog» напісаў:<blockquote>У сваім творчым падыходзе Рахіль Суцкевер з’яўляецца адначасова і імпрэсіяністкай, і экспрэсіяністкай. Яе палітра маляўнічая і яркая, тут няма чорнага ці карычневага колераў. Яе карціны напісаны ў імпрэсіянісцкім стылі, але пры гэтым яны прытрымліваюцца прынцыпаў экспрэсіянізму: усё ў іх — гэта выраз, і ўсюды мы бачым псіхалагічны падыход, які раскрывае цёмныя куткі чалавечай душы, што знаходзіць сваё адлюстраванне ў яе палотнах<ref>Ber Zalkind — «Rochl Suckewers bilder ojssztelung» (Wystawa Racheli Suckewer), w «Undzer Tog» 1938 r., nr 276 — tłum. w Joanna Lisek; ''Jung Wilne — żydowska grupa artystyczna'' (Wrocław; Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego; 2005; <nowiki>ISBN 83-229-2670-7</nowiki>) str. 173</ref>.</blockquote> У дзень закрыцця выставы адбыліся гала-канцэрт і аўкцыён работ. У канцы 1938 выйшаў другі том вершаў паэта Эльханана Фоглера ''«''Дзве бярозы ля дарогі» з вокладкай, распрацаванай Рахіль Суцкевер. 24 сакавіка 1939 у кансерваторыі адбыўся тэатральна-літаратурны вечар, прысвечаны выхаду зборніка [[Lejzer Wolf|Лейзера Вольфа]] «Чорныя жамчужыны». Касцюмы для тэатральнай часткі былі распрацаваны Рахіль Суцкевер. У ліпені 1939 у альманаху «Naje Bleter» была апублікаваная рэпрадукцыя яе карціны ''«Dos kind fun gas»'' («Дзіця вуліцы»), якая стала вынікам супрацоўніцтва групы Юнга Вільне і яўрэйскіх пісьменнікаў з [[Коўна|Каўнаса]]. == Другая сусветная вайна == Пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] Рахіль Суцкевер засталася ў Вільні. Падчас савецкай акупацыі яна актыўна дапамагала яўрэйскім імігрантам з акупаваных немцамі тэрыторый. У пачатку 1940 выйшла апошняя публікацыя групы ''Yung-Vilne'' — зборнік паэзіі [[Аўром Суцкевер|Аўрома Суцкевера]] ''«Valdiks»'' (Лес) накладам 500 асобнікаў з вокладкай Рахель Суцкевер. У зборніку былі сабраны вершы Аўрома Суцкевера 1937—1939 гадоў. Пасля стварэння [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]] Суцкевер далучылася да арганізацыйнага камітэта калектыўнай літоўскай выставы, якая праходзіла ў Вільні з лістапада па снежань 1940. Яна таксама ўваходзіла ў склад журы, якое ацэньвала прадстаўленыя працы. Пасля гэтага Дзяржаўны музей набыў многія з твораў мастачкі. Пасля таго, як нацысты акупавалі Вільню, патрапіла ў гета. Там яна дапамагала адораным дзецям, даглядаючы і матэрыяльна падтрымліваючы дзесяцігадовага мастака Самуэля Бака. У сакавіку 1943 яна паказала свае працы на мастацкай выставе, якая праходзіла ў тэатры гета. Сярод іх былі «''Партрэт'' ''мужчыны''», тры віленскія пейзажы і шэсць акварэляў, якія служылі сцэнічнымі дэкарацыямі для спектакляў, што ставіліся ў гета. Некаторыя з работ набыў музей гета. На выставе таксама быў праведзены мастацкі конкурс, галоўны прыз у памеры 250 марак быў прысуджаны Суцкевер за яе карціну ''«Партрэт вясёлага чалавека''». Саму выставу ў першыя некалькі дзён наведалі некалькі сотняў чалавек. Брала ўдзел у стварэнні гіганцкай мадэлі Вільні, над якой па загадзе гебітскамісара працавалі каля трыццаці яўрэйскіх архітэктараў, інжынераў, чарцёжнікаў, тэхнікаў і мастакоў, якія знаходзіліся ў гета. Для гэтай працы была створана спецыяльная ўстанова, так званая майстэрня «''Plastikers plan Vilna''», з 40 макетных панэляў памерам 82 × 60 см захаваліся толькі чатыры. Асноўным матэрыялам быў гіпс, але выкарыстоўваліся драўляныя элементы, дрот і ніткі<ref name=":0" />. У імкненні абараніць сваю мастацкую спадчыну, Суцкевер даверыла свае працы на захованне польскай сяброўцы, пані Мілеўскай. На жаль, пасля бамбардавання працы згарэлі разам з домам, дзе яны захоўваліся. Летапісец Віленскага гета Герман Крук, які апісваў выстаўку Рахіль Суцкевер у гета, згадвае, што выстаўляліся карціны не толькі акварэллю, але і алейнымі фарбамі. Хутчэй за ўсё, гэта былі творы, напісаныя да вайны і нейкім чынам перавезеныя ў гета — «Бяздомны хлопчык» і «Дзяўчына». Яны цудам захаваліся ў схованках гета, былі знойдзены пасля вайны і перададзены ў Яўрэйскі музей, створаны ў 1946 годзе. Там жа апынуліся і партрэты жыхароў гета, зробленыя з акварэльных і жывапісных фарбаў. Калі ў 1949 годзе Яўрэйскі музей быў ліквідаваны з-за ўзмацнення антысеміцкай кампаніі, распачатай Сталіным, творы Суцкевер былі перададзены ў Музей рэвалюцыі ЛССР, пасля чаго было вырашана, што яны не з’яўляюцца творамі мастацтва, а дакументамі, а карціны алеем на палатне «Хлопчык» і «Дзяўчынка» былі перададзены ў Музей мастацтваў ЛССР. Мастацкая спадчына Р. Суцкевера была ўз’яднана са стварэннем Дзяржаўнага яўрэйскага музея Віленскага Гаона<ref name=":0" />. [[Файл:Stolperstein für Rachelė Suckever-Ušajeva (Vilnius).jpg|міні|Мемарыяльны камень ля дома ў Вільні, дзе жыла Рахіль Суцкевер]] Пасля ліквідацыі Віленскага гета яна разам з бацькамі і сястрой была дэпартавана ў лагер смерці [[Трэблінка]] і там забіта. Яе мужа дэпартавалі ў лагер у [[Эстонія|Эстоніі]] . == Сёння == Некалькі яе прац дэманструюцца ў пастаяннай экспазіцыі Музея гісторыі і культуры літвакоў у Вільні. 17 мая 2022 года ля дома на вул. Басанавічуса, дзе жыла мастачка, быў усталяваны мемарыяльны камень (Stolpersteine). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1943 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў XX стагоддзі]] [[Катэгорыя:Мастакі Польшчы]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Смаргоні]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 2 лістапада]] 4n3maeap01fgq5m7gs3ua0z9gkv5jlh 0 791807 5165244 5144453 2026-07-13T05:39:24Z 5144453 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пракопчык}} {{Палітык}} '''Лізавета Сяргеяўна Пракопчык''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская грамадская і палітычная дзеячка. З 2025 года віцэ-спікер Каардынацыйнай рады. Лідар фракцыі «[[Наступ (фракцыя)|Моладзевы наступ]]», актывістка студэнцкага руху. == Біяграфія == Нарадзілася ў [[Магілёў|Магілёве]], але праз год бацькі перавезлі сям’ю ў [[Пружаны]]. Жыла там да 17 гадоў, пасля чаго ў 2016 годзе паступіла на факультэт нямецкай мовы ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт замежных моў|Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]] і пераехала жыць у сталіцу<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/368618|title=«Нейкая Ліза, якой 20 гадоў, судзіцца з Лукашэнкам» — вялікая гутарка з новай віцэ-спікеркай КР Лізаветай Пракопчык|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-05-25|access-date=2025-09-03}}</ref><ref name=":0" />. У 2020 годзе была выключаная з вучобы за ўдзел у пратэстным руху<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://pozirk.online/be/news/139237/|title=Лідар "Моладзевага наступу" Лізавета Пракопчык абраная другім віцэ-спікерам Каардынацыйнай рады|website=Pozirk|date=2025-05-21|access-date=2025-09-03}}</ref>. 12 лістапада 2020 года, падчас прыходу сілавікоў на яе афіцыную кватэру, з’ехала з краіны праз [[Расія|Расію]] ва [[Украіна|Украіну]]. Ва Украіне працавала ў бары «Карма». У першы дзень [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|поўнамаштабнага ўварвання Расіі]] 24 лютага 2022 года з’ехала з Украіны ў [[Польшча|Польшчу]]<ref name=":1" />. У 2025 годзе працавала даследчыцай і праектнай менеджаркай у даследчым інстытуце «[[Інстытут палітычных даследаванняў «Палітычная сфера»|Палітычная сфера]]»<ref name=":1" />. Летам гэтага года на фоне прафесійнага выпальвання і высокай нагрузкі перанесла {{iw|Нервовы зрыў|нервовы зрыў|ru|Нервное расстройство}}. Праходзіла курс лячэння {{iw|Трывожна-дэпрэсіўны разлад|трывожна-дэпрэсіўнага разладу|en|Mixed anxiety–depressive disorder}} з дапамогай псіхатэрапіі і медыкаментаў<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/393822|title=У віцэ-спікеркі Каардынацыйнай рады Лізаветы Пракопчык сабралася $12 тысяч даўгоў|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2026-04-27|access-date=2026-04-29}}</ref>. У красавіку 2026 года публічна агучыла інфармацыю пра сваю цяжкую фінансавую сітуацыю і наяўнасць запазычанасці ў памеры каля 12 тысяч долараў. Паводле слоў Пракопчык, каля паловы гэтай сумы складаюць нявыплачаныя ёй грошы за працу ад дзвюх няўрадавых арганізацый, астатняя частка доўгу ўтварылася падчас перапынку ў працы праз стан здароўя і праз удзел у валанцёрскіх ініцыятывах<ref name=":2" />. == Грамадская і палітычная дзейнасць == У 2017 годзе паудзельнічала ў [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах «недармаедаў»]], з-за чаго была затрымана на 13 сутак арышту. Пасля вызвалення пазнаёмілася з Яўгенам Міхасюком і далучылася да [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночання беларускіх студэнтаў]]. У 2019 годзе падала ананімную скаргу на [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнку]]. У 2020 годзе, на фоне [[Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі|каранавіруса]], удзельнічала ў акцыі з раздачай [[Медыцынская маска|медыцынскіх масак]] «Ха-ха, я тут памру»<ref name=":1" />. 21 мая 2025 года была абраная другім віцэ-спікерам [[Каардынацыйная рада трэцяга склікання|Каардынацыйнай рады трэцяга склікання]]. За яе кандыдатуру прагаласаў 41 дэлегат (усяго ў галасаванні прынялі ўдзел 47 з 79 чальцоў)<ref name=":0" />. == Погляды == Прытрымліваецца [[Лібертарыянства|лібертарыянскіх]] і [[Анарха-капіталізм|анарха-капіталістычных]] поглядаў. Прыхільніца [[Свабодны рынак|свабоднага рынку]]<ref name=":1" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Пракопчык Лізавета Сяргеяўна}} [[Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Наступ]] ka3why7xr32jtc2kgi8sfre4dwdoicl 5165363 5165244 2026-07-13T11:43:43Z 5165363 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пракопчык}} {{Палітык}} '''Лізавета Сяргееўна Пракопчык''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская грамадская і палітычная дзеячка. З 2025 года віцэ-спікер Каардынацыйнай рады. Лідар фракцыі «[[Наступ (фракцыя)|Моладзевы наступ]]», актывістка студэнцкага руху. == Біяграфія == Нарадзілася ў [[Магілёў|Магілёве]], але праз год бацькі перавезлі сям’ю ў [[Пружаны]]. Жыла там да 17 гадоў, пасля чаго ў 2016 годзе паступіла на факультэт нямецкай мовы ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт замежных моў|Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]] і пераехала жыць у сталіцу<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/368618|title=«Нейкая Ліза, якой 20 гадоў, судзіцца з Лукашэнкам» — вялікая гутарка з новай віцэ-спікеркай КР Лізаветай Пракопчык|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-05-25|access-date=2025-09-03}}</ref><ref name=":0" />. У 2020 годзе была выключаная з вучобы за ўдзел у пратэстным руху<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://pozirk.online/be/news/139237/|title=Лідар "Моладзевага наступу" Лізавета Пракопчык абраная другім віцэ-спікерам Каардынацыйнай рады|website=Pozirk|date=2025-05-21|access-date=2025-09-03}}</ref>. 12 лістапада 2020 года, падчас прыходу сілавікоў на яе афіцыную кватэру, з’ехала з краіны праз [[Расія|Расію]] ва [[Украіна|Украіну]]. Ва Украіне працавала ў бары «Карма». У першы дзень [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|поўнамаштабнага ўварвання Расіі]] 24 лютага 2022 года з’ехала з Украіны ў [[Польшча|Польшчу]]<ref name=":1" />. У 2025 годзе працавала даследчыцай і праектнай менеджаркай у даследчым інстытуце «[[Інстытут палітычных даследаванняў «Палітычная сфера»|Палітычная сфера]]»<ref name=":1" />. Летам гэтага года на фоне прафесійнага выпальвання і высокай нагрузкі перанесла {{iw|Нервовы зрыў|нервовы зрыў|ru|Нервное расстройство}}. Праходзіла курс лячэння {{iw|Трывожна-дэпрэсіўны разлад|трывожна-дэпрэсіўнага разладу|en|Mixed anxiety–depressive disorder}} з дапамогай псіхатэрапіі і медыкаментаў<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/393822|title=У віцэ-спікеркі Каардынацыйнай рады Лізаветы Пракопчык сабралася $12 тысяч даўгоў|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2026-04-27|access-date=2026-04-29}}</ref>. У красавіку 2026 года публічна агучыла інфармацыю пра сваю цяжкую фінансавую сітуацыю і наяўнасць запазычанасці ў памеры каля 12 тысяч долараў. Паводле слоў Пракопчык, каля паловы гэтай сумы складаюць нявыплачаныя ёй грошы за працу ад дзвюх няўрадавых арганізацый, астатняя частка доўгу ўтварылася падчас перапынку ў працы праз стан здароўя і праз удзел у валанцёрскіх ініцыятывах<ref name=":2" />. == Грамадская і палітычная дзейнасць == У 2017 годзе паудзельнічала ў [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах «недармаедаў»]], з-за чаго была затрымана на 13 сутак арышту. Пасля вызвалення пазнаёмілася з Яўгенам Міхасюком і далучылася да [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночання беларускіх студэнтаў]]. У 2019 годзе падала ананімную скаргу на [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнку]]. У 2020 годзе, на фоне [[Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі|каранавіруса]], удзельнічала ў акцыі з раздачай [[Медыцынская маска|медыцынскіх масак]] «Ха-ха, я тут памру»<ref name=":1" />. 21 мая 2025 года была абраная другім віцэ-спікерам [[Каардынацыйная рада трэцяга склікання|Каардынацыйнай рады трэцяга склікання]]. За яе кандыдатуру прагаласаў 41 дэлегат (усяго ў галасаванні прынялі ўдзел 47 з 79 чальцоў)<ref name=":0" />. == Погляды == Прытрымліваецца [[Лібертарыянства|лібертарыянскіх]] і [[Анарха-капіталізм|анарха-капіталістычных]] поглядаў. Прыхільніца [[Свабодны рынак|свабоднага рынку]]<ref name=":1" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Пракопчык Лізавета Сяргеяўна}} [[Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Наступ]] 8iq0ap3jvtndh2pnk9q5pbp88gosc4q 0 791808 5165354 5030938 2026-07-13T11:37:11Z M.L.Bot 261 Мэта перасылкі зменена з [[Лізавета Сяргеяўна Пракопчык]] на [[Лізавета Сяргееўна Пракопчык]] 5165354 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Лізавета Сяргееўна Пракопчык]] rx1k2qfyv2k30ulfdwh4wrrrmlq4ozz 0 795417 5165073 5062218 2026-07-12T16:29:19Z DzBar 156353 + 5 катэгорый з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165073 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = {{flatlist| * 1981–2003 <!--DO NOT change the date of disbanding to before or after 2003; that was the year Pantera officially broke up, even before Dimebag died.--> * 2022–цяпер }} }} '''Pantera''' — амерыканскі [[Метал (музыка)|метал]]-гурт, створаны ў [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтане, штат Тэхас]], у 1981 годзе братамі Эбат (гітарыст Даймбэг Дарэл і бубнач Віні Пол). Найбольш вядомы склад гурта складаўся з братоў Эбат, а таксама басіста Рэкса Браўна і вакаліста Філа Ансельмо, якія далучыліся да гурта ў 1982 і 1986 гадах адпаведна. Гурту прыпісваюць развіццё і папулярызацыю паджанру [[Груў-метал|груў-металу]] ў 1990-х гадах.<ref>{{Cite web|url=https://www.theprp.com/2022/11/26/news/pantera-share-teaser-for-upcoming-reunion-tour-rex-brown-says-this-is-gonna-be-one-hell-of-a-ride/|title=Pantera Share Teaser For Upcoming Reunion Tour, Rex Brown Says "This Is Gonna Be One Hell Of A Ride"|website=Theprp.com|date=2022-11-27|access-date=2024-03-10}}</ref><ref>{{Citation|title=Cowboys from Hell - Pantera {{!}} Album {{!}} AllMusic|url=https://www.allmusic.com/album/cowboys-from-hell-mw0000308550|access-date=2024-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ultimate-guitar.com/articles/features/7_times_pantera_proved_they_were_the_kings_of_groove_metal-104431|title=7 Times Pantera Proved They Were the Kings of Groove Metal|website=[[Ultimate Guitar]]|date=March 24, 2020|access-date=2024-03-10}}</ref> Pantera лічыцца адным з самых паспяховых і ўплывовых гуртоў у гісторыі металу. Гурт прадала каля 20 мільёнаў пласцінак па ўсім свеце<ref name="tshaonline.org">{{Cite web|url=https://www.tshaonline.org/handbook/entries/abbott-vincent-paul-vinnie-paul|title=Abbott, Vincent Paul [Vinnie Paul] (1964–2018)|date=November 7, 2019|access-date=August 19, 2021}}</ref> і атрымаў чатыры намінацыі на [[Грэмі|прэмію «Грэмі»]].<ref>{{Cite web|url=https://www.grammy.com/grammys/artists/pantera/7936|title=Pantera|website=GRAMMY.com|date=November 19, 2019|access-date=October 17, 2020}}</ref> Пачынаючы як глэм-метал гурт, Pantera выпусцілі тры альбомы ў сярэдзіне 1980-х з вакалістам Тэры Глейзам (''Metal Magic'', ''Projects in the Jungle'' і ''I Am the Night''), але з невялікім поспехам. У пошуках новага, больш цяжкага гучання, Pantera прыняла Ансельма ў 1986 годзе і выпусціла альбом ''Power Metal'' у 1988 годзе. У наступным годзе яны заключылі кантракт з буйным лэйблам Atco. Іх пяты альбом (які гурт з тых часоў абвясціў сваім афіцыйным дэбютным альбомам),<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmusic.com/artist/pantera-mn0000005441|title=Pantera Songs, Albums, Reviews, Bio & More {{!}} A...|website=AllMusic|access-date=2025-11-29}}</ref> ''Cowboys from Hell'' (1990), папулярызаваў жанр [[груў-метал]], а наступны за ім ''Vulgar Display of Power'' (1992) дасягнуў яшчэ больш цяжкага гучання і павялічыў папулярнасць гурта. Наступны сёмы студыйны альбом ''Far Beyond Driven'' (1994) дэбютаваў на першым месцы ў ''Billboard'' 200.<ref name="200chart">{{Cite web|url=https://allmusic.com/artist/pantera-p5099/charts-awards?table=SEARCH|title=Pantera Chart Positions – Albums|website=[[AllMusic]]|access-date=December 23, 2011}}</ref> == Спадчына == Джэйсан Бірчмайер з [[AllMusic]] сказаў, што Pantera «паклалі канец усім рэшткам метал-сцэны 80-х, практычна ў адзіночку разбурыўшы любое ўяўленне пра тое, што хэйр-метал, [[спід-метал]], [[паўэр-метал]] і іншыя былі чымсьці іншым, акрамя старога».<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/pantera-mn0000005441#biography|title=Pantera Songs, Albums, Reviews, Bio & More &#124; A|author=Birchmeier|first=Jason|website=AllMusic}}</ref> Акрамя таго, гурт паўплываў на развіццё [[Ню-метал|ню-металу]], [[Металкор|металкору]] і шэрагу іншых рухаў,<ref name="Influence1">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1494685/20041209/pantera.jhtml?headlines=true|title='Dimebag' Darrell Abbott: A Larger-Than-Life Guitarist And Human Being – News Story|author=Wiederhorn|first=Jon|publisher=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20050121030046/http://www.mtv.com/news/articles/1494685/20041209/pantera.jhtml?headlines=true|archive-date=January 21, 2005|access-date=July 13, 2010|url-status=dead}}</ref> і іх называюць аднымі з піянераў новай хвалі амерыканскага хэві-металу.<ref name="Influence2">{{Cite web|url={{AllMusic|class=artist|id=p516160|pure_url=yes}}|title=allmusic (((Mastodon > Biography)))|author=Monger|first=James Christopher|website=[[AllMusic]]|access-date=July 13, 2010}}</ref> PopMatters заявіў, што «ўплыў [Даймбэга Дарэла] на ўвесь жанр хэві-металу велізарны; пасля ''Cowboys from Hell'' і ''Vulgar Display of Power'' кожны прыкметны малады амерыканскі метал-гурт з таго часу так ці інакш капіяваў свой гітарны стыль з гэтых запісаў: [[Korn]], [[Limp Bizkit]], [[Slipknot]], [[Hatebreed]], Lamb of God, Shadows Fall ... спіс бясконцы».<ref name="Influence32">{{cite magazine|url=https://www.popmatters.com/music/features/041210-dimebag-darrell-2.shtml|title='Dimebag' Darrell: Forever Stronger Than All|last=Begrand|first=Adrien|magazine=[[Popmatters]]|access-date=July 13, 2010}}</ref><ref>Grow, Kory (June 28, 2017). "Slipknot and Stone Sour's Corey Taylor: My 10 Favorite Metal Albums". Rolling Stone. Archived from the original on September 29, 2018. Retrieved September 28, 2018.</ref> Яны паўплывалі на многія сучасныя [[Метал (музыка)|метал-]]<nowiki/>гурты, у тым ліку [[Slipknot]],<ref name="taylor_in32">{{cite magazine|last=Grow|first=Kory|date=June 28, 2017|title=Slipknot and Stone Sour's Corey Taylor: My 10 Favorite Metal Albums|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/slipknot-and-stone-sours-corey-taylor-my-10-favorite-metal-albums-198072/anthrax-worship-music-2011-198288/|url-status=live|magazine=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929041244/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/slipknot-and-stone-sours-corey-taylor-my-10-favorite-metal-albums-198072/anthrax-worship-music-2011-198288/|archive-date=September 29, 2018|access-date=September 28, 2018}}</ref> [[Machine Head]], Bullet for My Valentine,<ref>{{Cite web|url=http://www.thehoya.com/qa-matt-tuck-talks-musical-inspiration/|title=Q&A: Matt Tuck Talks Musical Inspiration|author=Catalano|first=Rhiannon|website=[[The Hoya]]|date=19 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628072322/http://www.thehoya.com/qa-matt-tuck-talks-musical-inspiration/|archive-date=28 June 2018|access-date=27 June 2018|url-status=live}}</ref> [[Trivium (гурт)|Trivium]],<ref>{{Cite web|url=http://www.metalinside.de/interview/trivium|title=Trivium - metalinside|website=Metalinside.de|archive-url=https://archive.today/20170520143454/http://www.metalinside.de/interview/trivium|archive-date=May 20, 2017|access-date=October 21, 2017|url-status=live}}</ref> [[Avenged Sevenfold]],<ref>{{cite magazine|last=Grow|first=Kory|date=July 10, 2017|title=Avenged Sevenfold's M. Shadows: My 10 Favorite Metal Albums|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/avenged-sevenfolds-m-shadows-my-10-favorite-metal-albums-w491063|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=June 24, 2018}}</ref> [[Children of Bodom]],<ref>{{Cite web|url=https://www.givememetal.com/melodicdeathtrees/children-of-bodom-family-tree|title=Children of Bodom Family Tree — The Metal|website=givememetal.com|date=January 26, 2021|access-date=5 May 2021}}</ref> [[Lamb of God (гурт)|Lamb of God]], [[Gojira (гурт)|Gojira]], All That Remains, As I Lay Dying і Five Finger Death Punch.<ref>{{Cite web|url=http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/korn-slayer-rob-zombie-slipknot-five-finger-death-punch-mastodon-gojira-and-more-talk-pantera/10310478|title=Korn, Slayer, Rob Zombie, Slipknot, Five Finger Death Punch, Mastodon, Gojira and more Talk Pantera|author=Florino|first=Rick|website=ARTISTdirect|date=December 4, 2012|publisher=[[Artistdirect]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305005214/http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/korn-slayer-rob-zombie-slipknot-five-finger-death-punch-mastodon-gojira-and-more-talk-pantera/10310478|archive-date=March 5, 2017|access-date=January 14, 2022}}</ref> == Удзельнікі == <gallery class="center" widths="200" heights="200" caption="Цяперашні гастрольны склад Pantera"> Файл:Rex_Brown_Pantera_2023_(cropped).jpg|alt=Rex Brown| Рэкс Браўн Файл:Philip_Anselmo_Pantera_2023_(cropped).jpg|alt=Philip Anselmo| Філіп Ансельмо Файл:Black_Label_Society_(26643606944).jpg|alt=Zakk Wylde| Зак Уайлд Файл:2017_Anthrax_-_Charlie_Benante_-_by_2eight_-_DSC1986.jpg|alt=Charlie Benante| Чарлі Бенантэ </gallery>  === Дзеючыя === * Рэкс Браун – бас, бэк-вакал (1982–2003, 2022–цяпер) * Філ Ансельмо – вядучы вакал (1986–2003, 2022–цяпер) === Гастрольныя === * Зак Уайлд – гітары, бэк-вакал (2022–цяпер) * Чарлі Бенантэ – барабаны (2022–цяпер) == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''Metal Magic'' (1983) * ''Projects in the Jungle'' (1984) * ''I Am the Night'' (1985) * ''Power Metal'' (1988) * ''Cowboys from Hell'' (1990) * ''Vulgar Display of Power'' (1992) * ''Far Beyond Driven'' (1994) * ''The Great Southern Trendkill'' (1996) * ''Reinventing the Steel'' (2000) == Зноскі == {{Reflist}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://pantera.com|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=афіцыйны сайт}} * [http://www.facebook.com/Pantera Афіцыйная старонка на Facebook] * {{Allmusic new}} * [https://www.music-map.com/pantera Pantera на Music-Map] * {{Imdb імя|1653394}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Гурты груў-метала ЗША]] [[Катэгорыя:Глэм-метал-гурты ЗША]] [[Катэгорыя:Культура Тэхаса]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Elektra Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Atco Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы East West Records]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Kerrang! Awards]] hhfod43yt5zj3yuptz3azxvx7p6fgcm 5165182 5165073 2026-07-12T21:28:25Z DzBar 156353 5165182 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = {{flatlist| * 1981–2003 <!--DO NOT change the date of disbanding to before or after 2003; that was the year Pantera officially broke up, even before Dimebag died.--> * 2022–цяпер }} }} '''Pantera''' — амерыканскі [[Метал (музыка)|метал]]-гурт, створаны ў [[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтане, штат Тэхас]], у 1981 годзе братамі Эбат (гітарыст Даймбэг Дарэл і бубнач Віні Пол). Найбольш вядомы склад гурта складаўся з братоў Эбат, а таксама басіста Рэкса Браўна і вакаліста Філа Ансельмо, якія далучыліся да гурта ў 1982 і 1986 гадах адпаведна. Гурту прыпісваюць развіццё і папулярызацыю паджанру [[Груў-метал|груў-металу]] ў 1990-х гадах.<ref>{{Cite web|url=https://www.theprp.com/2022/11/26/news/pantera-share-teaser-for-upcoming-reunion-tour-rex-brown-says-this-is-gonna-be-one-hell-of-a-ride/|title=Pantera Share Teaser For Upcoming Reunion Tour, Rex Brown Says "This Is Gonna Be One Hell Of A Ride"|website=Theprp.com|date=2022-11-27|access-date=2024-03-10}}</ref><ref>{{Citation|title=Cowboys from Hell - Pantera {{!}} Album {{!}} AllMusic|url=https://www.allmusic.com/album/cowboys-from-hell-mw0000308550|access-date=2024-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ultimate-guitar.com/articles/features/7_times_pantera_proved_they_were_the_kings_of_groove_metal-104431|title=7 Times Pantera Proved They Were the Kings of Groove Metal|website=[[Ultimate Guitar]]|date=March 24, 2020|access-date=2024-03-10}}</ref> Pantera лічыцца адным з самых паспяховых і ўплывовых гуртоў у гісторыі металу. Гурт прадала каля 20 мільёнаў пласцінак па ўсім свеце<ref name="tshaonline.org">{{Cite web|url=https://www.tshaonline.org/handbook/entries/abbott-vincent-paul-vinnie-paul|title=Abbott, Vincent Paul [Vinnie Paul] (1964–2018)|date=November 7, 2019|access-date=August 19, 2021}}</ref> і атрымаў чатыры намінацыі на [[Грэмі|прэмію «Грэмі»]].<ref>{{Cite web|url=https://www.grammy.com/grammys/artists/pantera/7936|title=Pantera|website=GRAMMY.com|date=November 19, 2019|access-date=October 17, 2020}}</ref> Пачынаючы як глэм-метал гурт, Pantera выпусцілі тры альбомы ў сярэдзіне 1980-х з вакалістам Тэры Глейзам (''Metal Magic'', ''Projects in the Jungle'' і ''I Am the Night''), але з невялікім поспехам. У пошуках новага, больш цяжкага гучання, Pantera прыняла Ансельма ў 1986 годзе і выпусціла альбом ''Power Metal'' у 1988 годзе. У наступным годзе яны заключылі кантракт з буйным лэйблам Atco. Іх пяты альбом (які гурт з тых часоў абвясціў сваім афіцыйным дэбютным альбомам),<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmusic.com/artist/pantera-mn0000005441|title=Pantera Songs, Albums, Reviews, Bio & More {{!}} A...|website=AllMusic|access-date=2025-11-29}}</ref> ''Cowboys from Hell'' (1990), папулярызаваў жанр [[груў-метал]], а наступны за ім ''Vulgar Display of Power'' (1992) дасягнуў яшчэ больш цяжкага гучання і павялічыў папулярнасць гурта. Наступны сёмы студыйны альбом ''Far Beyond Driven'' (1994) дэбютаваў на першым месцы ў ''Billboard'' 200.<ref name="200chart">{{Cite web|url=https://allmusic.com/artist/pantera-p5099/charts-awards?table=SEARCH|title=Pantera Chart Positions – Albums|website=[[AllMusic]]|access-date=December 23, 2011}}</ref> == Спадчына == Джэйсан Бірчмайер з [[AllMusic]] сказаў, што Pantera «паклалі канец усім рэшткам метал-сцэны 80-х, практычна ў адзіночку разбурыўшы любое ўяўленне пра тое, што хэйр-метал, [[спід-метал]], [[паўэр-метал]] і іншыя былі чымсьці іншым, акрамя старога».<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/pantera-mn0000005441#biography|title=Pantera Songs, Albums, Reviews, Bio & More &#124; A|author=Birchmeier|first=Jason|website=AllMusic}}</ref> Акрамя таго, гурт паўплываў на развіццё [[Ню-метал|ню-металу]], [[Металкор|металкору]] і шэрагу іншых рухаў,<ref name="Influence1">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1494685/20041209/pantera.jhtml?headlines=true|title='Dimebag' Darrell Abbott: A Larger-Than-Life Guitarist And Human Being – News Story|author=Wiederhorn|first=Jon|publisher=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20050121030046/http://www.mtv.com/news/articles/1494685/20041209/pantera.jhtml?headlines=true|archive-date=January 21, 2005|access-date=July 13, 2010|url-status=dead}}</ref> і іх называюць аднымі з піянераў новай хвалі амерыканскага хэві-металу.<ref name="Influence2">{{Cite web|url={{AllMusic|class=artist|id=p516160|pure_url=yes}}|title=allmusic (((Mastodon > Biography)))|author=Monger|first=James Christopher|website=[[AllMusic]]|access-date=July 13, 2010}}</ref> PopMatters заявіў, што «ўплыў [Даймбэга Дарэла] на ўвесь жанр хэві-металу велізарны; пасля ''Cowboys from Hell'' і ''Vulgar Display of Power'' кожны прыкметны малады амерыканскі метал-гурт з таго часу так ці інакш капіяваў свой гітарны стыль з гэтых запісаў: [[Korn]], [[Limp Bizkit]], [[Slipknot]], [[Hatebreed]], Lamb of God, Shadows Fall ... спіс бясконцы».<ref name="Influence32">{{cite magazine|url=https://www.popmatters.com/music/features/041210-dimebag-darrell-2.shtml|title='Dimebag' Darrell: Forever Stronger Than All|last=Begrand|first=Adrien|magazine=[[Popmatters]]|access-date=July 13, 2010}}</ref><ref>Grow, Kory (June 28, 2017). "Slipknot and Stone Sour's Corey Taylor: My 10 Favorite Metal Albums". Rolling Stone. Archived from the original on September 29, 2018. Retrieved September 28, 2018.</ref> Яны паўплывалі на многія сучасныя [[Метал (музыка)|метал-]]<nowiki/>гурты, у тым ліку [[Slipknot]],<ref name="taylor_in32">{{cite magazine|last=Grow|first=Kory|date=June 28, 2017|title=Slipknot and Stone Sour's Corey Taylor: My 10 Favorite Metal Albums|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/slipknot-and-stone-sours-corey-taylor-my-10-favorite-metal-albums-198072/anthrax-worship-music-2011-198288/|url-status=live|magazine=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929041244/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/slipknot-and-stone-sours-corey-taylor-my-10-favorite-metal-albums-198072/anthrax-worship-music-2011-198288/|archive-date=September 29, 2018|access-date=September 28, 2018}}</ref> [[Machine Head]], Bullet for My Valentine,<ref>{{Cite web|url=http://www.thehoya.com/qa-matt-tuck-talks-musical-inspiration/|title=Q&A: Matt Tuck Talks Musical Inspiration|author=Catalano|first=Rhiannon|website=[[The Hoya]]|date=19 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628072322/http://www.thehoya.com/qa-matt-tuck-talks-musical-inspiration/|archive-date=28 June 2018|access-date=27 June 2018|url-status=live}}</ref> [[Trivium (гурт)|Trivium]],<ref>{{Cite web|url=http://www.metalinside.de/interview/trivium|title=Trivium - metalinside|website=Metalinside.de|archive-url=https://archive.today/20170520143454/http://www.metalinside.de/interview/trivium|archive-date=May 20, 2017|access-date=October 21, 2017|url-status=live}}</ref> [[Avenged Sevenfold]],<ref>{{cite magazine|last=Grow|first=Kory|date=July 10, 2017|title=Avenged Sevenfold's M. Shadows: My 10 Favorite Metal Albums|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/avenged-sevenfolds-m-shadows-my-10-favorite-metal-albums-w491063|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=June 24, 2018}}</ref> [[Children of Bodom]],<ref>{{Cite web|url=https://www.givememetal.com/melodicdeathtrees/children-of-bodom-family-tree|title=Children of Bodom Family Tree — The Metal|website=givememetal.com|date=January 26, 2021|access-date=5 May 2021}}</ref> [[Lamb of God (гурт)|Lamb of God]], [[Gojira (гурт)|Gojira]], All That Remains, [[As I Lay Dying]] і [[Five Finger Death Punch]].<ref>{{Cite web|url=http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/korn-slayer-rob-zombie-slipknot-five-finger-death-punch-mastodon-gojira-and-more-talk-pantera/10310478|title=Korn, Slayer, Rob Zombie, Slipknot, Five Finger Death Punch, Mastodon, Gojira and more Talk Pantera|author=Florino|first=Rick|website=ARTISTdirect|date=December 4, 2012|publisher=[[Artistdirect]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305005214/http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/korn-slayer-rob-zombie-slipknot-five-finger-death-punch-mastodon-gojira-and-more-talk-pantera/10310478|archive-date=March 5, 2017|access-date=January 14, 2022}}</ref> == Удзельнікі == <gallery class="center" widths="200" heights="200" caption="Цяперашні гастрольны склад Pantera"> Файл:Rex_Brown_Pantera_2023_(cropped).jpg|alt=Rex Brown| Рэкс Браўн Файл:Philip_Anselmo_Pantera_2023_(cropped).jpg|alt=Philip Anselmo| Філіп Ансельмо Файл:Black_Label_Society_(26643606944).jpg|alt=Zakk Wylde| Зак Уайлд Файл:2017_Anthrax_-_Charlie_Benante_-_by_2eight_-_DSC1986.jpg|alt=Charlie Benante| Чарлі Бенантэ </gallery>  === Дзеючыя === * Рэкс Браун – бас, бэк-вакал (1982–2003, 2022–цяпер) * Філ Ансельмо – вядучы вакал (1986–2003, 2022–цяпер) === Гастрольныя === * Зак Уайлд – гітары, бэк-вакал (2022–цяпер) * Чарлі Бенантэ – барабаны (2022–цяпер) == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''Metal Magic'' (1983) * ''Projects in the Jungle'' (1984) * ''I Am the Night'' (1985) * ''Power Metal'' (1988) * ''Cowboys from Hell'' (1990) * ''Vulgar Display of Power'' (1992) * ''Far Beyond Driven'' (1994) * ''The Great Southern Trendkill'' (1996) * ''Reinventing the Steel'' (2000) == Зноскі == {{Reflist}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://pantera.com|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=афіцыйны сайт}} * [http://www.facebook.com/Pantera Афіцыйная старонка на Facebook] * {{Allmusic new}} * [https://www.music-map.com/pantera Pantera на Music-Map] * {{Imdb імя|1653394}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Гурты груў-метала ЗША]] [[Катэгорыя:Глэм-метал-гурты ЗША]] [[Катэгорыя:Культура Тэхаса]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Elektra Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Atco Records]] [[Катэгорыя:Выканаўцы East West Records]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Kerrang! Awards]] ro74px8rqx2iluf626yzsceux09wl91 14 795601 5165152 5163626 2026-07-12T20:03:34Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2024 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2024 года]]: Уніфікацыя назваў 5163626 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Камп’ютарныя гульні|2024|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Творы 2024 года]] [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя]] m41e4gaeufpu5iw7fon700oehqfduur 0 795876 5165184 5065409 2026-07-12T21:33:52Z Pabojnia 135280 афармленне 5165184 wikitext text/x-wiki '''Пакры́шкін''' ({{lang-ru|Покрышкин}}) — рускае мужчынскае прозвішча. Жаночая форма — '''Пакры́шкіна''' ({{lang-ru|Покрышкина}}). == Вядомыя носьбіты == * [[Аляксандр Іванавіч Пакрышкін]] (1913—1985) — савецкі лётчык-ас, тройчы Герой Савецкага Саюза. * {{нп5|Андрэй Пакрышкін||ru|Покрышкин, Андрей}} (XVII ст.) — рускі дзяржаўны дзеяч, дзяк. * [[Пётр Пятровіч Пакрышкін]] (1870—1922) — рускі архітэктар, рэстаўратар, протаіерэй. === Пакрышкіна === * {{нп5|Галіна Васільеўна Пакрышкіна||ru|Покрышкина, Галина Васильевна}} (1937—2014) — савецкая балерына, Заслужаная артыстка РСФСР (1965). == Гл. таксама == * {{нп5|(3348) Пакрышкін||ru|(3348) Покрышкин}} — астэроід, названы ў гонар А. І. Пакрышкіна. * [[Вуліца Пакрышкіна]] — назва вуліц у розных населеных пунктах. * [[Маршала Пакрышкіна (станцыя метро)|Маршала Пакрышкіна]] — станцыя метро. {{спіс цёзак2|Рускія}} b02gdevyj1cmuvqegk1mjwh02fbyks0 0 796217 5165227 5067105 2026-07-13T02:45:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165227 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вашкевіч}} {{Навуковец}} '''Пётр Емялья́навіч Вашке́віч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[архівіст]], ахвяра [[сталінскія рэпрэсіі|сталінскіх рэпрэсій]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[1900]] годзе ў вёсцы [[Гатава]] [[Мінскі павет|Мінскага павета]]{{sfn|Селяменеў|2008|с=134}}. У 1916—1918 гадах працаваў у гасцініцах г. Мінска, на будаванні дамоў на вёсках. На пачатку 1919 года ўступіў у партызанскі атрад пад камандаваннем [[В. Ф. Шаранговіч]]а. У 1920 годзе за ўдзел у партызанскім руху арыштаваны польскімі ўладамі і асуджаны на чатыры гады зняволення. Пасля абмену ў 1921—1922 гадах служыў у [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]]{{sfn|Селяменеў|2008|с=134}}. У 1923—1926 гадах працаваў у сельскай кааперацыі. У 1926 годзе прыняты на працу ў [[Цэнтрархіў БССР]]. У 1927 годзе ўступіў ва [[Усесаюзная камуністычная партыя (бальшавікоў)|УКП(б)]]. З кастрычніка 1926 па красавік 1929 года — загадчык Аршанскага акруговага аддзялення Цэнтрархіва. Са снежня 1928 па красавік 1929 года вучыўся на чатырохмесячных архіўных курсах пры Цэнтральным архіўным упраўленні РСФСР{{sfn|Селяменеў|2008|с=134}}. У красавіку 1929 года прызначаны загадчыкам [[Магілёўскі гістарычны архіў|Магілёўскага гістарычнага архіва]] і [[Сакрэтны архіў ЦАУ БССР у Магілёве|сакрэтнага архіва ЦАУ БССР у Магілёве]]. З верасня 1929 года — загадчык [[Віцебскі гістарычны архіў|Віцебскага гістарычнага архіва]]. У сакавіку 1931 года ўзначаліў [[Мінскі гістарычны архіў|Менскі гістарычны архіў]], а ў маі 1936 года — [[Цэнтральны дзяржаўны архіў Кастрычніцкай рэвалюцыі і сацыялістычнага будаўніцтва БССР|Цэнтральны дзяржаўны архіў Кастрычніцкай рэвалюцыі БССР]]{{sfn|Селяменеў|2008|с=134}}. У лістападзе 1937 года зволены з пасады{{sfn|Селяменеў|2008|с=134}}. Арыштаваны [[16 лютага]] [[1938]] года{{sfn|Мемарыял}}. [[20 верасня]] [[1938]] года прыгавораны да вышэйшай меры пакарання{{sfn|Мемарыял}}. Расстраляны [[11 лістапада]] [[1938]] года{{sfn|Мемарыял}} (паводле іншых звестак — у верасні 1938 года{{sfn|Селяменеў|2008|с=134}}). Рэабілітаваны [[4 лютага]] [[1960]] года{{sfn|Мемарыял}}{{sfn|Селяменеў|2008|с=134}}. == Сям’я == У крыніцах сустракаецца таксама інфармацыя пра ''Паўла Емяльянавіча Вашкевіча'' (нар. [[10 лютага]] [[1888]], в. Гатава), верагодна, брат Пятра Вашкевіча, правадніка спальнага вагона прамога паведамлення на станцыі Мінск, які быў арыштаваны 24 жніўня 1937 года і расстраляны 18 лістапада 1937 года<ref>{{кніга|ref=Кузняцоў|спасылка=https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/straceni_na_bialorusi_1.pdf|аўтар=|загаловак=Расстраляныя ў Мінску: індэкс грамадзянаў, расстраляных у Мінску ў 1920-1950-я гг.|адказны=склад. [[І. М. Кузняцоў]]|год=2008|частка=|месца=Мінск|выдавецтва=Медысонт|старонкі=148—149|старонак=412|серыя=Беларускі Індэкс Рэпрэсаваных. Т. 3, ч. 1|isbn=978-985-6887-21-8}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[В. Дз. Селяменеў]] |частка=Вашкевіч Пётр Емельянавіч |загаловак=Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі — скарбніца дакументальнай спадчыны 1938—2008 |спасылка=https://niab.by/newsite/sites/default/files/styles/juicebox_medium/public/%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%B1_%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0_%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BD%D1%8B.pdf |адказны=А. К. Галубовіч [і інш.] |месца=Мінск |выдавецтва=[[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|НАРБ]] |год=2008 |старонкі=134 |старонак=270 |isbn=978-985-6372-55-4 |ref=Селяменеў}} * {{Cite web|url=https://lists.memo.ru/d6/f356.htm|title=Вашкевич Петр Емельянович|website=Жертвы политического террора в СССР|publisher=Мемориал|access-date=2025-08-30|ref=Мемарыял|archive-date=11 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251211153033/https://lists.memo.ru/d6/f356.htm|url-status=dead}} * {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вашкевіч Пётр Емяльянавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1900 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1938 годзе]] [[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] fz57u3gtbsogow2u9t2z52jgz1x87ly 0 797135 5165200 5152984 2026-07-12T22:02:28Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Выканаўцы Century Media Records]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165200 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 1995—цяпер }} '''Arch Enemy''' — шведскі [[меладычны дэз-метал]] гурт, першапачаткова супергурт з [[Хальмстад|Хальмстада]], створаны ў 1995 годзе. Яго ўдзельнікі былі ў такіх гуртах, як [[Carcass]], Armageddon, Carnage, Mercyful Fate, Spiritual Beggars, The Agonist, Nevermore і Eucharisti. Гурт быў заснаваны гітарыстам Carcass Майклам Эматам разам з Ёханам Лійвай, якія абодва былі ў [[дэз-метал]] гурте Carnage. Гурт выпусціў дванаццаць [[Музычны альбом|студыйных альбомаў]], тры [[Музычны альбом|канцэртныя альбомы]], тры відэаальбомы і чатыры [[Міні-альбом|міні-альбомы]]. Першапачаткова фронтмэнам гурта быў Ёхан Лійва, якога ў 2000 годзе замяніла нямецкая вакалістка Ангела Госаў. Госаў пакінула гурт у сакавіку 2014 года, пасля чаго стала менеджарам гурта, а на яе месца прыйшла канадская вакалістка Аліса Уайт-Глуз. Уайт-Глуз пакінула гурт у канцы 2025 года. == Музычны стыль == Музычны стыль Arch Enemy быў класіфікаваны як [[меладычны дэз-метал]].<ref>{{cite magazine|last=Law|first=Sam|title=Kreator plus: Arch Enemy, Shining, Marty Friedman|magazine=[[Kerrang!]]|date=17 January 2015|issue=1551|page=50|quote=Rejuvenated [[melo-death]] crew Arch Enemy bring the first metal punch tonight...}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/the-root-of-all-evil-mw0000828179|title=Arch Enemy - The Root of All Evil|author=Freeman, phil|website=[[Allmusic]]|access-date=6 September 2015}}</ref> Крытык [[AllMusic]] Стыў Х'юі апісвае гучанне гурта як «сумесь уплываў [[Прагрэсіўны метал|прагрэсіўнага]] і [[Дэз-метал|дэз-металу]]».<ref name="allmusic-biography">{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/artist/arch-enemy-mn0000597314/biography|title=Arch Enemy - biography|author=Huey, Steve|website=[[Allmusic]]|access-date=6 September 2015}}</ref> Ранейшыя альбомы, такія як ''Burning Bridges'', хоць і класіфікуюцца як меладычны дэз-метал, больш сканцэнтраваны вакол класічнага дэз-металу.<ref name="allmusic">{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/burning-bridges-r424121/review|title=Review: Arch Enemy - Burning Bridges|author=Huey|first=Steve|website=[[Allmusic]]|publisher=[[All Media Guide]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110824222025/http://www.allmusic.com/album/burning-bridges-r424121/review|archive-date=24 August 2011|access-date=5 January 2017}}</ref> Invisible Oranges апісаў гучанне гурта як «своеасаблівую разводненую версію» альбома Carcass 1993 года ''Heartwork''.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.invisibleoranges.com/carcass-heartwork/|title=Carcass - Heartwork|author=Staff|first=Invisible Oranges|website=Invisible Oranges - The Metal Blog|access-date=2025-01-02|url-status=dead}}</ref> На іх моцна паўплывалі такія [[Метал (музыка)|метал]]-гурты, як [[Megadeth]], [[Scorpions]], UFO, [[Black Sabbath]], [[Deep Purple]], Death, [[Morbid Angel]] і Obituary.<ref name="metalmasterkingdom">{{Cite web|url=https://www.metalmasterkingdom.com/interviews-20182017--2016/michael-schenker-metal-master-kingdom-interview|title=Michael Schenker – Metal Master Kingdom Interview|date=17 January 2018|publisher=metalmasterkingdom.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217152812/https://www.metalmasterkingdom.com/interviews-2019--2018-2017--2016/michael-schenker-metal-master-kingdom-interview|archive-date=17 December 2019|access-date=19 August 2018|url-status=live}}</ref> == Удзельнікі гурта == '''Дзеючыя''' * Майкл Эмат — гітара, бэк-вакал <small>(1995–цяперашні час)</small>, бас-гітара <small>(1995–1997, 1998)</small> * Даніэль Эрландсан − барабаны, клавішныя <small>(1995–1997, 1998–цяпер)</small> * Шарлі Д'Анджэла − бас <small>(1999—цяпер)</small> * Джоі Кансепсьён — гітары, бэк-вакал <small>(2023–цяперашні час; замяняе ў 2018 годзе)</small> == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''Black Earth'' (1996) * ''Stigmata'' (1998) * ''Burning Bridges'' (1999) * ''Wages of Sin'' (2001) * ''Anthems of Rebellion'' (2003) * ''Doomsday Machine'' (2005) * ''Rise of the Tyrant'' (2007) * ''Khaos Legions'' (2011) * ''War Eternal'' (2014) * ''Will to Power'' (2017) * ''Deceivers'' (2022) * ''Blood Dynasty'' (2025) == Зноскі == {{Reflist|30em}} == Спасылкі == * [https://www.archenemy.net/ Афіцыйны сайт] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Метал-гурты Швецыі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Выканаўцы Century Media Records]] njecmaggxltpaolcbm9cchonlw2zu6q 0 798705 5165242 5082092 2026-07-13T05:26:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165242 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Пінскі гарадскі выканаўчы камітэт |скарачэнне = |арыгінальная назва = |арыгінальная назва1 = |арыгінальная назва2 = |краіна = Рэспубліка Беларусь |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = |шырыня выявы = |подпіс выявы = |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |дата стварэння = |папярэднік1 = |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падпарадкаванне = [[Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт]] |штаб-кватэра = 225710, [[Брэсцкая вобласць]], г. [[Пінск]], [[Вуліца Дняпроўскай Флатыліі (Пінск)|вул. Дняпроўскай Флатыліі]], 21<ref name="structure">{{cite web|url=https://pinsk.gov.by/belorussian/about/struct/|title=Структура|publisher=Пинский городской исполнительный комитет|accessdate=2026-01-15|lang=ru|archive-date=6 сакавіка 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260306150650/https://www.pinsk.gov.by/belorussian/about/struct/|url-status=dead}}</ref> |region_code = BY |бюджэт = |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя міністра2 = |функцыя міністра2 = |імя главы1 = [[Валерый Васільевіч Рабкавец]] |пасада главы1 = [[Старшыня Пінскага гарадскога выканаўчага камітэта|Старшыня]] |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = |падведамны орган1 = |падведамны орган2 = |дакумент1 = |сайт = [https://pinsk.gov.by/ pinsk.gov.by] |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Пінскі гарадскі выканаўчы камітэт''' — [[Выканаўчая ўлада|выканаўчы і распарадчы орган]] [[мясцовае кіраванне|мясцовага кіравання]] базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі горада [[Пінск]]а [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Падсправаздачны і падкантрольны [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь]] і [[Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт|Брэсцкаму аблвыканкаму]], падсправаздачны таксама [[Пінскі гарадскі Савет дэпутатаў|Пінскаму гарадскому Савету дэпутатаў]] па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі<ref name="pravo">[https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h11000108 Закон Республики Беларусь от 4 января 2010 г. № 108-З «О местном управлении и самоуправлении в Республике Беларусь»]</ref>. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю гарвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Будынак гарвыканкама размешчаны ў цэнтры [[Пінск]]а, на [[Вуліца Дняпроўскай Флатыліі (Пінск)|вуліцы Дняпроўскай Флатыліі]], 21<ref name="structure"/>. == Структура == У структуру Пінскага гарадскога выканаўчага камітэта ўваходзяць<ref name="structure"/>: * Упраўленне эканомікі; * Упраўленне па працы, занятасці і сацыяльнай абароне; * Упраўленне архітэктуры і горадабудаўніцтва; * Фінансавае ўпраўленне; * Упраўленне па адукацыі; * Аддзел землеўпарадкавання; * [[Пінскі гарадскі аддзел унутраных спраў|Аддзел унутраных спраў]]; * Аддзел ідэалагічнай работы і па справах моладзі; * Аддзел гандлю і паслуг; * Аддзел арганізацыйна-кадравай работы; * Аддзел запісу актаў грамадзянскага стану (ЗАГС); * Юрыдычны аддзел; * Аддзел па рабоце са зваротамі грамадзян і юрыдычных асоб; * Аддзел жыллёва-камунальнай гаспадаркі; * Аддзел культуры; * Аддзел спорту і турызму. == Старшыні == * з 18 чэрвеня 2021 — [[Валерый Васільевіч Рабкавец]]<ref name="pres2021">{{cite web|url=https://president.gov.by/ru/events/rassmotrenie-kadrovyh-voprosov-1624006684|title=Рассмотрение кадровых вопросов|publisher=Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|date=2021-06-18|accessdate=2026-01-15|lang=ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://pinsk.gov.by|Пінскага гарадскога выканаўчага камітэта}} {{Выканаўчыя камітэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Пінска]] [[Катэгорыя:Мясцовыя выканаўчыя камітэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пінскі гарадскі выканаўчы камітэт| ]] 8g8tjyd93kmifj259ohon8girewgc94 0 798755 5165282 5082574 2026-07-13T08:04:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165282 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Рагачоўскі раённы выканаўчы камітэт |скарачэнне = |арыгінальная назва = |арыгінальная назва1 = |арыгінальная назва2 = |краіна = Рэспубліка Беларусь |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = |шырыня выявы = |подпіс выявы = |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |дата стварэння = |папярэднік1 = |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падпарадкаванне = [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт]] |штаб-кватэра = 247673, [[Гомельская вобласць]], г. [[Рагачоў]], [[Інтэрнацыянальная вуліца (Рагачоў)|вул. Інтэрнацыянальная]], 7<ref name="header">{{cite web|url=https://www.rogachev.gov.by/|title=Рогачевский районный исполнительный комитет|publisher=Рагачоўскі раённы выканаўчы камітэт|accessdate=2026-01-16|lang=ru|archive-date=27 жніўня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220827034705/https://www.rogachev.gov.by/|url-status=dead}}</ref> |region_code = BY |бюджэт = |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя міністра2 = |функцыя міністра2 = |імя главы1 = [[Аляксандр Міхайлавіч Атрошанка]] |пасада главы1 = [[Старшыня Рагачоўскага раённага выканаўчага камітэта|Старшыня]] |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = |падведамны орган1 = |падведамны орган2 = |дакумент1 = |сайт = [https://www.rogachev.gov.by/ rogachev.gov.by] |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Рагачоўскі раённы выканаўчы камітэт''' — [[Выканаўчая ўлада|выканаўчы і распарадчы орган]] [[мясцовае кіраванне|мясцовага кіравання]] базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Падсправаздачны і падкантрольны [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь]] і [[Гомельскі абласны выканаўчы камітэт|Гомельскаму аблвыканкаму]], падсправаздачны таксама [[Рагачоўскі раённы Савет дэпутатаў|Рагачоўскаму раённаму Савету дэпутатаў]] па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі<ref name="pravo">[https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h11000108 Закон Республики Беларусь от 4 января 2010 г. № 108-З «О местном управлении и самоуправлении в Республике Беларусь»]</ref>. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю райвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Будынак райвыканкама размешчаны ў цэнтры [[Рагачоў|Рагачова]], на [[Інтэрнацыянальная вуліца (Рагачоў)|вуліцы Інтэрнацыянальнай]], 7<ref name="header"/>. == Старшыні == * з 30 чэрвеня 2025 — [[Аляксандр Міхайлавіч Атрошанка]]<ref name="belta">{{cite web|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-soglasoval-naznachenie-rukovoditelej-v-mestnyh-organah-vlasti-723812-2025/|title=Лукашенко согласовал назначение руководителей в местных органах власти|publisher=БелТА|date=2025-06-30|accessdate=2026-01-16|lang=ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://www.rogachev.gov.by|Рагачоўскага раённага выканаўчага камітэта}} {{Выканаўчыя камітэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Рагачова]] [[Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Гомельскай вобласці]] [[Катэгорыя:Рагачоўскі раён]] 4c6bat0ezbfqq14tebp1oq6zowzle00 0 799219 5165239 5084470 2026-07-13T05:10:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165239 wikitext text/x-wiki {{Электрастанцыя | Тып = [[цеплаэлектрацэнтраль]] | Назва = Пінская ЦЭЦ | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Краіна = Беларусь | Месцазнаходжанне = [[Брэсцкая вобласць]], [[Пінск]] | Пачатак эксплуатацыі= май [[1958]] | Статус = дзеючая | Паліва = [[прыродны газ]], [[мазут]], [[мясцовыя віды паліва]] | Катлы = | Турбіны = | Электрагенератары = | Магутнасць = 22 МВт | Водпуск цяпла = 329 Гкал/г (магутнасць катлоў) }} '''Пі́нская ЦЭЦ'''&nbsp;— цеплаэлектрацэнтраль у горадзе [[Пінск]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. З’яўляецца структурным падраздзяленнем філіяла «Пінскія цеплавыя сеткі» РУП «[[Брэстэнерга]]». Забяспечвае цэнтралізаванае цеплазабеспячэнне прамысловых прадпрыемстваў і жылога сектара горада, а таксама выпрацоўку электраэнергіі. == Гісторыя == Будаўніцтва Пінскай ЦЭЦ пачалося ў [[1954]] годзе і працягвалася чатыры гады. У маі [[1958]] года станцыя была ўведзена ў эксплуатацыю, стаўшы важным фактарам для развіцця прамысловасці горада<ref name="minsknews">{{cite web|url=https://minsknews.by/nesti-komfort-v-doma-kak-pinskie-teploseti-obespechivayut-teplom-i-svetom-zhitelej-polesya/|title=Нести комфорт в дома: как «Пинские теплосети» обеспечивают теплом и светом жителей Полесья|website=Мінск-Навіны|date=2022-12-22|accessdate=2026-01-18|lang=ru}}</ref>. У [[2003]] годзе на станцыі была ўсталявана другая турбіна магутнасцю 12 МВт<ref name="belnipi">{{cite web|url=http://en.belnipi.by/facilities/%D0%B2-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8/%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%82%D1%8D%D1%86/|title=Пинская ТЭЦ|website=РУП «Белніпіэнергапрам»|accessdate=2026-01-18|lang=ru|url-status=dead}}</ref>. У рамках Дзяржаўнай комплекснай праграмы мадэрнізацыі асноўных вытворчых фондаў на 2006—2010 гады была праведзена маштабная рэканструкцыя з будаўніцтвам міні-ЦЭЦ на мясцовых відах паліва. У снежні [[2006]] года ўведзены ў эксплуатацыю першы пускавы комплекс (два катлы прадукцыйнасцю па 10 тон пары ў гадзіну), а ў чэрвені [[2007]] года&nbsp;— другі пускавы комплекс (турбаагрэгат магутнасцю 2,7 МВт)<ref name="belnipi" />. У [[2018]] годзе на дымавой трубе вышынёй 150 м была зманціравана аўтаматызаваная сістэма бесперапыннага маніторынгу выкідаў<ref name="minsknews" />. == Склад і характарыстыкі == Пінская ЦЭЦ уваходзіць у склад філіяла «Пінскія цеплавыя сеткі» разам з Заходняй міні-ЦЭЦ і [[Лунінецкая міні-ЦЭЦ|Лунінецкай міні-ЦЭЦ]]. Агульная цеплавая магутнасць трох крыніц складае 690 Гкал/г, электрычная&nbsp;— амаль 30 МВт<ref name="p-v">{{cite web|url=https://p-v.by/news/society/pinskim_teplovym_setyam_60_let/|title=Пинским тепловым сетям — 60 лет!|website=Пінскі веснік|date=2018-05-17|accessdate=2026-01-18|lang=ru}}</ref>. Устаноўленая электрычная магутнасць уласна Пінскай ЦЭЦ складае 20,7 МВт, цеплавая магутнасць катлаагрэгатаў — 329 Гкал/г. Станцыя забяспечвае больш за 25 % патрэбнасці горада ў электраэнергіі і больш за 60 % у цеплавой энергіі<ref name="belnipi" />. У якасці паліва выкарыстоўваюцца [[прыродны газ]] і [[мясцовыя віды паліва]] ([[драўнянае паліва]], фрэзерны [[торф]]). Раней выкарыстоўваўся [[мазут]], які цяпер застаецца ў рэзерве. Выкарыстанне мясцовых відаў паліва дазваляе штогод замяшчаць больш за 10,5 млн м³ прыроднага газу<ref name="belnipi" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{cite web|url=https://www.belarusinfo.by/ru/poisk/30711.html|title=Филиал «Пинские тепловые сети» РУП «Брестэнерго»|website=belarusinfo.by|lang=ru}} [[Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Энергетыка Брэсцкай вобласці]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Пінска]] [[Катэгорыя:Брэстэнерга]] ew5fm60r3d5g9nv6gc55j1801y93jfl 0 799419 5165313 5087298 2026-07-13T09:48:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165313 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Радыё Швецыі''', (шв.: «Sveriges Radio»<ref>Часта перакладаецца як «Шведскае радыё».</ref>) — шведская дзяржаўная радыёвяшчальная кампанія. З’яўляецца [[Грамадскае вяшчанне|грамадскім вяшчальнікам]], які фінансуецца за кошт спецыяльнага падатку і не залежыць ад камерцыйных інтарэсаў або прамога дзяржаўнага кіравання. Штаб-кватэра знаходзіцца ў [[Стакгольм]]е. Кампанія кіруе чатырма агульнанацыянальнымі FM-каналамі (P1, P2, P3, P4) і сеткай з 25 лакальных станцый. З’яўляецца часткай сістэмы грамадскага вяшчання Швецыі разам з тэлебачаннем [[Sveriges Television]] (SVT) і адукацыйным вяшчаннем [[Sveriges Utbildningsradio]] (UR). == Гісторыя == === Заснаванне і раннія гады === Кампанія была заснавана 21 сакавіка 1924 года пад назвай «AB Radiotjänst» (ААТ «Служба радыё»). Ініцыятарамі выступілі прадстаўнікі прэсы, інфармацыйнага агенцтва TT і вытворцы радыётэхнікі. Першае рэгулярнае вяшчанне пачалося [[1 студзеня]] [[1925]] года: транслявалася імша з царквы Якава ў Стакгольме<ref>{{cite web|url=https://sverigesradio.se/artikel/sveriges-radio-fyller-95-ar|title=Sveriges Radio fyller 95 år|publisher=Sveriges Radio|date=2020-01-01|lang=sv}}</ref>. У 1957 годзе назва была зменена на «Sveriges Radio». Да канца 1970-х гадоў кампанія адказвала не толькі за радыё, але і за тэлевізійнае вяшчанне ў краіне. === Рэарганізацыя === У [[1979]] годзе адбылася маштабная рэформа шведскіх СМІ. Адзіная манаполія «Sveriges Radio» была падзелена на чатыры даччыныя кампаніі: * '''Sveriges Riksradio''' (нацыянальнае радыё); * '''Sveriges Lokalradio''' (мясцовае радыё); * '''Sveriges Television''' (тэлебачанне); * '''Sveriges Utbildningsradio''' (адукацыйныя праграмы). У [[1993]] годзе структура зноў змянілася: радыёвяшчальныя кампаніі («Riksradio» і «Lokalradio») былі аб’яднаны ў сучаснае акцыянернае таварыства «Sveriges Radio AB», у той час як тэлебачанне (SVT) стала цалкам незалежнай асобнай кампаніяй. == Уласнік і фінансаванне == Фармальна «Sveriges Radio» з’яўляецца акцыянерным таварыствам, аднак яго акцыі не належаць дзяржаве напрамую. Уладальнікам з’яўляецца спецыяльны фонд — «Förvaltningsstiftelsen för SR, SVT och UR» (Кіруючы фонд для SR, SVT і UR). У савет фонду ўваходзяць палітыкі, якіх прызначае [[Урад Швецыі]] па прапанове парламенцкіх партый, аднак фонд мае строгія статутныя абмежаванні для забеспячэння рэдакцыйнай незалежнасці СМІ<ref>{{cite web|url=https://www.forvaltningsstiftelsen.se/in-english/|title=The Foundation|publisher=Förvaltningsstiftelsen|accessdate=2024-05-01|lang=en|url-status=dead}}</ref>. === Адмена ліцэнзійнага збору === Да 2019 года дзейнасць радыё фінансавалася за кошт абавязковага ліцэнзійнага збору з кожнай гаспадаркі, якая мела тэлевізар ці радыёпрыёмнік. З [[1 студзеня]] [[2019]] года сістэма была зменена: цяпер «Sveriges Radio» фінансуецца за кошт індывідуальнага падатку на грамадскае абслугоўванне (public service-avgift), які спаганяецца з кожнага паўналетняга грамадзяніна Швецыі (каля 1% ад даходу, але не больш за пэўную суму)<ref>{{cite web|url=https://www.skatteverket.se/privat/skatter/arbeteochinkomst/askattsedelochskattetabeller/publicserviceavgift.4.225c96e8168e7b3594742d4.html|title=Public service-avgift|publisher=Skatteverket|lang=sv|url-status=dead}}</ref>. == Каналы і структура вяшчання == [[Выява:Radiohuset Stockholm.JPG|thumb|250px|«Radiohuset» — галоўны офіс Sveriges Radio ў Стакгольме.]] Sveriges Radio кіруе чатырма асноўнымі FM-каналамі, кожны з якіх мае сваю спецыфіку: * '''P1''' — «размоўны канал». Асноўны кантэнт: навіны, аналітыка, грамадскія дэбаты, культура, дакументальныя перадачы і навуковыя праграмы. Музыка амаль адсутнічае (за выключэннем папулярнай летняй праграмы ''Sommar i P1''). * '''P2''' — канал класічнай, джазавай і фолк-музыкі. Таксама тут выходзяць праграмы на мовах меншасцей (фінскай, саамскай) і адукацыйныя перадачы. * '''P3''' — маладзёжны канал. Арыентаваны на аўдыторыю ад 14 да 35 гадоў. Эфір складаецца з папулярнай музыкі, гумарыстычных шоу і сацыяльных праграм. * '''P4''' — самы папулярны канал краіны. Гэта сетка з 25 рэгіянальных станцый (напрыклад, ''P4 Stockholm'', ''P4 Malmöhus''). Днём эфір запаўняецца мясцовымі навінамі і папулярнай музыкай для дарослай аўдыторыі, ноччу і ў выхадныя ідзе агульнанацыянальнае вяшчанне (спорт, забаўляльныя шоу). P4 таксама выконвае функцыю канала экстранага апавяшчэння насельніцтва (VMA). == SR International (Radio Sweden) == '''SR International''' (брэнд — '''Radio Sweden''') — падраздзяленне Шведскага радыё, якое займаецца вяшчаннем на замежных мовах для аўдыторыі за межамі Швецыі, а таксама для імігрантаў унутры краіны. === Гісторыя замежнага вяшчання === Замежнае вяшчанне пачалося ў [[1938]] годзе дзеля інфармавання шведаў, якія жылі за мяжой, і для прадстаўлення шведскага погляду на сусветныя падзеі. У гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і пазней [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] служба адыгрывала важную ролю як крыніца нейтральнай інфармацыі. Да 2010 года вяшчанне вялося на кароткіх і сярэдніх хвалях, а таксама праз спадарожнік. 31 кастрычніка 2010 года эфірнае вяшчанне на кароткіх хвалях было спынена, і служба цалкам перайшла ў інтэрнэт<ref>{{cite news|title=Radio Sweden Ends Medium, Short Wave|url=https://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2054&artikel=3506520|work=Radio Sweden|date=2010-03-16|access-date=2024-05-01}}</ref>. === Сучасны стан === Сёння «Radio Sweden» выпускае навіны і падкасты на некалькіх мовах. Асноўная задача — інтэграцыя прыезджых, тлумачэнне шведскага грамадства і навін. Актыўныя моўныя рэдакцыі (па стане на 2024 год): * [[Арабская мова]] * [[Курдская мова]] * [[Персідская мова]] * [[Самалійская мова]] * [[Англійская мова]] (арыентавана на міжнародную супольнасць) * [[Тыгрынья]] Раней існавалі рэдакцыі на нямецкай, французскай, іспанскай, рускай (закрыта ў 2016 годзе) і іншых мовах. === Беларуская служба Радыё Швецыі === {{Асноўны артыкул|Беларуская служба Радыё Швецыі}} З [[2004]] па [[2009]] год у структуры SR International дзейнічала асобная беларуская рэдакцыя (шведск.: Radio Sweden på belarusiska). Першая праграма выйшла ў эфір [[7 лістапада]] [[2004]] года. Служба вяшчала на кароткіх хвалях і праз інтэрнэт, асвятляючы падзеі ў Швецыі і беларуска-шведскія адносіны. Праект быў спынены [[1 верасня]] [[2009]] года рашэннем кіраўніцтва кампаніі, нягледзячы на пратэсты беларускай дыяспары і праваабарончых арганізацый. == Музычныя калектывы == Пры «Sveriges Radio» дзейнічае знакаміты канцэртная зала «Бервальдхален» (Berwaldhallen) у Стакгольме, якая з’яўляецца базай для двух прафесійных калектываў: * [[Сімфанічны аркестр Шведскага радыё]] (Sveriges Radios Symfoniorkester) — адзін з вядучых аркестраў Еўропы. * Хор Шведскага радыё (Radiokören). == Гл. таксама == * [[Беларуская служба Радыё Швецыі]] * [[Шведскае тэлебачанне]] * [[Культура Швецыі]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт}} * [https://sverigesradio.se/radiosweden Radio Sweden] — афіцыйны сайт міжнароднай службы {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Швецыі]] [[Катэгорыя:Медыякампаніі Швецыі]] [[Катэгорыя:Грамадскае тэлебачанне і радыё]] [[Катэгорыя:Стакгольм]] [[Катэгорыя:Члены Еўрапейскага вяшчальнага саюза]] skddqtk6mr984sost98uf188p1rbhkb 0 799948 5164992 5096843 2026-07-12T12:47:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5164992 wikitext text/x-wiki {{Грамадзянскі канфлікт | дата = [[14 мая]] — [[3 чэрвеня]] [[2025]] |месца = [[Улан-Батар]], [[Манголія]] |выява = [[Выява:2025 Mongolian protests.jpg|260px]] |апісанне = Пратэстоўцы на плошчы Сухэ-Батар [[29 мая]] |прычыны = [[Карупцыя]]; Незадаволенасць прэм’ер-міністрам [[Лувсанамсрайн Аюун-Эрдэнэ|Лувсанамсрайнам Аюун-Эрдэнэ]]; [[Эканамічны крызіс]]; [[Інфляцыя]] | мэты = Адстаўка прэм’ер-міністра Лувсанамсрайна Аюун-Эрдэнэ | метады = Дэманстрацыі; Анлайн-актывізм | бок1 = Пратэстоўцы | бок2 = Урад | вынік = Дэмакратычная партыя выключана з кааліцыйнага ўрада; адстаўка прэм’ер-міністра Лувсанамсрайна Аюун-Эрдэнэ }} [[14 мая]] [[2025]] года ў сталіцы [[Манголія|Манголіі]] [[Улан-Батар]]ы ўспыхнулі антыўрадавыя пратэсты. Нагодай для іх сталі паведамленні пра марнатраўныя выдаткі сына [[Прэм’ер-міністр Манголіі|прэм’ер-міністра]] [[Лувсанамсрайн Аюун-Эрдэнэ|Лувсанамсрайна Аюун-Эрдэнэ]], у ходзе чаго ён падаў у адстаўку. == Перадгісторыя == [[11 студзеня]] [[2025]] года ва Улан-Батары на [[Плошчп Сухэ-Батара|плошчы Сухэ-Батара]] прайшла дэманстрацыя, арганізаваная Партыяй Свабоды. У ёй прынялі ўдзел сотні чалавек. Дэманстранты патрабавалі адстаўкі ўрада, паколькі ў краіне назапасілася мноства праблем: [[забруджванне атмасферы Зямлі| забруджванне паветра]], [[дарожны затор| заторы на дарогах]], [[беднасць]], [[карупцыя]], несправядлівае [[падаткаабкладанне]] і рост [[беспрацоўе|беспрацоўя]]<ref>{{Cite web|url=https://www.montsame.mn/en/read/359395|title=Demonstration Held at Sukhbaatar Square|lang=en|website=MONTSAME News Agency|access-date=2025-06-09}}</ref>. [[Лувсанамсрайн Аюун-Эрдэнэ]] быў пераабраны на пасаду прэм’ер-міністра на парламенцкіх выбарах 2024 года. Яго [[Мангольская народная партыя]] (МНП) заваявала 68 з 126 месцаў у [[Вялікі дзяржаўны хурал|парламенце]]. Замест таго, каб кіраваць у адзіночку, ён стварыў кааліцыю з [[Дэмакратычная партыя (Манголія)|Дэмакратычнай партыяй]] (42 месцы) і Партыяй гунаў (8 месцаў). Кааліцыя імкнулася да дасягнення згоды па доўгатэрміновых эканамічных рэформах, уключаючы стварэнне Фонду нацыянальнага дабрабыту і рэалізацыю маштабных інфраструктурных праектаў<ref name=":0">{{Cite news|title=Mongolia PM expected to call vote of confidence in the face of protests|first=Patrick|last=Wintour|url=https://www.theguardian.com/world/2025/may/27/mongolia-protests-prime-minister-luvsannamsrai|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-05-27|access-date=2025-06-09|lang=en-GB}}</ref>. Станам на 2025 год Аюун-Эрдэнэ з’яўляўся самым доўга кіруючым прэм’ер-міністрам Манголіі з часоў [[Намбарын Энхбаяр|Намбарына Энхбаяра]]. Незадаволенасць грамадскасці выклікалі публікацыі ў сацыяльных сетках, зробленыя нявестай Тэмуулена Лувсанамсраі, 23-гадовага сына прэм’ер-міністра. На гэтых здымках былі захаваныя раскошныя сумкі, кольцы і аўтамабіль [[Mercedes-Benz]]. Услед за гэтым рушылі ўслед абвінавачванні ў тым, што сям’я прэм’ер-міністра валодае багаццем, якое значна перавышае магчымасці дзяржаўнага служачага. Гэтыя абвінавачванні ўзмацнілі даўнія асцярогі з нагоды карупцыі і канцэнтрацыі багацця ў багатай прыроднымі рэсурсамі [[Эканоміка Манголіі|эканоміцы Манголіі]]<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite web|url=https://apnews.com/article/mongolia-protests-prime-minister-resign-047f7bbcbcf3935fb39ddb92ba655fd2|title=Protests against prime minister in Mongolia could lead to government shake-up|lang=en|website=AP News|date=2025-05-22|access-date=2025-06-09}}</ref>. Хоць Аюн-Эрдэнэ зарабіў рэпутацыю рэфарматара, які імкнецца супрацьстаяць даўнім інтарэсам у горназдабыўным і банкаўскім сектарах, выкрыцці выклікалі бурную крытыку ў яго адрас. Сцвярджэнні аб тым, што ён быў дасведчаны аб ладзе жыцця свайго сына ці ж фінансаваў яго, прывялі да петыцыі з патрабаваннем яго адстаўкі. Гэтая петыцыя, падпісаная больш чым 59 000 чалавекамі, таксама ўтрымлівала скаргі на высокую [[інфляцыя|інфляцыю]] і рост абмежаванняў [[Свабода масавай інфармацыі|свабоды прэсы]]<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://time.com/7290686/mongolia-prime-minister-oyun-erdene-luvsannamsrain-resigns-protests-corruption-son/|title=Why Mongolia’s Prime Minister Oyun-Erdene Resigned|lang=en|first=Chad de|last=Guzman|website=TIME|date=2025-06-03|access-date=2025-06-09|archive-date=5 чэрвеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605151641/https://time.com/7290686/mongolia-prime-minister-oyun-erdene-luvsannamsrain-resigns-protests-corruption-son/|url-status=dead}}</ref>. == Ход падзей == Пратэсты зарадзіліся як спантанныя праявы грамадскай незадаволенасці<ref name=":5">{{Cite web|url=https://thediplomat.com/2025/06/mongolias-prime-minister-loses-no-confidence-vote-after-lengthy-protests/|title=Mongolia’s Prime Minister Loses No-Confidence Vote After Lengthy Protests|lang=en-US|website=thediplomat.com|access-date=2025-06-09}}</ref>. У сярэдзіне мая 2025 года пачаліся мірныя акцыі пратэсту, якія працягваліся даволі доўга<ref name=":0" />. Маладыя манголы сабраліся на плошчы Сухбаатар ва Улан-Батары, каб запатрабаваць адстаўкі прэм’ер-міністра<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250522-young-mongolians-demand-pm-resign-over-corruption-claims|title=Young Mongolians demand PM resign over corruption claims|lang=en|website=France 24|date=2025-05-22|access-date=2025-06-09}}</ref>. Дэманстранты выказалі незадаволенасць абвінавачваннямі ў карупцыі, звязанымі з сям’ёй прэм’ер-міністра, а таксама больш шырокімі праблемамі, такімі як няроўнасць і карупцыя ва ўрадзе. Яны запатрабавалі, каб прэм’ер-міністр публічна раскрыў крыніцы сваіх даходаў і патлумачыў прычыны фінансавання заяўленых выдаткаў<ref>{{Cite web|url=https://mongolia.gogo.mn/r/wmq25|title=Massive protest demands resignation of Prime Minister L.Oyun-Erdene|lang=en|last=gogo.mn|website=gogo.mn|access-date=2025-06-09}}</ref>. На працягу некалькіх дзён запар пратэстоўцы збіраліся ля [[Палац урада Манголіі|Палаца ўрада]]<ref>{{Cite web|url=https://thediplomat.com/2025/05/after-protests-force-a-shake-up-who-would-become-mongolias-next-prime-minister/|title=After Protests Force a Shake-up, Who Would Become Mongolia’s Next Prime Minister?