Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 298 5165437 4854395 2026-07-13T14:44:24Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165437 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}} </noinclude> '''14 ліпеня''' — сто дзевяноста пяты (сто дзевяноста шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1099]]: Падчас [[Першы крыжовы паход|1-га Крыжовага паходу]] крыжакі штурмам узялі [[Іерусалім]]. * [[1187]]: Пачатак марскога паходу [[Наўгародская дзяржава|наўгародцаў]] на шведскую сталіцу [[Сігтуна|Сігтуну]]. * [[1471]]: Адбылася бітва на Шалоні ў ходзе маскоўска-наўгародскай вайны 1471 года, першы крок да далучэння Ноўгарада да [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]]. * [[1500]]: Адбылася [[Бітва на Ведрашы (1500)|бітва на Ведрашы]] ў ходзе [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1500—1503)|маскоўска-літоўскай вайны 1500—1503 гадоў]]. * [[1700]]: Заключаны Канстанцінопальскі мірны дагавор, паводле якога ад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] да Маскоўскай дзяржавы адышлі Азоў і Запарожжа. * [[1471]]: Бітва каля мястэчка [[Галоўчын]] (Бялыніцкі раён) паміж шведскімі і рускімі войскамі. * [[1789]]: [[Узяцце Бастыліі|Узяцце]] [[Бастылія|Бастыліі]], пачатак [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]]. * [[1865]]: Здзейснена першае паспяховае ўзыходжанне на гару [[Матэргорн]] у [[Альпы|Альпах]], пры спуску 4 чалавекі загінулі. * [[1913]]: У [[Вільнюс|Вільні]] заснавана [[Беларускае выдавецкае таварыства]]. * [[1920]]: [[Чырвоная Армія]] заняла [[Вільнюс|Вільню]]. * [[1944]]: [[Пінск]] вызвалены савецкімі войскамі ў ходзе [[Беларуская наступальная аперацыя|Беларускай наступальнай аперацыі]]. * [[1995]]: Чачэнскія баевікі на чале з [[Шаміль Басаеў|Шамілем Басаевым]] [[Тэрарыстычны акт у Будзёнаўску|захапілі]] закладнікаў у бальніцы [[Будзёнаўск]]а. == Нарадзіліся == * [[1602]]: [[Джуліа Мазарыні]], французскі дзяржаўны дзеяч * [[1743]]: [[Гаўрыла Раманавіч Дзяржавін|Гаўрыла Дзяржавін]], рускі паэт і дзяржаўны дзеяч * [[1800]]: [[Жан Батыст Дзюма]], французскі хімік-арганік * [[1816]]: [[Жазеф Арцюр дэ Габіно]], французскі арыстакрат, сацыёлаг, этнолаг, антраполаг, пісьменнік, дыпламат (пам. 13.10.[[1882]]) * [[1903]]: [[Ірвінг Стоўн]], амерыканскі пісьменнік * [[1911]]: [[Павел Іванавіч Пруднікаў|Павел Пруднікаў]], беларускі пісьменнік (пам. 16.3.[[2000]]) * [[1918]]: [[Інгмар Бергман]], шведскі кінарэжысёр, сцэнарыст, пісьменнік (пам. 30.7.[[2007]]) * [[1919]]: [[Ліна Вентура]], французскі акцёр * [[1920]]: [[Алесь Астапенка]], беларускі паэт, перакладчык (пам. [[20 ліпеня|20.7]].[[1970]]) * [[1927]]: [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Георгій Штыхаў]], беларускі археолаг, гісторык-медыявіст * [[1938]]: [[Машэ Сафдзі|Мошэ Сафдзі]], ізраільска-амерыканскі архітэктар * [[1939]]: [[Карал Гот]], чэшскі эстрадны спявак * [[1942]]: [[Хаўер Салана]], іспанскі палітык * [[1981]]: [[Алена Лолавіч]], сербская гарналыжніца == Памерлі == * [[1223]]: [[Філіп II Аўгуст]], кароль Францыі * [[1704]]: [[Соф’я Аляксееўна (царэўна)|Соф'я Аляксееўна]], руская царэўна * [[1816]]: [[Франсіска Міранда]], нацыянальны герой Венесуэлы * [[1827]]: [[Агюстэн Жан Фрэнель]], французскі фізік * [[1920]]: [[Альберт фон Келер]], нямецкі мастак * [[1968]]: [[Канстанцін Георгіевіч Паустоўскі]], рускі пісьменнік * [[1991]]: [[Павел Сямёнавіч Маразенка|Павел Маразенка]], савецкі акцёр тэатру і кіно (нар. [[5 ліпеня|5.7]].[[1939]]) * [[1992]]: [[Аляксей Нічыпаравіч Карпюк|Аляксей Карпюк]], беларускі пісьменнік, грамадскі дзеяч (нар. [[14 чэрвеня|14.6]].[[1920]]) * [[1994]]: [[Пётр Васілевіч Конюх]], беларускі оперны спявак == Святкуюць == * {{Сцяг Ірака}} [[Ірак]]: Дзень Рэспублікі * {{Сцяг Паўднёвай Асеціі}} [[Паўднёвая Асеція]]: Дзень міратворца * {{Сцяг Францыі}} [[Францыя]]: [[Дзень узяцця Бастыліі]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|714]] </noinclude> [[Катэгорыя:14 ліпеня| ]] 45lrxhk3plvm8aavw3sgmc2tx6021jc 5165441 5165437 2026-07-13T14:46:49Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ [[14 чэрвеня]] 5165441 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}} </noinclude> '''14 ліпеня''' — сто дзевяноста пяты (сто дзевяноста шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1099]]: Падчас [[Першы крыжовы паход|1-га Крыжовага паходу]] крыжакі штурмам узялі [[Іерусалім]]. * [[1187]]: Пачатак марскога паходу [[Наўгародская дзяржава|наўгародцаў]] на шведскую сталіцу [[Сігтуна|Сігтуну]]. * [[1471]]: Адбылася бітва на Шалоні ў ходзе маскоўска-наўгародскай вайны 1471 года, першы крок да далучэння Ноўгарада да [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]]. * [[1500]]: Адбылася [[Бітва на Ведрашы (1500)|бітва на Ведрашы]] ў ходзе [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1500—1503)|маскоўска-літоўскай