|lang=en-US|website=thediplomat.com|access-date=2025-06-09}}</ref>. У той жа час, людзі, якія выступалі супраць, звычайна больш старэйшага ўзросту, таксама выходзілі на вуліцы, каб падтрымаць прэм’ер-міністра і выказаць сумневы ў эфектыўнасці яго адстаўкі<ref name=":1" />. [[21 мая]] народны дэпутат выключыў [[Дэмакратычная партыя (Манголія)|Дэмакратычную партыю Манголіі]] са складу кіруючай кааліцыі. Прычынай стала парушэнне Мемарандума аб узаемаразуменні, бо некалькі заканадаўцаў ад Дэмакратычнай партыі выказалі падтрымку пратэстам. Гэты крок фактычна прывёў да распаду кааліцыі менш чым праз год пасля яе фарміравання<ref name=":3">{{Cite web|url=https://thediplomat.com/2025/05/unraveling-mongolias-prime-minister-resignation-protests/|title=Unraveling Mongolia’s Prime Minister Resignation Protests|lang=en-US|website=thediplomat.com|access-date=2025-06-09}}</ref>. У адказ Дэмакратычная партыя афіцыйна звярнулася да Народнай партыі з просьбай даць пісьмовае тлумачэнне і публічна папрасіць прабачэння за свой нечаканы выхад са складу кааліцыйнага ўрада без папярэдняга паведамлення<ref name=":4">{{Cite web|url=https://thediplomat.com/2025/05/mongolias-youth-protests-lead-to-political-shenanigans/|title=Mongolia’s Youth Protests Lead to Political Shenanigans|lang=en-US|website=thediplomat.com|access-date=2025-06-09}}</ref>. Старшыня Дэмакратычнай партыі і намеснік прэм’ер-міністра Лувсанямін Гантамер падкрэсліла, што пазіцыя заканадаўцаў, якія выказваюць нязгоду, не адлюстроўвае афіцыйную пазіцыю партыі. [[22 мая]] лідары трох кіруючых партый сустрэліся, каб абмеркаваць умовы кааліцыйнага пагаднення<ref name=":2" />. [[26 мая]] арганізатары пратэстаў абвясцілі аб новых, больш шырокіх патрабаваннях. У іх ліку: {{пачатак цытаты}} * Адстаўка прэм’ер-міністра Аюун-Эрдэнэ па прычынах палітычнай і маральнай адказнасці; * Спыненне дзейнасці кааліцыйнага ўрада і адмова ад стварэння новай кааліцыі; * Заклік захоўваць канстытуцыйную стабільнасць, не ўносіць змены ў асноўны закон<ref name=":4"/>. {{канец цытаты}} [[27 мая]] крыніцы ва ўрадзе паведамілі, што Аюун-Эрдэнэ разглядае магчымасць правядзення вотуму даверу на наступным тыдні<ref name=":0"/>. У імкненні аказаць ціск на членаў парламента з мэтай адхілення Аюун-Эрдэнэ, пратэстоўцы звярнуліся да ўсіх 126 дэпутатаў, абраных у чэрвені 2024 года, з заклікам выказаць свой пункт гледжання і данесці меркаванне сваіх выбаршчыкаў<ref>{{Cite web|url=https://thediplomat.com/2025/06/the-fall-of-mongolias-coalition-government/|title=The Fall of Mongolia’s Coalition Government|lang=en-US|website=thediplomat.com|access-date=2025-06-09}}</ref>. Аналітыкі звярнулі ўвагу на павялічаны разрыў паміж Аюун-Эрдэнэ і грамадствам падчас пратэстаў. Яны адзначылі, што яго рэакцыя на падзеі была занадта павольнай, ён не выяўляў актыўнага ўдзелу і не змог вырашыць праблему грамадскага недаверу да судовай сістэмы. У той час як Аюн-Эрдэне казаў пра палітычныя дасягненні і стабільнасць, пратэстоўцы ўспрымалі яго дзеянні як уніклівыя і накіраваныя на захаванне ўлады. Яго адмова сустрэцца з дэманстрантамі і затрымкі з забеспячэннем празрыстасці толькі ўзмацнілі незадаволенасць грамадства<ref name=":4" />. [[2 чэрвеня]], за дзень да выбараў, Аюун-Эрдэнэ выступіў у абарону сваёй рэпутацыі ў парламенце. Ён заявіў, што ніколі не ўдзельнічаў у дзяржаўных прызначэннях, тэндэрах або пазыках, а замест гэтага актыўна выкрываў падобныя практыкі. Ён пацвердзіў сваю прыхільнасць прынцыпам празрыстасці і барацьбы з карупцыяй, а таксама адзначыў, што за пратэстамі, накіраванымі на яго звяржэнне, стаяць ўплывовыя колы<ref name=":5" />. Перад тым як яго адхілілі, прэс-служба прэм’ера апублікавала эканамічныя прагнозы, у якіх папярэджвала аб магчымай нестабільнасці ў выпадку роспуску кааліцыйнага ўрада<ref name=":4" />. [[3 чэрвеня]] Аюн-Эрдэн падаў у адстаўку пасля страты вотуму недаверу ў Вялікім Дзяржаўным хурале. За яго адстаўку прагаласавалі 44 дэпутаты з неабходных 64. Трыццаць шэсць дэпутатаў выказаліся супраць, а астатнія 42 устрымаліся ад галасавання<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yg8dxv5w9o|title=Mongolia PM resigns amid protests over his son's lavish lifestyle|lang=en-GB|website=www.bbc.com|date=2025-06-03|access-date=2025-06-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/mongolian-pm-resigns-after-losing-confidence-vote/a-72768772|title=Mongolian PM resigns after losing confidence vote – DW – 06/03/2025|lang=en|website=dw.com|access-date=2025-06-09}}</ref>. == Аналіз== Каментатары і палітолагі адзначылі, што пратэсты і палітычны крызіс, які рушыў за імі, супалі з барацьбой за ўладу ўнутры кіроўнай Народнай партыі. Па словах тэлевядучага і аналітыка Жаргала Дэфакта, некаторыя фракцыі выкарыстоўвалі рознагалоссі, каб выступіць за канстытуцыйныя змены, якія дазволілі б [[прэзідэнт Манголіі|прэзідэнту]] [[Ухнаагійн Хурэлсух|Ухнаагійну Хурэлсуху]] балатавацца на другі тэрмін. [[Канстытуцыя Манголіі]] абмяжоўвае паўнамоцтвы прэзідэнта адным шасцігадовым тэрмінам<ref name=":0"/>. Хурэлсух, былы прэм’ер-міністр і член парламента Манголіі, раней сутыкаўся з крытыкай за свае знешнепалітычныя рашэнні. У прыватнасці, ён быў раскрытыкаваны за запрашэнне [[Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі|прэзідэнта Расіі]] [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] наведаць Манголію, нягледзячы на абавязацельствы краіны ў рамках [[Рымскі статут Міжнароднага крымінальнага суда|Рымскага статута]]. Акрамя таго, ён прымаў удзел у [[Парад на Краснай плошчы 9 мая 2025 года|святкаванні Дня Перамогі]] ў [[Масква|Маскве]], што таксама выклікала крытыку<ref name=":0" />. Палітэканамічны аналітык і аглядальнік Баларэрдэне Базарсурэн у гутарцы з The Diplomat паведаміў, што размовы аб магчымым пераходзе Манголіі да [[прэзідэнцкая рэспубліка|прэзідэнцкай сістэмы]] ідуць ужо даўно. Яна выказала меркаванне, што празмерны акцэнт на абароне Канстытуцыі адсунуў на другі план грамадскія інтарэсы і спрыяў барацьбе за ўладу паміж палітычнымі элітамі на фоне пратэстаў. Базарсурэн папярэдзіў, што калі супрацьстаянне працягнецца, яно можа перарасці ў больш шырокія дэбаты аб неабходнасці змены сістэмы кіравання Манголіяй<ref name=":4" />. [[18 мая]] прэс-служба прэзідэнта абвясціла, што Хурэлсух не будзе ўдзельнічаць у выбарах [[2027]] года<ref name=":4" />. Ён яшчэ раз пацвердзіў сваю пазіцыю [[2 чэрвеня]], нечакана з’явіўшыся позна ўвечары падчас [[парламенцкія дэбаты|парламенцкіх дэбатаў]] аб вотуме даверу<ref>{{Cite web|url=https://gogo.mn/r/veeqy|title=У.Хүрэлсүх: Засгийн газар яагаад тарах болсныг надаас биш, Ерөнхий сайдаасаа асуух хэрэгтэй|lang=mn|last=gogo.mn|website=gogo.mn|access-date=2025-06-09}}</ref>. Жаргал Дэфакта таксама звярнуў увагу на тое, што намаганні Аюун-Эрдэнэ па стварэнні суверэннага фонду дабрабыту і зніжэнні залежнасці эканомікі ад даўгоў і сыравінных тавараў сутыкнуліся з процідзеяннем з боку ўплывовых дзелавых колаў. Хоць прэм’ер-міністр асабліва адзначыў ініцыятывы па барацьбе з карупцыяй у такіх сектарах, як банкаўская справа, горназдабыўная прамысловасць і [[Адукацыя ў Манголіі|адукацыя]], эфектыўнасць гэтых намаганняў была пастаўлена пад сумнеў з-за сістэмных праблем у [[судовая ўлада|судовай сістэме]]. Давер грамадскасці таксама быў падарваны высокай інфляцыяй і ростам [[Працэнтная стаўка|працэнтных ставак]]<ref name=":0" />. == Гл. таксама== * [[Пратэсты ў Манголіі (2022)]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Май 2025 года]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2025 года]] [[Катэгорыя:Пратэсты 2025 года]] [[Катэгорыя:Палітыка Манголіі]] fe3qs8qrogy6s4em5mxo2fsukchfjoc 14 800021 5165140 5163620 2026-07-12T19:59:28Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2018 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2018 года]]: Уніфікацыя назваў 5163620 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Камп’ютарныя гульні|2018|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2018]] [[Катэгорыя:Творы 2018 года]] bshc13sy8thf619e8lx2mte42rq6n2j 0 800163 5165202 5151971 2026-07-12T22:14:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165202 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |выява=[[Файл:Emblem of the Военно-Морской Флот Российской Федерации.svg|250px]]<br>[[Файл:Detailkarte der Marinebasis Tartus.svg|300px]]}} '''720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі''' ({{lang-ru|720-й пункт материально-технического обеспечения ВМФ России}}) — адзіная [[Дыслакацыя войск|база]] [[Ваенна-Марскі Флот Расійскай Федэрацыі|Ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі]] за межамі [[Расія|Расіі]]. Знаходзілася ў порце горада [[Тартус]] ([[Сірыя]])<ref name="ТАСС">[https://tass.ru/info/4808523 Пункт материально-технического обеспечения ВМФ России в Тартусе. Досье]{{ref-ru}}</ref>. == Гісторыя == === 1971–1992 гады === Міжурадавае пагадненне паміж [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкім Саюзам]] і [[Баасісцкая Сірыя|Сірыйскай Арабскай Рэспублікай]] па размяшчэнні аб’ектаў [[Ваенна-марскі флот СССР|ВМФ СССР]] у Тартусе было падпісана ў 1971 годзе. База стваралася для рамонту, забеспячэння палівам і расходнымі матэрыяламі [[Баявы карабель|караблёў]] і судоў [[5-я Міжземнаморская эскадра караблёў ВМФ|Міжземнаморскай эскадры караблёў ВМФ СССР]]. У 1977 годзе ў Тартус была пераведзена савецкая ''54-я аператыўная брыгада дапаможных судоў''. У красавіку таго ж года там было сфарміравана ўправленне ''229-га дывізіёна марскіх і рэйдавых судоў забеспячэння''. На працягу 1984 года ў Тартусе быў разгорнуты 720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння [[Чарнаморскі флот ВМФ Расіі|Чарнаморскага флоту]]. У склад пункта ўвайшлі тры плывучых прычала, плывучая майстэрня, сховішчы, казармы і розныя гаспадарчыя аб’екты<ref name="ТАСС" />. === 1993–2010 гады === [[Файл:Килекторное_судно_КИЛ-158.jpg|злева|міні|КІЛ-158, 8 кастрычніка 2007]] 31 снежня 1992 года спыніла сваё існаванне Міжземнаморская эскадра. Але Расія захавала 720-ы ПМТЗ, які выкарыстоўваўся для папаўнення запасаў паліва і харчавання на караблях ВМФ РФ, што выконвалі разавыя паходы ў [[Міжземнае мора]]. У тыя гады дзейнічаў толькі адзін плывучы прычал. У верасні 2008 года яшчэ адзін плаўпрычал быў адноўлены экіпажам дапаможнага судна КІЛ-158 Чарнаморскага флоту. У 2009–2010 гадах праводзіўся планавы рамонт аб’ектаў інфраструктуры<ref name="ТАСС" />. === 2011–2024 гады === Пасля пачатку [[Грамадзянская вайна ў Сірыі|Грамадзянскай вайны ў Сірыі]] ў 2011 годзе, Расія працягнула аказваць ваеннае садзейнічанне гэтай краіне. У чэрвені 2012 года ПМТЗ ў Тартусе пачалі выкарыстоўваць для паставак у Сірыю расійскага ўзбраення і вайсковых грузаў. 22 верасня 2013 года была створана [[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры|Міжземнаморская эскадра ВМФ РФ]]. Пытанні рамонту і абслугоўвання гэтага аператыўнага злучэння [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Мінабароны РФ]] усклала на Тартускі ПМТЗ, было прынята рашэнне па яго далейшай мадэрнізацыі. Да таго моманту на базе заставаўся толькі грамадзянскі персанал<ref>[http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20130627171607.shtml Минобороны опровергло вывод российского персонала из порта Тартус] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130630063506/http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20130627171607.shtml |date=30 чэрвеня 2013 }} — РБК, 27.06.2013</ref>. Восенню 2015 года расійскі бок правёў у Тартусе работы па паглыбленні дна і пашырэнні прычальнага фронту. Таксама тут быў разгорнуты дывізіён зенітнай ракетнай сістэмы [[С-300]]. Пабудаваны сталовыя, лазні, харчовыя склады і склады рэчавай маёмасці, а таксама верталётная пляцоўка. 18 студзеня 2017 года было заключана пагадненне паміж РФ і Сірыяй па пашырэнні тэрыторыі ПМТЗ ВМФ Расіі ў раёне порта Тартус. Тэрыторыя была перададзена РФ у бязвыплатнае карыстанне з поўным імунітэтам ад грамадзянскай і адміністрацыйнай юрысдыкцыі Сірыі. 30 ліпеня 2017 года ў гонар Дня Ваенна-марскога флоту Расіі на рэйдзе порта Тартус прайшоў марскі парад, у якім былі задзейнічаны восем караблёў і судоў забеспячэння ВМФ Расіі<ref name="ТАСС" />. === 2025 год === У снежні 2024 года ў Сірыі быў скінуты [[Башар Асад]], да ўлады ў краіне прыйшоў Часовы ўрад на чале з [[Ахмед Хусейн аш-Шараа|Ахмедам аш-Шараа]]. Дагавор арэнды Расіяй марскога порта Тартус, падпісаны ў 2019 годзе, быў скасаваны, а база была цалкам эвакуіравана ў студзені 2025 года<ref>[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} {{УС РФ за мяжой}} {{Базы ВМФ Расіі}} [[Катэгорыя:Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] [[Катэгорыя:Ваенна-марскія сілы Расіі]] [[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Расіі]][[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]] klm466jc47sz3mnbl249q2k62reyc7x 0 802448 5165225 5096850 2026-07-13T02:12:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165225 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ульянаў}}{{Асоба | імя = Пётр Аляксандравіч Ульянаў }} '''Пётр Аляксандравіч Ульянаў''' ({{Lang-ru|Пётр Александрович Ульянов}}; [[1926]] — [[1943]], [[Рэчыцкі раён]]) — разведчык партызанскага атрада імя К. Я. Варашылава, партызан [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Біяграфія == Пётр Аляксандравіч Ульянаў нарадзіўся ў 1926 годзе. [[Беларусы|Беларус]]. З 1942 года камсамолец. Уступіў у партызанскі атрад юным хлапчуком у пятнаццаць гадоў. Быў разведчыкам – таварышы так і называлі яго: «Пеця маленькі». Не раз адпраўляўся ён на разведку ў [[Рэчыца|Рэчыцу]], прымаў удзел у баях з ворагам. Асабліва вызначыўся ў засадзе на шашы [[Рэчыца]] – [[Хойнікі]]. Група партызан абстраляла нямецкую аўтамашыну, знішчыла 9 салдат і 2 афіцэраў, захапіла 2 кулямёты, вінтоўкі і пісталеты. У 1943 годзе Пётр Ульянаў гераічна загінуў падчас выканання разведзадання ў раёне вёскі [[Салтанова]]. Яму тады было сямнаццаць гадоў. Памяць пра адважнага байца ўвекавечана ў экспазіцыі [[Рэчыцкі краязнаўчы музей|Рэчыцкага музея]], у якім захоўваюцца і ўспаміны пра яго. Пятра Ульянава пасмяротна ўзнагародзілі [[Ордэн Айчыннай вайны|Ордэнам Айчыннай вайны]] I ступені. == Узнагароды і званні == * [[Ордэн Айчыннай вайны]] I ступені (пасмяротна). == Памяць == * Імем Пятра Ульянава названа вуліца ў [[Рэчыца|Рэчыцы]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://rechitsa.museum.by/node/51522|title=Улица Пети Ульянова|website=[[Рэчыцкі краязнаўчы музей]]|access-date=7 лютага 2026|archive-date=3 ліпеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250703113539/https://rechitsa.museum.by/node/51522|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dneprovec.by/history/2024/12/26/45429|title=Их именами названы улицы Речицы. Ульянов Пётр – юный партизан|website=Дняпровец|access-date=7 лютага 2026|archive-date=3 ліпеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250703113538/https://dneprovec.by/history/2024/12/26/45429|url-status=dead}}</ref>. * У [[Рэчыцкі краязнаўчы музей|Рэчыцкім краязнаўчым музеі]] захоўваюцца матэрыялы, прысвечаныя П. Ульянаву<ref name=":0" />. * Піянерская дружына імя Пеці Ульянава<ref>{{Cite web|url=https://deafinternat.by/petr-ulyanov/|title=Подвиг юного героя|access-date=7 лютага 2026|archive-date=3 ліпеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250703113538/https://deafinternat.by/petr-ulyanov/|url-status=dead}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Савецкі партызанскі рух (1941—1944)]] * [[Спіс савецкіх партызанскіх злучэнняў, брыгад і асобных атрадаў на акупіраванай тэрыторыі Беларусі (1941—1944)]] == Крыніцы == <references responsive="" /> == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://rechitsa.museum.by/node/51522 Улица Пети Ульянова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250703113539/https://rechitsa.museum.by/node/51522 |date=3 ліпеня 2025 }}. ''[[Рэчыцкі краязнаўчы музей]]''. [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] 4e665t79ofijjdysxtidskgkk83xra6 0 802794 5165334 5138906 2026-07-13T10:55:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165334 wikitext text/x-wiki {{Суданскі канфлікт (2023)}} У час [[Канфлікт у Судане (з 2023)|трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане]] на захадзе краіны ў горадзе [[Эль-Фашыр]], адміністрацыйны цэнтр правінцыі (штата) [[Паўночны Дарфур]], разгарнуліся масавыя забойствы. Разня пачалася пасля [[Баі за Эль-Фашыр (2023—2025)|падзення горада]], які знаходзіўся ў аблозе 18 месяцаў (да 26 кастрычніка 2025 года, баі за горад вяліся з 15 красавіка 2023 па 26 кастрычніка 2025 года). Паводле некаторых ацэнак, у першыя дні пасля падзення горада загінула 2500 чалавек<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c20pezegv1zo|title=Sudan war: Reports of mass killings in el-Fasher in Darfur have echoes of country's dark past|lang=en-gb|website=www.bbc.com|date=2025-10-31|access-date=2025-10-31}}</ref>. У забойствах былі абвінавачаны мяцежныя [[Сілы аператыўнай падтрымкі]], якія кіраваліся этнічнай нянавісцю<ref name=":1">{{Cite news|title=Sudan’s brutal civil war – what has happened in El Fasher?|first=Aamna|last=Mohdin|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/31/sudan-civil-war-el-fasher-explained|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-10-31|access-date=2025-11-16|lang=en-GB}}</ref>. Мэтамі ў разні станавіліся народнасці [[Фор (народ)|фор]], [[загава]], [[Масаліт|масаліты]], [[Берці (народ)|берці]] і іншыя неарабізаваныя народнасці [[Дарфур (рэгіён)|Дарфура]], а таксама ваеннапалонныя [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных Сіл Судана]] і жыхары, падазраваныя ў сувязях з урадавай арміяй. Масавыя забойствы суправаджаліся таксама выкраданнямі і сексуальным гвалтам<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/19/sudans-el-fasher-a-crime-scene-after-rsf-takeover-un-aid-chief|title=Sudan’s el-Fasher ‘a crime scene’ after RSF takeover: UN aid chief|lang=en|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera|access-date=2025-12-06}}</ref>. Зверствы ў Эль-Фашыры параўноўваліся з [[генацыд у Руандзе|генацыдам у Руандзе]], злачынствамі ў час [[першая грамадзянская вайна ў Ліберыі|грамадзянскай вайны ў Ліберыі]] і [[Дарфурскі канфлікт| Дарфурскай вайны]]<ref name=":2" />. ==Перадгісторыя == Сілы аператыўнай падтрымкі (таксама Сілы хуткага рэагавання) былі створаны ў 2013 годзе прэзідэнтам Судана [[Амар аль-Башыр|Амарам аль-Башырам]] у [[Дарфур (рэгіён)|Дарфуры]] з апалчэння «[[Джанджавід]]»<ref>{{Cite news |last1=Peltier |first1=Elian |last2=Dahir |first2=Abdi Latif |date=2023-04-17 |title=Who are the Rapid Support Forces, the paramilitaries fighting Sudan's Army? |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/paramilitary-rsf-explainer.html |access-date=2025-10-31 |work=The New York Times |lang=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-04-16 |title=Sudan unrest: What are the Rapid Support Forces? |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/16/sudan-unrest-what-is-the-rapid-support-forces |access-date=2025-10-31 |website=Al Jazeera |lang=en}}</ref> падчас [[Дарфурскі канфлікт|Дарфурскай вайны]], вядомай жорсткімі расправамі над прадстаўнікамі народнасцяў [[фор (народ)|фор]], [[масаліт (народ)|масаліт]] і [[загава]] падчас <ref name="USHMM">{{Cite web |title=Darfur |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/darfur |access-date=2023-08-02 |website=Holocaust Encyclopedia |publisher=[[United States Holocaust Memorial Museum]] |lang=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240810062543/https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/darfur |archive-date=2024-08-10}}</ref>. У красавіку 2023 года Сілы аператыўнай падтрымкі ўступілі ва ўзброены канфлікт з арміяй<ref name=":1" />. Эль-Фашыр адным з першых быў ахоплены баявымі дзеяннямі<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/ru/story/2025/08/1466275|title=500 дней осады суданского Эль-Фашира: дети гибнут от насилия, болезней и голода {{!}} Новости ООН|lang=ru|website=news.un.org|date=2025-08-27|access-date=2025-11-13|archive-date=9 кастрычніка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009172807/https://news.un.org/ru/story/2025/08/1466275|url-status=dead}}</ref>. Мясцовае насельніцтва пакутавала ад бесперапынных абстрэлаў і авіяўдараў, а таксама недахопу харчавання<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c98nezj28ydo|title=«Они хотели нас казнить». Очевидцы рассказали об осаде города Эль-Фашир в Судане, где происходили массовые убийства|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2025-10-31|access-date=2025-11-13}}</ref>. Раней у 2023 годзе мяцежнікі былі абвінавачаныя ў здзяйсненні масавых забойстваў у [[Эль-Генейна|Эль-Генейне]], у выніку якіх загінула да 15 000 чалавек народнасці масаліт<ref>{{Cite web|access-date=2025-11-28|date=2025-10-29|lang=en|title=Genocide warnings 'flashing red' after RSF takeover of Sudan's El-Fasher|url=https://www.france24.com/en/africa/20251029-genocide-warnings-flashing-red-after-rsf-takeover-of-sudan-s-el-fasher|website=France 24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/ethnic-killings-one-sudan-city-left-up-15000-dead-un-report-2024-01-19/|title=Согласно отчету ООН, в результате этнических убийств в одном из городов Судана погибло до 15 000 человек.|author=Michelle Nichols, Maggie Michael|website=Reuters|date=2024-01-20|lang=en|url-status=live|access-date=2025-11-28}}</ref>. 13 красавіка 2025 года САП захапілі [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер бежанцаў Замзам]], на поўдзень ад Эль-Фашыра, і забілі 1500 чалавек за 72 гадзіны<ref name=":2" />. 26 кастрычніка 2025 года Эль-Фашыр быў цалкам захоплены войскамі САП<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/politics/news/2025/10/28/1150526-sudanskom-el-fashire-soobschayut|title=The Guardian: в суданском Эль-Фашире сообщают о массовых этнических убийствах|lang=ru|website=Ведомости|date=2025-10-28|access-date=2025-11-13}}</ref>. == Ход падзей== Пасля захопу горада пачаліся масавыя мэтанакіраваныя забойствы, [[этнічныя чысткі]] і масавыя пакаранні смерцю<ref name=":0"/><ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/ru/%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B9/%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D1%84%D0%B0%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B0-%D0%B8%D1%81%D0%BF%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8-%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81%D0%BE%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0/3734070|title=Судан после Фашира: испытание морали международного сообщества|website=www.aa.com.tr|access-date=2025-11-13}}</ref>. Баевікі САП таксама нападалі на жыхароў, якія спрабавалі пакінуць горад<ref>{{Cite web|url=https://www.ungeneva.org/ru/news-media/news/2025/10/112322/konflikt-v-sudane-oon-preduprezhdaet-o-masshtabnykh-narusheniyakh-i|title=Конфликт в Судане: ООН предупреждает о масштабных нарушениях и призывает к немедленному прекращению боевых действий {{!}} ООН ЖЕНЕВА|lang=ru|website=www.ungeneva.org|date=2025-10-30|access-date=2025-12-24}}</ref>. У [[ААН]] сталі фіксаваць прыкметы масавых злачынстваў і парушэнняў міжнароднага гуманітарнага права, уключаючы сексуальны гвалт<ref name=":6">{{Cite web|url=https://news.un.org/ru/story/2025/10/1466702|title=Судан: риск масштабных преступлений в Эль-Фашире «растет с каждым днем» {{!}} Новости ООН|lang=ru|website=news.un.org|date=2025-10-27|access-date=2025-11-13|archive-date=7 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251207104318/https://news.un.org/ru/story/2025/10/1466702|url-status=dead}}</ref>. Мяцежнікі хадзілі па дамах і забівалі мірных жыхароў, здзяйснялі згвалтаванні і забівалі дзяцей на вачах у бацькоў. Спецыялісты [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскага ўніверсітэта]] змаглі распазнаць на касмічных здымках лужыны крыві, якія ўтварыліся ў пустыні вакол горада<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://haqqin.az/news/365260|title=Кровь, видимая из космоса |website=haqqin.az|date=2025-11-03|access-date=2025-11-06}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Malik |first1=Nesrine |date=2025-11-03 |title=Blood spilled in Sudan can be seen from space. Nobody can feign ignorance about what’s going on|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2025/nov/03/blood-spilled-sudan-el-fasher-space-rsf-uae-darfur |access-date=2025-11-06 |work=[[The Guardian]]}}</ref><ref name=":2">{{Cite news |last1=Savage |first1=Rachel |last2=Mureithi |first2=Carlos |date=2025-11-01 |title=A Sudanese massacre foretold: the grim familiarity of the RSF's rampage through El Fasher |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/01/sudan-massacre-rsf-rampage-el-fasher |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251101064934/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/01/sudan-massacre-rsf-rampage-el-fasher |archive-date=2025-11-01 |access-date=2025-11-01 |work=[[The Guardian]]}}</ref>. Адзін са сведкаў падзення Эль-Фашыра распавёў [[Reuters]] па тэлефоне з горада Тавілы, што на грузавіках САП абстралялі мірных жыхароў з кулямётаў і перабеглі людзей на машынах. Іншы сведка распавёў, што бачыў, як апалчэнцы ўварваліся ў жылыя раёны і забілі на вуліцы ад 50 да 60 чалавек<ref name=":5">{{Cite news|access-date=2025-11-28|first=Eromo|last=Egbejule|date=2025-11-12|id=0261-3077|website=The Guardian|title=Dire warnings over aid and hunger following RSF’s capture of Sudanese city|url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/12/sudan-north-darfur-aid-malnutrition-rsf-el-fasher-tawila|lang=en-GB}}</ref>. 28 кастрычніка 6 медыцынскіх работнікаў былі выкрадзеныя САП з саудаўскага радзільнага дома, яшчэ 460 чалавек і суправаджаючыя іх асобы, уключаючы медыцынскіх работнікаў, забітыя<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/social/news/2025/10/29/27062096.shtml|title=Террористы устроили расправу в роддоме, убиты почти 500 человек|lang=ru|website=Gazeta.ru|date=2025-10-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.trtrussian.com/video/50fe3b6892ca|title=В Судане силы быстрого реагирования (RSF) устроили резню в роддоме - TRT на русском - TRT на русском|lang=ru|website=www.trtrussian.com|access-date=2025-12-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/oon-i-mezdunarodnyj-krasnyj-krest-osudili-zverstva-v-sudanskom-elfasere/a-74579528|title=ООН и Красный Крест осудили зверства в суданском Эль-Фашере – DW – 01.11.2025|lang=ru|website=dw.com|access-date=2025-12-24}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.who.int/ru/news/item/29-10-2025-who-condemns-killings-of-patients-and-civilians-amid-escalating-violence-in-el-fasher--sudan|title=ВОЗ решительно осуждает убийство пациентов и гражданских лиц в ходе эскалации насилия в суданском Эль-Фашире|lang=ru|website=www.who.int|access-date=2025-11-28}}</ref>. Суданская сетка лекараў паведаміла, што для вызвалення 6-ці выкрадзеных медыцынскіх работнікаў САП патрабавалі выкуп у памеры больш за 150 000 долараў ЗША<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c364jgkge46o|title=Sudan war: RSF militia killed 460 people at el-Fasher hospital, says WHO|lang=en-GB|website=www.bbc.com|date=2025-10-29|access-date=2025-12-24}}</ref>. Прадстаўнік рэгіянальнага ўрада Агад Бэн Кані 31 кастрычніка заявіў, што колькасць загінулых у горадзе ўзрасла да 2227 чалавек<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/rbcfreenews/6903f5b99a79477be170fc15|title=В Эль-Фашере в Судане от действий боевиков погибли более 2 тыс. человек |website=РБК|date=2025-10-31|access-date=2025-11-06}}</ref>. Дакладная колькасць забітых невядомая. 18 лістапада 2025 года старшыня Спецыяльнага камітэта [[Палата абшчын|Палаты абшчын Вялікабрытаніі]] па міжнародным развіцці, Сара Чэмпіён заявіла, што «паводле мінімальных ацэнак, за апошнія тры тыдні было забіта не менш за 60 000 чалавек»<ref>{{Cite web|url=https://uk-crime.co.uk/sarah-champion-2025-speech-on-gaza-and-sudan/|title=Sarah Champion – 2025 Speech on Gaza and Sudan|lang=en-US|website=UK Crime|date=2025-11-26|access-date=2025-12-06|archive-date=5 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251205082120/https://uk-crime.co.uk/sarah-champion-2025-speech-on-gaza-and-sudan/|url-status=dead}}</ref>. == Расследаванне== Пасля паведамленняў аб масавых забойствах [[Міжнародны крымінальны суд]] пачаў расследаванне з мэтай вызначыць маштабы парушэнняў і патэнцыйных ваенных злачынстваў у Эль-Фашыры<ref name=":5" />. 29 кастрычніка лідар САП генерал [[Махамед Хамдан Дагала]] прызнаў, што яго войскі здзейснілі «парушэнні», і заявіў, што інцыдэнты будуць расследаваныя. Высокапастаўлены чыноўнік ААН заявіў, што мяцежнікі паведамілі пра арышт некалькіх падазраваных<ref name=":3">{{Cite web|access-date=2025-11-28|date=2025-11-07|lang=en-GB|title='Our job is only killing' - how Sudan's brutal militia carried out a massacre in el-Fasher|url=https://www.bbc.com/news/articles/c8dr5e30m5ro|website=www.bbc.com}}</ref><ref>{{Cite web|access-date=2025-11-28|title=Суданский город Эль-Фашир находится в состоянии катастрофы после перехода под контроль СБР|url=https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4-%D1%8D%D0%BB%D1%8C-%D1%84%D0%B0%D1%88%D0%B8%D1%80-%D0%BD%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%D1%81%D1%8F-%D0%B2-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D0%B8-%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D1%8B-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%B4-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C-%D1%81%D0%B1%D1%80-/3754766|website=www.aa.com.tr}}</ref>. Сярод ключавых фігур у трагедыі назвагы брыгадны генерал [[Абу Лулу]], сапраўднае імя Аль-Фатэх Абдула Ідрыс, які атрымаў мянушку «мяснік Эль-Фашыра». Ён бязлітасна караў смерцю мірных жыхароў і ваеннапалонных у Эль-Фашыры і іншых частках Судана. Некаторыя забойствы здымаліся на відэа. Адным з матываў забойстваў была этнічная нянавісць. Раней у сацыяльнай сетцы [[TikTok]] на відэа ён выхваляўся забойствам 2000 чалавек і сказаў, што «збіўся з рахунку». На двух відэазапісах ён быў захаваны пры забойстве бяззбройных палонных. Як распавёў сведка [[Бі-бі-сі|BBC]], ён «аддаў загад сваім людзям забіць некалькіх нявінных людзей, у тым ліку дзяцей»<ref>{{Cite web|access-date=2025-11-28|date=2025-10-29|lang=en-GB|title=Sudan war: New videos show executions after RSF militia takes key city|url=https://www.bbc.com/news/articles/cd9kjw515pyo|website=www.bbc.com}}</ref>. Абу Лула быў у ліку затрыманых<ref>{{Cite web|access-date=2025-11-28|first=Eiad|last=Husham|lang=en|title=The TikTok-famous commander accused of carrying out Sudan’s worst massacres|url=https://www.aljazeera.com/features/2025/11/4/arrest-of-abu-lulu-does-little-to-distance-rsf-from-sudan-massacre|website=Al Jazeera}}</ref>, але праз некалькі дзён генерала вызвалілі<ref>{{Cite web|url=https://www.trtworld.com/article/6741cda8ca35|title=TRT World - Butcher of Al Fasher: How Sudan's agony became his spectacle|lang=en|website=www.trtworld.com|access-date=2025-12-24}}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Кастрычнік 2025 года]] [[Катэгорыя:Забойствы, здзейсненыя ў 2025 годзе]] [[Катэгорыя:Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане]] 0r7gu8uru5ncyh293p5nocy8rp6l5ts 0 803009 5165222 5102311 2026-07-13T02:01:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165222 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч | імя = Пётр Ісакавіч Масік }} '''Пётр Ісакавіч Масік''' ({{Lang-ru|Петр Исаакович Масик}}; [[13 жніўня]] [[1908]], [[Канатоп]] — [[1993]], [[Бендэр]]) — савецкі ваенны дзеяч, камандзір палка. == Біяграфія == Масік Пётр Ісакавіч (Іванавіч) нарадзіўся 13 жніўня 1908 года ў горадзе [[Канатоп]], цяпер [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]]. У 1930—1956 гадах служыў у РСЧА, затым у Савецкай Арміі. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] — камандзір 85-га пантонна-маставога батальёна, затым 4-га асаблівага матарызаванага пантонна-маставога палка. Баявы шлях 4-га асаблівага матарызаванага пантонна-маставога палка, якім камандаваў Пётр Масік, пачаўся на Волзе. Улетку 1944 года гэта фарміраванне вызначылася падчас аперацыі па вызваленні Беларусі «Баграціён», у тым ліку і ў баях на тэрыторыі [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]]. Так, 5-15 чэрвеня 1944 года, незадоўга да вызвалення [[Жлобін|Жлобіна]], на поўнач ад вёскі [[Чырвоная Горка (Жлобінскі раён)|Чырвоная Горка]] байцы палка збудавалі праз раку [[Дняпро|Днепр]] мост пад цяжкую тэхніку даўжынёй 125 м. Полк таксама наводзіў пантонныя масты ў іншых месцах, у тым ліку і ў раёне [[Стрэшын|Стрэшына]]. 2 ліпеня 1944 года Вярхоўным Галоўнакамандуючым 4-му асабліваму матарызаванаму пантонна-маставому палку было прысвоена ганаровае найменне «Жлобінскі». Далейшы шлях палка, якім камандаваў Пётр Масік, прайшоў праз Польшчу і скончыўся ў Берліне. Баявыя заслугі Пятра Масіка былі адзначаны рознымі ўзнагародамі: двума [[Ордэн Айчыннай вайны|ордэнамі Айчыннай вайны]]; чатырма — [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Чырвонага Сцяга]]; трыма — [[Ордэн Чырвонай Зоркі|Чырвонай Зоркі]]; ордэнамі [[Ордэн Кутузава|Кутузава]] і [[Ордэн Суворава|Суворава]]; шматлікімі медалямі, у тым ліку «[[Медаль «За баявыя заслугі»|За баявыя заслугі]]», «[[Медаль «За абарону Каўказа»|За абарону Каўказа]]», «[[Медаль «За вызваленне Варшавы»|За вызваленне Варшавы]]», «[[Медаль «За ўзяцце Берліна»|За ўзяцце Берліна]]» і іншыя. Службу ў войску Пётр Масік скончыў 19 студзеня 1956 года. Выйшаў у адстаўку ў званні «[[палкоўнік]]». Памёр у 1993 годзе. Пахаваны на барысаўскіх могілках горада [[Бендэр]]. == Узнагароды і званні == * [[Ордэн Чырвонай Зоркі]] (3) * [[Ордэн Суворава]] III ступені (кастрычнік 1943 года) * [[Ордэн Айчыннай вайны]] I ступені * [[Ордэн Айчыннай вайны]] II ступені * [[Ордэн Чырвонага Сцяга]] (4) * [[Ордэн Кутузава]] III ступені (ліпень 1944 года) * [[Медаль «За абарону Каўказа»]] (5) * [[Медаль «За ўзяцце Берліна»]] * [[Медаль «За вызваленне Варшавы»]] * [[Медаль «За баявыя заслугі»]] (Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 03.11.1944 № 219/135) * [[Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»|Медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»]] * [[Крыж Храбрых|«Крыж Храбрых»]] (студзень 1945 года) * Медаль «Перамогі і Свабоды» (кастрычнік 1945 года) * Медаль «За Одру, Нісу і Балтыку» (май 1946 года) * Званне «Ганаровы грамадзянін горада [[Жлобін|Жлобіна]]» (1969)<ref>{{Cite web|url=https://gisp.gov.by/region/pochetnye-grazhdane-zhlobinskogo-rayona/|title=Почётные граждане Жлобинского района|website=[[Жлобінскі раённы выканаўчы камітэт|Жлобинский районный исполнительный комитет]]|access-date=22 лютага 2026|archive-date=8 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308174627/http://gisp.gov.by/ru/rajon/153-pochetnye-grazhdane-zhlobinskogo-rajona|url-status=dead}}</ref>. Прысвоена ў 1969 годзе, калі адзначалася 25-годдзе вызвалення [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]] ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. == Памяць == * Матэрыялы, прысвечаныя П. І. Масіку, захоўваюцца ў Жлобінскай цэнтральной раённай бібліятэкі імя М. К. Крупскай і [[Жлобінскі гісторыка-краязнаўчы музей|Жлобінскім гісторыка-краязнаўчым музеі]]. == Крыніцы == <references responsive="" /> == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://pamyat-naroda.ru/heroes/person-hero93257998/ Масик Петр Исаакович]. * [https://www.youtube.com/watch?v=tG11LhYYerQ Слайд-портрет «Знаем. Помним. Гордимся»]. * [https://ndsmi.by/obshchestvo/30694-13-avgusta-ispolnyaetsya-115-let-so-dnya-rozhdeniya-pochjotnogo-grazhdanina-goroda-zhlobina-petra-masika 13 августа исполняется 115 лет со дня рождения почётного гражданина города Жлобина Петра Масика]. // ''Жлобинская газета «Новы дзень».'' [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Жлобіна]] 05ju9niyi8j4tdarzrgxmgx632rv7fj 0 803791 5165197 5138437 2026-07-12T21:55:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165197 wikitext text/x-wiki {{Страва}} '''«Птушынае малако»''' або '''«Птушынае малачко»''' ({{lang-pl|Ptasie mleczko}}, {{lang-ru|Птичье молоко}}) — кандытарскі выраб, малочны зефір з мяккім смакам, спачатку ванільным, пазней і з іншымі. Прадукцыя розных кандытарскіх кампаній. == Гісторыя == === У Польшчы === [[Файл:Ptasie mleczko 2007 by RaBoe 02.jpg|міні|польскае «птушынае малако» у 2007 годзе.]] Паводле пацверджанай іншымі крыніцамі інфармацыі, прадстаўленай кампаніяй E. Wedel, назва прадукту была вынайдзена Янам Ведэлем у 1936 годзе <ref name="ftpsuperbrands.home-">{{Cite web|url=http://ftpsuperbrands.home.pl/SB1_pdf/Ptasie_Mleczko.pdf|title=Ptasie Mleczko|website=ftpsuperbrands.home.pl|access-date=10 сакавіка 2026|archive-date=3 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303212815/http://ftpsuperbrands.home.pl/SB1_pdf/Ptasie_Mleczko.pdf|url-status=dead}}.</ref> . 10 ліпеня 1936 года гандлёвая марка «Птушынае малако» («Ptasie Mleko») была зарэгістравана пад нумарам 27069 разам з яе неактуальным варыянтам «Птушынае малачко» («Ptasie Mleczko»). Тэрмін дзеяння права на ахову гэтай [[Таварны знак|гандлёвай маркі]] скончыўся 10 ліпеня 1956 года з-за яе непадаўжэння у [[Польшча|ПРЛ]] на наступны тэрмін . На працягу шэрагу гадоў прадукцыя з гэтай назвай выпускалася рознымі вытворцамі. Існаваў таксама галіновы стандарт для гэтага тыпу кандытарскіх вырабаў <ref name="Polski Komitet Normalizacyjny1968">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19680250166|title=Obwieszczenie Polskiego Komitetu Normalizacyjnego z dnia 3 czerwca 1968 r. w sprawie ogłoszenia ustanowionych norm branżowych|date=1968-06-03}}</ref> . У 1985 годзе Фабрыка «22 Lipca, раней E. Wedel» зарэгістраваў слоўна-вобразны таварны знак «d. E. Wedel Ptasie Mleczko» пад № 61591. У наступныя гады Польскае патэнтнае ведамства зарэгістравала слоўна-вобразныя таварныя знакі, якія змяшчаюць словазлучэнне «Ptasie Mleczko», ад імя розных кандытарскіх кампаній. Аргумент заключаўся ў тым, што словазлучэнне «ptasie Mleczko» з’яўляецца агульным тэрмінам для кандытарскіх вырабаў . Гэта азначала, што абарона такіх знакаў распаўсюджвалася толькі на іх знешні выгляд. Аднак ніхто не меў выключных правоў на саму назву. У кастрычніку 2003 года словазлучэнне «Ptasie Mleczko '''^®'''» было пададзена кампаніяй Cadbury Wedel у Ведамства інтэлектуальнай уласнасці Еўрапейскага Саюза і зарэгістравана ў жніўні 2005 года як [[таварны знак]] пад № 003475291 <ref name="RP Tylko z Wedla">{{Cite web|url=https://www.rp.pl/biznes/art16866791-ptasie-mleczko-tylko-z-wedla|title=Ptasie mleczko tylko z Wedla - rp.pl}}</ref> . У цяперашні час таварны знак належыць LOTTE Wedel sp. z o. o. <ref name="Znak towarowy nr 003475291">{{Cite web|url=https://euipo.europa.eu/eSearch/#basic/1+1+1+1/100+100+100+100/003475291|title=Znak towarowy nr 003475291}}</ref> З 2006 года кампанія Cadbury Wedel падала заяўку на рэгістрацыю словазлучэння «Ptasie Mleczko '''^®'''» у Польскае патэнтнае ведамства. Праз 8 гадоў, 30 чэрвеня 2014 года, гандлёвая марка была нарэшце зарэгістравана пад нумарам 266762 <ref name="wydawnictwa">{{Cite web|url=http://ipu2.uprp.pl/wydawnictwa.html|title=Wiadomości Urzędu Patentowego|website=ipu2.uprp.pl|access-date=10 сакавіка 2026|archive-date=21 красавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150421020638/http://ipu2.uprp.pl/wydawnictwa.html|url-status=dead}}, Rocznik 2014, Nr 10, s. 128.</ref> . З 2010года кампанія «E. Wedel» стала праваўласнікам зарэгістраванай [[Таварны знак|гандлевай маркі]] ''ptasie mleczko'' на тэрыторыі [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref name="Oxford">{{книга|автор=Goldstein D.|часть=Bird's milk|заглавие=The Oxford Companion to Sugar and Sweets|место=New York|издательство=Oxford University Press|год=2015|isbn=78-0-19-931362-4|language=en}}</ref>. === У СССР і на постсавецкай прасторы === [[Файл:Bird's Milk Cake.jpg|міні|торт «Птушынае малако».]] Рэцэпт [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкага]] птушынага малака (''Птичье молоко'') распрацаваны ў 1967 годзе Ганнай Чулковай, супрацоўніцай кандытарскага прадпрыемства ва [[Уладзівасток]]у <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://konkurent.ru/article/4983|title=Анна Чулкова: «Нужно чувствовать весь процесс до полной готовности»|website=Konkurent.ru}}</ref> . Маскоўскі кандытар В. М. Гуральнік з рэстарана «Прага» у 1978 годзе выдумаў рэцэпт торта «Птушынае малако» (суфле на каржы, пакрытыя шакаладным глазурам). У 1982 годзе на яго атрыманы патэнт. Рэцэпт стаў класічным у СССР і ў розных версіях распаўсюджаны на ўсіх яго былых тэрыторыях. У 1993 расійскі патэнт на назву атрымала фабрыка РОТ фронт, зараз частка холдзінга «[[:ru:Объединённые кондитеры|Объединённые кондитеры]]». Іншыя вытворцы вымушаны камбінаваць з назвай. У Беларусі цукеркі тыпу «Птушынае малако» з лінейкай смакаў выпускае фабрыкі «Спартак» і «Камунарка»<ref>{{Cite web|url=https://kommunarka.by/catalog/konfety/ptiche-moloko/#:~:text=*%20%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%84%D0%B5%D1%82%D1%8B%20%D1%81%20%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B9%2C%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE,%D0%B3%20%D1%83%D0%B3%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%8B%20%E2%80%93%2056%2C1%20%D0%B3%20*%20%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD|title=Птушынае малако. Камунарка}}</ref>. Торты і пірожныя з такой назвай масава робяць большасць кандытараў краіны. == Крыніцы == <references> <ref name="E Wedel Ptasie mleczko waniliowe">{{Cite web|url=http://www.jakimasklad.pl/ptasie-mleczko-wedel.htm|title=E.Wedel Ptasie mleczko waniliowe|website=JakiMaSklad.pl|access-date=10 сакавіка 2026|archive-date=19 лютага 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219152752/http://www.jakimasklad.pl/ptasie-mleczko-wedel.htm|url-status=dead}}</ref> <ref name="ftpsuperbrands.home-"/> <ref name="Polski Komitet Normalizacyjny1968"/> <ref name="Robert Horbaczewski2008">{{Cite journal}}</ref> <ref name="wydawnictwa"/> <ref name="znakitowarowe-blog-">Mikołaj Lech. [https://znakitowarowe-blog.pl/ptasie-mleczko/ Ptasie Mleczko — historia walki o znak towarowy] [dostęp 2014-11-11].</ref> <ref name="Znak towarowy nr 003475291"/> <ref name="RP Tylko z Wedla"/> </references> == Літаратура == * {{Кніга|аўтар=Бутейкис Н. Г., Жукова А. А.|загаловак=Технология приготовления мучных кондитерских изделий|частка=Торт «Птичье молоко». Крем белковый на агаре|месца=М.|выдавецтва=Академия|год=2001|старонкі=230, 57—58|старонак=301|ref=Бутейкис, Жукова}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://www.fakt.pl/pieniadze/zakupy/ptasie-mleczko-co-w-nim-jest/79nmmmk|title=''Ptasie Mleczko – co w nim jest?''|date=31 grudnia 2012}} * [[Вікінавіны|Wikinews]]: [https://pl.wikinews.org/wiki/E._Wedel_podpad%C5%82_internautom,_posz%C5%82o_o_ptasie_mleczko ''E. Wedel podpadł internautom, poszło o ptasie mleczko''], 13 lutego 2012 {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-12}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Польская кухня]] [[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі кандытарскіх вырабаў]] p6qzrwxx84wb899fd2ilcx7gmb6lr8y 14 806770 5165148 5163624 2026-07-12T20:02:27Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2022 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2022 года]]: Уніфікацыя назваў 5163624 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Камп’ютарныя гульні|2022|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя|2022]] [[Катэгорыя:Творы 2022 года]] 7xdxz2v4b0xcxit5tx90yc2l3dl252z 0 807037 5165305 5132970 2026-07-13T09:21:10Z SHKOVS 17924 дапаўненне: лагатып 5165305 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" style="width: 25em; background: #F5F5F5; text-align: left; font-size: 85%" cellspacing="2" ! class="summary" style="font-size: 110%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2" | '''<span style="color:Black;">{{PAGENAME}}</span>''' |- {{#if: {{{Лагатып|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} style="text-align: center;" colspan="2" {{!}} [[Файл:XXXVSB 2026.png|center|400px]] {{!}}- }} |- ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Конкурсныя этапы'''</span> |- {{#if: {{{1-ы дзень|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! 1-ы дзень {{!}} Сусветны хіт {{!}}- }} {{#if: {{{2-і дзень|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! 2-і дзень {{!}} Славянскі хіт (з аркестрам) {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Правядзенне'''</span> |- {{#if: {{{Месца|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Месца правядзення {{!}} <span class="location">[[Летні амфітэатр]]</span> {{!}}- }} {{#if: {{{Вядучыя|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Вядучы(я) {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Дырэктар|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дырэктар {{!}} Глеб Лапіцкі {{!}}- }} {{#if: {{{Дырыжор|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дырыжор {{!}} Віталь Кульбакоў {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Удзельнікі'''</span> |- {{#if: {{{Колькасць краін|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Колькасць краін {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Дэбют|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дэбют {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Сыход|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Адмовіліся ад удзелу {{!}} {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| '''<span style="color:Black;">Галасаванне</span>''' |- {{#if: {{{Сістэма галасавання|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Сістэма галасавання {{!}} адкрытая, ад 5 да 10 балаў ад кожнага сябра журы {{!}}- }} {{#if: {{{Гран-пры|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Гран-пры {{!}} {{!}}- ! Першая прэмія {{!}} {{!}}- ! Другая прэмія {{!}} {{!}}- ! Трэццяя прэмія {{!}} {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»'''</span> |- {{#if: {{{пап|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} style="text-align: center;" colspan="2" {{!}} ◄[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года|2025]] [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2027 года|2027]]► {{!}}- }} {{#if: {{{наст|<noinclude>-</noinclude>}}} | }} |} '''XXXV Міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні''' '''«Віцебск-2026»''' - конкурс пенсі, які адбудзецца ў рамках традыцыйнага фестываля мастацтваў [[Славянскі Базар у Віцебску]] з 16 па 19 ліпеня 2026 года. '''XXIV Міжнародны дзіцячы музычны конкурс''' '''«Віцебск-2026»''' запланаваны на гэты ж перыяд і традыцыйна будзе праводзіцца разам з асноўным конкурсам у іншыя дні на пляцоўцы канцэртнай залі «Віцебск». == Удзельнікі == Бягучы спіс удзельнікаў: {| class="wikitable" |+'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск-2026»''' !Краіна !Дарослы конкурс !Дзіцячы конкурс |- |{{Flagicon|ARM}} Арменія<ref>{{Cite web|url=https://www.panarmenian.net/eng/news/331600/|title=Armenia selects performers for Slavianski Bazaar 2026|website=PanARMENIAN.Net|access-date=2026-04-27}}</ref> |Ліяна Даніэлян |Алекса Варданян |- |{{Flagicon|BLR}} Беларусь<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/news/page/itogi-natsionalnykh-otborov-na-slavianskii-bazar-v-vitebske-2026-2026-03-23|title=ИТОГИ НАЦИОНАЛЬНЫХ ОТБОРОВ НА «СЛАВЯНСКИЙ БАЗАР В ВИТЕБСКЕ – 2026»|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-04-27}}</ref> |Алена Кузняцова |Лізавета Цупрык |- |{{Flagicon|ITA}} Італія |Розі Альфана |Давідэ Гуараджы |- |{{Flagicon|KAZ}} Казахстан |Амалят Акерке |Жасмін Тузелава |- |{{Flagicon|Kyrgyzstan}} Кыргызстан |Нурдаалот Дзеркембаеў |Алімхан Муратаў |- |{{Flagicon|RUS}} Расія |Юлія Малінава-Мядзведзева |Валерыя Шаўчэнка |- |{{Flagicon|UZB}} Узбекістан |Дзіёрбек Разімуродаў |Шырын Азізава |} == Рэгламент == Удзел у асноўным конкурсе дазваляецца выканаўцам ад 18 да 31 года ўключна. Максімальная колькасць удзельнікаў — 20 з розных краін свету, але не больш за аднаго ўдзельніка ад кожнай краіны. Конкурсныя выступленні праводзяцца публічна ў два конкурсныя дні ў фармаце мерапрыемства забаўляльнага характару. У першы дзень канкурсанты выконваюць папулярны і вядомы твор, які займаў (ці займае) лідэрскія пазіцыі ў сусветных хіт-парадах. Выканнане ажыццяўлялася ў суправаджэнні фанаграммы «мінус адзін». У другі дзень выконваецца папулярны і вядомы твор кампазітара славянскай краіны і на адной з [[Славянскія мовы|славянскіх моў]], які занімаў (ці занімае) лідэрскія пазіцыі ў хіт-парадах у суправаджэнні Прэзідэнцкага аркестра РБ пад кіраўніцтвам Віталя Кульбакова. Працяг выступлення не павінен быў займаць больш за 4 хвіліны. Для дзіцячага конкурса ўзроставы ліміт ад 8 да 14 гадоў уключна. Прэтэндэнтам на атрыманне «Гран-пры» Конкурсу з’яўляецца ўдзельнік, які набраў найбольшую суму балаў па выніках двух конкурсных выступленняў. У выпадку роўнасці галасоў прымаецца рашэнне, за якое прагаласаваў(ла) старшыня журы. Пры наяўнасці спрэчных пытанняў, што ўзнікаюць у працы журы, меркаванне старшыні журы з’яўляецца вырашальным. == Калегія журы == Міжнароднае журы фарміруецца дырэкцыяй фестываля на кантрактнай аснове з ліку папулярных выканаўцаў, кампазітраў, менеджераў. Для конкурса «Віцебск-2026» максімальная колькасць сябраў журы лімітавана 12 асобамі, уключна са старшынёй, адказным і тэхнічным сакратарамі. Журы ацэньвае ўдзельнікаў па 10-бальнай схеме з найменьшым балам 5. Форма галасавання — адкрытая (электронная): канкурсанты атрымліваюць балы адразу пасля выступа. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»}} [[Катэгорыя:Музычныя конкурсы]] [[Катэгорыя:2026 год у Віцебску]] mrag2s7tzdavg0rtz935sc1n86d5xpi 0 807140 5165194 5134109 2026-07-12T21:43:43Z Rotondus 11765 /* Біяграфія */ дапаўненне 5165194 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Энгелькінг}} {{Навуковец}} '''Га́нна Альберты́на Энгелькінг''' (таксама Энгелькінг-Шафраньска; {{lang-pl|Anna Albertyna Engelking-Szafrańska}}; {{ВД-Прэамбула}})&nbsp;— польскі [[этнолаг]], [[доктар габілітаваны]] гуманітарных навук у галіне этналогіі са спецыялізацыяй па беларусазнаўчай антрапалогіі, гісторыі польскай этналогіі і этналінгвістыцы. Прафесар [[Інстытут славістыкі Польскай акадэміі навук|Інстытута славістыкі]] [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] (ПАН)<ref name="nauka">{{cite web|url=https://nauka-polska.pl/#/profile/scientist?id=85405&_k=2o8rqn|title=dr hab. Anna Albertyna Engelking|publisher=baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI)|date=|lang=pl|accessdate=12 чэрвеня 2021}}</ref><ref name="ispan_prof">{{cite web|url=https://ispan.waw.pl/default/pracownik/anna-engelking/|title=Dr hab. Anna Engelking, prof. IS PAN|publisher=Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk|date=|lang=pl|accessdate=8 чэрвеня 2021}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзілася 13 красавіка 1959 года ў [[Варшава|Варшаве]]<ref name="fnp">{{cite web|url=http://monografie.fnp.org.pl/book/84/klatwa-rzecz-o-ludowej-magii-slowa|title=Monografie FNP - Klątwa. Rzecz o ludowej magii słowa|publisher=monografie.fnp.org.pl|date=|lang=pl|accessdate=8 чэрвеня 2021}}</ref>. Паходзіць з сям'і навукоўцаў. Яе бацька&nbsp;— [[Рышард Энгелькінг]], прафесар матэматычных навук, вядомы таполаг, які працаваў у ПАН і Варшаўскім універсітэце, а таксама перакладчык французскай літаратуры. Сястра&nbsp;— [[Барбара Энгелькінг]], псіхолаг і сацыёлаг, прафесар і кіраўніца Цэнтра даследаванняў Халакосту пры Інстытуце філасофіі і сацыялогіі ПАН. Стрыечны брат&nbsp;— [[Лешак Энгелькінг]], польскі філолаг, літаратуразнаўца, паэт і перакладчык, звязаны з [[Лодзьскі ўніверсітэт|Лодзьскім універсітэтам]]<ref name="ktojest">{{кніга |загаловак=Kto jest kim w Polsce: informator biograficzny |адказны=Lubomir Mackiewicz (red.), Anna Żołna (red.) |месца=Warszawa |выдавецтва=Wydawnictwo „Interpress” |год=1993 |старонак= |старонкі=149–150}}</ref>. У 2026 годзе гэтую кнігу пераклалі на беларускую мову<ref>[https://palityka.org/2026/06/hanna-enhjelkinh/ Ганна Энгелькінг. Калгаснікі. Антрапалагічнае даследаванне ідэнтычнасці жыхароў беларускай вёскі на мяжы XX і XXI стагоддзяў]</ref>. У 1983 годзе скончыла польскую філалогію, а ў 1986 годзе&nbsp;— этнаграфію ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] (UW). У 1998 годзе на [[Факультэт паланістыкі Варшаўскага ўніверсітэта|факультэце паланістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]] абараніла доктарскую дысертацыю па мовазнаўстве на тэму «Магія народных славесных рытуалаў на прыкладзе праклёну» ({{lang-pl|Magia ludowych rytuałów słownych na przykładzie klątwy}}), напісаную пад кіраўніцтвам прафесара [[Рэната Грэгарчыкова|Рэнаты Грэгарчыковай]]. Ступень доктара габілітаванага атрымала ў 2013 годзе ў Інстытуце археалогіі і этналогіі ПАН на падставе агульнага навуковага здабытку і манаграфіі «Калгаснікі. Антрапалагічнае даследаванне ідэнтычнасці беларускай вёскі мяжы XX і XXI стагоддзяў» ({{lang-pl|Kołchoźnicy. Antropologiczne studium tożsamości wsi białoruskiej przełomu XX i XXI wieku}})<ref name="nauka"/><ref name="ispan_prof"/>. == Працоўная і навуковая дзейнасць == Прафесійная кар'ера Ганны Энгелькінг шчыльна звязана з вядучымі акадэмічнымі цэнтрамі Польшчы. У 1983—1994 гадах яна працавала ў Інстытуце польскай мовы на факультэце паланістыкі Варшаўскага ўніверсітэта. З 1994 па 1998 год з'яўлялася супрацоўніцай Кафедры этналогіі і культурнай антрапалогіі Варшаўскага ўніверсітэта. З 1997 па 2004 год працавала на [[Кафедра беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта|Кафедры беларускай культуры]] філалагічнага факультэта [[Беластоцкі ўніверсітэт|Беластоцкага ўніверсітэта]]. У 2005—2007 гадах працавала ў Цэнтры даследаванняў антычнай традыцыі ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе Варшаўскага ўніверсітэта. Пазней звязала сваю дзейнасць з [[Інстытут славістыкі Польскай акадэміі навук|Інстытутам славістыкі ПАН]], дзе ў 2007—2011 гадах займала пасаду намесніка дырэктара па агульных пытаннях, а ў 2011—2015 гадах&nbsp;— дырэктара інстытута<ref name="ispan_hist">{{cite web|url=https://ispan.waw.pl/default/o-instytucie/historia/|title=Historia|publisher=Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk|date=|lang=pl|accessdate=8 чэрвеня 2021}}</ref>. Галоўныя навуковыя інтарэсы даследчыцы ахопліваюць гісторыю польскай этналогіі (асабліва ў міжваеннае дваццацігоддзе) і [[Славістыка|славістыкі]], антрапалогію і культурную памяць беларускай вёскі, а таксама праблематыку культурных памежжаў (польска-беларуска-літоўскага і беларуска-ўкраінскага). Яна стала праводзіць палявыя даследаванні ў [[Беларусь|Беларусі]]. Акрамя таго, Ганна Энгелькінг актыўна займаецца распрацоўкай навуковай спадчыны і біяграфіі вядомага этнографа і сацыёлага [[Юзаф Абрэмбскі|Юзафа Абрэмбскага]], з'яўляецца рэдактарам інтэрнэт-партала, прысвечанага яго дзейнасці<ref name="ispan_obrebski">{{cite web|url=https://ispan.waw.pl/obrebski/|title=Strona główna|publisher=Józef Obrębski (1905–1967)|date=|lang=pl|accessdate=8 чэрвеня 2021}}</ref>. Ганна Энгелькінг выступала кіраўніком і выканаўцам шэрагу буйных даследчых праектаў. У 1995—1998 гадах кіравала крытычным аналізам і апрацоўкай палескіх этнаграфічных матэрыялаў Юзафа Абрэмбскага. У 2003—2005 гадах удзельнічала ў праекце па даследаванні межаў і памежжаў у свядомасці мясцовых супольнасцей усходняга памежжа Польшчы. Даследавала македонскі рэгіён [[Парэчча (Македонія)|Парэчча]] праз 80 гадоў пасля даследаванняў Ю. Абрэмбскага (праекты 2011—2015 і 2018—2020 гадоў). Таксама кіравала праектам Фонду славістыкі па алічбоўцы і публікацыі невядомай дакументацыі Юзафа Абрэмбскага з Македоніі (2018—2019). Ганна Энгелькінг займае шэраг кіруючых і ганаровых пасад у польскіх навуковых арганізацыях. Яна з'яўлялася віцэ-старшынёй Навуковай рады Інстытута славістыкі ПАН (2019—2022)<ref name="uw_bib">{{cite web|url=http://bibliografia.icm.edu.pl/g2/main.pl?mod=s&a=1&s=14559&imie=Anna&nazwisko=Engelking|title=Bibliografia UW|publisher=bibliografia.icm.edu.pl|date=|lang=pl|accessdate=8 чэрвеня 2021}}</ref> і віцэ-старшынёй Камітэта этналагічных навук ПАН (2020—2023)<ref name="pan_kometno">{{cite web|url=http://www.kometno.pan.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=322&Itemid=188|title=Kadencja 2020-2023|publisher=www.kometno.pan.pl|date=|lang=pl|accessdate=8 чэрвеня 2021}}</ref>. Шмат гадоў актыўна працуе ў [[Польскае этналагічнае таварыства|Польскім этналагічным таварыстве]] (PTL), дзе ўваходзіла ў Галоўнае ўпраўленне (2015—2019), выконвала абавязкі віцэ-прэзідэнта (2019—2023)<ref name="ptl_zarzad">{{cite web|url=https://ptl.info.pl/296|title=Zarząd Główny PTL na kadencję 2019-2023 wybrany!|publisher=ptl.info.pl|date=|lang=pl|accessdate=8 чэрвеня 2021}}</ref><ref name="ptl_hist">{{cite web|url=https://ptl.info.pl/o-ptl/struktura/zarzad-glowny/135|title=Poprzednie składy władz PTL|publisher=ptl.info.pl|date=|lang=pl|accessdate=8 чэрвеня 2021}}</ref>, а таксама ўзначальвала Варшаўскае аддзяленне (2013—2017, 2017—2021)<ref name="ptl_waw">{{cite web|url=http://old.ptl.info.pl/?page_id=3685|title=Warszawa » Strona domowa Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego|publisher=|date=|lang=pl|accessdate=8 чэрвеня 2021}}</ref>. Прадстаўляла таварыства ў Радзе навуковых таварыстваў ПАН (2019—2022)<ref name="pan_rtn">{{cite web|url=http://www.rtn.pan.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=58&Itemid=192&lang=pl|title=Skład|publisher=www.rtn.pan.pl|date=|lang=pl|accessdate=8 чэрвеня 2021}}</ref>. З 2017 года ўзначальвае Капітулу прэміі Фонду славістыкі<ref name="fund_slaw">{{cite web|url=https://fundacjaslawistyczna.pl/o-fundacji/rada-fundacji-slawistycznej/|title=Rada Fundacji Slawistycznej|publisher=Fundacja Slawistyczna|date=|lang=pl|accessdate=8 чэрвеня 2021}}</ref>. Яна таксама з'яўляецца членам [[Еўрапейская асацыяцыя сацыяльных антраполагаў|Еўрапейскай асацыяцыі сацыяльных антраполагаў]], [[Міжнародная асацыяцыя беларусістаў|Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]], [[Польска-беларускае таварыства|Польска-беларускага таварыства]] і беларускага [[Загароддзе (таварыства)|Навукова-краязнаўчага таварыства «Загароддзе»]]. == Узнагароды == * [[Узнагарода Міжнароднага кангрэса даследчыкаў Беларусі]] ў катэгорыі «Найлепшая польская манаграфія датычна Беларусі ў 2011—2015 гадах» за кнігу «Калгаснікі...» (2016). * [[Узнагарода «Przeglądu Wschodniego»]] ў катэгорыі «Айчынныя творы» (2012). * Сярэбраны [[Крыж Заслугі (Польшча)|Крыж Заслугі]] (2024). * Бронзавы [[Медаль «Заслужаны культуры Gloria Artis»|медаль «Заслужаны культуры Gloria Artis»]] (2025)<ref name="ptl_gloria">{{cite web|url=https://ptl.info.pl/aktualnosci/627|title=Odznaczenia MKiDN dla Członkiń i Członków PTL - GRATULACJE|publisher=ptl.info.pl|date=|lang=pl|accessdate=12 чэрвеня 2025}}</ref>. == Бібліяграфія == === Кнігі === * 2000: ''Klątwa. Rzecz o ludowej magii słowa''. Wrocław: Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej (1-е выд.). * 2010: ''Klątwa. Rzecz o ludowej magii słowa''. Warszawa: Oficyna Naukowa (2-е выд.). * 2012: ''Kołchoźnicy: Antropologiczne studium tożsamości wsi białoruskiej przełomu XX i XXI wieku.'' Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK. * 2017: ''The Curse. On Folk Magic of the Word''. Warszawa: Instytut Slawistyki PAN. === Пад рэдакцыяй === * 2004: Nina Łuszczyk-Ilienkowa, ''Pińsk, Elektrownia. Mam dziesięć lat.'' Warszawa: Świat Literacki. * 2007: Józef Obrębski, ''Polesie. Studia etnosocjologiczne. T. 1.'' Warszawa: Oficyna Naukowa. * 2013: Czesław Pietkiewicz, ''Kultura społeczna Polesia Rzeczyckiego''. Toruń: Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej (серыя «Etnografia Ocalona»). * 2020: Józef Obrębski, ''The Giaours of Macedonia. Selected writings''. Warszawa: Oficyna Naukowa. === Выбраныя артыкулы па-польску і па-англійску === * 1999: ''The natsyas of the Grodno region of Belarus: a field study''. „Nations and Nationalism”, no 2(5), p. 175–206. * 2012: ''Wokół pierwszej polskiej systematyki zamówień. O zapomnianej propozycji Józefa Obrębskiego''. „Poznańskie Studia Slawistyczne” nr 3, s. 61–74. * 2013: ''Simple Hardworking Christian Folks, or the Self-Image of Contemporary Belarusian Kolkhozniks: An Anthropologist’s Assessment of a Two-Decade Research Study''. „East European Politics and Societies and Cultures”, vol. 27, no 2, p. 260–279. * 2014: ''Z dziejów wileńskiego ośrodka etnograficznego w dwudziestoleciu międzywojennym. W stronę profesjonalnych badań terenowych pogranicza polsko-litewsko-białoruskiego.'' У зборніку: ''W krainie wielu tradycji. Badania etnograficzne na pograniczu polsko-litewsko-białoruskim w XX i początkach XX wieku.'' * 2015: ''The myth of the Tower of Babel and its consequences: The indigenous grammars of the mixed world. A contribution to the anthropology of borderlands (based on research in Belarusian-Lithuanian borderlands)'', „Český lid: Etnologický časopis” nr 1 (102), s. 1–26. * 2017: ''„Poleszuk” nieoswojony. Wokół funkcji chłopskości w konstruowaniu polskości,'' „Teksty Drugie” 6, s. 68–94. * 2018: ''Macedońskie Trobriandy. Józef Obrębski i pierwsze badania wsi europejskiej w paradygmacie funkcjonalizmu''. „Lud”, t. 102, s. 185–210. * 2019: ''Nauka na usługach polityki? Przypadek Józefa Obrębskiego''. „Sprawy Narodowościowe. Seria nowa” 51. * 2021: ''„Our own traitor” as the Focal Point of Belarusian Folk Narrative on Local Perpetrators of the Holocaust''. У зборніку: ''Places, Spaces, and Voids in the Holocaust''. Vol. 3. === Выбраныя артыкулы па-руску === * 2014: ''Идентичность беларуских колхозников: между “паном” и “жидом”'', Деды: дайджест публикаций о белорусской истории, Минск, Харвест, Вып. 13, с. 254—272. * 2018: ''Сказ полесского села, или о фольклоризации памяти о Второй мировой войне''. „Славяноведение” nr 6, s. 27–46. === Публікацыі па-беларуску === * 2000: ''Палякі-калгаснікі''. Наша Ніва, № 39 (196), 25.09.2000, с. 9—10. * 2005: ''Польскія даследаванні Палесся ў міжваеннае дваццацігоддзе: Станіслаў Дваракоўскі (1907—1976)''. Комплекснае даследаванне фальклору і этнакультуры Палесся. Матэрыялы ІІ Міжнароднай навуковай канферэнцыі, Мінск, БДУ, с. 142—154. * 2008: ''Юзаф Абрэмбскі (1905–1967): да біяграфіі антраполага''. Homo Historicus 2008 / пад. рэд. [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|А. Смаленчука]], Вільня, ЕГУ, 2008, с. 217—235. * 2009: ''Забыты яўрэйскі навуковец з даваеннай Вільні: слова пра Даніэля Файнштэйна'' (разам з К. Шыманяк). Homo historicus 2009 / пад. рэд. А. Смаленчука, Вільня, ЕГУ, 2010, с. 286—305. * 2011: ''Палессе Юзафа Абрэмбскага''. Arche № 3 (102), с. 118—136. * 2011: ''Паміж аповедам і пісаннем. Апавяданні Ніны Лушчык-Ільянковай як маніфест ідэнтычнасці''. Arche, № 3 (102), с. 52—64. * 2012: ''Паміж панам і жыдом. Заўвагі пра структуру ідэнтычнасці беларускіх калгаснікаў рубяжа ХХ–ХХІ ст''. Homo Historicus 2012 / пад. рэд. А. Смаленчука, Вільня, ЕГУ, 2012, c. 89—117. * 2013: ''Простыя рабочыя людзі-хрысціяне, або Аўтапартрэт беларускіх калгаснікаў''. Arche № 4, c. 518—542. * 2017: ''„Паляшук” у нарадазнаўчым дыскурсе. Эскіз да партрэта паводле Ludu Кольберга''. Беларускi фальклор. Матэрыялы і даследаванні. Зборнік навуковых прац, вып. 4, Мінск: Беларуская навука, с. 150—163. * 2018: ''„Паляшук” дэгуманізаваны. Польскае стаўленне да Палесся ў святле міфа''. Беларускi фальклор. Матэрыялы і даследаванні. Зборнік навуковых прац, вып. 5, Мінск: Беларуская навука, с. 176—190. * 2019: ''Антрапалогія на службе палітыкі? Выпадак Юзафа Абрэмбскага, даследчыка этнічнасці ў міжваеннай Польшчы''. Homo Historicus 2019 / пад. рэд. А. Смаленчука, Вільня, Палітычная сфера, 2019, с. 192—215. * 2019: ''“Паляшук” непрыручаны. Вакол функцыі сялянскасці ў канструяванні польскасці''. Род Скірмунтаў і Палессе ў эпоху сацыяльнай і нацыянальнай трансфармацыі грамадства гістарычнай Літвы. XIX–XX стст. / Ród Skirmuntów i Polesie w epoce przemian społecznych i narodowych na ziemiach historycznej Litwy. XIX–XX ww., рэд. А. Смалянчук, Мінск: Выдавец Зміцер Колас, с. 313—345. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Энгелькінг Ганна Альбертына}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 13 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1959 годзе]] [[Катэгорыя:Этнолагі Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусісты Польшчы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беластоцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў]] [[Катэгорыя:Члены Польска-беларускага таварыства]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі аддзела беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Члены Заходнепалескага навукова-краязнаўчага таварыства «Загароддзе»]] 3ab58alqabfr60s0it0fnpp4fmu72e5 0 807373 5165293 5136443 2026-07-13T08:49:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165293 wikitext text/x-wiki [[Файл:Радашковічы. Гарадзішча (02).jpg|міні|Гарадзішча ў Радашковічах у 2007 годзе.]] '''Гарадзішча''' — помнік археалогіі, знаходзіцца на ўскраіне пасёлка [[Радашковічы]], на вул. Заслаўскай, на правым беразе р. [[Гуйка]]. Належыць да перыяду ранняга [[жалезны век|жалезнага веку]] — ранняга Сярэднявечча (V–XIII стагоддзі). Вышыня 8-10 м, пляцоўка круглая, дыяметрам 55 м. Разворваецца пад агароды. Адкрыў у канцы XIX ст. [[Ф. В. Пакроўскі]], абследавалі ў 1969 г. [[А. Р. Мітрафанаў]], у 1979 г. [[В. І. Шадыра]]. Знойдзена штрыхаваная кераміка, гладкасценны посуд V-VIII стст., ганчарная кераміка XII-XIII стст. == Спасылкі == {{ГККРБ|613В000313}} * [https://heritage.gov.by/catalog/garadzishcha-peryiadu-ranniaga-zhaleznaga-veku-000305 heritage.gov.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20260519032702/https://heritage.gov.by/catalog/garadzishcha-peryiadu-ranniaga-zhaleznaga-veku-000305 |date=19 мая 2026 }} [[Катэгорыя:Гарадзішчы Маладзечанскага раёна]] [[Катэгорыя:Краснае (Маладзечанскі раён)]] lq8eq2cknbptijcuzsdfom7r5mbmy60 0 807439 5165174 5137274 2026-07-12T21:05:42Z M.L.Bot 261 5165174 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кузьменка}} {{мастак}} '''Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка''' ({{ВДП}}) — беларускі мастак. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 жніўня 1935 года на тэрыторыі сучаснай Магілёўскай вобласці. Падчас Другой сусветнай вайны разам з маці, сястрой і братам вывезены акупантамі ў канцэнтрацыйны лагер Майданак. Пазней сям'ю перавезлі на прымусовыя працы ў Аўстрыю, дзе яна былі да вызвалення амерыканскімі войскамі.{{r|rodsl}}. Па сканчэнні вайны сям’я тры гады жыла ва Украінскай ССР, потым пераехала ў Літоўскую ССР. Праз цяжкія матэрыяльныя ўмовы Уладзіміра выхоўвалі ў дзіцячым доме ў [[Падброддзе|Паброддзі]], там атрымаў сярэднюю адукацыю.{{r|rodsl}} У 1953 годзе паступіў у [[Мінскае мастацкае вучылішча]], скончыў яго ў 1958 годзе. Працягваў адукацыю ў [[Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут|Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце]], дыплом атрымаў у 1965 годзе. Па сканчэнні інстытута пэўны час працаваў у БССР, потым назаўсёды пераехаў у ЛітССР.{{r|rodsl}} Актыўна ўдзельнічаў ў жыцці [[Беларусы ў Вільні|беларускай грамады Вільні]]. Займаўся мастацкім афармленнем беларускіх нацыянальных свят, выступаў на культурных імпрэзах, шмат падарожнічаў{{r|rodsl}}. Памёр 19 чэрвеня 2005 года{{r|rodsl}}. Пахаваны на [[Ліпоўскія могілкі|Ліпоўскіх могілках]] у Вільні{{r|rodsl}}. == Сям’я == Дачка Уладзіміра — [[Інга-Ліна Ліндквіст|Інга-Ліна]] (Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist; нар. 25.4.1964, Вільня) з 1979 года жыве ў Швецыі, вядомая беларуска-шведская пісьменніца і літаратурная крытык{{r|alex}}{{r|bonnier}}. Імя ўнучцы дала маці Уладзіміра{{r|bonnier}}. == Творчасць == Уладзімір Кузьменка ствараў як разнапланавы мастак, выкарыстоўваў тэхніку [[Алейны жывапіс|алейнага жывапісу]], [[Рысунак|рысунку алоўкам]] і [[Акварэль|акварэлі]]. Асноўныя жанры і кірункі дзейнасці — [[партрэт]], [[нацюрморт]], [[Пейзаж|краявіды (пейзаж)]], замалёўкі паўсядзённага жыцця.