вайны 1500—1503 гадоў]]. * [[1700]]: Заключаны Канстанцінопальскі мірны дагавор, паводле якога ад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] да Маскоўскай дзяржавы адышлі Азоў і Запарожжа. * [[1471]]: Бітва каля мястэчка [[Галоўчын]] (Бялыніцкі раён) паміж шведскімі і рускімі войскамі. * [[1789]]: [[Узяцце Бастыліі|Узяцце]] [[Бастылія|Бастыліі]], пачатак [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]]. * [[1865]]: Здзейснена першае паспяховае ўзыходжанне на гару [[Матэргорн]] у [[Альпы|Альпах]], пры спуску 4 чалавекі загінулі. * [[1913]]: У [[Вільнюс|Вільні]] заснавана [[Беларускае выдавецкае таварыства]]. * [[1920]]: [[Чырвоная Армія]] заняла [[Вільнюс|Вільню]]. * [[1944]]: [[Пінск]] вызвалены савецкімі войскамі ў ходзе [[Беларуская наступальная аперацыя|Беларускай наступальнай аперацыі]]. == Нарадзіліся == * [[1602]]: [[Джуліа Мазарыні]], французскі дзяржаўны дзеяч * [[1743]]: [[Гаўрыла Раманавіч Дзяржавін|Гаўрыла Дзяржавін]], рускі паэт і дзяржаўны дзеяч * [[1800]]: [[Жан Батыст Дзюма]], французскі хімік-арганік * [[1816]]: [[Жазеф Арцюр дэ Габіно]], французскі арыстакрат, сацыёлаг, этнолаг, антраполаг, пісьменнік, дыпламат (пам. 13.10.[[1882]]) * [[1903]]: [[Ірвінг Стоўн]], амерыканскі пісьменнік * [[1911]]: [[Павел Іванавіч Пруднікаў|Павел Пруднікаў]], беларускі пісьменнік (пам. 16.3.[[2000]]) * [[1918]]: [[Інгмар Бергман]], шведскі кінарэжысёр, сцэнарыст, пісьменнік (пам. 30.7.[[2007]]) * [[1919]]: [[Ліна Вентура]], французскі акцёр * [[1920]]: [[Алесь Астапенка]], беларускі паэт, перакладчык (пам. [[20 ліпеня|20.7]].[[1970]]) * [[1927]]: [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Георгій Штыхаў]], беларускі археолаг, гісторык-медыявіст * [[1938]]: [[Машэ Сафдзі|Мошэ Сафдзі]], ізраільска-амерыканскі архітэктар * [[1939]]: [[Карал Гот]], чэшскі эстрадны спявак * [[1942]]: [[Хаўер Салана]], іспанскі палітык * [[1981]]: [[Алена Лолавіч]], сербская гарналыжніца == Памерлі == * [[1223]]: [[Філіп II Аўгуст]], кароль Францыі * [[1704]]: [[Соф’я Аляксееўна (царэўна)|Соф'я Аляксееўна]], руская царэўна * [[1816]]: [[Франсіска Міранда]], нацыянальны герой Венесуэлы * [[1827]]: [[Агюстэн Жан Фрэнель]], французскі фізік * [[1920]]: [[Альберт фон Келер]], нямецкі мастак * [[1968]]: [[Канстанцін Георгіевіч Паустоўскі]], рускі пісьменнік * [[1991]]: [[Павел Сямёнавіч Маразенка|Павел Маразенка]], савецкі акцёр тэатру і кіно (нар. [[5 ліпеня|5.7]].[[1939]]) * [[1992]]: [[Аляксей Нічыпаравіч Карпюк|Аляксей Карпюк]], беларускі пісьменнік, грамадскі дзеяч (нар. [[14 чэрвеня|14.6]].[[1920]]) * [[1994]]: [[Пётр Васілевіч Конюх]], беларускі оперны спявак == Святкуюць == * {{Сцяг Ірака}} [[Ірак]]: Дзень Рэспублікі * {{Сцяг Паўднёвай Асеціі}} [[Паўднёвая Асеція]]: Дзень міратворца * {{Сцяг Францыі}} [[Францыя]]: [[Дзень узяцця Бастыліі]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|714]] </noinclude> [[Катэгорыя:14 ліпеня| ]] jr4qeuathw38pvp8a76vckjkugovrqf 5165483 5165441 2026-07-13T15:59:11Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165483 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}} </noinclude> '''14 ліпеня''' — сто дзевяноста пяты (сто дзевяноста шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1099]]: Падчас [[Першы крыжовы паход|1-га Крыжовага паходу]] крыжакі штурмам узялі [[Іерусалім]]. * [[1187]]: Пачатак марскога паходу [[Наўгародская дзяржава|наўгародцаў]] на шведскую сталіцу [[Сігтуна|Сігтуну]]. * [[1471]]: Адбылася бітва на Шалоні ў ходзе маскоўска-наўгародскай вайны 1471 года, першы крок да далучэння Ноўгарада да [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]]. * [[1500]]: Адбылася [[Бітва на Ведрашы (1500)|бітва на Ведрашы]] ў ходзе [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1500—1503)|маскоўска-літоўскай вайны 1500—1503 гадоў]]. * [[1700]]: Заключаны Канстанцінопальскі мірны дагавор, паводле якога ад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] да Маскоўскай дзяржавы адышлі Азоў і Запарожжа. * [[1708]]: [[Бітва пад Галоўчынам]] у час [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]] паміж расійскімі і шведскімі войскамі. * [[1789]]: [[Узяцце Бастыліі|Узяцце]] [[Бастылія|Бастыліі]], пачатак [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]]. * [[1865]]: Здзейснена першае паспяховае ўзыходжанне на гару [[Матэргорн]] у [[Альпы|Альпах]], пры спуску 4 чалавекі загінулі. * [[1913]]: У [[Вільнюс|Вільні]] заснавана [[Беларускае выдавецкае таварыства]]. * [[1920]]: [[Чырвоная Армія]] заняла [[Вільнюс|Вільню]]. * [[1944]]: [[Пінск]] вызвалены савецкімі войскамі ў ходзе [[Беларуская наступальная аперацыя|Беларускай наступальнай аперацыі]]. == Нарадзіліся == * [[1602]]: [[Джуліа Мазарыні]], французскі дзяржаўны дзеяч * [[1743]]: [[Гаўрыла Раманавіч Дзяржавін|Гаўрыла Дзяржавін]], рускі паэт і дзяржаўны дзеяч * [[1800]]: [[Жан Батыст Дзюма]], французскі хімік-арганік * [[1816]]: [[Жазеф Арцюр дэ Габіно]], французскі арыстакрат, сацыёлаг, этнолаг, антраполаг, пісьменнік, дыпламат (пам. 13.10.[[1882]]) * [[1903]]: [[Ірвінг Стоўн]], амерыканскі пісьменнік * [[1911]]: [[Павел Іванавіч Пруднікаў|Павел Пруднікаў]], беларускі пісьменнік (пам. 16.3.[[2000]]) * [[1918]]: [[Інгмар Бергман]], шведскі кінарэжысёр, сцэнарыст, пісьменнік (пам. 30.7.[[2007]]) * [[1919]]: [[Ліна Вентура]], французскі акцёр * [[1920]]: [[Алесь Астапенка]], беларускі паэт, перакладчык (пам. [[20 ліпеня|20.7]].[[1970]]) * [[1927]]: [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Георгій Штыхаў]], беларускі археолаг, гісторык-медыявіст * [[1938]]: [[Машэ Сафдзі|Мошэ Сафдзі]], ізраільска-амерыканскі архітэктар * [[1939]]: [[Карал Гот]], чэшскі эстрадны спявак * [[1942]]: [[Хаўер Салана]], іспанскі палітык * [[1981]]: [[Алена Лолавіч]], сербская гарналыжніца == Памерлі == * [[1223]]: [[Філіп II Аўгуст]], кароль Францыі * [[1704]]: [[Соф’я Аляксееўна (царэўна)|Соф'я Аляксееўна]], руская царэўна * [[1816]]: [[Франсіска Міранда]], нацыянальны герой Венесуэлы * [[1827]]: [[Агюстэн Жан Фрэнель]], французскі фізік * [[1920]]: [[Альберт фон Келер]], нямецкі мастак * [[1968]]: [[Канстанцін Георгіевіч Паустоўскі]], рускі пісьменнік * [[1991]]: [[Павел Сямёнавіч Маразенка|Павел Маразенка]], савецкі акцёр тэатру і кіно (нар. [[5 ліпеня|5.7]].[[1939]]) * [[1992]]: [[Аляксей Нічыпаравіч Карпюк|Аляксей Карпюк]], беларускі пісьменнік, грамадскі дзеяч (нар. [[14 чэрвеня|14.6]].[[1920]]) * [[1994]]: [[Пётр Васілевіч Конюх]], беларускі оперны спявак == Святкуюць == * {{Сцяг Ірака}} [[Ірак]]: Дзень Рэспублікі * {{Сцяг Паўднёвай Асеціі}} [[Паўднёвая Асеція]]: Дзень міратворца * {{Сцяг Францыі}} [[Францыя]]: [[Дзень узяцця Бастыліі]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|714]] </noinclude> [[Катэгорыя:14 ліпеня| ]] 849fqcjiquz759keegfpslo2klsadyo 5165484 5165483 2026-07-13T16:01:41Z JerzyKundrat 174 5165484 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}} </noinclude> '''14 ліпеня''' — сто дзевяноста пяты (сто дзевяноста шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1099]]: Падчас [[Першы крыжовы паход|1-га Крыжовага паходу]] крыжакі штурмам узялі [[Іерусалім]]. * [[1187]]: Пачатак марскога паходу [[Наўгародская дзяржава|наўгародцаў]] на шведскую сталіцу [[Сігтуна|Сігтуну]]. * [[1471]]: Адбылася бітва на Шалоні ў ходзе маскоўска-наўгародскай вайны 1471 года, першы крок да далучэння Ноўгарада да [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]]. * [[1500]]: Адбылася [[Бітва на Ведрашы (1500)|бітва на Ведрашы]] ў ходзе [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1500—1503)|маскоўска-літоўскай вайны 1500—1503 гадоў]]. * [[1700]]: Заключаны Канстанцінопальскі мірны дагавор, паводле якога ад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] да Маскоўскай дзяржавы адышлі Азоў і Запарожжа. * [[1708]]: [[Бітва пад Галоўчынам]] у час [[Вялікая Паўночная вайна|Вялікай Паўночнай вайны]] паміж расійскімі і шведскімі войскамі. * [[1789]]: [[Узяцце Бастыліі|Узяцце]] [[Бастылія|Бастыліі]], пачатак [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]]. * [[1865]]: Здзейснена першае паспяховае ўзыходжанне на гару [[Матэргорн]] у [[Альпы|Альпах]], пры спуску 4 чалавекі загінулі. * [[1913]]: У [[Вільнюс|Вільні]] заснавана [[Беларускае выдавецкае таварыства]]. * [[1920]]: [[Чырвоная Армія]] заняла [[Вільнюс|Вільню]]. * [[1944]]: [[Пінск]] вызвалены савецкімі войскамі ў ходзе [[Беларуская наступальная аперацыя|Беларускай наступальнай аперацыі]]. == Нарадзіліся == * [[1602]]: [[Джуліа Мазарыні]], французскі дзяржаўны дзеяч * [[1743]]: [[Гаўрыла Раманавіч Дзяржавін|Гаўрыла Дзяржавін]], рускі паэт і дзяржаўны дзеяч * [[1800]]: [[Жан Батыст Дзюма]], французскі хімік-арганік * [[1816]]: [[Жазеф Арцюр дэ Габіно]], французскі арыстакрат, сацыёлаг, этнолаг, антраполаг, пісьменнік, дыпламат (пам. 13.10.1882) * [[1903]]: [[Ірвінг Стоўн]], амерыканскі пісьменнік * [[1911]]: [[Павел Іванавіч Пруднікаў|Павел Пруднікаў]], беларускі пісьменнік (пам. 16.3.2000) * [[1918]]: [[Інгмар Бергман]], шведскі кінарэжысёр, сцэнарыст, пісьменнік (пам. 30.7.2007) * [[1919]]: [[Ліна Вентура]], французскі акцёр * [[1920]]: [[Алесь Астапенка]], беларускі паэт, перакладчык (пам. 20.7.1970) * [[1927]]: [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Георгій Штыхаў]], беларускі археолаг, гісторык-медыявіст * [[1938]]: [[Машэ Сафдзі|Мошэ Сафдзі]], ізраільска-амерыканскі архітэктар * [[1939]]: [[Карал Гот]], чэшскі эстрадны спявак * [[1942]]: [[Хаўер Салана]], іспанскі палітык * [[1981]]: [[Алена Лолавіч]], сербская гарналыжніца == Памерлі == * [[1223]]: [[Філіп II Аўгуст]], кароль Францыі * [[1704]]: [[Соф’я Аляксееўна (царэўна)|Соф’я Аляксееўна]], руская царэўна * [[1816]]: [[Франсіска Міранда]], нацыянальны