{{r|rodsl}} Цэнтральнае месца ў творчасці займала старая Вільня і яе ваколіц. Даследчыкі адзначаюць, што творы Кузьменкі зафіксавалі архітэктурныя аб’екты горада, якія да 2010 года ўжо зніклі або могуць знікнуць неўзабаве.{{r|rodsl}} Творы захоўваюцца ў музейных фондах і прыватных калекцыях у Беларусі, ЗША, Польшчы, Расіі, Літве, Швецыі{{r|rodsl}}. == Памяць == У кастрычніку 2010 года Беларускае таварыства палітычных вязняў і ссыльных Вільні арганізавала выстаўку твораў Уладзіміра Кузьменкі ў зале нацыянальных меншасцей (Дом нацыянальных меншасцей). Адкрыццё выставы наведалі прадстаўнікі беларускай і літоўскай грамадскасці, а таксама маці, брат, сястра і дачка мастака.{{r|rodsl}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="rodsl">{{артыкул|ref = rodsl |аўтар = Павел Саўчанка |загаловак = Уладзімір Кузьменка: мастак зніклых краявідаў Вільні |арыгінал = |спасылка = https://pawet.net/ns/2010/42/%E2%84%96_42_(985).html |мова = беларуская |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Роднае слова |тып = газета |месца = Вільня |выдавецтва = |год = 2010 |выпуск = |том = |нумар = 42 (985) |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}}</ref> <ref name="alex">{{cite web|ref = alex | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina - Alex Författarlexikon |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = swedish |trans-title = Ліндквіст, Інга-Ліна - Лексікон аўтараў Alex |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="bonnier">{{cite web|ref = bonnier | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist - Wahlström & Widstrand |first = |last = |authorlink = |date = |work = |publisher = Wahlström & Widstrand |location = |page = |language = swedish |trans-title = Інга-Ліна Ліндквіст - Вальстрэм і Відстранд |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = Jag heter Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist. Förnamnet hittade farmor på, jag var ensam om det i Vitryssland. }}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кузьменка Уладзімір Міхайлавіч}} 6f1qi3kmofyrcw4ikhe6ft63hobw980 5165175 5165174 2026-07-12T21:06:25Z M.L.Bot 261 /* Сям’я */ 5165175 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кузьменка}} {{мастак}} '''Уладзімір Міхайлавіч Кузьменка''' ({{ВДП}}) — беларускі мастак. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 жніўня 1935 года на тэрыторыі сучаснай Магілёўскай вобласці. Падчас Другой сусветнай вайны разам з маці, сястрой і братам вывезены акупантамі ў канцэнтрацыйны лагер Майданак. Пазней сям'ю перавезлі на прымусовыя працы ў Аўстрыю, дзе яна былі да вызвалення амерыканскімі войскамі.{{r|rodsl}}. Па сканчэнні вайны сям’я тры гады жыла ва Украінскай ССР, потым пераехала ў Літоўскую ССР. Праз цяжкія матэрыяльныя ўмовы Уладзіміра выхоўвалі ў дзіцячым доме ў [[Падброддзе|Паброддзі]], там атрымаў сярэднюю адукацыю.{{r|rodsl}} У 1953 годзе паступіў у [[Мінскае мастацкае вучылішча]], скончыў яго ў 1958 годзе. Працягваў адукацыю ў [[Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут|Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце]], дыплом атрымаў у 1965 годзе. Па сканчэнні інстытута пэўны час працаваў у БССР, потым назаўсёды пераехаў у ЛітССР.{{r|rodsl}} Актыўна ўдзельнічаў ў жыцці [[Беларусы ў Вільні|беларускай грамады Вільні]]. Займаўся мастацкім афармленнем беларускіх нацыянальных свят, выступаў на культурных імпрэзах, шмат падарожнічаў{{r|rodsl}}. Памёр 19 чэрвеня 2005 года{{r|rodsl}}. Пахаваны на [[Ліпоўскія могілкі|Ліпоўскіх могілках]] у Вільні{{r|rodsl}}. == Сям’я == Дачка Уладзіміра — [[Інга-Ліна Ліндквіст|Інга-Ліна]] (Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist; нар. 25.4.1964, Вільня) з 1979 года жыве ў Швецыі, вядомая беларуска-шведская пісьменніца і літаратурная крытык{{r|alex}}{{r|bonnier}}. Імя ўнучцы выбрала маці Уладзіміра{{r|bonnier}}. == Творчасць == Уладзімір Кузьменка ствараў як разнапланавы мастак, выкарыстоўваў тэхніку [[Алейны жывапіс|алейнага жывапісу]], [[Рысунак|рысунку алоўкам]] і [[Акварэль|акварэлі]]. Асноўныя жанры і кірункі дзейнасці — [[партрэт]], [[нацюрморт]], [[Пейзаж|краявіды (пейзаж)]], замалёўкі паўсядзённага жыцця.{{r|rodsl}} Цэнтральнае месца ў творчасці займала старая Вільня і яе ваколіц. Даследчыкі адзначаюць, што творы Кузьменкі зафіксавалі архітэктурныя аб’екты горада, якія да 2010 года ўжо зніклі або могуць знікнуць неўзабаве.{{r|rodsl}} Творы захоўваюцца ў музейных фондах і прыватных калекцыях у Беларусі, ЗША, Польшчы, Расіі, Літве, Швецыі{{r|rodsl}}. == Памяць == У кастрычніку 2010 года Беларускае таварыства палітычных вязняў і ссыльных Вільні арганізавала выстаўку твораў Уладзіміра Кузьменкі ў зале нацыянальных меншасцей (Дом нацыянальных меншасцей). Адкрыццё выставы наведалі прадстаўнікі беларускай і літоўскай грамадскасці, а таксама маці, брат, сястра і дачка мастака.{{r|rodsl}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="rodsl">{{артыкул|ref = rodsl |аўтар = Павел Саўчанка |загаловак = Уладзімір Кузьменка: мастак зніклых краявідаў Вільні |арыгінал = |спасылка = https://pawet.net/ns/2010/42/%E2%84%96_42_(985).html |мова = беларуская |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Роднае слова |тып = газета |месца = Вільня |выдавецтва = |год = 2010 |выпуск = |том = |нумар = 42 (985) |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}}</ref> <ref name="alex">{{cite web|ref = alex | url = https://www.alex.se/lexicon/article/lindqvist-inga-lina |title = Lindqvist, Inga-Lina - Alex Författarlexikon |first = Astrid |last = Deppert |authorlink = |date = 2019-12-13 |work = Alex Författarlexikon |publisher = Forflex AB |location = |page = |language = swedish |trans-title = Ліндквіст, Інга-Ліна - Лексікон аўтараў Alex |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="bonnier">{{cite web|ref = bonnier | url = https://www.wwd.se/forfattare/10103/inga-lina-lindqvist/ |title = Inga-Lina Lindqvist - Wahlström & Widstrand |first = |last = |authorlink = |date = |work = |publisher = Wahlström & Widstrand |location = |page = |language = swedish |trans-title = Інга-Ліна Ліндквіст - Вальстрэм і Відстранд |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-05-07 |url-status = |quote = Jag heter Inga-Lina Kuzmenko Lindqvist. Förnamnet hittade farmor på, jag var ensam om det i Vitryssland. }}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кузьменка Уладзімір Міхайлавіч}} tf273munopiff4nktibt8kjuh7d1xl0 0 807975 5165096 5156473 2026-07-12T17:34:12Z DBatura 73587 /* Гісторыя */ 5165096 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Dzerzhinsk-Koidanovo 4a.jpg|міні|Помнік на месцы расстрэлу яўрэяў з гета.]] '''Гета ў Дзяржынску (Койданава)''' (лета — 21 кастрычніка 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Дзяржынск (Беларусь)|Дзяржынск]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] ў працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. ==Гісторыя == У горадзе Дзяржынску (Койданава) у 1939 годзе пражывалі 1314 яўрэяў — 15% насельніцтва{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=269}}. Горад знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй тры гады — з 28 чэрвеня 1941 года да 7 ліпеня 1944 года<ref>{{Cite web |url=http://archives.gov.by/index.php?id=447717 |title=Периоды оккупации населённых пунктов Беларуси |access-date=2014-02-22 |archive-date=2013-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020101853/http://archives.gov.by/index.php?id=447717 |url-status=live }}</ref>{{sfn|«Памяць. Дзяржынскi раён»|2004|с=265, 273, 386, 390}}<ref name=autogenerated2>{{Cite web |url=http://gymndz.com/m%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9/%D1%8F%D1%8F%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8B-%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B8/%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE-%D0%B2%D0%BE%D0%B2 |title=Начало Великой Отечественной войны |access-date=2014-02-22 |archive-date=2022-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220621174431/https://gymndz.com/m%d1%83%d0%b7%d0%b5%d0%b9/%d0%be%d1%81%d0%bd%d0%be%d0%b2%d0%bd%d1%8b%d0%b5-%d1%80%d0%b0%d0%b7%d0%b4%d0%b5%d0%bb%d1%8b-%d1%8d%d0%ba%d1%81%d0%bf%d0%be%d0%b7%d0%b8%d1%86%d0%b8%d0%b8/%d0%bd%d0%b0%d1%87%d0%b0%d0%bb%d0%be-%d0%b2%d0%be%d0%b2 |url-status=live }}</ref>. Немцы вельмі сур'ёзна ставіліся да магчымасці габрэйскага супраціву, і таму ў большасці выпадкаў у першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння габрэяў-мужчын ва ўзросце ад 15 да 50 гадоў — нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні<ref>''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160826000241/http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=26 жніўня 2016 }}</ref>. Зыходзячы з гэтых меркаванняў, у пачатку ліпеня 1941 года немцы схапілі ў горадзе 16 маладых хлопцаў-яўрэяў, адвялі іх у бярозавы гай каля вёскі [[Клыпаўшчына]] і забілі іх у месцы, што знаходзіцца цяпер каля чыгуначнага палатна ў напрамку на [[Стоўбцы]] ў 150 метрах направа на 793-м кіламетры. Гэта было першае засведчанае мясцовымі жыхарамі масавае забойства яўрэяў у раёне{{sfn|«Памяць. Дзяржынскi раён»|2004|с=280}}. Рэалізуючы гітлераўскую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], немцы сагналі яўрэяў Дзяржынска і бліжэйшых вёсак у гета, пад якое адвялі вуліцы Кастрычніцкую, Савецкую і Першамайскую{{sfn|«Памяць. Дзяржынскi раён»|2004|с=280}}<ref name=autogenerated2 /><ref name=autogenerated3>''А. Волохонович.'' [http://kajdan.eto-ya.com/a-valahanovich-halakost-u-dzyardynskim-rayone-kojdanava-kalvina-2013 Халакост у Дзяржынскім раёне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140304004631/http://kajdan.eto-ya.com/a-valahanovich-halakost-u-dzyardynskim-rayone-kojdanava-kalvina-2013 |date=4 сакавіка 2014 }}{{ref|ru}}{{ref|be}}</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=270}}. 21 (20{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=270, 434}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=175}}) кастрычніка 1941 года ў Дзяржынску на вуліцы Першамайская паблізу кальвінскага касцёла ў загадзя выкапанай яме даўжынёй 32 метры і шырынёй 4 метры прыкладна за 2,5 гадзіны былі расстраляныя 1920 (1000{{sfn|Круглов|2025|с=118}}) яўрэяў{{sfn|«Памяць. Дзяржынскi раён»|2004|с=284, 285, 291}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=270}}. Акцыю правялі салдаты [[12-ы батальён шуцманшафта|12-га літоўскага батальёна шуцманшафта]] на чале з маёрам і [[Легенда аб «чыстым вермахце»|немцы]] з 11-га паліцэйскага рэзервовага батальёна [[707-я пяхотная дывізія|707-й пяхотнай дывізіі]]<ref name=autogenerated2 /><ref name=autogenerated3 /><ref>''К. Козак.'' [http://mb.s5x.org/homoliber.org/ru/kg/kg020102.html Германский оккупационный режим в Беларуси и еврейское население] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304074354/http://mb.s5x.org/homoliber.org/ru/kg/kg020102.html |date=4 сакавіка 2016 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Дзяржынскi раён»|2004|с=291}}{{sfn|Круглов|2025|с=118}}. == Праведнікі народаў свету == У Дзяржынску два чалавекі — Зуеўская Ганна і Харытон Лізавета — за выратаванне габрэя Церлюкевіча Уладзіміра былі ўдастоены ганаровага звання «[[Праведнік народаў свету]]» ад [[ізраіль]]скага мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шэм]]» «у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную яўрэйскаму народу ў гады Другой сусветнай вайны»<ref>''Яд Вашем''. [http://db.yadvashem.org/righteous/righteousName.html?language=ru&itemId=4406760 История спасения. Зуевская Анна и Харитон Елизавета.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180421094110/http://db.yadvashem.org/righteous/righteousName.html?language=ru&itemId=4406760 |date=21 красавіка 2018 }}</ref>. == Памяць == У 1949 (1957{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=270}}) годзе ў Дзяржынску на месцы расстрэлу быў усталяваны помнік, на якім адным з першых у СССР быў зроблены надпіс на мове [[ідыш]]<ref name=autogenerated2 />{{sfn|«Памяць. Дзяржынскi раён»|2004|с=280}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=270}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=434}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Дзяржынскi раён»|2004|Л. М. Драбовіч, Г. К. Кісялёў, А. С. Крыварот, i iнш. (рэдкал.), А. I. Валахановіч (укладальнік). «Памяць. Дзяржынскi раён». — Минск: БЕЛТА, 2004. — 704 с. — ISBN 985-6302-64-1.}} * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{ВС}} {{Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Дзяржынск]] [[Катэгорыя:Гісторыя Дзяржынска]] e993e92zl9q23o8tjg8eid16fs4s9ee 0 807997 5165115 5145369 2026-07-12T19:05:17Z Pryhoža 169928 афармленне - дададзена спасылка на старонку ўдзельніка 5165115 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ !Імя !Выбарчы спіс |- |[[Павел Латушка]] | rowspan="34" |[[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] |- |[[Юрый Губарэвіч]] |- |[[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]] |- |[[Ірына Халопіца]] |- |[[Юлія Камінская]] |- |[[Уладзімір Астапенка]] |- |[[Аляксей Міхалевіч]] |- |[[Аляксандра Ханевіч]] |- |[[Надзея Крывашанава]] |- |[[Міхаіл Кірылюк]] |- |[[Андрэй Курэйчык]] |- |[[Яна Латушка]] |- |[[Рыта Гаціх]] |- |[[Арцём Шапараў]] |- |[[Сяргей Бяспалаў]] |- |[[Аліна Каліноўская]] |- |[[Мікіта Семяненка]] |- |[[Юрый Казакевіч]] |- |[[Ганна Федаронак]] |- |[[Алег Кулеша]] |- |[[Аляксандра Васько]] |- |[[Віталій Лакотка]] |- |[[Піліп Акаронка]] |- |[[Алеся Буневіч]] |- |[[Васіль Плешкуноў]] |- |[[Наталля Барысёнак]] |- |[[Дзмітрый Грыгалая]] |- |[[Аляксандр Савосцін]] |- |[[Ілона Астроўская]] |- |[[Аляксей Кузаўка]] |- |[[Яўген Акаронка]] |- |[[Аляксандра Вульчынская]] |- |[[Каліна Хромчанкава]] |- |[[Вадзім Бабін]] |- |[[Валерый Мацкевіч]] | rowspan="11" |[[Еўрапейскі выбар]] |- |[[Аліса Рыжычэнка]] |- |[[Павел Мар'еўскі]] |- |[[Ксенія Луцкіна]] |- |[[Аляксандра Мамаева]] |- |[[Аліна Харысава]] |- |[[Вольга Зазулінская]] |- |[[Антаніна Канавалава]] |- |[[Глеб Івашкевіч]] |- |[[Станіслаў Салавей]] |- |[[Анастасія Свіркова]] |- |[[Лізавета Пракопчык]] | rowspan="8" |[[Наступ (фракцыя)|Наступ]] |- |[[Маргарыта Паўлаўна Ворыхава|Маргарыта Ворыхава]] |- |[[Яўгеній Караулаў]] |- |[[Аляксандр Лапко]] |- |[[Іван Краўцоў]] |- |[[Яўген Ігаравіч Андрэйчык|Яўгеній Андрэйчык]] |- |[[Станіслава Цярэнцьева]] |- |[[Аляксандра Дойніч]] |- |[[Мікіта Забуга]] | rowspan="8" |[[Воля (фракцыя)|Воля]] |- |[[Вадзім Кабанчук]] |- |[[Ігар Турцэвіч]] |- |[[Анатоль Міхнавец]] |- |[[Вольга Галамеева]] |- |[[Генадзь Манько]] |- |[[Аляксандр Юркойць]] |- |[[Дзяніс Герасімчык]] |- |[[Мікалай Георгіевіч Казлоў|Мікалай Казлоў]] | rowspan="6" |[[Аб’яднаная грамадзянская платформа]] |- |[[Святлана Шаціліна]] |- |[[Уладзімір Шанцаў]] |- |[[Марыя Яфімава]] |- |[[Раман Кісляк]] |- |[[Ганна Скрыган]] |- |[[Таццяна Мартынава]] | rowspan="5" |[[Хопіць баяцца]] |- |[[Міхаіл Рубін]] |- |[[Наталля Галаўчук]] |- |[[Аляксандр Ракіцкі]] |- |[[Яўген Анкудзінаў]] |- |[[Андрэй Колас]] | rowspan="4" |[[Ваш голас]] |- |[[Таццяна Крапіневіч]] |- |[[Сяргей Сталмакоў]] |- |[[Марына Зялёная|Марына Калініна (Зялёная)]] |- |[[Юрась Зянковіч]] | rowspan="4" |[[Беларусы дзеяння]] |- |[[Іна Шырокая]] |- |[[Анатоль Хіневіч]] |- |[[Зміцер Шчыгельскі]] |} == Гл. таксама == * [[Каардынацыйная рада 3-га склікання]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/395574|title=Латушка, Курэйчык, Пракопчык, Краўцоў. Поўны спіс тых, хто трапіў у Каардынацыйную раду|website=Наша Ніва|date=2026-05-19|access-date=}} {{Службовы спіс}} c695lir78abkybdxg9yftr57iipp4ma 0 808156 5165355 5161263 2026-07-13T11:38:06Z 5165355 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Наступ}} {{Партыя |назва партыі = Наступ |лагатып = |шырыня лагатыпа = |подпіс = |лідар = |прэзідэнт = |старшыня = |заснавальнік = |дата заснавання = 2023 |дата роспуску = |аб’яднанне = [[Каардынацыйная рада (Беларусь)]] |штаб-кватэра = |ідэалогія = [[Дэмакратыя]]<br>[[Правы чалавека]]<br>[[Моладзевая палітыка]] |персаналіі = Члены фракцыі Наступ |афіцыйны сайт = [https://rada.vision/faction/nastup rada.vision/faction/nastup] }} '''«Наступ»''' — фракцыя [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады Беларусі]]. Першапачаткова дзейнічаў як фракцыя '''«Моладзевы наступ»''' у Каардынацыйнай радзе другога складу, у 2024 годзе ўдзельнічаў у [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|выбарах у Каардынацыйную раду III склікання]], а ў 2026 годзе быў зарэгістраваны і ўдзельнічаў у выбарах у КР IV склікання пад назвай «Наступ». == Гісторыя == === Каардынацыйная рада другога складу === У 2023—2024 гадах «Моладзевы наступ» дзейнічаў як фракцыя ў Каардынацыйнай радзе другога складу. Фракцыя ўдзельнічала ў працы камісіі па справах студэнтаў, юрыдычнай і міжнароднай камісій, у падрыхтоўцы слуханняў па пытаннях палітычных зняволеных і слуханняў з прадстаўнікамі [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднанага пераходнага кабінета]], а таксама ў распрацоўцы канцэпцыі выбараў у наступны склад Каардынацыйнай рады<ref name="kr2-report">[https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/Spravazdacha_ab_dzejnasci_Kaardynacyjnaj_rady_drugoga_skladu_.pdf Справаздача аб дзейнасці Каардынацыйнай рады другога складу за перыяд з 9 лютага 2023 года па 9 лютага 2024 года] // Каардынацыйная рада Беларусі.</ref>. Сярод іншых кірункаў дзейнасці фракцыі былі ўдзел у [[Стратэгічны дыялог з ЗША|Стратэгічным дыялогу з ЗША]], сустрэчы кантактнай групы [[Савет Еўропы|Савета Еўропы]], беларуска-ўкраінскім экспертным [[Форум імя Астрожскіх|форуме імя Астрожскіх]], рабочай групе па стыпендыі SALT, кампаніі падтрымкі палітычных зняволеных праз [[Dissidentby]], а таксама падрыхтоўка заявы ў падтрымку [[ЛГБТ|ЛГБТК+]]<ref name="kr2-report" />. Да 2024 года фракцыя выкарыстоўвала назву «Моладзевая фракцыя». Яна займалася зборам інфармацыі і адвакатаваннем праблем беларускай моладзі ў Беларусі і ў эміграцыі. У фракцыю ўваходзілі ўдзельнікі розных грамадскіх рухаў і кампаній, у тым ліку «[[Моладзевы блок|Моладзевага блока]]», [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночання беларускіх студэнтаў]] і [[Legalize Belarus]]<ref name="euroradio-2024">[https://euroradio.fm/khto-mozha-trapic-u-kaardynacyynuyu-radu-ad-volgi-karach-da-zyanona-paznyaka Хто можа трапіць у Каардынацыйную раду? Ад Вольгі Карач да Зянона Пазняка] // Еўрарадыё. — 2024. — 15 красавіка.</ref>. === Каардынацыйная рада III склікання === На выбарах у Каардынацыйную раду III склікання ў 2024 годзе «Моладзевы наступ» выступаў як адзін з выбарчых спісаў. Сярод прадстаўнікоў, якіх фракцыя планавала вылучыць на выбары, былі [[Маргарыта Паўлаўна Ворыхава|Маргарыта Ворыхава]], [[Яўген Караулаў]], [[Лізавета Сяргееўна Пракопчык|Лізавета Пракопчык]] і [[Аляксандр Аўтушка-Сікорскі]]<ref name="euroradio-2024" />. Выбары прайшлі 25—27 мая 2024 года ў анлайн-фармаце. У галасаванні ўдзельнічалі 6723 выбаршчыкі<ref name="osw-2024">[https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/analyses/2024-05-29/belarus-elections-to-opposition-parliament Belarus: elections to the opposition parliament] // Centre for Eastern Studies. — 2024. — 29 May.</ref>. Спіс атрымаў 598 галасоў (8,89 %), што дало яму 8 месцаў у КР<ref name="kas-2024">[https://www.kas.de/en/country-reports/detail/-/content/political-system-in-belarus Political system in Belarus: One nation — two new representative bodies?] // Konrad-Adenauer-Stiftung. — 2024. — 4 June.</ref>. Лізавета Пракопчык займала пазіцыю віцэ-спікеркі КР, а іншыя прадстаўнікі фракцыі ўваходзілі ў рабочыя камісіі<ref name="members-3">[https://rada.vision/members-3 Сябры Каардынацыйнай Рады III складу] // Каардынацыйная рада Беларусі.</ref>. Яўгеній Караулаў быў намеснікам кіраўніка камісіі па бюджэце і кіраўніком камісіі па пытаннях Статута і іншых унутраных дакументах, [[Аляксандра Дойніч]] — намесніцай кіраўніка камісіі па этыцы. Аляксандр Лапко і Маргарыта Ворыхава ўваходзілі ў міжнародную камісію, Лізавета Пракопчык — у праўную камісію<ref name="budget-commission">[https://rada.vision/commission/kamisija-pa-biudzetu Камісія па бюджэту Каардынацыйнай Рады] // Каардынацыйная рада Беларусі.</ref><ref name="statute-commission">[https://rada.vision/commission/kamisija-pa-pytannyah-statuta Камісія па пытаннях Статута і іншых унутраных дакументах Каардынацыйнай Рады] // Каардынацыйная рада Беларусі.</ref><ref name="ethics-commission">[https://rada.vision/commission/kamisija-pa-etycy Камісія па этыцы] // Каардынацыйная рада Беларусі.</ref><ref name="international-commission">[https://rada.vision/commission/mizhnarodnaya-kamisiya Міжнародная камісія] // Каардынацыйная рада Беларусі.</ref><ref name="legal-commission">[https://rada.vision/commission/pra-naya-kamisiya Праўная камісія] // Каардынацыйная рада Беларусі.</ref>. === Каардынацыйная рада IV склікання === У 2026 годзе спіс быў зарэгістраваны пад назвай «Наступ». Выбарчая камісія дапусціла фракцыю да выбараў 3 красавіка 2026 года<ref name="nastup-reg-2026">[https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-N-reg.pdf Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Наступ» № 04/03-5/ВС] // Выбарчая камісія выбараў у Каардынацыйную раду. — 2026. — 3 красавіка.</ref>. У спіс кандыдатаў увайшлі 13 чалавек<ref name="nastup-reg-2026" />. Галасаванне на завяршылася 19 траўня 2026 года. У выбарах узялі ўдзел 2113 чалавекі<ref name="belsat-2026">[https://belsat.eu/93333984/vyniki-vybarau-kr-u-liczbach Пірава перамога Латушкі. Хто прайшоў у КР і што паказалі выбары — у лічбах] // Белсат. — 2026. — 19 траўня.</ref>. Паводле папярэдніх вынікаў, «Наступ» атрымаў 204 галасы (9,65 %) і 8 мандатаў, захаваўшы такую ж колькасць месцаў, як і пасля выбараў 2024 года<ref name="belsat-2026" />. У КР IV склікання ад спіса прайшлі Лізавета Пракопчык, Маргарыта Ворыхава, Яўгеній Караулаў, [[Аляксандр Лапко]], [[Іван Яўгенавіч Краўцоў|Іван Краўцоў]], [[Яўген Андрэйчык]], [[Станіслава Цярэнцьева]] і Аляксандра Дойніч<ref name="belsat-2026" />. 3 ліпеня 2026 года Яўген Андрэйчык абраны другiм віцэ-спікерам Каардынацыйнай рады IV склікання<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/399173|title=Другім віцэ-спікерам Каардынацыйнай рады абралі Яўгена Андрэйчыка|website=Наша Ніва|date=2026-07-04|access-date=2026-07-04}}</ref>. == Праграма і пазіцыі == У 2024 годзе фракцыя вызначала сваёй місіяй прадстаўніцтва, абарону і прасоўванне інтарэсаў беларускай моладзі на розных узроўнях прыняцця палітычных рашэнняў. Праграма ўключала пашырэнне ўдзелу моладзі ў палітычных працэсах, працу з праблемамі студэнтаў і беларускай дыяспары, барацьбу з дыскрымінацыяй па пашпарце, развіццё міжнародных сувязяў і праект «Мільён віз для Беларусі»<ref name="nastup-faction">[https://rada.vision/faction/nastup «Наступ»] // Каардынацыйная рада Беларусі.</ref>. У праграме 2026 года асноўны акцэнт быў зроблены на пераглядзе стратэгіі дэмакратычных сіл, вяртанні беларусам права бяспечна жыць у Беларусі, вызваленні палітычных зняволеных, абароне інтарэсаў дыяспары і ўзмацненні ролі Каардынацыйнай рады ў выпрацоўцы стратэгічных рашэнняў<ref name="nastup-program-2026">[https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Nastup.pdf Выбарчая праграма спісу «Наступ» на выбарах у Каардынацыйную Раду IV склікання, 2026—2028 гг.] // Каардынацыйная рада Беларусі.</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class=wikitable ! colspan="6" |[[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|2024]] | rowspan="2" |[[Лізавета Сяргееўна Пракопчык|Лізавета Пракопчык]] | 598 | 8,89 | {{Партыя/Месцы|8|80|#8401ff}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў КР}} |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)|2026]] | 204 | 9,65 | {{Партыя/Месцы|8|80|#8401ff}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў КР}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фракцыі Каардынацыйнай рады]] kmz98luyl916b1do9xyh4d5ycjnib6f 1 809301 5164996 5153352 2026-07-12T12:51:17Z MocnyDuham 99818 MocnyDuham перанёс старонку [[Размовы:Аперацыя «Нептун»]] у [[Размовы:Высадка ў Нармандыі]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]]: [[Адмысловае:GoToComment/c-MocnyDuham-20260712125000-Вынік]] 5153352 wikitext text/x-wiki {{Пакінута|2026|l1=Аперацыя «Нептун»}} fa4tmgtpgij74lpptlg2emnm1d5n68b 14 809906 5165154 5163627 2026-07-12T20:04:06Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2025 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2025 года]]: Уніфікацыя назваў 5163627 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Камп’ютарныя гульні|2025|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Творы 2025 года]] [[Катэгорыя:Відэагульні XXI стагоддзя]] q54h80pn043awahpfpbns4chtl2df83 0 810132 5165281 5162875 2026-07-13T07:59:34Z Цімур 27525 /* У запісе ўдзельнічалі */ 5165281 wikitext text/x-wiki {{Сінгл | Назва = Eleanor Rigby | Вокладка = | Выканаўца = [[The Beatles]] | Альбом = [[Revolver]] | Бок А = «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» (двайны бок A) | Выпушчаны = [[5 жніўня]] [[1966]] <small>(Вялікабрытанія)</small><br>[[8 жніўня]] [[1966]] <small>(ЗША)</small> | Фармат = [[Грампласцінка|7”]] | Запісаны = 28—29 красавіка, 6 чэрвеня 1966, [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]] | Жанр = {{flatlist| * [[барока-поп]]<ref>Stanley, Bob (20 September 2007). [https://www.theguardian.com/music/2007/sep/21/popandrock1 "Pop: Baroque and a soft place"] {{Wayback|url=https://www.theguardian.com/music/2007/sep/21/popandrock1 |date=20130921163856 }}. [[The Guardian]]. London. Film & music section, p. 8.</ref> * [[арт-рок]]<ref>Rodriguez, Robert (2012). Revolver: How the Beatles Reimagined Rock 'n' Roll. Milwaukee, WI: Backbeat Books. ISBN 978-1-61713-009-0.</ref> }} | Кампазітар = [[Ленан — Мак-Картні]] | Працягласць = 2:06 | Лэйбл = [[Capitol Records]] {{Сцягафікацыя|ЗША}}<br>[[Parlophone]]/[[EMI]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] | Яшчэ = | Агляды = *«[[Rolling Stone]]» [https://www.rollingstone.com/news/story/6595982/eleanor_rigby спасылка] | Назва2 = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]] | Папярэдні = [[Paperback Writer]] | Пап_год = 1966 | Год = 1966 | Наступны = [[Strawberry Fields Forever]] | Наступны2 = [[Penny Lane]] | Наст_год = 1967 }} '''Eleanor Rigby''' ({{IPA|[ˈɛlənər ˈrɪɡbi]}}, ''Э́лінар Ры́гбі'') — [[песня]] [[Англія|англійскага]] [[рок-гурт|рок-гурта]] [[The Beatles]], напісаная [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]]<ref name="miles281">Барри Майлз ''«Пол Маккартни: Много лет назад»'' ([[1997]]), стр. 281.</ref>. З двайным [[струнны квартэт|струнным квартэтам]] пад кіраўніцтвам [[Джордж Генры Марцін|Джорджа Марціна]] і цудоўным тэкстам на тэму [[адзінота|адзіноты]] песня працягнула эпоху карэнных змен у творчасці гурта, якая пачалася пасля выпуску альбома ''[[Rubber Soul]]''. «Eleanor Rigby» стала адным з найбольш наватарскіх твораў «[[The Beatles]]»: нечаканая тэматыка, [[сюжэт]], [[стылістыка]], [[аранжыроўка]] на многія гады задалі стандарт развіцця ў [[поп-музыка|папулярнай музыцы]]<ref name=music-facts>[http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Eleanor_Rigby/ Факты пра песню «Eleanor Rigby»] {{Wayback|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Eleanor_Rigby/ |date=20090818174621 }} на сайце ''music-facts.ru''{{ref|ru}}</ref>. У кампазіцыі спалучыліся [[балада|баладная]] мелодыя, суровы [[марш (музыка)|маршавы]] поступ і водгулле [[Хрысціянская Царква|царкоўнай]] [[Паліфонія|паліфоніі]]<ref name=metamorfoza>[http://satanaz666.mylivepage.ru/wiki/195/199 Фрагмент з артыкула «Стилевые метаморфозы рока или путь к "третьей" музыке»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029203055/http://satanaz666.mylivepage.ru/wiki/195/199 |date=2013-10-29 }}{{ref|ru}}</ref>. У [[1966]] годзе песня атрымала прэмію «[[Грэмі]]» ў намінацыі за ''«Лепшы вакал у стылі рок-н-рол (мужчынскі ці жаночы)»'', а ў [[2004]] годзе «Eleanor Rigby» заняла 137 месца ў спісе ''«[[500 найвялікшых песень усіх часоў паводле часопіса Rolling Stone]]»''<ref name="rs500s">{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/news/coverstory/500songs |title=The Rolling Stone 500 найвялікшых песень усіх часоў |publisher=[[Rolling Stone]] |access-date=2007-03-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/6642LDK3b?url=http://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407 |archive-date=2012-03-10 }}</ref>. Кампазіцыя апавядае гісторыю самотнай дзяўчыны і [[святар]]а. Героі песні — глыбока [[адзінота|самотныя]] людзі, лёсы якіх пераплятаюцца, толькі калі дзяўчына памірае ў [[царква (збудаванне)|царкве]], дзе [[пропаведзь|прапаведуе]] святар. Не выключана, што персанажы гэтай песні з'яўляюцца ўсяго толькі зборнымі вобразамі, а не канкрэтнымі людзьмі. «Eleanor Rigby» згадваецца ў некаторых кнігах пра [[класічная музыка|класічную музыку]], дзе прызнаецца, што яна мала ў чым саступае многім песням вялікіх [[кампазітар]]аў мінулага<ref name="music-facts"/>. [[Кампазітар]] Говард Гудал кажа пра яе: ''«Ашаламляльнае перакліканне бездакорных [[мелодыя|мелодый]], з якім у гісторыі еўрапейскай музыкі, магчыма, можа параўнацца толькі [[Вольфганг Амадэй Моцарт|Моцарт]]», «адна з нямногіх спроб выратавання заходняй музычнай сістэмы» ад «шматгадовай эпідэміі [[авангард]]у», «[[горад|гарад]]ская версія трагічнай [[балада|балады]], напісаная на аснове [[Лад (музыка)|дарыйскага ладу]]»''<ref name="music-facts"/>. == Гісторыя стварэння == Як і з многімі песнямі, напісанымі [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]], ідэя стварэння «Eleanor Rigby» з'явілася ў яго падчас ігры на [[фартэпіяна]]. Першапачатковай назвай кампазіцыі было «Miss Daisy Hawkins». Мак-Картні заўважыў гэтае імя ў вітрыне і пачаў напяваць яго<ref name=chords>[http://letitbeat.narod.ru/my/benson_8.html Интервью с участниками «The Beatles» (Воспоминания о 1966)] {{Wayback|url=http://letitbeat.narod.ru/my/benson_8.html |date=20111026202536 }} на сайце ''letitbeat.narod.ru''{{ref|ru}}</ref>. Затым ён змяніў яго на «Eleanor Rigby», была прыдумана першая фраза, з якой ён і прыйшоў да Ленана<ref name="chords"/>. Сваімі ўспамінамі пра стварэнне гэтай кампазіцыі музыкант падзяліўся ў інтэрв'ю [[1966]] года, у якім сказаў: {{пачатак цытаты}} Я напісаў «Eleanor Rigby», калі жыў у [[Лондан]]е і ў падвале ў мяне стаяла фартэпіяна. Я падоўгу сядзеў там, і вось аднойчы я амаль без мэты перабіраў клавішы і раптам знайшоў цудоўны [[акорд]], на які клаліся словы: ''«Тра-та-та-та… збірае рыс у царкве пасля вяселля…»'' Думка пра чалавека, які збірае рыс пасля вяселля<ref>Паводле англійскай традыцыі, маладых прынята асыпаць рысам у знак пажадання дабрабыту.</ref>, кранула мяне, пацягнула за сабой думку пра «самотных людзей». Я не адразу здолеў выбраць імя, я заўсёды стараўся выбіраць мілагучныя імёны. Я перабіраў свае старыя школьныя фатаграфіі, згадваў імёны, і ўсе яны гучалі як Джэймс Стрынгфелаў, Грэйс Пендлтан. А калі чытаеш [[раман]]ы, там герояў завуць як-небудзь накшталт Джэймс Тэрберы. Гэта несапраўдныя імёны. Таму я стараўся выбраць для гэтай мелодыі імя, якое гучала б па-сапраўднаму і адпавядала б усёй ідэі песні<ref name=chords />. {{канец цытаты}} У якасці крыніцы імені Мак-Картні ўказваў на [[акцёр|актрысу]] [[Элінар Брон]] ({{lang-en|Eleanor Bron}}), якая здымалася разам з «[[The Beatles]]» у фільме [[1965]] года «[[На дапамогу! (фільм, 1965)|На дапамогу]]». Рыгбі было ўзята з назвы [[віно|віннай]] [[крама|крамы]] ў [[Брыстоль|Брыстолі]] Rigby & Evens Ltd, куды ён зайшоў, чакаючы [[Джэйн Эшэр]] з рэпетыцыі<ref name="chords"/>. У [[1984]] годзе Мак-Картні ўспамінаў: <blockquote> Мне проста спадабалася гэтае імя. Я шукаў нешта, што гучыць натуральна. «Элінар Рыгбі» гучала натуральна. Клянуся, я думаў, што менавіта так я і прыдумаў Элінар Рыгбі. Я выразна памятаю, як выбраў імя Элінар, а потым шукаў праўдападобнае прозвішча, брыў у раёне прыстані ў Брыстолі і нарэшце ўбачыў яго на шыльдзе крамы. Але аказалася, што на Вултанскіх могілках, дзе мы часта бывалі з Джонам, ёсць магіла нейкай Элінар Рыгбі. У некалькіх ярдах справа ад магілы чалавека па прозвішчы Мак-Кензі. Альбо гэта чыстае супадзенне, альбо яны ўсплылі ў маёй [[падсвядомасць|падсвядомасці]] міжволі. Хутчэй за ўсё, справа ў маёй падсвядомасці, бо я не раз брыў сярод магіл разам з Джонам. Там мы часта загаралі і, здаецца, [[курэнне|курылі]]. Значыць, умяшанне падсвядомасці цалкам магчымае — па-іншаму вытлумачыць гэта я не магу. Я не ведаю, у чым тут справа. Супадзенне азначае адпаведнасць дзвюх рэчаў. Мы пакладаемся на яго як на тлумачэнне, але гэта проста назва з'явы і не болей за тое. А што датычыцца прычын, з якіх узнікаюць супадзенні, іх, верагодна, наш бездапаможны мозг ахапіць не ў сілах<ref name=chords />. </blockquote> «[[The Beatles]]» скончылі працу над песняй у памяшканні музычнага пакоя [[Джон Ленан|Джона Ленана]] ў яго доме, размешчаным у {{нп5|Кенвуд (Сент-Джордж-Хіл)|Кенвудзе||Kenwood, St. George's Hill}}. Джон Ленан, [[Джордж Харысан]], [[Рынга Стар]] і іх агульны сябар Піт Шотан праслухалі незавершаны варыянт твора Мак-Картні, які музыкант выканаў на фартэпіяна, і пасля гэтага ўнеслі свае аўтарскія ідэі ў кампазіцыю. Так, Рынга Стар прапанаваў дадаць да песні радок ''«Піша словы да сваёй пропаведзі, якую ніхто не пачуе, бо ніхто не прыходзіць»''. Шотан настойліва рэкамендаваў замяніць пачатковае імя святара (айцец Мак-Картні), каб слухачы не прынялі выкарыстанне за сувязь з членамі сям'і Мак-Картні<ref name="turner104-105">Стыў Цёрнэр «Запіс цяжкага дня: Гісторыя за кожнай песняй The Beatles» ([[1994]]), с. 104—105.</ref>. Цікава, што некаторыя даследчыкі творчасці гурта мяркуюць, што прататыпам айца Мак-Кензі з'яўляецца «айцец Том Мак-Кензі», які прыслужваў у Мемарыяльнай зале [[Нортыдж]]а (графства [[Чэшыр]])<ref name="norwichguardian">{{cite web|url=http://archive.northwichguardian.co.uk/2000/6/8/221729.html |title=«Трыб'ют Айцу Мак-Кензі» |publisher=Northwich Guardian |access-date=2007-01-15 |date=2000-06-98 |archive-url=https://www.webcitation.org/66hafbZCE?url=http://www.newsquest.co.uk/ |archive-date=2012-04-05 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rrauction.com/past_auction_item.cfm?ID=3093601 |title=Item 934 - Beatles: Айцец Мак-Кензі (каталог 292) (снежань 2004) |work=rrauction.com |access-date=2007-01-17 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928140120/http://www.rrauction.com/past_auction_item.cfm?ID=3093601 |url-status=live }}</ref>. Вобраз каталіцкага [[пастар]]а, святога айца Мак-Кензі, лічаць праявай недаверу да [[каталіцызм|каталіцтва]]. Вобраз старога бамжа, які корпаецца ў смеццевых баках, з першапачатковага варыянта, паводле Мак-Картні, мог ускладніць песню і быў заменены на [[святар]]а Мак-Кензі. Не ведаючы, як скончыць песню, [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]] прыслухаўся да ідэі сябра гурта Піта Шотана, які прапанаваў скончыць песню смерцю Элінар Рыгбі. Нягледзячы на тое, што Ленан не падтрымаў гэтай ідэі, Мак-Картні ўсё ж выкарыстаў ідэю Шотана і пазней прызнаваў, што ўнёсак Піта ў дадзеную кампазіцыю быў відавочны<ref name="turner104-105"/>. Песні часта прыпісваюць тытул [[элегія, музыка|элегіі]] самотных людзей<ref>{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,902081,00.html |title=Бел Канта і The Beatles |publisher=«[[Time]]» |archive-url=https://www.webcitation.org/66hagkyn2?url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,902081,00.html |archive-date=2012-04-05 }}</ref> або гістарычнай хронікі пасляваеннага жыцця ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]<ref>{{cite web|url=http://observer.guardian.co.uk/omm/story/0,13887,1240036,00.html |title=Альбом «Revolver» — The Beatles |publisher=The Observer |archive-url=https://www.webcitation.org/66hahXToE?url=http://observer.guardian.co.uk/omm/story/0,13887,1240036,00.html |archive-date=2012-04-05 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/thebeatles/story/0,,606241,00.html |title=«Дзень з жыцця The Beatles» |publisher=guardian.co.uk |archive-url=https://www.webcitation.org/66haiKyBQ?url=http://www.guardian.co.uk/thebeatles/story/0,,606241,00.html |archive-date=2012-04-05 }}</ref>. == Запіс песні == «Eleanor Rigby» не мае нічога агульнага з агульнапрынятымі стандартамі [[поп-музыка|поп]]-[[музыка|музыкі]]. Гэта адна з рэдкіх работ гурта, у якой ніводны з яе ўдзельнікаў не быў задзейнічаны ў запісе інструментальнай часткі кампазіцыі. У гэтым запісе музыканты выступілі толькі ў ролі [[вакаліст]]аў. Вядучы вакал ажыццявіў сам аўтар песні [[Пол Мак-Картні]], а гарманічны — [[Джон Ленан]] і [[Джордж Харысан]]<ref>Іэн Макдональд (2005), с. 203—205.</ref>. У песні «Eleanor Rigby» гучаць толькі [[струнныя музычныя інструменты|струнныя]] (4 [[скрыпка|скрыпкі]], 2 [[альт (струнны інструмент)|альты]], 2 [[віяланчэль|віяланчэлі]]) і вакал. Аўтар [[аранжыроўка|аранжыроўкі]] — [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]]<ref name="guitar">[http://guitar.ru/lessons/career/career_344.html Фрагмент из статьи «Band on the Run: Аранжировка или кашу маслом не испортишь»] {{Wayback|url=http://guitar.ru/lessons/career/career_344.html |date=20091011050657 }} на сайте [[guitar.ru]]{{ref|ru}}</ref>. Збольшага інструменты «пацеснены» — то-бок, яны служаць двума [[струнны квартэт|струннымі квартэтамі]] з двума інструментамі, кожны з якіх выконвае сваю ролю ў [[квартэт|квартэце]]. [[Мікрафон]]ы былі пастаўлены блізка да інструментаў, каб дасягнуць больш яскравага і пачуццёвага гуку. [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] таксама настаяў на тым, каб струнныя гралі без [[вібрата]]. Марцін зрабіў дзве версіі запісу, у адной з якіх прымяніў яго, а ў другім не. Ідэя Мак-Картні выкарыстаць скрыпічнае суправаджэнне, магчыма, была навеяна інтарэсам да творчасці [[Італія|італьянскага]] [[кампазітар]]а [[Антоніа Вівальдзі]]. [[Джон Ленан]] таксама неаднаразова падкрэсліваў свой унёсак у песню: {{пачатак цытаты}} Дзіця Пола, якому я дапамог атрымаць адукацыю… Ідэя [[струнны квартэт|скрыпічнага суправаджэння]] належала [[Пол Мак-Картні|Полу]]. Яго сяброўка [[Джэйн Эшэр]] пазнаёміла яго з музыкай Вівальдзі, і гэта было вельмі карысна. {{канец цытаты|крыніца=[[Джон Ленан]]<ref name="sheff140">Дэвід Шэф (2000), с. 140.</ref>}} Песня «Eleanor Rigby» была запісана [[28 красавіка]] [[1966]] года ў [[Эбі-Роўд (студыя)|студыі «Эбі-Роўд»]] № 2 і скончана [[6 чэрвеня]] ў студыі № 3. Усяго было зроблена 15 дубляў запісу<ref name="lewisohn77,82">Марк Льюісан (1988), с. 77, 82.</ref>. Прадзюсар і аранжыроўшчык гурта [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] у сваёй аўтабіяграфіі ''«Усё, што табе патрэбна, — гэта вушы»'' сцвярджае, што менавіта ён настаяў на аб'яднанні дзвюх [[вакал]]ьных частак, паколькі разам яны паспяхова ўтвараюць [[кантрапункт]]. Альбом быў выпушчаны адначасова ў двух варыянтах — [[манафонія|мона]] і [[стэрэа]]. У арыгінальным [[стэрэа]][[мікс|міксе]] голас Мак-Картні гучыць толькі ў правым канале асноўнай тэмы песні<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=DnG1gqLrQ-w |title=На ютубе всё с точностью до наоборот |access-date=2017-09-28 |archive-date=2016-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161004062818/https://www.youtube.com/watch?v=DnG1gqLrQ-w |url-status=live }}</ref>, у суправаджэнні [[струнны квартэт|струннага квартэта]], змяшанага ў адзін гукавы тракт. У [[манафонія|мона]]міксе і [[манафонія|мона]]-[[LP]] паказана больш збалансаванае гучанне. У версіях, якія ўвайшлі ў альбомы ''[[Yellow Submarine (альбом)|Yellow Submarine]]'' и ''[[Love (альбом The Beatles)|Love]],'' песня прадстаўлена ў даволі блізкім да арыгіналу выглядзе, аднак гучанне «больш сучаснае». Пасля «Eleanor Rigby» без якога-небудзь пераходу гучыць [[гітара|гітарны]] [[акампанемент]] з песні ''[[Julia (песня The Beatles)|Julia]]'' (''[[The Beatles (альбом)|альбом ''The Beatles'']]'')<ref name=beatleslove>[http://www.ixbt.com/multimedia/music-beatles-love.shtml Рэцэнзія на альбом «Love»] {{Wayback|url=http://www.ixbt.com/multimedia/music-beatles-love.shtml |date=20090403082356 }} на сайте ''guitar.ru''{{ref|ru}}</ref>. Пры гэтым, на яго фоне чуваць атмасферныя электронна-шумавыя гучнасці<ref name="beatleslove"/>. Першы дубль песні, без суправаджэння струннага квартэта, быў уключаны ў кампіляцыю ''Anthology 2''. == Выпуск == Eleanor Rigby была выпушчана [[5 жніўня]] [[1966]] года. Яе выпуск адбыўся адначасова з выпускам альбома ''[[Revolver]]'' ([[Бок «А» і бок «Б»|«Б»-бок]] [[сінгл]]а — ''[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]'') пад [[лэйбл]]ам «[[Parlophone]]» у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і «[[Capitol Records|Capitol]]» у [[ЗША]]<ref name="lewisohn200">Льюісан (1988), с. 200.</ref>. Песня чатыры тыдні запар займала пазіцыю № 1 у спісе брытанскіх [[хіт-парад]]аў<ref name="macdonald">Макдональд (2005), с. 203-205.</ref>, аднак у хіт-парадах [[ЗША|Амерыкі]] здолела дасягнуць толькі адзінаццатай пазіцыі<ref name="walgren">Уолгрын (1982), с. 48.</ref>. == Гістарычныя факты == [[Файл:Rigby.jpg|міні|200px|Надмагілле Элінар Рыгбі]] У 80-х гадах на могілках, што прылягаюць да [[Царква Святога Пятра (Ліверпуль)|Царквы Святога Пятра]] ў [[Ліверпуль|Ліверпулі]], была знойдзена магіла Элінар Рыгбі, у некалькіх ярдах ад якой знаходзілася магіла нейкага Мак-Кензі<ref name="anthology208">«Анталогія The Beatles» (2000), с. 208.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sjsfiles.btinternet.co.uk/rogerrigbyc.htm |title=Надмагілле «Eleanor Rigby» на могілках Царквы Святога Пятра ў Ліверпулі |access-date=2007-03-09 |archive-url=https://www.webcitation.org/66haj87lF?url=http://www.sjsfiles.btinternet.co.uk/rogerrigbyc.htm |archive-date=2012-04-05 }}</ref>. Сапраўдная Элінар Рыгбі нарадзілася ў [[1895]] годзе, была замужам за чалавекам па імені Томас Вудс і пражыла сваё жыццё ў [[Вултан]]е — прыгарадзе [[Ліверпуль|Ліверпуля]]. Элінар памерла [[10 кастрычніка]] [[1939]] года ва ўзросце 44 гадоў. Ці стала пахаваная тут Элінар крыніцай натхнення для напісання песні, дагэтуль невядома, але яе надмагілле стала месцам паломніцтва паклоннікаў творчасці [[The Beatles]], якія прыязджаюць у [[Ліверпуль]]<ref name="Beatles Bible">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/ |publisher=Біблія The Beatles |title=Eleanor Rigby |access-date=2008-10-12 |archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sa5dqJ?url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/ |archive-date=2011-01-28 }}</ref>. У снежні [[1982]] года ў [[Ліверпуль|Ліверпулі]] на Стэнлі Стрыт, непадалёк ад Мэцью-стрыт, усталяваны помнік — статуя Элінар Рыгбі, жанчыны, якая самотна сядзіць на лаве. Гэтае месца стала нязменным сімвалам самотных людзей усяго свету. На шыльдзе побач са статуяй выбіта прысвячэнне: Eleanor Rigby. «All the lonely people …» ''({{tr-en|Элінар Рыгбі. «Усім самотным людзям»}})''. У [[відэакліп|кліп]]е [[1995]] года на песню [[Free as a Bird]] у адным з кадраў паказаны магіла Элінар і фігура святара Мак-Кензі, якая аддаляецца ад яе. == У запісе ўдзельнічалі == * [[Пол Мак-Картні]] — [[вакал]] * [[Джон Ленан]] — [[гарманічны вакал]] * [[Джордж Харысан]] — гарманічны вакал * Тоні Гілберт — [[скрыпка]] * Сідні Сакс — скрыпка * Джон Шарп — скрыпка * Юрген Хес — скрыпка * Стэфен Шынглз — альт * Джон Андэрвуд — [[альт (струнны інструмент)|альт]] * [[Дэрэк Сімпсан]] — [[віяланчэль]] * [[Норман Джонс]] — віяланчэль * [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] — [[музычны прадзюсар|прадзюсар]], [[аранжыроўшчык]] * [[Джэф Эмерык]] — [[інжынер]] == [[Кавер-версія|Кавер]]-версіі == === Студыйныя версіі === {{Сінгл | Назва = Eleanor Rigby | Вокладка = | Выканаўца = [[Рэй Чарльз]] | Альбом = [[Portrait of Ray]] | Выпушчаны = сакавік 1968 | Фармат = [[Грампласцінка|7”]] | Запісаны = 1968 | Жанр = [[рытм-энд-блюз]] | Кампазітар = [[Джон Ленан|Ленан]]/[[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]] | Працягласць = 2 хв. 11 с. | Лэйбл = [[ABC Records]] ({{Сцягафікацыя|ЗША}}) | Прадзюсар = [[Сід Фелер]] | Папярэдні = [[Come Rain Or Come Shine]] | Пап_год = 1968 | Год = 1968 | Наступны = [[Understanding]] | Наст_год = 1968 }} Агулам было выпушчана каля 61 кавер-версіі песні<ref name="coversfull">{{cite web|url=http://www2.wmin.ac.uk/clemenr/covers/coversfull.html |title=Трэкліст кавер-версій песень Beatles |archive-url=https://www.webcitation.org/66hajeWwj?url=http://www2.wmin.ac.uk/clemenr/covers/coversfull.html |archive-date=2012-04-05 }}</ref>, сярод іх: # Версія [[1967]] года [[Джоан Баэз]], якая ўвайшла ў альбом спявачкі ''[[Joan (альбом)|Joan]]''. # Версія [[Рэй Чарльз|Рэя Чарльза]], выпушчаная сінглам, увайшла ў альбом музыканта ''A Portrait of Ray'' ([[1968]]). # Версія [[Арэта Франклін|Арэты Франклін]] для альбома ''[[This Girl's in Love with You (альбом)|This Girl’s in Love with You]]'' ([[1970]]), якая выйшла [[сінгл]]ам. # [[Італія|Італьянскі]] спявак і кінаакцёр [[Адрыяна Чэлентана]] ў 1986 годзе запісаў версію кампазіцыі на італьянскай мове, якая ўвайшла ў яго альбом ''[[I miei americani 2]]''. # [[Рок-гурт]] [[Kansas]] запісаў песню, якая ўвайшла ў альбом 1998 года ''[[Always Never the Same]]''. # Гурт [[Pain]] зрабіў запіс гэтай песні, якая ў далейшым увайшла ў альбом музыкантаў 2002 года ''[[Nothing Remains the Same]]''. # [[Гітарыст]] гурта [[Twisted Sister]] [[Эдзі Ахеда]] запісаў кавер-версію песні для свайго сольнага альбома [[2006]] года ''[[Axes 2 Axes]]''. # [[Санкт-Пецярбург|Піцерскі]] гурт [[Animal Jazz]] выканаў песню на сінгле 2003 года «15». # У 2012 годзе [[Масква|маскоўскі]] гурт «[[Слот (гурт)|Слот]]» прыняў удзел у праекце Let it Beatles, запісаўшы песню Eleanor Reagby. === «Жывыя» выкананні === * [[The Supremes]] выканалі песню, уключыўшы яе ў адно са сваіх канцэртных папуры разам з гуртом [[The Temptations]]. === [[Семпл]]ы === * У [[1994]] годзе [[Ірландыя|ірландская]] спявачка [[Шынейд О’Конар]] выкарыстала тэматыку песні для сваёй кампазіцыі «[[Famine]]», якая ўвайшла ў альбом ''[[Universal Mother]]''. Песня была пазней паўторна зведзена і выпушчана [[сінгл]]ам у [[1995]] годзе. Кампазіцыя ўвайшла ў «Топ 40» [[Вялікабрытанія|брытанскіх]] музычных хітоў. == [[Чарт]]ы == === [[Вялікабрытанія]] === {| class="wikitable" !align="center" bgcolor="white" colspan="31"|{{Сцяг Вялікабрытаніі}} Чарт Вялікабрытаніі з 11 жніўня 1966 года |- style="background-color: #white;" !align="center"|Тыдзень !01 !02 !03 !04 !05 !06 !07 !08 !09 !10 !11 !12 !13 |- !align="center" style="background-color: #white;"|Пазіцыя |08 |style="background-color:lightgreen"|01 |style="background-color:lightgreen"|01 |style="background-color:lightgreen"|01 |style="background-color:lightgreen"|01 |03 |05 |09 |18 |26 |30 |33 |42 |} === [[UK Singles Chart]] === {| class="wikitable" !align="center" bgcolor="white" colspan="31"|{{Сцяг Вялікабрытаніі}} Чарт «[[UK Singles Chart]]» з [[30 жніўня]] [[1986]] года |- style="background-color: #white;" !align="center"|Тыдзень !01 !02 |- !align="center" style="background-color: #white;"|Пазіцыя |style="background-color:lightgreen"|63 |81 |} == Крыніцы == {{крыніцы|2}} == Літаратура == * ''«Анталогія The Beatles»'' ([[2000]]), [[Сан-Францыска]]: «Chronicle Books». ISBN 0-8118-2684-8. * Марк Льюісан «Сесіі гуказапісу The Beatles» ([[1988]]), [[Нью-Ёрк]], «Harmony Books». ISBN 0-517-57066-1. * {{кніга |аўтар = Іэн Макдональд. |спасылка = https://books.google.com.ua/books?id=gjY5AQAAIAAJ&q=isbn:1844138283&dq=isbn:1844138283&hl=ru&sa=X&ei=pPimT9OUJMPPsgbCzPSLBQ&redir_esc=y |загаловак = Пераварот у мазгах: запісы The Beatles і шасцідзясятыя |арыгінал = Revolution in the Head: The Beatles’ Records and the Sixties |выданне = 2nd ed |месца = London |allpages = 554 |выдавецтва = Pimlico |год = 2005 |isbn = 1-844-13828-3 }} * Бары Майлз ''«Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму»'' ([[1997]]), «Henry Holt & Company», Нью-Ёрк ISBN 0-8050-5249-6 * Дэвід Шэф ''«Усё, пра што мы кажам: Апошняе асноўнае інтэрв'ю з Джонам Ленанам і Ёка Она»'' ([[2000]]), Прэса Святога Марціна, [[Нью-Ёрк]] ISBN 0-312-25464-4 * Стыў Цёрнэр «Запіс цяжкага дня: Гісторыя за кожнай песняй The Beatles», [[Нью-Ёрк]], «Harper Paperbacks». ISBN 0-06-084409-4. * Марк Уолгрэн «The Beatles на запісе» ([[1982]]), [[Нью-Ёрк]], «Simon & Schuster». ISBN 0-671-45682-2. * Марк Уілкерсан «Дзівоснае падарожжа: жыццё Піта Таўнсгенда» ([[2006]]) * {{Кніга|аўтар=Jann Wenner|частка=John Lennon|спасылка частка=https://archive.org/details/rollingstoneinte0000unse/page/128/mode/2up|загаловак=The Rolling Stone Interviews: Talking with the Legends of Rock & Roll, 1967—1980|мова=en|месца=N. Y.|выдавецтва=St. Martin’s Press|выданне=1|pages=128–155|allpages=426|год=1981|isbn=0-312-68954-3|ref=RS Interviews}} == Спасылкі == * [http://www.dailymail.co.uk/femail/article-1088454/REVEALED-The-haunting-life-story-pops-famous-songs--Eleanor-Rigby.html Біяграфія сапраўднай Элінар Рыгбі]{{ref|en}} * [https://web.archive.org/web/20080827231853/http://www.sjsfiles.btinternet.co.uk/img0075.htm Помнік Элінар Рыгбі, усталяваны ў Ліверпулі]{{ref|en}} * [http://www.pesni.ru/song/11003/ Акорды песні «Eleanor Rigby»] на сайце ''pesni.ru'' {{ВС}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] ipmg19gqhf5vfn3y21gkyzemoyty4ni 0 810601 5165104 5163359 2026-07-12T17:59:30Z Monarchist1636 103323 /* Пачатак: першыя арганізаваныя спаборніцтвы */ 5165104 wikitext text/x-wiki Аўтагонкі '''Гран-пры''' – аўтамабільныя спаборніцтвы, што праходзілі да 1950 года. У 1950 года яны эвалюцыянавалі ў чемпіянат свету па аўтагонках [[Формула-1]]. Спаборніцтвы Гран-пры, як разнавіднасць аўтаспорту, бяруць свой пачатак у арганізаваных аўтамабільных гонках, якія зарадзіліся ў Францыі ў 1894 году. Яны хутка эвалюцыянавалі ад простых дарожных гонак паміж гарадамі ў выпрабаванні на цягавітасць для аўтамабіля і кіроўцы. Інавацыі і імкненне да канкурэнцыі неўзабаве прывялі да хуткасцей, якія перавышалі 100 міль у гадзіну (160 км/г), але паколькі першыя гонкі праходзілі на адкрытых дарогах, то даволі часта здараліся аварыі, якія прыводзілі да гібелі як кіроўцаў, так і гледачоў. Міжнародная асацыяцыя аўтамабільных клубаў (Association Internationale des Automobile Clubs Reconnus), заснаваная ў Парыжы 20 чэрвеня 1904 года, была рэарганізавана ў [[Міжнародная аўтамабільная федэрацыя|Міжнародную аўтамабільную федэрацыю (FIA)]] у 1947 годзе са штаб-кватэрай у Парыжы. Аўтагонкі класа "Гран-пры" у рэшце рэшт эвалюцыянавалі ў чэмпіянат свету Формула-1, які праводзіцца штогод з 1950 года. У наш час гонкі чэмпіяната свету Формулы-1 таксама называюцца Гран-пры. == Пачатак: першыя арганізаваныя спаборніцтвы == {{see also|[[:en:Motorsport before 1906|Аўтаспорт да 1906 года]]}} [[File:1894 paris-rouen - count albert de dion (de dion-bouton steam tractor) finished 1st, ruled ineligible for prize.jpg|thumb|Гонка Парыж–Руан. Жуль Альбер дэ Дыён фінішыраваў першым на паравым аўтамабілі De Dion. Сярод пасажыраў былі бізнэсовец Эцьен ван Зёйлен ван Нэевелт і пісьменнік Эміль Дрыян]] [[Image:Jenatzy 1903 Gordon Bennett.jpg|thumb|Каміль Жэнатзі за рулём Mercedes перамагае ў [[:en:1903 Gordon Bennett Cup|Кубку Гордана Бэнэта 1903 года]]]] Аўтагонкі зарадзіліся ў Францыі як вынік энтузіязму, з якім французская публіка прыняла аўтамабіль. Вытворцы былі ў захапленні ад магчымасці выкарыстоўваць аўтагонкі ў якасці вітрыны для сваіх аўтамабіляў. Першыя аўтамабільныя спаборніцтвы адбыліся 22 ліпеня 1894 года і былі арганізаваны парыжскай газетай Le Petit Journal. Аўтагонка [[:en:Paris–Rouen (motor race)|Парыж–Руан]] працягласцю 126 км (78 міль) праходзіла ад [[:en:Porte Maillot|Порт-Маё]] ў Парыжы, праз [[Булонскі лес]], да Руана. Першым у Руан прыбыў [[Жуль-Альбер дэ Дыён|маркіз Жуль Альбер дэ Дыён]] на паравым аўтамабілі ўласнай вытворчасці De Dion-Bouton праз 6 гадзін 48 хвілін з сярэдняй хуткасцю 19 км/г (12 міль/г). Ён фінішыраваў на 3 хвіліны 30 секунд раней за [[:en:Albert Lemaître|Альбера Леметра]] на аўтамабілі Peugeot. Трэцім прыехаў Эміль Левасор на Panhard-Levassor з адставаннем 55 хвілін 30 секунд. Афіцыйным пераможцам быў прызнаны Альбер Леметр, паколькі аўтамабілі ацэньваліся па не толькі хуткасці, але таксама надзейнасці і характарыстыках бяспекі. І тут бензінавыя Peugeot пераўзыходзілі паравы аўтамабіль дэ Дыёна, якому ўвесь час патрабаваўся качагар. У 1900 годзе [[:en:James Gordon Bennett Jr.|Джэймс Гордан Бэнэт-малодшы]], уладальнік газет New York Herald і International Herald Tribune, заснаваў [[:en:Gordon Bennett Cup (auto racing)|Кубак Гордана Бенета]]. Ён спадзяваўся, што стварэнне міжнароднага мерапрыемства заахвоціць аўтавытворцаў паляпшаць свае аўтамабілі. Кожнай краіне дазвалялася выстаўляць да трох аўтамабіляў, якія павінны былі быць поўнасцю сабраны ў краіне, якую яны прадстаўлялі, і заяўлены кіруючым органам аўтамабільнай прамысловасці гэтай краіны. У рамках гэтага мерапрыемства былі ўстаноўлены міжнародныя гоначныя колеры. Спаборніцтвы 1903 года адбыліся пасля трагічных падзей на шашэйнай гонцы [[:en:Paris–Madrid race|Парыж–Мадрыд]]. Падчас той гонкі загінулі некалькі чалавек, сярод іх былі і гоншчыкі, і гледачы. У тым ліку загінуў адзін з вядучых гоншчыкаў таго часу, [[:en:Marcel Renault|Марсэль Рэно]], і гонка была спынена французскімі ўладамі ў Бардо. Таму гонка ў горадзе Атай у Ірландыі, хаця і праходзіла па дарогах агульнага карыстання, але праводзілася на закрытым участку. Гэта былі першыя ў гісторыі аўтамабільныя гонкі па закрытай трасе. У Злучаных Штатах [[:en:William Kissam Vanderbilt II|Уільям Кісам Вандэрбільт II]] у 1904 годзе заснаваў [[:en:Vanderbilt Cup|Кубак Вандэрбільта]] ў наваколлях свайго маёнтка ў Лонг-Айлендзе, штат Нью-Ёрк. == Першыя Гран-пры == ===Аўтадром Паўднёвы-Захад=== ===Першы Гран-пры=== == Найбольш важныя гонкі Гран-пры == {{see also|[[:en:Category:Grand Prix seasons|Гран-пры па сезонах]]}} == Кіроўцы Гран-пры == iz6fzu8fii44hqw9l560vat49hh8x3s 5165107 5165104 2026-07-12T18:13:12Z Monarchist1636 103323 /* Пачатак: першыя арганізаваныя спаборніцтвы */ 5165107 wikitext text/x-wiki Аўтагонкі '''Гран-пры''' – аўтамабільныя спаборніцтвы, што праходзілі да 1950 года. У 1950 года яны эвалюцыянавалі ў чемпіянат свету па аўтагонках [[Формула-1]]. Спаборніцтвы Гран-пры, як разнавіднасць аўтаспорту, бяруць свой пачатак у арганізаваных аўтамабільных гонках, якія зарадзіліся ў Францыі ў 1894 году. Яны хутка эвалюцыянавалі ад простых дарожных гонак паміж гарадамі ў выпрабаванні на цягавітасць для аўтамабіля і кіроўцы. Інавацыі і імкненне да канкурэнцыі неўзабаве прывялі да хуткасцей, якія перавышалі 100 міль у гадзіну (160 км/г), але паколькі першыя гонкі праходзілі на адкрытых дарогах, то даволі часта здараліся аварыі, якія прыводзілі да гібелі як кіроўцаў, так і гледачоў. Міжнародная асацыяцыя аўтамабільных клубаў (Association Internationale des Automobile Clubs Reconnus), заснаваная ў Парыжы 20 чэрвеня 1904 года, была рэарганізавана ў [[Міжнародная аўтамабільная федэрацыя|Міжнародную аўтамабільную федэрацыю (FIA)]] у 1947 годзе са штаб-кватэрай у Парыжы. Аўтагонкі класа "Гран-пры" у рэшце рэшт эвалюцыянавалі ў чэмпіянат свету Формула-1, які праводзіцца штогод з 1950 года. У наш час гонкі чэмпіяната свету Формулы-1 таксама называюцца Гран-пры. == Пачатак: першыя арганізаваныя спаборніцтвы == {{see also|[[:en:Motorsport before 1906|Аўтаспорт да 1906 года]]}} [[File:1894 paris-rouen - count albert de dion (de dion-bouton steam tractor) finished 1st, ruled ineligible for prize.jpg|thumb|Гонка Парыж–Руан. Жуль Альбер дэ Дыён фінішыраваў першым на паравым аўтамабілі De Dion. Сярод пасажыраў былі бізнэсовец Эцьен ван Зёйлен ван Нэевелт і пісьменнік Эміль Дрыян]] [[Image:Jenatzy 1903 Gordon Bennett.jpg|thumb|Каміль Жэнатзі за рулём Mercedes перамагае ў [[:en:1903 Gordon Bennett Cup|Кубку Гордана Бэнэта 1903 года]]]] Аўтагонкі зарадзіліся ў Францыі як вынік энтузіязму, з якім французская публіка прыняла аўтамабіль. Вытворцы былі ў захапленні ад магчымасці выкарыстоўваць аўтагонкі ў якасці вітрыны для сваіх аўтамабіляў. Першыя аўтамабільныя спаборніцтвы адбыліся 22 ліпеня 1894 года і былі арганізаваны парыжскай газетай Le Petit Journal. Аўтагонка [[:en:Paris–Rouen (motor race)|Парыж–Руан]] працягласцю 126 км (78 міль) праходзіла ад [[:en:Porte Maillot|Порт-Маё]] ў Парыжы, праз [[Булонскі лес]], да Руана. Першым у Руан прыбыў [[Жуль-Альбер дэ Дыён|маркіз Жуль Альбер дэ Дыён]] на паравым аўтамабілі ўласнай вытворчасці De Dion-Bouton праз 6 гадзін 48 хвілін з сярэдняй хуткасцю 19 км/г (12 міль/г). Ён фінішыраваў на 3 хвіліны 30 секунд раней за [[:en:Albert Lemaître|Альбера Леметра]] на аўтамабілі Peugeot. Трэцім прыехаў [[:en:Émile Levassor|Эміль Левасор]] на Panhard-Levassor з адставаннем 55 хвілін 30 секунд. Афіцыйным пераможцам быў прызнаны Альбер Леметр, паколькі аўтамабілі ацэньваліся па не толькі хуткасці, але таксама надзейнасці і характарыстыках бяспекі. І тут бензінавыя Peugeot пераўзыходзілі паравы аўтамабіль дэ Дыёна, якому ўвесь час патрабаваўся качагар. У 1900 годзе [[:en:James Gordon Bennett Jr.|Джэймс Гордан Бэнэт-малодшы]], уладальнік газет New York Herald і International Herald Tribune, заснаваў [[:en:Gordon Bennett Cup (auto racing)|Кубак Гордана Бенета]]. Ён спадзяваўся, што стварэнне міжнароднага мерапрыемства заахвоціць аўтавытворцаў паляпшаць свае аўтамабілі. Кожнай краіне дазвалялася выстаўляць да трох аўтамабіляў, якія павінны былі быць поўнасцю сабраны ў краіне, якую яны прадстаўлялі, і заяўлены кіруючым органам аўтамабільнай прамысловасці гэтай краіны. У рамках гэтага мерапрыемства былі ўстаноўлены міжнародныя гоначныя колеры. Спаборніцтвы 1903 года адбыліся пасля трагічных падзей на шашэйнай гонцы [[:en:Paris–Madrid race|Парыж–Мадрыд]]. Падчас той гонкі загінулі некалькі чалавек, сярод іх былі і гоншчыкі, і гледачы. У тым ліку загінуў адзін з вядучых гоншчыкаў таго часу, [[:en:Marcel Renault|Марсэль Рэно]], і гонка была спынена французскімі ўладамі ў Бардо. Таму гонка ў горадзе Атай у Ірландыі, хаця і праходзіла па дарогах агульнага карыстання, але праводзілася на закрытым участку. Гэта былі першыя ў гісторыі аўтамабільныя гонкі па закрытай трасе. У Злучаных Штатах [[:en:William Kissam Vanderbilt II|Уільям Кісам Вандэрбільт II]] у 1904 годзе заснаваў [[:en:Vanderbilt Cup|Кубак Вандэрбільта]] ў наваколлях свайго маёнтка ў Лонг-Айлендзе, штат Нью-Ёрк. == Першыя Гран-пры == ===Аўтадром Паўднёвы-Захад=== ===Першы Гран-пры=== == Найбольш важныя гонкі Гран-пры == {{see also|[[:en:Category:Grand Prix seasons|Гран-пры па сезонах]]}} == Кіроўцы Гран-пры == okagligqdsqlt8gr740ntfyf4jiui2q 5165110 5165107 2026-07-12T18:35:19Z Monarchist1636 103323 /* Найбольш важныя гонкі Гран-пры */ 5165110 wikitext text/x-wiki Аўтагонкі '''Гран-пры''' – аўтамабільныя спаборніцтвы, што праходзілі да 1950 года. У 1950 года яны эвалюцыянавалі ў чемпіянат свету па аўтагонках [[Формула-1]]. Спаборніцтвы Гран-пры, як разнавіднасць аўтаспорту, бяруць свой пачатак у арганізаваных аўтамабільных гонках, якія зарадзіліся ў Францыі ў 1894 году. Яны хутка эвалюцыянавалі ад простых дарожных гонак паміж гарадамі ў выпрабаванні на цягавітасць для аўтамабіля і кіроўцы. Інавацыі і імкненне да канкурэнцыі неўзабаве прывялі да хуткасцей, якія перавышалі 100 міль у гадзіну (160 км/г), але паколькі першыя гонкі праходзілі на адкрытых дарогах, то даволі часта здараліся аварыі, якія прыводзілі да гібелі як кіроўцаў, так і гледачоў. Міжнародная асацыяцыя аўтамабільных клубаў (Association Internationale des Automobile Clubs Reconnus), заснаваная ў Парыжы 20 чэрвеня 1904 года, была рэарганізавана ў [[Міжнародная аўтамабільная федэрацыя|Міжнародную аўтамабільную федэрацыю (FIA)]] у 1947 годзе са штаб-кватэрай у Парыжы. Аўтагонкі класа "Гран-пры" у рэшце рэшт эвалюцыянавалі ў чэмпіянат свету Формула-1, які праводзіцца штогод з 1950 года. У наш час гонкі чэмпіяната свету Формулы-1 таксама называюцца Гран-пры. == Пачатак: першыя арганізаваныя спаборніцтвы == {{see also|[[:en:Motorsport before 1906|Аўтаспорт да 1906 года]]}} [[File:1894 paris-rouen - count albert de dion (de dion-bouton steam tractor) finished 1st, ruled ineligible for prize.jpg|thumb|Гонка Парыж–Руан. Жуль Альбер дэ Дыён фінішыраваў першым на паравым аўтамабілі De Dion. Сярод пасажыраў былі бізнэсовец Эцьен ван Зёйлен ван Нэевелт і пісьменнік Эміль Дрыян]] [[Image:Jenatzy 1903 Gordon Bennett.jpg|thumb|Каміль Жэнатзі за рулём Mercedes перамагае ў [[:en:1903 Gordon Bennett Cup|Кубку Гордана Бэнэта 1903 года]]]] Аўтагонкі зарадзіліся ў Францыі як вынік энтузіязму, з якім французская публіка прыняла аўтамабіль. Вытворцы былі ў захапленні ад магчымасці выкарыстоўваць аўтагонкі ў якасці вітрыны для сваіх аўтамабіляў. Першыя аўтамабільныя спаборніцтвы адбыліся 22 ліпеня 1894 года і былі арганізаваны парыжскай газетай Le Petit Journal. Аўтагонка [[:en:Paris–Rouen (motor race)|Парыж–Руан]] працягласцю 126 км (78 міль) праходзіла ад [[:en:Porte Maillot|Порт-Маё]] ў Парыжы, праз [[Булонскі лес]], да Руана. Першым у Руан прыбыў [[Жуль-Альбер дэ Дыён|маркіз Жуль Альбер дэ Дыён]] на паравым аўтамабілі ўласнай вытворчасці De Dion-Bouton праз 6 гадзін 48 хвілін з сярэдняй хуткасцю 19 км/г (12 міль/г). Ён фінішыраваў на 3 хвіліны 30 секунд раней за [[:en:Albert Lemaître|Альбера Леметра]] на аўтамабілі Peugeot. Трэцім прыехаў [[:en:Émile Levassor|Эміль Левасор]] на Panhard-Levassor з адставаннем 55 хвілін 30 секунд. Афіцыйным пераможцам быў прызнаны Альбер Леметр, паколькі аўтамабілі ацэньваліся па не толькі хуткасці, але таксама надзейнасці і характарыстыках бяспекі. І тут бензінавыя Peugeot пераўзыходзілі паравы аўтамабіль дэ Дыёна, якому ўвесь час патрабаваўся качагар. У 1900 годзе [[:en:James Gordon Bennett Jr.|Джэймс Гордан Бэнэт-малодшы]], уладальнік газет New York Herald і International Herald Tribune, заснаваў [[:en:Gordon Bennett Cup (auto racing)|Кубак Гордана Бенета]]. Ён спадзяваўся, што стварэнне міжнароднага мерапрыемства заахвоціць аўтавытворцаў паляпшаць свае аўтамабілі. Кожнай краіне дазвалялася выстаўляць да трох аўтамабіляў, якія павінны былі быць поўнасцю сабраны ў краіне, якую яны прадстаўлялі, і заяўлены кіруючым органам аўтамабільнай прамысловасці гэтай краіны. У рамках гэтага мерапрыемства былі ўстаноўлены міжнародныя гоначныя колеры. Спаборніцтвы 1903 года адбыліся пасля трагічных падзей на шашэйнай гонцы [[:en:Paris–Madrid race|Парыж–Мадрыд]]. Падчас той гонкі загінулі некалькі чалавек, сярод іх былі і гоншчыкі, і гледачы. У тым ліку загінуў адзін з вядучых гоншчыкаў таго часу, [[:en:Marcel Renault|Марсэль Рэно]], і гонка была спынена французскімі ўладамі ў Бардо. Таму гонка ў горадзе Атай у Ірландыі, хаця і праходзіла па дарогах агульнага карыстання, але праводзілася на закрытым участку. Гэта былі першыя ў гісторыі аўтамабільныя гонкі па закрытай трасе. У Злучаных Штатах [[:en:William Kissam Vanderbilt II|Уільям Кісам Вандэрбільт II]] у 1904 годзе заснаваў [[:en:Vanderbilt Cup|Кубак Вандэрбільта]] ў наваколлях свайго маёнтка ў Лонг-Айлендзе, штат Нью-Ёрк. == Першыя Гран-пры == ===Аўтадром Паўднёвы-Захад=== ===Першы Гран-пры=== == Найбольш важныя гонкі Гран-пры == {{see also|[[:en:Category:Grand Prix seasons|Гран-пры па сезонах]]}} *{{flagicon|Бельгія}} [[:be-tarask:Гран-пры Бэльгіі|Гран-пры Бельгіі]] *{{flagicon|Вялікабрытанія}} [[:be-tarask:Гран-пры Вялікабрытаніі|Гран-пры Вялікабрытаніі]] *{{flagicon|Германія}} [[:en:German Grand Prix|Гран-пры Нямеччыны]] *{{flagicon|ESP|1785}} [[Гран-пры Іспаніі]] *{{flagicon|Italy|1861}} [[:be-tarask:Гран-пры Італіі|Гран-пры Італіі]] *{{flagicon|Манака}} [[Гран-пры Манака]] *{{flagicon|Францыя}} [[:en:French Grand Prix|Гран-пры Францыі]] *{{flagicon|Швейцарыя}} [[:en:Swiss Grand Prix|Гран-пры Швейцарыі]] *{{flagicon|ЗША}} [[:en:Indianapolis 500|500 міль Індыянапаліса]] == Кіроўцы Гран-пры == fexr3ffa9ritkezn6amga77k2w6ki89 0 810690 5165004 5164265 2026-07-12T13:20:12Z DzBar 156353 + 4 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165004 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом | Назва = Foreign Tongues | Тып = студыйны альбом | Аўтар = [[The Rolling Stones]] | Вокладка = | Выдадзены = [[10 ліпеня]] [[2026]] года | Запісаны = [[2019]], [[2021]], [[2022]]–[[2023]] и [[2025]]–[[2026]] гады | Стыль = [[поп-рок]], [[блюз-рок]], [[рок-н-рол]] | Працягласць = 62:33 | Мова = [[англійская]] | Лэйбл = Polydor (Вялікабрытанія)<br />[[Universal Music Group]] (ЗША, астатні свет) | Прадзюсар = Эндру Уот | Храналогія = [[The Rolling Stones]] | Папярэдні альбом = ''Live at The Earls Court'' <br /> (2025) | Гэты альбом = '''''Foreign Tongues''''' <br /> (2026) | Наступны альбом = | Іншае = {{Спіс сінглаў | Назва = Foreign Tongues | Тып = студыйны альбом | Сінгл 1 = In The Stars/Rough And Twisted | Сінгл 1 дата = 12 мая 2026 | Сінгл 2 = Jealous Lover/Divine Intervention | Сінгл 2 дата = 26 чэрвеня 2026 }} }} '''''Foreign Tongues''''' (з [[англійская мова|англ.]] — ''"Іншаземныя языкі"'') — 25 [[Вялікабрытанія|англійскі]] і 27 [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[студыйны альбом|альбом]] брытанскага рок-гурта [[The Rolling Stones]], які выйшаў 10 ліпеня 2026 года. [[Музычны прадзюсар|Прадзюсарам]] альбома выступіў Эндру Уот, з якім група супрацоўнічала пры выпуску свайго мінулага альбома, ''Hackney Diamonds''. У запісе альбома прынялі ўдзел іншыя [[музыкант|музыканты]]: [[Пол Макартні]], Стыў Уінвуд, Роберт Сміт ([[The Cure]]) і Чэд Сміт ([[Red Hot Chili Peppers]]). У рэліз таксама ўвайшла апошняя песня, якая была запісана з былым ударнікам The Rolling Stones [[Чарлі Уотс|Чарлі Уотсам]] перад яго смерцю. Першы [[сінгл]] з альбома, «In the Stars» і яго бок B, «Rough And Twisted», быў выпушчаны 5 мая 2026 года. Анонсу папярэднічала маштабная [[маркетынг|маркетынгавая]] [[рэклама|кампанія]] з выкарыстаннем [[рэкламны шчыт|білбордаў]] па ўсім свеце, на якіх назва альбома была [[пераклад|перакладзена]] на розныя [[мова|мовы]] свету, і [[шыфр|зашыфраваных]] паведамленняў на спецыяльна створаным [[сайт|сайце]] thecockroaches.com, прысвечаным таемнаму музычнаму гурту The Cockroaches, пад назвай якога The Rolling Stones далі канцэрт у знакамітым клубе Эль Макамба ([[Таронта]], [[Канада]]) ў 1977 годзе і выпусцілі першы з альбома трэк, «Rough And Twisted». [[12 мая]] 2026 года был агучаны поўны трэкліст альбома, які налічвае, як і упампіналася раней, з 14 песен (+1 бонус-трэк у выданні альбома ў iTunes). [[26 чэрвеня]] 2026 года выйшаў другі сінгл з альбома — "Jealous Lover" у стылістыцы соул, з бі-сайдам "Divine Intervention". ==Перадгісторыя== ==Выпуск і рэцэнзіі== ==Удзельнікі запісу== * [[Мік Джагер]] – [[вакаліст|вокал]], [[губны гармонік]] на «Rough And Twisted» * [[Кіт Рычардс]] – [[электрагітара]], вакал на «Some Of Us» * [[Роні Вуд]] – [[бас-гітара]] * [[Чарлі Уотс]] – [[Ударныя музычныя інструменты|ударныя]] на «Hit Me In The Head» == Спіс кампазіцый == Словы и аўтарства усіх песень – Джагер-Рычардс, калі іншае не пазначана. {{Tracklist |headline = Бок A |title1 = Rough And Twisted |length1 = 4:40 |title2 = In The Stars |length2 = 4:13 |title3 = Jealous Lover |length3 = 3:50 }} {{Tracklist |headline = Бок B |title1 = Mr. Charm |length1 = 4:34 |title2 = Divine Intervention |length2 = 4:46 |title3 = Ringing Hollow |length3 = 5:18 }} {{Tracklist |headline = Бок C |title1 = Never Wanna Lose You |length1 = 4:31 |title2 = Hit Me In The Head |length2 = 2:57 |title3 = You Know I'm Not Good |writer3 = [[Эмі Уайнхаус]] |length3 = 4:54 |title4 = Some Of Us |length4 = 4:01 }} {{Tracklist |headline = Бок D |total_length = 62:33 |title1 = Covered In You |length1 = 4:32 |title2 = Side Effects |length2 = 4:35 |title3 = Back In Your Life |writer3 = Джагер, Рычардс, Вуд |length3 = 6:13 |title4 = Beautiful Delilah |length4 = 3:29 | writer4 = [[Чак Бэры]] }} [[Катэгорыя:Альбомы 2026 года]] [[Катэгорыя:Альбомы The Rolling Stones]] [[Катэгорыя:Альбомы Polydor Records]] [[Катэгорыя:Альбомы Capitol Records]] cxgac6zjwoycqgpzhh5ldaoz0tfeqsb 0 810738 5165031 5164601 2026-07-12T14:35:23Z Ілля Касакоў 21245 5165031 wikitext text/x-wiki '''Шталаг 313''' ({{lang-de|Stalag 313}}) — лагер для савецкіх ваеннапалонных, а затым і канцэнтрацыйны лагер для грамадзянскіх асоб, створаны немцамі ў час [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў [[Беларуская ССР|Беларусі]]. Дзейнічаў з верасня 1941 па май 1944 года. Першапачаткова з’яўляўся лагерам для ваеннапалонных. Размяшчаўся ў паўразбураных бараках на заходняй ускраіне [[Віцебск]]а на месцы, дзе раней дыслацыраваўся 5-ы чыгуначны полк. Вакол лагера былі ўкапаныя слупы, паміж якімі нацягнулі калючы дрот. Зняволеныя ў лагеры галадалі, ад знясілення з цяжкасцю маглі перасоўвацца. Харчаванне было больш чым бедным: дзве мерзлыя бульбіны і паўлітра баланды з «[[касцяная мука|касцяной мукі]]», якая выраблялася з перамолатых астанкаў коней, 100—150 г хлеба з адходаў збожжа, змешанага з пілавіннем. Першы час мясцоваму насельніцтву дазвалялася прыносіць палонным прадукты, але потым гэта было забаронена. Ваеннапалонныя выкарыстоўваліся для розных работ у горадзе. У 1942 годзе ў лагер сталі трапляць і грамадзянскія асобы. Для іх выкарыстоўвалася заходняя частка лагера. Пасля знішчэння ў 1943 годзе ўсіх ваеннапалонных лагер быў запоўнены грамадзянскім насельніцтвам. Былі расстраляны, загінулі ад голаду і катаванняў больш за 100 тысяч чалавек, з якіх каля 4 тысяч — грамадзянскія асобы. У канцы мая 1944 года вязняў, якія засталіся ў жывых, адправілі ў лагер ля пярэдняга краю нямецкай абароны ў раёне станцыі Крынкі. Лагер падпарадкоўваўся 201-й і [[403-я ахоўная дывізія|403-й ахоўным дывізіям]]. Расфарміраваны 27 жніўня 1944 года<ref>Лагеря советских военнопленных в Беларуси, 1941—1944: справочник. — Мн.: НАРБ, 2004.