герой Венесуэлы * [[1827]]: [[Агюстэн Жан Фрэнель]], французскі фізік * [[1920]]: [[Альберт фон Келер]], нямецкі мастак * [[1968]]: [[Канстанцін Георгіевіч Паустоўскі]], рускі пісьменнік * [[1991]]: [[Павел Сямёнавіч Маразенка|Павел Маразенка]], савецкі акцёр тэатру і кіно (нар. 5.7.1939) * [[1992]]: [[Аляксей Нічыпаравіч Карпюк|Аляксей Карпюк]], беларускі пісьменнік, грамадскі дзеяч (нар. 14.6.1920) * [[1994]]: [[Пётр Васілевіч Конюх]], беларускі оперны спявак == Святкуюць == * {{Сцяг Ірака}} [[Ірак]]: Дзень Рэспублікі * {{Сцяг Паўднёвай Асеціі}} [[Паўднёвая Асеція]]: Дзень міратворца * {{Сцяг Францыі}} [[Францыя]]: [[Дзень узяцця Бастыліі]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|714]] </noinclude> [[Катэгорыя:14 ліпеня| ]] op62gsckj1ig2zbx7fer33npjrm8awo 0 304 5165440 4982525 2026-07-13T14:45:52Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165440 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на чэрвень}} </noinclude> '''14 чэрвеня''' — сто шэсцьдзесят пяты (сто шэсцьдзесят шосты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Выява:Harîrî_Schefer_-_BNF_Ar5847_f.51.jpg|thumb|Ібн Батута]] * [[1158]]: Першы дакументальны ўспамін пра горад [[Мюнхен]] у дакуменце [[Фрыдрых I Барбароса|Фрыдрыха I Барбаросы]]. * [[1177]]: [[Чампа]] захопліваюць сталіцу [[Кхмерская імперыя|Кхмерскай імперыі]] [[Ангкор|Анкгор]] пасля марской бітвы на возеры [[Танлесап]]. * [[1325]]: Арабскі купец [[Ібн Батута]] пакінуў свой родны горад [[Танжэр]] і выправіўся ў 30-гадовае падарожжа. * [[1634]]: Заключаны мірны дагавор паміж Расіяй і [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітаю]]; канец [[Смаленская вайна|Смаленскай вайны]]. * [[1777]]: Зацверджаны нацыянальны сцяг [[ЗША]] з 13 белымі зоркамі на сінім фоне і 13 чырвона-белымі палосамі (па колькасці наяўных тады штатаў). * [[1791]]: [[Устаноўчы сход (1789—1791)|Устаноўчым сходам]] падчас [[Вялікая французская рэвалюцыя|Вялікай французскай рэвалюцыі]] прыняты [[Закон Ле Шапелье]], які забараняў гільдыі, працоўныя кааліцыі і права на [[Забастоўка|забастоўку]]. * [[1792]]: Наданне [[Герб Барысава|герба Барысаву]]. * [[1847]]: Нямецкі хімік [[Роберт Вільгельм Бунзен|Роберт Бунзен]] вынайшаў гарэлку, дазваляючую рэгуляваць памер полымя ([[гарэлка Бунзена]]). * [[1898]]: У [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ўпершыню заканадаўча абмежавана працягласць працоўнага дня. * [[1905]]: Паўстанне на расійскім браняносцы «Пацёмкін» ([[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|расійская рэвалюцыя, 1905—1907]]). * [[1906]]: У [[Беласток]]у адбыўся яўрэйскі пагром. * [[1936]]: Аўтамабіль [[BMW 328]] упершыню прадстаўлены на Міжнароднай гонцы Эйфеля на трасе [[Нюрбургрынг]]. * [[1937]]: У [[Масква|Маскве]] арыштаваны [[Мікалай Галадзед]]. * [[1938]]: Заснаваны [[Беларускі дзяржаўны тэатр лялек]]. * [[1940]]: Войскі нацысцкай Германіі ўвайшлі ў [[Парыж]]. * [[1941]]: Пачалася дэпартацыя грамадзян [[Латвія|Латвіі]], [[Літва|Літвы]] і [[Эстонія|Эстоніі]] ў аддаленыя рэгіёны Расіі. * [[1982]]: Капітуляцыя [[Аргенціна|аргенцінскіх]] войскаў на [[Фалклендскія астравы|Фалклендскіх астравах]] ([[Фалклендская вайна]]). * [[1995]]: Чачэнскія баевікі на чале з [[Шаміль Басаеў|Шамілем Басаевым]] [[Тэрарыстычны акт у Будзёнаўску|захапілі]] больш за 1600 закладнікаў у бальніцы горада [[Будзёнаўск]]а. == Нарадзіліся == [[Файл:Charles de Coulomb.png|thumb|100px|left|Шарль Кулон]] * [[1730]]: [[Антоніа Сакіні]], італьянскі кампазітар * [[1736]]: [[Шарль Кулон]], французскі фізік (пам. 23.8.1806) * [[1862]]: [[Густаў Клімт]], аўстрыйскі мастак (пам. 6.2.[918) * [[1867]]: [[Мітрафан Доўнар-Запольскі]], беларускі гісторык, этнограф, эканаміст (пам. 30.9.1934) * [[1900]]: [[Міхаіл Забэйда-Суміцкі]], беларускі спявак, педагог (пам. 21.12.1981) * [[1903]]: [[Алонза Чорч]], амерыканскі логік і матэматык (пам. 11.8.1995) * [[1914]]: [[Жызель Казадсю]], французская актрыса * [[1917]]: [[Атле Сельберг]], нарвежскі матэматык * [[1924]]: [[Джэймс Блэк]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] 1988 (пам. 22.3.2010) * [[1928]]: [[Чэ Гевара]], лацінаамерыканскі рэвалюцыянер (пам. 9.10.1967) * [[1928]]: [[Роберт Браўт]], фізік-тэарэтык * [[1931]]: [[Ігар Дзмітрыевіч Сарокін|Ігар Сарокін]], беларускі оперны спявак * [[1944]]: [[Жанна Бічэўская]], расійская спявачка * [[1946]]: [[Дональд Трамп]], 45-ы [[Прэзідэнт ЗША]] * [[1969]]: [[Штэфі Граф]], нямецкая тэнісістка == Памерлі == [[File:Mary Cassatt-Selfportrait.jpg|thumb|100px|Мэры Касат]] * [[847]]: [[Мяфодзій I (Патрыярх Канстанцінопальскі)|Мяфодзій I, Патрыярх Канстанцінопальскі]] * [[1752]]: [[Шарль Антуан Куапель]], французскі мастак * [[1903]]: [[Ян Карловіч]], беларускі лінгвіст, этнограф, фалькларыст, музыказнаўца (нар. [[28.5]].