</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.vitebsk.gov.by/ru/news/region?id=1093 За колючей проволокой «5-го полка»] * [http://www.vitebsk.gov.by/ru/news/region?id=1093 «Долина памяти и скорби» появится на месте бывшего концлагеря «5-й полк» в Витебске] * [https://ru.stsg.de/cms/sites/default/files/dateien/texte/Lager%20Belarus_ru.pdf Лагеря советских военнопленных в Беларуси, 1941—1944: справочник] {{Wayback|url=https://ru.stsg.de/cms/sites/default/files/dateien/texte/Lager%20Belarus_ru.pdf |date=20211029060904 }}. — Мн.: НАРБ, 2004. {{ВС}} [[Катэгорыя:Ваенныя злачынствы нацыстаў у Беларусі]][[Катэгорыя:Канцэнтрацыйныя лагеры Трэцяга рэйха]] nsy8q9uco56cbv9lml6wfvrogiky1uz 0 810754 5165236 5164972 2026-07-13T04:53:47Z StarDeg 16311 5165236 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Пітэр Кушынг''' ({{lang-en|Peter Cushing}}; {{ВД-Прэамбула}}) — брытанскі акцёр. == Біяграфія == Пітэр Кушынг нарадзіўся 26 мая 1913 г. у Кенлі, графства Сурэй, Англія. Яго бацька, Джордж Эдвард Кушынг, быў землеўпарадчыкам, а маці, Нэлі Марыя Кінг. Пітэр і яго старэйшы брат Дэвід спачатку жылі ў Далвіч-Вілідж, паўднёвым прыгарадзе Лондана, перш чым вярнуцца ў Сурэй. У раннім узросце Кушынг зацікавіўся акцёрскім майстэрствам, натхнёны сваёй любімай цёткай, якая была тэатральнай актрысай. Ён таксама маляваў у школе, талент, які пазней выкарыстаў на сваёй першай працы памочнікам землеўпарадчыка. Ён гуляў у мясцовым аматарскім тэатры, перш чым пераехаць у Лондан, дзе вучыўся ў Гілдхолскай школе музыкі і драмы. У 1939 годзе Кушынг адправіўся ў Галівуд, дзе атрымаў ролю другога плана ў фільме «Чалавек у жалезнай масцы», а таксама выступаў на Брадвеі. Падчас Другой сусветнай вайны ён вярнуўся на радзіму і далучыўся да Нацыянальнай асацыяцыі забаўляльных паслуг. Пасля вайны яго першым фільмам стаў «[[Гамлет (фільм, 1948)|Гамлет]]» (1948), у якім Кушынг сыграў эпізадычную ролю разам са сваім будучым партнёрам па фільмах жахаў Крыстаферам Лі. Пітэр Кушынг быў жанаты адзін раз, з Хелен Бэк, з 1943 па 1971 год, калі яго жонка памерла. Ён памёр 11 жніўня 1994 года ў Кентэрберы, Англія, ад раку прастаты. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Памерлі ад раку прадсталёвай залозы]] {{DEFAULTSORT:Кушынг Пітэр}} h5pt09bxiucq4dkbf2lcp4p0snaqjn3 5165237 5165236 2026-07-13T04:54:51Z StarDeg 16311 5165237 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Пітэр Кушынг''' ({{lang-en|Peter Cushing}}; {{ВД-Прэамбула}}) — брытанскі акцёр. == Біяграфія == Пітэр Кушынг нарадзіўся 26 мая 1913 г. у Кенлі, графства Сурэй, Англія. Яго бацька, Джордж Эдвард Кушынг, быў землеўпарадчыкам, а маці, Нэлі Марыя Кінг. Пітэр і яго старэйшы брат Дэвід спачатку жылі ў Далвіч-Вілідж, паўднёвым прыгарадзе Лондана, перш чым вярнуцца ў Сурэй. У раннім узросце Кушынг зацікавіўся акцёрскім майстэрствам, натхнёны сваёй любімай цёткай, якая была тэатральнай актрысай. Ён таксама маляваў у школе, талент, які пазней выкарыстаў на сваёй першай працы памочнікам землеўпарадчыка. Ён гуляў у мясцовым аматарскім тэатры, перш чым пераехаць у Лондан, дзе вучыўся ў Гілдхолскай школе музыкі і драмы. У 1939 годзе Кушынг адправіўся ў Галівуд, дзе атрымаў ролю другога плана ў фільме «Чалавек у жалезнай масцы», а таксама выступаў на Брадвеі. Падчас Другой сусветнай вайны ён вярнуўся на радзіму і далучыўся да Нацыянальнай асацыяцыі забаўляльных паслуг. Пасля вайны яго першым фільмам стаў «[[Гамлет (фільм, 1948)|Гамлет]]» (1948), у якім Кушынг сыграў эпізадычную ролю разам са сваім будучым партнёрам па фільмах жахаў [[Крыстафер Лі|Крыстаферам Лі]]. Пітэр Кушынг быў жанаты адзін раз, з Хелен Бэк, з 1943 па 1971 год, калі яго жонка памерла. Ён памёр 11 жніўня 1994 года ў Кентэрберы, Англія, ад раку прастаты. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Памерлі ад раку прадсталёвай залозы]] {{DEFAULTSORT:Кушынг Пітэр}} 61bet2vh570lu4pbfk1i6hd8nf416os 0 810756 5165235 5164971 2026-07-13T04:52:34Z StarDeg 16311 5165235 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} {{ДД}} '''Кіёура Кэйго''' (яп. 清浦奎吾, [[27 сакавіка]] [[1850]], Ямага — [[5 лістапада]] [[1942]], Токіо) — японскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Прэм’ер-міністр Японіі (7 студзеня — 11 чэрвеня 1924 года). == Біяграфія == Кіёура нарадзіўся ў раёне Камота былой правінцыі Хіга (цяпер горад Ямага), вучыўся ў школе Хірасэ Танса «Кангіэн». Яшчэ ў маладосці Кіеўра паказаў сябе здольным палітыкам і правазнаўцам і, працуючы сумесна з Міністэрствам юстыцыі з 1876 года, удзельнічаў у падрыхтоўцы праекта «Закона аб захаванні міру» 1887 года. Увайшоўшы ў альянс з вядомым палітыкам Ямагатай Арытама, Кіёура Кэйго займаў некалькі адказных пастоў у кабінеце міністраў. У 1921 годзе стаў прэзідэнтам Таемнай Рады. У студзені 1924 г. Кіёура сфармаваў свой кабінет, але пад націскам некалькіх палітычных партый, якія аб’ядналіся ў рух пратэсту канстытуцыйнага ўрада, неўзабаве быў вымушаны сысці ў адстаўку. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Прэм'ер-міністры Японіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Японіі]] a1ghgddwx7gw4d6e71mgyoyfibts9oz 0 810771 5165010 5164984 2026-07-12T13:50:01Z M.L.Bot 261 /* Творчасць і педагагічныя погляды */ 5165010 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Іосіф Давыдавіч Грынберг''' ({{ВДП}}) — беларускі і ізраільскі мастак, жывапісец, педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1946 годзе ў Бабруйску{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Маці працавала машыністкай у канторы фабрыкі «Индпошиводежда». Сям’я жыла ў маленькім драўляным доме з мансардай, разам з імі туліліся яшчэ дзве сям’і. Неўзабаве бацька перавёз сям’ю ў Латвію, у Ілукстэ, дзе атрымаў ведамасную кватэру. Менавіта ў Латвіі Іосіф пазнаёміўся з фарбамі.{{sfn|Гринберг|2017|p=}} З патрабавання бабулі Сары, і праз раскручванне антысіметызму ў СССР падчас палітычнай кампаніі супраць «урачоў-шкоднікаў», сям’я вярнулася ў Бабруйск. Іосіф наведваў мастацкі кружок бабруйскага Дама піянераў. Бацькі падтрымлівалі яго захапленне, набываючы фарбы, кнігі і фотаматэрыялы.{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля няўдалай спробы паступлення ў Мінску, у 1961—1965 гадах вучыўся ў Пензенскім мастацкім вучылішчы імя К. А. Савіцкага. Яго настаўнікам быў Аляксей Рыгоравіч Вавілін, вучань акадэміка І. С. Гарушкіна-Саракапудава. У гэты перыяд Грынберг захапіўся музыкай і паэзіяй, наведваў канцэрты ў філармоніі.{{sfn|Гринберг|2010|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля вучылішча год працаваў настаўнікам малявання і чарчэння ў дзвюх школах у Беларусі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У 1966 годзе паступіў у Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (БДТМІ) на кафедру жывапісу{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Яго выкладчыкам быў прафесар Іван Осіпавіч Ахрэмчык{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Падчас вучобы сутыкаўся з праявамі антысемітызму, асабліва пасля Шасцідзённай вайны 1967 года{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Таксама Грынберг кансультаваўся ў Мая Данцыга, Арлена Кашкурэвіча і Аляксандра Кішчанкі{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Дыпломная карціна «Лейтенант Шмидт. Перед казнью» (1972) высока ацэнена і экспанавалася ў Акадэміі мастацтваў {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. У 1972—1991 гадах працаваў мастацкім кіраўніком дзіцячай ізастудыі Рэспубліканскага Палаца піянераў і школьнікаў у Мінску {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Пад яго кіраўніцтвам студыя стала вядучым цэнтрам навучання, а творы вучняў выстаўляліся ў Японіі, ЗША, Германіі, Канадзе і іншых краінах {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сярод яго вядомых вучняў: Зіновій Марголін, Міхаіл Тумеля, Юрый Падолін, Аляксей Мартынаў, Андрэй Бялоў, Максім Малышаў, Ігар Духан {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. У канцы 1991 года эміграваў з сям'ёй у Ізраіль{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Працаваў у галіне рэкламнай скульптуры, афармляў спектаклі ў дзіцячых тэатрах Тэль-Авіва, распісваў сцены ў школах, дзіцячых садах і медыцынскіх установах для душэўна хворых{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Таксама займаўся выкладчыцкай дзейнасцю, у прыватнасці з дзецьмі сям’і Шыр{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Жыў у раёне, створаным Ротшыльдамі каля Кейсарыі {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У верасні 2011 года пасля сямейнага крызісу і разводу вярнуўся ў Беларусь. Працягваў творчую дзейнасць у Мінску, арганізоўваў сумесныя выставы са сваімі вучнямі і калегам [[Аляксандр Родзін|Аляксандрам Родзіным]].{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Пасля 2017 года вярнуўся ў Ізраіль. Жыве і стварае ў Хайфе. Аматар класічнай музыкі (Бах, Віла Лобас){{sfn|Гринберг|2026|p=}}. За хобі можна лічыць выраб падрамнікаў і грунтаванне палотнаў, да чаго часам прыцягвае і сваіх знаёмых{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. == Сям’я == Больш за сорак гадоў быў жанаты з Галінай, выпускніцай кансерваторыі і арганізатаркай канцэртаў у Ізраілі{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Каля 2011 года, рашэннем равінскага суда шлюб скасаваны, мастак пакінуў агульнае жытло.{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сын працаваў у японскай камп’ютарнай фірме ў Тэль-Авіве, пазней пераехаў у Канаду{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Дачка — Міры, служыла ў ізраільскай арміі ў Газе і на ваенна-марской базе пад Хайфай, скончыла Бар-Іланскі ўніверсітэт, працавала ў Лондане{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Унучка Пілар (нар. 2002) нарадзілася і жыве ў Канадзе {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Двое ўнукаў жывуць ў Ізраілі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Творчасць і педагагічныя погляды == Стварае ў тэхніцы алейнага жывапісу{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. На творчасць Грынберга моцна паўплывала знаёмства з мастаком Ізраілем Басавым, чыю творчасць ён высока ацэньваў за касмічнасць і музычнасць{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Творы Грынберга вылучаюцца тонкасцю пачуццяў, эмацыйнасцю, філасофскай глыбінёй і ностальгічнымі матывамі {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. Адзін з важных цыклаў работ — «Стары Тэль-Авіў», пачаты ў Ізралі і працягнуты ўжо ў Мінску{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Грынберг заклікае вучняў маляваць навакольны свет «сваімі словамі», не капіраваць стылістыку мультфільмаў. У педагагічных парадах адзначае, што алей забяспечвае большыя магчымасці для мастацкага эфекту, хоць акрыл прасцейшы ў выкарыстанні.{{sfn|Гринберг|2010|p=}} === Выстаўкі === * 1973 — выстаўка лепшых дыпломных карцін у Акадэміі мастацтваў (Ленінград) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. * 1975 — выстаўка да 25-годдзя БДТМІ (Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1976—1980 — удзел у маладзёжных рэспубліканскіх выстаўках {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1987 — вялікая рэспубліканская выстаўка {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1989 — выстаўка яўрэйскіх мастакоў Беларусі (Дом літаратараў, Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. * каля 2012 — сумесная выстаўка з вучнямі ў галерэі Міхаіла Савіцкага {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 2017 — выстаўка «Метамарфозы. Стары Тэль-Авіў. Настальгія» сумесна з Аляксандрам Родзіным (Галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск) {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (1949—2004 гады) / А. А. Каляда. — Мінск, 2005. * {{артыкул|ref = Гринберг|аўтар = Иосиф Гринберг|загаловак = Отец и сын – художники|арыгінал = |спасылка = https://www.mishpoha.org/o-zhurnale/zhurnal-mishpokha-49-2026/2445-iosif-grinberg-otets-i-syn-khudozhniki|мова = руская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Мишпоха|тып = часопіс|месца = Віцебск|выдавецтва = |год = 2026|выпуск = |том = |нумар = 49|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} == Спасылкі == * https://www.joseph-grinberg.com/ * {{h|Минск-Новости|2017|{{cite web|ref = Минск-Новости| url = https://minsknews.by/v-galeree-mihaila-savitskogo-predstavleno-tvorchestvo-hudozhnikov-iosifa-grinberga-i-aleksandra-rodina/|title = В галерее Михаила Савицкого представлено творчество художников Иосифа Гринберга и Александра Родина|first = |last = |authorlink = |date = 2017-06-12|work = Минск-Новости|publisher = Агентство «Минск-Новости»|location = Мінск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2017|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://mishpoha.org/imya/331-moya-zhizn|title = Моя жизнь…|first = Иосиф|last = Гринберг|authorlink = |date = 2017|work = Мишпоха|publisher = |location = Витебск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2010|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://skarb-papcha.ru/ru/vernisazh/sovety-mastera/299-sovety-iosifa-grinberga.html|title = Советы Иосифа Гринберга|first = |last = |authorlink = |date = 2010|work = Скарб Папча|publisher = Детская республика|location = |page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грынберг Іосіф Давыдавіч}} m3u38mssyteq1ua4j43d0v0ipm4ubzo 5165011 5165010 2026-07-12T13:51:12Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5165011 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Іосіф Давыдавіч Грынберг''' ({{ВДП}}) — беларускі і ізраільскі мастак, жывапісец, педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1946 годзе ў Бабруйску{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Маці працавала машыністкай у канторы фабрыкі «Индпошиводежда». Сям’я жыла ў маленькім драўляным доме з мансардай, разам з імі туліліся яшчэ дзве сям’і. Неўзабаве бацька перавёз сям’ю ў Латвію, у Ілукстэ, дзе атрымаў ведамасную кватэру. Менавіта ў Латвіі Іосіф пазнаёміўся з фарбамі.{{sfn|Гринберг|2017|p=}} З патрабавання бабулі Сары, і праз раскручванне антысіметызму ў СССР падчас палітычнай кампаніі супраць «урачоў-шкоднікаў», сям’я вярнулася ў Бабруйск. Іосіф наведваў мастацкі кружок бабруйскага Дама піянераў. Бацькі падтрымлівалі яго захапленне, набываючы фарбы, кнігі і фотаматэрыялы.{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля няўдалай спробы паступлення ў Мінску, у 1961—1965 гадах вучыўся ў Пензенскім мастацкім вучылішчы імя К. А. Савіцкага. Яго настаўнікам быў Аляксей Рыгоравіч Вавілін, вучань акадэміка І. С. Гарушкіна-Саракапудава. У гэты перыяд Грынберг захапіўся музыкай і паэзіяй, наведваў канцэрты ў філармоніі.{{sfn|Гринберг|2010|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля вучылішча год працаваў настаўнікам малявання і чарчэння ў дзвюх школах у Беларусі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У 1966 годзе паступіў у Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (БДТМІ) на кафедру жывапісу{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Яго выкладчыкам быў прафесар Іван Осіпавіч Ахрэмчык{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Падчас вучобы сутыкаўся з праявамі антысемітызму, асабліва пасля Шасцідзённай вайны 1967 года{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Таксама Грынберг кансультаваўся ў Мая Данцыга, Арлена Кашкурэвіча і Аляксандра Кішчанкі{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Дыпломная карціна «Лейтенант Шмидт. Перед казнью» (1972) высока ацэнена і экспанавалася ў Акадэміі мастацтваў {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. У 1972—1991 гадах працаваў мастацкім кіраўніком дзіцячай ізастудыі Рэспубліканскага Палаца піянераў і школьнікаў у Мінску {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Пад яго кіраўніцтвам студыя стала вядучым цэнтрам навучання, а творы вучняў выстаўляліся ў Японіі, ЗША, Германіі, Канадзе і іншых краінах {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сярод яго вядомых вучняў: Зіновій Марголін, Міхаіл Тумеля, Юрый Падолін, Аляксей Мартынаў, Андрэй Бялоў, Максім Малышаў, Ігар Духан {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. У канцы 1991 года эміграваў з сям'ёй у Ізраіль{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Працаваў у галіне рэкламнай скульптуры, афармляў спектаклі ў дзіцячых тэатрах Тэль-Авіва, распісваў сцены ў школах, дзіцячых садах і медыцынскіх установах для душэўна хворых{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Таксама займаўся выкладчыцкай дзейнасцю, у прыватнасці з дзецьмі сям’і Шыр{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Жыў у раёне, створаным Ротшыльдамі каля Кейсарыі {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У верасні 2011 года пасля сямейнага крызісу і разводу вярнуўся ў Беларусь. Працягваў творчую дзейнасць у Мінску, арганізоўваў сумесныя выставы са сваімі вучнямі і калегам [[Аляксандр Родзін|Аляксандрам Родзіным]].{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У 2017 годзе вярнуўся ў Ізраіль. Жыве і стварае ў Хайфе. Аматар класічнай музыкі (Бах, Віла Лобас){{sfn|Гринберг|2026|p=}}. За хобі можна лічыць выраб падрамнікаў і грунтаванне палотнаў, да чаго часам прыцягвае і сваіх знаёмых{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. == Сям’я == Больш за сорак гадоў быў жанаты з Галінай, выпускніцай кансерваторыі і арганізатаркай канцэртаў у Ізраілі{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Каля 2011 года, рашэннем равінскага суда шлюб скасаваны, мастак пакінуў агульнае жытло.{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сын працаваў у японскай камп’ютарнай фірме ў Тэль-Авіве, пазней пераехаў у Канаду{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Дачка — Міры, служыла ў ізраільскай арміі ў Газе і на ваенна-марской базе пад Хайфай, скончыла Бар-Іланскі ўніверсітэт, працавала ў Лондане{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Унучка Пілар (нар. 2002) нарадзілася і жыве ў Канадзе {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Двое ўнукаў жывуць ў Ізраілі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Творчасць і педагагічныя погляды == Стварае ў тэхніцы алейнага жывапісу{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. На творчасць Грынберга моцна паўплывала знаёмства з мастаком Ізраілем Басавым, чыю творчасць ён высока ацэньваў за касмічнасць і музычнасць{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Творы Грынберга вылучаюцца тонкасцю пачуццяў, эмацыйнасцю, філасофскай глыбінёй і ностальгічнымі матывамі {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. Адзін з важных цыклаў работ — «Стары Тэль-Авіў», пачаты ў Ізралі і працягнуты ўжо ў Мінску{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Грынберг заклікае вучняў маляваць навакольны свет «сваімі словамі», не капіраваць стылістыку мультфільмаў. У педагагічных парадах адзначае, што алей забяспечвае большыя магчымасці для мастацкага эфекту, хоць акрыл прасцейшы ў выкарыстанні.{{sfn|Гринберг|2010|p=}} === Выстаўкі === * 1973 — выстаўка лепшых дыпломных карцін у Акадэміі мастацтваў (Ленінград) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. * 1975 — выстаўка да 25-годдзя БДТМІ (Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1976—1980 — удзел у маладзёжных рэспубліканскіх выстаўках {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1987 — вялікая рэспубліканская выстаўка {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1989 — выстаўка яўрэйскіх мастакоў Беларусі (Дом літаратараў, Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. * каля 2012 — сумесная выстаўка з вучнямі ў галерэі Міхаіла Савіцкага {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 2017 — выстаўка «Метамарфозы. Стары Тэль-Авіў. Настальгія» сумесна з Аляксандрам Родзіным (Галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск) {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (1949—2004 гады) / А. А. Каляда. — Мінск, 2005. * {{артыкул|ref = Гринберг|аўтар = Иосиф Гринберг|загаловак = Отец и сын – художники|арыгінал = |спасылка = https://www.mishpoha.org/o-zhurnale/zhurnal-mishpokha-49-2026/2445-iosif-grinberg-otets-i-syn-khudozhniki|мова = руская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Мишпоха|тып = часопіс|месца = Віцебск|выдавецтва = |год = 2026|выпуск = |том = |нумар = 49|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} == Спасылкі == * https://www.joseph-grinberg.com/ * {{h|Минск-Новости|2017|{{cite web|ref = Минск-Новости| url = https://minsknews.by/v-galeree-mihaila-savitskogo-predstavleno-tvorchestvo-hudozhnikov-iosifa-grinberga-i-aleksandra-rodina/|title = В галерее Михаила Савицкого представлено творчество художников Иосифа Гринберга и Александра Родина|first = |last = |authorlink = |date = 2017-06-12|work = Минск-Новости|publisher = Агентство «Минск-Новости»|location = Мінск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2017|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://mishpoha.org/imya/331-moya-zhizn|title = Моя жизнь…|first = Иосиф|last = Гринберг|authorlink = |date = 2017|work = Мишпоха|publisher = |location = Витебск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2010|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://skarb-papcha.ru/ru/vernisazh/sovety-mastera/299-sovety-iosifa-grinberga.html|title = Советы Иосифа Гринберга|first = |last = |authorlink = |date = 2010|work = Скарб Папча|publisher = Детская республика|location = |page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грынберг Іосіф Давыдавіч}} gfx3xcj12m1mtsrbl70f9oph2utid0y 5165012 5165011 2026-07-12T13:54:07Z M.L.Bot 261 /* Творчасць і педагагічныя погляды */ 5165012 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Іосіф Давыдавіч Грынберг''' ({{ВДП}}) — беларускі і ізраільскі мастак, жывапісец, педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1946 годзе ў Бабруйску{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Маці працавала машыністкай у канторы фабрыкі «Индпошиводежда». Сям’я жыла ў маленькім драўляным доме з мансардай, разам з імі туліліся яшчэ дзве сям’і. Неўзабаве бацька перавёз сям’ю ў Латвію, у Ілукстэ, дзе атрымаў ведамасную кватэру. Менавіта ў Латвіі Іосіф пазнаёміўся з фарбамі.{{sfn|Гринберг|2017|p=}} З патрабавання бабулі Сары, і праз раскручванне антысіметызму ў СССР падчас палітычнай кампаніі супраць «урачоў-шкоднікаў», сям’я вярнулася ў Бабруйск. Іосіф наведваў мастацкі кружок бабруйскага Дама піянераў. Бацькі падтрымлівалі яго захапленне, набываючы фарбы, кнігі і фотаматэрыялы.{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля няўдалай спробы паступлення ў Мінску, у 1961—1965 гадах вучыўся ў Пензенскім мастацкім вучылішчы імя К. А. Савіцкага. Яго настаўнікам быў Аляксей Рыгоравіч Вавілін, вучань акадэміка І. С. Гарушкіна-Саракапудава. У гэты перыяд Грынберг захапіўся музыкай і паэзіяй, наведваў канцэрты ў філармоніі.{{sfn|Гринберг|2010|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля вучылішча год працаваў настаўнікам малявання і чарчэння ў дзвюх школах у Беларусі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У 1966 годзе паступіў у Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (БДТМІ) на кафедру жывапісу{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Яго выкладчыкам быў прафесар Іван Осіпавіч Ахрэмчык{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Падчас вучобы сутыкаўся з праявамі антысемітызму, асабліва пасля Шасцідзённай вайны 1967 года{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Таксама Грынберг кансультаваўся ў Мая Данцыга, Арлена Кашкурэвіча і Аляксандра Кішчанкі{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Дыпломная карціна «Лейтенант Шмидт. Перед казнью» (1972) высока ацэнена і экспанавалася ў Акадэміі мастацтваў {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. У 1972—1991 гадах працаваў мастацкім кіраўніком дзіцячай ізастудыі Рэспубліканскага Палаца піянераў і школьнікаў у Мінску {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Пад яго кіраўніцтвам студыя стала вядучым цэнтрам навучання, а творы вучняў выстаўляліся ў Японіі, ЗША, Германіі, Канадзе і іншых краінах {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сярод яго вядомых вучняў: Зіновій Марголін, Міхаіл Тумеля, Юрый Падолін, Аляксей Мартынаў, Андрэй Бялоў, Максім Малышаў, Ігар Духан {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. У канцы 1991 года эміграваў з сям'ёй у Ізраіль{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Працаваў у галіне рэкламнай скульптуры, афармляў спектаклі ў дзіцячых тэатрах Тэль-Авіва, распісваў сцены ў школах, дзіцячых садах і медыцынскіх установах для душэўна хворых{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Таксама займаўся выкладчыцкай дзейнасцю, у прыватнасці з дзецьмі сям’і Шыр{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Жыў у раёне, створаным Ротшыльдамі каля Кейсарыі {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У верасні 2011 года пасля сямейнага крызісу і разводу вярнуўся ў Беларусь. Працягваў творчую дзейнасць у Мінску, арганізоўваў сумесныя выставы са сваімі вучнямі і калегам [[Аляксандр Родзін|Аляксандрам Родзіным]].{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У 2017 годзе вярнуўся ў Ізраіль. Жыве і стварае ў Хайфе. Аматар класічнай музыкі (Бах, Віла Лобас){{sfn|Гринберг|2026|p=}}. За хобі можна лічыць выраб падрамнікаў і грунтаванне палотнаў, да чаго часам прыцягвае і сваіх знаёмых{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. == Сям’я == Больш за сорак гадоў быў жанаты з Галінай, выпускніцай кансерваторыі і арганізатаркай канцэртаў у Ізраілі{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Каля 2011 года, рашэннем равінскага суда шлюб скасаваны, мастак пакінуў агульнае жытло.{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сын працаваў у японскай камп’ютарнай фірме ў Тэль-Авіве, пазней пераехаў у Канаду{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Дачка — Міры, служыла ў ізраільскай арміі ў Газе і на ваенна-марской базе пад Хайфай, скончыла Бар-Іланскі ўніверсітэт, працавала ў Лондане{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Унучка Пілар (нар. 2002) нарадзілася і жыве ў Канадзе {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Двое ўнукаў жывуць ў Ізраілі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Творчасць і педагагічныя погляды == Стварае ў тэхніцы алейнага жывапісу{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. На творчасць Грынберга моцна паўплывала знаёмства з мастаком Ізраілем Басавым, чыю творчасць ён высока ацэньваў за касмічнасць і музычнасць{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Творы Грынберга вылучаюцца тонкасцю пачуццяў, эмацыйнасцю, філасофскай глыбінёй і ностальгічнымі матывамі {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. Адзін з важных цыклаў работ — «Стары Тэль-Авіў», пачаты ў Ізралі і працягнуты ўжо ў Мінску{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Большая частка твораў прысвечана Хайфе. Грынберг заклікае вучняў маляваць навакольны свет «сваімі словамі», не капіраваць стылістыку мультфільмаў. У педагагічных парадах адзначае, што алей забяспечвае большыя магчымасці для мастацкага эфекту, хоць акрыл прасцейшы ў выкарыстанні.{{sfn|Гринберг|2010|p=}} === Выстаўкі === * 1973 — выстаўка лепшых дыпломных карцін у Акадэміі мастацтваў (Ленінград) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. * 1975 — выстаўка да 25-годдзя БДТМІ (Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1976—1980 — удзел у маладзёжных рэспубліканскіх выстаўках {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1987 — вялікая рэспубліканская выстаўка {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1989 — выстаўка яўрэйскіх мастакоў Беларусі (Дом літаратараў, Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. * каля 2012 — сумесная выстаўка з вучнямі ў галерэі Міхаіла Савіцкага {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 2017 — выстаўка «Метамарфозы. Стары Тэль-Авіў. Настальгія» сумесна з Аляксандрам Родзіным (Галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск) {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (1949—2004 гады) / А. А. Каляда. — Мінск, 2005. * {{артыкул|ref = Гринберг|аўтар = Иосиф Гринберг|загаловак = Отец и сын – художники|арыгінал = |спасылка = https://www.mishpoha.org/o-zhurnale/zhurnal-mishpokha-49-2026/2445-iosif-grinberg-otets-i-syn-khudozhniki|мова = руская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Мишпоха|тып = часопіс|месца = Віцебск|выдавецтва = |год = 2026|выпуск = |том = |нумар = 49|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} == Спасылкі == * https://www.joseph-grinberg.com/ * {{h|Минск-Новости|2017|{{cite web|ref = Минск-Новости| url = https://minsknews.by/v-galeree-mihaila-savitskogo-predstavleno-tvorchestvo-hudozhnikov-iosifa-grinberga-i-aleksandra-rodina/|title = В галерее Михаила Савицкого представлено творчество художников Иосифа Гринберга и Александра Родина|first = |last = |authorlink = |date = 2017-06-12|work = Минск-Новости|publisher = Агентство «Минск-Новости»|location = Мінск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2017|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://mishpoha.org/imya/331-moya-zhizn|title = Моя жизнь…|first = Иосиф|last = Гринберг|authorlink = |date = 2017|work = Мишпоха|publisher = |location = Витебск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2010|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://skarb-papcha.ru/ru/vernisazh/sovety-mastera/299-sovety-iosifa-grinberga.html|title = Советы Иосифа Гринберга|first = |last = |authorlink = |date = 2010|work = Скарб Папча|publisher = Детская республика|location = |page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грынберг Іосіф Давыдавіч}} tofwwy3z23c30mgunefs9cnqyxw7f7d 5165013 5165012 2026-07-12T13:56:53Z M.L.Bot 261 /* Творчасць і педагагічныя погляды */ 5165013 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Іосіф Давыдавіч Грынберг''' ({{ВДП}}) — беларускі і ізраільскі мастак, жывапісец, педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1946 годзе ў Бабруйску{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Маці працавала машыністкай у канторы фабрыкі «Индпошиводежда». Сям’я жыла ў маленькім драўляным доме з мансардай, разам з імі туліліся яшчэ дзве сям’і. Неўзабаве бацька перавёз сям’ю ў Латвію, у Ілукстэ, дзе атрымаў ведамасную кватэру. Менавіта ў Латвіі Іосіф пазнаёміўся з фарбамі.{{sfn|Гринберг|2017|p=}} З патрабавання бабулі Сары, і праз раскручванне антысіметызму ў СССР падчас палітычнай кампаніі супраць «урачоў-шкоднікаў», сям’я вярнулася ў Бабруйск. Іосіф наведваў мастацкі кружок бабруйскага Дама піянераў. Бацькі падтрымлівалі яго захапленне, набываючы фарбы, кнігі і фотаматэрыялы.{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля няўдалай спробы паступлення ў Мінску, у 1961—1965 гадах вучыўся ў Пензенскім мастацкім вучылішчы імя К. А. Савіцкага. Яго настаўнікам быў Аляксей Рыгоравіч Вавілін, вучань акадэміка І. С. Гарушкіна-Саракапудава. У гэты перыяд Грынберг захапіўся музыкай і паэзіяй, наведваў канцэрты ў філармоніі.{{sfn|Гринберг|2010|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля вучылішча год працаваў настаўнікам малявання і чарчэння ў дзвюх школах у Беларусі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У 1966 годзе паступіў у Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (БДТМІ) на кафедру жывапісу{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Яго выкладчыкам быў прафесар Іван Осіпавіч Ахрэмчык{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Падчас вучобы сутыкаўся з праявамі антысемітызму, асабліва пасля Шасцідзённай вайны 1967 года{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Таксама Грынберг кансультаваўся ў Мая Данцыга, Арлена Кашкурэвіча і Аляксандра Кішчанкі{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Дыпломная карціна «Лейтенант Шмидт. Перед казнью» (1972) высока ацэнена і экспанавалася ў Акадэміі мастацтваў {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. У 1972—1991 гадах працаваў мастацкім кіраўніком дзіцячай ізастудыі Рэспубліканскага Палаца піянераў і школьнікаў у Мінску {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Пад яго кіраўніцтвам студыя стала вядучым цэнтрам навучання, а творы вучняў выстаўляліся ў Японіі, ЗША, Германіі, Канадзе і іншых краінах {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сярод яго вядомых вучняў: Зіновій Марголін, Міхаіл Тумеля, Юрый Падолін, Аляксей Мартынаў, Андрэй Бялоў, Максім Малышаў, Ігар Духан {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. У канцы 1991 года эміграваў з сям'ёй у Ізраіль{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Працаваў у галіне рэкламнай скульптуры, афармляў спектаклі ў дзіцячых тэатрах Тэль-Авіва, распісваў сцены ў школах, дзіцячых садах і медыцынскіх установах для душэўна хворых{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Таксама займаўся выкладчыцкай дзейнасцю, у прыватнасці з дзецьмі сям’і Шыр{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Жыў у раёне, створаным Ротшыльдамі каля Кейсарыі {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У верасні 2011 года пасля сямейнага крызісу і разводу вярнуўся ў Беларусь. Працягваў творчую дзейнасць у Мінску, арганізоўваў сумесныя выставы са сваімі вучнямі і калегам [[Аляксандр Родзін|Аляксандрам Родзіным]].{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У 2017 годзе вярнуўся ў Ізраіль. Жыве і стварае ў Хайфе. Аматар класічнай музыкі (Бах, Віла Лобас){{sfn|Гринберг|2026|p=}}. За хобі можна лічыць выраб падрамнікаў і грунтаванне палотнаў, да чаго часам прыцягвае і сваіх знаёмых{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. == Сям’я == Больш за сорак гадоў быў жанаты з Галінай, выпускніцай кансерваторыі і арганізатаркай канцэртаў у Ізраілі{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Каля 2011 года, рашэннем равінскага суда шлюб скасаваны, мастак пакінуў агульнае жытло.{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сын працаваў у японскай камп’ютарнай фірме ў Тэль-Авіве, пазней пераехаў у Канаду{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Дачка — Міры, служыла ў ізраільскай арміі ў Газе і на ваенна-марской базе пад Хайфай, скончыла Бар-Іланскі ўніверсітэт, працавала ў Лондане{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Унучка Пілар (нар. 2002) нарадзілася і жыве ў Канадзе {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Двое ўнукаў жывуць ў Ізраілі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Творчасць і педагагічныя погляды == Сябра Хайфскага аддзялення Ізраільскага саюза мастакоў і скульптараў. Стварае ў тэхніцы алейнага жывапісу{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. На творчасць Грынберга моцна паўплывала знаёмства з мастаком Ізраілем Басавым, чыю творчасць ён высока ацэньваў за касмічнасць і музычнасць{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Творы Грынберга вылучаюцца тонкасцю пачуццяў, эмацыйнасцю, філасофскай глыбінёй і ностальгічнымі матывамі {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. Адзін з важных цыклаў работ — «Стары Тэль-Авіў», пачаты ў Ізралі і працягнуты ўжо ў Мінску{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Большая частка твораў прысвечана Хайфе. Грынберг заклікае вучняў маляваць навакольны свет «сваімі словамі», не капіраваць стылістыку мультфільмаў. У педагагічных парадах адзначае, што алей забяспечвае большыя магчымасці для мастацкага эфекту, хоць акрыл прасцейшы ў выкарыстанні.{{sfn|Гринберг|2010|p=}} === Выстаўкі === * 1973 — выстаўка лепшых дыпломных карцін у Акадэміі мастацтваў (Ленінград) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. * 1975 — выстаўка да 25-годдзя БДТМІ (Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1976—1980 — удзел у маладзёжных рэспубліканскіх выстаўках {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1987 — вялікая рэспубліканская выстаўка {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1989 — выстаўка яўрэйскіх мастакоў Беларусі (Дом літаратараў, Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. * каля 2012 — сумесная выстаўка з вучнямі ў галерэі Міхаіла Савіцкага {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 2017 — выстаўка «Метамарфозы. Стары Тэль-Авіў. Настальгія» сумесна з Аляксандрам Родзіным (Галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск) {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (1949—2004 гады) / А. А. Каляда. — Мінск, 2005. * {{артыкул|ref = Гринберг|аўтар = Иосиф Гринберг|загаловак = Отец и сын – художники|арыгінал = |спасылка = https://www.mishpoha.org/o-zhurnale/zhurnal-mishpokha-49-2026/2445-iosif-grinberg-otets-i-syn-khudozhniki|мова = руская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Мишпоха|тып = часопіс|месца = Віцебск|выдавецтва = |год = 2026|выпуск = |том = |нумар = 49|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} == Спасылкі == * https://www.joseph-grinberg.com/ * {{h|Минск-Новости|2017|{{cite web|ref = Минск-Новости| url = https://minsknews.by/v-galeree-mihaila-savitskogo-predstavleno-tvorchestvo-hudozhnikov-iosifa-grinberga-i-aleksandra-rodina/|title = В галерее Михаила Савицкого представлено творчество художников Иосифа Гринберга и Александра Родина|first = |last = |authorlink = |date = 2017-06-12|work = Минск-Новости|publisher = Агентство «Минск-Новости»|location = Мінск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2017|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://mishpoha.org/imya/331-moya-zhizn|title = Моя жизнь…|first = Иосиф|last = Гринберг|authorlink = |date = 2017|work = Мишпоха|publisher = |location = Витебск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2010|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://skarb-papcha.ru/ru/vernisazh/sovety-mastera/299-sovety-iosifa-grinberga.html|title = Советы Иосифа Гринберга|first = |last = |authorlink = |date = 2010|work = Скарб Папча|publisher = Детская республика|location = |page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грынберг Іосіф Давыдавіч}} o1hdpfzl9xg15v6pxodcyk7lg21spym 5165014 5165013 2026-07-12T13:57:44Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5165014 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Іосіф Давыдавіч Грынберг''' ({{ВДП}}) — беларускі і ізраільскі мастак, жывапісец, педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1946 годзе ў Бабруйску{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Маці працавала машыністкай у канторы фабрыкі «Индпошиводежда». Сям’я жыла ў маленькім драўляным доме з мансардай, разам з імі туліліся яшчэ дзве сям’і. Неўзабаве бацька перавёз сям’ю ў Латвію, у Ілукстэ, дзе атрымаў ведамасную кватэру. Менавіта ў Латвіі Іосіф пазнаёміўся з фарбамі.{{sfn|Гринберг|2017|p=}} З патрабавання бабулі Сары, і праз раскручванне антысіметызму ў СССР падчас палітычнай кампаніі супраць «урачоў-шкоднікаў», сям’я вярнулася ў Бабруйск. Іосіф наведваў мастацкі кружок бабруйскага Дама піянераў. Бацькі падтрымлівалі яго захапленне, набываючы фарбы, кнігі і фотаматэрыялы.{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля няўдалай спробы паступлення ў Мінску, у 1961—1965 гадах вучыўся ў Пензенскім мастацкім вучылішчы імя К. А. Савіцкага. Яго настаўнікам быў Аляксей Рыгоравіч Вавілін, вучань акадэміка І. С. Гарушкіна-Саракапудава. У гэты перыяд Грынберг захапіўся музыкай і паэзіяй, наведваў канцэрты ў філармоніі.{{sfn|Гринберг|2010|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля вучылішча год працаваў настаўнікам малявання і чарчэння ў дзвюх школах у Беларусі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У 1966 годзе паступіў у Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (БДТМІ) на кафедру жывапісу{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Яго выкладчыкам быў прафесар Іван Осіпавіч Ахрэмчык{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Падчас вучобы сутыкаўся з праявамі антысемітызму, асабліва пасля Шасцідзённай вайны 1967 года{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Таксама Грынберг кансультаваўся ў Мая Данцыга, Арлена Кашкурэвіча і Аляксандра Кішчанкі{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Дыпломная карціна «Лейтенант Шмидт. Перед казнью» (1972) высока ацэнена і экспанавалася ў Акадэміі мастацтваў {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. У 1972—1991 гадах працаваў мастацкім кіраўніком дзіцячай ізастудыі Рэспубліканскага Палаца піянераў і школьнікаў у Мінску {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Пад яго кіраўніцтвам студыя стала вядучым цэнтрам навучання, а творы вучняў выстаўляліся ў Японіі, ЗША, Германіі, Канадзе і іншых краінах {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сярод яго вядомых вучняў: Зіновій Марголін, Міхаіл Тумеля, Юрый Падолін, Аляксей Мартынаў, Андрэй Бялоў, Максім Малышаў, Ігар Духан {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. У канцы 1991 года эміграваў з сям'ёй у Ізраіль{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Працаваў у галіне рэкламнай скульптуры, афармляў спектаклі ў дзіцячых тэатрах Тэль-Авіва, распісваў сцены ў школах, дзіцячых садах і медыцынскіх установах для душэўна хворых{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Таксама займаўся выкладчыцкай дзейнасцю, у прыватнасці з дзецьмі сям’і Шыр{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Жыў у раёне, створаным Ротшыльдамі каля Кейсарыі {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У верасні 2011 года пасля сямейнага крызісу і разводу вярнуўся ў Беларусь. Працягваў творчую дзейнасць у Мінску, арганізоўваў сумесныя выставы са сваімі вучнямі і калегам [[Аляксандр Родзін|Аляксандрам Родзіным]].{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У 2017 годзе вярнуўся ў Ізраіль. Жыве і стварае ў Хайфе. Аматар класічнай музыкі (Бах, Віла-Лобас){{sfn|Гринберг|2026|p=}}. За хобі можна лічыць выраб падрамнікаў і грунтаванне палотнаў, да чаго часам прыцягвае і сваіх знаёмых{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. == Сям’я == Больш за сорак гадоў быў жанаты з Галінай, выпускніцай кансерваторыі і арганізатаркай канцэртаў у Ізраілі{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Каля 2011 года, рашэннем равінскага суда шлюб скасаваны, мастак пакінуў агульнае жытло.{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сын працаваў у японскай камп’ютарнай фірме ў Тэль-Авіве, пазней пераехаў у Канаду{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Дачка — Міры, служыла ў ізраільскай арміі ў Газе і на ваенна-марской базе пад Хайфай, скончыла Бар-Іланскі ўніверсітэт, працавала ў Лондане{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Унучка Пілар (нар. 2002) нарадзілася і жыве ў Канадзе {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Двое ўнукаў жывуць ў Ізраілі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Творчасць і педагагічныя погляды == Сябра Хайфскага аддзялення Ізраільскага саюза мастакоў і скульптараў. Стварае ў тэхніцы алейнага жывапісу{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. На творчасць Грынберга моцна паўплывала знаёмства з мастаком Ізраілем Басавым, чыю творчасць ён высока ацэньваў за касмічнасць і музычнасць{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Творы Грынберга вылучаюцца тонкасцю пачуццяў, эмацыйнасцю, філасофскай глыбінёй і ностальгічнымі матывамі {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. Адзін з важных цыклаў работ — «Стары Тэль-Авіў», пачаты ў Ізралі і працягнуты ўжо ў Мінску{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Большая частка твораў прысвечана Хайфе. Грынберг заклікае вучняў маляваць навакольны свет «сваімі словамі», не капіраваць стылістыку мультфільмаў. У педагагічных парадах адзначае, што алей забяспечвае большыя магчымасці для мастацкага эфекту, хоць акрыл прасцейшы ў выкарыстанні.{{sfn|Гринберг|2010|p=}} === Выстаўкі === * 1973 — выстаўка лепшых дыпломных карцін у Акадэміі мастацтваў (Ленінград) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. * 1975 — выстаўка да 25-годдзя БДТМІ (Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1976—1980 — удзел у маладзёжных рэспубліканскіх выстаўках {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1987 — вялікая рэспубліканская выстаўка {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1989 — выстаўка яўрэйскіх мастакоў Беларусі (Дом літаратараў, Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. * каля 2012 — сумесная выстаўка з вучнямі ў галерэі Міхаіла Савіцкага {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 2017 — выстаўка «Метамарфозы. Стары Тэль-Авіў. Настальгія» сумесна з Аляксандрам Родзіным (Галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск) {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (1949—2004 гады) / А. А. Каляда. — Мінск, 2005. * {{артыкул|ref = Гринберг|аўтар = Иосиф Гринберг|загаловак = Отец и сын – художники|арыгінал = |спасылка = https://www.mishpoha.org/o-zhurnale/zhurnal-mishpokha-49-2026/2445-iosif-grinberg-otets-i-syn-khudozhniki|мова = руская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Мишпоха|тып = часопіс|месца = Віцебск|выдавецтва = |год = 2026|выпуск = |том = |нумар = 49|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} == Спасылкі == * https://www.joseph-grinberg.com/ * {{h|Минск-Новости|2017|{{cite web|ref = Минск-Новости| url = https://minsknews.by/v-galeree-mihaila-savitskogo-predstavleno-tvorchestvo-hudozhnikov-iosifa-grinberga-i-aleksandra-rodina/|title = В галерее Михаила Савицкого представлено творчество художников Иосифа Гринберга и Александра Родина|first = |last = |authorlink = |date = 2017-06-12|work = Минск-Новости|publisher = Агентство «Минск-Новости»|location = Мінск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2017|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://mishpoha.org/imya/331-moya-zhizn|title = Моя жизнь…|first = Иосиф|last = Гринберг|authorlink = |date = 2017|work = Мишпоха|publisher = |location = Витебск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2010|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://skarb-papcha.ru/ru/vernisazh/sovety-mastera/299-sovety-iosifa-grinberga.html|title = Советы Иосифа Гринберга|first = |last = |authorlink = |date = 2010|work = Скарб Папча|publisher = Детская республика|location = |page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грынберг Іосіф Давыдавіч}} ayqep2y0asqnas0j906esf1wxhidune 5165027 5165014 2026-07-12T14:24:15Z M.L.Bot 261 5165027 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Іосіф Давыдавіч Грынберг''' ({{ВДП}}) — беларускі і ізраільскі мастак, жывапісец, педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1946 годзе ў [[Бабруйск|Бабруйску]]{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Маці працавала машыністкай у канторы фабрыкі «Индпошиводежда». Сям’я жыла ў маленькім драўляным доме з мансардай, разам з імі туліліся яшчэ дзве сям’і. Неўзабаве бацька перавёз сям’ю ў Латвію, у Ілукстэ, дзе атрымаў ведамасную кватэру. Менавіта ў Латвіі Іосіф пазнаёміўся з фарбамі. На патрабавання бабулі Сары, і праз раскручванне антысіметызму ў СССР падчас палітычнай кампаніі супраць «урачоў-шкоднікаў», сям’я вярнулася ў Бабруйск. Іосіф наведваў мастацкі гурток бабруйскага Дома піянераў. Бацькі падтрымлівалі яго захапленне, набываючы фарбы, кнігі і фотаматэрыялы.{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля няўдалай спробы паступлення ў Мінску, у 1961—1965 гадах вучыўся ў Пензенскім мастацкім вучылішчы імя К. А. Савіцкага. Яго настаўнікам быў Аляксей Рыгоравіч Вавілін, вучань акадэміка І. С. Гарушкіна-Саракапудава. У гэты перыяд Грынберг захапіўся музыкай і паэзіяй, наведваў канцэрты ў філармоніі.{{sfn|Гринберг|2010|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля вучылішча год працаваў настаўнікам малявання і чарчэння ў дзвюх школах у Беларусі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У 1966 годзе паступіў у Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (БДТМІ) на аддзяленне станковага жывапісу кафедры жывапісу{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Яго выкладчыкам быў прафесар Іван Осіпавіч Ахрэмчык{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Падчас вучобы сутыкаўся з праявамі антысемітызму, асабліва пасля Шасцідзённай вайны 1967 года{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Таксама Грынберг кансультаваўся ў [[Май Данцыг|Мая Данцыга]], [[Арлен Кашкурэвіч|Арлена Кашкурэвіча]] і [[Аляксандр Кішчанка|Аляксандра Кішчанкі]]{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Дыпломная карціна «Лейтенант Шмидт. Перед казнью» (1972) высока ацэнена і экспанавалася ў Акадэміі мастацтваў {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. У 1972—1991 гадах працаваў мастацкім кіраўніком дзіцячай ізастудыі рэспубліканскага Палаца піянераў і школьнікаў у Мінску{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Пад яго кіраўніцтвам студыя стала вядучым цэнтрам навучання, а творы вучняў выстаўляліся ў Японіі, ЗША, Германіі, Канадзе і іншых краінах {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сярод яго вядомых вучняў: [[Зіновій Марголін]], [[Міхаіл Тумеля]], [[Юрый Міхайлавіч Падолін|Юрый Падолін]], [[Аляксей Мартынаў]], [[Андрэй Бялоў]], [[Максім Малышаў]], [[Ігар Мікалаевіч Духан|Ігар Духан]] {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. У канцы 1991 года эміграваў з сям'ёй у Ізраіль{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Працаваў у галіне рэкламнай скульптуры, афармляў спектаклі ў дзіцячых тэатрах Тэль-Авіва, распісваў сцены ў школах, дзіцячых садах і медыцынскіх установах для душэўна хворых{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Таксама займаўся выкладчыцкай дзейнасцю, у прыватнасці з дзецьмі сям’і Шыр{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Жыў у раёне, створаным Ротшыльдамі каля Кейсарыі {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У верасні 2011 года пасля сямейнага крызісу і разводу вярнуўся ў Беларусь. Працягваў творчую дзейнасць у Мінску, арганізоўваў сумесныя выставы са сваімі вучнямі і калегам [[Аляксандр Родзін|Аляксандрам Родзіным]].{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}} У 2017 годзе вярнуўся ў Ізраіль. Жыве і стварае ў [[Хайфа|Хайфе]]. Аматар класічнай музыкі (Бах, Віла-Лобас){{sfn|Гринберг|2026|p=}}. За хобі можна лічыць выраб падрамнікаў і грунтаванне палотнаў, да чаго часам прыцягвае і сваіх знаёмых{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. == Сям’я == Больш за сорак гадоў быў жанаты з Галінай, выпускніцай кансерваторыі і арганізатаркай канцэртаў у Ізраілі{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Каля 2011 года, рашэннем равінскага суда шлюб скасаваны, мастак пакінуў агульнае жытло.{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сын працаваў у японскай камп’ютарнай фірме ў Тэль-Авіве, пазней пераехаў у Канаду{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Дачка — Міры, служыла ў ізраільскай арміі ў Газе і на ваенна-марской базе пад Хайфай, скончыла Бар-Іланскі ўніверсітэт, працавала ў Лондане{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Унучка Пілар (нар. 2002) нарадзілася і жыве ў Канадзе {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Двое ўнукаў жывуць ў Ізраілі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Творчасць і педагагічныя погляды == Сябра Хайфскага аддзялення Ізраільскага саюза мастакоў і скульптараў. Стварае ў тэхніцы алейнага жывапісу{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. На творчасць Грынберга моцна паўплывала знаёмства з мастаком [[Ізраіль Басаў|Ізраілем Басавым]], чыю творчасць ён высока ацэньвае за касмічнасць і музычнасць{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Творы Грынберга вылучаюцца тонкасцю пачуццяў, эмацыйнасцю, філасофскай глыбінёй і ностальгічнымі матывамі {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. Адзін з важных цыклаў работ — «Стары Тэль-Авіў», пачаты ў Ізралі і працягнуты ўжо ў Мінску{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Большая частка твораў прысвечана Хайфе. Грынберг заклікае вучняў маляваць навакольны свет «сваімі словамі», не капіраваць стылістыку мультфільмаў. У педагагічных парадах адзначае, што алей забяспечвае большыя магчымасці для мастацкага эфекту, хоць акрыл прасцейшы ў выкарыстанні.{{sfn|Гринберг|2010|p=}} === Выстаўкі === * 1973 — выстаўка лепшых дыпломных карцін у Акадэміі мастацтваў (Ленінград) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. * 1975 — выстаўка да 25-годдзя БДТМІ (Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1976—1980 — удзел у маладзёжных рэспубліканскіх выстаўках {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1987 — вялікая рэспубліканская выстаўка {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1989 — выстаўка яўрэйскіх мастакоў Беларусі (Дом літаратараў, Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. * каля 2012 — сумесная выстаўка з вучнямі ў галерэі Міхаіла Савіцкага {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 2017 — выстаўка «Метамарфозы. Стары Тэль-Авіў. Настальгія» сумесна з Аляксандрам Родзіным (Галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск) {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (1949—2004 гады) / А. А. Каляда. — Мінск, 2005. * {{артыкул|ref = Гринберг|аўтар = Иосиф Гринберг|загаловак = Отец и сын – художники|арыгінал = |спасылка = https://www.mishpoha.org/o-zhurnale/zhurnal-mishpokha-49-2026/2445-iosif-grinberg-otets-i-syn-khudozhniki|мова = руская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Мишпоха|тып = часопіс|месца = Віцебск|выдавецтва = |год = 2026|выпуск = |том = |нумар = 49|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} == Спасылкі == * https://www.joseph-grinberg.com/ * {{h|Минск-Новости|2017|{{cite web|ref = Минск-Новости| url = https://minsknews.by/v-galeree-mihaila-savitskogo-predstavleno-tvorchestvo-hudozhnikov-iosifa-grinberga-i-aleksandra-rodina/|title = В галерее Михаила Савицкого представлено творчество художников Иосифа Гринберга и Александра Родина|first = |last = |authorlink = |date = 2017-06-12|work = Минск-Новости|publisher = Агентство «Минск-Новости»|location = Мінск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2017|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://mishpoha.org/imya/331-moya-zhizn|title = Моя жизнь…|first = Иосиф|last = Гринберг|authorlink = |date = 2017|work = Мишпоха|publisher = |location = Витебск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2010|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://skarb-papcha.ru/ru/vernisazh/sovety-mastera/299-sovety-iosifa-grinberga.html|title = Советы Иосифа Гринберга|first = |last = |authorlink = |date = 2010|work = Скарб Папча|publisher = Детская республика|location = |page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грынберг Іосіф Давыдавіч}} pmk0g0l6bdch1fsecszv6k28sj8quf2 5165028 5165027 2026-07-12T14:27:20Z M.L.Bot 261 /* Творчасць і педагагічныя погляды */ 5165028 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Іосіф Давыдавіч Грынберг''' ({{ВДП}}) — беларускі і ізраільскі мастак, жывапісец, педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1946 годзе ў [[Бабруйск|Бабруйску]]{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Маці працавала машыністкай у канторы фабрыкі «Индпошиводежда». Сям’я жыла ў маленькім драўляным доме з мансардай, разам з імі туліліся яшчэ дзве сям’і. Неўзабаве бацька перавёз сям’ю ў Латвію, у Ілукстэ, дзе атрымаў ведамасную кватэру. Менавіта ў Латвіі Іосіф пазнаёміўся з фарбамі. На патрабавання бабулі Сары, і праз раскручванне антысіметызму ў СССР падчас палітычнай кампаніі супраць «урачоў-шкоднікаў», сям’я вярнулася ў Бабруйск. Іосіф наведваў мастацкі гурток бабруйскага Дома піянераў. Бацькі падтрымлівалі яго захапленне, набываючы фарбы, кнігі і фотаматэрыялы.{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля няўдалай спробы паступлення ў Мінску, у 1961—1965 гадах вучыўся ў Пензенскім мастацкім вучылішчы імя К. А. Савіцкага. Яго настаўнікам быў Аляксей Рыгоравіч Вавілін, вучань акадэміка І. С. Гарушкіна-Саракапудава. У гэты перыяд Грынберг захапіўся музыкай і паэзіяй, наведваў канцэрты ў філармоніі.{{sfn|Гринберг|2010|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля вучылішча год працаваў настаўнікам малявання і чарчэння ў дзвюх школах у Беларусі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У 1966 годзе паступіў у Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (БДТМІ) на аддзяленне станковага жывапісу кафедры жывапісу{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Яго выкладчыкам быў прафесар Іван Осіпавіч Ахрэмчык{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Падчас вучобы сутыкаўся з праявамі антысемітызму, асабліва пасля Шасцідзённай вайны 1967 года{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Таксама Грынберг кансультаваўся ў [[Май Данцыг|Мая Данцыга]], [[Арлен Кашкурэвіч|Арлена Кашкурэвіча]] і [[Аляксандр Кішчанка|Аляксандра Кішчанкі]]{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Дыпломная карціна «Лейтенант Шмидт. Перед казнью» (1972) высока ацэнена і экспанавалася ў Акадэміі мастацтваў {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. У 1972—1991 гадах працаваў мастацкім кіраўніком дзіцячай ізастудыі рэспубліканскага Палаца піянераў і школьнікаў у Мінску{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Пад яго кіраўніцтвам студыя стала вядучым цэнтрам навучання, а творы вучняў выстаўляліся ў Японіі, ЗША, Германіі, Канадзе і іншых краінах {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сярод яго вядомых вучняў: [[Зіновій Марголін]], [[Міхаіл Тумеля]], [[Юрый Міхайлавіч Падолін|Юрый Падолін]], [[Аляксей Мартынаў]], [[Андрэй Бялоў]], [[Максім Малышаў]], [[Ігар Мікалаевіч Духан|Ігар Духан]] {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. У канцы 1991 года эміграваў з сям'ёй у Ізраіль{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Працаваў у галіне рэкламнай скульптуры, афармляў спектаклі ў дзіцячых тэатрах Тэль-Авіва, распісваў сцены ў школах, дзіцячых садах і медыцынскіх установах для душэўна хворых{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Таксама займаўся выкладчыцкай дзейнасцю, у прыватнасці з дзецьмі сям’і Шыр{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Жыў у раёне, створаным Ротшыльдамі каля Кейсарыі {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У верасні 2011 года пасля сямейнага крызісу і разводу вярнуўся ў Беларусь. Працягваў творчую дзейнасць у Мінску, арганізоўваў сумесныя выставы са сваімі вучнямі і калегам [[Аляксандр Родзін|Аляксандрам Родзіным]].{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}} У 2017 годзе вярнуўся ў Ізраіль. Жыве і стварае ў [[Хайфа|Хайфе]]. Аматар класічнай музыкі (Бах, Віла-Лобас){{sfn|Гринберг|2026|p=}}. За хобі можна лічыць выраб падрамнікаў і грунтаванне палотнаў, да чаго часам прыцягвае і сваіх знаёмых{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. == Сям’я == Больш за сорак гадоў быў жанаты з Галінай, выпускніцай кансерваторыі і арганізатаркай канцэртаў у Ізраілі{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Каля 2011 года, рашэннем равінскага суда шлюб скасаваны, мастак пакінуў агульнае жытло.{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сын працаваў у японскай камп’ютарнай фірме ў Тэль-Авіве, пазней пераехаў у Канаду{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Дачка — Міры, служыла ў ізраільскай арміі ў Газе і на ваенна-марской базе пад Хайфай, скончыла Бар-Іланскі ўніверсітэт, працавала ў Лондане{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Унучка Пілар (нар. 2002) нарадзілася і жыве ў Канадзе {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Двое ўнукаў жывуць ў Ізраілі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Творчасць і педагагічныя погляды == Сябра Хайфскага аддзялення Ізраільскага саюза мастакоў і скульптараў. Стварае ў тэхніцы алейнага жывапісу{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. На творчасць Грынберга моцна паўплывала знаёмства з мастаком [[Ізраіль Басаў|Ізраілем Басавым]], чыю творчасць ён высока ацэньвае за касмічнасць і музычнасць{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Творы Грынберга вылучаюцца тонкасцю пачуццяў, эмацыйнасцю, філасофскай глыбінёй і ностальгічнымі матывамі {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. Адзін з важных цыклаў работ — «Стары Тэль-Авіў», пачаты ў Ізралі і працягнуты ўжо ў Мінску{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Большая частка твораў прысвечана Хайфе. Творы Грынберга захоўваюцца ў музеях і прыватных калекцыях у Беларусі, ЗША, Ізраіля і Расіі. Заклікае вучняў маляваць навакольны свет «сваімі словамі», не капіраваць стылістыку мультфільмаў. У парадах адзначае, што алей забяспечвае большыя магчымасці для мастацкага эфекту, хоць акрыл прасцейшы ў выкарыстанні.{{sfn|Гринберг|2010|p=}} === Выстаўкі === * 1973 — выстаўка лепшых дыпломных карцін у Акадэміі мастацтваў (Ленінград) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. * 1975 — выстаўка да 25-годдзя БДТМІ (Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1976—1980 — удзел у маладзёжных рэспубліканскіх выстаўках {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1987 — вялікая рэспубліканская выстаўка {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1989 — выстаўка яўрэйскіх мастакоў Беларусі (Дом літаратараў, Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. * каля 2012 — сумесная выстаўка з вучнямі ў галерэі Міхаіла Савіцкага {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 2017 — выстаўка «Метамарфозы. Стары Тэль-Авіў. Настальгія» сумесна з Аляксандрам Родзіным (Галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск) {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (1949—2004 гады) / А. А. Каляда. — Мінск, 2005. * {{артыкул|ref = Гринберг|аўтар = Иосиф Гринберг|загаловак = Отец и сын – художники|арыгінал = |спасылка = https://www.mishpoha.org/o-zhurnale/zhurnal-mishpokha-49-2026/2445-iosif-grinberg-otets-i-syn-khudozhniki|мова = руская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Мишпоха|тып = часопіс|месца = Віцебск|выдавецтва = |год = 2026|выпуск = |том = |нумар = 49|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} == Спасылкі == * https://www.joseph-grinberg.com/ * {{h|Минск-Новости|2017|{{cite web|ref = Минск-Новости| url = https://minsknews.by/v-galeree-mihaila-savitskogo-predstavleno-tvorchestvo-hudozhnikov-iosifa-grinberga-i-aleksandra-rodina/|title = В галерее Михаила Савицкого представлено творчество художников Иосифа Гринберга и Александра Родина|first = |last = |authorlink = |date = 2017-06-12|work = Минск-Новости|publisher = Агентство «Минск-Новости»|location = Мінск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2017|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://mishpoha.org/imya/331-moya-zhizn|title = Моя жизнь…|first = Иосиф|last = Гринберг|authorlink = |date = 2017|work = Мишпоха|publisher = |location = Витебск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2010|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://skarb-papcha.ru/ru/vernisazh/sovety-mastera/299-sovety-iosifa-grinberga.html|title = Советы Иосифа Гринберга|first = |last = |authorlink = |date = 2010|work = Скарб Папча|publisher = Детская республика|location = |page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грынберг Іосіф Давыдавіч}} e1lxwk1kv8epgoim1e4x54jri1dvbrd 5165037 5165028 2026-07-12T14:40:59Z M.L.Bot 261 5165037 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Іосіф Давыдавіч Грынберг''' ({{ВДП}}) — беларускі і ізраільскі мастак, жывапісец, педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1946 годзе ў [[Бабруйск|Бабруйску]]{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Маці працавала машыністкай у канторы фабрыкі «Индпошиводежда». Сям’я жыла ў маленькім драўляным доме з мансардай, разам з імі туліліся яшчэ дзве сям’і. Неўзабаве бацька перавёз сям’ю ў Латвію, у Ілукстэ, дзе атрымаў ведамасную кватэру. Менавіта ў Латвіі Іосіф пазнаёміўся з фарбамі. На патрабавання бабулі Сары, і праз раскручванне антысіметызму ў СССР падчас палітычнай кампаніі супраць «урачоў-шкоднікаў», сям’я вярнулася ў Бабруйск. Іосіф наведваў мастацкі гурток бабруйскага Дома піянераў. Бацькі падтрымлівалі яго захапленне, набываючы фарбы, кнігі і фотаматэрыялы.{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля няўдалай спробы паступлення ў Мінску, у 1961—1965 гадах вучыўся ў [[Пензенскае мастацкае вучылішча імя К. А. Савіцкага|Пензенскім мастацкім вучылішчы імя К. А. Савіцкага]]. Яго настаўнікам быў Аляксей Рыгоравіч Вавілін, вучань акадэміка І. С. Гарушкіна-Саракапудава. У гэты перыяд Грынберг захапіўся музыкай і паэзіяй, наведваў канцэрты ў філармоніі.{{sfn|Гринберг|2010|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля вучылішча год працаваў настаўнікам малявання і чарчэння ў дзвюх школах у Беларусі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У 1966 годзе паступіў у [[Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут]] (БДТМІ) на аддзяленне станковага жывапісу кафедры жывапісу{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Яго выкладчыкам быў прафесар Іван Осіпавіч Ахрэмчык{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Падчас вучобы сутыкаўся з праявамі антысемітызму, асабліва пасля [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайны]] 1967 года{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Таксама Грынберг кансультаваўся з [[Май Данцыг|Маем Данцыгам]], [[Арлен Кашкурэвіч|Арленам Кашкурэвічам]] і [[Аляксандр Кішчанка|Аляксандрам Кішчанкам]]{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Дыпломная карціна «Лейтенант Шмидт. Перед казнью» (1972) высока ацэнена і экспанавалася ў Акадэміі мастацтваў у Ленінградзе{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. У 1972—1991 гадах працаваў мастацкім кіраўніком дзіцячай ізастудыі рэспубліканскага Палаца піянераў і школьнікаў у Мінску{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Пад яго кіраўніцтвам студыя стала вядучым цэнтрам навучання, а творы вучняў выстаўляліся ў Японіі, ЗША, Германіі, Канадзе і іншых краінах {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сярод яго вядомых вучняў: [[Зіновій Марголін]], [[Міхаіл Тумеля]], [[Юрый Міхайлавіч Падолін|Юрый Падолін]], [[Аляксей Мартынаў]], [[Андрэй Бялоў]], [[Максім Малышаў]], [[Ігар Мікалаевіч Духан|Ігар Духан]] {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. У канцы 1991 года эміграваў з сям'ёй у Ізраіль{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Працаваў у галіне рэкламнай скульптуры, афармляў спектаклі ў дзіцячых тэатрах Тэль-Авіва, распісваў сцены ў школах, дзіцячых садах і медыцынскіх установах для душэўна хворых{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Таксама займаўся выкладчыцкай дзейнасцю, у прыватнасці з дзецьмі сям’і Шыр{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Жыў у раёне, створаным Ротшыльдамі каля Кейсарыі {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У верасні 2011 года пасля сямейнага крызісу і разводу вярнуўся ў Беларусь. Працягваў творчую дзейнасць у Мінску, арганізоўваў сумесныя выставы са сваімі вучнямі і калегам [[Аляксандр Родзін|Аляксандрам Родзіным]].{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}} У 2017 годзе вярнуўся ў Ізраіль. Жыве і стварае ў [[Хайфа|Хайфе]]. Аматар класічнай музыкі (Бах, Віла-Лобас){{sfn|Гринберг|2026|p=}}. За хобі лічыць выраб падрамнікаў і грунтаванне палотнаў, да чаго часам прыцягвае і знаёмых{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. == Сям’я == Больш за сорак гадоў быў жанаты з Галінай, выпускніцай кансерваторыі і арганізатаркай канцэртаў у Ізраілі{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Каля 2011 года, рашэннем равінскага суда шлюб скасаваны, мастак пакінуў агульнае жытло.