[[1836]]) * [[1911]]: [[Юхан Северын Свенсен]], нарвежскі кампазітар * [[1920]]: [[Макс Вебер]], нямецкі сацыёлаг * [[1926]]: [[Мэры Касат]], амерыканская мастачка (нар. [[22.5]].[[1844]]) * [[1934]]: [[Якаў Балглей]], французскі мастак * [[1936]]: [[Гілберт Кіт Чэстэртан]], брытанскі пісьменнік, журналіст і літаратуразнаўца * [[1946]]: [[Джон Лоўгі Бэрд]], шатландскі інжынер * [[1947]]: [[Альбер Марке]], французскі мастак * [[1965]]: [[Золтан Кемені]], швейцарскі мастак і скульптар * [[1968]]: [[Сальваторэ Квазімада]], італьянскі пісьменнік, паэт, перакладчык; лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (нар. [[20.8]].[[1901]]) * [[1986]]: [[Хорхэ Луіс Борхес]], аргенцінскі пісьменнік * [[1987]]: [[Станіслаў Барэя]], польскі рэжысёр, сцэнарыст * [[1994]]: [[Генры Манчыні]], амерыканскі кампазітар і дырыжор == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}} [[ААН]]: [[Сусветны дзень донара крыві]] * {{Сцяг ЗША}} [[ЗША]]: Дзень сцяга * {{Сцяг Ірака}} [[Ірак]]: Дзень жанчын * {{Сцяг Парагвая}} [[Парагвай]]: Дзень міра * {{Сцяг Фалклендскіх астравоў}} [[Фалклендскія астравы]]: Дзень вызвалення <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|614]] </noinclude> [[Катэгорыя:14 чэрвеня| ]] div9y62toe9f3dg1ovrkjayngbut8z5 0 320 5165447 4869942 2026-07-13T14:52:44Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165447 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}} </noinclude> '''15 ліпеня''' — сто дзевяноста шосты (сто дзевяноста сёмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[64]]: Вялікі пажар у [[Рым]]е. * [[1015]]: [[Святаполк Уладзіміравіч|Святаполк]] стаў [[Вялікі князь Кіеўскі|Вялікім Князем Кіеўскім]]. * [[1240]]: Адбылася [[Неўская бітва]], дружына [[Аляксандр Неўскі|Аляксандра Яраславіча]] разбіла шведскі атрад. * [[1410]]: Адбылася [[Грунвальдская бітва|бітва пры Грунвальдзе]] ў ходзе [[Вялікая вайна (1409—1411)|Вялікай вайны 1409—1411 гадоў]]. * [[1560]]: Першая пісьмовая згадка аб [[Гісторыя Светлагорска|Шацілавічах]] (зараз — горад [[Светлагорск]]). * [[1606]]: Мяшчане [[Магілёў|Магілёва]] ўварваліся ў ратушу; старая рада была разагнаная, выбрана новая, у складзе якой пераважалі незаможныя рамеснікі. * [[1799]]: У Егіпце знойдзены [[Разецкі камень]]. * [[1888]]: Адбылося буйное вывяржэнне [[Вулкан Бандай|вулкана Бандай]]. * [[1925]]: Адноўлена дзейнасць [[Беларускі камітэт (Варшава)|Беларускага камітэта ў Варшаве]]. * [[1965]]: [[Кангрэс ЗША]] прыняў закон, які запатрабаваў друкаваць на цыгарэтных пачках папярэджанне аб небяспецы курэння для здароўя. * [[1999]]: [[Беларусь]] усталявала [[Беларуска-суданскія адносіны|дыпламатычныя адносіны з Суданам]]. * [[2007]]: Адбылася ўрачыстая каранацыя [[абраз Маці Божай Гудагайскай|абраза Маці Божай Гудагайскай]] папскімі каронамі. * [[2016]]: Ваенныя спрабавалі здзейсніць [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Турцыі (2016)|дзяржаўны пераварот]] у [[Турцыя|Турцыі]]. == Нарадзіліся == * [[1573]]: [[Ініга Джонс]], англійскі архітэктар * [[1600]]: [[Ян Косірс]], паўднёванідэрландскі жывапісец * [[1606]]: [[Рэмбрант Харменс ван Рэйн|Рэмбрант]], нідэрландскі мастак (пам. [[1669]]) * [[1609]]: [[Казімір Леў Сапега]], вялікалітоўскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч (пам. [[19.1]].[[1656]]) * [[1613]]: [[Гу Яньу]], кітайскі філосаф, гісторык * [[1675]]: [[Станіслаў Панятоўскі]], вялікалітоўскі палкаводзец, прадстаўнік магнатэрыі * [[1848]]: [[Вільфрэда Парэта]], італьянскі эканаміст * [[1875]]: [[Рудольф Леві]], нямецкі мастак * [[1876]]: [[Алаіза Пашкевіч|Алаіза Пашкевіч (Цётка)]], беларуская паэтка, грамадская дзяячка і палітык (пам. [[18 сакавіка|18.3.]][[1916]]) * [[1900]]: [[Уладзімір Дубоўка]], беларускі паэт, празаік, перакладчык, крытык (пам. [[20.3]].[[1976]]) * [[1901]]: [[Пейке Кох]], нідэрландскі мастак * [[1924]]: [[Махмуд Эсамбаеў]], чачэнскі артыст балета * [[1926]]: [[Леапольда Галцьеры]], прэзідэнт Аргенціны * [[1930]]: [[Жак Дэрыда]], французскі філосаф * [[1930]]: [[Стывен Смейл]], амерыканскі матэматык * [[1933]]: [[Джон Хопфілд]], амерыканскі фізік * [[1938]]: [[Аляксандр Андрэевіч Шабалін|Аляксандр Шабалін]], савецкі беларускі [[дзяржаўны дзеяч]], [[пісьменнік]] і [[журналіст]], [[спартсмен]] * [[1939]]: [[Барыс Рыгоравіч Колкер|Барыс Колкер]], лінгвіст, эсперантолаг * [[1946]]: [[Хасанал Болкіях]], султан [[бруней]]скі * [[1961]]: [[Форэст Уітакер]], амерыканскі акцёр * [[1976]]: [[Дыяна Кругер]], нямецкая кінаактрыса * [[1984]]: [[Гіфт Еле Атуве]], нігерыйская футбалістка == Памерлі == * [[1410]]: [[Ульрых фон Юнгінген]], вялікі магістр [[Тэўтонскі Ордэн|Тэўтонскага Ордэна]] (нар. [[1360]]) * [[1609]]: [[Анібале Карачы]], італьянскі жывапісец * [[1758]]: [[Джавані Батыста Кразата]], італьянскі мастак * [[1765]]: [[Шарль-Андрэ ван Лоа]], французскі мастак * [[1828]]: [[Жан-Антуан Гудон]], французскі скульптар * [[1853]]: [[Вільгельм фон Кобель]], мастак * [[1857]]: [[Карл Чэрні]], аўстрыйскі кампазітар * [[1904]]: [[Антон Чэхаў]], рускі пісьменнік, драматург, лекар. Аўтар апавяданняў, аповесцей і п’ес (нар. 17(29).1.[[1860]]) * [[1919]]: [[Герман Эміль Фішэр]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1954]]: [[Садрыдзін Айні]], таджыкскі паэт * [[1988]]: [[Шарль Лапік]], французскі мастак * [[2016]]: [[Янез Бернік]], славенскі мастак * [[2017]]: [[Марцін Ландау]], амерыканскі акцёр == Святкуюць == * {{Сцяг Батсваны}} [[Батсвана]]: Дзень прэзідэнта * {{Сцяг Брунея}} [[Бруней]]: Дзень нараджэння султана * {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]]: [[Дзень украінскай дзяржаўнасці]], [[Дзень хрышчэння Кіеўскай Русі — Украіны]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|715]] </noinclude> [[Катэгорыя:15 ліпеня| ]] n9v8cioin1ftqca8sljym9suzsb3twg 5165449 5165447 2026-07-13T14:54:50Z JerzyKundrat 174 5165449 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}} </noinclude> '''15 ліпеня''' — сто дзевяноста шосты (сто дзевяноста сёмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[64]]: Вялікі пажар у [[Рым]]е. * [[1015]]: [[Святаполк Уладзіміравіч|Святаполк]] стаў [[Вялікі князь Кіеўскі|Вялікім Князем Кіеўскім]]. * [[1240]]: Адбылася [[Неўская бітва]], дружына [[Аляксандр Неўскі|Аляксандра Яраславіча]] разбіла шведскі атрад. * [[1410]]: Адбылася [[Грунвальдская бітва|бітва пры Грунвальдзе]] ў ходзе [[Вялікая вайна (1409—1411)|Вялікай вайны 1409—1411 гадоў]]. * [[1560]]: Першая пісьмовая згадка аб [[Гісторыя Светлагорска|Шацілавічах]] (зараз — горад [[Светлагорск]]). * [[1606]]: Мяшчане [[Магілёў|Магілёва]] ўварваліся ў ратушу; старая рада была разагнаная, выбрана новая, у складзе якой пераважалі незаможныя рамеснікі. * [[1799]]: У Егіпце знойдзены [[Разецкі камень]]. * [[1888]]: Адбылося буйное вывяржэнне [[Вулкан Бандай|вулкана Бандай]]. * [[1925]]: Адноўлена дзейнасць [[Беларускі камітэт (Варшава)|Беларускага камітэта ў Варшаве]]. * [[1965]]: [[Кангрэс ЗША]] прыняў закон, які запатрабаваў друкаваць на цыгарэтных пачках папярэджанне аб небяспецы курэння для здароўя. * [[1999]]: [[Беларусь]] усталявала [[Беларуска-суданскія адносіны|дыпламатычныя адносіны з Суданам]]. * [[2007]]: Адбылася ўрачыстая каранацыя [[абраз Маці Божай Гудагайскай|абраза Маці Божай Гудагайскай]] папскімі каронамі. * [[2016]]: Ваенныя спрабавалі здзейсніць [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Турцыі (2016)|дзяржаўны пераварот]] у [[Турцыя|Турцыі]]. == Нарадзіліся == * [[1573]]: [[Ініга Джонс]], англійскі архітэктар * [[1600]]: [[Ян Косірс]], паўднёванідэрландскі жывапісец * [[1606]]: [[Рэмбрант Харменс ван Рэйн|Рэмбрант]], нідэрландскі мастак (пам. 1669) * [[1609]]: [[Казімір Леў Сапега]], вялікалітоўскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч (пам. 19.1.1656) * [[1613]]: [[Гу Яньу]], кітайскі філосаф, гісторык * [[1675]]: [[Станіслаў Панятоўскі]], вялікалітоўскі палкаводзец, прадстаўнік магнатэрыі * [[1848]]: [[Вільфрэда Парэта]], італьянскі эканаміст * [[1875]]: [[Рудольф Леві]], нямецкі мастак * [[1876]]: [[Алаіза Пашкевіч|Алаіза Пашкевіч (Цётка)]], беларуская паэтка, грамадская дзяячка і палітык (пам. 18.3.1916) * [[1900]]: [[Уладзімір Дубоўка]], беларускі паэт, празаік, перакладчык, крытык (пам. 20.3.1976) * [[1901]]: [[Пейке Кох]], нідэрландскі мастак * [[1924]]: [[Махмуд Эсамбаеў]], чачэнскі артыст балета * [[1926]]: [[Леапольда Галцьеры]], прэзідэнт Аргенціны * [[1930]]: [[Жак Дэрыда]], французскі філосаф * [[1930]]: [[Стывен Смейл]], амерыканскі матэматык * [[1933]]: [[Джон Хопфілд]], амерыканскі фізік * [[1938]]: [[Аляксандр Андрэевіч Шабалін|Аляксандр Шабалін]], савецкі беларускі [[дзяржаўны дзеяч]], [[пісьменнік]] і [[журналіст]], [[спартсмен]] * [[1939]]: [[Барыс Рыгоравіч Колкер|Барыс Колкер]], лінгвіст, эсперантолаг * [[1946]]: [[Хасанал Болкіях]], султан [[бруней]]скі * [[1961]]: [[Форэст Уітакер]], амерыканскі акцёр * [[1976]]: [[Дыяна Кругер]], нямецкая кінаактрыса * [[1984]]: [[Гіфт Еле Атуве]], нігерыйская футбалістка == Памерлі == * [[1410]]: [[Ульрых фон Юнгінген]], вялікі магістр [[Тэўтонскі Ордэн|Тэўтонскага Ордэна]] (нар. 1360) * [[1609]]: [[Анібале Карачы]], італьянскі жывапісец * [[1758]]: [[Джавані Батыста Кразата]], італьянскі мастак * [[1765]]: [[Шарль-Андрэ ван Лоа]], французскі мастак * [[1828]]: [[Жан-Антуан Гудон]], французскі скульптар * [[1853]]: [[Вільгельм фон Кобель]], мастак * [[1857]]: [[Карл Чэрні]], аўстрыйскі кампазітар * [[1904]]: [[Антон Чэхаў]], рускі пісьменнік, драматург, лекар. Аўтар апавяданняў, аповесцей і п’ес (нар. 17(29).1.1860) * [[1919]]: [[Герман Эміль Фішэр]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1954]]: [[Садрыдзін Айні]], таджыкскі паэт * [[1988]]: [[Шарль Лапік]], французскі мастак * [[2016]]: [[Янез Бернік]], славенскі мастак * [[2017]]: [[Марцін