{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сын працаваў у японскай камп’ютарнай фірме ў Тэль-Авіве, пазней пераехаў у Канаду{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Дачка — Міры, служыла ў ізраільскай арміі ў Газе і на ваенна-марской базе пад Хайфай, скончыла Бар-Іланскі ўніверсітэт, працавала ў Лондане{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Унучка Пілар (нар. 2002) нарадзілася і жыве ў Канадзе {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Двое ўнукаў жывуць ў Ізраілі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Творчасць і педагагічныя погляды == Сябра Хайфскага аддзялення Ізраільскага саюза мастакоў і скульптараў. Стварае ў тэхніцы алейнага жывапісу{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. На творчасць Грынберга моцна паўплывала знаёмства з мастаком [[Ізраіль Басаў|Ізраілем Басавым]], чыю творчасць ён высока ацэньвае за касмічнасць і музычнасць{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Творы Грынберга вылучаюцца тонкасцю пачуццяў, эмацыйнасцю, філасофскай глыбінёй і ностальгічнымі матывамі {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. Адзін з важных цыклаў работ — «Стары Тэль-Авіў», пачаты ў Ізралі і працягнуты ўжо ў Мінску{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Большая частка твораў прысвечана Хайфе. Творы Грынберга захоўваюцца ў музеях і прыватных калекцыях у Беларусі, ЗША, Ізраіля і Расіі. Заклікае вучняў маляваць навакольны свет «сваімі словамі», не капіраваць стылістыку мультфільмаў. У парадах адзначае, што алей забяспечвае большыя магчымасці для мастацкага эфекту, хоць акрыл прасцейшы ў выкарыстанні.{{sfn|Гринберг|2010|p=}} === Выстаўкі === * 1973 — выстаўка лепшых дыпломных карцін у Акадэміі мастацтваў (Ленінград) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. * 1975 — выстаўка да 25-годдзя БДТМІ (Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1976—1980 — удзел у маладзёжных рэспубліканскіх выстаўках {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1987 — вялікая рэспубліканская выстаўка {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1989 — выстаўка яўрэйскіх мастакоў Беларусі (Дом літаратараў, Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. * каля 2012 — сумесная выстаўка з вучнямі ў галерэі Міхаіла Савіцкага {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 2017 — выстаўка «Метамарфозы. Стары Тэль-Авіў. Настальгія» сумесна з Аляксандрам Родзіным (Галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск) {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (1949—2004 гады) / А. А. Каляда. — Мінск, 2005. * {{артыкул|ref = Гринберг|аўтар = Иосиф Гринберг|загаловак = Отец и сын – художники|арыгінал = |спасылка = https://www.mishpoha.org/o-zhurnale/zhurnal-mishpokha-49-2026/2445-iosif-grinberg-otets-i-syn-khudozhniki|мова = руская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Мишпоха|тып = часопіс|месца = Віцебск|выдавецтва = |год = 2026|выпуск = |том = |нумар = 49|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} == Спасылкі == * https://www.joseph-grinberg.com/ * {{h|Минск-Новости|2017|{{cite web|ref = Минск-Новости| url = https://minsknews.by/v-galeree-mihaila-savitskogo-predstavleno-tvorchestvo-hudozhnikov-iosifa-grinberga-i-aleksandra-rodina/|title = В галерее Михаила Савицкого представлено творчество художников Иосифа Гринберга и Александра Родина|first = |last = |authorlink = |date = 2017-06-12|work = Минск-Новости|publisher = Агентство «Минск-Новости»|location = Мінск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2017|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://mishpoha.org/imya/331-moya-zhizn|title = Моя жизнь…|first = Иосиф|last = Гринберг|authorlink = |date = 2017|work = Мишпоха|publisher = |location = Витебск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2010|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://skarb-papcha.ru/ru/vernisazh/sovety-mastera/299-sovety-iosifa-grinberga.html|title = Советы Иосифа Гринберга|first = |last = |authorlink = |date = 2010|work = Скарб Папча|publisher = Детская республика|location = |page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грынберг Іосіф Давыдавіч}} ndi7q16zhyui845rl85l47rpzy46b1y 5165039 5165037 2026-07-12T14:44:41Z M.L.Bot 261 5165039 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Іосіф Давыдавіч Грынберг''' ({{ВДП}}) — беларускі і ізраільскі мастак, жывапісец, педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1946 годзе ў [[Бабруйск|Бабруйску]]{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Маці працавала машыністкай у канторы фабрыкі «Индпошиводежда». Сям’я жыла ў маленькім драўляным доме з мансардай, разам з імі туліліся яшчэ дзве сям’і. Неўзабаве бацька перавёз сям’ю ў Латвію, у Ілукстэ, дзе атрымаў ведамасную кватэру. Менавіта ў Латвіі Іосіф пазнаёміўся з фарбамі. На патрабавання бабулі Сары, і праз раскручванне [[Антысемітызм|антысемітызму]] ў СССР падчас палітычнай кампаніі супраць «урачоў-шкоднікаў», сям’я вярнулася ў Бабруйск. Іосіф наведваў мастацкі гурток бабруйскага Дома піянераў. Бацькі падтрымлівалі яго захапленне, набываючы фарбы, кнігі і фотаматэрыялы.{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля няўдалай спробы паступлення ў Мінску, у 1961—1965 гадах вучыўся ў [[Пензенскае мастацкае вучылішча імя К. А. Савіцкага|Пензенскім мастацкім вучылішчы імя К. А. Савіцкага]]. Яго настаўнікам быў Аляксей Рыгоравіч Вавілін, вучань акадэміка І. С. Гарушкіна-Саракапудава. У гэты перыяд Грынберг захапіўся музыкай і паэзіяй, наведваў канцэрты ў філармоніі.{{sfn|Гринберг|2010|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля вучылішча год працаваў настаўнікам малявання і чарчэння ў дзвюх школах у Беларусі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У 1966 годзе паступіў у [[Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут]] (БДТМІ) на аддзяленне станковага жывапісу кафедры жывапісу{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Яго выкладчыкам быў прафесар Іван Осіпавіч Ахрэмчык{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Падчас вучобы сутыкаўся з праявамі антысемітызму, асабліва пасля [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайны]] 1967 года{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Таксама Грынберг кансультаваўся з [[Май Данцыг|Маем Данцыгам]], [[Арлен Кашкурэвіч|Арленам Кашкурэвічам]] і [[Аляксандр Кішчанка|Аляксандрам Кішчанкам]]{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Дыпломная карціна «Лейтенант Шмидт. Перед казнью» (1972) высока ацэнена і экспанавалася ў Акадэміі мастацтваў у Ленінградзе{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. У 1972—1991 гадах працаваў мастацкім кіраўніком дзіцячай ізастудыі рэспубліканскага Палаца піянераў і школьнікаў у Мінску{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Пад яго кіраўніцтвам студыя стала вядучым цэнтрам навучання, а творы вучняў выстаўляліся ў Японіі, ЗША, Германіі, Канадзе і іншых краінах {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сярод яго вядомых вучняў: [[Зіновій Марголін]], [[Міхаіл Тумеля]], [[Юрый Міхайлавіч Падолін|Юрый Падолін]], [[Аляксей Мартынаў]], [[Андрэй Бялоў]], [[Максім Малышаў]], [[Ігар Мікалаевіч Духан|Ігар Духан]] {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. У канцы 1991 года эміграваў з сям'ёй у Ізраіль{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Працаваў у галіне рэкламнай скульптуры, афармляў спектаклі ў дзіцячых тэатрах Тэль-Авіва, распісваў сцены ў школах, дзіцячых садах і медыцынскіх установах для душэўна хворых{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Таксама займаўся выкладчыцкай дзейнасцю, у прыватнасці з дзецьмі сям’і Шыр{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Жыў у раёне, створаным Ротшыльдамі каля Кейсарыі {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У верасні 2011 года пасля сямейнага крызісу і разводу вярнуўся ў Беларусь. Працягваў творчую дзейнасць у Мінску, арганізоўваў сумесныя выставы са сваімі вучнямі і калегам [[Аляксандр Родзін|Аляксандрам Родзіным]].{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}} У 2017 годзе вярнуўся ў Ізраіль. Жыве і стварае ў [[Хайфа|Хайфе]]. Аматар класічнай музыкі (Бах, Віла-Лобас){{sfn|Гринберг|2026|p=}}. За хобі лічыць выраб падрамнікаў і грунтаванне палотнаў, да чаго часам прыцягвае і знаёмых{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. == Сям’я == Больш за сорак гадоў быў жанаты з Галінай, выпускніцай кансерваторыі і арганізатаркай канцэртаў у Ізраілі{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Каля 2011 года, рашэннем равінскага суда шлюб скасаваны, мастак пакінуў агульнае жытло.{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сын працаваў у японскай камп’ютарнай фірме ў Тэль-Авіве, пазней пераехаў у Канаду{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Дачка — Міры, служыла ў ізраільскай арміі ў Газе і на ваенна-марской базе пад Хайфай, скончыла Бар-Іланскі ўніверсітэт, працавала ў Лондане{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Унучка Пілар (нар. 2002) нарадзілася і жыве ў Канадзе {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Двое ўнукаў жывуць ў Ізраілі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Творчасць і педагагічныя погляды == Сябра Хайфскага аддзялення Ізраільскага саюза мастакоў і скульптараў. Стварае ў тэхніцы алейнага жывапісу{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. На творчасць Грынберга моцна паўплывала знаёмства з мастаком [[Ізраіль Басаў|Ізраілем Басавым]], чыю творчасць ён высока ацэньвае за касмічнасць і музычнасць{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Творы Грынберга вылучаюцца тонкасцю пачуццяў, эмацыйнасцю, філасофскай глыбінёй і ностальгічнымі матывамі {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. Адзін з важных цыклаў работ — «Стары Тэль-Авіў», пачаты ў Ізралі і працягнуты ўжо ў Мінску{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Большая частка твораў прысвечана Хайфе. Творы Грынберга захоўваюцца ў музеях і прыватных калекцыях у Беларусі, ЗША, Ізраіля і Расіі. Заклікае вучняў маляваць навакольны свет «сваімі словамі», не капіраваць стылістыку мультфільмаў. У парадах адзначае, што алей забяспечвае большыя магчымасці для мастацкага эфекту, хоць акрыл прасцейшы ў выкарыстанні.{{sfn|Гринберг|2010|p=}} === Выстаўкі === * 1973 — выстаўка лепшых дыпломных карцін у Акадэміі мастацтваў (Ленінград) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. * 1975 — выстаўка да 25-годдзя БДТМІ (Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1976—1980 — удзел у маладзёжных рэспубліканскіх выстаўках {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1987 — вялікая рэспубліканская выстаўка {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1989 — выстаўка яўрэйскіх мастакоў Беларусі (Дом літаратараў, Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. * каля 2012 — сумесная выстаўка з вучнямі ў галерэі Міхаіла Савіцкага {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 2017 — выстаўка «Метамарфозы. Стары Тэль-Авіў. Настальгія» сумесна з Аляксандрам Родзіным (Галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск) {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (1949—2004 гады) / А. А. Каляда. — Мінск, 2005. * {{артыкул|ref = Гринберг|аўтар = Иосиф Гринберг|загаловак = Отец и сын – художники|арыгінал = |спасылка = https://www.mishpoha.org/o-zhurnale/zhurnal-mishpokha-49-2026/2445-iosif-grinberg-otets-i-syn-khudozhniki|мова = руская|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Мишпоха|тып = часопіс|месца = Віцебск|выдавецтва = |год = 2026|выпуск = |том = |нумар = 49|старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }} == Спасылкі == * https://www.joseph-grinberg.com/ * {{h|Минск-Новости|2017|{{cite web|ref = Минск-Новости| url = https://minsknews.by/v-galeree-mihaila-savitskogo-predstavleno-tvorchestvo-hudozhnikov-iosifa-grinberga-i-aleksandra-rodina/|title = В галерее Михаила Савицкого представлено творчество художников Иосифа Гринберга и Александра Родина|first = |last = |authorlink = |date = 2017-06-12|work = Минск-Новости|publisher = Агентство «Минск-Новости»|location = Мінск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2017|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://mishpoha.org/imya/331-moya-zhizn|title = Моя жизнь…|first = Иосиф|last = Гринберг|authorlink = |date = 2017|work = Мишпоха|publisher = |location = Витебск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2010|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://skarb-papcha.ru/ru/vernisazh/sovety-mastera/299-sovety-iosifa-grinberga.html|title = Советы Иосифа Гринберга|first = |last = |authorlink = |date = 2010|work = Скарб Папча|publisher = Детская республика|location = |page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грынберг Іосіф Давыдавіч}} ekmktw9dtxtwcu7hn6cr1yqmnnykysl 5165041 5165039 2026-07-12T14:47:40Z M.L.Bot 261 /* Творчасць і педагагічныя погляды */ 5165041 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Іосіф Давыдавіч Грынберг''' ({{ВДП}}) — беларускі і ізраільскі мастак, жывапісец, педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1946 годзе ў [[Бабруйск|Бабруйску]]{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Маці працавала машыністкай у канторы фабрыкі «Индпошиводежда». Сям’я жыла ў маленькім драўляным доме з мансардай, разам з імі туліліся яшчэ дзве сям’і. Неўзабаве бацька перавёз сям’ю ў Латвію, у Ілукстэ, дзе атрымаў ведамасную кватэру. Менавіта ў Латвіі Іосіф пазнаёміўся з фарбамі. На патрабавання бабулі Сары, і праз раскручванне [[Антысемітызм|антысемітызму]] ў СССР падчас палітычнай кампаніі супраць «урачоў-шкоднікаў», сям’я вярнулася ў Бабруйск. Іосіф наведваў мастацкі гурток бабруйскага Дома піянераў. Бацькі падтрымлівалі яго захапленне, набываючы фарбы, кнігі і фотаматэрыялы.{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля няўдалай спробы паступлення ў Мінску, у 1961—1965 гадах вучыўся ў [[Пензенскае мастацкае вучылішча імя К. А. Савіцкага|Пензенскім мастацкім вучылішчы імя К. А. Савіцкага]]. Яго настаўнікам быў Аляксей Рыгоравіч Вавілін, вучань акадэміка І. С. Гарушкіна-Саракапудава. У гэты перыяд Грынберг захапіўся музыкай і паэзіяй, наведваў канцэрты ў філармоніі.{{sfn|Гринберг|2010|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля вучылішча год працаваў настаўнікам малявання і чарчэння ў дзвюх школах у Беларусі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У 1966 годзе паступіў у [[Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут]] (БДТМІ) на аддзяленне станковага жывапісу кафедры жывапісу{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Яго выкладчыкам быў прафесар Іван Осіпавіч Ахрэмчык{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Падчас вучобы сутыкаўся з праявамі антысемітызму, асабліва пасля [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайны]] 1967 года{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Таксама Грынберг кансультаваўся з [[Май Данцыг|Маем Данцыгам]], [[Арлен Кашкурэвіч|Арленам Кашкурэвічам]] і [[Аляксандр Кішчанка|Аляксандрам Кішчанкам]]{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Дыпломная карціна «Лейтенант Шмидт. Перед казнью» (1972) высока ацэнена і экспанавалася ў Акадэміі мастацтваў у Ленінградзе{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. У 1972—1991 гадах працаваў мастацкім кіраўніком дзіцячай ізастудыі рэспубліканскага Палаца піянераў і школьнікаў у Мінску{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Пад яго кіраўніцтвам студыя стала вядучым цэнтрам навучання, а творы вучняў выстаўляліся ў Японіі, ЗША, Германіі, Канадзе і іншых краінах {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сярод яго вядомых вучняў: [[Зіновій Марголін]], [[Міхаіл Тумеля]], [[Юрый Міхайлавіч Падолін|Юрый Падолін]], [[Аляксей Мартынаў]], [[Андрэй Бялоў]], [[Максім Малышаў]], [[Ігар Мікалаевіч Духан|Ігар Духан]] {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. У канцы 1991 года эміграваў з сям'ёй у Ізраіль{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Працаваў у галіне рэкламнай скульптуры, афармляў спектаклі ў дзіцячых тэатрах Тэль-Авіва, распісваў сцены ў школах, дзіцячых садах і медыцынскіх установах для душэўна хворых{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Таксама займаўся выкладчыцкай дзейнасцю, у прыватнасці з дзецьмі сям’і Шыр{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Жыў у раёне, створаным Ротшыльдамі каля Кейсарыі {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У верасні 2011 года пасля сямейнага крызісу і разводу вярнуўся ў Беларусь. Працягваў творчую дзейнасць у Мінску, арганізоўваў сумесныя выставы са сваімі вучнямі і калегам [[Аляксандр Родзін|Аляксандрам Родзіным]].{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}} У 2017 годзе вярнуўся ў Ізраіль. Жыве і стварае ў [[Хайфа|Хайфе]]. Аматар класічнай музыкі (Бах, Віла-Лобас){{sfn|Гринберг|2026|p=}}. За хобі лічыць выраб падрамнікаў і грунтаванне палотнаў, да чаго часам прыцягвае і знаёмых{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. == Сям’я == Больш за сорак гадоў быў жанаты з Галінай, выпускніцай кансерваторыі і арганізатаркай канцэртаў у Ізраілі{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Каля 2011 года, рашэннем равінскага суда шлюб скасаваны, мастак пакінуў агульнае жытло.{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сын працаваў у японскай камп’ютарнай фірме ў Тэль-Авіве, пазней пераехаў у Канаду{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Дачка — Міры, служыла ў ізраільскай арміі ў Газе і на ваенна-марской базе пад Хайфай, скончыла Бар-Іланскі ўніверсітэт, працавала ў Лондане{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Унучка Пілар (нар. 2002) нарадзілася і жыве ў Канадзе {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Двое ўнукаў жывуць ў Ізраілі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Творчасць і педагагічныя погляды == Сябра Хайфскага аддзялення Ізраільскага саюза мастакоў і скульптараў. Стварае ў тэхніцы алейнага жывапісу{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. На творчасць Грынберга моцна паўплывала знаёмства з мастаком [[Ізраіль Басаў|Ізраілем Басавым]], чыю творчасць ён высока ацэньвае за касмічнасць і музычнасць{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Творы Грынберга вылучаюцца тонкасцю пачуццяў, эмацыйнасцю, філасофскай глыбінёй і ностальгічнымі матывамі {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. Адзін з важных цыклаў работ — «Стары Тэль-Авіў», пачаты ў Ізралі і працягнуты ўжо ў Мінску{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Большая частка твораў прысвечана Хайфе. Творы Грынберга захоўваюцца ў музеях і прыватных калекцыях у Беларусі, ЗША, Ізраіля і Расіі. Заклікае вучняў маляваць навакольны свет «сваімі словамі», не капіраваць стылістыку мультфільмаў. У парадах адзначае, што алей забяспечвае большыя магчымасці для мастацкага эфекту, хоць акрыл прасцейшы ў выкарыстанні.{{sfn|Гринберг|2010|p=}} === Выстаўкі === * 1973 — выстаўка лепшых дыпломных карцін у Акадэміі мастацтваў (Ленінград) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. * 1975 — выстаўка да 25-годдзя БДТМІ (Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1976—1980 — удзел у маладзёжных рэспубліканскіх выстаўках {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1987 — вялікая рэспубліканская выстаўка {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1989 — выстаўка яўрэйскіх мастакоў Беларусі ([[Дом літаратара|Дом літаратараў]], Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. * каля 2012 — сумесная выстаўка з вучнямі ў [[Галерэя Савіцкага|галерэі Міхаіла Савіцкага]] ў Мінску{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 2017 — выстаўка «Метамарфозы. Стары Тэль-Авіў. Настальгія» сумесна з Аляксандрам Родзіным (Галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск) {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (1949—2004 гады) / А. А. Каляда. — Мінск, 2005. * {{артыкул|ref=Гринберг|аўтар=Иосиф Гринберг|загаловак=Отец и сын – художники|арыгінал=|спасылка=https://www.mishpoha.org/o-zhurnale/zhurnal-mishpokha-49-2026/2445-iosif-grinberg-otets-i-syn-khudozhniki|мова=ru|адказны=|аўтар выдання=|выданне=Мишпоха|тып=часопіс|месца=Віцебск|выдавецтва=|год=2026|выпуск=|том=|нумар=49|старонкі=|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} == Спасылкі == * https://www.joseph-grinberg.com/ * {{h|Минск-Новости|2017|{{cite web|ref = Минск-Новости| url = https://minsknews.by/v-galeree-mihaila-savitskogo-predstavleno-tvorchestvo-hudozhnikov-iosifa-grinberga-i-aleksandra-rodina/|title = В галерее Михаила Савицкого представлено творчество художников Иосифа Гринберга и Александра Родина|first = |last = |authorlink = |date = 2017-06-12|work = Минск-Новости|publisher = Агентство «Минск-Новости»|location = Мінск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2017|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://mishpoha.org/imya/331-moya-zhizn|title = Моя жизнь…|first = Иосиф|last = Гринберг|authorlink = |date = 2017|work = Мишпоха|publisher = |location = Витебск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2010|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://skarb-papcha.ru/ru/vernisazh/sovety-mastera/299-sovety-iosifa-grinberga.html|title = Советы Иосифа Гринберга|first = |last = |authorlink = |date = 2010|work = Скарб Папча|publisher = Детская республика|location = |page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грынберг Іосіф Давыдавіч}} c01sckpj4gk49le5qm1frep703c5r8o 5165042 5165041 2026-07-12T14:51:01Z M.L.Bot 261 /* Творчасць і педагагічныя погляды */ 5165042 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Іосіф Давыдавіч Грынберг''' ({{ВДП}}) — беларускі і ізраільскі мастак, жывапісец, педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1946 годзе ў [[Бабруйск|Бабруйску]]{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Маці працавала машыністкай у канторы фабрыкі «Индпошиводежда». Сям’я жыла ў маленькім драўляным доме з мансардай, разам з імі туліліся яшчэ дзве сям’і. Неўзабаве бацька перавёз сям’ю ў Латвію, у Ілукстэ, дзе атрымаў ведамасную кватэру. Менавіта ў Латвіі Іосіф пазнаёміўся з фарбамі. На патрабавання бабулі Сары, і праз раскручванне [[Антысемітызм|антысемітызму]] ў СССР падчас палітычнай кампаніі супраць «урачоў-шкоднікаў», сям’я вярнулася ў Бабруйск. Іосіф наведваў мастацкі гурток бабруйскага Дома піянераў. Бацькі падтрымлівалі яго захапленне, набываючы фарбы, кнігі і фотаматэрыялы.{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля няўдалай спробы паступлення ў Мінску, у 1961—1965 гадах вучыўся ў [[Пензенскае мастацкае вучылішча імя К. А. Савіцкага|Пензенскім мастацкім вучылішчы імя К. А. Савіцкага]]. Яго настаўнікам быў Аляксей Рыгоравіч Вавілін, вучань акадэміка І. С. Гарушкіна-Саракапудава. У гэты перыяд Грынберг захапіўся музыкай і паэзіяй, наведваў канцэрты ў філармоніі.{{sfn|Гринберг|2010|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}} Пасля вучылішча год працаваў настаўнікам малявання і чарчэння ў дзвюх школах у Беларусі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У 1966 годзе паступіў у [[Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут]] (БДТМІ) на аддзяленне станковага жывапісу кафедры жывапісу{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Яго выкладчыкам быў прафесар Іван Осіпавіч Ахрэмчык{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Падчас вучобы сутыкаўся з праявамі антысемітызму, асабліва пасля [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайны]] 1967 года{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Таксама Грынберг кансультаваўся з [[Май Данцыг|Маем Данцыгам]], [[Арлен Кашкурэвіч|Арленам Кашкурэвічам]] і [[Аляксандр Кішчанка|Аляксандрам Кішчанкам]]{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Дыпломная карціна «Лейтенант Шмидт. Перед казнью» (1972) высока ацэнена і экспанавалася ў Акадэміі мастацтваў у Ленінградзе{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. У 1972—1991 гадах працаваў мастацкім кіраўніком дзіцячай ізастудыі рэспубліканскага Палаца піянераў і школьнікаў у Мінску{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Пад яго кіраўніцтвам студыя стала вядучым цэнтрам навучання, а творы вучняў выстаўляліся ў Японіі, ЗША, Германіі, Канадзе і іншых краінах {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сярод яго вядомых вучняў: [[Зіновій Марголін]], [[Міхаіл Тумеля]], [[Юрый Міхайлавіч Падолін|Юрый Падолін]], [[Аляксей Мартынаў]], [[Андрэй Бялоў]], [[Максім Малышаў]], [[Ігар Мікалаевіч Духан|Ігар Духан]] {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. У канцы 1991 года эміграваў з сям'ёй у Ізраіль{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Працаваў у галіне рэкламнай скульптуры, афармляў спектаклі ў дзіцячых тэатрах Тэль-Авіва, распісваў сцены ў школах, дзіцячых садах і медыцынскіх установах для душэўна хворых{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Таксама займаўся выкладчыцкай дзейнасцю, у прыватнасці з дзецьмі сям’і Шыр{{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. Жыў у раёне, створаным Ротшыльдамі каля Кейсарыі {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. У верасні 2011 года пасля сямейнага крызісу і разводу вярнуўся ў Беларусь. Працягваў творчую дзейнасць у Мінску, арганізоўваў сумесныя выставы са сваімі вучнямі і калегам [[Аляксандр Родзін|Аляксандрам Родзіным]].{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}} У 2017 годзе вярнуўся ў Ізраіль. Жыве і стварае ў [[Хайфа|Хайфе]]. Аматар класічнай музыкі (Бах, Віла-Лобас){{sfn|Гринберг|2026|p=}}. За хобі лічыць выраб падрамнікаў і грунтаванне палотнаў, да чаго часам прыцягвае і знаёмых{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. == Сям’я == Больш за сорак гадоў быў жанаты з Галінай, выпускніцай кансерваторыі і арганізатаркай канцэртаў у Ізраілі{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Каля 2011 года, рашэннем равінскага суда шлюб скасаваны, мастак пакінуў агульнае жытло.{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Сын працаваў у японскай камп’ютарнай фірме ў Тэль-Авіве, пазней пераехаў у Канаду{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Дачка — Міры, служыла ў ізраільскай арміі ў Газе і на ваенна-марской базе пад Хайфай, скончыла Бар-Іланскі ўніверсітэт, працавала ў Лондане{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Унучка Пілар (нар. 2002) нарадзілася і жыве ў Канадзе {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Двое ўнукаў жывуць ў Ізраілі{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Творчасць і педагагічныя погляды == Сябра Хайфскага аддзялення Саюза мастакоў і скульптараў Ізраіля. Стварае ў тэхніцы алейнага жывапісу{{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. На творчасць Грынберга моцна паўплывала знаёмства з мастаком [[Ізраіль Басаў|Ізраілем Басавым]], чыю творчасць ён высока ацэньвае за касмічнасць і музычнасць{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. Творы Грынберга вылучаюцца тонкасцю пачуццяў, эмацыйнасцю, філасофскай глыбінёй і ностальгічнымі матывамі {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}. Адзін з важных цыклаў работ — «Стары Тэль-Авіў», пачаты ў Ізралі і працягнуты ўжо ў Мінску{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. Большая частка твораў прысвечана Хайфе. Творы Грынберга захоўваюцца ў музеях і прыватных калекцыях у Беларусі, ЗША, Ізраіля і Расіі. Заклікае вучняў маляваць навакольны свет «сваімі словамі», не капіраваць стылістыку мультфільмаў. У парадах адзначае, што алей забяспечвае большыя магчымасці для мастацкага эфекту, хоць акрыл прасцейшы ў выкарыстанні.{{sfn|Гринберг|2010|p=}} === Выстаўкі === * 1973 — выстаўка лепшых дыпломных карцін у Акадэміі мастацтваў (Ленінград) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2010|p=}}. * 1975 — выстаўка да 25-годдзя БДТМІ (Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1976—1980 — удзел у маладзёжных рэспубліканскіх выстаўках {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1987 — вялікая рэспубліканская выстаўка {{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 1989 — выстаўка яўрэйскіх мастакоў Беларусі ([[Дом літаратара|Дом літаратараў]], Мінск) {{sfn|Гринберг|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2026|p=}}. * каля 2012 — сумесная выстаўка з вучнямі ў [[Галерэя Савіцкага|галерэі Міхаіла Савіцкага]] ў Мінску{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. * 2017 — выстаўка «Метамарфозы. Стары Тэль-Авіў. Настальгія» сумесна з Аляксандрам Родзіным (Галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск) {{sfn|Минск-Новости|2017|p=}}{{sfn|Гринберг|2017|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў (1949—2004 гады) / А. А. Каляда. — Мінск, 2005. * {{артыкул|ref=Гринберг|аўтар=Иосиф Гринберг|загаловак=Отец и сын – художники|арыгінал=|спасылка=https://www.mishpoha.org/o-zhurnale/zhurnal-mishpokha-49-2026/2445-iosif-grinberg-otets-i-syn-khudozhniki|мова=ru|адказны=|аўтар выдання=|выданне=Мишпоха|тып=часопіс|месца=Віцебск|выдавецтва=|год=2026|выпуск=|том=|нумар=49|старонкі=|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archive-url=|archive-date=}} == Спасылкі == * https://www.joseph-grinberg.com/ * {{h|Минск-Новости|2017|{{cite web|ref = Минск-Новости| url = https://minsknews.by/v-galeree-mihaila-savitskogo-predstavleno-tvorchestvo-hudozhnikov-iosifa-grinberga-i-aleksandra-rodina/|title = В галерее Михаила Савицкого представлено творчество художников Иосифа Гринберга и Александра Родина|first = |last = |authorlink = |date = 2017-06-12|work = Минск-Новости|publisher = Агентство «Минск-Новости»|location = Мінск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2017|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://mishpoha.org/imya/331-moya-zhizn|title = Моя жизнь…|first = Иосиф|last = Гринберг|authorlink = |date = 2017|work = Мишпоха|publisher = |location = Витебск|page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} * {{h|Гринберг|2010|{{cite web|ref = Гринберг| url = https://skarb-papcha.ru/ru/vernisazh/sovety-mastera/299-sovety-iosifa-grinberga.html|title = Советы Иосифа Гринберга|first = |last = |authorlink = |date = 2010|work = Скарб Папча|publisher = Детская республика|location = |page = |language = руская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-12|url-status = |quote = }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грынберг Іосіф Давыдавіч}} 1vtsjcxztw3xgwmwow2ae3wjysaubck 0 810773 5164995 2026-07-12T12:51:17Z MocnyDuham 99818 MocnyDuham перанёс старонку [[Аперацыя «Нептун»]] у [[Высадка ў Нармандыі]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]]: [[Адмысловае:GoToComment/c-MocnyDuham-20260712125000-Вынік]] 5164995 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Высадка ў Нармандыі]] 5w5jyt1lu4847jv2q99gzk6t6itwjg4 1 810774 5164997 2026-07-12T12:51:17Z MocnyDuham 99818 MocnyDuham перанёс старонку [[Размовы:Аперацыя «Нептун»]] у [[Размовы:Высадка ў Нармандыі]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]]: [[Адмысловае:GoToComment/c-MocnyDuham-20260712125000-Вынік]] 5164997 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Размовы:Высадка ў Нармандыі]] t2ozkg7rg8ynlj9db6ait1cby9d0yhv 0 810775 5164999 2026-07-12T12:52:37Z MocnyDuham 99818 Перасылае да [[Высадка ў Нармандыі]] 5164999 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Высадка ў Нармандыі]] 5w5jyt1lu4847jv2q99gzk6t6itwjg4 0 810776 5165000 2026-07-12T12:56:50Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Вуліца Мінска |назва = Несцерава |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = |памер фота = |подпіс = |раён = Заводскі раён...» 5165000 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = Несцерава |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = |памер фота = |подпіс = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |гістарычны раён = Ангарская, Паўночны пасёлак |электрычка = |трамвай = |тралейбус = 3, 26, 34, 60 |аўтобус = 20С, 27, 76Э, 106 |метро = {{minskmetro|2}} [[Магілёўская (станцыя метро)|Магілёўская]] |індэкс = 220137 (дд. 1-41, 2-52), 220047 (дд.43-к, 54-к<ref>[https://24minsk.by/index Почтовые индексы Минска]</ref>) |тэлефоны = |шырыня = |працягласць = 1765 м<ref name="zav.minsk.gov.by">Паводле [https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/54-ulitsa-nesterova звестак на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска]</ref> |пакрыццё = |рух = |класіфікатар = |на карце openstreetmap |на карце яндэкс = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31326129/?ll=27.678553%2C53.882210&z=14 |на карце гугл = |Commons = |sort = }} '''Вуліца Несцерава''' — [[вуліца]] ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названа ў гонар [[Пётр Мікалаевіч Несцераў|рускага ваеннага лётчыка]] ў 1964 г.<ref name="zav.minsk.gov.by"/>. Ідзе ад [[Алтайскі завулак (Мінск)|Алтайскага завулка]] да [[Ілімская вуліца (Мінск)|Ілімскай вуліцы]], перасякаючы розныя вуліцы і завулкі. Сярод будынкаў грамадскай значнасці ёсць некалькі дзіцячых садоў, 2 гандлёвыя цэнтры, Мінскае абласное упраўленне МНС і гімназія № 21; большасць будынкаў узведзены ў сярэдзіне 1980-х гг<ref>Згодна [https://photobuildings.com/list.php?uid=292&st=30 звестак у архітэктурнай базе Рhotobuildings]</ref>. == Цікавыя факты == * Вуліца Несцерава стварае складанае скрыжаванне з [[Ангарская вуліца (Мінск)|Ангарскай вуліцай]] у раёне гарадскога аддзела міліцыі № 2 Заводскага РУУС: частка вуліцы ідзе паміж дд. 163 і 165 па Ангарскай, а працяг ідзе далей на паўднёвы ўсход ў раёне Ангарскай, 157<ref>Згодна [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31326129/?ll=27.678553%2C53.882210&z=15 Карце Яндэкс]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://ato.by/street/667 Вуліца Несцерава на АТО.ВУ] * [https://geodzen.com/by/minsk/niescierava Вуліца Несцерава ў базе даных Геадзэн] * [https://photobuildings.com/list.php?uid=292&st=30 Вуліца Несцерава ў архітэктурнай базе Рhotobuildings] * [https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/54-ulitsa-nesterova Фотаграфіі вуліцы Несцерава на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]] obuogd9j1516efsjupxpdvb6n1o6vdi 5165002 5165000 2026-07-12T13:02:25Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Спасылкі */ 5165002 wikitext text/x-wiki {{Вуліца Мінска |назва = Несцерава |арыгінальная назва = |ранейшыя назвы = |статус = |на карце = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |фота = |памер фота = |подпіс = |раён = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]] |гістарычны раён = Ангарская, Паўночны пасёлак |электрычка = |трамвай = |тралейбус = 3, 26, 34, 60 |аўтобус = 20С, 27, 76Э, 106 |метро = {{minskmetro|2}} [[Магілёўская (станцыя метро)|Магілёўская]] |індэкс = 220137 (дд. 1-41, 2-52), 220047 (дд.43-к, 54-к<ref>[https://24minsk.by/index Почтовые индексы Минска]</ref>) |тэлефоны = |шырыня = |працягласць = 1765 м<ref name="zav.minsk.gov.by">Паводле [https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/54-ulitsa-nesterova звестак на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска]</ref> |пакрыццё = |рух = |класіфікатар = |на карце openstreetmap |на карце яндэкс = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31326129/?ll=27.678553%2C53.882210&z=14 |на карце гугл = |Commons = |sort = }} '''Вуліца Несцерава''' — [[вуліца]] ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Названа ў гонар [[Пётр Мікалаевіч Несцераў|рускага ваеннага лётчыка]] ў 1964 г.<ref name="zav.minsk.gov.by"/>. Ідзе ад [[Алтайскі завулак (Мінск)|Алтайскага завулка]] да [[Ілімская вуліца (Мінск)|Ілімскай вуліцы]], перасякаючы розныя вуліцы і завулкі. Сярод будынкаў грамадскай значнасці ёсць некалькі дзіцячых садоў, 2 гандлёвыя цэнтры, Мінскае абласное упраўленне МНС і гімназія № 21; большасць будынкаў узведзены ў сярэдзіне 1980-х гг<ref>Згодна [https://photobuildings.com/list.php?uid=292&st=30 звестак у архітэктурнай базе Рhotobuildings]</ref>. == Цікавыя факты == * Вуліца Несцерава стварае складанае скрыжаванне з [[Ангарская вуліца (Мінск)|Ангарскай вуліцай]] у раёне гарадскога аддзела міліцыі № 2 Заводскага РУУС: частка вуліцы ідзе паміж дд. 163 і 165 па Ангарскай, а працяг ідзе далей на паўднёвы ўсход ў раёне Ангарскай, 157<ref>Згодна [https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31326129/?ll=27.678553%2C53.882210&z=15 Карце Яндэкс]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://ato.by/street/667 Вуліца Несцерава на АТО.ВУ] * [https://geodzen.com/by/minsk/niescierava Вуліца Несцерава ў базе даных Геадзэн] * [https://photobuildings.com/list.php?uid=292&st=30 Вуліца Несцерава ў архітэктурнай базе Рhotobuildings] * [https://zav.minsk.gov.by/svedenija-o-rajone/ih-imenami-nazvany-ulitsy/54-ulitsa-nesterova Фотаграфіі вуліцы Несцерава на сайце Адміністрацыі Заводскага раёна Мінска] * [https://ulitsy-belarusi.openalfa.com/%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B/%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0-%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%97%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD-%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA Вуліца Несцерава на Оpenalfa] {{Вуліцы Мінска:Заводскі}} [[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]] rmhp44bp012khd3k17ijsxll3vp0v12 0 810777 5165015 2026-07-12T14:07:38Z Emilia Noah 155537 Новая старонка: «{{Subst:L}}{{Картка гульні}} {{nihongo|'''«Street Fighter II»'''|ストリート ファイター II|Суторы:то Файта: Цу|скар. '''SFII''' альбо '''SF2'''}}» 5165015 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=12 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}} {{nihongo|'''«Street Fighter II»'''|ストリート ファイター II|Суторы:то Файта: Цу|скар. '''SFII''' альбо '''SF2'''}} 6hyi8fgxju1fxj1yrst35e931ro92c5 5165020 5165015 2026-07-12T14:17:38Z Emilia Noah 155537 5165020 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=12 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}} {{nihongo|'''«Street Fighter II»'''|ストリート ファイター II|Суторы:то Файта: Цу|скар. '''SFII''' альбо '''SF2'''|таксама вядомая пад падзагалоўкам '''The World Warrior'''}} — камп’ютарная гульня ў жанры файтынга, створаная ў 1991 годзе японскай кампаніяй «Capcom» і першапачаткова існавала ў выглядзе гульні для аркадных аўтаматаў; другая гульня ў франшызе «Street Fighter», якая ідзе за «Street Fighter». У параўнанні з папярэдніцай, «Street Fighter II» мела значныя змены, унесеныя ў гульнявую механіку, такія як удасканаленне шасцікнопкавага кіравання, спецыяльных прыёмаў і магчымасці выбіраць персанажа з некалькіх байцоў, кожны з якіх валодаў уласным стылем бою і ўнікальнымі прыёмамі. ei0l3lvqxsf8s7e75srcewguc5fvcgd 5165030 5165020 2026-07-12T14:34:29Z Emilia Noah 155537 5165030 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=12 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}} {{nihongo|'''«Street Fighter II»'''|ストリート ファイター II|Суторы:то Файта: Цу|скар. '''SFII''' альбо '''SF2'''|таксама вядомая пад падзагалоўкам '''The World Warrior'''}} — камп’ютарная гульня ў жанры файтынга, створаная ў 1991 годзе японскай кампаніяй «Capcom» і першапачаткова існавала ў выглядзе гульні для аркадных аўтаматаў; другая гульня ў франшызе «Street Fighter», якая ідзе за «Street Fighter». У параўнанні з папярэдніцай, «Street Fighter II» мела значныя змены, унесеныя ў гульнявую механіку, такія як удасканаленне шасцікнопкавага кіравання, спецыяльных прыёмаў і магчымасці выбіраць персанажа з некалькіх байцоў, кожны з якіх валодаў уласным стылем бою і ўнікальнымі прыёмамі. Поспех «Street Fighter II», які натхніў іншых распрацоўшчыкаў гульняў да запуску ўласных франшызы, з’явіўся адным з галоўных фактараў, якія вызначылі бум папулярнасці файтынгаў ў 1990-я гады і рэнесанс індустрыі аркадных аўтаматаў у той жа час<ref name="theverge.com">{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2013/1/16/3740422/the-life-and-death-of-the-american-arcade-for-amusement-only|title=For Amusement Only: the life and death of the American arcade|publisher=Vox Media|work=The Verge|access-date=2015-01-18|archive-date=2014-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006081005/http://www.theverge.com/2013/1/16/3740422/the-life-and-death-of-the-american-arcade-for-amusement-only|url-status=live}}</ref>. Пасля гульня была партаваная на кансоль «Super Nintendo», дзе стала доўгачасовым бэстсэлерам. Яе поспех прывёў да стварэння некалькіх выпраўленых версій, якія прапаноўвалі гульцам дадатковыя паляпшэнні, опцыі і новых персанажаў, якіх не было ў арыгінальнай гульні. shhmpw0hns5lumm0w450dj6tn7s11tq 5165038 5165030 2026-07-12T14:43:06Z Emilia Noah 155537 5165038 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=12 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}} {{nihongo|'''«Street Fighter II»'''|ストリート ファイター II|Суторы:то Файта: Цу|скар. '''SFII''' альбо '''SF2'''|таксама вядомая пад падзагалоўкам '''The World Warrior'''}} — камп’ютарная гульня ў жанры файтынга, створаная ў 1991 годзе японскай кампаніяй «Capcom» і першапачаткова існавала ў выглядзе гульні для аркадных аўтаматаў; другая гульня ў франшызе «Street Fighter», якая ідзе за «Street Fighter». У параўнанні з папярэдніцай, «Street Fighter II» мела значныя змены, унесеныя ў гульнявую механіку, такія як удасканаленне шасцікнопкавага кіравання, спецыяльных прыёмаў і магчымасці выбіраць персанажа з некалькіх байцоў, кожны з якіх валодаў уласным стылем бою і ўнікальнымі прыёмамі. Поспех «Street Fighter II», які натхніў іншых распрацоўшчыкаў гульняў да запуску ўласных франшызы, з’явіўся адным з галоўных фактараў, якія вызначылі бум папулярнасці файтынгаў ў 1990-я гады і рэнесанс індустрыі аркадных аўтаматаў у той жа час<ref name="theverge.com">{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2013/1/16/3740422/the-life-and-death-of-the-american-arcade-for-amusement-only|title=For Amusement Only: the life and death of the American arcade|publisher=Vox Media|work=The Verge|access-date=2015-01-18|archive-date=2014-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006081005/http://www.theverge.com/2013/1/16/3740422/the-life-and-death-of-the-american-arcade-for-amusement-only|url-status=live}}</ref>. Пасля гульня была партаваная на кансоль «Super Nintendo», дзе стала доўгачасовым бэстсэлерам. Яе поспех прывёў да стварэння некалькіх выпраўленых версій, якія прапаноўвалі гульцам дадатковыя паляпшэнні, опцыі і новых персанажаў, якіх не было ў арыгінальнай гульні. Па стане на 1994 год, у «Street Fighter II» гуляла сама меней 25 мільёнаў чалавек на аркадных аўтаматах і гульнявых кансолях у ЗША<ref name="businessweek_sfii">{{Артыкул|загаловак=Business Week|выданне={{Не перакладзена 5|Businessweek|Businessweek|ru|Businessweek}}|нумар=3392—3405|спасылка=https://books.google.co.uk/books?ei=-DogT8i_I4TsOenhsbAO&id=kAseAQAAMAAJ|access-date=2012-01-25|старонкі=58|выдавецтва={{Не перакладзена 5|Bloomberg|Bloomberg|ru|Bloomberg}}|цытата=Japan's Capcom Co. has sold 12 million copies of its Street Fighter games worldwide and figures that 25 million Americans have played the games at home or in arcades.|мова=|год=1994}}</ref>. У 1995 годзе, сукупная валавая выручка ад аўтаматаў з «Street Fighter II» і «Street Fighter II: Champion Edition» перавысіла 2,3 мільярда долараў ЗША (прыкладна больш за 4 мільярды долараў ЗША ў пераліку на 2015 год). Сукупны тыраж розных версій гульні для гульнявых кансоляў склаў больш за 14 мільёнаў асобнікаў; у іх ліку 6,3 мільёна ставяцца да партаванай версіі арыгінальнай гульні на SNES, якая доўгі час заставалася самай прадаванай гульнёй «Capcom» да выхаду «Resident Evil 5» і «Resident Evil 6»<ref name=platinum>{{Cite web|url=http://ir.capcom.co.jp/english/data/million.html|title=CAPCOM - Platinum Titles|access-date=2008-11-25|datepublished=2008-09-30|lang=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070511060609/http://ir.capcom.co.jp/english/data/million.html|archive-date=2007-05-11}}</ref>. sy9xicw1al07t3699n0hxw2is0jt8jt 5165044 5165038 2026-07-12T14:53:38Z Emilia Noah 155537 5165044 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=12 ліпеня 2026}}{{Картка гульні}} {{nihongo|'''«Street Fighter II»'''|ストリート ファイター II|Суторы:то Файта: Цу|скар. '''SFII''' альбо '''SF2'''|таксама вядомая пад падзагалоўкам '''The World Warrior'''}} — [[Відэагульня|камп’ютарная гульня]] ў жанры {{Не перакладзена 5|Файтынг|файтынга|ru|Файтинг}}, створаная ў [[1991 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1991 годзе]] японскай кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Capcom|Capcom|ru|Capcom}}» і першапачаткова існавала ў выглядзе гульні для [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматаў]]; другая гульня ў франшызе «{{Не перакладзена 5|Street Fighter|Street Fighter|ru|Street Fighter}}», якая ідзе за «{{Не перакладзена 5|Street Fighter (гульня)|Street Fighter|ru|Street Fighter (игра)}}». У параўнанні з папярэдніцай, «Street Fighter II» мела значныя змены, унесеныя ў [[Геймплэй|гульнявую механіку]], такія як удасканаленне шасцікнопкавага кіравання, спецыяльных прыёмаў і магчымасці выбіраць персанажа з некалькіх байцоў, кожны з якіх валодаў уласным стылем бою і ўнікальнымі прыёмамі. Поспех «Street Fighter II», які натхніў іншых распрацоўшчыкаў гульняў да запуску ўласных франшызы, з’явіўся адным з галоўных фактараў, якія вызначылі бум папулярнасці файтынгаў ў [[1990-я]] гады і рэнесанс індустрыі аркадных аўтаматаў у той жа час<ref name="theverge.com">{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2013/1/16/3740422/the-life-and-death-of-the-american-arcade-for-amusement-only|title=For Amusement Only: the life and death of the American arcade|publisher=Vox Media|work=The Verge|access-date=2015-01-18|archive-date=2014-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006081005/http://www.theverge.com/2013/1/16/3740422/the-life-and-death-of-the-american-arcade-for-amusement-only|url-status=live}}</ref>. Пасля гульня была партаваная на кансоль «{{Не перакладзена 5|Super Nintendo Entertainment System|Super Nintendo|ru|Super Nintendo Entertainment System}}», дзе стала доўгачасовым бэстсэлерам. Яе поспех прывёў да стварэння некалькіх выпраўленых версій, якія прапаноўвалі гульцам дадатковыя паляпшэнні, опцыі і новых персанажаў, якіх не было ў арыгінальнай гульні. Па стане на [[1994]] год, у «Street Fighter II» гуляла сама меней 25 мільёнаў чалавек на аркадных аўтаматах і гульнявых кансолях у ЗША<ref name="businessweek_sfii">{{Артыкул|загаловак=Business Week|выданне={{Не перакладзена 5|Businessweek|Businessweek|ru|Businessweek}}|нумар=3392—3405|спасылка=https://books.google.co.uk/books?ei=-DogT8i_I4TsOenhsbAO&id=kAseAQAAMAAJ|access-date=2012-01-25|старонкі=58|выдавецтва={{Не перакладзена 5|Bloomberg|Bloomberg|ru|Bloomberg}}|цытата=Japan's Capcom Co. has sold 12 million copies of its Street Fighter games worldwide and figures that 25 million Americans have played the games at home or in arcades.|мова=|год=1994}}</ref>. У 1995 годзе, сукупная валавая выручка ад аўтаматаў з «Street Fighter II» і «Street Fighter II: Champion Edition» перавысіла 2,3 мільярда долараў ЗША (прыкладна больш за 4 мільярды долараў ЗША ў пераліку на 2015 год). Сукупны тыраж розных версій гульні для гульнявых кансоляў склаў больш за 14 мільёнаў асобнікаў; у іх ліку 6,3 мільёна ставяцца да партаванай версіі арыгінальнай гульні на SNES, якая доўгі час заставалася самай прадаванай гульнёй «Capcom» да выхаду «{{Не перакладзена 5|Resident Evil 5|Resident Evil 5|ru|Resident Evil 5}}» і «{{Не перакладзена 5|Resident Evil 6|Resident Evil 6|ru|Resident Evil 6}}»<ref name=platinum>{{Cite web|url=http://ir.capcom.co.jp/english/data/million.html|title=CAPCOM - Platinum Titles|access-date=2008-11-25|datepublished=2008-09-30|lang=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070511060609/http://ir.capcom.co.jp/english/data/million.html|archive-date=2007-05-11}}</ref>. 4n2v6gbe7qtkipnrj7w4jaq845nr4wx 5165106 5165044 2026-07-12T18:04:47Z Emilia Noah 155537 5165106 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} {{nihongo|'''«Street Fighter II»'''|ストリート ファイター II|Суторы:то Файта: Цу|скар. '''SFII''' альбо '''SF2'''|таксама вядомая пад падзагалоўкам '''The World Warrior'''}} — [[Відэагульня|камп’ютарная гульня]] ў жанры {{Не перакладзена 5|Файтынг|файтынга|ru|Файтинг}}, створаная ў [[1991 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1991 годзе]] японскай кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Capcom|Capcom|ru|Capcom}}» і першапачаткова існавала ў выглядзе гульні для [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматаў]]; другая гульня ў франшызе «{{Не перакладзена 5|Street Fighter|Street Fighter|ru|Street Fighter}}», якая ідзе за «{{Не перакладзена 5|Street Fighter (гульня)|Street Fighter|ru|Street Fighter (игра)}}». У параўнанні з папярэдніцай, «Street Fighter II» мела значныя змены, унесеныя ў [[Геймплэй|гульнявую механіку]], такія як удасканаленне шасцікнопкавага кіравання, спецыяльных прыёмаў і магчымасці выбіраць персанажа з некалькіх байцоў, кожны з якіх валодаў уласным стылем бою і ўнікальнымі прыёмамі. Поспех «Street Fighter II», які натхніў іншых распрацоўшчыкаў гульняў да запуску ўласных франшызы, з’явіўся адным з галоўных фактараў, якія вызначылі бум папулярнасці файтынгаў ў [[1990-я]] гады і рэнесанс індустрыі аркадных аўтаматаў у той жа час<ref name="theverge.com">{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2013/1/16/3740422/the-life-and-death-of-the-american-arcade-for-amusement-only|title=For Amusement Only: the life and death of the American arcade|publisher=Vox Media|work=The Verge|access-date=2015-01-18|archive-date=2014-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006081005/http://www.theverge.com/2013/1/16/3740422/the-life-and-death-of-the-american-arcade-for-amusement-only|url-status=live}}</ref>. Пасля гульня была партаваная на кансоль «{{Не перакладзена 5|Super Nintendo Entertainment System|Super Nintendo|ru|Super Nintendo Entertainment System}}», дзе стала доўгачасовым бэстсэлерам. Яе поспех прывёў да стварэння некалькіх выпраўленых версій, якія прапаноўвалі гульцам дадатковыя паляпшэнні, опцыі і новых персанажаў, якіх не было ў арыгінальнай гульні. Па стане на [[1994]] год, у «Street Fighter II» гуляла сама меней 25 мільёнаў чалавек на аркадных аўтаматах і гульнявых кансолях у ЗША<ref name="businessweek_sfii">{{Артыкул|загаловак=Business Week|выданне={{Не перакладзена 5|Businessweek|Businessweek|ru|Businessweek}}|нумар=3392—3405|спасылка=https://books.google.co.uk/books?ei=-DogT8i_I4TsOenhsbAO&id=kAseAQAAMAAJ|access-date=2012-01-25|старонкі=58|выдавецтва={{Не перакладзена 5|Bloomberg|Bloomberg|ru|Bloomberg}}|цытата=Japan's Capcom Co. has sold 12 million copies of its Street Fighter games worldwide and figures that 25 million Americans have played the games at home or in arcades.|мова=|год=1994}}</ref>. У 1995 годзе, сукупная валавая выручка ад аўтаматаў з «Street Fighter II» і «Street Fighter II: Champion Edition» перавысіла 2,3 мільярда долараў ЗША (прыкладна больш за 4 мільярды долараў ЗША ў пераліку на 2015 год). Сукупны тыраж розных версій гульні для гульнявых кансоляў склаў больш за 14 мільёнаў асобнікаў; у іх ліку 6,3 мільёна ставяцца да партаванай версіі арыгінальнай гульні на SNES, якая доўгі час заставалася самай прадаванай гульнёй «Capcom» да выхаду «{{Не перакладзена 5|Resident Evil 5|Resident Evil 5|ru|Resident Evil 5}}» і «{{Не перакладзена 5|Resident Evil 6|Resident Evil 6|ru|Resident Evil 6}}»<ref name=platinum>{{Cite web|url=http://ir.capcom.co.jp/english/data/million.html|title=CAPCOM - Platinum Titles|access-date=2008-11-25|datepublished=2008-09-30|lang=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070511060609/http://ir.capcom.co.jp/english/data/million.html|archive-date=2007-05-11}}</ref>. ==Зноскі== {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} qcv6kbts69vol5dle25rap92cmhu6d7 5165108 5165106 2026-07-12T18:14:01Z Emilia Noah 155537 + 7 катэгорый з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165108 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} {{nihongo|'''«Street Fighter II»'''|ストリート ファイター II|Суторы:то Файта: Цу|скар. '''SFII''' альбо '''SF2'''|таксама вядомая пад падзагалоўкам '''The World Warrior'''}} — [[Відэагульня|камп’ютарная гульня]] ў жанры {{Не перакладзена 5|Файтынг|файтынга|ru|Файтинг}}, створаная ў [[1991 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1991 годзе]] японскай кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Capcom|Capcom|ru|Capcom}}» і першапачаткова існавала ў выглядзе гульні для [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматаў]]; другая гульня ў франшызе «{{Не перакладзена 5|Street Fighter|Street Fighter|ru|Street Fighter}}», якая ідзе за «{{Не перакладзена 5|Street Fighter (гульня)|Street Fighter|ru|Street Fighter (игра)}}». У параўнанні з папярэдніцай, «Street Fighter II» мела значныя змены, унесеныя ў [[Геймплэй|гульнявую механіку]], такія як удасканаленне шасцікнопкавага кіравання, спецыяльных прыёмаў і магчымасці выбіраць персанажа з некалькіх байцоў, кожны з якіх валодаў уласным стылем бою і ўнікальнымі прыёмамі. Поспех «Street Fighter II», які натхніў іншых распрацоўшчыкаў гульняў да запуску ўласных франшызы, з’явіўся адным з галоўных фактараў, якія вызначылі бум папулярнасці файтынгаў ў [[1990-я]] гады і рэнесанс індустрыі аркадных аўтаматаў у той жа час<ref name="theverge.com">{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2013/1/16/3740422/the-life-and-death-of-the-american-arcade-for-amusement-only|title=For Amusement Only: the life and death of the American arcade|publisher=Vox Media|work=The Verge|access-date=2015-01-18|archive-date=2014-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006081005/http://www.theverge.com/2013/1/16/3740422/the-life-and-death-of-the-american-arcade-for-amusement-only|url-status=live}}</ref>. Пасля гульня была партаваная на кансоль «{{Не перакладзена 5|Super Nintendo Entertainment System|Super Nintendo|ru|Super Nintendo Entertainment System}}», дзе стала доўгачасовым бэстсэлерам. Яе поспех прывёў да стварэння некалькіх выпраўленых версій, якія прапаноўвалі гульцам дадатковыя паляпшэнні, опцыі і новых персанажаў, якіх не было ў арыгінальнай гульні. Па стане на [[1994]] год, у «Street Fighter II» гуляла сама меней 25 мільёнаў чалавек на аркадных аўтаматах і гульнявых кансолях у ЗША<ref name="businessweek_sfii">{{Артыкул|загаловак=Business Week|выданне={{Не перакладзена 5|Businessweek|Businessweek|ru|Businessweek}}|нумар=3392—3405|спасылка=https://books.google.co.uk/books?ei=-DogT8i_I4TsOenhsbAO&id=kAseAQAAMAAJ|access-date=2012-01-25|старонкі=58|выдавецтва={{Не перакладзена 5|Bloomberg|Bloomberg|ru|Bloomberg}}|цытата=Japan's Capcom Co. has sold 12 million copies of its Street Fighter games worldwide and figures that 25 million Americans have played the games at home or in arcades.|мова=|год=1994}}</ref>. У 1995 годзе, сукупная валавая выручка ад аўтаматаў з «Street Fighter II» і «Street Fighter II: Champion Edition» перавысіла 2,3 мільярда долараў ЗША (прыкладна больш за 4 мільярды долараў ЗША ў пераліку на 2015 год). Сукупны тыраж розных версій гульні для гульнявых кансоляў склаў больш за 14 мільёнаў асобнікаў; у іх ліку 6,3 мільёна ставяцца да партаванай версіі арыгінальнай гульні на SNES, якая доўгі час заставалася самай прадаванай гульнёй «Capcom» да выхаду «{{Не перакладзена 5|Resident Evil 5|Resident Evil 5|ru|Resident Evil 5}}» і «{{Не перакладзена 5|Resident Evil 6|Resident Evil 6|ru|Resident Evil 6}}»<ref name=platinum>{{Cite web|url=http://ir.capcom.co.jp/english/data/million.html|title=CAPCOM - Platinum Titles|access-date=2008-11-25|datepublished=2008-09-30|lang=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070511060609/http://ir.capcom.co.jp/english/data/million.html|archive-date=2007-05-11}}</ref>. ==Зноскі== {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гульні для DOS]] [[Катэгорыя:Гульні для SNES]] [[Катэгорыя:Гульні для Virtual Console]] [[Катэгорыя:Гульні для Xbox 360]] [[Катэгорыя:Гульні для ZX Spectrum]] [[Катэгорыя:Відэагульні з двухмернай графікай]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Японіі]] no45zabhzixnn2i7meynu8o0tweiycw 0 810778 5165023 2026-07-12T14:22:13Z Emilia Noah 155537 Новая старонка: «{{Кароткае апісанне|Спіс}} {{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1991}} '''[[1991]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў. == Мерапрыемствы і падзеі == == Узнагароды == == Выпускі гульняў == *[[6 лютага]] — «[[Street Fighter II]]» (платформа «ZX Spectrum»)....» 5165023 wikitext text/x-wiki {{Кароткае апісанне|Спіс}} {{Гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1991}} '''[[1991]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей у галіне камп’ютарных гульняў. == Мерапрыемствы і падзеі == == Узнагароды == == Выпускі гульняў == *[[6 лютага]] — «[[Street Fighter II]]» (платформа «ZX Spectrum»). ==Гл. таксама== ==Зноскі== {{Крыніцы}} ==Літаратура== == Спасылкі == {{Храналагічны пералік}} {{Навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1991]] [[Катэгорыя:Гады ў камп’ютарных гульнях]] kdb8z0itu28on8wcor5upqz41t6sd9d 1 810779 5165025 2026-07-12T14:23:35Z Emilia Noah 155537 Новая старонка: «{{Загаловак размовы}}» 5165025 wikitext text/x-wiki {{Загаловак размовы}} a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6 1 810780 5165026 2026-07-12T14:23:51Z Emilia Noah 155537 Новая старонка: «{{Загаловак размовы}}» 5165026 wikitext text/x-wiki {{Загаловак размовы}} a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6 14 810781 5165034 2026-07-12T14:39:02Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў]] [[Катэгорыя:Harvest Records]]» 5165034 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў]] [[Катэгорыя:Harvest Records]] s3ea5s1afwnwhs0qs0ih9u42pkgzsvi 5165036 5165034 2026-07-12T14:39:52Z DzBar 156353 5165036 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Выканаўцы паводле лэйблаў|Harvest]] [[Катэгорыя:Harvest Records]] nt5yw8xfik3ttkuvpwla8eqwa7um3lr 0 810782 5165040 2026-07-12T14:46:33Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага]] 5165040 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага]] jqigpenoyssgrbu0d6789e2hkr0wn3e 14 810783 5165072 2026-07-12T16:24:25Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Катэгорыі музычных гуртоў]]» 5165072 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Катэгорыі музычных гуртоў]] 4sihzthp8cgk6ghcyc98vwz8tnyx5vs 0 810784 5165077 2026-07-12T16:34:21Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|Беларуска-венесуэльскія адносіны}} [[File:Misión Vivienda en Fuerte Tiuna.jpg|thumb|250px|Жылыя шматкватэрныя дамы ў сталічным раёне Фуертэ Тыуна.]] З канца 2000-х гадоў беларускія спецыялісты актыўна прыцягваюцца да будаўніцтва розных аб'ектаў у Венесуэла|Ве...» 5165077 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Беларуска-венесуэльскія адносіны}} [[File:Misión Vivienda en Fuerte Tiuna.jpg|thumb|250px|Жылыя шматкватэрныя дамы ў сталічным раёне Фуертэ Тыуна.]] З канца 2000-х гадоў беларускія спецыялісты актыўна прыцягваюцца да будаўніцтва розных аб'ектаў у [[Венесуэла|Венесуэле]], а менавіта жылых комплексаў, сацыяльнай і прамысловай інфраструктуры. Галоўным чынам у краіне дзейнічалі кампаніі [[МАПІД]], «Белзамежбуд» і баранавіцкі будаўнічы трэст №25. == Ход работ == Актыўнае супрацоўніцтва ў сферы пачалося ў 2007 годзе, калі ў рамках міжурадавага пагаднення створана беларуска-венесуэльскае прадпрыемства VEMPROINCO. З венесуэльскага боку заснавальнікам выступіла дзяржаўнае прадпрыемства Vialidad Sucre S.A., з беларускага-ЗАТ «Белзамежбуд»<ref name="сб"/>. У лютым 2011 года, пасля буйной паводкі і на фоне жыллёвага крызісу, стартавала праграма «''Вялікая місія жылля Венесуэлы''» ([[Іспанская мова|ісп]]: ''Gran Misión Vivienda Venezuela'', ''GMVV'')<ref name=":1">[https://cadenaser.com/ser/2015/11/04/internacional/1446627601_845426.html Maduro se juega su bigote al cumplimiento de una promesa política|data=4 de novembro de 2015]</ref><ref name=":2">[https://efectococuyo.com/cocuyo-chequea/mision-vivienda-tendria-que-construir-2-casas-por-minuto-para-cumplir-meta-de-5-millones-cocuyochequea/ Misión Vivienda tendría que construir 2 casas por minuto para cumplir meta de 5 millones]</ref>. Яе прыярытэтнымі групамі сталі беднякі, уключаючы жыхароў [[трушчобы|трушчоб]], і людзі з сярэднім дастаткам. Каардынатарам выступіў міністр энергетыкі і нафтавай прамысловасці Рафаэль Рамірэс. За першыя 20 месяцаў, да канца 2012 года, у рамках праграмы было здадзена ў эксплуатацыю амаль 350 тыс. пабудаванага жылля па ўсёй краіне. За гэты час у жыллё ўлады ўклалі 98 млрд. балівараў (28 млрд. дол.). Разам з жыллём узводзіліся дзіцячыя сады і школы<ref>[https://ont.by/ru/world-ru/view/v-venesyele-preodoleli-rybezh-v-dva-mln-kvartir.-stroit-pomogali-belorysi-8213-2018/ В Венесуэле преодолели рубеж в два млн квартир. Строить помогали белорусы]</ref><ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/osnovnye-etapy-zhizni-i-politicheskoy-deyatelnosti-ugo-chavesa Основные этапы жизни и политической деятельности Уго Чавеса]</ref>. У рамках праграмы жыхары набывали жыллё па доўгатэрміновым плане плацяжоў, заснаваным на іх магчымасцях і кошту будаўніцтва, а не рынкавых цэнах на нерухомасць. Пры гэтым удзельнікі праграмы не валодаюць поўнымі правамі ўласнасці на жыллё. Калі грамадзяне жадаюць прадаць свой дом на працягу трыццаці гадоў пасля набыцця, урад мае першачарговае права куплі<ref name="bbc060316">{{cite web |last1=Livingstone |first1=Grace |date=6 March 2016 |title=Venezuelan social housing: Division over right to buy |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-35689461 |access-date=27 November 2021 |website=BBC News}}</ref>. Сродкі на будаўніцтва жылля вылучаліся з даходаў дзяржаўнай нафтагазавай кампаніі [[PDVSA|Petróleos de Venezuela (PDVSA)]]<ref>{{Cite web |title=Bases de Misiones Sociales: Una estrategia electoral |trans-title=Social Missions Bases: An Electoral Strategy |url=https://transparenciave.org/project/bases-de-misiones-sociales-una-estrategia-electoral/ |access-date=2022-11-26 |website=Transparencia Venezuela |language=es}}</ref>, укладаў супольных саветаў і замежнага фінансавання, у прыватнасці, з [[КНР|Кітая]], [[РФ|Расіі]], [[Уругвай|Уругвая]], [[Беларусь|Беларусі]]<ref name=":1" /><ref name=":3" />. Пры гэтым пограмма падвергнулася крытыцы з-за карупцыі, непразрыстасці і структурных недахопаў<ref>{{Cite news|title=Lo que Maduro no dice: Destapan olla de corrupción en construcción de Misión Vivienda|url=https://elcooperante.com/lo-que-nadie-investiga-destapan-olla-de-corrupcion-en-construcciones-de-la-mision-vivienda/|date=15 March 2017|access-date=23 December 2021|publisher=El Cooperante}}</ref><ref>{{Cite web |last=Avendaño |first=Emily |date=2017-10-02 |title=Tiembla la Misión Vivienda |trans-title=The Housing Mission trembles |url=https://elestimulo.com/climax/ciudad/2017-10-02/tiembla-la-mision-vivienda/ |access-date=2022-11-26 |website=El Estímulo |language=es}}</ref><ref>{{cite web|url=https://diariodecaracas.com/que-sucede/colegio-ingenieros-alerta-sobre-deterioro-en-obras-mision-vivienda|title=Colegio de Ingenieros alerta sobre deterioro en obras de Misión Vivienda|access-date=2021-12-23|date=2015-01-06|website=El Diario de Caracas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106083703/https://diariodecaracas.com/que-sucede/colegio-ingenieros-alerta-sobre-deterioro-en-obras-mision-vivienda|archive-date=6 January 2015}}</ref>. Будаўніцтва сацыяльнага жылля ў Венесуэле сіламі беларускіх спецыялістаў пачыналася з мікрараёна ў [[Маракай|Маракае]] на 2420 кватэр<ref>[https://realt.onliner.by/2013/11/27/v-venesuele Белорусы построят еще 2 тысячи квартир в Венесуэле] // Onliner, 27 ноября 2013</ref>. На студзень 2010 года замежнікі заклалі падмурак будучых будынкаў. Разам з тым венесуэльскі бок прапанаваў будаўнікам другую пляцоўку для асваення - у горадзе Тэхерыа Флорэс, дзе былі пабудаваныя каля трох тысяч кватэр. Таксама спецыялісты з Беларусі склалі генеральныя планы гарадоў [[Барынас]] і Тэхрыяс, заняліся распрацоўкай праекта будаўніцтва ў Венесуэле [[аграгарадок|аграгарадка]], падрыхтавалі прапановы па ўзвядзенні перапрацоўчых прадпрыемстваў мясной і малочнай прамысловасці і прадставілі праект па рэканструкцыі жылога раёна Мірафлорэс у Каракасе<ref>Наталля Вярбіцкая. [https://www.sb.by/articles/motsny-padmurak.html Моцны падмурак] // СБ. Беларусь сегодня, 21 студзеня 2010</ref>. За 2009-2011 гады беларусы ўзвялі ў Каракасе 2 520 кватэр. На лета 2016 года ўсяго пабудавана: 7 256 кватэр, уключаючы жылы комплекс Фуертэ Тыуна ў [[Каракас]]е (8 дамоў на 288 квартэр) для ваенных, спартсменаў і пацярпелых ад стыхійных бедстваў, а таксама жыллё ў горадзе Маракай на 4 448 кватэр, у тым ліку на тэрыторыі ваеннай базы Лібертадор і раён Гуасімаль (каля 70 пяціпавярховых дамоў). Крыху пазней у тым жа горадзе ўзвялі паліцэйскі ўчастак, пажарнае дэпо, супермаркет і завод па вытворчасці жалезабетонных вырабаў. Акрамя таго, сіламі беларусаў у Венесуэле таксама ўзведзены цагляны завод у Гватыры (стаў самым буйным у Венесуэле — магутнасцю больш за 125 млн. штук цэглы ў год<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/belorusy-v-venesuele-primenili-innovatsionnyy-metod-parallelnogo-proektirovaniya-i-stroitelstva.html Белорусы в Венесуэле применили инновационный метод параллельного проектирования и строительства] // СБ. Беларусь сегодня, 9 апреля 2010</ref>), цэх па зборцы [[МАЗ]]аў, завод па вытворчасці трактароў "[[Беларус (трактар)|Беларусь]]» і «Амкадор», дзе вырабляюць будаўнічую тэхніку. Усё гэта працуе па беларускай франшызе. Многія будматэрыялы прывозіліся з Беларусі: плітка і сантэхніка « "Керамін", ліфты - " Магілёўліфтмаш<ref name="копричева">Анна Копричева. [https://realt.by/news/article/17386/ Интервью с белорусом, который строит социальное жилье в Венесуэле ― стране пустых прилавков и 700% инфляции] // REALT.BY, 27 июня 2016</ref>. Першапачаткова планавалася да 2017 года ўзвесці 2 млн дамоў. Пазней урад паставіў мэту пабудаваць тры мільёны дамоў да 2019 года; у 2018 годзе [[Нікалас Мадура]] павысіў яе да пяці мільёнаў да 2020 года<ref name=":2" /><ref name=":3">[https://www.theguardian.com/housing-network/2013/jun/06/public-investment-housing-venezuela Lessons from Latin America: the case for public investment in housing]</ref>.У перыяд з 2011 па 2017 год урад Венесуэлы пабудаваў 1,3 мільёна новых дамоў у рамках праграмы GMVV<ref>{{cite web |last1=García |first1=Teresa |title=Under the Eyes of Hugo Chavez |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-01-19/in-venezuela-the-eyes-of-hugo-chavez-are-everywhere |website=Bloomberg.com |access-date=9 July 2024 |language=en |date=19 January 2017}}</ref>, а да ліпеня 2023 года — 4,6 мільёнаў дамоў<ref>{{cite web |last1=Martinez |first1=Juan |date=21 July 2023 |title=Venezuelan government delivers 4.6 million homes under housing program |url=https://www.riotimesonline.com/brazil-news/mercosur/venezuela/venezuelan-government-delivers-4-6-million-homes-under-housing-program/ |access-date=22 July 2023 |website=The Rio Times}}</ref>. На 2017 год беларускія фірмы (кампаніі [[МАПІД]]<ref name="земл"/> і «Белзамежбуд», у тым ліку з удзелам спецыялістаў з [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], уключаючы баранавіцкі будаўнічы трэст №25) пабудавалі па ўсёй Венесуэле больш за 20 тысяч аб'ектаў<ref name="студ">[https://t.me/bsoby/10875 Белорусские дома в Венесуэле выстояли перед лицом глобальной катастрофы]</ref>. Пасля некаторага перапынку Беларусь і Венесуэла аднавілі рэалізацыю сумесных праектаў у сферы жыллёвага будаўніцтва. У 2022 годзе ў раёне Каракаса Фуертэ Тыуна здадзена ў строй два шматкватэрныя будынкі на 120 кватэр. Усяго здадзена 912 кватэр (20 дамоў) і дзіцячы сад<ref>[https://belta.by/society/view/v-venesuele-vvedeny-v-stroj-postroennye-belorusskimi-kompanijami-doma-na-120-kvartir-510404-2022/ В Венесуэле введены в строй построенные белорусскими компаниями дома на 120 квартир]</ref>. == Землетрасенні 2026 года == З-за сейсмічнай актыўнасці ў Венесуэле прад'яўляліся высокія патрабаванні да ўстойлівасці будынкаў, таму аб'екты будаваліся выключна маналітным спосабам. У Каракасе, напрыклад, беларусы зрабілі палевы падмурак глыбінёй да 20 метраў, затым залілі маналітную пліту і ўзвялі маналітны каркас<ref name="копричева"/>. [[Землетрасеніі ў Венесуэле (2026)|Землетрасенні 2026 года]] прывялі да поўнага абвальвання або сур'ёзнага пашкоджання некалькіх жылых комплексаў, пабудаваных у рамках GMVV<ref name="ANSA-GMVV-2026">[https://www.ansalatina.com/amp/americalatina/noticia/latinoamerica/2026/06/28/sismos-exponen-fallas-estructurales-en-viviendas-de-emblematico-plan-oficial_fc6605a0-8f37-4b85-a0f8-987a218e84f8.html Sismos exponen fallas estructurales en viviendas de emblemático plan oficial]</ref>. Сейсмалагічны ўдар не вытрымалі многія будынкі, але беларускія дамы, у тым ліку раёне Каракаса Фуэртэ-Тыуна і ў [[Арагуа (штат)|штаце Арагуа]], выстаялі. На гэта звярнулі ўвагу карыстальнікі Інтэрнэту, і відэа беларускіх кварталаў завірусілася ў Сеціве<ref name="земл">[https://tochka.by/articles/life/zemletryasenie_v_venesuele_razrushilo_59_tysyach_zdaniy_belorusskie_vystoyali/ Землетрясение в Венесуэле разрушило 59 000 зданий, белорусские – выстояли]</ref><ref name="студ"/>. == Персанал == 80% персаналу на будоўлях ― мясцовыя жыхары. У 2012 годзе ў Венесуэле працавала каля 700 беларусаў. Як правіла, гэта былі майстры, прарабы, бухгалтары, эканамісты і перакладчыкі. Сумесна з венесуэльскім персаналам - пад 7,5 тыс. чалавек. Акрамя звычайных будаўнікоў, яны працавалі на пасадах інжынераў па якасці, кадравікоў, вадзіцеляў, медыкаў<ref name="копричева"/>. Беларускія будаўнікі атрымлівалі каля 1500 долараў, венесуэльскія рабочыя-каля 1000. Таксама беларусы мелі камандзіровачныя-50 долараў у суткі першыя 60 дзён, а з 61-га дня — 30 долараў у суткі. У выніку ў прараба атрымлівалася дзесьці 2500 долараў у месяц. Сялілі замежнікаў у гарадскія кватэры<ref name="онлинер"/>. Многія венесуэльцы прыкладна ведалі, дзе размешчаная Беларусь, але пры гэтым называлі замежнікаў «руса», гэта значыць [[рускія]]. Пра краіну ў асноўным адклікаліся станоўча, хоць мелі бедныя звесткі<ref name="онлинер">[https://realt.onliner.by/2011/12/03/venes Белорусские строители зарабатывают в Венесуэле 2500 долларов и опасаются выходить по вечерам на улицу] // Onliner, 3 декабря 2011</ref>. Размаўляючы з насельніцтвам, маладыя беларусы вельмі хутка асвойвалі іспанскую мову. Некаторыя бралі шлюбы з венесуэльцамі і заставаліся тут жыць<ref name="копричева"/>. Хоць на будпляцоўках працавалі перакладчыкі, але цэлы дзень на адным аб'екце знаходзіцца не маглі і надаючы на кожны дом па 30-60 хвілін. З часам, трохі асвоіўшы іспанскую, беларусы навучыліся ў большасці выпадкаў і без іх. Перакладчыка, часам па тэлефоне, выклікалі толькі пры ўзнікненні цяжкасцяў<ref name="онлинер"/>. Перад камандзіроўкай у Венесуэле супрацоўнікі-беларусы праходзілі сур'ёзны адбор. Шмат увагі надавалася эмацыйнай устойлівасці чалавека. З кожным праводзіўся інструктаж па тэхніцы бяспекі. Ён уключае ў сябе правілы паводзін на тэрыторыі Венесуэлы, у прыватнасці, не рэкамендавалася хадзіць па горадзе ў адзіночку, мець пры сабе каштоўнасці. Камандзіроўкі беларускіх спецыялістаў доўжыліся каля года. Пры гэтым у іх заўсёды была скасаваць кантракт і вярнуцца дадому, але ў гэтым выпадку зваротны білет даводзілася купляць за свой кошт<ref name="копричева"/>. Будаўнічы трэст №25 горада [[Баранавічы]] ў сваёй аб'яве паказваў, што абавязковая ўмова – гэта заключэнне працоўнага кантракту мінімум на год. Суіскальнікаў адбіралі ў выніку конкурсу ў адной з менскіх кампаній, якая займалася падборам кадраў для працы ў Венесуэле. Як распавялі «АІФ» у гэтай кампаніі, асноўнае патрабаванне – гэта адукацыя: у Венесуэлу паедуць спецыялісты з вышэйшай адукацыяй, акрамя гэтага ўлічваецца досвед працы: звярталі ўвагу на тое, дзе і на якіх аб'ектах працаваў суіскальнік раней і колькі гадоў. Важна, каб быў досвед працы менавіта ў гэтай сферы. Простых рабочых набіраюць ужо там па меры неабходнасці<ref>[https://aif.by/social/money/nekotorye_zhiteli_goroda_baranovichi_mogut_reshit_svoi_problemy_s_trudoustroystvom_v_venesuele_ Некоторые жители города Барановичи могут решить свои проблемы с трудоустройством в Венесуэле.] // Аргументы и факты, № 6 от 9 февраля 2011 года </ref>. Трапіць у краіну ў якасці размеркавання маглі таксама гэта выпускнікі будаўнічага факультэта [[Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт|Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта]] са спецыяльнасцю «прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва». Папярэдне яны праходзілі тэставанне. Акрамя спецыяльных ведаў кандыдаты павінны валодаць здольнасцямі кіраўніка, так як ім трэба было ўзначаліць брыгады венесуэльскіх рабочых<ref>[https://www.sb.by/articles/vypuskniki-brestskogo-tekhnicheskogo-universiteta-otpravyatsya-rabotat-v-venesuelu.html Выпускники Брестского технического университета отправятся работать в Венесуэлу] // СБ. Беларусь сегодня, 25 апреля 2011</ref>. У 2011 годзе 26 прадстаўнікоў студэнцкага будаўнічага атрада з БрДТУ прымалі ўдзел ва ўзвядзенні жылых дамоў у горадзе Маракай<ref name="студ"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Эканоміка Венесуэлы]][[Катэгорыя:Будаўніцтва]][[Катэгорыя:Уга Чавес]] f8ubqtv18qk1j73xebhtfosnjdhddvt 5165078 5165077 2026-07-12T16:34:41Z DBatura 73587 5165078 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Беларуска-венесуэльскія адносіны}} [[File:Misión Vivienda en Fuerte Tiuna.jpg|thumb|250px|Жылыя шматкватэрныя дамы ў сталічным раёне Фуертэ Тыуна.]] З канца 2000-х гадоў беларускія спецыялісты актыўна прыцягваюцца да будаўніцтва розных аб’ектаў у [[Венесуэла|Венесуэле]], а менавіта жылых комплексаў, сацыяльнай і прамысловай інфраструктуры. Галоўным чынам у краіне дзейнічалі кампаніі [[МАПІД]], «Белзамежбуд» і баранавіцкі будаўнічы трэст №25. == Ход работ == Актыўнае супрацоўніцтва ў сферы пачалося ў 2007 годзе, калі ў рамках міжурадавага пагаднення створана беларуска-венесуэльскае прадпрыемства VEMPROINCO. З венесуэльскага боку заснавальнікам выступіла дзяржаўнае прадпрыемства Vialidad Sucre S.A., з беларускага-ЗАТ «Белзамежбуд»<ref name="сб"/>. У лютым 2011 года, пасля буйной паводкі і на фоне жыллёвага крызісу, стартавала праграма «''Вялікая місія жылля Венесуэлы''» ([[Іспанская мова|ісп]]: ''Gran Misión Vivienda Venezuela'', ''GMVV'')<ref name=":1">[https://cadenaser.com/ser/2015/11/04/internacional/1446627601_845426.html Maduro se juega su bigote al cumplimiento de una promesa política|data=4 de novembro de 2015]</ref><ref name=":2">[https://efectococuyo.com/cocuyo-chequea/mision-vivienda-tendria-que-construir-2-casas-por-minuto-para-cumplir-meta-de-5-millones-cocuyochequea/ Misión Vivienda tendría que construir 2 casas por minuto para cumplir meta de 5 millones]</ref>. Яе прыярытэтнымі групамі сталі беднякі, уключаючы жыхароў [[трушчобы|трушчоб]], і людзі з сярэднім дастаткам. Каардынатарам выступіў міністр энергетыкі і нафтавай прамысловасці Рафаэль Рамірэс. За першыя 20 месяцаў, да канца 2012 года, у рамках праграмы было здадзена ў эксплуатацыю амаль 350 тыс. пабудаванага жылля па ўсёй краіне. За гэты час у жыллё ўлады ўклалі 98 млрд. балівараў (28 млрд. дол.). Разам з жыллём узводзіліся дзіцячыя сады і школы<ref>[https://ont.by/ru/world-ru/view/v-venesyele-preodoleli-rybezh-v-dva-mln-kvartir.-stroit-pomogali-belorysi-8213-2018/ В Венесуэле преодолели рубеж в два млн квартир. Строить помогали белорусы]</ref><ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/osnovnye-etapy-zhizni-i-politicheskoy-deyatelnosti-ugo-chavesa Основные этапы жизни и политической деятельности Уго Чавеса]</ref>. У рамках праграмы жыхары набывали жыллё па доўгатэрміновым плане плацяжоў, заснаваным на іх магчымасцях і кошту будаўніцтва, а не рынкавых цэнах на нерухомасць. Пры гэтым удзельнікі праграмы не валодаюць поўнымі правамі ўласнасці на жыллё. Калі грамадзяне жадаюць прадаць свой дом на працягу трыццаці гадоў пасля набыцця, урад мае першачарговае права куплі<ref name="bbc060316">{{cite web |last1=Livingstone |first1=Grace |date=6 March 2016 |title=Venezuelan social housing: Division over right to buy |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-35689461 |access-date=27 November 2021 |website=BBC News}}</ref>. Сродкі на будаўніцтва жылля вылучаліся з даходаў дзяржаўнай нафтагазавай кампаніі [[PDVSA|Petróleos de Venezuela (PDVSA)]]<ref>{{Cite web |title=Bases de Misiones Sociales: Una estrategia electoral |trans-title=Social Missions Bases: An Electoral Strategy |url=https://transparenciave.org/project/bases-de-misiones-sociales-una-estrategia-electoral/ |access-date=2022-11-26 |website=Transparencia Venezuela |language=es}}</ref>, укладаў супольных саветаў і замежнага фінансавання, у прыватнасці, з [[КНР|Кітая]], [[РФ|Расіі]], [[Уругвай|Уругвая]], [[Беларусь|Беларусі]]<ref name=":1" /><ref name=":3" />. Пры гэтым пограмма падвергнулася крытыцы з-за карупцыі, непразрыстасці і структурных недахопаў<ref>{{Cite news|title=Lo que Maduro no dice: Destapan olla de corrupción en construcción de Misión Vivienda|url=https://elcooperante.com/lo-que-nadie-investiga-destapan-olla-de-corrupcion-en-construcciones-de-la-mision-vivienda/|date=15 March 2017|access-date=23 December 2021|publisher=El Cooperante}}</ref><ref>{{Cite web |last=Avendaño |first=Emily |date=2017-10-02 |title=Tiembla la Misión Vivienda |trans-title=The Housing Mission trembles |url=https://elestimulo.com/climax/ciudad/2017-10-02/tiembla-la-mision-vivienda/ |access-date=2022-11-26 |website=El Estímulo |language=es}}</ref><ref>{{cite web|url=https://diariodecaracas.com/que-sucede/colegio-ingenieros-alerta-sobre-deterioro-en-obras-mision-vivienda|title=Colegio de Ingenieros alerta sobre deterioro en obras de Misión Vivienda|access-date=2021-12-23|date=2015-01-06|website=El Diario de Caracas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106083703/https://diariodecaracas.com/que-sucede/colegio-ingenieros-alerta-sobre-deterioro-en-obras-mision-vivienda|archive-date=6 January 2015}}</ref>. Будаўніцтва сацыяльнага жылля ў Венесуэле сіламі беларускіх спецыялістаў пачыналася з мікрараёна ў [[Маракай|Маракае]] на 2420 кватэр<ref>[https://realt.onliner.by/2013/11/27/v-venesuele Белорусы построят еще 2 тысячи квартир в Венесуэле] // Onliner, 27 ноября 2013</ref>. На студзень 2010 года замежнікі заклалі падмурак будучых будынкаў. Разам з тым венесуэльскі бок прапанаваў будаўнікам другую пляцоўку для асваення - у горадзе Тэхерыа Флорэс, дзе былі пабудаваныя каля трох тысяч кватэр. Таксама спецыялісты з Беларусі склалі генеральныя планы гарадоў [[Барынас]] і Тэхрыяс, заняліся распрацоўкай праекта будаўніцтва ў Венесуэле [[аграгарадок|аграгарадка]], падрыхтавалі прапановы па ўзвядзенні перапрацоўчых прадпрыемстваў мясной і малочнай прамысловасці і прадставілі праект па рэканструкцыі жылога раёна Мірафлорэс у Каракасе<ref>Наталля Вярбіцкая. [https://www.sb.by/articles/motsny-padmurak.html Моцны падмурак] // СБ. Беларусь сегодня, 21 студзеня 2010</ref>. За 2009-2011 гады беларусы ўзвялі ў Каракасе 2 520 кватэр. На лета 2016 года ўсяго пабудавана: 7 256 кватэр, уключаючы жылы комплекс Фуертэ Тыуна ў [[Каракас]]е (8 дамоў на 288 квартэр) для ваенных, спартсменаў і пацярпелых ад стыхійных бедстваў, а таксама жыллё ў горадзе Маракай на 4 448 кватэр, у тым ліку на тэрыторыі ваеннай базы Лібертадор і раён Гуасімаль (каля 70 пяціпавярховых дамоў). Крыху пазней у тым жа горадзе ўзвялі паліцэйскі ўчастак, пажарнае дэпо, супермаркет і завод па вытворчасці жалезабетонных вырабаў. Акрамя таго, сіламі беларусаў у Венесуэле таксама ўзведзены цагляны завод у Гватыры (стаў самым буйным у Венесуэле — магутнасцю больш за 125 млн. штук цэглы ў год<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/belorusy-v-venesuele-primenili-innovatsionnyy-metod-parallelnogo-proektirovaniya-i-stroitelstva.html Белорусы в Венесуэле применили инновационный метод параллельного проектирования и строительства] // СБ. Беларусь сегодня, 9 апреля 2010</ref>), цэх па зборцы [[МАЗ]]аў, завод па вытворчасці трактароў "[[Беларус (трактар)|Беларусь]]» і «Амкадор», дзе вырабляюць будаўнічую тэхніку. Усё гэта працуе па беларускай франшызе. Многія будматэрыялы прывозіліся з Беларусі: плітка і сантэхніка « "Керамін", ліфты - " Магілёўліфтмаш<ref name="копричева">Анна Копричева. [https://realt.by/news/article/17386/ Интервью с белорусом, который строит социальное жилье в Венесуэле ― стране пустых прилавков и 700% инфляции] // REALT.BY, 27 июня 2016</ref>. Першапачаткова планавалася да 2017 года ўзвесці 2 млн дамоў. Пазней урад паставіў мэту пабудаваць тры мільёны дамоў да 2019 года; у 2018 годзе [[Нікалас Мадура]] павысіў яе да пяці мільёнаў да 2020 года<ref name=":2" /><ref name=":3">[https://www.theguardian.com/housing-network/2013/jun/06/public-investment-housing-venezuela Lessons from Latin America: the case for public investment in housing]</ref>.У перыяд з 2011 па 2017 год урад Венесуэлы пабудаваў 1,3 мільёна новых дамоў у рамках праграмы GMVV<ref>{{cite web |last1=García |first1=Teresa |title=Under the Eyes of Hugo Chavez |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-01-19/in-venezuela-the-eyes-of-hugo-chavez-are-everywhere |website=Bloomberg.com |access-date=9 July 2024 |language=en |date=19 January 2017}}</ref>, а да ліпеня 2023 года — 4,6 мільёнаў дамоў<ref>{{cite web |last1=Martinez |first1=Juan |date=21 July 2023 |title=Venezuelan government delivers 4.6 million homes under housing program |url=https://www.riotimesonline.com/brazil-news/mercosur/venezuela/venezuelan-government-delivers-4-6-million-homes-under-housing-program/ |access-date=22 July 2023 |website=The Rio Times}}</ref>. На 2017 год беларускія фірмы (кампаніі [[МАПІД]]<ref name="земл"/> і «Белзамежбуд», у тым ліку з удзелам спецыялістаў з [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], уключаючы баранавіцкі будаўнічы трэст №25) пабудавалі па ўсёй Венесуэле больш за 20 тысяч аб'ектаў<ref name="студ">[https://t.me/bsoby/10875 Белорусские дома в Венесуэле выстояли перед лицом глобальной катастрофы]</ref>. Пасля некаторага перапынку Беларусь і Венесуэла аднавілі рэалізацыю сумесных праектаў у сферы жыллёвага будаўніцтва. У 2022 годзе ў раёне Каракаса Фуертэ Тыуна здадзена ў строй два шматкватэрныя будынкі на 120 кватэр. Усяго здадзена 912 кватэр (20 дамоў) і дзіцячы сад<ref>[https://belta.by/society/view/v-venesuele-vvedeny-v-stroj-postroennye-belorusskimi-kompanijami-doma-na-120-kvartir-510404-2022/ В Венесуэле введены в строй построенные белорусскими компаниями дома на 120 квартир]</ref>. == Землетрасенні 2026 года == З-за сейсмічнай актыўнасці ў Венесуэле прад'яўляліся высокія патрабаванні да ўстойлівасці будынкаў, таму аб'екты будаваліся выключна маналітным спосабам. У Каракасе, напрыклад, беларусы зрабілі палевы падмурак глыбінёй да 20 метраў, затым залілі маналітную пліту і ўзвялі маналітны каркас<ref name="копричева"/>. [[Землетрасеніі ў Венесуэле (2026)|Землетрасенні 2026 года]] прывялі да поўнага абвальвання або сур'ёзнага пашкоджання некалькіх жылых комплексаў, пабудаваных у рамках GMVV<ref name="ANSA-GMVV-2026">[https://www.ansalatina.com/amp/americalatina/noticia/latinoamerica/2026/06/28/sismos-exponen-fallas-estructurales-en-viviendas-de-emblematico-plan-oficial_fc6605a0-8f37-4b85-a0f8-987a218e84f8.html Sismos exponen fallas estructurales en viviendas de emblemático plan oficial]</ref>. Сейсмалагічны ўдар не вытрымалі многія будынкі, але беларускія дамы, у тым ліку раёне Каракаса Фуэртэ-Тыуна і ў [[Арагуа (штат)|штаце Арагуа]], выстаялі. На гэта звярнулі ўвагу карыстальнікі Інтэрнэту, і відэа беларускіх кварталаў завірусілася ў Сеціве<ref name="земл">[https://tochka.by/articles/life/zemletryasenie_v_venesuele_razrushilo_59_tysyach_zdaniy_belorusskie_vystoyali/ Землетрясение в Венесуэле разрушило 59 000 зданий, белорусские – выстояли]</ref><ref name="студ"/>. == Персанал == 80% персаналу на будоўлях ― мясцовыя жыхары. У 2012 годзе ў Венесуэле працавала каля 700 беларусаў. Як правіла, гэта былі майстры, прарабы, бухгалтары, эканамісты і перакладчыкі. Сумесна з венесуэльскім персаналам - пад 7,5 тыс. чалавек. Акрамя звычайных будаўнікоў, яны працавалі на пасадах інжынераў па якасці, кадравікоў, вадзіцеляў, медыкаў<ref name="копричева"/>. Беларускія будаўнікі атрымлівалі каля 1500 долараў, венесуэльскія рабочыя-каля 1000. Таксама беларусы мелі камандзіровачныя-50 долараў у суткі першыя 60 дзён, а з 61-га дня — 30 долараў у суткі. У выніку ў прараба атрымлівалася дзесьці 2500 долараў у месяц. Сялілі замежнікаў у гарадскія кватэры<ref name="онлинер"/>. Многія венесуэльцы прыкладна ведалі, дзе размешчаная Беларусь, але пры гэтым называлі замежнікаў «руса», гэта значыць [[рускія]]. Пра краіну ў асноўным адклікаліся станоўча, хоць мелі бедныя звесткі<ref name="онлинер">[https://realt.onliner.by/2011/12/03/venes Белорусские строители зарабатывают в Венесуэле 2500 долларов и опасаются выходить по вечерам на улицу] // Onliner, 3 декабря 2011</ref>. Размаўляючы з насельніцтвам, маладыя беларусы вельмі хутка асвойвалі іспанскую мову. Некаторыя бралі шлюбы з венесуэльцамі і заставаліся тут жыць<ref name="копричева"/>. Хоць на будпляцоўках працавалі перакладчыкі, але цэлы дзень на адным аб'екце знаходзіцца не маглі і надаючы на кожны дом па 30-60 хвілін. З часам, трохі асвоіўшы іспанскую, беларусы навучыліся ў большасці выпадкаў і без іх. Перакладчыка, часам па тэлефоне, выклікалі толькі пры ўзнікненні цяжкасцяў<ref name="онлинер"/>. Перад камандзіроўкай у Венесуэле супрацоўнікі-беларусы праходзілі сур'ёзны адбор. Шмат увагі надавалася эмацыйнай устойлівасці чалавека. З кожным праводзіўся інструктаж па тэхніцы бяспекі. Ён уключае ў сябе правілы паводзін на тэрыторыі Венесуэлы, у прыватнасці, не рэкамендавалася хадзіць па горадзе ў адзіночку, мець пры сабе каштоўнасці. Камандзіроўкі беларускіх спецыялістаў доўжыліся каля года. Пры гэтым у іх заўсёды была скасаваць кантракт і вярнуцца дадому, але ў гэтым выпадку зваротны білет даводзілася купляць за свой кошт<ref name="копричева"/>. Будаўнічы трэст №25 горада [[Баранавічы]] ў сваёй аб'яве паказваў, што абавязковая ўмова – гэта заключэнне працоўнага кантракту мінімум на год. Суіскальнікаў адбіралі ў выніку конкурсу ў адной з менскіх кампаній, якая займалася падборам кадраў для працы ў Венесуэле. Як распавялі «АІФ» у гэтай кампаніі, асноўнае патрабаванне – гэта адукацыя: у Венесуэлу паедуць спецыялісты з вышэйшай адукацыяй, акрамя гэтага ўлічваецца досвед працы: звярталі ўвагу на тое, дзе і на якіх аб'ектах працаваў суіскальнік раней і колькі гадоў. Важна, каб быў досвед працы менавіта ў гэтай сферы. Простых рабочых набіраюць ужо там па меры неабходнасці<ref>[https://aif.by/social/money/nekotorye_zhiteli_goroda_baranovichi_mogut_reshit_svoi_problemy_s_trudoustroystvom_v_venesuele_ Некоторые жители города Барановичи могут решить свои проблемы с трудоустройством в Венесуэле.] // Аргументы и факты, № 6 от 9 февраля 2011 года </ref>. Трапіць у краіну ў якасці размеркавання маглі таксама гэта выпускнікі будаўнічага факультэта [[Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт|Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта]] са спецыяльнасцю «прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва». Папярэдне яны праходзілі тэставанне. Акрамя спецыяльных ведаў кандыдаты павінны валодаць здольнасцямі кіраўніка, так як ім трэба было ўзначаліць брыгады венесуэльскіх рабочых<ref>[https://www.sb.by/articles/vypuskniki-brestskogo-tekhnicheskogo-universiteta-otpravyatsya-rabotat-v-venesuelu.html Выпускники Брестского технического университета отправятся работать в Венесуэлу] // СБ. Беларусь сегодня, 25 апреля 2011</ref>. У 2011 годзе 26 прадстаўнікоў студэнцкага будаўнічага атрада з БрДТУ прымалі ўдзел ва ўзвядзенні жылых дамоў у горадзе Маракай<ref name="студ"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Эканоміка Венесуэлы]][[Катэгорыя:Будаўніцтва]][[Катэгорыя:Уга Чавес]] knc7k5k62fgcsyhrl6u3pj3cc41d71u 5165080 5165078 2026-07-12T16:38:03Z DBatura 73587 /* Ход работ */ 5165080 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Беларуска-венесуэльскія адносіны}} [[File:Misión Vivienda en Fuerte Tiuna.jpg|thumb|250px|Жылыя шматкватэрныя дамы ў сталічным раёне Фуертэ Тыуна.]] З канца 2000-х гадоў беларускія спецыялісты актыўна прыцягваюцца да будаўніцтва розных аб’ектаў у [[Венесуэла|Венесуэле]], а менавіта жылых комплексаў, сацыяльнай і прамысловай інфраструктуры. Галоўным чынам у краіне дзейнічалі кампаніі [[МАПІД]], «Белзамежбуд» і баранавіцкі будаўнічы трэст №25. == Ход работ == Актыўнае супрацоўніцтва ў сферы пачалося ў 2007 годзе, калі ў рамках міжурадавага пагаднення створана беларуска-венесуэльскае прадпрыемства VEMPROINCO. З венесуэльскага боку заснавальнікам выступіла дзяржаўнае прадпрыемства Vialidad Sucre S.A., з беларускага — ЗАТ «Белзамежбуд»<ref name="сб"/>. У лютым 2011 года, пасля буйной паводкі і на фоне жыллёвага крызісу, стартавала праграма «''Вялікая місія жылля Венесуэлы''» ([[Іспанская мова|ісп]]: ''Gran Misión Vivienda Venezuela'', ''GMVV'')<ref name=":1">[https://cadenaser.com/ser/2015/11/04/internacional/1446627601_845426.html Maduro se juega su bigote al cumplimiento de una promesa política|data=4 de novembro de 2015]</ref><ref name=":2">[https://efectococuyo.com/cocuyo-chequea/mision-vivienda-tendria-que-construir-2-casas-por-minuto-para-cumplir-meta-de-5-millones-cocuyochequea/ Misión Vivienda tendría que construir 2 casas por minuto para cumplir meta de 5 millones]</ref>. Яе прыярытэтнымі групамі сталі беднякі, уключаючы жыхароў [[трушчобы|трушчоб]], і людзі з сярэднім дастаткам. Каардынатарам выступіў міністр энергетыкі і нафтавай прамысловасці Рафаэль Рамірэс. За першыя 20 месяцаў, да канца 2012 года, у рамках праграмы было здадзена ў эксплуатацыю амаль 350 тыс. пабудаванага жылля па ўсёй краіне. За гэты час у жыллё ўлады ўклалі 98 млрд. балівараў (28 млрд. дол.). Разам з жыллём узводзіліся дзіцячыя сады і школы<ref>[https://ont.by/ru/world-ru/view/v-venesyele-preodoleli-rybezh-v-dva-mln-kvartir.-stroit-pomogali-belorysi-8213-2018/ В Венесуэле преодолели рубеж в два млн квартир. Строить помогали белорусы]</ref><ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/osnovnye-etapy-zhizni-i-politicheskoy-deyatelnosti-ugo-chavesa Основные этапы жизни и политической деятельности Уго Чавеса]</ref>. У рамках праграмы жыхары набывалі жыллё па доўгатэрміновым плане плацяжоў, заснаваным на іх магчымасцях і кошту будаўніцтва, а не рынкавых цэнах на нерухомасць. Пры гэтым удзельнікі праграмы не валодаюць поўнымі правамі ўласнасці на жыллё. Калі грамадзяне жадаюць прадаць свой дом на працягу трыццаці гадоў пасля набыцця, урад мае першачарговае права куплі<ref name="bbc060316">{{cite web |last1=Livingstone |first1=Grace |date=6 March 2016 |title=Venezuelan social housing: Division over right to buy |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-35689461 |access-date=27 November 2021 |website=BBC News}}</ref>. Сродкі на будаўніцтва жылля вылучаліся з даходаў дзяржаўнай нафтагазавай кампаніі [[PDVSA|Petróleos de Venezuela (PDVSA)]]<ref>{{Cite web |title=Bases de Misiones Sociales: Una estrategia electoral |trans-title=Social Missions Bases: An Electoral Strategy |url=https://transparenciave.org/project/bases-de-misiones-sociales-una-estrategia-electoral/ |access-date=2022-11-26 |website=Transparencia Venezuela |language=es}}</ref>, укладаў супольных саветаў і замежнага фінансавання, у прыватнасці, з [[КНР|Кітая]], [[РФ|Расіі]], [[Уругвай|Уругвая]], [[Беларусь|Беларусі]]<ref name=":1" /><ref name=":3" />. Пры гэтым праграма падвергнулася крытыцы з-за карупцыі, непразрыстасці і структурных недахопаў<ref>{{Cite news|title=Lo que Maduro no dice: Destapan olla de corrupción en construcción de Misión Vivienda|url=https://elcooperante.com/lo-que-nadie-investiga-destapan-olla-de-corrupcion-en-construcciones-de-la-mision-vivienda/|date=15 March 2017|access-date=23 December 2021|publisher=El Cooperante}}</ref><ref>{{Cite web |last=Avendaño |first=Emily |date=2017-10-02 |title=Tiembla la Misión Vivienda |trans-title=The Housing Mission trembles |url=https://elestimulo.com/climax/ciudad/2017-10-02/tiembla-la-mision-vivienda/ |access-date=2022-11-26 |website=El Estímulo |language=es}}</ref><ref>{{cite web|url=https://diariodecaracas.com/que-sucede/colegio-ingenieros-alerta-sobre-deterioro-en-obras-mision-vivienda|title=Colegio de Ingenieros alerta sobre deterioro en obras de Misión Vivienda|access-date=2021-12-23|date=2015-01-06|website=El Diario de Caracas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106083703/https://diariodecaracas.com/que-sucede/colegio-ingenieros-alerta-sobre-deterioro-en-obras-mision-vivienda|archive-date=6 January 2015}}</ref>. Будаўніцтва сацыяльнага жылля ў Венесуэле сіламі беларускіх спецыялістаў пачыналася з мікрараёна ў [[Маракай|Маракае]] на 2420 кватэр<ref>[https://realt.onliner.by/2013/11/27/v-venesuele Белорусы построят еще 2 тысячи квартир в Венесуэле] // Onliner, 27 ноября 2013</ref>. На студзень 2010 года замежнікі заклалі падмурак будучых будынкаў. Разам з тым венесуэльскі бок прапанаваў будаўнікам другую пляцоўку для асваення — у горадзе Тэхерыа Флорэс, дзе былі пабудаваныя каля трох тысяч кватэр. Таксама спецыялісты з Беларусі склалі генеральныя планы гарадоў [[Барынас]] і Тэхрыяс, заняліся распрацоўкай праекта будаўніцтва ў Венесуэле [[аграгарадок|аграгарадка]], падрыхтавалі прапановы па ўзвядзенні перапрацоўчых прадпрыемстваў мясной і малочнай прамысловасці і прадставілі праект па рэканструкцыі жылога раёна Мірафлорэс у Каракасе<ref>Наталля Вярбіцкая. [https://www.sb.by/articles/motsny-padmurak.html Моцны падмурак] // СБ. Беларусь сегодня, 21 студзеня 2010</ref>. За 2009—2011 гады беларусы ўзвялі ў Каракасе 2 520 кватэр. На лета 2016 года ўсяго пабудавана: 7 256 кватэр, уключаючы жылы комплекс Фуертэ Тыуна ў [[Каракас]]е (8 дамоў на 288 квартэр) для ваенных, спартсменаў і пацярпелых ад стыхійных бедстваў, а таксама жыллё ў горадзе Маракай на 4 448 кватэр, у тым ліку на тэрыторыі ваеннай базы Лібертадор і раён Гуасімаль (каля 70 пяціпавярховых дамоў). Крыху пазней у тым жа горадзе ўзвялі паліцэйскі ўчастак, пажарнае дэпо, супермаркет і завод па вытворчасці жалезабетонных вырабаў. Акрамя таго, сіламі беларусаў у Венесуэле таксама ўзведзены цагляны завод у Гватыры (стаў самым буйным у Венесуэле — магутнасцю больш за 125 млн. штук цэглы ў год<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/belorusy-v-venesuele-primenili-innovatsionnyy-metod-parallelnogo-proektirovaniya-i-stroitelstva.html Белорусы в Венесуэле применили инновационный метод параллельного проектирования и строительства] // СБ. Беларусь сегодня, 9 апреля 2010</ref>), цэх па зборцы [[МАЗ]]аў, завод па вытворчасці трактароў «[[Беларус (трактар)|Беларусь]]» і «Амкадор», дзе вырабляюць будаўнічую тэхніку. Усё гэта працуе па беларускай франшызе. Многія будматэрыялы прывозіліся з Беларусі: плітка і сантэхніка «Керамін», ліфты — «Магілёўліфтмаш»<ref name="копричева">Анна Копричева. [https://realt.by/news/article/17386/ Интервью с белорусом, который строит социальное жилье в Венесуэле ― стране пустых прилавков и 700% инфляции] // REALT.BY, 27 июня 2016</ref>. Першапачаткова планавалася да 2017 года ўзвесці 2 млн дамоў. Пазней урад паставіў мэту пабудаваць тры мільёны дамоў да 2019 года; у 2018 годзе [[Нікалас Мадура]] павысіў яе да пяці мільёнаў да 2020 года<ref name=":2" /><ref name=":3">[https://www.theguardian.com/housing-network/2013/jun/06/public-investment-housing-venezuela Lessons from Latin America: the case for public investment in housing]</ref>.У перыяд з 2011 па 2017 год урад Венесуэлы пабудаваў 1,3 мільёна новых дамоў у рамках праграмы GMVV<ref>{{cite web |last1=García |first1=Teresa |title=Under the Eyes of Hugo Chavez |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-01-19/in-venezuela-the-eyes-of-hugo-chavez-are-everywhere |website=Bloomberg.com |access-date=9 July 2024 |language=en |date=19 January 2017}}</ref>, а да ліпеня 2023 года — 4,6 мільёнаў дамоў<ref>{{cite web |last1=Martinez |first1=Juan |date=21 July 2023 |title=Venezuelan government delivers 4.6 million homes under housing program |url=https://www.riotimesonline.com/brazil-news/mercosur/venezuela/venezuelan-government-delivers-4-6-million-homes-under-housing-program/ |access-date=22 July 2023 |website=The Rio Times}}</ref>. На 2017 год беларускія фірмы (кампаніі [[МАПІД]]<ref name="земл"/> і «Белзамежбуд», у тым ліку з удзелам спецыялістаў з [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], уключаючы баранавіцкі будаўнічы трэст №25) пабудавалі па ўсёй Венесуэле больш за 20 тысяч аб’ектаў<ref name="студ">[https://t.me/bsoby/10875 Белорусские дома в Венесуэле выстояли перед лицом глобальной катастрофы]</ref>. Пасля некаторага перапынку Беларусь і Венесуэла аднавілі рэалізацыю сумесных праектаў у сферы жыллёвага будаўніцтва. У 2022 годзе ў раёне Каракаса Фуертэ Тыуна здадзена ў строй два шматкватэрныя будынкі на 120 кватэр. Усяго здадзена 912 кватэр (20 дамоў) і дзіцячы сад<ref>[https://belta.by/society/view/v-venesuele-vvedeny-v-stroj-postroennye-belorusskimi-kompanijami-doma-na-120-kvartir-510404-2022/ В Венесуэле введены в строй построенные белорусскими компаниями дома на 120 квартир]</ref>. == Землетрасенні 2026 года == З-за сейсмічнай актыўнасці ў Венесуэле прад'яўляліся высокія патрабаванні да ўстойлівасці будынкаў, таму аб'екты будаваліся выключна маналітным спосабам. У Каракасе, напрыклад, беларусы зрабілі палевы падмурак глыбінёй да 20 метраў, затым залілі маналітную пліту і ўзвялі маналітны каркас<ref name="копричева"/>. [[Землетрасеніі ў Венесуэле (2026)|Землетрасенні 2026 года]] прывялі да поўнага абвальвання або сур'ёзнага пашкоджання некалькіх жылых комплексаў, пабудаваных у рамках GMVV<ref name="ANSA-GMVV-2026">[https://www.ansalatina.com/amp/americalatina/noticia/latinoamerica/2026/06/28/sismos-exponen-fallas-estructurales-en-viviendas-de-emblematico-plan-oficial_fc6605a0-8f37-4b85-a0f8-987a218e84f8.html Sismos exponen fallas estructurales en viviendas de emblemático plan oficial]</ref>. Сейсмалагічны ўдар не вытрымалі многія будынкі, але беларускія дамы, у тым ліку раёне Каракаса Фуэртэ-Тыуна і ў [[Арагуа (штат)|штаце Арагуа]], выстаялі. На гэта звярнулі ўвагу карыстальнікі Інтэрнэту, і відэа беларускіх кварталаў завірусілася ў Сеціве<ref name="земл">[https://tochka.by/articles/life/zemletryasenie_v_venesuele_razrushilo_59_tysyach_zdaniy_belorusskie_vystoyali/ Землетрясение в Венесуэле разрушило 59 000 зданий, белорусские – выстояли]</ref><ref name="студ"/>. == Персанал == 80% персаналу на будоўлях ― мясцовыя жыхары. У 2012 годзе ў Венесуэле працавала каля 700 беларусаў. Як правіла, гэта былі майстры, прарабы, бухгалтары, эканамісты і перакладчыкі. Сумесна з венесуэльскім персаналам - пад 7,5 тыс. чалавек. Акрамя звычайных будаўнікоў, яны працавалі на пасадах інжынераў па якасці, кадравікоў, вадзіцеляў, медыкаў<ref name="копричева"/>. Беларускія будаўнікі атрымлівалі каля 1500 долараў, венесуэльскія рабочыя-каля 1000. Таксама беларусы мелі камандзіровачныя-50 долараў у суткі першыя 60 дзён, а з 61-га дня — 30 долараў у суткі. У выніку ў прараба атрымлівалася дзесьці 2500 долараў у месяц. Сялілі замежнікаў у гарадскія кватэры<ref name="онлинер"/>. Многія венесуэльцы прыкладна ведалі, дзе размешчаная Беларусь, але пры гэтым называлі замежнікаў «руса», гэта значыць [[рускія]]. Пра краіну ў асноўным адклікаліся станоўча, хоць мелі бедныя звесткі<ref name="онлинер">[https://realt.onliner.by/2011/12/03/venes Белорусские строители зарабатывают в Венесуэле 2500 долларов и опасаются выходить по вечерам на улицу] // Onliner, 3 декабря 2011</ref>. Размаўляючы з насельніцтвам, маладыя беларусы вельмі хутка асвойвалі іспанскую мову. Некаторыя бралі шлюбы з венесуэльцамі і заставаліся тут жыць<ref name="копричева"/>. Хоць на будпляцоўках працавалі перакладчыкі, але цэлы дзень на адным аб'екце знаходзіцца не маглі і надаючы на кожны дом па 30-60 хвілін. З часам, трохі асвоіўшы іспанскую, беларусы навучыліся ў большасці выпадкаў і без іх. Перакладчыка, часам па тэлефоне, выклікалі толькі пры ўзнікненні цяжкасцяў<ref name="онлинер"/>. Перад камандзіроўкай у Венесуэле супрацоўнікі-беларусы праходзілі сур'ёзны адбор. Шмат увагі надавалася эмацыйнай устойлівасці чалавека. З кожным праводзіўся інструктаж па тэхніцы бяспекі. Ён уключае ў сябе правілы паводзін на тэрыторыі Венесуэлы, у прыватнасці, не рэкамендавалася хадзіць па горадзе ў адзіночку, мець пры сабе каштоўнасці. Камандзіроўкі беларускіх спецыялістаў доўжыліся каля года. Пры гэтым у іх заўсёды была скасаваць кантракт і вярнуцца дадому, але ў гэтым выпадку зваротны білет даводзілася купляць за свой кошт<ref name="копричева"/>. Будаўнічы трэст №25 горада [[Баранавічы]] ў сваёй аб'яве паказваў, што абавязковая ўмова – гэта заключэнне працоўнага кантракту мінімум на год. Суіскальнікаў адбіралі ў выніку конкурсу ў адной з менскіх кампаній, якая займалася падборам кадраў для працы ў Венесуэле. Як распавялі «АІФ» у гэтай кампаніі, асноўнае патрабаванне – гэта адукацыя: у Венесуэлу паедуць спецыялісты з вышэйшай адукацыяй, акрамя гэтага ўлічваецца досвед працы: звярталі ўвагу на тое, дзе і на якіх аб'ектах працаваў суіскальнік раней і колькі гадоў. Важна, каб быў досвед працы менавіта ў гэтай сферы. Простых рабочых набіраюць ужо там па меры неабходнасці<ref>[https://aif.by/social/money/nekotorye_zhiteli_goroda_baranovichi_mogut_reshit_svoi_problemy_s_trudoustroystvom_v_venesuele_ Некоторые жители города Барановичи могут решить свои проблемы с трудоустройством в Венесуэле.] // Аргументы и факты, № 6 от 9 февраля 2011 года </ref>. Трапіць у краіну ў якасці размеркавання маглі таксама гэта выпускнікі будаўнічага факультэта [[Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт|Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта]] са спецыяльнасцю «прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва». Папярэдне яны праходзілі тэставанне. Акрамя спецыяльных ведаў кандыдаты павінны валодаць здольнасцямі кіраўніка, так як ім трэба было ўзначаліць брыгады венесуэльскіх рабочых<ref>[https://www.sb.by/articles/vypuskniki-brestskogo-tekhnicheskogo-universiteta-otpravyatsya-rabotat-v-venesuelu.html Выпускники Брестского технического университета отправятся работать в Венесуэлу] // СБ. Беларусь сегодня, 25 апреля 2011</ref>. У 2011 годзе 26 прадстаўнікоў студэнцкага будаўнічага атрада з БрДТУ прымалі ўдзел ва ўзвядзенні жылых дамоў у горадзе Маракай<ref name="студ"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Эканоміка Венесуэлы]][[Катэгорыя:Будаўніцтва]][[Катэгорыя:Уга Чавес]] e3ctlvxisgcrwolse49l7b7cm1whld1 5165082 5165080 2026-07-12T16:39:29Z DBatura 73587 /* Землетрасенні 2026 года */ 5165082 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Беларуска-венесуэльскія адносіны}} [[File:Misión Vivienda en Fuerte Tiuna.jpg|thumb|250px|Жылыя шматкватэрныя дамы ў сталічным раёне Фуертэ Тыуна.]] З канца 2000-х гадоў беларускія спецыялісты актыўна прыцягваюцца да будаўніцтва розных аб’ектаў у [[Венесуэла|Венесуэле]], а менавіта жылых комплексаў, сацыяльнай і прамысловай інфраструктуры. Галоўным чынам у краіне дзейнічалі кампаніі [[МАПІД]], «Белзамежбуд» і баранавіцкі будаўнічы трэст №25. == Ход работ == Актыўнае супрацоўніцтва ў сферы пачалося ў 2007 годзе, калі ў рамках міжурадавага пагаднення створана беларуска-венесуэльскае прадпрыемства VEMPROINCO. З венесуэльскага боку заснавальнікам выступіла дзяржаўнае прадпрыемства Vialidad Sucre S.A., з беларускага — ЗАТ «Белзамежбуд»<ref name="сб"/>. У лютым 2011 года, пасля буйной паводкі і на фоне жыллёвага крызісу, стартавала праграма «''Вялікая місія жылля Венесуэлы''» ([[Іспанская мова|ісп]]: ''Gran Misión Vivienda Venezuela'', ''GMVV'')<ref name=":1">[https://cadenaser.com/ser/2015/11/04/internacional/1446627601_845426.html Maduro se juega su bigote al cumplimiento de una promesa política|data=4 de novembro de 2015]</ref><ref name=":2">[https://efectococuyo.com/cocuyo-chequea/mision-vivienda-tendria-que-construir-2-casas-por-minuto-para-cumplir-meta-de-5-millones-cocuyochequea/ Misión Vivienda tendría que construir 2 casas por minuto para cumplir meta de 5 millones]</ref>. Яе прыярытэтнымі групамі сталі беднякі, уключаючы жыхароў [[трушчобы|трушчоб]], і людзі з сярэднім дастаткам. Каардынатарам выступіў міністр энергетыкі і нафтавай прамысловасці Рафаэль Рамірэс. За першыя 20 месяцаў, да канца 2012 года, у рамках праграмы было здадзена ў эксплуатацыю амаль 350 тыс. пабудаванага жылля па ўсёй краіне. За гэты час у жыллё ўлады ўклалі 98 млрд. балівараў (28 млрд. дол.). Разам з жыллём узводзіліся дзіцячыя сады і школы<ref>[https://ont.by/ru/world-ru/view/v-venesyele-preodoleli-rybezh-v-dva-mln-kvartir.-stroit-pomogali-belorysi-8213-2018/ В Венесуэле преодолели рубеж в два млн квартир. Строить помогали белорусы]</ref><ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/osnovnye-etapy-zhizni-i-politicheskoy-deyatelnosti-ugo-chavesa Основные этапы жизни и политической деятельности Уго Чавеса]</ref>. У рамках праграмы жыхары набывалі жыллё па доўгатэрміновым плане плацяжоў, заснаваным на іх магчымасцях і кошту будаўніцтва, а не рынкавых цэнах на нерухомасць. Пры гэтым удзельнікі праграмы не валодаюць поўнымі правамі ўласнасці на жыллё. Калі грамадзяне жадаюць прадаць свой дом на працягу трыццаці гадоў пасля набыцця, урад мае першачарговае права куплі<ref name="bbc060316">{{cite web |last1=Livingstone |first1=Grace |date=6 March 2016 |title=Venezuelan social housing: Division over right to buy |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-35689461 |access-date=27 November 2021 |website=BBC News}}</ref>. Сродкі на будаўніцтва жылля вылучаліся з даходаў дзяржаўнай нафтагазавай кампаніі [[PDVSA|Petróleos de Venezuela (PDVSA)]]<ref>{{Cite web |title=Bases de Misiones Sociales: Una estrategia electoral |trans-title=Social Missions Bases: An Electoral Strategy |url=https://transparenciave.org/project/bases-de-misiones-sociales-una-estrategia-electoral/ |access-date=2022-11-26 |website=Transparencia Venezuela |language=es}}</ref>, укладаў супольных саветаў і замежнага фінансавання, у прыватнасці, з [[КНР|Кітая]], [[РФ|Расіі]], [[Уругвай|Уругвая]], [[Беларусь|Беларусі]]<ref name=":1" /><ref name=":3" />. Пры гэтым праграма падвергнулася крытыцы з-за карупцыі, непразрыстасці і структурных недахопаў<ref>{{Cite news|title=Lo que Maduro no dice: Destapan olla de corrupción en construcción de Misión Vivienda|url=https://elcooperante.com/lo-que-nadie-investiga-destapan-olla-de-corrupcion-en-construcciones-de-la-mision-vivienda/|date=15 March 2017|access-date=23 December 2021|publisher=El Cooperante}}</ref><ref>{{Cite web |last=Avendaño |first=Emily |date=2017-10-02 |title=Tiembla la Misión Vivienda |trans-title=The Housing Mission trembles |url=https://elestimulo.com/climax/ciudad/2017-10-02/tiembla-la-mision-vivienda/ |access-date=2022-11-26 |website=El Estímulo |language=es}}</ref><ref>{{cite web|url=https://diariodecaracas.com/que-sucede/colegio-ingenieros-alerta-sobre-deterioro-en-obras-mision-vivienda|title=Colegio de Ingenieros alerta sobre deterioro en obras de Misión Vivienda|access-date=2021-12-23|date=2015-01-06|website=El Diario de Caracas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106083703/https://diariodecaracas.com/que-sucede/colegio-ingenieros-alerta-sobre-deterioro-en-obras-mision-vivienda|archive-date=6 January 2015}}</ref>. Будаўніцтва сацыяльнага жылля ў Венесуэле сіламі беларускіх спецыялістаў пачыналася з мікрараёна ў [[Маракай|Маракае]] на 2420 кватэр<ref>[https://realt.onliner.by/2013/11/27/v-venesuele Белорусы построят еще 2 тысячи квартир в Венесуэле] // Onliner, 27 ноября 2013</ref>. На студзень 2010 года замежнікі заклалі падмурак будучых будынкаў. Разам з тым венесуэльскі бок прапанаваў будаўнікам другую пляцоўку для асваення — у горадзе Тэхерыа Флорэс, дзе былі пабудаваныя каля трох тысяч кватэр. Таксама спецыялісты з Беларусі склалі генеральныя планы гарадоў [[Барынас]] і Тэхрыяс, заняліся распрацоўкай праекта будаўніцтва ў Венесуэле [[аграгарадок|аграгарадка]], падрыхтавалі прапановы па ўзвядзенні перапрацоўчых прадпрыемстваў мясной і малочнай прамысловасці і прадставілі праект па рэканструкцыі жылога раёна Мірафлорэс у Каракасе<ref>Наталля Вярбіцкая. [https://www.sb.by/articles/motsny-padmurak.html Моцны падмурак] // СБ. Беларусь сегодня, 21 студзеня 2010</ref>. За 2009—2011 гады беларусы ўзвялі ў Каракасе 2 520 кватэр. На лета 2016 года ўсяго пабудавана: 7 256 кватэр, уключаючы жылы комплекс Фуертэ Тыуна ў [[Каракас]]е (8 дамоў на 288 квартэр) для ваенных, спартсменаў і пацярпелых ад стыхійных бедстваў, а таксама жыллё ў горадзе Маракай на 4 448 кватэр, у тым ліку на тэрыторыі ваеннай базы Лібертадор і раён Гуасімаль (каля 70 пяціпавярховых дамоў). Крыху пазней у тым жа горадзе ўзвялі паліцэйскі ўчастак, пажарнае дэпо, супермаркет і завод па вытворчасці жалезабетонных вырабаў. Акрамя таго, сіламі беларусаў у Венесуэле таксама ўзведзены цагляны завод у Гватыры (стаў самым буйным у Венесуэле — магутнасцю больш за 125 млн. штук цэглы ў год<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/belorusy-v-venesuele-primenili-innovatsionnyy-metod-parallelnogo-proektirovaniya-i-stroitelstva.html Белорусы в Венесуэле применили инновационный метод параллельного проектирования и строительства] // СБ. Беларусь сегодня, 9 апреля 2010</ref>), цэх па зборцы [[МАЗ]]аў, завод па вытворчасці трактароў «[[Беларус (трактар)|Беларусь]]» і «Амкадор», дзе вырабляюць будаўнічую тэхніку. Усё гэта працуе па беларускай франшызе. Многія будматэрыялы прывозіліся з Беларусі: плітка і сантэхніка «Керамін», ліфты — «Магілёўліфтмаш»<ref name="копричева">Анна Копричева. [https://realt.by/news/article/17386/ Интервью с белорусом, который строит социальное жилье в Венесуэле ― стране пустых прилавков и 700% инфляции] // REALT.BY, 27 июня 2016</ref>. Першапачаткова планавалася да 2017 года ўзвесці 2 млн дамоў. Пазней урад паставіў мэту пабудаваць тры мільёны дамоў да 2019 года; у 2018 годзе [[Нікалас Мадура]] павысіў яе да пяці мільёнаў да 2020 года<ref name=":2" /><ref name=":3">[https://www.theguardian.com/housing-network/2013/jun/06/public-investment-housing-venezuela Lessons from Latin America: the case for public investment in housing]</ref>.У перыяд з 2011 па 2017 год урад Венесуэлы пабудаваў 1,3 мільёна новых дамоў у рамках праграмы GMVV<ref>{{cite web |last1=García |first1=Teresa |title=Under the Eyes of Hugo Chavez |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-01-19/in-venezuela-the-eyes-of-hugo-chavez-are-everywhere |website=Bloomberg.com |access-date=9 July 2024 |language=en |date=19 January 2017}}</ref>, а да ліпеня 2023 года — 4,6 мільёнаў дамоў<ref>{{cite web |last1=Martinez |first1=Juan |date=21 July 2023 |title=Venezuelan government delivers 4.6 million homes under housing program |url=https://www.riotimesonline.com/brazil-news/mercosur/venezuela/venezuelan-government-delivers-4-6-million-homes-under-housing-program/ |access-date=22 July 2023 |website=The Rio Times}}</ref>. На 2017 год беларускія фірмы (кампаніі [[МАПІД]]<ref name="земл"/> і «Белзамежбуд», у тым ліку з удзелам спецыялістаў з [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], уключаючы баранавіцкі будаўнічы трэст №25) пабудавалі па ўсёй Венесуэле больш за 20 тысяч аб’ектаў<ref name="студ">[https://t.me/bsoby/10875 Белорусские дома в Венесуэле выстояли перед лицом глобальной катастрофы]</ref>. Пасля некаторага перапынку Беларусь і Венесуэла аднавілі рэалізацыю сумесных праектаў у сферы жыллёвага будаўніцтва. У 2022 годзе ў раёне Каракаса Фуертэ Тыуна здадзена ў строй два шматкватэрныя будынкі на 120 кватэр. Усяго здадзена 912 кватэр (20 дамоў) і дзіцячы сад<ref>[https://belta.by/society/view/v-venesuele-vvedeny-v-stroj-postroennye-belorusskimi-kompanijami-doma-na-120-kvartir-510404-2022/ В Венесуэле введены в строй построенные белорусскими компаниями дома на 120 квартир]</ref>. == Землетрасенні 2026 года == З-за сейсмічнай актыўнасці ў Венесуэле прад’яўляліся высокія патрабаванні да ўстойлівасці будынкаў, таму аб’екты будаваліся выключна маналітным спосабам. У Каракасе, напрыклад, беларусы зрабілі палевы падмурак глыбінёй да 20 метраў, затым залілі маналітную пліту і ўзвялі маналітны каркас<ref name="копричева"/>. [[Землетрасенні ў Венесуэле (2026)|Землетрасенні 2026 года]] прывялі да поўнага абвальвання або сур'ёзнага пашкоджання некалькіх жылых комплексаў, пабудаваных у рамках GMVV<ref name="ANSA-GMVV-2026">[https://www.ansalatina.com/amp/americalatina/noticia/latinoamerica/2026/06/28/sismos-exponen-fallas-estructurales-en-viviendas-de-emblematico-plan-oficial_fc6605a0-8f37-4b85-a0f8-987a218e84f8.html Sismos exponen fallas estructurales en viviendas de emblemático plan oficial]</ref>. Сейсмалагічны ўдар не вытрымалі многія будынкі, але беларускія дамы, у тым ліку раёне Каракаса Фуэртэ-Тыуна і ў [[Арагуа|штаце Арагуа]], выстаялі. На гэта звярнулі ўвагу карыстальнікі Інтэрнэту, і відэа беларускіх кварталаў завірусілася ў Сеціве<ref name="земл">[https://tochka.by/articles/life/zemletryasenie_v_venesuele_razrushilo_59_tysyach_zdaniy_belorusskie_vystoyali/ Землетрясение в Венесуэле разрушило 59 000 зданий, белорусские – выстояли]</ref><ref name="студ"/>. == Персанал == 80% персаналу на будоўлях ― мясцовыя жыхары. У 2012 годзе ў Венесуэле працавала каля 700 беларусаў. Як правіла, гэта былі майстры, прарабы, бухгалтары, эканамісты і перакладчыкі. Сумесна з венесуэльскім персаналам - пад 7,5 тыс. чалавек. Акрамя звычайных будаўнікоў, яны працавалі на пасадах інжынераў па якасці, кадравікоў, вадзіцеляў, медыкаў<ref name="копричева"/>. Беларускія будаўнікі атрымлівалі каля 1500 долараў, венесуэльскія рабочыя-каля 1000. Таксама беларусы мелі камандзіровачныя-50 долараў у суткі першыя 60 дзён, а з 61-га дня — 30 долараў у суткі. У выніку ў прараба атрымлівалася дзесьці 2500 долараў у месяц. Сялілі замежнікаў у гарадскія кватэры<ref name="онлинер"/>. Многія венесуэльцы прыкладна ведалі, дзе размешчаная Беларусь, але пры гэтым называлі замежнікаў «руса», гэта значыць [[рускія]]. Пра краіну ў асноўным адклікаліся станоўча, хоць мелі бедныя звесткі<ref name="онлинер">[https://realt.onliner.by/2011/12/03/venes Белорусские строители зарабатывают в Венесуэле 2500 долларов и опасаются выходить по вечерам на улицу] // Onliner, 3 декабря 2011</ref>. Размаўляючы з насельніцтвам, маладыя беларусы вельмі хутка асвойвалі іспанскую мову. Некаторыя бралі шлюбы з венесуэльцамі і заставаліся тут жыць<ref name="копричева"/>. Хоць на будпляцоўках працавалі перакладчыкі, але цэлы дзень на адным аб'екце знаходзіцца не маглі і надаючы на кожны дом па 30-60 хвілін. З часам, трохі асвоіўшы іспанскую, беларусы навучыліся ў большасці выпадкаў і без іх. Перакладчыка, часам па тэлефоне, выклікалі толькі пры ўзнікненні цяжкасцяў<ref name="онлинер"/>. Перад камандзіроўкай у Венесуэле супрацоўнікі-беларусы праходзілі сур'ёзны адбор. Шмат увагі надавалася эмацыйнай устойлівасці чалавека. З кожным праводзіўся інструктаж па тэхніцы бяспекі. Ён уключае ў сябе правілы паводзін на тэрыторыі Венесуэлы, у прыватнасці, не рэкамендавалася хадзіць па горадзе ў адзіночку, мець пры сабе каштоўнасці. Камандзіроўкі беларускіх спецыялістаў доўжыліся каля года. Пры гэтым у іх заўсёды была скасаваць кантракт і вярнуцца дадому, але ў гэтым выпадку зваротны білет даводзілася купляць за свой кошт<ref name="копричева"/>. Будаўнічы трэст №25 горада [[Баранавічы]] ў сваёй аб'яве паказваў, што абавязковая ўмова – гэта заключэнне працоўнага кантракту мінімум на год. Суіскальнікаў адбіралі ў выніку конкурсу ў адной з менскіх кампаній, якая займалася падборам кадраў для працы ў Венесуэле. Як распавялі «АІФ» у гэтай кампаніі, асноўнае патрабаванне – гэта адукацыя: у Венесуэлу паедуць спецыялісты з вышэйшай адукацыяй, акрамя гэтага ўлічваецца досвед працы: звярталі ўвагу на тое, дзе і на якіх аб'ектах працаваў суіскальнік раней і колькі гадоў. Важна, каб быў досвед працы менавіта ў гэтай сферы. Простых рабочых набіраюць ужо там па меры неабходнасці<ref>[https://aif.by/social/money/nekotorye_zhiteli_goroda_baranovichi_mogut_reshit_svoi_problemy_s_trudoustroystvom_v_venesuele_ Некоторые жители города Барановичи могут решить свои проблемы с трудоустройством в Венесуэле.] // Аргументы и факты, № 6 от 9 февраля 2011 года </ref>. Трапіць у краіну ў якасці размеркавання маглі таксама гэта выпускнікі будаўнічага факультэта [[Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт|Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта]] са спецыяльнасцю «прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва». Папярэдне яны праходзілі тэставанне. Акрамя спецыяльных ведаў кандыдаты павінны валодаць здольнасцямі кіраўніка, так як ім трэба было ўзначаліць брыгады венесуэльскіх рабочых<ref>[https://www.sb.by/articles/vypuskniki-brestskogo-tekhnicheskogo-universiteta-otpravyatsya-rabotat-v-venesuelu.html Выпускники Брестского технического университета отправятся работать в Венесуэлу] // СБ. Беларусь сегодня, 25 апреля 2011</ref>. У 2011 годзе 26 прадстаўнікоў студэнцкага будаўнічага атрада з БрДТУ прымалі ўдзел ва ўзвядзенні жылых дамоў у горадзе Маракай<ref name="студ"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Эканоміка Венесуэлы]][[Катэгорыя:Будаўніцтва]][[Катэгорыя:Уга Чавес]] n4qqjilg4wp0o2n9nsijq2eu318ax6k 5165084 5165082 2026-07-12T16:42:46Z DBatura 73587 /* Персанал */ 5165084 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Беларуска-венесуэльскія адносіны}} [[File:Misión Vivienda en Fuerte Tiuna.jpg|thumb|250px|Жылыя шматкватэрныя дамы ў сталічным раёне Фуертэ Тыуна.]] З канца 2000-х гадоў беларускія спецыялісты актыўна прыцягваюцца да будаўніцтва розных аб’ектаў у [[Венесуэла|Венесуэле]], а менавіта жылых комплексаў, сацыяльнай і прамысловай інфраструктуры. Галоўным чынам у краіне дзейнічалі кампаніі [[МАПІД]], «Белзамежбуд» і баранавіцкі будаўнічы трэст №25. == Ход работ == Актыўнае супрацоўніцтва ў сферы пачалося ў 2007 годзе, калі ў рамках міжурадавага пагаднення створана беларуска-венесуэльскае прадпрыемства VEMPROINCO. З венесуэльскага боку заснавальнікам выступіла дзяржаўнае прадпрыемства Vialidad Sucre S.A., з беларускага — ЗАТ «Белзамежбуд»<ref name="сб"/>. У лютым 2011 года, пасля буйной паводкі і на фоне жыллёвага крызісу, стартавала праграма «''Вялікая місія жылля Венесуэлы''» ([[Іспанская мова|ісп]]: ''Gran Misión Vivienda Venezuela'', ''GMVV'')<ref name=":1">[https://cadenaser.com/ser/2015/11/04/internacional/1446627601_845426.html Maduro se juega su bigote al cumplimiento de una promesa política|data=4 de novembro de 2015]</ref><ref name=":2">[https://efectococuyo.com/cocuyo-chequea/mision-vivienda-tendria-que-construir-2-casas-por-minuto-para-cumplir-meta-de-5-millones-cocuyochequea/ Misión Vivienda tendría que construir 2 casas por minuto para cumplir meta de 5 millones]</ref>. Яе прыярытэтнымі групамі сталі беднякі, уключаючы жыхароў [[трушчобы|трушчоб]], і людзі з сярэднім дастаткам. Каардынатарам выступіў міністр энергетыкі і нафтавай прамысловасці Рафаэль Рамірэс. За першыя 20 месяцаў, да канца 2012 года, у рамках праграмы было здадзена ў эксплуатацыю амаль 350 тыс. пабудаванага жылля па ўсёй краіне. За гэты час у жыллё ўлады ўклалі 98 млрд. балівараў (28 млрд. дол.). Разам з жыллём узводзіліся дзіцячыя сады і школы<ref>[https://ont.by/ru/world-ru/view/v-venesyele-preodoleli-rybezh-v-dva-mln-kvartir.-stroit-pomogali-belorysi-8213-2018/ В Венесуэле преодолели рубеж в два млн квартир. Строить помогали белорусы]</ref><ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/osnovnye-etapy-zhizni-i-politicheskoy-deyatelnosti-ugo-chavesa Основные этапы жизни и политической деятельности Уго Чавеса]</ref>. У рамках праграмы жыхары набывалі жыллё па доўгатэрміновым плане плацяжоў, заснаваным на іх магчымасцях і кошту будаўніцтва, а не рынкавых цэнах на нерухомасць. Пры гэтым удзельнікі праграмы не валодаюць поўнымі правамі ўласнасці на жыллё. Калі грамадзяне жадаюць прадаць свой дом на працягу трыццаці гадоў пасля набыцця, урад мае першачарговае права куплі<ref name="bbc060316">{{cite web |last1=Livingstone |first1=Grace |date=6 March 2016 |title=Venezuelan social housing: Division over right to buy |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-35689461 |access-date=27 November 2021 |website=BBC News}}</ref>. Сродкі на будаўніцтва жылля вылучаліся з даходаў дзяржаўнай нафтагазавай кампаніі [[PDVSA|Petróleos de Venezuela (PDVSA)]]<ref>{{Cite web |title=Bases de Misiones Sociales: Una estrategia electoral |trans-title=Social Missions Bases: An Electoral Strategy |url=https://transparenciave.org/project/bases-de-misiones-sociales-una-estrategia-electoral/ |access-date=2022-11-26 |website=Transparencia Venezuela |language=es}}</ref>, укладаў супольных саветаў і замежнага фінансавання, у прыватнасці, з [[КНР|Кітая]], [[РФ|Расіі]], [[Уругвай|Уругвая]], [[Беларусь|Беларусі]]<ref name=":1" /><ref name=":3" />. Пры гэтым праграма падвергнулася крытыцы з-за карупцыі, непразрыстасці і структурных недахопаў<ref>{{Cite news|title=Lo que Maduro no dice: Destapan olla de corrupción en construcción de Misión Vivienda|url=https://elcooperante.com/lo-que-nadie-investiga-destapan-olla-de-corrupcion-en-construcciones-de-la-mision-vivienda/|date=15 March 2017|access-date=23 December 2021|publisher=El Cooperante}}</ref><ref>{{Cite web |last=Avendaño |first=Emily |date=2017-10-02 |title=Tiembla la Misión Vivienda |trans-title=The Housing Mission trembles |url=https://elestimulo.com/climax/ciudad/2017-10-02/tiembla-la-mision-vivienda/ |access-date=2022-11-26 |website=El Estímulo |language=es}}</ref><ref>{{cite web|url=https://diariodecaracas.com/que-sucede/colegio-ingenieros-alerta-sobre-deterioro-en-obras-mision-vivienda|title=Colegio de Ingenieros alerta sobre deterioro en obras de Misión Vivienda|access-date=2021-12-23|date=2015-01-06|website=El Diario de Caracas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106083703/https://diariodecaracas.com/que-sucede/colegio-ingenieros-alerta-sobre-deterioro-en-obras-mision-vivienda|archive-date=6 January 2015}}</ref>. Будаўніцтва сацыяльнага жылля ў Венесуэле сіламі беларускіх спецыялістаў пачыналася з мікрараёна ў [[Маракай|Маракае]] на 2420 кватэр<ref>[https://realt.onliner.by/2013/11/27/v-venesuele Белорусы построят еще 2 тысячи квартир в Венесуэле] // Onliner, 27 ноября 2013</ref>. На студзень 2010 года замежнікі заклалі падмурак будучых будынкаў. Разам з тым венесуэльскі бок прапанаваў будаўнікам другую пляцоўку для асваення — у горадзе Тэхерыа Флорэс, дзе былі пабудаваныя каля трох тысяч кватэр. Таксама спецыялісты з Беларусі склалі генеральныя планы гарадоў [[Барынас]] і Тэхрыяс, заняліся распрацоўкай праекта будаўніцтва ў Венесуэле [[аграгарадок|аграгарадка]], падрыхтавалі прапановы па ўзвядзенні перапрацоўчых прадпрыемстваў мясной і малочнай прамысловасці і прадставілі праект па рэканструкцыі жылога раёна Мірафлорэс у Каракасе<ref>Наталля Вярбіцкая. [https://www.sb.by/articles/motsny-padmurak.html Моцны падмурак] // СБ. Беларусь сегодня, 21 студзеня 2010</ref>. За 2009—2011 гады беларусы ўзвялі ў Каракасе 2 520 кватэр. На лета 2016 года ўсяго пабудавана: 7 256 кватэр, уключаючы жылы комплекс Фуертэ Тыуна ў [[Каракас]]е (8 дамоў на 288 квартэр) для ваенных, спартсменаў і пацярпелых ад стыхійных бедстваў, а таксама жыллё ў горадзе Маракай на 4 448 кватэр, у тым ліку на тэрыторыі ваеннай базы Лібертадор і раён Гуасімаль (каля 70 пяціпавярховых дамоў). Крыху пазней у тым жа горадзе ўзвялі паліцэйскі ўчастак, пажарнае дэпо, супермаркет і завод па вытворчасці жалезабетонных вырабаў. Акрамя таго, сіламі беларусаў у Венесуэле таксама ўзведзены цагляны завод у Гватыры (стаў самым буйным у Венесуэле — магутнасцю больш за 125 млн. штук цэглы ў год<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/belorusy-v-venesuele-primenili-innovatsionnyy-metod-parallelnogo-proektirovaniya-i-stroitelstva.html Белорусы в Венесуэле применили инновационный метод параллельного проектирования и строительства] // СБ. Беларусь сегодня, 9 апреля 2010</ref>), цэх па зборцы [[МАЗ]]аў, завод па вытворчасці трактароў «[[Беларус (трактар)|Беларусь]]» і «Амкадор», дзе вырабляюць будаўнічую тэхніку. Усё гэта працуе па беларускай франшызе. Многія будматэрыялы прывозіліся з Беларусі: плітка і сантэхніка «Керамін», ліфты — «Магілёўліфтмаш»<ref name="копричева">Анна Копричева. [https://realt.by/news/article/17386/ Интервью с белорусом, который строит социальное жилье в Венесуэле ― стране пустых прилавков и 700% инфляции] // REALT.BY, 27 июня 2016</ref>. Першапачаткова планавалася да 2017 года ўзвесці 2 млн дамоў. Пазней урад паставіў мэту пабудаваць тры мільёны дамоў да 2019 года; у 2018 годзе [[Нікалас Мадура]] павысіў яе да пяці мільёнаў да 2020 года<ref name=":2" /><ref name=":3">[https://www.theguardian.com/housing-network/2013/jun/06/public-investment-housing-venezuela Lessons from Latin America: the case for public investment in housing]</ref>.У перыяд з 2011 па 2017 год урад Венесуэлы пабудаваў 1,3 мільёна новых дамоў у рамках праграмы GMVV<ref>{{cite web |last1=García |first1=Teresa |title=Under the Eyes of Hugo Chavez |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-01-19/in-venezuela-the-eyes-of-hugo-chavez-are-everywhere |website=Bloomberg.com |access-date=9 July 2024 |language=en |date=19 January 2017}}</ref>, а да ліпеня 2023 года — 4,6 мільёнаў дамоў<ref>{{cite web |last1=Martinez |first1=Juan |date=21 July 2023 |title=Venezuelan government delivers 4.6 million homes under housing program |url=https://www.riotimesonline.com/brazil-news/mercosur/venezuela/venezuelan-government-delivers-4-6-million-homes-under-housing-program/ |access-date=22 July 2023 |website=The Rio Times}}</ref>. На 2017 год беларускія фірмы (кампаніі [[МАПІД]]<ref name="земл"/> і «Белзамежбуд», у тым ліку з удзелам спецыялістаў з [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], уключаючы баранавіцкі будаўнічы трэст №25) пабудавалі па ўсёй Венесуэле больш за 20 тысяч аб’ектаў<ref name="студ">[https://t.me/bsoby/10875 Белорусские дома в Венесуэле выстояли перед лицом глобальной катастрофы]</ref>. Пасля некаторага перапынку Беларусь і Венесуэла аднавілі рэалізацыю сумесных праектаў у сферы жыллёвага будаўніцтва. У 2022 годзе ў раёне Каракаса Фуертэ Тыуна здадзена ў строй два шматкватэрныя будынкі на 120 кватэр. Усяго здадзена 912 кватэр (20 дамоў) і дзіцячы сад<ref>[https://belta.by/society/view/v-venesuele-vvedeny-v-stroj-postroennye-belorusskimi-kompanijami-doma-na-120-kvartir-510404-2022/ В Венесуэле введены в строй построенные белорусскими компаниями дома на 120 квартир]</ref>. == Землетрасенні 2026 года == З-за сейсмічнай актыўнасці ў Венесуэле прад’яўляліся высокія патрабаванні да ўстойлівасці будынкаў, таму аб’екты будаваліся выключна маналітным спосабам. У Каракасе, напрыклад, беларусы зрабілі палевы падмурак глыбінёй да 20 метраў, затым залілі маналітную пліту і ўзвялі маналітны каркас<ref name="копричева"/>. [[Землетрасенні ў Венесуэле (2026)|Землетрасенні 2026 года]] прывялі да поўнага абвальвання або сур'ёзнага пашкоджання некалькіх жылых комплексаў, пабудаваных у рамках GMVV<ref name="ANSA-GMVV-2026">[https://www.ansalatina.com/amp/americalatina/noticia/latinoamerica/2026/06/28/sismos-exponen-fallas-estructurales-en-viviendas-de-emblematico-plan-oficial_fc6605a0-8f37-4b85-a0f8-987a218e84f8.html Sismos exponen fallas estructurales en viviendas de emblemático plan oficial]</ref>. Сейсмалагічны ўдар не вытрымалі многія будынкі, але беларускія дамы, у тым ліку раёне Каракаса Фуэртэ-Тыуна і ў [[Арагуа|штаце Арагуа]], выстаялі. На гэта звярнулі ўвагу карыстальнікі Інтэрнэту, і відэа беларускіх кварталаў завірусілася ў Сеціве<ref name="земл">[https://tochka.by/articles/life/zemletryasenie_v_venesuele_razrushilo_59_tysyach_zdaniy_belorusskie_vystoyali/ Землетрясение в Венесуэле разрушило 59 000 зданий, белорусские – выстояли]</ref><ref name="студ"/>. == Персанал == 80% персаналу на будоўлях ― мясцовыя жыхары. У 2012 годзе ў Венесуэле працавала каля 700 беларусаў. Як правіла, гэта былі майстры, прарабы, бухгалтары, эканамісты і перакладчыкі. Сумесна з венесуэльскім персаналам — пад 7,5 тыс. чалавек. Акрамя звычайных будаўнікоў, яны працавалі на пасадах інжынераў па якасці, кадравікоў, вадзіцеляў, медыкаў<ref name="копричева"/>. Беларускія будаўнікі атрымлівалі каля 1500 долараў, венесуэльскія рабочыя — каля 1000. Таксама беларусы мелі камандзіровачныя — 50 долараў у суткі першыя 60 дзён, а з 61-га дня — 30 долараў у суткі. У выніку ў прараба атрымлівалася дзесьці 2500 долараў у месяц. Сялілі замежнікаў у гарадскія кватэры<ref name="онлинер"/>. Многія венесуэльцы прыкладна ведалі, дзе размешчаная Беларусь, але пры гэтым называлі замежнікаў «руса», гэта значыць [[рускія]]. Пра краіну ў асноўным адклікаліся станоўча, хоць мелі бедныя звесткі<ref name="онлинер">[https://realt.onliner.by/2011/12/03/venes Белорусские строители зарабатывают в Венесуэле 2500 долларов и опасаются выходить по вечерам на улицу] // Onliner, 3 декабря 2011</ref>. Размаўляючы з насельніцтвам, маладыя беларусы вельмі хутка асвойвалі іспанскую мову. Некаторыя бралі шлюбы з венесуэльцамі і заставаліся тут жыць<ref name="копричева"/>. Хоць на будпляцоўках працавалі перакладчыкі, але цэлы дзень на адным аб’екце знаходзіцца не маглі, надаючы на кожны дом па 30—60 хвілін. З часам, трохі асвоіўшы іспанскую, беларусы навучыліся ў большасці выпадкаў і без іх. Перакладчыка, часам па тэлефоне, выклікалі толькі пры ўзнікненні цяжкасцяў<ref name="онлинер"/>. Перад камандзіроўкай у Венесуэле супрацоўнікі-беларусы праходзілі сур’ёзны адбор. Шмат увагі надавалася эмацыйнай устойлівасці чалавека. З кожным праводзіўся інструктаж па тэхніцы бяспекі. Ён уключае ў сябе правілы паводзін на тэрыторыі Венесуэлы, у прыватнасці, не рэкамендавалася хадзіць па горадзе ў адзіночку, мець пры сабе каштоўнасці. Камандзіроўкі беларускіх спецыялістаў доўжыліся каля года. Пры гэтым у іх заўсёды была скасаваць кантракт і вярнуцца дадому, але ў гэтым выпадку зваротны білет даводзілася купляць за свой кошт<ref name="копричева"/>. Будаўнічы трэст №25 горада [[Баранавічы]] ў сваёй аб’яве паказваў, што абавязковая ўмова – гэта заключэнне працоўнага кантракту мінімум на год. Суіскальнікаў адбіралі ў выніку конкурсу ў адной з менскіх кампаній, якая займалася падборам кадраў для працы ў Венесуэле. Асноўнае патрабаванне – гэта адукацыя: у Венесуэлу запрашаліся спецыялісты з вышэйшай адукацыяй, акрамя гэтага ўлічваецца вопыт працы: звярталі ўвагу на тое, дзе і на якіх аб’ектах працаваў суіскальнік раней і колькі гадоў. Важна, каб быў вопыт працы менавіта ў гэтай сферы. Простых рабочых набіраюць ужо там па меры неабходнасці<ref>[https://aif.by/social/money/nekotorye_zhiteli_goroda_baranovichi_mogut_reshit_svoi_problemy_s_trudoustroystvom_v_venesuele_ Некоторые жители города Барановичи могут решить свои проблемы с трудоустройством в Венесуэле.] // Аргументы и факты, № 6 от 9 февраля 2011 года </ref>. Трапіць у краіну ў якасці размеркавання маглі таксама гэта выпускнікі будаўнічага факультэта [[Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт|Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта]] са спецыяльнасцю «прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва». Папярэдне яны праходзілі тэставанне. Акрамя спецыяльных ведаў кандыдаты павінны валодаць здольнасцямі кіраўніка, так як ім трэба было ўзначаліць брыгады венесуэльскіх рабочых<ref>[https://www.sb.by/articles/vypuskniki-brestskogo-tekhnicheskogo-universiteta-otpravyatsya-rabotat-v-venesuelu.html Выпускники Брестского технического университета отправятся работать в Венесуэлу] // СБ. Беларусь сегодня, 25 апреля 2011</ref>. У 2011 годзе 26 прадстаўнікоў студэнцкага будаўнічага атрада з БрДТУ прымалі ўдзел ва ўзвядзенні жылых дамоў у горадзе Маракай<ref name="студ"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Эканоміка Венесуэлы]][[Катэгорыя:Будаўніцтва]][[Катэгорыя:Уга Чавес]] atq7yfnyact2hfz3zmx24vwddh0fg3m 5165161 5165084 2026-07-12T20:10:40Z DBatura 73587 /* Землетрасенні 2026 года */ 5165161 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Беларуска-венесуэльскія адносіны}} [[File:Misión Vivienda en Fuerte Tiuna.jpg|thumb|250px|Жылыя шматкватэрныя дамы ў сталічным раёне Фуертэ Тыуна.]] З канца 2000-х гадоў беларускія спецыялісты актыўна прыцягваюцца да будаўніцтва розных аб’ектаў у [[Венесуэла|Венесуэле]], а менавіта жылых комплексаў, сацыяльнай і прамысловай інфраструктуры. Галоўным чынам у краіне дзейнічалі кампаніі [[МАПІД]], «Белзамежбуд» і баранавіцкі будаўнічы трэст №25. == Ход работ == Актыўнае супрацоўніцтва ў сферы пачалося ў 2007 годзе, калі ў рамках міжурадавага пагаднення створана беларуска-венесуэльскае прадпрыемства VEMPROINCO. З венесуэльскага боку заснавальнікам выступіла дзяржаўнае прадпрыемства Vialidad Sucre S.A., з беларускага — ЗАТ «Белзамежбуд»<ref name="сб"/>. У лютым 2011 года, пасля буйной паводкі і на фоне жыллёвага крызісу, стартавала праграма «''Вялікая місія жылля Венесуэлы''» ([[Іспанская мова|ісп]]: ''Gran Misión Vivienda Venezuela'', ''GMVV'')<ref name=":1">[https://cadenaser.com/ser/2015/11/04/internacional/1446627601_845426.html Maduro se juega su bigote al cumplimiento de una promesa política|data=4 de novembro de 2015]</ref><ref name=":2">[https://efectococuyo.com/cocuyo-chequea/mision-vivienda-tendria-que-construir-2-casas-por-minuto-para-cumplir-meta-de-5-millones-cocuyochequea/ Misión Vivienda tendría que construir 2 casas por minuto para cumplir meta de 5 millones]</ref>. Яе прыярытэтнымі групамі сталі беднякі, уключаючы жыхароў [[трушчобы|трушчоб]], і людзі з сярэднім дастаткам. Каардынатарам выступіў міністр энергетыкі і нафтавай прамысловасці Рафаэль Рамірэс. За першыя 20 месяцаў, да канца 2012 года, у рамках праграмы было здадзена ў эксплуатацыю амаль 350 тыс. пабудаванага жылля па ўсёй краіне. За гэты час у жыллё ўлады ўклалі 98 млрд. балівараў (28 млрд. дол.). Разам з жыллём узводзіліся дзіцячыя сады і школы<ref>[https://ont.by/ru/world-ru/view/v-venesyele-preodoleli-rybezh-v-dva-mln-kvartir.-stroit-pomogali-belorysi-8213-2018/ В Венесуэле преодолели рубеж в два млн квартир. Строить помогали белорусы]</ref><ref>[https://cyberleninka.ru/article/n/osnovnye-etapy-zhizni-i-politicheskoy-deyatelnosti-ugo-chavesa Основные этапы жизни и политической деятельности Уго Чавеса]</ref>. У рамках праграмы жыхары набывалі жыллё па доўгатэрміновым плане плацяжоў, заснаваным на іх магчымасцях і кошту будаўніцтва, а не рынкавых цэнах на нерухомасць. Пры гэтым удзельнікі праграмы не валодаюць поўнымі правамі ўласнасці на жыллё. Калі грамадзяне жадаюць прадаць свой дом на працягу трыццаці гадоў пасля набыцця, урад мае першачарговае права куплі<ref name="bbc060316">{{cite web |last1=Livingstone |first1=Grace |date=6 March 2016 |title=Venezuelan social housing: Division over right to buy |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-35689461 |access-date=27 November 2021 |website=BBC News}}</ref>. Сродкі на будаўніцтва жылля вылучаліся з даходаў дзяржаўнай нафтагазавай кампаніі [[PDVSA|Petróleos de Venezuela (PDVSA)]]<ref>{{Cite web |title=Bases de Misiones Sociales: Una estrategia electoral |trans-title=Social Missions Bases: An Electoral Strategy |url=https://transparenciave.org/project/bases-de-misiones-sociales-una-estrategia-electoral/ |access-date=2022-11-26 |website=Transparencia Venezuela |language=es}}</ref>, укладаў супольных саветаў і замежнага фінансавання, у прыватнасці, з [[КНР|Кітая]], [[РФ|Расіі]], [[Уругвай|Уругвая]], [[Беларусь|Беларусі]]<ref name=":1" /><ref name=":3" />. Пры гэтым праграма падвергнулася крытыцы з-за карупцыі, непразрыстасці і структурных недахопаў<ref>{{Cite news|title=Lo que Maduro no dice: Destapan olla de corrupción en construcción de Misión Vivienda|url=https://elcooperante.com/lo-que-nadie-investiga-destapan-olla-de-corrupcion-en-construcciones-de-la-mision-vivienda/|date=15 March 2017|access-date=23 December 2021|publisher=El Cooperante}}</ref><ref>{{Cite web |last=Avendaño |first=Emily |date=2017-10-02 |title=Tiembla la Misión Vivienda |trans-title=The Housing Mission trembles |url=https://elestimulo.com/climax/ciudad/2017-10-02/tiembla-la-mision-vivienda/ |access-date=2022-11-26 |website=El Estímulo |language=es}}</ref><ref>{{cite web|url=https://diariodecaracas.com/que-sucede/colegio-ingenieros-alerta-sobre-deterioro-en-obras-mision-vivienda|title=Colegio de Ingenieros alerta sobre deterioro en obras de Misión Vivienda|access-date=2021-12-23|date=2015-01-06|website=El Diario de Caracas|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106083703/https://diariodecaracas.com/que-sucede/colegio-ingenieros-alerta-sobre-deterioro-en-obras-mision-vivienda|archive-date=6 January 2015}}</ref>. Будаўніцтва сацыяльнага жылля ў Венесуэле сіламі беларускіх спецыялістаў пачыналася з мікрараёна ў [[Маракай|Маракае]] на 2420 кватэр<ref>[https://realt.onliner.by/2013/11/27/v-venesuele Белорусы построят еще 2 тысячи квартир в Венесуэле] // Onliner, 27 ноября 2013</ref>. На студзень 2010 года замежнікі заклалі падмурак будучых будынкаў. Разам з тым венесуэльскі бок прапанаваў будаўнікам другую пляцоўку для асваення — у горадзе Тэхерыа Флорэс, дзе былі пабудаваныя каля трох тысяч кватэр. Таксама спецыялісты з Беларусі склалі генеральныя планы гарадоў [[Барынас]] і Тэхрыяс, заняліся распрацоўкай праекта будаўніцтва ў Венесуэле [[аграгарадок|аграгарадка]], падрыхтавалі прапановы па ўзвядзенні перапрацоўчых прадпрыемстваў мясной і малочнай прамысловасці і прадставілі праект па рэканструкцыі жылога раёна Мірафлорэс у Каракасе<ref>Наталля Вярбіцкая. [https://www.sb.by/articles/motsny-padmurak.html Моцны падмурак] // СБ. Беларусь сегодня, 21 студзеня 2010</ref>. За 2009—2011 гады беларусы ўзвялі ў Каракасе 2 520 кватэр. На лета 2016 года ўсяго пабудавана: 7 256 кватэр, уключаючы жылы комплекс Фуертэ Тыуна ў [[Каракас]]е (8 дамоў на 288 квартэр) для ваенных, спартсменаў і пацярпелых ад стыхійных бедстваў, а таксама жыллё ў горадзе Маракай на 4 448 кватэр, у тым ліку на тэрыторыі ваеннай базы Лібертадор і раён Гуасімаль (каля 70 пяціпавярховых дамоў). Крыху пазней у тым жа горадзе ўзвялі паліцэйскі ўчастак, пажарнае дэпо, супермаркет і завод па вытворчасці жалезабетонных вырабаў. Акрамя таго, сіламі беларусаў у Венесуэле таксама ўзведзены цагляны завод у Гватыры (стаў самым буйным у Венесуэле — магутнасцю больш за 125 млн. штук цэглы ў год<ref name="сб">[https://www.sb.by/articles/belorusy-v-venesuele-primenili-innovatsionnyy-metod-parallelnogo-proektirovaniya-i-stroitelstva.html Белорусы в Венесуэле применили инновационный метод параллельного проектирования и строительства] // СБ. Беларусь сегодня, 9 апреля 2010</ref>), цэх па зборцы [[МАЗ]]аў, завод па вытворчасці трактароў «[[Беларус (трактар)|Беларусь]]» і «Амкадор», дзе вырабляюць будаўнічую тэхніку. Усё гэта працуе па беларускай франшызе. Многія будматэрыялы прывозіліся з Беларусі: плітка і сантэхніка «Керамін», ліфты — «Магілёўліфтмаш»<ref name="копричева">Анна Копричева. [https://realt.by/news/article/17386/ Интервью с белорусом, который строит социальное жилье в Венесуэле ― стране пустых прилавков и 700% инфляции] // REALT.BY, 27 июня 2016</ref>. Першапачаткова планавалася да 2017 года ўзвесці 2 млн дамоў. Пазней урад паставіў мэту пабудаваць тры мільёны дамоў да 2019 года; у 2018 годзе [[Нікалас Мадура]] павысіў яе да пяці мільёнаў да 2020 года<ref name=":2" /><ref name=":3">[https://www.theguardian.com/housing-network/2013/jun/06/public-investment-housing-venezuela Lessons from Latin America: the case for public investment in housing]</ref>.