Ландау]], амерыканскі акцёр == Святкуюць == * {{Сцяг Батсваны}} [[Батсвана]]: Дзень прэзідэнта * {{Сцяг Брунея}} [[Бруней]]: Дзень нараджэння султана * {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]]: [[Дзень украінскай дзяржаўнасці]], [[Дзень хрышчэння Кіеўскай Русі — Украіны]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|715]] </noinclude> [[Катэгорыя:15 ліпеня| ]] slw5cdoukgz6ddzxyeldmcvjjuy8p39 5165470 5165449 2026-07-13T15:41:18Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165470 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}} </noinclude> '''15 ліпеня''' — сто дзевяноста шосты (сто дзевяноста сёмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[64]]: Вялікі пажар у [[Рым]]е. * [[1015]]: [[Святаполк Уладзіміравіч|Святаполк]] стаў [[Вялікі князь Кіеўскі|Вялікім Князем Кіеўскім]]. * [[1240]]: Адбылася [[Неўская бітва]], дружына [[Аляксандр Неўскі|Аляксандра Яраславіча]] разбіла шведскі атрад. * [[1410]]: Адбылася [[Грунвальдская бітва|бітва пры Грунвальдзе]] ў ходзе [[Вялікая вайна (1409—1411)|Вялікай вайны 1409—1411 гадоў]]. * [[1560]]: Першая пісьмовая згадка аб [[Гісторыя Светлагорска|Шацілавічах]] (зараз — горад [[Светлагорск]]). * [[1606]]: Мяшчане [[Магілёў|Магілёва]] ўварваліся ў ратушу; старая рада была разагнаная, выбрана новая, у складзе якой пераважалі незаможныя рамеснікі. * [[1799]]: У Егіпце знойдзены [[Разецкі камень]]. * [[1888]]: Адбылося буйное вывяржэнне [[Вулкан Бандай|вулкана Бандай]]. * [[1925]]: Адноўлена дзейнасць [[Беларускі камітэт (Варшава)|Беларускага камітэта ў Варшаве]]. * [[1965]]: [[Кангрэс ЗША]] прыняў закон, які запатрабаваў друкаваць на цыгарэтных пачках папярэджанне аб небяспецы курэння для здароўя. * [[1999]]: [[Беларусь]] усталявала [[Беларуска-суданскія адносіны|дыпламатычныя адносіны з Суданам]]. * [[2007]]: Адбылася ўрачыстая каранацыя [[абраз Маці Божай Гудагайскай|абраза Маці Божай Гудагайскай]] папскімі каронамі. * [[2014]]: [[Катастрофа ў Маскоўскім метрапалітэне (2014)|Аварыя]] ў [[Маскоўскі метрапалітэн|Маскоўскім метрапалітэне]] прывяла да гібелі людзей. * [[2016]]: Ваенныя спрабавалі здзейсніць [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Турцыі (2016)|дзяржаўны пераварот]] у [[Турцыя|Турцыі]]. == Нарадзіліся == * [[1573]]: [[Ініга Джонс]], англійскі архітэктар * [[1600]]: [[Ян Косірс]], паўднёванідэрландскі жывапісец * [[1606]]: [[Рэмбрант Харменс ван Рэйн|Рэмбрант]], нідэрландскі мастак (пам. 1669) * [[1609]]: [[Казімір Леў Сапега]], вялікалітоўскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч (пам. 19.1.1656) * [[1613]]: [[Гу Яньу]], кітайскі філосаф, гісторык * [[1675]]: [[Станіслаў Панятоўскі]], вялікалітоўскі палкаводзец, прадстаўнік магнатэрыі * [[1848]]: [[Вільфрэда Парэта]], італьянскі эканаміст * [[1875]]: [[Рудольф Леві]], нямецкі мастак * [[1876]]: [[Алаіза Пашкевіч|Алаіза Пашкевіч (Цётка)]], беларуская паэтка, грамадская дзяячка і палітык (пам. 18.3.1916) * [[1900]]: [[Уладзімір Дубоўка]], беларускі паэт, празаік, перакладчык, крытык (пам. 20.3.1976) * [[1901]]: [[Пейке Кох]], нідэрландскі мастак * [[1924]]: [[Махмуд Эсамбаеў]], чачэнскі артыст балета * [[1926]]: [[Леапольда Галцьеры]], прэзідэнт Аргенціны * [[1930]]: [[Жак Дэрыда]], французскі філосаф * [[1930]]: [[Стывен Смейл]], амерыканскі матэматык * [[1933]]: [[Джон Хопфілд]], амерыканскі фізік * [[1938]]: [[Аляксандр Андрэевіч Шабалін|Аляксандр Шабалін]], савецкі беларускі [[дзяржаўны дзеяч]], [[пісьменнік]] і [[журналіст]], [[спартсмен]] * [[1939]]: [[Барыс Рыгоравіч Колкер|Барыс Колкер]], лінгвіст, эсперантолаг * [[1946]]: [[Хасанал Болкіях]], султан [[бруней]]скі * [[1961]]: [[Форэст Уітакер]], амерыканскі акцёр * [[1976]]: [[Дыяна Кругер]], нямецкая кінаактрыса * [[1984]]: [[Гіфт Еле Атуве]], нігерыйская футбалістка == Памерлі == * [[1410]]: [[Ульрых фон Юнгінген]], вялікі магістр [[Тэўтонскі Ордэн|Тэўтонскага Ордэна]] (нар. 1360) * [[1609]]: [[Анібале Карачы]], італьянскі жывапісец * [[1758]]: [[Джавані Батыста Кразата]], італьянскі мастак * [[1765]]: [[Шарль-Андрэ ван Лоа]], французскі мастак * [[1828]]: [[Жан-Антуан Гудон]], французскі скульптар * [[1853]]: [[Вільгельм фон Кобель]], мастак * [[1857]]: [[Карл Чэрні]], аўстрыйскі кампазітар * [[1904]]: [[Антон Чэхаў]], рускі пісьменнік, драматург, лекар. Аўтар апавяданняў, аповесцей і п’ес (нар. 17(29).1.1860) * [[1919]]: [[Герман Эміль Фішэр]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1954]]: [[Садрыдзін Айні]], таджыкскі паэт * [[1988]]: [[Шарль Лапік]], французскі мастак * [[2016]]: [[Янез Бернік]], славенскі мастак * [[2017]]: [[Марцін Ландау]], амерыканскі акцёр == Святкуюць == * {{Сцяг Батсваны}} [[Батсвана]]: Дзень прэзідэнта * {{Сцяг Брунея}} [[Бруней]]: Дзень нараджэння султана * {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]]: [[Дзень украінскай дзяржаўнасці]], [[Дзень хрышчэння