У перыяд з 2011 па 2017 год урад Венесуэлы пабудаваў 1,3 мільёна новых дамоў у рамках праграмы GMVV<ref>{{cite web |last1=García |first1=Teresa |title=Under the Eyes of Hugo Chavez |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-01-19/in-venezuela-the-eyes-of-hugo-chavez-are-everywhere |website=Bloomberg.com |access-date=9 July 2024 |language=en |date=19 January 2017}}</ref>, а да ліпеня 2023 года — 4,6 мільёнаў дамоў<ref>{{cite web |last1=Martinez |first1=Juan |date=21 July 2023 |title=Venezuelan government delivers 4.6 million homes under housing program |url=https://www.riotimesonline.com/brazil-news/mercosur/venezuela/venezuelan-government-delivers-4-6-million-homes-under-housing-program/ |access-date=22 July 2023 |website=The Rio Times}}</ref>. На 2017 год беларускія фірмы (кампаніі [[МАПІД]]<ref name="земл"/> і «Белзамежбуд», у тым ліку з удзелам спецыялістаў з [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], уключаючы баранавіцкі будаўнічы трэст №25) пабудавалі па ўсёй Венесуэле больш за 20 тысяч аб’ектаў<ref name="студ">[https://t.me/bsoby/10875 Белорусские дома в Венесуэле выстояли перед лицом глобальной катастрофы]</ref>. Пасля некаторага перапынку Беларусь і Венесуэла аднавілі рэалізацыю сумесных праектаў у сферы жыллёвага будаўніцтва. У 2022 годзе ў раёне Каракаса Фуертэ Тыуна здадзена ў строй два шматкватэрныя будынкі на 120 кватэр. Усяго здадзена 912 кватэр (20 дамоў) і дзіцячы сад<ref>[https://belta.by/society/view/v-venesuele-vvedeny-v-stroj-postroennye-belorusskimi-kompanijami-doma-na-120-kvartir-510404-2022/ В Венесуэле введены в строй построенные белорусскими компаниями дома на 120 квартир]</ref>. == Землетрасенні 2026 года == З-за сейсмічнай актыўнасці ў Венесуэле прад’яўляліся высокія патрабаванні да ўстойлівасці будынкаў, таму аб’екты будаваліся выключна маналітным спосабам. У Каракасе, напрыклад, беларусы зрабілі палевы падмурак глыбінёй да 20 метраў, затым залілі маналітную пліту і ўзвялі маналітны каркас<ref name="копричева"/>. [[Землетрасенні ў Венесуэле (2026)|Землетрасенні 2026 года]] прывялі да поўнага абвальвання або сур’ёзнага пашкоджання некалькіх жылых комплексаў, пабудаваных у рамках GMVV<ref name="ANSA-GMVV-2026">[https://www.ansalatina.com/amp/americalatina/noticia/latinoamerica/2026/06/28/sismos-exponen-fallas-estructurales-en-viviendas-de-emblematico-plan-oficial_fc6605a0-8f37-4b85-a0f8-987a218e84f8.html Sismos exponen fallas estructurales en viviendas de emblemático plan oficial]</ref>. Сейсмалагічны ўдар не вытрымалі многія будынкі, але беларускія дамы, у тым ліку ў раёне Каракаса Фуэртэ-Тыуна і ў [[Арагуа|штаце Арагуа]], выстаялі. На гэта звярнулі ўвагу карыстальнікі Інтэрнэту, і відэа беларускіх кварталаў завірусілася ў Сеціве<ref name="земл">[https://tochka.by/articles/life/zemletryasenie_v_venesuele_razrushilo_59_tysyach_zdaniy_belorusskie_vystoyali/ Землетрясение в Венесуэле разрушило 59 000 зданий, белорусские – выстояли]</ref><ref name="студ"/>. == Персанал == 80% персаналу на будоўлях ― мясцовыя жыхары. У 2012 годзе ў Венесуэле працавала каля 700 беларусаў. Як правіла, гэта былі майстры, прарабы, бухгалтары, эканамісты і перакладчыкі. Сумесна з венесуэльскім персаналам — пад 7,5 тыс. чалавек. Акрамя звычайных будаўнікоў, яны працавалі на пасадах інжынераў па якасці, кадравікоў, вадзіцеляў, медыкаў<ref name="копричева"/>. Беларускія будаўнікі атрымлівалі каля 1500 долараў, венесуэльскія рабочыя — каля 1000. Таксама беларусы мелі камандзіровачныя — 50 долараў у суткі першыя 60 дзён, а з 61-га дня — 30 долараў у суткі. У выніку ў прараба атрымлівалася дзесьці 2500 долараў у месяц. Сялілі замежнікаў у гарадскія кватэры<ref name="онлинер"/>. Многія венесуэльцы прыкладна ведалі, дзе размешчаная Беларусь, але пры гэтым называлі замежнікаў «руса», гэта значыць [[рускія]]. Пра краіну ў асноўным адклікаліся станоўча, хоць мелі бедныя звесткі<ref name="онлинер">[https://realt.onliner.by/2011/12/03/venes Белорусские строители зарабатывают в Венесуэле 2500 долларов и опасаются выходить по вечерам на улицу] // Onliner, 3 декабря 2011</ref>. Размаўляючы з насельніцтвам, маладыя беларусы вельмі хутка асвойвалі іспанскую мову. Некаторыя бралі шлюбы з венесуэльцамі і заставаліся тут жыць<ref name="копричева"/>. Хоць на будпляцоўках працавалі перакладчыкі, але цэлы дзень на адным аб’екце знаходзіцца не маглі, надаючы на кожны дом па 30—60 хвілін. З часам, трохі асвоіўшы іспанскую, беларусы навучыліся ў большасці выпадкаў і без іх. Перакладчыка, часам па тэлефоне, выклікалі толькі пры ўзнікненні цяжкасцяў<ref name="онлинер"/>. Перад камандзіроўкай у Венесуэле супрацоўнікі-беларусы праходзілі сур’ёзны адбор. Шмат увагі надавалася эмацыйнай устойлівасці чалавека. З кожным праводзіўся інструктаж па тэхніцы бяспекі. Ён уключае ў сябе правілы паводзін на тэрыторыі Венесуэлы, у прыватнасці, не рэкамендавалася хадзіць па горадзе ў адзіночку, мець пры сабе каштоўнасці. Камандзіроўкі беларускіх спецыялістаў доўжыліся каля года. Пры гэтым у іх заўсёды была скасаваць кантракт і вярнуцца дадому, але ў гэтым выпадку зваротны білет даводзілася купляць за свой кошт<ref name="копричева"/>. Будаўнічы трэст №25 горада [[Баранавічы]] ў сваёй аб’яве паказваў, што абавязковая ўмова – гэта заключэнне працоўнага кантракту мінімум на год. Суіскальнікаў адбіралі ў выніку конкурсу ў адной з менскіх кампаній, якая займалася падборам кадраў для працы ў Венесуэле. Асноўнае патрабаванне – гэта адукацыя: у Венесуэлу запрашаліся спецыялісты з вышэйшай адукацыяй, акрамя гэтага ўлічваецца вопыт працы: звярталі ўвагу на тое, дзе і на якіх аб’ектах працаваў суіскальнік раней і колькі гадоў. Важна, каб быў вопыт працы менавіта ў гэтай сферы. Простых рабочых набіраюць ужо там па меры неабходнасці<ref>[https://aif.by/social/money/nekotorye_zhiteli_goroda_baranovichi_mogut_reshit_svoi_problemy_s_trudoustroystvom_v_venesuele_ Некоторые жители города Барановичи могут решить свои проблемы с трудоустройством в Венесуэле.] // Аргументы и факты, № 6 от 9 февраля 2011 года </ref>. Трапіць у краіну ў якасці размеркавання маглі таксама гэта выпускнікі будаўнічага факультэта [[Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт|Брэсцкага дзяржаўнага тэхнічнага ўніверсітэта]] са спецыяльнасцю «прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва». Папярэдне яны праходзілі тэставанне. Акрамя спецыяльных ведаў кандыдаты павінны валодаць здольнасцямі кіраўніка, так як ім трэба было ўзначаліць брыгады венесуэльскіх рабочых<ref>[https://www.sb.by/articles/vypuskniki-brestskogo-tekhnicheskogo-universiteta-otpravyatsya-rabotat-v-venesuelu.html Выпускники Брестского технического университета отправятся работать в Венесуэлу] // СБ. Беларусь сегодня, 25 апреля 2011</ref>. У 2011 годзе 26 прадстаўнікоў студэнцкага будаўнічага атрада з БрДТУ прымалі ўдзел ва ўзвядзенні жылых дамоў у горадзе Маракай<ref name="студ"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Эканоміка Венесуэлы]][[Катэгорыя:Будаўніцтва]][[Катэгорыя:Уга Чавес]] 6l3bn2110qwc7qdr84gl83wxnoiaash 0 810785 5165097 2026-07-12T17:40:05Z Dzejka 157132 крыніца — [[be-tarask:Іван Кушнярук]] 5165097 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іва́н Кушняру́к''' ({{ДН|7|7|1991}}, [[Лунінец]] — {{ДС|27|6|2026}}) — беларускі актор тэатру і кіно. У 2015—2020 гадах быў акторам Нацыянальнага акадэмічнага тэатру імя Янкі Купалы. Пасля звальнення большасці трупы ў жніўні 2020 году пакінуў тэатр разам з іншымі купалаўцамі. == Жыццяпіс == Нарадзіўся 7 ліпеня 1991 году ў Лунінцы. У 2015 годзе скончыў тэатральны факультэт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтва па спецыяльнасці «Акторскае мастацтва драматычнага тэатру і кіно» (курс заслужанай дзяячкі мастацтваў Беларусі [[Лілія Манакова|Ліліі Манаковай]]). У тым самым годзе быў прыняты ў трупу [[Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы|Нацыянальнага акадэмічнага тэатру імя Янкі Купалы]]<ref name="afisha">[https://afisha.me/people/ivan_kushnyaruk/ Іван Кушнярук] на afisha.me</ref>. У Купалаўскім тэатры ўдзельнічаў у шэрагу пастановак класічнай і сучаснай беларускай ды замежнай драматургіі. Іграў у спектаклях «Рэвізор», «Школа падаткаплацельшчыкаў», «Кароль Лір», «Вешальнікі», «Местачковае кабарэ», «Дзве душы», «En souvenir de Шагал», «Юбілей ювеліра», «Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях», а таксама ў пастаноўцы «Шабаны»<ref name="afisha"/>. У жніўні 2020 году, падчас пратэстаў у Беларусі, звольніўся з Купалаўскага тэатру разам з большасцю ягонай трупы. Тады ён сказаў: «Галоўнае — гэта людзі. І мы застаемся разам, каб купалаўскай сям’ёй не разгубіцца»<ref name="smerc">[https://nashaniva.com/399723 Памёр купалавец Іван Кушнярук. Яму было 34 гады]</ref>. Памёр 27 чэрвеня 2026 году ва ўзросьце 34 гадоў. Пра смерць паведамілі ягоныя сябры, пазней інфармацыю пацвердзілі беларускія СМІ<ref name="smerc"/>. == Творчасць == === Тэатр<ref name="afisha"/> === * «Рэвізор»; * «Школа падаткаплацельшчыкаў»; * «Кароль Лір»; * «Вешальнікі»; * «Местачковае кабарэ»; * Вартавыя Тадж-Махала * «Дзве душы»; * «En souvenir de Шагал»; * «Юбілей ювэліра»; * «Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях»; * «Шабаны». === Фільмаграфія === * 2016 — «Мухтар. Новый след», 21-я сэрыя «Подкуп» * 2023 — «Постучись в мою калитку» * 2019 — «Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях» (''Кінасьпектакль'') == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/post/458772/works/ Іван Кушнярук] на kino-teatr.ru {{DEFAULTSORT:Кушнярук, Іван}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лунінцы]] [[Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]] m28xvm2a6qki7emmdb7vh0l3mnat6ja 5165100 5165097 2026-07-12T17:40:46Z Dzejka 157132 /* Жыццяпіс */ 5165100 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іва́н Кушняру́к''' ({{ДН|7|7|1991}}, [[Лунінец]] — {{ДС|27|6|2026}}) — беларускі актор тэатру і кіно. У 2015—2020 гадах быў акторам Нацыянальнага акадэмічнага тэатру імя Янкі Купалы. Пасля звальнення большасці трупы ў жніўні 2020 году пакінуў тэатр разам з іншымі купалаўцамі. == Жыццяпіс == Нарадзіўся 7 ліпеня 1991 году ў Лунінцы. У 2015 годзе скончыў тэатральны факультэт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтва па спецыяльнасці «Акторскае мастацтва драматычнага тэатру і кіно» (курс заслужанай дзяячкі мастацтваў Беларусі [[Лілія Манакова|Ліліі Манаковай]]). У тым самым годзе быў прыняты ў трупу [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальнага акадэмічнага тэатру імя Янкі Купалы]]<ref name="afisha">[https://afisha.me/people/ivan_kushnyaruk/ Іван Кушнярук] на afisha.me</ref>. У Купалаўскім тэатры ўдзельнічаў у шэрагу пастановак класічнай і сучаснай беларускай ды замежнай драматургіі. Іграў у спектаклях «Рэвізор», «Школа падаткаплацельшчыкаў», «Кароль Лір», «Вешальнікі», «Местачковае кабарэ», «Дзве душы», «En souvenir de Шагал», «Юбілей ювеліра», «Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях», а таксама ў пастаноўцы «Шабаны»<ref name="afisha"/>. У жніўні 2020 году, падчас пратэстаў у Беларусі, звольніўся з Купалаўскага тэатру разам з большасцю ягонай трупы. Тады ён сказаў: «Галоўнае — гэта людзі. І мы застаемся разам, каб купалаўскай сям’ёй не разгубіцца»<ref name="smerc">[https://nashaniva.com/399723 Памёр купалавец Іван Кушнярук. Яму было 34 гады]</ref>. Памёр 27 чэрвеня 2026 году ва ўзросьце 34 гадоў. Пра смерць паведамілі ягоныя сябры, пазней інфармацыю пацвердзілі беларускія СМІ<ref name="smerc"/>. == Творчасць == === Тэатр<ref name="afisha"/> === * «Рэвізор»; * «Школа падаткаплацельшчыкаў»; * «Кароль Лір»; * «Вешальнікі»; * «Местачковае кабарэ»; * Вартавыя Тадж-Махала * «Дзве душы»; * «En souvenir de Шагал»; * «Юбілей ювэліра»; * «Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях»; * «Шабаны». === Фільмаграфія === * 2016 — «Мухтар. Новый след», 21-я сэрыя «Подкуп» * 2023 — «Постучись в мою калитку» * 2019 — «Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях» (''Кінасьпектакль'') == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/post/458772/works/ Іван Кушнярук] на kino-teatr.ru {{DEFAULTSORT:Кушнярук, Іван}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лунінцы]] [[Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]] dn7j8gavxqiyrp10peagg41mqyvb7ud 0 810786 5165099 2026-07-12T17:40:46Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Вайсковае фарміраванне}} '''12-ы літоўскі батальён шуцманшафта''' ({{lang-de|12 Lithuanische Schutzmannschaftsbataillon}}) — літоўскае калабарацыянісцкае ваенізаванае фарміраванне часоў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], якое супрацоўнічала з нямецкімі акупацы...» 5165099 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''12-ы літоўскі батальён шуцманшафта''' ({{lang-de|12 Lithuanische Schutzmannschaftsbataillon}}) — літоўскае калабарацыянісцкае ваенізаванае фарміраванне часоў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], якое супрацоўнічала з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі. == Гісторыя == Батальён дапаможнай паліцыі ([[шуцманшафт]]а) быў сфарміраваны 9 жніўня 1941 года ў [[Каўнас]]е<ref>Stoliarovas (2008a), p. 21</ref>. 12-ы батальён дапаможнай паліцыі выконваў указанні нямецкага камандавання: ахоўваў ваенныя аб’екты, лагеры савецкіх ваеннапалонных, патруляваў, удзельнічаў у [[Халакост|Халакосце]]<ref>{{Cite web |url=https://www.bernardinai.lt/2010-04-12-laisves-kyzkeles-lietuviu-policijos-batalionai-antrojo-pasaulinio-karo-metais/ |title=Laisvės kyžkelės. Lietuvių policijos batalionai Antrojo pasaulinio karo metais |publisher=Bernardinai.lt|access-date=2022-07-27 |archive-date=2021-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812100311/https://www.bernardinai.lt/2010-04-12-laisves-kyzkeles-lietuviu-policijos-batalionai-antrojo-pasaulinio-karo-metais/ |url-status=live }}</ref> і карных аперацыях супраць партызан і мірных жыхароў<ref>LIETUVIŲ PAGALBINĖS POLICIJOS (APSAUGOS) 12-ASIS BATALIONAS</ref>. У верасні—кастрычніку 1941 года калабарацыяністы з 12-га батальёна ахоўвалі лагер савецкіх ваеннапалонных у Каўнаскім і Іанаўскім раёнах, суправаджалі перавозку палонных у [[Вілкавішкіс]]. За спробу ўцёкаў байцы стралялі ў палонных без папярэджання. Кантакты з грамадзянскім насельніцтвам былі строга забароненыя. Пад Мінскам разам з немцамі члены батальёна вартавалі лагер [[Шталаг 352]], у якім утрымлівалася каля 100 000 палонных чырвонаармейцаў. 11—12 верасня 1941 года літоўскія калабарацыяністы і немцы прыбылі ў вёску [[Ужусаляй]] (Ёнаўскі раён) для помсты за напад на нямецкіх салдат. Былі схопленыя 200 чалавек, западозраных у антынацысцкім руху. Пасля адбору немцы і літоўскія паліцэйскія з 12-га батальёна расстралялі 48 рускіх [[стараверства ў Літве|старавераў]] (47 мужчын і 1 жанчыну). У кастрычніку—лістападзе 1941 года батальён прымаў удзел у забойствах яўрэяў у ваколіцах [[Мінск]]а, [[Барысаў (горад)|Барысава]] і [[Слуцк]]а ў [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]]. Пад камандаваннем Антанаса Імпулявічуса батальён разам з латышскімі, беларускімі калабарацыяністамі і нямецкай арміяй забілі каля 55 000 чалавек, у асноўным яўрэяў і палонных чырвонаармейцаў. Батальён прымаў удзел у карных аперацыях супраць партызан і мірных жыхароў на тэрыторыі Літвы і Беларусі. У [[Лагойск]]у ахвярамі калабарацыяністаў сталі 6 партызан і 1 камуніст, у [[Плешчаніцы|Плешчаніцах]] — 52 яўрэі і 2 партызаны. У верасні 1942 года разам з [[латышскія паліцэйскія батальёны|латышскімі паліцэйскімі]] і немцамі батальён, страціўшы ў баях 4 карнікаў, прымаў удзел у аперацыі супраць партызан брыгады «Дзядзькі Колі» ([[Пётр Рыгоравіч Лапацін|Пятра Лапаціна]]). Перад пачаткам аперацыі літоўскія калабарацыяністы жыхароў вёскі ў падвал будынка, які потым спалілі разам з жыхарамі. У лютым 1944 года 12-ы батальён шуцманшафта быў злучаны з 15-м батальёнам. За ўвесь час існавання батальён страціў загінулымі 34 калабарацыяніста. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Шуцманшафт]][[Катэгорыя:Калабарацыянізм у Вялікай Айчыннай вайне]][[Катэгорыя:Літва ў Другой сусветнай вайне]] 48a3xr3j07ma540a35hiog4c5iaaz5i 0 810787 5165102 2026-07-12T17:46:51Z Dzejka 157132 крыніца — [[be-tarask:Полацкія лабірынты]] 5165102 wikitext text/x-wiki {{выдавецтва}} '''«Полацкія лабірынты»''' ('''Połackija Łabirynty''') — беларускае незалежнае выдавецтва, заснаванае ў [[Польшча|Польшчы]] ў 2022 годзе. Спецыялізуецца на выданні беларускай мастацкай літаратуры, перакладной класікі, гуманітарных даследаванняў, мемуараў, гістарычных і дакументальных кніг. Працуе ў эміграцыі, выдаючы кнігі пераважна ў Варшаве.<ref>[https://bellit.info/tag/polackija-labirynty Полацкія Лабірынты]</ref><ref name="mark">[https://reform.news/u-padtrymku-belaruskih-vyda-co-u-varshave-pravjaduc-knizhny-market У падтрымку беларускіх выдаўцоў у Варшаве правядуць кніжны маркет]</ref> == Гісторыя == Выдавецтва пачало дзейнасць у 2022 годзе. Адным з першых выданняў стала кніга '''«Алесь»''', прысвечаная праваабаронцу і будучаму лаўрэату Нобелеўскай прэміі міру [[Алесь Бяляцкі|Алесю Бяляцкаму]].<ref>[https://knihauka.com/Ales_Bialiatski Кніга Алесь]</ref> Назва выдавецтва адсылае да раману [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] «Лабірынты», а таксама да культурнай спадчыны старажытнага [[Полацак|Полацку]]. З 2023 году выдавецтва рэгулярна прадстаўляе беларускія кнігі на [[Варшаўскі кніжны кірмаш|Варшаўскім кніжным кірмашы]] і іншых міжнародных кніжных форумах.<ref>[https://budzma.org/news/belaruski-stend-2024.html На Варшаўскім кніжным кірмашы будзе працаваць беларускі стэнд]</ref> У 2026 годзе «Полацкія лабірынты» далучыліся да арганізацыі кніжнага маркету ў падтрымку незалежных беларускіх выдаўцоў у Варшаве<ref name="mark"/>. == Дзейнасць == Асноўнымі напрамкамі працы выдавецтва з’яўляюцца: * беларуская мастацкая літаратура; * пераклады антычнай і еўрапейскай класікі; * гістарычная і філасофская літаратура; * эсэістка; * мемуары; * кнігі пра сучасную Беларусь. Выдавецтва супрацоўнічае з беларускімі аўтарамі, перакладчыкамі, мастакамі і дызайнерамі, якія працуюць як у Беларусі, так і ў эміграцыі. Паводле адкрытых каталогаў, да сярэдзіны 2026 году выдавецтва выпусціла больш за дзясятак кніг, а ягоны выдавецкі партфель працягвае папаўняцца.<ref>[https://knihauka.com/pl/producer/Полацкія-лабірынты/21 Полацкія лабірынты]</ref> == Выбраныя выданні == * ''Алесь'' — кніга пра Алеся Бяляцкага (2022). * [[Гамэр]]. ''Іліяда'' — першы поўны пераклад паэмы на беларускую мову. * [[Ігнат Канчэўскі]]. ''Адвечным шляхам''. * ''У восем гадоў я была на вайне'' — успаміны [[Івонка Сурвіла|Івонкі Сурвілы]]. * ''Свабода як біяграфія''. * ''Форма прысутнасці. Дваццаць размоваў пра кніжную вокладку''. * [[Аляксандр Фядута]]. ''Лексікон «Каласоў пад сярпом тваім»''. == Грамадская дзейнасць == Выдавецтва ўдзельнічае ў папулярызацыі беларускай кнігі за мяжой, супрацоўнічае з [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускім ПЭНам]], незалежнымі беларускімі культурнымі ініцыятывамі, бібліятэкамі і кнігарнямі Еўропы.<ref>[https://penbelarus.org/2026/05/17/tvorchaya-sustrecha-z-alesem-byalyaczkim-u-varshave.html Творчая сустрэча з Алесем Бяляцкім у Варшаве!]</ref> Кнігі выдавецтва прадстаўляюцца на міжнародных кніжных выставах, прэзентацыях і літаратурных сустрэчах у Польшчы, Швецыі, Літве ды іншых краінах.<ref>[https://interbok.se/index.php?news_id=193&route=information/news/news Героі і мы: сустрэча з Таццянай Нядбай і выдавецтвам «Полацкія лабірынты»]</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2022 годзе]] [[Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы]] l5hspvbnrvf8huu3a0um86n3s2v549w 5165113 5165102 2026-07-12T18:59:36Z JerzyKundrat 174 /* Выбраныя выданні */ арфаграфія 5165113 wikitext text/x-wiki {{выдавецтва}} '''«Полацкія лабірынты»''' ('''Połackija Łabirynty''') — беларускае незалежнае выдавецтва, заснаванае ў [[Польшча|Польшчы]] ў 2022 годзе. Спецыялізуецца на выданні беларускай мастацкай літаратуры, перакладной класікі, гуманітарных даследаванняў, мемуараў, гістарычных і дакументальных кніг. Працуе ў эміграцыі, выдаючы кнігі пераважна ў Варшаве.<ref>[https://bellit.info/tag/polackija-labirynty Полацкія Лабірынты]</ref><ref name="mark">[https://reform.news/u-padtrymku-belaruskih-vyda-co-u-varshave-pravjaduc-knizhny-market У падтрымку беларускіх выдаўцоў у Варшаве правядуць кніжны маркет]</ref> == Гісторыя == Выдавецтва пачало дзейнасць у 2022 годзе. Адным з першых выданняў стала кніга '''«Алесь»''', прысвечаная праваабаронцу і будучаму лаўрэату Нобелеўскай прэміі міру [[Алесь Бяляцкі|Алесю Бяляцкаму]].<ref>[https://knihauka.com/Ales_Bialiatski Кніга Алесь]</ref> Назва выдавецтва адсылае да раману [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] «Лабірынты», а таксама да культурнай спадчыны старажытнага [[Полацак|Полацку]]. З 2023 году выдавецтва рэгулярна прадстаўляе беларускія кнігі на [[Варшаўскі кніжны кірмаш|Варшаўскім кніжным кірмашы]] і іншых міжнародных кніжных форумах.<ref>[https://budzma.org/news/belaruski-stend-2024.html На Варшаўскім кніжным кірмашы будзе працаваць беларускі стэнд]</ref> У 2026 годзе «Полацкія лабірынты» далучыліся да арганізацыі кніжнага маркету ў падтрымку незалежных беларускіх выдаўцоў у Варшаве<ref name="mark"/>. == Дзейнасць == Асноўнымі напрамкамі працы выдавецтва з’яўляюцца: * беларуская мастацкая літаратура; * пераклады антычнай і еўрапейскай класікі; * гістарычная і філасофская літаратура; * эсэістка; * мемуары; * кнігі пра сучасную Беларусь. Выдавецтва супрацоўнічае з беларускімі аўтарамі, перакладчыкамі, мастакамі і дызайнерамі, якія працуюць як у Беларусі, так і ў эміграцыі. Паводле адкрытых каталогаў, да сярэдзіны 2026 году выдавецтва выпусціла больш за дзясятак кніг, а ягоны выдавецкі партфель працягвае папаўняцца.<ref>[https://knihauka.com/pl/producer/Полацкія-лабірынты/21 Полацкія лабірынты]</ref> == Выбраныя выданні == * ''Алесь'' — кніга пра Алеся Бяляцкага (2022). * [[Гамер]]. ''Іліяда'' — першы поўны пераклад паэмы на беларускую мову. * [[Ігнат Канчэўскі]]. ''Адвечным шляхам''. * ''У восем гадоў я была на вайне'' — успаміны [[Івонка Сурвіла|Івонкі Сурвілы]]. * ''Свабода як біяграфія''. * ''Форма прысутнасці. Дваццаць размоваў пра кніжную вокладку''. * [[Аляксандр Фядута]]. ''Лексікон «Каласоў пад сярпом тваім»''. == Грамадская дзейнасць == Выдавецтва ўдзельнічае ў папулярызацыі беларускай кнігі за мяжой, супрацоўнічае з [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускім ПЭНам]], незалежнымі беларускімі культурнымі ініцыятывамі, бібліятэкамі і кнігарнямі Еўропы.<ref>[https://penbelarus.org/2026/05/17/tvorchaya-sustrecha-z-alesem-byalyaczkim-u-varshave.html Творчая сустрэча з Алесем Бяляцкім у Варшаве!]</ref> Кнігі выдавецтва прадстаўляюцца на міжнародных кніжных выставах, прэзентацыях і літаратурных сустрэчах у Польшчы, Швецыі, Літве ды іншых краінах.<ref>[https://interbok.se/index.php?news_id=193&route=information/news/news Героі і мы: сустрэча з Таццянай Нядбай і выдавецтвам «Полацкія лабірынты»]</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2022 годзе]] [[Катэгорыя:Беларускія выдавецтвы]] mwapdieslvlqdargu1lzls5cb6sz72n 0 810788 5165112 2026-07-12T18:39:54Z Цімур 27525 Новая старонка: «{{Песня |Назва = Love You To |Вокладка = |Выканаўца = [[The Beatles]] | Аўтар = [[Джордж Харысан]] |Альбом = [[Revolver]] |Дата выпуску = 5 жніўня 1966 | Дата запісу = 11 красавіка 1966, [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]] |Жанр = {{flatlist| * [[індыйская музыка]]<ref>Lavezzoli, Peter (2006...» 5165112 wikitext text/x-wiki {{Песня |Назва = Love You To |Вокладка = |Выканаўца = [[The Beatles]] | Аўтар = [[Джордж Харысан]] |Альбом = [[Revolver]] |Дата выпуску = 5 жніўня 1966 | Дата запісу = 11 красавіка 1966, [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]] |Жанр = {{flatlist| * [[індыйская музыка]]<ref>Lavezzoli, Peter (2006). The Dawn of Indian Music in the West. New York, NY: Continuum. ISBN 0-8264-2819-3.</ref> * [[рага-рок]]{{sfn|Everett|1999|p=38}} }} |Мова = |Працягласць = 3:01 |Лэйбл = [[Parlophone]] |Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] |Папярэдняя = [[I'm Only Sleeping]] |Нумар1 = 3 |Нумар2 = 4 |Наступная =[[Here, There and Everywhere]] |Нумар3 = 5 |Яшчэ = }} '''«Love You To»''' ({{tr-en|Кахаю цябе}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», напісаная [[Джордж Харысан|Джорджам Харысанам]] і выпушчаная ў сёмым студыйным альбоме гурта — «[[Revolver]]» у 1966 годзе. [[Лестэр Бэнгс]] назваў гэтую кампазіцыю «першай ін'екцыяй року псеўдаўсходняй мудрасці»<ref name="bangs">''Джон Робертсан''. Поўны даведнік па песнях і альбомах "The Beatles"</ref>. Гэта першая песня Джорджа Харысана, напісаная ім пад уплывам [[індыйская музыка|індыйскай музыкі]]. Кампазіцыя выканана без удзелу астатніх трох удзельнікаў гурта. == Пра песню == Хаця Харысана і лічаць заснавальнікам стылю [[рага-рок]], у падобной манеры ім напісана толькі некалькі песень, першай з якіх стала «Love You To». [[Аранжыроўка]] дэманструе арыгінальны сплаў традыцый усходняй і заходняй музыкі — [[сітар]], [[табла]], дапоўненыя [[гітара]]мі (акустычнай і фуз-гітарай) і [[бубен|бубнам]]<ref name="music-facts">[http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Love_You_to/ Факты о песне «Love You to»] {{Wayback|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Love_You_to/ |date=20090819160149 }} на сайте ''music-facts.ru''</ref>. «Love You To» была першай песняй «The Beatles», арыентаванай на класічную [[індыйская музыка|індыйскую музыку]]. У тыя гады асаблівую цікавасць да такой музыкі праяўляў гітарыст гурта Джордж Харысан, натхнёны выступам індыйскага [[кампазітар]]а [[Раві Шанкар]]а. Харысан вывучаў сітар Шанкара і рабіў усялякія эксперыменты з гучаннем гэтага музычнага інструмента. Пра гісторыю стварэння гэтай песні [[Джордж Харысан|Харысан]] распавядаў: {{пачатак цытаты}}Песню „Love You То“ я напісаў для [[сітар]]а, бо сітар гучыць так прыемна, а мая цікавасць да яго пастаянна ўзмацнялася. Мне хацелася напісаць мелодыю адмыслова для [[сітар]]а. А яшчэ ў ёй ёсць партыя для [[табла|таблы]]; таго разу мы ўпершыню запрасілі выканаўцу, які грае на гэтым інструменце<ref name="letitbeatmartin">[http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_175.html Интервью с участниками группы] {{Wayback|url=http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_175.html |date=20131105195151 }} на сайте ''letitbeat.narod.ru''{{ref|ru}}</ref>. {{канец цытаты}} Песня была запісана 11 красавіка 1966 года фактычна ўдваіх — Харысанам і [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]], які наклаў партыю [[бэк-вакал]]у. 13 лістапада [[Рынга Стар|Стар]] запісаў дарожку з бубнам, а Мак-Картні — фальцэтныя гармоніі, пазней выдаленыя з канчатковага варыянта<ref name="music-facts" />. «Love You To» з'яўляецца першай [[поп-музыка|поп]]-песняй, вытрыманай у незаходняй форме. Яна цалкам заснавана на [[індыйская музыка|індыйскай музыцы]], пацвярджэннем чаго з'яўляюцца структура песні і яе інструментальнае суправаджэнне<ref>''Пітэр Лавезолі''. «Росквіт індыйскай музыкі на Захадзе»</ref>. Пераказ [[Джордж Харысан|Джорджам Харысанам]] [[будызм|некаторых ідэй з будыйскіх]] духоўных [[трактат|тэкстаў]] (яго асноўнае чытанне ў апошнія некалькі месяцаў) проста падкрэсліваў ідэю ''«[[Think for Yourself]]»'' з папярэдняга альбома (''«[[Rubber Soul]]»''). Кароткая частка песні была ўключана ў мультфільм «The Beatles» ''«[[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|Жоўтая падводная лодка]]»'', калі мультыплікацыйны герой Харысана з'яўляецца ў пачатку фільма. Рабочая назва песні — «''Granny Smith''»<ref name="lewisohn1p72-73">{{кніга |загаловак=«Гуказапісныя сесіі The Beatles» |спасылка=https://archive.org/details/beatlesrecording00lewi |год=1988 |старонкі=[https://archive.org/details/beatlesrecording00lewi/page/72 72]—73 |выдавецтва=«Harmony Books» |месца=Нью-Ёрк |isbn=0-517-57066-1 |мова= |аўтар=[[Марк Льюісан]]}}</ref> (англ.: «Бабуля Сміт»). == У запісе ўдзельнічалі == * Джордж Харысан — [[сітар]], [[тамбура]], двойчы здубляваны вакал, бэк-вакал * Аніл Бхагват — [[табла]] * Рынга Стар — [[тамбурын]]. * Пол Мак-Картні — фальцэтныя гармоніі ''(выдалены з канчатковага варыянта песні)''. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |загаловак=The Beatles Anthology |спасылка=https://archive.org/details/beatlesanthology0000unse |выдавецтва={{нп1|Chronicle Books}} |месца=San Francisco, CA |год=2000 |isbn=0-8118-2684-8 |ref=The |мова= |аўтар=The Beatles}} * {{кніга |загаловак=All Together Now: The First Complete Beatles Discography 1961–1975 |выдавецтва=Ballantine Books |месца=New York, NY |год=1976 |isbn=0-345-25680-8 |ref=Castleman |мова=en |аўтар=Castleman, Harry; Podrazik, Walter J.}} * {{кніга |загаловак=George Harrison |спасылка=https://archive.org/details/georgeharrison0000clay |выдавецтва=Sanctuary |месца=London |год=2003 |isbn=1-86074-489-3 |ref=Clayson |мова= |аўтар=Clayson, Alan}} * {{кніга |загаловак=Harrison |спасылка=https://archive.org/details/harrison00fine |выдавецтва=Rolling Stone Press |месца=New York, NY |год=2002 |isbn=978-0-7432-3581-5 |ref=The |мова= |аўтар=The Editors of ''Rolling Stone''}} * {{кніга |год=1999 |загаловак=The Beatles as Musicians: Revolver Through the Anthology |спасылка=https://archive.org/details/beatlesasmusicia0000ever |выдавецтва=Oxford University Press |месца=New York, NY |isbn=0-19-512941-5 |ref=Everett |мова=en |аўтар=Everett, Walter }} * {{кніга |загаловак=Can't Buy Me Love: The Beatles, Britain and America |выдавецтва={{нп1|Little, Brown Book Group|Piatkus|en|Little, Brown Book Group}} |месца=London |год=2007 |isbn=978-0-7499-2988-6 |ref=Gould |мова=en |аўтар=Gould, Jonathan}} * {{кніга |загаловак=Here Comes the Sun: The Spiritual and Musical Journey of George Harrison |спасылка=https://archive.org/details/herecomessunspir0000gree |выдавецтва=John Wiley & Sons |месца=Hoboken, NJ |год=2006 |isbn=978-0-470-12780-3 |ref=Greene |мова=en |аўтар=Greene, Joshua M.}} * {{кніга |загаловак=I, Me, Mine |выдавецтва={{нп1|Chronicle Books}} |месца=San Francisco, CA |год=2002 |isbn=978-0-8118-5900-4 |ref=Harrison |мова= |аўтар=Harrison, George}} * {{кніга |загаловак=A Day in the Life: The Music and Artistry of the Beatles |выдавецтва={{нп1|Pan Books}} |месца=London |год=1996 |isbn=0-330-33891-9 |ref=Hertsgaard |мова=en |аўтар=Hertsgaard, Mark}} * {{кніга |загаловак=The Words and Music of George Harrison |спасылка=https://archive.org/details/wordsmusicofgeor0000ingl |выдавецтва=Praeger |месца=Santa Barbara, CA |год=2010 |isbn=978-0-313-37532-3 |ref=Inglis |мова= |аўтар=Inglis, Ian}} * {{кніга |загаловак=This Bird Has Flown: The Enduring Beauty of Rubber Soul Fifty Years On |спасылка=https://archive.org/details/thisbirdhasflown0000krut |год=2015 |выдавецтва=Backbeat Books |месца=Milwaukee, WI |ref=Kruth |isbn=978-1-6171-3573-6 |мова=en |аўтар=Kruth, John}} * {{кніга |загаловак=The Dawn of Indian Music in the West |спасылка=https://archive.org/details/dawnofindianmusi0000lave |выдавецтва=Continuum |месца=New York, NY |год=2006 |isbn=0-8264-2819-3 |ref=Lavezzoli |мова= |аўтар=Lavezzoli, Peter}} * {{кніга |загаловак=While My Guitar Gently Weeps: The Music of George Harrison |спасылка=https://archive.org/details/whilemyguitargen0000leng |выдавецтва={{нп1|Hal Leonard LLC|Hal Leonard|en|Hal Leonard LLC}} |месца=Milwaukee, WI |год=2006 |isbn=978-1-4234-0609-9 |ref=Leng |мова=en |аўтар=Leng, Simon}} * {{кніга |загаловак=The Complete Beatles Recording Sessions: The Official Story of the Abbey Road Years 1962–1970 |выдавецтва=Bounty Books |месца=London |год=2005 |isbn=978-0-7537-2545-0 |ref=Lewisohn |мова=en |аўтар=Lewisohn, Mark}} * {{кніга |год=1998 |загаловак=Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties |выдавецтва=Pimlico |месца=London |isbn=978-0-7126-6697-8 |ref=Ian |мова=en |аўтар=MacDonald, Ian}} * {{кніга |загаловак=The Beatles Diary Volume 1: The Beatles Years |спасылка=https://archive.org/details/beatlesdiaryvolu0000mile |год=2001 |выдавецтва=Omnibus Press |месца=London |isbn=0-7119-8308-9 |ref=Miles |мова=en |аўтар=Miles, Barry}} * {{кніга |загаловак=The Songwriting Secrets of the Beatles |выдавецтва=Omnibus Press |месца=London |год=2003 |isbn=978-0-7119-8167-6 |ref=Pedler |мова= |аўтар=Pedler, Dominic}} * {{кніга |частка=The Beatles and Indian Music |год=2016 |загаловак=Sgt. Pepper and the Beatles: It Was Forty Years Ago Today |месца=Abingdon, UK |выдавецтва=Routledge |isbn=978-0-7546-6708-7 |ref=Reck |мова=en |аўтар=Reck, David |адказны=Julien, Olivier (ed.)}} * {{кніга |частка=India/South India |загаловак=Worlds of Music: An Introduction to the Music of the World's Peoples'' (5th edn)'' |спасылка=https://archive.org/details/worldsofmusicint0000unse_x0a3 |выдавецтва=Schirmer Cengage Learning |месца=Belmont, CA |год=2009 |isbn=978-0-534-59539-5 |ref=Reck |мова=en |аўтар=Reck, David B. |адказны=Titon, Jeff Todd (ed.)}} * {{кніга |частка=Magical Mystery Tours, and Other Trips: Yellow submarines, newspaper taxis, and the Beatles' psychedelic years |год=2009 |загаловак=The Cambridge Companion to the Beatles |месца=Cambridge, UK |выдавецтва=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-68976-2 |ref=Reising |мова= |аўтар=Reising, Russell; LeBlanc, Jim |адказны=Womack, Kenneth (ed.)}} * {{кніга |загаловак=Revolver: How the Beatles Reimagined Rock 'n' Roll |спасылка=https://archive.org/details/revolverhowbeatl0000rodr |год=2012 |выдавецтва=Backbeat Books |isbn=978-1-61713-009-0 |месца=Milwaukee, WI |ref=Rodriguez |мова=en |аўтар=Rodriguez, Robert}} * {{кніга |загаловак=The Beatles Forever |спасылка=https://archive.org/details/beatlesforever00schaf |выдавецтва=McGraw-Hill Education |месца=New York, NY |год=1978 |isbn=0-07-055087-5 |ref=Schaffner |мова= |аўтар=Schaffner, Nicholas}} * {{кніга |загаловак=Raga Mala: The Autobiography of Ravi Shankar |спасылка=https://archive.org/details/ragamalaautobiog00shan |выдавецтва=Welcome Rain |месца=New York, NY |год=1999 |isbn=1-56649-104-5 |ref=Shankar |мова=en |аўтар=Shankar, Ravi}} * {{кніга |загаловак=My Music, My Life ''(updated edn)'' |выдавецтва=Mandala Publishing |месца=San Rafael, CA |год=2007 |isbn=978-1-60109-005-8 |ref=Shankar |мова= |аўтар=Shankar, Ravi}} * {{кніга |загаловак=Working Class Mystic: A Spiritual Biography of George Harrison |спасылка=https://archive.org/details/workingclassmyst0000till |выдавецтва=Quest Books |месца=Wheaton, IL |год=2011 |isbn=978-0-8356-0900-5 |ref=Tillery |мова=en |аўтар=Tillery, Gary}} * {{кніга |загаловак=Beatles '66: The Revolutionary Year |спасылка=https://archive.org/details/beatles66revolut0000stev |год=2016 |выдавецтва=HarperLuxe |месца=New York, NY |isbn=978-0-06-249713-0 |ref=Turner |мова= |аўтар=Turner, Steve}} * {{кніга |год=2014 |загаловак=The Beatles Encyclopedia: Everything Fab Four |спасылка=https://archive.org/details/beatlesencyclope0001woma |выдавецтва=ABC-CLIO |месца=Santa Barbara, CA |isbn=978-0-313-39171-2 |ref=Womack |мова=en |аўтар=Womack, Kenneth}} == Спасылкі == * [http://www.songfacts.com/detail.php?id=104 Пра песню] на сайце ''songfacts.com''{{ref|en}} * [http://www.metrolyrics.com/love-you-to-lyrics-beatles.html Тэкст песні]{{ref|en}} {{The Beatles}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] 5e9k5ke9b0j9dor3efg7mbzngjt6o9o 0 810789 5165119 2026-07-12T19:22:31Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Клайв Стэйплз Льюіс]] 5165119 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Клайв Стэйплз Льюіс]] djiz3hmgm21lwfc3o2zd0rr49uv69hj 14 810790 5165125 2026-07-12T19:51:12Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2010 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2010 года]]: Уніфікацыя назваў 5165125 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Катэгорыя:Відэагульні 2010 года]] oxphazr0itt5c2j761htrr2hiwolk42 14 810791 5165127 2026-07-12T19:56:37Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2011 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2011 года]]: Уніфікацыя назваў 5165127 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Катэгорыя:Відэагульні 2011 года]] 36m45chz9k5obimwcylqei49fw7xiqb 14 810792 5165130 2026-07-12T19:57:16Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2012 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2012 года]]: Уніфікацыя назваў 5165130 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Катэгорыя:Відэагульні 2012 года]] q6ckf6irtpqnzni3woxyhgwvzt9w3cw 14 810794 5165133 2026-07-12T19:57:54Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2013 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2013 года]]: Уніфікацыя назваў 5165133 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Катэгорыя:Відэагульні 2013 года]] 926hdiyc5h67q0x7uuwyrb3fqkyqor6 14 810795 5165136 2026-07-12T19:58:22Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2014 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2014 года]]: Уніфікацыя назваў 5165136 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Катэгорыя:Відэагульні 2014 года]] noz12y8o4fvsjilbvxbkape78sjkzrt 14 810796 5165138 2026-07-12T19:58:56Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2015 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2015 года]]: Уніфікацыя назваў 5165138 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Катэгорыя:Відэагульні 2015 года]] jekf9n5hcsej7nrsnr8wv9byryakv78 14 810797 5165141 2026-07-12T19:59:28Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2018 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2018 года]]: Уніфікацыя назваў 5165141 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Катэгорыя:Відэагульні 2018 года]] 9claxm7lwpj30appzipj6vnrghmbxcy 14 810798 5165143 2026-07-12T20:00:14Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2019 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2019 года]]: Уніфікацыя назваў 5165143 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Катэгорыя:Відэагульні 2019 года]] knbq4e833q3jmrdfvxilg3wcddfb1ce 14 810799 5165145 2026-07-12T20:01:12Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2020 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2020 года]]: Уніфікацыя назваў 5165145 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Катэгорыя:Відэагульні 2020 года]] 9zpvme5ty3vll1rzksjkyf71k21qdv6 14 810800 5165147 2026-07-12T20:01:55Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2021 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2021 года]]: Уніфікацыя назваў 5165147 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Катэгорыя:Відэагульні 2021 года]] 65us3o25d79kxrh4bumqjf11is7zjqw 14 810801 5165149 2026-07-12T20:02:27Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2022 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2022 года]]: Уніфікацыя назваў 5165149 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Катэгорыя:Відэагульні 2022 года]] rgudpyiwu4fapgy8gvud61gx4x20ece 14 810802 5165151 2026-07-12T20:03:00Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2023 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2023 года]]: Уніфікацыя назваў 5165151 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Катэгорыя:Відэагульні 2023 года]] magsvcpm00zpqpueo7tp869gon1v5sl 14 810803 5165153 2026-07-12T20:03:34Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2024 года]] у [[Катэгорыя:Відэагульні 2024 года]]: Уніфікацыя назваў 5165153 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Катэгорыя:Відэагульні 2024 года]] 4gtsk5ynxrm6uxrzx1bwjozxnxikyb9 3 810805 5165173 2026-07-12T20:55:11Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «== Ваша статья «[[Эль Гайер Тумерт]]» == Здравствуйте! Спасибо за интерес к Википедии и за создание новой статьи. К сожалению, она не подходит для Википедии и поэтому была удалена. Дело в том, что [[ВП:5С|Википедия — это энциклопедия]], и не каждый предмет мож...» 5165173 wikitext text/x-wiki == Ваша статья «[[Эль Гайер Тумерт]]» == Здравствуйте! Спасибо за интерес к Википедии и за создание новой статьи. К сожалению, она не подходит для Википедии и поэтому была удалена. Дело в том, что [[ВП:5С|Википедия — это энциклопедия]], и не каждый предмет может или должен быть здесь описан… mx312igljunqxzn1pv5tpc5z73prk62 0 810806 5165179 2026-07-12T21:21:53Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1361297528|Five Finger Death Punch]]» 5165179 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 2005–present }} '''Five Finger Death Punch''' (скарочваецца як '''5FDP''' або '''FFDP''', бел. Смяротны удар пяццю пальцамі) — амерыканскі [[Метал (музыка)|метал]]-гурт з [[Лас-Вегас|Лас-Вегаса]], [[Невада|штат Невада]], створаны ў 2005 годзе. == Музычны стыль і ўплывы == Музычны стыль Five Finger Death Punch апісваюць як [[груў-метал]]<ref name="independent.co" /><ref name="The State Journal-Register">{{Cite web|url=http://www.sj-r.com/special/20170818/five-finger-death-punch-frontman-vows-to-perform-at-illinois-state-fair|title=Five Finger Death Punch frontman vows to perform at Illinois State Fair|author=Spearie|first=Steven|website=[[The State Journal-Register]]|date=August 18, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421204130/http://www.sj-r.com/special/20170818/five-finger-death-punch-frontman-vows-to-perform-at-illinois-state-fair|archive-date=April 21, 2021|access-date=January 14, 2022|url-status=dead}}</ref><ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/five-finger-death-punch-mn0000640208/biography|title=Five Finger Death Punch {{!}} Biography & History|author=Monger|first=James Christopher|website=[[AllMusic]]|access-date=January 14, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://exclaim.ca/News/five_finger_death_punch_reveal_war_is_answer|title=Five Finger Death Punch Reveal War Is the Answer|author=Carman|first=Keith|website=[[Exclaim!]]|date=May 15, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20150708122610/http://exclaim.ca/Music/article/five_finger_death_punch_reveal_war_is_answer|archive-date=July 8, 2015|access-date=February 23, 2022|url-status=dead}}</ref>, [[альтэрнатыўны метал]]<ref>{{Cite web|url=http://www.vulture.com/2016/04/what-does-kanyes-no-1-album-even-mean.html|title=Kanye Has the Most-Streamed No. 1 Album Ever, But What Does a No. 1 Album Even Mean Anymore?|author=Molanphy|first=Chris|website=[[New York (magazine)#Digital|Vulture]]|date=April 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413065241/http://www.vulture.com/2016/04/what-does-kanyes-no-1-album-even-mean.html|archive-date=April 13, 2016|access-date=March 9, 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.apple.com/no/book/five-finger-death-punch-wrong-side-heaven-righteous/id933242266|title=Five Finger Death Punch – The Wrong Side of Heaven and the Righteous Side of Hell Songbook by Five Finger Death Punch on iBooks|work=[[iTunes]]|access-date=March 9, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.charlestoncitypaper.com/charleston/shinedown-continues-down-their-own-heavy-rock-path-after-15-years/Content?oid=6337097|title=Shinedown continues down their own heavy-rock path after 15 years|author=Harris|first=Vincent|website=Charleston City Paper|date=November 30, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426213604/https://m.charlestoncitypaper.com/charleston/shinedown-continues-down-their-own-heavy-rock-path-after-15-years/Content?oid=6337097|archive-date=April 26, 2018|access-date=January 14, 2022|url-status=dead}}</ref><ref name="Jurek">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/got-your-six-mw0002853598|title=Got Your Six – Five Finger Death Punch|author=Jurek|first=Thom|website=[[AllMusic]]|access-date=January 14, 2022}}</ref>, [[хард-рок]]<ref>{{Cite web|url=https://bravewords.com/news/five-finger-death-punch-drop-new-song-times-like-these-from-upcoming-album-afterlife|title=Five Finger Death Punch Drop New Song "Times Like These" From Upcoming Album, Afterlife|website=[[Brave Words & Bloody Knuckles|Brave Words]]|date=July 8, 2022|access-date=February 23, 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://heavymag.com.au/five-finger-death-punch-release-track/|title=Five Finger Death Punch Release Track|website=Heavy Mag|date=April 19, 2022|access-date=February 23, 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://metalinsider.net/legal-woes/five-finger-death-punch-sued-by-label-accused-of-cashing-in|title=Five Finger Death Punch sued by label, accused of cashing in|author=Teitelman|first=Bram|website=Metal Insider|date=April 26, 2016|access-date=January 14, 2022}}</ref><ref name="Rise">{{Cite web|url=https://www.blabbermouth.net/news/five-finger-death-punch-signs-north-american-deal-with-rise-records/|title=Five Finger Death Punch Signs North American Deal With Rise Records|website=[[Blabbermouth.net]]|date=May 25, 2016|access-date=January 14, 2022}}</ref>, [[ню-метал]]<ref>{{Cite web|url=https://www.vice.com/en/article/five-finger-death-punch-trash-kanye/|title=Five Finger Death Punch Guy Disses Kanye West Onstage in Transparent Plea for Facebook Likes|author=Jenkins|first=Craig|website=[[Vice Media|Vice]]|date=October 12, 2015|access-date=November 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://musicfeeds.com.au/news/watch-five-finger-death-punchs-ivan-moody-go-on-weird-rant-against-kanye-west-social-media/|title=Watch Five Finger Death Punch's Ivan Moody Go On Weird Rant Against Kanye West & Social Media|author=Williams|first=Tom|website=[[Music Feeds]]|date=October 13, 2015|access-date=November 14, 2018}}</ref>, [[трэш-метал]]<ref name="The State Journal-Register" /> або [[Метал (музыка)|метал]] у цэлым<ref>{{cite magazine|first=Heran|last=Mamo|url=https://www.billboard.com/music/rock/five-finger-death-punch-a-little-bit-off-music-video-9399211/|title=Five Finger Death Punch Rolls With the Punches of Shooting a Music Video in Quarantine With 'A Little Bit Off' Visual|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=June 9, 2020|access-date=February 23, 2023}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Tatiana|last=Cirisano|url=https://www.billboard.com/articles/news/7832795/five-finger-death-punch-statement-tour|title=Five Finger Death Punch to Keep Touring Despite Singer's Onstage Threat to Quit the Band: 'That's Rock 'n' Roll'|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=June 13, 2017|access-date=January 14, 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2019/06/11/former-five-finger-death-punch-drummer-becomes-police-officer/1418370001/|title=Former Five Finger Death Punch drummer becomes a police officer|newspaper=[[USA Today]]|date=June 11, 2019|access-date=February 16, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816085249/https://www.usatoday.com/story/life/music/2019/06/11/former-five-finger-death-punch-drummer-becomes-police-officer/1418370001/|archive-date=August 16, 2024|url-status=dead}}</ref><ref name="independent.co">{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/five-finger-death-punch-capable-but-uninspired-performance-a8104756.html|title=Five Finger Death Punch, Olympiahalle, gig review: Groove metal quintet deliver a capable but uninspired performance|author=Dedman|first=Remfry|website=[[The Independent]]|date=December 12, 2017|access-date=March 27, 2018}}</ref><ref name="Loudwire members">{{Cite web|url=https://loudwire.com/tags/five-finger-death-punch/|title=Five Finger Death Punch|website=[[Loudwire]]|access-date=January 14, 2022}}</ref>. Баторы назваў [[Pantera]], [[Voivod]], [[Iron Maiden]], [[Accept]], WASP і [[Інгві Мальмстын|Інгві Мальмстына]] ў якасці ўплывовых музыкаў.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.com/espn/thelife/music/news/story?id=7067485|title=FFDP's Bathory pulls no punches|author=Lotring|first=Roger|website=[[ESPN]]|date=November 17, 2011|access-date=November 9, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://loudwire.com/five-finger-death-punch-zoltan-bathory-vinnie-paul-pantera/|title=Five Finger Death Punch's Zoltan Bathory Talks Influence of Vinnie Paul + Pantera|author=Childers|first=Chad|website=[[Loudwire]]|date=September 10, 2014|access-date=January 14, 2022}}</ref> Айвэн Мудзі назваў такіх вакалістаў, як [[Майк Патан]], Філ Ансельмо, Лэйн Стэйлі і Лін Стрэйт.<ref>{{Cite web|url=http://www.heyreverb.com/blog/2010/10/29/the-reverb-interview-ivan-moody-of-five-finger-death-punch/23865/|title=The Reverb Interview: Ivan Moody of Five Finger Death Punch|author=Montgomery|first=Paige|website=Reverb|date=October 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305140701/http://theknow.denverpost.com/2010/10/29/the-reverb-interview-ivan-moody-of-five-finger-death-punch/23865/23865/|archive-date=March 5, 2017|access-date=January 14, 2022|url-status=dead}}</ref> Мудзі назваў дасціпныя лірычныя творы Мэйнарда Джэймса Кінана з Tool і Майка Патана з [[Faith No More]] вялікімі крыніцамі натхнення.<ref>{{Cite web|url=http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/ivan-moody-of-five-finger-death-punch-opens-up-about-american-capitalist-movies-under-and-over-it-being-a-dad-and-more/9042200|title=Ivan Moody of Five Finger Death Punch Opens Up About "American Capitalist", Movies, "Under and Over It", Being a Dad and More|author=Florino|first=Rick|website=[[Artistdirect]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20111117174553/http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/ivan-moody-of-five-finger-death-punch-opens-up-about-american-capitalist-movies-under-and-over-it-being-a-dad-and-more/9042200|archive-date=November 17, 2011|access-date=March 12, 2021|url-status=live}}</ref> Спявак таксама сказаў: «Pantera — адны з тых, хто найбольш на нас паўплываў».<ref>{{Cite web|url=http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/korn-slayer-rob-zombie-slipknot-five-finger-death-punch-mastodon-gojira-and-more-talk-pantera/10310478|title=Korn, Slayer, Rob Zombie, Slipknot, Five Finger Death Punch, Mastodon, Gojira and more Talk Pantera|author=Florino|first=Rick|date=December 4, 2012|publisher=[[Artistdirect]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305005214/http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/korn-slayer-rob-zombie-slipknot-five-finger-death-punch-mastodon-gojira-and-more-talk-pantera/10310478|archive-date=March 5, 2017|access-date=January 14, 2022}}</ref> Джэрэмі Спенсер назваў такіх барабаншчыкаў, як [[Ларс Ульрых]], Дэйв Ламбарда, Джын Хоглан, Дэйв Грол, Бадзі Рыч і Томі Олдрыдж у якасці ўплывовых музыкаў.<ref>{{Cite web|url=https://www.blabbermouth.net/news/five-finger-death-punchs-jeremy-spencer-lars-ulrich-inspired-me-to-play-double-bass/|title=Five Finger Death Punch's Jeremy Spencer: Lars Ulrich Inspired Me To Play Double Bass|website=[[Blabbermouth.net]]|date=July 5, 2015|access-date=January 14, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://noisecreep.com/five-finger-death-punchs-jeremy-spencer-talks-drumming-influences/|title=Five Finger Death Punch's Jeremy Spencer Talks Drumming Influences|author=Ramanand|first=Liz|website=[[Noisecreep]]|date=November 14, 2013|access-date=January 14, 2022}}</ref> Спенсер таксама назваў [[Прынс (спявак)|Прынса]] і [[Дэвід Боўі|Дэвіда Боўі]] ў якасці ўплывовых музыкаў.<ref name="LiveMetal">{{Cite web|url=http://www.live-metal.net/interviews_fivefingerdeathpunch|title=Five Finger Death Punch: Raise your fist|website=Live Metal|date=March 18, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305002937/http://www.live-metal.net/interviews_fivefingerdeathpunch|archive-date=March 5, 2017|access-date=January 14, 2022|url-status=usurped}}</ref> == Удзельнікі == '''Дзеючыя''' * Зо{{Націск}}лтан Ба{{Націск}}торы – гітары {{small|(2005—цяпер)}}; бас {{small|(2005)}}<ref name="Rockmusic.com" /><ref name="Loudwire members2" /> * А{{Націск}}йвэн Мудзі – вядучы вакал, клавішныя {{small|(2006–present)}}<ref name="Rockmusic.com" /><ref name="Loudwire members2" /> * Крыс Кейл– бас, бэк-вакал {{small|(2011–present)}}<ref name="Rockmusic.com" /><ref name="Loudwire members2" /> * Чарлі Энген – барабаны {{small|(2018–present)}}<ref name="blabbermouth members" /> * Эндзі Джэймс – гітары {{small|(2020–present)}}<ref name="jason hook altpress" /><ref>{{cite web|url=https://www.metalrocknews.com/news/five-finger-death-punchs-first-official-photo-with-new-guitarist-appears-online/|title=Five Finger Death Punch's first official photo with new guitarist appears online|work=MetalRockNews.com|date=October 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326034249/https://www.metalrocknews.com/news/five-finger-death-punchs-first-official-photo-with-new-guitarist-appears-online/|archive-date=March 26, 2023|access-date=October 12, 2020|url-status=dead}}</ref> '''Былыя''' * Джэрэмі Спэнсер – барабаны {{small|(2005–2018)}}; lead vocals {{small|(2005–2006)}}<ref name="Rockmusic.com" /><ref name="blabbermouth members" /><ref name="Loudwire members2" /> * Мэт Снэл – бас, бэк-вакал {{small|(2005–2010)}}<ref name="Rockmusic.com" /><ref name="Loudwire members2" /> * Caleb Andrew Bingham Калеб Эндру Бінгхэм – гітары, бэк-вакал {{small|(2005–2006)}}<ref name="Rockmusic.com" /> * Дарэл Робертс – гітары, бэк-вакал {{small|(2006–2009)}}<ref name="Rockmusic.com" /><ref name="Loudwire members2" /> * Джэйсан Хук – гітары, бэк-вакал {{small|(2009–2020)}}<ref name="Rockmusic.com" /><ref name="Loudwire members2" /><ref name="jason hook altpress" /> == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''The Way of the Fist'' (2007) * ''War Is the Answer'' (2009) * ''American Capitalist'' (2011) * ''The Wrong Side of Heaven and the Righteous Side of Hell, Volume 1'' (2013) * ''The Wrong Side of Heaven and the Righteous Side of Hell, Volume 2'' (2013) * ''Got Your Six'' (2015) * ''And Justice for None'' (2018) * ''F8'' (2020) * ''AfterLife'' (2022) * ''Legacy'' (2026, анансаваны) == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Навігацыя}} * {{Афіцыйны сайт|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=в}} * {{Allmusic new}} * [https://music.doligo.net/artist/16519/five-finger-death-punch Five Finger Death Punch on Doligo Music] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:Хард-рок-гурты ЗША]] [[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала ЗША]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы з Лас-Вегаса]] b9ql913nhqo1dulyewqhnmckef3y2tw 5165180 5165179 2026-07-12T21:23:20Z DzBar 156353 афармленне 5165180 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 2005—цяпер }} '''Five Finger Death Punch''' (скарочваецца як '''5FDP''' або '''FFDP''', бел. Смяротны удар пяццю пальцамі) — амерыканскі [[Метал (музыка)|метал]]-гурт з [[Лас-Вегас|Лас-Вегаса]], [[Невада|штат Невада]], створаны ў 2005 годзе. == Музычны стыль і ўплывы == Музычны стыль Five Finger Death Punch апісваюць як [[груў-метал]]<ref name="independent.co" /><ref name="The State Journal-Register">{{Cite web|url=http://www.sj-r.com/special/20170818/five-finger-death-punch-frontman-vows-to-perform-at-illinois-state-fair|title=Five Finger Death Punch frontman vows to perform at Illinois State Fair|author=Spearie|first=Steven|website=[[The State Journal-Register]]|date=August 18, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421204130/http://www.sj-r.com/special/20170818/five-finger-death-punch-frontman-vows-to-perform-at-illinois-state-fair|archive-date=April 21, 2021|access-date=January 14, 2022|url-status=dead}}</ref><ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/five-finger-death-punch-mn0000640208/biography|title=Five Finger Death Punch {{!}} Biography & History|author=Monger|first=James Christopher|website=[[AllMusic]]|access-date=January 14, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://exclaim.ca/News/five_finger_death_punch_reveal_war_is_answer|title=Five Finger Death Punch Reveal War Is the Answer|author=Carman|first=Keith|website=[[Exclaim!]]|date=May 15, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20150708122610/http://exclaim.ca/Music/article/five_finger_death_punch_reveal_war_is_answer|archive-date=July 8, 2015|access-date=February 23, 2022|url-status=dead}}</ref>, [[альтэрнатыўны метал]]<ref>{{Cite web|url=http://www.vulture.com/2016/04/what-does-kanyes-no-1-album-even-mean.html|title=Kanye Has the Most-Streamed No. 1 Album Ever, But What Does a No. 1 Album Even Mean Anymore?|author=Molanphy|first=Chris|website=[[New York (magazine)#Digital|Vulture]]|date=April 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413065241/http://www.vulture.com/2016/04/what-does-kanyes-no-1-album-even-mean.html|archive-date=April 13, 2016|access-date=March 9, 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.apple.com/no/book/five-finger-death-punch-wrong-side-heaven-righteous/id933242266|title=Five Finger Death Punch — The Wrong Side of Heaven and the Righteous Side of Hell Songbook by Five Finger Death Punch on iBooks|work=[[iTunes]]|access-date=March 9, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.charlestoncitypaper.com/charleston/shinedown-continues-down-their-own-heavy-rock-path-after-15-years/Content?oid=6337097|title=Shinedown continues down their own heavy-rock path after 15 years|author=Harris|first=Vincent|website=Charleston City Paper|date=November 30, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426213604/https://m.charlestoncitypaper.com/charleston/shinedown-continues-down-their-own-heavy-rock-path-after-15-years/Content?oid=6337097|archive-date=April 26, 2018|access-date=January 14, 2022|url-status=dead}}</ref><ref name="Jurek">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/got-your-six-mw0002853598|title=Got Your Six — Five Finger Death Punch|author=Jurek|first=Thom|website=[[AllMusic]]|access-date=January 14, 2022}}</ref>, [[хард-рок]]<ref>{{Cite web|url=https://bravewords.com/news/five-finger-death-punch-drop-new-song-times-like-these-from-upcoming-album-afterlife|title=Five Finger Death Punch Drop New Song "Times Like These" From Upcoming Album, Afterlife|website=[[Brave Words & Bloody Knuckles|Brave Words]]|date=July 8, 2022|access-date=February 23, 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://heavymag.com.au/five-finger-death-punch-release-track/|title=Five Finger Death Punch Release Track|website=Heavy Mag|date=April 19, 2022|access-date=February 23, 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://metalinsider.net/legal-woes/five-finger-death-punch-sued-by-label-accused-of-cashing-in|title=Five Finger Death Punch sued by label, accused of cashing in|author=Teitelman|first=Bram|website=Metal Insider|date=April 26, 2016|access-date=January 14, 2022}}</ref><ref name="Rise">{{Cite web|url=https://www.blabbermouth.net/news/five-finger-death-punch-signs-north-american-deal-with-rise-records/|title=Five Finger Death Punch Signs North American Deal With Rise Records|website=[[Blabbermouth.net]]|date=May 25, 2016|access-date=January 14, 2022}}</ref>, [[ню-метал]]<ref>{{Cite web|url=https://www.vice.com/en/article/five-finger-death-punch-trash-kanye/|title=Five Finger Death Punch Guy Disses Kanye West Onstage in Transparent Plea for Facebook Likes|author=Jenkins|first=Craig|website=[[Vice Media|Vice]]|date=October 12, 2015|access-date=November 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://musicfeeds.com.au/news/watch-five-finger-death-punchs-ivan-moody-go-on-weird-rant-against-kanye-west-social-media/|title=Watch Five Finger Death Punch's Ivan Moody Go On Weird Rant Against Kanye West & Social Media|author=Williams|first=Tom|website=[[Music Feeds]]|date=October 13, 2015|access-date=November 14, 2018}}</ref>, [[трэш-метал]]<ref name="The State Journal-Register" /> або [[Метал (музыка)|метал]] у цэлым<ref>{{cite magazine|first=Heran|last=Mamo|url=https://www.billboard.com/music/rock/five-finger-death-punch-a-little-bit-off-music-video-9399211/|title=Five Finger Death Punch Rolls With the Punches of Shooting a Music Video in Quarantine With 'A Little Bit Off' Visual|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=June 9, 2020|access-date=February 23, 2023}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Tatiana|last=Cirisano|url=https://www.billboard.com/articles/news/7832795/five-finger-death-punch-statement-tour|title=Five Finger Death Punch to Keep Touring Despite Singer's Onstage Threat to Quit the Band: 'That's Rock 'n' Roll'|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=June 13, 2017|access-date=January 14, 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2019/06/11/former-five-finger-death-punch-drummer-becomes-police-officer/1418370001/|title=Former Five Finger Death Punch drummer becomes a police officer|newspaper=[[USA Today]]|date=June 11, 2019|access-date=February 16, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816085249/https://www.usatoday.com/story/life/music/2019/06/11/former-five-finger-death-punch-drummer-becomes-police-officer/1418370001/|archive-date=August 16, 2024|url-status=dead}}</ref><ref name="independent.co">{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/five-finger-death-punch-capable-but-uninspired-performance-a8104756.html|title=Five Finger Death Punch, Olympiahalle, gig review: Groove metal quintet deliver a capable but uninspired performance|author=Dedman|first=Remfry|website=[[The Independent]]|date=December 12, 2017|access-date=March 27, 2018}}</ref><ref name="Loudwire members">{{Cite web|url=https://loudwire.com/tags/five-finger-death-punch/|title=Five Finger Death Punch|website=[[Loudwire]]|access-date=January 14, 2022}}</ref>. Баторы назваў [[Pantera]], [[Voivod]], [[Iron Maiden]], [[Accept]], WASP і [[Інгві Мальмстын|Інгві Мальмстына]] ў якасці ўплывовых музыкаў.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.com/espn/thelife/music/news/story?id=7067485|title=FFDP's Bathory pulls no punches|author=Lotring|first=Roger|website=[[ESPN]]|date=November 17, 2011|access-date=November 9, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://loudwire.com/five-finger-death-punch-zoltan-bathory-vinnie-paul-pantera/|title=Five Finger Death Punch's Zoltan Bathory Talks Influence of Vinnie Paul + Pantera|author=Childers|first=Chad|website=[[Loudwire]]|date=September 10, 2014|access-date=January 14, 2022}}</ref> Айвэн Мудзі назваў такіх вакалістаў, як [[Майк Патан]], Філ Ансельмо, Лэйн Стэйлі і Лін Стрэйт.<ref>{{Cite web|url=http://www.heyreverb.com/blog/2010/10/29/the-reverb-interview-ivan-moody-of-five-finger-death-punch/23865/|title=The Reverb Interview: Ivan Moody of Five Finger Death Punch|author=Montgomery|first=Paige|website=Reverb|date=October 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305140701/http://theknow.denverpost.com/2010/10/29/the-reverb-interview-ivan-moody-of-five-finger-death-punch/23865/23865/|archive-date=March 5, 2017|access-date=January 14, 2022|url-status=dead}}</ref> Мудзі назваў дасціпныя лірычныя творы Мэйнарда Джэймса Кінана з Tool і Майка Патана з [[Faith No More]] вялікімі крыніцамі натхнення.<ref>{{Cite web|url=http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/ivan-moody-of-five-finger-death-punch-opens-up-about-american-capitalist-movies-under-and-over-it-being-a-dad-and-more/9042200|title=Ivan Moody of Five Finger Death Punch Opens Up About "American Capitalist", Movies, "Under and Over It", Being a Dad and More|author=Florino|first=Rick|website=[[Artistdirect]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20111117174553/http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/ivan-moody-of-five-finger-death-punch-opens-up-about-american-capitalist-movies-under-and-over-it-being-a-dad-and-more/9042200|archive-date=November 17, 2011|access-date=March 12, 2021|url-status=live}}</ref> Спявак таксама сказаў: «Pantera — адны з тых, хто найбольш на нас паўплываў».<ref>{{Cite web|url=http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/korn-slayer-rob-zombie-slipknot-five-finger-death-punch-mastodon-gojira-and-more-talk-pantera/10310478|title=Korn, Slayer, Rob Zombie, Slipknot, Five Finger Death Punch, Mastodon, Gojira and more Talk Pantera|author=Florino|first=Rick|date=December 4, 2012|publisher=[[Artistdirect]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305005214/http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/korn-slayer-rob-zombie-slipknot-five-finger-death-punch-mastodon-gojira-and-more-talk-pantera/10310478|archive-date=March 5, 2017|access-date=January 14, 2022}}</ref> Джэрэмі Спенсер назваў такіх барабаншчыкаў, як [[Ларс Ульрых]], Дэйв Ламбарда, Джын Хоглан, Дэйв Грол, Бадзі Рыч і Томі Олдрыдж у якасці ўплывовых музыкаў.<ref>{{Cite web|url=https://www.blabbermouth.net/news/five-finger-death-punchs-jeremy-spencer-lars-ulrich-inspired-me-to-play-double-bass/|title=Five Finger Death Punch's Jeremy Spencer: Lars Ulrich Inspired Me To Play Double Bass|website=[[Blabbermouth.net]]|date=July 5, 2015|access-date=January 14, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://noisecreep.com/five-finger-death-punchs-jeremy-spencer-talks-drumming-influences/|title=Five Finger Death Punch's Jeremy Spencer Talks Drumming Influences|author=Ramanand|first=Liz|website=[[Noisecreep]]|date=November 14, 2013|access-date=January 14, 2022}}</ref> Спенсер таксама назваў [[Прынс (спявак)|Прынса]] і [[Дэвід Боўі|Дэвіда Боўі]] ў якасці ўплывовых музыкаў.<ref name="LiveMetal">{{Cite web|url=http://www.live-metal.net/interviews_fivefingerdeathpunch|title=Five Finger Death Punch: Raise your fist|website=Live Metal|date=March 18, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305002937/http://www.live-metal.net/interviews_fivefingerdeathpunch|archive-date=March 5, 2017|access-date=January 14, 2022|url-status=usurped}}</ref> == Удзельнікі == '''Дзеючыя''' * Зо{{Націск}}лтан Ба{{Націск}}торы — гітары {{small|(2005—цяпер)}}; бас {{small|(2005)}}<ref name="Rockmusic.com" /><ref name="Loudwire members2" /> * А{{Націск}}йвэн Мудзі — вядучы вакал, клавішныя {{small|(2006—цяпер)}}<ref name="Rockmusic.com" /><ref name="Loudwire members2" /> * Крыс Кейл— бас, бэк-вакал {{small|(2011—цяпер)}}<ref name="Rockmusic.com" /><ref name="Loudwire members2" /> * Чарлі Энген — барабаны {{small|(2018—цяпер)}}<ref name="blabbermouth members" /> * Эндзі Джэймс — гітары {{small|(2020—цяпер)}}<ref name="jason hook altpress" /><ref>{{cite web|url=https://www.metalrocknews.com/news/five-finger-death-punchs-first-official-photo-with-new-guitarist-appears-online/|title=Five Finger Death Punch's first official photo with new guitarist appears online|work=MetalRockNews.com|date=October 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326034249/https://www.metalrocknews.com/news/five-finger-death-punchs-first-official-photo-with-new-guitarist-appears-online/|archive-date=March 26, 2023|access-date=October 12, 2020|url-status=dead}}</ref> '''Былыя''' * Джэрэмі Спэнсер — барабаны {{small|(2005—2018)}}; lead vocals {{small|(2005—2006)}}<ref name="Rockmusic.com" /><ref name="blabbermouth members" /><ref name="Loudwire members2" /> * Мэт Снэл — бас, бэк-вакал {{small|(2005—2010)}}<ref name="Rockmusic.com" /><ref name="Loudwire members2" /> * Caleb Andrew Bingham Калеб Эндру Бінгхэм — гітары, бэк-вакал {{small|(2005—2006)}}<ref name="Rockmusic.com" /> * Дарэл Робертс — гітары, бэк-вакал {{small|(2006—2009)}}<ref name="Rockmusic.com" /><ref name="Loudwire members2" /> * Джэйсан Хук — гітары, бэк-вакал {{small|(2009—2020)}}<ref name="Rockmusic.com" /><ref name="Loudwire members2" /><ref name="jason hook altpress" /> == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''The Way of the Fist'' (2007) * ''War Is the Answer'' (2009) * ''American Capitalist'' (2011) * ''The Wrong Side of Heaven and the Righteous Side of Hell, Volume 1'' (2013) * ''The Wrong Side of Heaven and the Righteous Side of Hell, Volume 2'' (2013) * ''Got Your Six'' (2015) * ''And Justice for None'' (2018) * ''F8'' (2020) * ''AfterLife'' (2022) * ''Legacy'' (2026, анансаваны) == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Навігацыя}} * {{Афіцыйны сайт|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=в}} * {{Allmusic new}} * [https://music.doligo.net/artist/16519/five-finger-death-punch Five Finger Death Punch on Doligo Music] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:Хард-рок-гурты ЗША]] [[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала ЗША]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы з Лас-Вегаса]] sqwu3v1d2m9yum3ddx239fmminqobql 5165181 5165180 2026-07-12T21:25:01Z DzBar 156353 5165181 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 2005—цяпер }} '''Five Finger Death Punch''' (скарочваецца як '''5FDP''' або '''FFDP''', бел. Смяротны удар пяццю пальцамі) — амерыканскі [[Метал (музыка)|метал]]-гурт з [[Лас-Вегас|Лас-Вегаса]], [[Невада|штат Невада]], створаны ў 2005 годзе. == Музычны стыль і ўплывы == Музычны стыль Five Finger Death Punch апісваюць як [[груў-метал]]<ref name="independent.co" /><ref name="The State Journal-Register">{{Cite web|url=http://www.sj-r.com/special/20170818/five-finger-death-punch-frontman-vows-to-perform-at-illinois-state-fair|title=Five Finger Death Punch frontman vows to perform at Illinois State Fair|author=Spearie|first=Steven|website=[[The State Journal-Register]]|date=August 18, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421204130/http://www.sj-r.com/special/20170818/five-finger-death-punch-frontman-vows-to-perform-at-illinois-state-fair|archive-date=April 21, 2021|access-date=January 14, 2022|url-status=dead}}</ref><ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/five-finger-death-punch-mn0000640208/biography|title=Five Finger Death Punch {{!}} Biography & History|author=Monger|first=James Christopher|website=[[AllMusic]]|access-date=January 14, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://exclaim.ca/News/five_finger_death_punch_reveal_war_is_answer|title=Five Finger Death Punch Reveal War Is the Answer|author=Carman|first=Keith|website=[[Exclaim!]]|date=May 15, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20150708122610/http://exclaim.ca/Music/article/five_finger_death_punch_reveal_war_is_answer|archive-date=July 8, 2015|access-date=February 23, 2022|url-status=dead}}</ref>, [[альтэрнатыўны метал]]<ref>{{Cite web|url=http://www.vulture.com/2016/04/what-does-kanyes-no-1-album-even-mean.html|title=Kanye Has the Most-Streamed No. 1 Album Ever, But What Does a No. 1 Album Even Mean Anymore?|author=Molanphy|first=Chris|website=[[New York (magazine)#Digital|Vulture]]|date=April 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413065241/http://www.vulture.com/2016/04/what-does-kanyes-no-1-album-even-mean.html|archive-date=April 13, 2016|access-date=March 9, 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.apple.com/no/book/five-finger-death-punch-wrong-side-heaven-righteous/id933242266|title=Five Finger Death Punch — The Wrong Side of Heaven and the Righteous Side of Hell Songbook by Five Finger Death Punch on iBooks|work=[[iTunes]]|access-date=March 9, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.charlestoncitypaper.com/charleston/shinedown-continues-down-their-own-heavy-rock-path-after-15-years/Content?oid=6337097|title=Shinedown continues down their own heavy-rock path after 15 years|author=Harris|first=Vincent|website=Charleston City Paper|date=November 30, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426213604/https://m.charlestoncitypaper.com/charleston/shinedown-continues-down-their-own-heavy-rock-path-after-15-years/Content?oid=6337097|archive-date=April 26, 2018|access-date=January 14, 2022|url-status=dead}}</ref><ref name="Jurek">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/got-your-six-mw0002853598|title=Got Your Six — Five Finger Death Punch|author=Jurek|first=Thom|website=[[AllMusic]]|access-date=January 14, 2022}}</ref>, [[хард-рок]]<ref>{{Cite web|url=https://bravewords.com/news/five-finger-death-punch-drop-new-song-times-like-these-from-upcoming-album-afterlife|title=Five Finger Death Punch Drop New Song "Times Like These" From Upcoming Album, Afterlife|website=[[Brave Words & Bloody Knuckles|Brave Words]]|date=July 8, 2022|access-date=February 23, 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://heavymag.com.au/five-finger-death-punch-release-track/|title=Five Finger Death Punch Release Track|website=Heavy Mag|date=April 19, 2022|access-date=February 23, 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://metalinsider.net/legal-woes/five-finger-death-punch-sued-by-label-accused-of-cashing-in|title=Five Finger Death Punch sued by label, accused of cashing in|author=Teitelman|first=Bram|website=Metal Insider|date=April 26, 2016|access-date=January 14, 2022}}</ref><ref name="Rise">{{Cite web|url=https://www.blabbermouth.net/news/five-finger-death-punch-signs-north-american-deal-with-rise-records/|title=Five Finger Death Punch Signs North American Deal With Rise Records|website=[[Blabbermouth.net]]|date=May 25, 2016|access-date=January 14, 2022}}</ref>, [[ню-метал]]<ref>{{Cite web|url=https://www.vice.com/en/article/five-finger-death-punch-trash-kanye/|title=Five Finger Death Punch Guy Disses Kanye West Onstage in Transparent Plea for Facebook Likes|author=Jenkins|first=Craig|website=[[Vice Media|Vice]]|date=October 12, 2015|access-date=November 14, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://musicfeeds.com.au/news/watch-five-finger-death-punchs-ivan-moody-go-on-weird-rant-against-kanye-west-social-media/|title=Watch Five Finger Death Punch's Ivan Moody Go On Weird Rant Against Kanye West & Social Media|author=Williams|first=Tom|website=[[Music Feeds]]|date=October 13, 2015|access-date=November 14, 2018}}</ref>, [[трэш-метал]]<ref name="The State Journal-Register" /> або [[Метал (музыка)|метал]] у цэлым<ref>{{cite magazine|first=Heran|last=Mamo|url=https://www.billboard.com/music/rock/five-finger-death-punch-a-little-bit-off-music-video-9399211/|title=Five Finger Death Punch Rolls With the Punches of Shooting a Music Video in Quarantine With 'A Little Bit Off' Visual|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=June 9, 2020|access-date=February 23, 2023}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Tatiana|last=Cirisano|url=https://www.billboard.com/articles/news/7832795/five-finger-death-punch-statement-tour|title=Five Finger Death Punch to Keep Touring Despite Singer's Onstage Threat to Quit the Band: 'That's Rock 'n' Roll'|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=June 13, 2017|access-date=January 14, 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/story/life/music/2019/06/11/former-five-finger-death-punch-drummer-becomes-police-officer/1418370001/|title=Former Five Finger Death Punch drummer becomes a police officer|newspaper=[[USA Today]]|date=June 11, 2019|access-date=February 16, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816085249/https://www.usatoday.com/story/life/music/2019/06/11/former-five-finger-death-punch-drummer-becomes-police-officer/1418370001/|archive-date=August 16, 2024|url-status=dead}}</ref><ref name="independent.co">{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/five-finger-death-punch-capable-but-uninspired-performance-a8104756.html|title=Five Finger Death Punch, Olympiahalle, gig review: Groove metal quintet deliver a capable but uninspired performance|author=Dedman|first=Remfry|website=[[The Independent]]|date=December 12, 2017|access-date=March 27, 2018}}</ref><ref name="Loudwire members">{{Cite web|url=https://loudwire.com/tags/five-finger-death-punch/|title=Five Finger Death Punch|website=[[Loudwire]]|access-date=January 14, 2022}}</ref>. Баторы назваў [[Pantera]], [[Voivod]], [[Iron Maiden]], [[Accept]], WASP і [[Інгві Мальмстын|Інгві Мальмстына]] ў якасці ўплывовых музыкаў.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.com/espn/thelife/music/news/story?id=7067485|title=FFDP's Bathory pulls no punches|author=Lotring|first=Roger|website=[[ESPN]]|date=November 17, 2011|access-date=November 9, 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://loudwire.com/five-finger-death-punch-zoltan-bathory-vinnie-paul-pantera/|title=Five Finger Death Punch's Zoltan Bathory Talks Influence of Vinnie Paul + Pantera|author=Childers|first=Chad|website=[[Loudwire]]|date=September 10, 2014|access-date=January 14, 2022}}</ref> Айвэн Мудзі назваў такіх вакалістаў, як [[Майк Патан]], Філ Ансельмо, Лэйн Стэйлі і Лін Стрэйт.<ref>{{Cite web|url=http://www.heyreverb.com/blog/2010/10/29/the-reverb-interview-ivan-moody-of-five-finger-death-punch/23865/|title=The Reverb Interview: Ivan Moody of Five Finger Death Punch|author=Montgomery|first=Paige|website=Reverb|date=October 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305140701/http://theknow.denverpost.com/2010/10/29/the-reverb-interview-ivan-moody-of-five-finger-death-punch/23865/23865/|archive-date=March 5, 2017|access-date=January 14, 2022|url-status=dead}}</ref> Мудзі назваў дасціпныя лірычныя творы Мэйнарда Джэймса Кінана з Tool і Майка Патана з [[Faith No More]] вялікімі крыніцамі натхнення.<ref>{{Cite web|url=http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/ivan-moody-of-five-finger-death-punch-opens-up-about-american-capitalist-movies-under-and-over-it-being-a-dad-and-more/9042200|title=Ivan Moody of Five Finger Death Punch Opens Up About "American Capitalist", Movies, "Under and Over It", Being a Dad and More|author=Florino|first=Rick|website=[[Artistdirect]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20111117174553/http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/ivan-moody-of-five-finger-death-punch-opens-up-about-american-capitalist-movies-under-and-over-it-being-a-dad-and-more/9042200|archive-date=November 17, 2011|access-date=March 12, 2021|url-status=live}}</ref> Спявак таксама сказаў: «Pantera — адны з тых, хто найбольш на нас паўплываў».<ref>{{Cite web|url=http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/korn-slayer-rob-zombie-slipknot-five-finger-death-punch-mastodon-gojira-and-more-talk-pantera/10310478|title=Korn, Slayer, Rob Zombie, Slipknot, Five Finger Death Punch, Mastodon, Gojira and more Talk Pantera|author=Florino|first=Rick|date=December 4, 2012|publisher=[[Artistdirect]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305005214/http://www.artistdirect.com/entertainment-news/article/korn-slayer-rob-zombie-slipknot-five-finger-death-punch-mastodon-gojira-and-more-talk-pantera/10310478|archive-date=March 5, 2017|access-date=January 14, 2022}}</ref> Джэрэмі Спенсер назваў такіх барабаншчыкаў, як [[Ларс Ульрых]], Дэйв Ламбарда, Джын Хоглан, Дэйв Грол, Бадзі Рыч і Томі Олдрыдж у якасці ўплывовых музыкаў.<ref>{{Cite web|url=https://www.blabbermouth.net/news/five-finger-death-punchs-jeremy-spencer-lars-ulrich-inspired-me-to-play-double-bass/|title=Five Finger Death Punch's Jeremy Spencer: Lars Ulrich Inspired Me To Play Double Bass|website=[[Blabbermouth.net]]|date=July 5, 2015|access-date=January 14, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://noisecreep.com/five-finger-death-punchs-jeremy-spencer-talks-drumming-influences/|title=Five Finger Death Punch's Jeremy Spencer Talks Drumming Influences|author=Ramanand|first=Liz|website=[[Noisecreep]]|date=November 14, 2013|access-date=January 14, 2022}}</ref> Спенсер таксама назваў [[Прынс (спявак)|Прынса]] і [[Дэвід Боўі|Дэвіда Боўі]] ў якасці ўплывовых музыкаў.<ref name="LiveMetal">{{Cite web|url=http://www.live-metal.net/interviews_fivefingerdeathpunch|title=Five Finger Death Punch: Raise your fist|website=Live Metal|date=March 18, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305002937/http://www.live-metal.net/interviews_fivefingerdeathpunch|archive-date=March 5, 2017|access-date=January 14, 2022|url-status=usurped}}</ref> == Удзельнікі == '''Дзеючыя''' * Зо{{Націск}}лтан Ба{{Націск}}торы — гітары {{small|(2005—цяпер)}}; бас {{small|(2005)}} * А{{Націск}}йвэн Мудзі — вядучы вакал, клавішныя {{small|(2006—цяпер)}} * Крыс Кейл— бас, бэк-вакал {{small|(2011—цяпер)}} * Чарлі Энген — барабаны {{small|(2018—цяпер)}} * Эндзі Джэймс — гітары {{small|(2020—цяпер)}} '''Былыя''' * Джэрэмі Спэнсер — барабаны {{small|(2005—2018)}}; lead vocals {{small|(2005—2006)}} * Мэт Снэл — бас, бэк-вакал {{small|(2005—2010)}} * Caleb Andrew Bingham Калеб Эндру Бінгхэм — гітары, бэк-вакал {{small|(2005—2006)}} * Дарэл Робертс — гітары, бэк-вакал {{small|(2006—2009)}} * Джэйсан Хук — гітары, бэк-вакал {{small|(2009—2020)}} == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''The Way of the Fist'' (2007) * ''War Is the Answer'' (2009) * ''American Capitalist'' (2011) * ''The Wrong Side of Heaven and the Righteous Side of Hell, Volume 1'' (2013) * ''The Wrong Side of Heaven and the Righteous Side of Hell, Volume 2'' (2013) * ''Got Your Six'' (2015) * ''And Justice for None'' (2018) * ''F8'' (2020) * ''AfterLife'' (2022) * ''Legacy'' (2026, анансаваны) == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Навігацыя}} * {{Афіцыйны сайт|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=в}} * {{Allmusic new}} * [https://music.doligo.net/artist/16519/five-finger-death-punch Five Finger Death Punch on Doligo Music] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:Хард-рок-гурты ЗША]] [[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала ЗША]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы з Лас-Вегаса]] 2dvwd57y3drl9rvvwiahecv473sxh2v 14 810807 5165190 2026-07-12T21:37:37Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Горныя хрыбты Еўропы]]» 5165190 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Горныя хрыбты Еўропы]] m2g9qs2vbhrnz3pm64vwuwin5lejf8g 14 810808 5165196 2026-07-12T21:55:04Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Бісексуальныя жанчыны паводле краін]] [[Катэгорыя:Бісексуалы ЗША]]» 5165196 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Бісексуальныя жанчыны паводле краін]] [[Катэгорыя:Бісексуалы ЗША]] nbj7mwmt0kleqionczlxyj70525lpjj 14 810809 5165198 2026-07-12T21:57:30Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Катэгорыя для катэгорый}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Бісексуальныя жанчыны]] [[Катэгорыя:Бісексуалы паводле краін]]» 5165198 wikitext text/x-wiki {{Катэгорыя для катэгорый}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Бісексуальныя жанчыны]] [[Катэгорыя:Бісексуалы паводле краін]] 6xekbyaoasiuuicu8qg7gj1whl0dhy0 14 810810 5165199 2026-07-12T22:00:07Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Бісексуалы]]» 5165199 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Бісексуалы]] l44ng7eg1y32zfqzk56fad96sgetpkn 3 810812 5165254 2026-07-13T06:30:18Z JerzyKundrat 174 Прывітанне 5165254 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:30, 13 ліпеня 2026 (+03) selhdjczmnanc12pwcegyp8u85m9wzp 14 810813 5165256 2026-07-13T06:35:20Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле стагоддзяў|Творы|-4|стагоддзя}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Творы паводле стагоддзяў|-]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў IV стагоддзі да н.э.]]» 5165256 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле стагоддзяў|Творы|-4|стагоддзя}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Творы паводле стагоддзяў|-]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў IV стагоддзі да н.э.]] sd6saq4d2oynfpg3166zo7n9ee2ked2 14 810814 5165257 2026-07-13T06:37:45Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле стагоддзяў|Творы|-2|стагоддзя}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Творы паводле стагоддзяў|-]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў II стагоддзі да н.э.]]» 5165257 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле стагоддзяў|Творы|-2|стагоддзя}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Творы паводле стагоддзяў|-]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў II стагоддзі да н.э.]] 5dyh4wwkotva6dnzlo7qxt6rt5zdokq 0 810815 5165261 2026-07-13T06:55:42Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Дзідра Ры́нкуле-Зэмзарэ''' (сапраўднае прозвішча ''Зэмзарэ'', {{lang-la|Rinkule-Zemzare}}) — латышская пісьменніца. == Біяграфія == Нарадзілася ў сям'і гандлёвага работніка і настаўніцы. Скончыла сярэднюю школу ў Дубулты (1941). Вучылася на філалагічным факультэце Латв...» 5165261 wikitext text/x-wiki '''Дзідра Ры́нкуле-Зэмзарэ''' (сапраўднае прозвішча ''Зэмзарэ'', {{lang-la|Rinkule-Zemzare}}) — латышская пісьменніца. == Біяграфія == Нарадзілася ў сям'і гандлёвага работніка і настаўніцы. Скончыла сярэднюю школу ў Дубулты (1941). Вучылася на філалагічным факультэце Латвійскага ўніверсітэта (1942—1948), была адлічана з 5 курса. Працавала настаўніцай, у тым ліку ў Рыжскай музычнай школе імя Э. Дарзіня. Аўтар вершаў і апавяданняў, пераважна, для дзяцей. Першая публікацыя аўтара – верш пад назвай “Сябры”, апублікаваны ў часопісе “Эпоха” ў 1942 годзе (№ 20). Першы журналісцкі нарыс "Два настаўнікі", апублікавана ў "Савецкая латвійская школа" ў 1952 годзе (№ 3). У 1958 годзе прынята ў Саюз пісьменнікаў. Займала актыўную пазіцыю ў барацьбе па захаванні жывёл у Рыжскім заапарку. Праводзіла кампанію па зборы сродкаў на ўтрыманне сланіхі Зузіце, якая нарадзілася ў Рыжскім заапарку. [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] ptayn7rjj4f2n68wk0ewhq1xyxf00a5 5165262 5165261 2026-07-13T06:57:36Z Autumndancer 168015 5165262 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Дзідра Ры́нкуле-Зэмзарэ''' (сапраўднае прозвішча ''Зэмзарэ'', {{lang-la|Rinkule-Zemzare}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латышская пісьменніца. == Біяграфія == Нарадзілася ў сям'і гандлёвага работніка і настаўніцы. Скончыла сярэднюю школу ў Дубулты (1941). Вучылася на філалагічным факультэце Латвійскага ўніверсітэта (1942—1948), была адлічана з 5 курса. Працавала настаўніцай, у тым ліку ў Рыжскай музычнай школе імя Э. Дарзіня. Аўтар вершаў і апавяданняў, пераважна, для дзяцей. Першая публікацыя аўтара – верш пад назвай “Сябры”, апублікаваны ў часопісе “Эпоха” ў 1942 годзе (№ 20). Першы журналісцкі нарыс "Два настаўнікі", апублікавана ў "Савецкая латвійская школа" ў 1952 годзе (№ 3). У 1958 годзе прынята ў Саюз пісьменнікаў. Займала актыўную пазіцыю ў барацьбе па захаванні жывёл у Рыжскім заапарку. Праводзіла кампанію па зборы сродкаў на ўтрыманне сланіхі Зузіце, якая нарадзілася ў Рыжскім заапарку. [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] m9gmj6izx943okhoo17nilfjtbn2rqc 5165263 5165262 2026-07-13T06:58:05Z Autumndancer 168015 5165263 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Дзідра Ры́нкуле-Зэмзарэ''' (сапраўднае прозвішча ''Зэмзарэ'', {{lang-la|Rinkule-Zemzare}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латышская пісьменніца. == Біяграфія == Нарадзілася ў сям'і гандлёвага работніка і настаўніцы. Скончыла сярэднюю школу ў Дубулты (1941). Вучылася на філалагічным факультэце Латвійскага ўніверсітэта (1942—1948), была адлічана з 5 курса. Працавала настаўніцай, у тым ліку ў Рыжскай музычнай школе імя Э. Дарзіня. Аўтар вершаў і апавяданняў, пераважна, для дзяцей. Першая публікацыя аўтара – верш пад назвай “Сябры”, апублікаваны ў часопісе “Эпоха” ў 1942 годзе (№ 20). Першы журналісцкі нарыс "Два настаўнікі", апублікавана ў "Савецкая латвійская школа" ў 1952 годзе (№ 3). У 1958 годзе прынята ў Саюз пісьменнікаў. Займала актыўную пазіцыю ў барацьбе па захаванні жывёл у Рыжскім заапарку. Праводзіла кампанію па зборы сродкаў на ўтрыманне сланіхі Зузіце, якая нарадзілася ў Рыжскім заапарку. {{DEFAULTSORT:Ры́нкуле-Зэмзарэ Дзідра}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] 02t4kg2ruepftvn2dqdt0csia49y4cj 5165264 5165263 2026-07-13T06:58:34Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5165264 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Дзідра Ры́нкуле-Зэмзарэ''' (сапраўднае прозвішча ''Зэмзарэ'', {{lang-la|Rinkule-Zemzare}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латышская пісьменніца. == Біяграфія == Нарадзілася ў сям’і гандлёвага работніка і настаўніцы. Скончыла сярэднюю школу ў Дубулты (1941). Вучылася на філалагічным факультэце [[Латвійскі ўніверсітэт|Латвійскага ўніверсітэта]] (1942—1948), была адлічана з 5 курса. Працавала настаўніцай, у тым ліку ў Рыжскай музычнай школе імя Э. Дарзіня. Аўтар вершаў і апавяданняў, пераважна, для дзяцей. Першая публікацыя аўтара — верш пад назвай «Сябры», апублікаваны ў часопісе «Эпоха» ў 1942 годзе (№ 20). Першы журналісцкі нарыс «Два настаўнікі», апублікавана ў «Савецкая латвійская школа» ў 1952 годзе (№ 3). У 1958 годзе прынята ў Саюз пісьменнікаў. Займала актыўную пазіцыю ў барацьбе па захаванні жывёл у Рыжскім заапарку. Праводзіла кампанію па зборы сродкаў на ўтрыманне сланіхі Зузіце, якая нарадзілася ў Рыжскім заапарку. {{DEFAULTSORT:Ры́нкуле-Зэмзарэ Дзідра}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] hox6uttrl5xn3emgnc2kddcpbq9ucgi 5165265 5165264 2026-07-13T06:58:51Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5165265 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Дзідра Ры́нкуле-Зэмзарэ''' (сапраўднае прозвішча ''Зэмзарэ'', {{lang-la|Rinkule-Zemzare}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латышская пісьменніца. == Біяграфія == Нарадзілася ў сям’і гандлёвага работніка і настаўніцы. Скончыла сярэднюю школу ў [[Дубулты]] (1941). Вучылася на філалагічным факультэце [[Латвійскі ўніверсітэт|Латвійскага ўніверсітэта]] (1942—1948), была адлічана з 5 курса. Працавала настаўніцай, у тым ліку ў Рыжскай музычнай школе імя Э. Дарзіня. Аўтар вершаў і апавяданняў, пераважна, для дзяцей. Першая публікацыя аўтара — верш пад назвай «Сябры», апублікаваны ў часопісе «Эпоха» ў 1942 годзе (№ 20). Першы журналісцкі нарыс «Два настаўнікі», апублікавана ў «Савецкая латвійская школа» ў 1952 годзе (№ 3). У 1958 годзе прынята ў Саюз пісьменнікаў. Займала актыўную пазіцыю ў барацьбе па захаванні жывёл у Рыжскім заапарку. Праводзіла кампанію па зборы сродкаў на ўтрыманне сланіхі Зузіце, якая нарадзілася ў Рыжскім заапарку. {{DEFAULTSORT:Ры́нкуле-Зэмзарэ Дзідра}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] 06wo15h4wnmil5rcn442f7qcnjc77ya 5165269 5165265 2026-07-13T07:09:28Z Autumndancer 168015 5165269 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Дзідра Ры́нкуле-Зэмзарэ''' (сапраўднае прозвішча ''Зэмзарэ'', {{lang-lv|Rinkule-Zemzare}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латышская пісьменніца. == Біяграфія == Нарадзілася ў сям’і гандлёвага работніка і настаўніцы. Скончыла сярэднюю школу ў [[Дубулты]] (1941). Вучылася на філалагічным факультэце [[Латвійскі ўніверсітэт|Латвійскага ўніверсітэта]] (1942—1948), была адлічана з 5 курса. Працавала настаўніцай, у тым ліку ў Рыжскай музычнай школе імя Э. Дарзіня. Аўтар вершаў і апавяданняў, пераважна, для дзяцей. Першая публікацыя аўтара — верш пад назвай «Сябры», апублікаваны ў часопісе «Эпоха» ў 1942 годзе (№ 20). Першы журналісцкі нарыс «Два настаўнікі», апублікавана ў «Савецкая латвійская школа» ў 1952 годзе (№ 3). У 1958 годзе прынята ў Саюз пісьменнікаў. Займала актыўную пазіцыю ў барацьбе па захаванні жывёл у Рыжскім заапарку. Праводзіла кампанію па зборы сродкаў на ўтрыманне сланіхі Зузіце, якая нарадзілася ў Рыжскім заапарку. {{DEFAULTSORT:Ры́нкуле-Зэмзарэ Дзідра}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] b4ha226urrrxurlb4z3074eb0dqsljp 5165340 5165269 2026-07-13T11:10:43Z M.L.Bot 261 афармленне 5165340 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Дзідра Ры́нкуле-Зэмзарэ''', сапраўднае прозвішча '''Зэмзарэ''' ({{lang-lv|Rinkule-Zemzare}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латышская пісьменніца. == Біяграфія == Нарадзілася ў сям’і гандлёвага работніка і настаўніцы. Скончыла сярэднюю школу ў [[Дубулты]] (1941). Вучылася на філалагічным факультэце [[Латвійскі ўніверсітэт|Латвійскага ўніверсітэта]] (1942—1948), была адлічана з 5 курса. Працавала настаўніцай, у тым ліку ў Рыжскай музычнай школе імя Э. Дарзіня. Аўтар вершаў і апавяданняў, пераважна, для дзяцей. Першая публікацыя аўтара — верш пад назвай «Сябры», апублікаваны ў часопісе «Эпоха» ў 1942 годзе (№ 20). Першы журналісцкі нарыс «Два настаўнікі», апублікавана ў «Савецкая латвійская школа» ў 1952 годзе (№ 3). У 1958 годзе прынята ў Саюз пісьменнікаў. Займала актыўную пазіцыю ў барацьбе па захаванні жывёл у Рыжскім заапарку. Праводзіла кампанію па зборы сродкаў на ўтрыманне сланіхі Зузіце, якая нарадзілася ў Рыжскім заапарку. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рынкуле-Зэмзарэ Дзідра}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] d15ywgua9fg9w2qzo5afytd0e0m9559 14 810816 5165267 2026-07-13T07:07:47Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Вытворцы праграмнага забеспячэння]] [[Катэгорыя:ІТ-кампаніі паводле краін]]» 5165267 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Вытворцы праграмнага забеспячэння]] [[Катэгорыя:ІТ-кампаніі паводле краін]] tdtyzlqlqbpyh44ub6438nko0syh4bv 14 810817 5165268 2026-07-13T07:09:27Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:ІТ-кампаніі Расіі]] [[Катэгорыя:Вытворцы праграмнага забеспячэння паводле краін|Расія]]» 5165268 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:ІТ-кампаніі Расіі]] [[Катэгорыя:Вытворцы праграмнага забеспячэння паводле краін|Расія]] lp7fe027lflxedt9qznwr4k9gorjrgg 14 810818 5165270 2026-07-13T07:14:51Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}}[[Катэгорыя:Відэагульні паводле краін|Данія]] [[Катэгорыя:Культура Даніі]]» 5165270 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}}[[Катэгорыя:Відэагульні паводле краін|Данія]] [[Катэгорыя:Культура Даніі]] ry9hvztmvb5xrucldv3uiovtzdf5psk 14 810819 5165272 2026-07-13T07:20:42Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Распаўсюджванне відэагульняў]] [[Катэгорыя:Valve]]» 5165272 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Распаўсюджванне відэагульняў]] [[Катэгорыя:Valve]] n4p8bq0i5zlq4raxhtmrbpgx9cb4sij 0 810820 5165278 2026-07-13T07:52:45Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Яніс Ёнэўс''' ({{lang-la|Jānis Joņevs}}; нар. 21 сакавіка 1980) — латышскі пісьменнік, які атрымаў вядомасць дзякуючы выдадзенаму ў 2013 годзе раману «Елгава 94». Вучыўся ў Латвійскай акадэміі культуры, з 2002 года публікуе рэцэнзіі кніг у латвійскай перыёдыцы...» 5165278 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Яніс Ёнэўс''' ({{lang-la|Jānis Joņevs}}; нар. 21 сакавіка 1980) — латышскі пісьменнік, які атрымаў вядомасць дзякуючы выдадзенаму ў 2013 годзе раману «Елгава 94». Вучыўся ў Латвійскай акадэміі культуры, з 2002 года публікуе рэцэнзіі кніг у латвійскай перыёдыцы “Literatūra un Māksla Latvijā”, “Neatkarīgā Rīta Avīze”, “Luna”, “Kultūras Forums” і “Latvju Teksti”. Выдаў пераклады з французскай — п'есу Бернара-Мары Кольтэс «У адзіноце баваўняных палёў», кароткую прозу П'ерара Луі са зборніка «Ten Duchi Mīlinas Dialogu», раман [[Агота Крыстоф|Аготы Крыстоф]] «Тоўсты сшытак». У 2013 годзе апублікаваў раман «Елгава 94», які быў цёпла прыняты крытыкамі і чытачамі. Увосень 2014 г. атрымаў літаратурную прэмію Еўрапейскага Саюза. Раман перакладзены на 8 моў, у 2017 годзе пачаліся працы над экранізацыяй. У сакавіку 2020 года выйшаў зборнік апавяданняў "Тыгр", які атрымаў прэмію "Літаратура года" як лепшы празаічны твор года. {{DEFAULTSORT:Ёнэўс Яніс}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] s092eldcbdwjsm76c20kdow046k9fsz 5165279 5165278 2026-07-13T07:56:31Z Autumndancer 168015 5165279 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Яніс Ёнэўс''' ({{lang-lv|Jānis Joņevs}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латышскі пісьменнік, які атрымаў вядомасць дзякуючы выдадзенаму ў 2013 годзе раману «Елгава 94». Вучыўся ў Латвійскай акадэміі культуры, з 2002 года публікуе рэцэнзіі кніг у латвійскай перыёдыцы “Literatūra un Māksla Latvijā”, “Neatkarīgā Rīta Avīze”, “Luna”, “Kultūras Forums” і “Latvju Teksti”. Выдаў пераклады з французскай — п'есу Бернара-Мары Кольтэс «У адзіноце баваўняных палёў», кароткую прозу П'ерара Луі са зборніка «Ten Duchi Mīlinas Dialogu», раман [[Агота Крыстоф|Аготы Крыстоф]] «Тоўсты сшытак». У 2013 годзе апублікаваў раман «Елгава 94», які быў цёпла прыняты крытыкамі і чытачамі. Увосень 2014 г. атрымаў літаратурную прэмію Еўрапейскага Саюза. Раман перакладзены на 8 моў, у 2017 годзе пачаліся працы над экранізацыяй. У сакавіку 2020 года выйшаў зборнік апавяданняў "Тыгр", які атрымаў прэмію "Літаратура года" як лепшы празаічны твор года. {{DEFAULTSORT:Ёнэўс Яніс}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] e179n4z2au5e8jhimm3d3kwjcatri1w 5165341 5165279 2026-07-13T11:11:44Z M.L.Bot 261 афармленне 5165341 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Яніс Ёнэўс''' ({{lang-lv|Jānis Joņevs}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латышскі пісьменнік, які атрымаў вядомасць дзякуючы выдадзенаму ў 2013 годзе раману «Елгава 94». Вучыўся ў Латвійскай акадэміі культуры, з 2002 года публікуе рэцэнзіі кніг у латвійскай перыёдыцы «Literatūra un Māksla Latvijā», «Neatkarīgā Rīta Avīze», «Luna», «Kultūras Forums» і «Latvju Teksti». Выдаў пераклады з французскай — п’есу Бернара-Мары Кольтэс «У адзіноце баваўняных палёў», кароткую прозу П’ерара Луі са зборніка «Ten Duchi Mīlinas Dialogu», раман [[Агота Крыстоф|Аготы Крыстоф]] «Тоўсты сшытак». У 2013 годзе апублікаваў раман «Елгава 94», які быў цёпла прыняты крытыкамі і чытачамі. Увосень 2014 г. атрымаў літаратурную прэмію Еўрапейскага Саюза. Раман перакладзены на 8 моў, у 2017 годзе пачаліся працы над экранізацыяй. У сакавіку 2020 года выйшаў зборнік апавяданняў «Тыгр», які атрымаў прэмію «Літаратура года» як лепшы празаічны твор года. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ёнэўс Яніс}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] klflip82b4ph7e1ernqbtkwgbwy4t7y 0 810821 5165284 2026-07-13T08:16:40Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Эдвартс Вірза''' ({{lang-lv|Edvarts Virza}}, сапраўднае імя ''Екабс Эдуардс Ліекна'', {{lang-lv|Jēkabs Eduards Liekna}}) — латвійскі [[пісьменнік]], [[паэт]], [[перакладчык]]. == Біяграфія == Скончыў школу ў г.[[Баўска]] ў 1901 г., затым жыў у маёнтку свайго бацькі Білітэ, самастойна...» 5165284 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Эдвартс Вірза''' ({{lang-lv|Edvarts Virza}}, сапраўднае імя ''Екабс Эдуардс Ліекна'', {{lang-lv|Jēkabs Eduards Liekna}}) — латвійскі [[пісьменнік]], [[паэт]], [[перакладчык]]. == Біяграфія == Скончыў школу ў г.[[Баўска]] ў 1901 г., затым жыў у маёнтку свайго бацькі Білітэ, самастойна вывучыў [[французская мова|французскую мову]]. Кароткі час вучыўся ў [[Рыга|Рызе]] ў школе тэлеграфістаў, затым у 1904 г. адправіўся ў Маскву, дзе вольнаслухачом наведваў лекцыі па эканоміцы. З пачаткам рэвалюцыі 1905 году вярнуўся ў Латвію. У 1906 г. апублікаваў першы верш, у 1907 г. выйшла першая кніга вершаў. У 1916 г. паступіў добраахвотнікам у 5-ы Зэмгальскі стралковы полк пад камандаваннем [[Іаакім Іаакімавіч Вацэціс|Іаакіма Вацэціса]]. У наступным годзе разам з палком апынуўся ў Петраградзе, а ў 1918 г. вярнуўся ў Латвію. У гэтыя гады актыўна публікаваўся як публіцыст, адстойваючы ў артыкулах ідэю незалежнасці Латвіі, выступаючы па шэрагу пытанняў разам з [[Яніс Акуратэрс|Янісам Акуратэрсам]] і [[Карліс Скалбэ|Карлісам Скалбэ]]. У 1919 г. у Валку выступіў сузаснавальнікам газеты «Tautas Balss», затым вярнуўся ў Рыгу і разам з [[Аляксандрс Грынс|Аляксандрсам Грынсам]] працаваў у газеце «Latvijas Kareivis». Публіцыстычныя артыкулы Вірзы гэтых гадоў сабраны ў кнізе «Зялёная Зэмгалэ» (латыш. Zaļā Zemgale; 1923). У тым жа годзе Вірза ўступіў у партыю Сялянскі саюз і ўзначаліў літаратурны аддзел у партыйнай газеце «Brīvā Zeme», якім кіраваў да канца жыцця. Некаторы час ён таксама ўзначальваў аддзел мастацтваў Міністэрства асветы Латвіі. Памёр у Рызе. Пахаваны на [[Лясныя могілкі (Рыга)|Лясных могілках]]. {{DEFAULTSORT:Вірза Эдвартс}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] auxp411iv9q5wgqeuta31syix6mnk5a 5165285 5165284 2026-07-13T08:17:48Z Autumndancer 168015 5165285 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Эдвартс Вірза''' ({{lang-lv|Edvarts Virza}}, сапраўднае імя ''Екабс Эдуардс Ліекна'', {{lang-lv|Jēkabs Eduards Liekna}}; {{ВД-Прэамбула}}) — — латвійскі [[пісьменнік]], [[паэт]], [[перакладчык]]. == Біяграфія == Скончыў школу ў г.[[Баўска]] ў 1901 г., затым жыў у маёнтку свайго бацькі Білітэ, самастойна вывучыў [[французская мова|французскую мову]]. Кароткі час вучыўся ў [[Рыга|Рызе]] ў школе тэлеграфістаў, затым у 1904 г. адправіўся ў Маскву, дзе вольнаслухачом наведваў лекцыі па эканоміцы. З пачаткам рэвалюцыі 1905 году вярнуўся ў Латвію. У 1906 г. апублікаваў першы верш, у 1907 г. выйшла першая кніга вершаў. У 1916 г. паступіў добраахвотнікам у 5-ы Зэмгальскі стралковы полк пад камандаваннем [[Іаакім Іаакімавіч Вацэціс|Іаакіма Вацэціса]]. У наступным годзе разам з палком апынуўся ў Петраградзе, а ў 1918 г. вярнуўся ў Латвію. У гэтыя гады актыўна публікаваўся як публіцыст, адстойваючы ў артыкулах ідэю незалежнасці Латвіі, выступаючы па шэрагу пытанняў разам з [[Яніс Акуратэрс|Янісам Акуратэрсам]] і [[Карліс Скалбэ|Карлісам Скалбэ]]. У 1919 г. у Валку выступіў сузаснавальнікам газеты «Tautas Balss», затым вярнуўся ў Рыгу і разам з [[Аляксандрс Грынс|Аляксандрсам Грынсам]] працаваў у газеце «Latvijas Kareivis». Публіцыстычныя артыкулы Вірзы гэтых гадоў сабраны ў кнізе «Зялёная Зэмгалэ» (латыш. Zaļā Zemgale; 1923). У тым жа годзе Вірза ўступіў у партыю Сялянскі саюз і ўзначаліў літаратурны аддзел у партыйнай газеце «Brīvā Zeme», якім кіраваў да канца жыцця. Некаторы час ён таксама ўзначальваў аддзел мастацтваў Міністэрства асветы Латвіі. Памёр у Рызе. Пахаваны на [[Лясныя могілкі (Рыга)|Лясных могілках]]. {{DEFAULTSORT:Вірза Эдвартс}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] is8i8i7ibtisvo1hvz469vmtncym1h4 5165287 5165285 2026-07-13T08:28:45Z Autumndancer 168015 5165287 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Эдвартс Вірза''' ({{lang-lv|Edvarts Virza}}, сапраўднае імя ''Екабс Эдуардс Ліекна'', {{lang-lv|Jēkabs Eduards Liekna}}; {{ВД-Прэамбула}}) — — латвійскі [[пісьменнік]], [[паэт]], [[перакладчык]]. == Біяграфія == Скончыў школу ў г.[[Баўска]] ў 1901 г., затым жыў у маёнтку свайго бацькі Білітэ, самастойна вывучыў [[французская мова|французскую мову]]. Кароткі час вучыўся ў [[Рыга|Рызе]] ў школе тэлеграфістаў, затым у 1904 г. адправіўся ў Маскву, дзе вольнаслухачом наведваў лекцыі па эканоміцы. З пачаткам рэвалюцыі 1905 году вярнуўся ў Латвію. У 1906 г. апублікаваў першы верш, у 1907 г. выйшла першая кніга вершаў. У 1916 г. паступіў добраахвотнікам у 5-ы Зэмгальскі стралковы полк пад камандаваннем [[Іаакім Іаакімавіч Вацэціс|Іаакіма Вацэціса]]. У наступным годзе разам з палком апынуўся ў Петраградзе, а ў 1918 г. вярнуўся ў Латвію. У гэтыя гады актыўна публікаваўся як публіцыст, адстойваючы ў артыкулах ідэю незалежнасці Латвіі, выступаючы па шэрагу пытанняў разам з [[Яніс Акуратэрс|Янісам Акуратэрсам]] і [[Карліс Скалбэ|Карлісам Скалбэ]]. У 1919 г. у Валку выступіў сузаснавальнікам газеты «Tautas Balss», затым вярнуўся ў Рыгу і разам з [[Аляксандрс Грынс|Аляксандрсам Грынсам]] працаваў у газеце «Latvijas Kareivis». Публіцыстычныя артыкулы Вірзы гэтых гадоў сабраны ў кнізе «Зялёная Зэмгалэ» (латыш. Zaļā Zemgale; 1923). У тым жа годзе Вірза ўступіў у партыю Сялянскі саюз і ўзначаліў літаратурны аддзел у партыйнай газеце «Brīvā Zeme», якім кіраваў да канца жыцця. Некаторы час ён таксама ўзначальваў аддзел мастацтваў Міністэрства асветы Латвіі. Памёр у Рызе. Пахаваны на [[Лясныя могілкі (Рыга)|Лясных могілках]]. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Вірза Эдвартс}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] rh4m3rzetrx3qi8trjju9a9g1owjmug 5165290 5165287 2026-07-13T08:34:57Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5165290 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Эдвартс Вірза''' ({{lang-lv|Edvarts Virza}}, сапраўднае імя ''Екабс Эдуардс Ліекна'', {{lang-lv|Jēkabs Eduards Liekna}}; {{ВД-Прэамбула}}) — — латвійскі [[пісьменнік]], [[паэт]], [[перакладчык]]. == Біяграфія == Скончыў школу ў г.[[Баўска]] ў 1901 г., затым жыў у маёнтку свайго бацькі Білітэ, самастойна вывучыў [[французская мова|французскую мову]]. Кароткі час вучыўся ў [[Рыга|Рызе]] ў школе тэлеграфістаў, затым у 1904 г. адправіўся ў Маскву, дзе вольнаслухачом наведваў лекцыі па эканоміцы. З пачаткам рэвалюцыі 1905 году вярнуўся ў Латвію. У 1906 г. апублікаваў першы верш, у 1907 г. выйшла першая кніга вершаў. У 1916 г. паступіў добраахвотнікам у 5-ы Зэмгальскі стралковы полк пад камандаваннем [[Іаакім Іаакімавіч Вацэціс|Іаакіма Вацэціса]]. У наступным годзе разам з палком апынуўся ў Петраградзе, а ў 1918 г. вярнуўся ў Латвію. У гэтыя гады актыўна публікаваўся як публіцыст, адстойваючы ў артыкулах ідэю незалежнасці Латвіі, выступаючы па шэрагу пытанняў разам з [[Яніс Акуратэрс|Янісам Акуратэрсам]] і [[Карліс Скалбэ|Карлісам Скалбэ]]. У 1919 г. у Валку выступіў сузаснавальнікам газеты «Tautas Balss», затым вярнуўся ў Рыгу і разам з [[Аляксандрс Грынс|Аляксандрсам Грынсам]] працаваў у газеце «Latvijas Kareivis». Публіцыстычныя артыкулы Вірзы гэтых гадоў сабраны ў кнізе «Зялёная Зэмгалэ» (латыш. Zaļā Zemgale; 1923). У тым жа годзе Вірза ўступіў у партыю Сялянскі саюз і ўзначаліў літаратурны аддзел у партыйнай газеце «[[Brīvā Zeme]]», якім кіраваў да канца жыцця. Некаторы час ён таксама ўзначальваў аддзел мастацтваў Міністэрства асветы Латвіі. Памёр у Рызе. Пахаваны на [[Лясныя могілкі (Рыга)|Лясных могілках]]. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Вірза Эдвартс}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] er7v78kte98n9uo3es0ca0v9coi6fhe 5165338 5165290 2026-07-13T11:07:35Z M.L.Bot 261 афармленне 5165338 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Эдвартс Вірза''' ({{lang-lv|Edvarts Virza}}), сапраўднае імя '''Екабс Эдуардс Ліекна''' ({{lang-lv|Jēkabs Eduards Liekna}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латвійскі [[пісьменнік]], [[паэт]], [[перакладчык]]. == Біяграфія == Скончыў школу ў г.[[Баўска]] ў 1901 г., затым жыў у маёнтку свайго бацькі Білітэ, самастойна вывучыў [[французская мова|французскую мову]]. Кароткі час вучыўся ў [[Рыга|Рызе]] ў школе тэлеграфістаў, затым у 1904 г. адправіўся ў Маскву, дзе вольнаслухачом наведваў лекцыі па эканоміцы. З пачаткам рэвалюцыі 1905 году вярнуўся ў Латвію. У 1906 г. апублікаваў першы верш, у 1907 г. выйшла першая кніга вершаў. У 1916 г. паступіў добраахвотнікам у 5-ы Зэмгальскі стралковы полк пад камандаваннем [[Іаакім Іаакімавіч Вацэціс|Іаакіма Вацэціса]]. У наступным годзе разам з палком апынуўся ў Петраградзе, а ў 1918 г. вярнуўся ў Латвію. У гэтыя гады актыўна публікаваўся як публіцыст, адстойваючы ў артыкулах ідэю незалежнасці Латвіі, выступаючы па шэрагу пытанняў разам з [[Яніс Акуратэрс|Янісам Акуратэрсам]] і [[Карліс Скалбэ|Карлісам Скалбэ]]. У 1919 г. у Валку выступіў сузаснавальнікам газеты «Tautas Balss», затым вярнуўся ў Рыгу і разам з [[Аляксандрс Грынс|Аляксандрсам Грынсам]] працаваў у газеце «Latvijas Kareivis». Публіцыстычныя артыкулы Вірзы гэтых гадоў сабраны ў кнізе «Зялёная Зэмгалэ» (латыш. Zaļā Zemgale; 1923). У тым жа годзе Вірза ўступіў у партыю Сялянскі саюз і ўзначаліў літаратурны аддзел у партыйнай газеце «[[Brīvā Zeme]]», якім кіраваў да канца жыцця. Некаторы час ён таксама ўзначальваў аддзел мастацтваў Міністэрства асветы Латвіі. Памёр у Рызе. Пахаваны на [[Лясныя могілкі (Рыга)|Лясных могілках]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вірза Эдвартс}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] 1rtzftn8j7emfzbtgudh3n2rv6h2ug6 5165339 5165338 2026-07-13T11:08:15Z M.L.Bot 261 5165339 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Эдвартс Вірза''' ({{lang-lv|Edvarts Virza}}), сапраўднае імя '''Екабс Эдуардс Ліекна''' ({{lang-lv|Jēkabs Eduards Liekna}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латвійскі [[пісьменнік]], [[паэт]], [[перакладчык]]. == Біяграфія == Скончыў школу ў [[Баўска|Баўску]] ў 1901 годзе, затым жыў у маёнтку свайго бацькі Білітэ, самастойна вывучыў [[французская мова|французскую мову]]. Кароткі час вучыўся ў [[Рыга|Рызе]] ў школе тэлеграфістаў, затым у 1904 г. адправіўся ў Маскву, дзе вольнаслухачом наведваў лекцыі па эканоміцы. З пачаткам рэвалюцыі 1905 году вярнуўся ў Латвію. У 1906 г. апублікаваў першы верш, у 1907 г. выйшла першая кніга вершаў. У 1916 г. паступіў добраахвотнікам у 5-ы Зэмгальскі стралковы полк пад камандаваннем [[Іаакім Іаакімавіч Вацэціс|Іаакіма Вацэціса]]. У наступным годзе разам з палком апынуўся ў Петраградзе, а ў 1918 г. вярнуўся ў Латвію. У гэтыя гады актыўна публікаваўся як публіцыст, адстойваючы ў артыкулах ідэю незалежнасці Латвіі, выступаючы па шэрагу пытанняў разам з [[Яніс Акуратэрс|Янісам Акуратэрсам]] і [[Карліс Скалбэ|Карлісам Скалбэ]]. У 1919 г. у Валку выступіў сузаснавальнікам газеты «Tautas Balss», затым вярнуўся ў Рыгу і разам з [[Аляксандрс Грынс|Аляксандрсам Грынсам]] працаваў у газеце «Latvijas Kareivis». Публіцыстычныя артыкулы Вірзы гэтых гадоў сабраны ў кнізе «Зялёная Зэмгалэ» (латыш. Zaļā Zemgale; 1923). У тым жа годзе Вірза ўступіў у партыю Сялянскі саюз і ўзначаліў літаратурны аддзел у партыйнай газеце «[[Brīvā Zeme]]», якім кіраваў да канца жыцця. Некаторы час ён таксама ўзначальваў аддзел мастацтваў Міністэрства асветы Латвіі. Памёр у Рызе. Пахаваны на [[Лясныя могілкі (Рыга)|Лясных могілках]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вірза Эдвартс}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] 1zcr103zyvbi4g0i7spah1jdndnqzej 0 810822 5165291 2026-07-13T08:37:02Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Brīvā Zeme''' (з латыш. — «Свабодная зямля») — латвійская штодзённая газета на [[латышская мова|латышскай мове]], выходзіла ў 1919—1940 гг. Была заснавана партыяй Латышскі сялянскі саюз, першы нумар выйшаў 1 жніўня 1919 г. Ад самага пачатку, яшчэ падчас узброен...» 5165291 wikitext text/x-wiki '''Brīvā Zeme''' (з латыш. — «Свабодная зямля») — латвійская штодзённая газета на [[латышская мова|латышскай мове]], выходзіла ў 1919—1940 гг. Была заснавана партыяй Латышскі сялянскі саюз, першы нумар выйшаў 1 жніўня 1919 г. Ад самага пачатку, яшчэ падчас узброенай барацьбы за незалежнасць Латвіі, выступала ў падтрымку будучай незалежнай дзяржавы. Пасля дзяржаўнага перавароту 1934 года, які газета падтрымала, палітычныя партыі былі забаронены, і яе выдаўцом стала акцыянернае таварыства. З 1921 г. раз у два тыдні выходзіў дадатак Zemes Spēks (з латыш. — «Сіла зямлі»), прысвечаны пытанням сельскай гаспадаркі, з 1926 г. — штотыднёвы «Ілюстраваны дадатак» (латыш. Ilustrētais pielikums). Пасля савецкай акупацыі Латвіі выпуск газеты быў спынены 9 жніўня 1940 года. На яе аснове было створана новае савецкае штодзённае выданне Brīvais Zemnieks (з латыш.  — «Свабодны селянін», 1940—1941). [[Катэгорыя:Газеты Латвіі]] i9qkjamvjmgz1kt7znglvxo61gsn07o 5165292 5165291 2026-07-13T08:37:59Z Autumndancer 168015 5165292 wikitext text/x-wiki {{Газета}} '''Brīvā Zeme''' (з латыш. — «Свабодная зямля») — латвійская штодзённая газета на [[латышская мова|латышскай мове]], выходзіла ў 1919—1940 гг. Была заснавана партыяй Латышскі сялянскі саюз, першы нумар выйшаў 1 жніўня 1919 г. Ад самага пачатку, яшчэ падчас узброенай барацьбы за незалежнасць Латвіі, выступала ў падтрымку будучай незалежнай дзяржавы. Пасля дзяржаўнага перавароту 1934 года, які газета падтрымала, палітычныя партыі былі забаронены, і яе выдаўцом стала акцыянернае таварыства. З 1921 г. раз у два тыдні выходзіў дадатак Zemes Spēks (з латыш. — «Сіла зямлі»), прысвечаны пытанням сельскай гаспадаркі, з 1926 г. — штотыднёвы «Ілюстраваны дадатак» (латыш. Ilustrētais pielikums). Пасля савецкай акупацыі Латвіі выпуск газеты быў спынены 9 жніўня 1940 года. На яе аснове было створана новае савецкае штодзённае выданне Brīvais Zemnieks (з латыш.  — «Свабодны селянін», 1940—1941). [[Катэгорыя:Газеты Латвіі]] npfbafv54dblrkw1l8df4f2c10g58l8 0 810823 5165294 2026-07-13T08:52:11Z Цімур 27525 Новая старонка: «{{Песня |Назва = Here, There and Everywhere |Вокладка = |Мова = [[англійская мова|англійская]] |Выканаўца = [[The Beatles]] |Альбом = [[Revolver]] |Выпушчаны = [[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} |Запісаны = 14 чэрвеня 1966, студыя «Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Р...» 5165294 wikitext text/x-wiki {{Песня |Назва = Here, There and Everywhere |Вокладка = |Мова = [[англійская мова|англійская]] |Выканаўца = [[The Beatles]] |Альбом = [[Revolver]] |Выпушчаны = [[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} |Запісаны = 14 чэрвеня 1966, студыя «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]» |Жанр = [[софт-рок]]{{Sfn|Pollack|1994|}}, [[поп-музыка|поп]]{{Sfn|Moorefield|2005}} |Працягласць = 02:25 |Лэйбл = [[Parlophone]] |Аўтар = [[Джон Ленан|Ленан]] / [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]] |Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] |Папярэдняя = [[Love You To]] |Нумар1 = 4 |Нумар2 = 5 |Наступная = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]] |Нумар3 = 6 }} '''«Here, There and Everywhere»''' ({{tr|Тут, там і паўсюль}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», упершыню выпушчаная на альбоме [[1966]] года «''[[Revolver]]''». Асноўная частка кампазіцыі напісана [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]], аднак афіцыйнае аўтарства прысвоена [[дуэт]]у [[Ленан — Мак-Картні]]. Гэта адна з лепшых меладычных кампазіцый [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]], які неаднаразова вылучаў яе як адну са сваіх найлюбімейшых песень. Паведамляецца, што [[Джон Ленан]] лічыў кампазіцыю «лепшай песняй на альбоме», а ў інтэрв'ю [[1972]] года для часопіса «''[[Rolling Stone]]''» адзначыў, што гэта «адна з яго любімых песень "[[The Beatles]]"». У [[2000]] годзе музычны часопіс «''[[Mojo]]''» змясціў гэтую песню на 4-ю пазіцыю ў сваім спісе найвялікшых песень усіх часоў. == Пра песню == У кампазіцыі злучыліся два віды [[міксадыятоніка|міксадыятонікі]] (адпаведна, G"e и B"g), але вяртанне ў галоўную танальнасць [[соль мажор]] адбываецца праз аднайменнае супастаўленне [[соль мінор]]а і соль мажора<ref name=metamorfoza>[http://satanaz666.mylivepage.ru/wiki/195/199 Фрагмент из статьи «Стилевые метаморфозы рока, или путь к „третьей“ музыке»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029203055/http://satanaz666.mylivepage.ru/wiki/195/199 |date=2013-10-29 }}{{ref|ru}}</ref>. Тут тон «[[соль (нота)|соль]]» становіцца вышынным узроўнем, які злучае далёкія адно ад аднаго [[мі мінор]] і [[сі-бемоль мажор]]<ref name=metamorfoza />. У інтэрв'ю [[1980]] года [[Пол Мак-Картні]] ўзгадваў: {{пачатак цытаты}}Мне асабліва запомнілася тое, што адбылося, калі мы здымалі фільм «[[На дапамогу! (фільм, 1965)|На дапамогу!]]» у [[Обертаўэрн]]е, у [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. Мы з [[Джон Ленан|Джонам]] жылі ў адным нумары, пасля дня здымак здымалі цяжкія лыжныя чаравікі, каб прыняць душ і падрыхтавацца да найпрыемнейшага — вячяэры і выпіўкі. Мы слухалі касету з нашымі новымі запісамі, у тым ліку і з маёй песняй «Here, There and Everywhere». Памятаю, як Джон сказаў: «Ведаеш, яна, бадай што, падабаецца мне больш за ўсе мае песні на гэтай касеце». Падобныя словы ад Джона — гэта высокая пахвала<ref name=letitbeatmartin>[http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_175.html Интервью с участниками группы] {{Wayback|url=http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_175.html |date=20131105195151 }} на сайте ''letitbeat.narod.ru''{{ref|ru}}</ref>.{{канец цытаты}} Выдатныя [[вакаліст|вакальныя]] гармоніі ў песні — уплыў гурта «[[The Beach Boys]]» і іх апошняга на момант запісу «''[[Revolver]]''» альбома «''[[Pet Sounds]]''». Мак-Картні казаў пра тое, што ў чарговай баладзе ён імкнуўся зраўняцца з лідарам «The Beach Boys» [[Браян Уілсан|Браянам Уілсанам]] і яго песняй «[[God Only Knows]]»<ref name=music-facts>[http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Here_There_and_Everywhere/ Факты о песне «Here, There and Everywhere»] {{Wayback|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Here_There_and_Everywhere/ |date=20110313061234 }} на сайте ''music-facts.ru''</ref>. Песня дэманструе адну з найвышэйшых вакальных партый Мак-Картні. У сваёй аўтабіяграфіі музыкант прызнаваўся, што пры запісе гэтай песні ён імкнуўся спяваць, як [[Марыяна Фейтфул]]<ref name="Songfacts">{{cite web|access-date=2007-01-15 |url=http://www.songfacts.com/detail.php?id=105 |title=Here, There and Everywhere |publisher=Songfacts |archive-url=https://www.webcitation.org/66my5Oz9s?url=http://www.songfacts.com/detail.php?id=105 |archive-date=2012-04-09 }}</ref>. Новая версія песні была змікшыравана Джорджам Марцінам для сінгла «[[Real Love]]» у 1996 годзе («камбінацыя 7 дубля (монаверсія з вакалам Мак-Картні) і стэрэаверсіі 1995 года з вакальнымі партыямі»). == У запісе ўдзельнічалі == * [[Пол Мак-Картні]] — дубляваны вакал, акустычная гітара, бас-гітара, пстрычкі пальцамі * [[Джон Ленан]] — бэк-вакал, пстрычкі пальцамі * [[Джордж Харысан]] — бэк-вакал, сола-гітара, пстрычкі пальцамі * [[Рынга Стар]] — [[ударная ўстаноўка|барабаны]], пстрычкі пальцамі * [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] — прадзюсар * [[Джэф Эмерык]] — інжынер == Кавер-версіі == Песню неаднаразова перапявалі іншыя выканаўцы, напрыклад<ref name="CoverTogether">{{cite web|title=Усе каверы разам: Here, There, and Everywhere |url=http://covertogether.com/song/here-there-and-everywhere |access-date=2009-10-10 |archive-url=https://www.webcitation.org/66my6HE6L?url=http://covertogether.com/song/here-there-and-everywhere |archive-date=2012-04-09 }}</ref>: * [[Перы Кома]] * [[Джон Дэнвер]] * [[Селін Дыён]] == Уплыў на поп-культуру == * Песня гучыць у раннім фільме [[Мікіта Сяргеевіч Міхалкоў|Мікіты Міхалкова]] «И эти губы, и глаза зелёные…» 1967 года, экранізацыі аднайменнага апавядання [[Джэром Дэвід Сэлінджэр|Сэлінджэра]]. * У папулярным тэлевізійным серыяле «[[Сябры (тэлесерыял)|Сябры]]» гэтая песня граецца на металічных стальных барабанах, калі адна з гераінь серыяла [[Фібі Буфе]] праходзіць паміж радамі царквы падчас яе вясельнай цырымоніі. Гэта быў другі выпадак, калі песня, напісаная [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]], выкарыстоўвалася ў гэтым серыяле ў якасці вясельнай песні. Упершыню іншая песня музыканта «My Love» гучыць на вяселлі [[Чэндлер Бінг|Чэндлера Бінга]] і [[Моніка Гелер|Монікі]]. * [[Джэф Эмерык]], які працаваў у якасці інжынера гуказапісу альбомаў «The Beatles», выкарыстаў назву песні ў загалоўку сваіх мемуараў<ref>{{Кніга|аўтар=Geoff Emerick, Howard Massey|загаловак=Here, There and Everywhere: My Life Recording the Music of the Beatles|спасылка=https://books.google.ru/books/about/Here_There_and_Everywhere.html?id=WOk8TP8o018C|выдавецтва=Penguin|год=2006-03-16|старонак=755|isbn=9781101218242|archivedate=2018-10-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181017203036/https://books.google.ru/books/about/Here_There_and_Everywhere.html?id=WOk8TP8o018C}}</ref>. * У камп'ютарнай гульні ''[[Grand Theft Auto IV]]'' гэтая назва з'яўляецца дэвізам аўтобуснай кампаніі і напісана на кожным аўтобусе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{cite web |work = Cover Together |title = Here, There, and Everywhere |year = 2009 |url = http://covertogether.com/song/here-there-and-everywhere |access-date = 2009-10-10 |ref = Cover_Together2009 |archive-url = https://www.webcitation.org/66my6HE6L?url=http://covertogether.com/song/here-there-and-everywhere |archive-date = 2012-04-09 }} * {{кніга |год=2005 |загаловак=Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties |выдавецтва=Pimlico (Rand) |месца=London |выданне=Second Revised |isbn=1-844-13828-3 |ref=MacDonald |мова=en |аўтар=[[Іэн Макдональд|MacDonald, Ian]] }} * {{кніга |год=1997 |загаловак=Paul McCartney: Many Years From Now |спасылка=https://archive.org/details/paulmccartneyman00mile |выдавецтва={{Нп3|Henry Holt and Company}} |месца=New York |isbn=0-8050-5249-6 |ref=Miles |мова= |аўтар={{Нп3|Barry Miles|Miles, Barry|en|Barry Miles}} }} * {{кніга |год=1994 |загаловак='Notes on "Here, There, And Everywhere" |выдавецтва=icce.rug.nl |спасылка=http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/htae.shtml |мова= |ref= Pollack |аўтар={{Нп3|Alan W. Pollack|Pollack, Alan W.|en|Alan W. Pollack}} }} * {{кніга |год=2000 |загаловак=All We Are Saying: The Last Major Interview with John Lennon and Yoko Ono |спасылка=https://archive.org/details/allwearesayingla00lenn |выдавецтва=St. Martin’s Press |месца=New York |isbn=0-312-25464-4 |ref=Sheff |мова=en |аўтар={{Нп3|David Sheff|Sheff, David|en|David Sheff}} }} * {{кніга |год=1989 |загаловак=A Life In The Shadows |выдавецтва=Viking Books |ref=Bruce |мова= |аўтар={{Нп3|Bruce Welch|Welch, Bruce|en|Bruce Welch}} }} * {{кніга |год=2005 |загаловак=The producer as composer: shaping the sounds of popular music |спасылка=https://archive.org/details/producerascompos0000moor |выдавецтва=MIT Press |isbn=0-262-13457-8 |старонкі=[https://archive.org/details/producerascompos0000moor/page/35 35] |ref=Moorefield |мова=en |аўтар={{Нп3|Virgil Moorefield|Moorefield, Virgil|en|Virgil Moorefield}} }} * [http://www.azchords.com/b/beatles-tabs-410/herethereandeverywhere-tabs-100979.html Акорды песні] {{Wayback|url=http://www.azchords.com/b/beatles-tabs-410/herethereandeverywhere-tabs-100979.html |date=20100102150731 }}{{ref|en}} * [http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Here_There_and_Everywhere/ О песне] на сайце ''music-facts.ru''{{ref|ru}} {{The Beatles}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] 5hxmt0lj7769ildver87q2t464q1fjq 6 810824 5165299 2026-07-13T09:04:55Z SHKOVS 17924 {{Выява |Апісанне = лагатып XXXV Славянскага Базара ў Віцебску |Крыніца = https://fest-sbv.gck.by/news/page/promomaterialy-festivalia-2026-2026-04-14 |Час стварэння = 14 красавіка 2026 |Аўтар = est-sbv.gck.by |Ліцэнзія = свабодная, файлы прома-матэрыялаў у агульным доступе згодна з паведамленнем на сайце фестываля }} 5165299 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Выява |Апісанне = лагатып XXXV Славянскага Базара ў Віцебску |Крыніца = https://fest-sbv.gck.by/news/page/promomaterialy-festivalia-2026-2026-04-14 |Час стварэння = 14 красавіка 2026 |Аўтар = est-sbv.gck.by |Ліцэнзія = свабодная, файлы прома-матэрыялаў у агульным доступе згодна з паведамленнем на сайце фестываля }} == Ліцэнзіяванне == {{PD-Because}} 0chce1swca7mu3lzonhalq68qaub1d9 14 810825 5165301 2026-07-13T09:13:49Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Кварталы Парыжа]] [[Катэгорыя:XVIII акруга Парыжа]]» 5165301 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Кварталы Парыжа]] [[Катэгорыя:XVIII акруга Парыжа]] 8uowmi7k6x5kqeofnocfisz43flxo6c 0 810827 5165319 2026-07-13T10:12:33Z Цімур 27525 Новая старонка: «{{Сінгл | Назва = Yellow Submarine | Вокладка = | Выканаўца = [[The Beatles]] | Альбомы = ''[[Revolver]]'' и ''[[Yellow Submarine (альбом)|Yellow Submarine]]'' | Бок А = «[[Eleanor Rigby]]» (падвойны бок A) | Выпушчаны = * 5 жніўня 1966 <small>(Вялікабрытанія)</small> * 8 жніўня 1966 <small>(ЗША)</small> | Фармат = Грамплас...» 5165319 wikitext text/x-wiki {{Сінгл | Назва = Yellow Submarine | Вокладка = | Выканаўца = [[The Beatles]] | Альбомы = ''[[Revolver]]'' и ''[[Yellow Submarine (альбом)|Yellow Submarine]]'' | Бок А = «[[Eleanor Rigby]]» (падвойны бок A) | Выпушчаны = * 5 жніўня 1966 <small>(Вялікабрытанія)</small> * 8 жніўня 1966 <small>(ЗША)</small> | Фармат = [[Грампласцінка|7”]] | Запісаны = 26 мая, 1, 6 чэрвеня 1966, [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]] | Жанр = {{flatlist| * [[дзіцячая музыка]]<ref>[https://pitchfork.com/reviews/albums/13434-revolver/ «The Beatles Album Review»] {{Wayback|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/13434-revolver/ |date=20091026074627 }}. Condé Nast. September 9, 2009.</ref> * [[фолк-музыка|фолк]]<ref>Cohen, Norm (2005). [https://books.google.ru/books?id=DqN_-kyCJFcC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Folk Music: A Regional Exploration] {{Wayback|url=https://books.google.ru/books?id=DqN_-kyCJFcC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=20180629155350 }}. Greenwood Press. p. 335. ISBN 0-313-32872-2.</ref> * [[поп-музыка|поп]]<ref>[https://www.bbc.co.uk/music/reviews/xz25/ «The Beatles Revolver Review»] {{Wayback|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/xz25/ |date=20181201091013 }}. BBC. 2007.</ref> }} | Кампазітар = [[Джон Ленан|Ленан]] / [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]] | Працягласць = 2 хв 38 с | Лэйбл = * [[Capitol Records]] {{Сцягафікацыя|ЗША}} * [[Parlophone]]/[[EMI]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] | Назва2 = [[Eleanor Rigby]] | Папярэдні = [[Paperback Writer]] | Пап_год = 1966 | Год = 1966 | Наступны = [[Strawberry Fields Forever]] | Наступны2 = [[Penny Lane]] | Наст_год = 1967 | Яшчэ = }} '''«Yellow Submarine»''' ({{tr|Жоўтая падводная лодка}}) — песня [[Вялікабрытанія|брытанскага]] [[рок-гурт|рок-гурта]] «[[The Beatles]]», напісаная [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]]. У камерцыйным плане «Yellow Submarine» стала найважнейшай кампазіцыяй альбома «''[[Revolver]]''», бо менавіта яна навяла гурт на ідэю стварэння [[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|аднайменнага мультфільма]], які вырашыў праблемы з трэцяй карцінай, што «The Beatles» запазычылі кампаніі «[[United Artists]]» яшчэ з лета 1965 года<ref name="bitli">[http://bitli.ru/07/89/ О песне «Yellow Submarine»] {{Wayback|url=http://bitli.ru/07/89/ |date=20130225032841 }} на сайце фан-клуба гурта «The Beatles»</ref>. Адразу ж пасля выхаду [[сінгл]] «Yellow Submarine»{{nbsp}}/ «[[Eleanor Rigby]]» заняў першае месца ў брытанскім [[хіт-парад]]зе, на якім заставаўся чатыры тыдні, усяго прабыўшы ў хіт-парадзе 13 тыдняў. Таго ж года «The Beatles» атрымалі за сінгл «[[Ivor Novello Awards|прэмію Айвара Навэла]]» як за самы прадаваемы сінгл 1966 года. Аднак у [[ЗША]] дыск не дабраўся да першага месца хіт-парада праз скандал, выкліканы словамі [[Джон Ленан|Джона Ленана]] ''«Мы папулярнейшыя за Ісуса»''<ref name="Beatles Bible">{{cite web |url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/ |title=Біблія «The Beatles»: «Yellow Submarine» |archive-url=https://www.webcitation.org/5w4snDNXP?url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/ |archive-date=2011-01-28 |access-date=2008-10-11}}</ref>. == Крыніцы== {{крыніцы}} == Літаратура == * «''Анталогія "The Beatles"''» (2000), [[Сан-Францыска]]: «Chronicle Books». ISBN 0-8118-2684-8. * ''[[Марк Льюісан]]''. «Гуказапісныя сесіі "The Beatles"» (1988), [[Нью-Ёрк]], «Harmony Books». ISBN 0-517-57066-1. * {{кніга |спасылка=https://books.google.com.ua/books?id=gjY5AQAAIAAJ&q=isbn:1844138283&dq=isbn:1844138283&hl=ru&sa=X&ei=pPimT9OUJMPPsgbCzPSLBQ&redir_esc=y |аўтар=[[Іэн Макдональд]]. |загаловак=Пераварот у мазгах: запісы «The Beatles» і шасцідзясятыя |год=2005 |арыгінал=Revolution in the Head: The Beatles’ Records and the Sixties |выданне=2nd ed |месца=London |выдавецтва=Pimlico |allpages=554 |isbn=1-844-13828-3}} * ''Бары Майлз''. «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму» ([[1997]]), «Henry Holt & Company», Нью-Ёрк ISBN 0-8050-5249-6 * ''Джордж Марцін''. ''«Усё, што табе патрэбна, — гэта вушы»'' ([[1994]]), Прэса Святога Марціна, [[Нью-Ёрк]] ISBN 0-312-11482-6. * ''Боб Спітз''. «The Beatles: біяграфія» ([[1982]]), [[Бостан]], ISBN 0-316-80352-9. == Спасылкі == * [http://www.iamthebeatles.com/article1284.html Гісторыя песні]{{ref|en}} * [http://www.amdm.ru/akkordi/beatles/90595/yellow_submarine/ Акорды песні] * [http://www.songfacts.com/detail.php?id=106 Пра песню] на сайце ''Songfacts''{{ref|en}} * [[Файл:Film reel.svg|15px]] {{Youtube|m2uTFF_3MaA|Песня ў мультфільме «Жоўтая падводная лодка»}} {{ВС}} {{start box}} {{succession box | before = «[[With a Girl Like You]]» [[The Troggs]] | title = «[[UK Singles Chart]]» Пазіцыя #1 | years = [[18 жніўня]] [[1966]] — [[8 верасня]] [[1966]] | after = «[[All or Nothing (песня Small Faces)|All or Nothing]]» [[Small Faces]] }} {{end box}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] [[Катэгорыя:Сінглы паводле алфавіта]] 8koylly96itsmjzl28xnyih1h776go1 5165321 5165319 2026-07-13T10:18:25Z Цімур 27525 5165321 wikitext text/x-wiki {{Сінгл | Назва = Yellow Submarine | Вокладка = | Выканаўца = [[The Beatles]] | Альбомы = ''[[Revolver]]'' і ''[[Yellow Submarine]]'' | Бок А = «[[Eleanor Rigby]]» (падвойны бок A) | Выпушчаны = * 5 жніўня 1966 <small>(Вялікабрытанія)</small> * 8 жніўня 1966 <small>(ЗША)</small> | Фармат = [[Грампласцінка|7”]] | Запісаны = 26 мая, 1, 6 чэрвеня 1966, [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]] | Жанр = {{flatlist| * [[дзіцячая музыка]]<ref>[https://pitchfork.com/reviews/albums/13434-revolver/ «The Beatles Album Review»] {{Wayback|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/13434-revolver/ |date=20091026074627 }}. Condé Nast. September 9, 2009.</ref> * [[фолк-музыка|фолк]]<ref>Cohen, Norm (2005). [https://books.google.ru/books?id=DqN_-kyCJFcC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Folk Music: A Regional Exploration] {{Wayback|url=https://books.google.ru/books?id=DqN_-kyCJFcC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=20180629155350 }}. Greenwood Press. p. 335. ISBN 0-313-32872-2.</ref> * [[поп-музыка|поп]]<ref>[https://www.bbc.co.uk/music/reviews/xz25/ «The Beatles Revolver Review»] {{Wayback|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/xz25/ |date=20181201091013 }}. BBC. 2007.</ref> }} | Кампазітар = [[Джон Ленан|Ленан]] / [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]] | Працягласць = 2 хв 38 с | Лэйбл = * [[Capitol Records]] {{Сцягафікацыя|ЗША}} * [[Parlophone]]/[[EMI]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] | Назва2 = [[Eleanor Rigby]] | Папярэдні = [[Paperback Writer]] | Пап_год = 1966 | Год = 1966 | Наступны = [[Strawberry Fields Forever]] | Наступны2 = [[Penny Lane]] | Наст_год = 1967 | Яшчэ = }} '''«Yellow Submarine»''' ({{tr|Жоўтая падводная лодка}}) — песня [[Вялікабрытанія|брытанскага]] [[рок-гурт|рок-гурта]] «[[The Beatles]]», напісаная [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]]. У камерцыйным плане «Yellow Submarine» стала найважнейшай кампазіцыяй альбома «''[[Revolver]]''», бо менавіта яна навяла гурт на ідэю стварэння [[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|аднайменнага мультфільма]], які вырашыў праблемы з трэцяй карцінай, што «The Beatles» запазычылі кампаніі «[[United Artists]]» яшчэ з лета 1965 года<ref name="bitli">[http://bitli.ru/07/89/ О песне «Yellow Submarine»] {{Wayback|url=http://bitli.ru/07/89/ |date=20130225032841 }} на сайце фан-клуба гурта «The Beatles»</ref>. Адразу ж пасля выхаду [[сінгл]] «Yellow Submarine»{{nbsp}}/ «[[Eleanor Rigby]]» заняў першае месца ў брытанскім [[хіт-парад]]зе, на якім заставаўся чатыры тыдні, усяго прабыўшы ў хіт-парадзе 13 тыдняў. Таго ж года «The Beatles» атрымалі за сінгл «[[Ivor Novello Awards|прэмію Айвара Навэла]]» як за самы прадаваемы сінгл 1966 года. Аднак у [[ЗША]] дыск не дабраўся да першага месца хіт-парада праз скандал, выкліканы словамі [[Джон Ленан|Джона Ленана]] ''«Мы папулярнейшыя за Ісуса»''<ref name="Beatles Bible">{{cite web |url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/ |title=Біблія «The Beatles»: «Yellow Submarine» |archive-url=https://www.webcitation.org/5w4snDNXP?url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/ |archive-date=2011-01-28 |access-date=2008-10-11}}</ref>. == Крыніцы== {{крыніцы}} == Літаратура == * «''Анталогія "The Beatles"''» (2000), [[Сан-Францыска]]: «Chronicle Books». ISBN 0-8118-2684-8. * ''[[Марк Льюісан]]''. «Гуказапісныя сесіі "The Beatles"» (1988), [[Нью-Ёрк]], «Harmony Books». ISBN 0-517-57066-1. * {{кніга |спасылка=https://books.google.com.ua/books?id=gjY5AQAAIAAJ&q=isbn:1844138283&dq=isbn:1844138283&hl=ru&sa=X&ei=pPimT9OUJMPPsgbCzPSLBQ&redir_esc=y |аўтар=[[Іэн Макдональд]]. |загаловак=Пераварот у мазгах: запісы «The Beatles» і шасцідзясятыя |год=2005 |арыгінал=Revolution in the Head: The Beatles’ Records and the Sixties |выданне=2nd ed |месца=London |выдавецтва=Pimlico |allpages=554 |isbn=1-844-13828-3}} * ''Бары Майлз''. «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму» ([[1997]]), «Henry Holt & Company», Нью-Ёрк ISBN 0-8050-5249-6 * ''Джордж Марцін''. ''«Усё, што табе патрэбна, — гэта вушы»'' ([[1994]]), Прэса Святога Марціна, [[Нью-Ёрк]] ISBN 0-312-11482-6. * ''Боб Спітз''. «The Beatles: біяграфія» ([[1982]]), [[Бостан]], ISBN 0-316-80352-9. == Спасылкі == * [http://www.iamthebeatles.com/article1284.html Гісторыя песні]{{ref|en}} * [http://www.amdm.ru/akkordi/beatles/90595/yellow_submarine/ Акорды песні] * [http://www.songfacts.com/detail.php?id=106 Пра песню] на сайце ''Songfacts''{{ref|en}} * [[Файл:Film reel.svg|15px]] {{Youtube|m2uTFF_3MaA|Песня ў мультфільме «Жоўтая падводная лодка»}} {{ВС}} {{start box}} {{succession box | before = «[[With a Girl Like You]]» [[The Troggs]] | title = «[[UK Singles Chart]]» Пазіцыя #1 | years = [[18 жніўня]] [[1966]] — [[8 верасня]] [[1966]] | after = «[[All or Nothing (песня Small Faces)|All or Nothing]]» [[Small Faces]] }} {{end box}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] [[Катэгорыя:Сінглы паводле алфавіта]] glb9uyzoxfpn3dzdnps7rdjk973w9b0 0 810828 5165335 2026-07-13T10:59:29Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Беларускі нацыянальны камітэт (Слуцк)]] 5165335 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Беларускі нацыянальны камітэт (Слуцк)]] gj5oelet8ljaze7tv9i18ez2xg920uu 0 810829 5165346 2026-07-13T11:19:58Z M.L.Bot 261 хоча быць Яўгеніем -- хай ім будзе 5165346 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Яўген Ігаравіч Андрэйчык]] fbzmaz9xt4o8w1gz5w3bm56eupw160o 14 810830 5165352 2026-07-13T11:35:07Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Сістэмы кіравання зместам]]» 5165352 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Сістэмы кіравання зместам]] j7ecb9qqw6bwjfkomz48d62sbw8dblj 0 810831 5165368 2026-07-13T11:50:56Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Цімаці Франц Гайтнер]] у [[Тымаці Франц Гайтнер]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5165368 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Тымаці Франц Гайтнер]] 77ahv9l1q3s0ht49nal1a3dzvu9d14w 0 810832 5165372 2026-07-13T11:53:29Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Цімаці Хатан]] у [[Тымаці Хатан]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5165372 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Тымаці Хатан]] 9own1wly8y20eed0zunnpebatpm1l7g