Кіеўскай Русі — Украіны]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|715]] </noinclude> [[Катэгорыя:15 ліпеня| ]] ngt1ftsatl5jlayl6s5pdbtx98koe6p 5165472 5165470 2026-07-13T15:43:58Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165472 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}} </noinclude> '''15 ліпеня''' — сто дзевяноста шосты (сто дзевяноста сёмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[64]]: Вялікі пажар у [[Рым]]е. * [[1015]]: [[Святаполк Уладзіміравіч|Святаполк]] стаў [[Вялікі князь Кіеўскі|Вялікім Князем Кіеўскім]]. * [[1240]]: Адбылася [[Неўская бітва]], дружына [[Аляксандр Неўскі|Аляксандра Яраславіча]] разбіла шведскі атрад. * [[1410]]: Адбылася [[Грунвальдская бітва|бітва пры Грунвальдзе]] ў ходзе [[Вялікая вайна (1409—1411)|Вялікай вайны 1409—1411 гадоў]]. * [[1560]]: Першая пісьмовая згадка аб [[Гісторыя Светлагорска|Шацілавічах]] (зараз — горад [[Светлагорск]]). * [[1606]]: Мяшчане [[Магілёў|Магілёва]] ўварваліся ў ратушу; старая рада была разагнаная, выбрана новая, у складзе якой пераважалі незаможныя рамеснікі. * [[1799]]: У Егіпце знойдзены [[Разецкі камень]]. * [[1888]]: Адбылося буйное вывяржэнне [[Вулкан Бандай|вулкана Бандай]]. * [[1925]]: Адноўлена дзейнасць [[Беларускі камітэт (Варшава)|Беларускага камітэта ў Варшаве]]. * [[1965]]: [[Кангрэс ЗША]] прыняў закон, які запатрабаваў друкаваць на цыгарэтных пачках папярэджанне аб небяспецы курэння для здароўя. * [[1999]]: [[Беларусь]] усталявала [[Беларуска-суданскія адносіны|дыпламатычныя адносіны з Суданам]]. * [[2007]]: Адбылася ўрачыстая каранацыя [[абраз Маці Божай Гудагайскай|абраза Маці Божай Гудагайскай]] папскімі каронамі. * [[2014]]: [[Катастрофа ў Маскоўскім метрапалітэне (2014)|Аварыя]] ў [[Маскоўскі метрапалітэн|Маскоўскім метрапалітэне]] прывяла да гібелі людзей. * [[2016]]: Ваенныя спрабавалі здзейсніць [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Турцыі (2016)|дзяржаўны пераварот]] у [[Турцыя|Турцыі]]. * [[2020]]: У выніку кібератакі [[Кібератака на Twitter (2020)|былі ўзламаныя шэраг топ-акаўнтаў]] на [[Twitter]]. == Нарадзіліся == * [[1573]]: [[Ініга Джонс]], англійскі архітэктар * [[1600]]: [[Ян Косірс]], паўднёванідэрландскі жывапісец * [[1606]]: [[Рэмбрант Харменс ван Рэйн|Рэмбрант]], нідэрландскі мастак (пам. 1669) * [[1609]]: [[Казімір Леў Сапега]], вялікалітоўскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч (пам. 19.1.1656) * [[1613]]: [[Гу Яньу]], кітайскі філосаф, гісторык * [[1675]]: [[Станіслаў Панятоўскі]], вялікалітоўскі палкаводзец, прадстаўнік магнатэрыі * [[1848]]: [[Вільфрэда Парэта]], італьянскі эканаміст * [[1875]]: [[Рудольф Леві]], нямецкі мастак * [[1876]]: [[Алаіза Пашкевіч|Алаіза Пашкевіч (Цётка)]], беларуская паэтка, грамадская дзяячка і палітык (пам. 18.3.1916) * [[1900]]: [[Уладзімір Дубоўка]], беларускі паэт, празаік, перакладчык, крытык (пам. 20.3.1976) * [[1901]]: [[Пейке Кох]], нідэрландскі мастак * [[1924]]: [[Махмуд Эсамбаеў]], чачэнскі артыст балета * [[1926]]: [[Леапольда Галцьеры]], прэзідэнт Аргенціны * [[1930]]: [[Жак Дэрыда]], французскі філосаф * [[1930]]: [[Стывен Смейл]], амерыканскі матэматык * [[1933]]: [[Джон Хопфілд]], амерыканскі фізік * [[1938]]: [[Аляксандр Андрэевіч Шабалін|Аляксандр Шабалін]], савецкі беларускі [[дзяржаўны дзеяч]], [[пісьменнік]] і [[журналіст]], [[спартсмен]] * [[1939]]: [[Барыс Рыгоравіч Колкер|Барыс Колкер]], лінгвіст, эсперантолаг * [[1946]]: [[Хасанал Болкіях]], султан [[бруней]]скі * [[1961]]: [[Форэст Уітакер]], амерыканскі акцёр * [[1976]]: [[Дыяна Кругер]], нямецкая кінаактрыса * [[1984]]: [[Гіфт Еле Атуве]], нігерыйская футбалістка == Памерлі == * [[1410]]: [[Ульрых фон Юнгінген]], вялікі магістр [[Тэўтонскі Ордэн|Тэўтонскага Ордэна]] (нар. 1360) * [[1609]]: [[Анібале Карачы]], італьянскі жывапісец * [[1758]]: [[Джавані Батыста Кразата]], італьянскі мастак * [[1765]]: [[Шарль-Андрэ ван Лоа]], французскі мастак * [[1828]]: [[Жан-Антуан Гудон]], французскі скульптар * [[1853]]: [[Вільгельм фон Кобель]], мастак * [[1857]]: [[Карл Чэрні]], аўстрыйскі кампазітар * [[1904]]: [[Антон Чэхаў]], рускі пісьменнік, драматург, лекар. Аўтар апавяданняў, аповесцей і п’ес (нар. 17(29).1.1860) * [[1919]]: [[Герман Эміль Фішэр]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1954]]: [[Садрыдзін Айні]], таджыкскі паэт * [[1988]]: [[Шарль Лапік]], французскі мастак * [[2016]]: [[Янез Бернік]], славенскі мастак * [[2017]]: [[Марцін Ландау]], амерыканскі акцёр == Святкуюць == * {{Сцяг Батсваны}} [[Батсвана]]: Дзень прэзідэнта * {{Сцяг Брунея}} [[Бруней]]: Дзень нараджэння султана * {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]]: [[Дзень украінскай дзяржаўнасці]], [[Дзень хрышчэння Кіеўскай Русі — Украіны]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|715]] </noinclude> [[Катэгорыя:15 ліпеня| ]] hr03dxidqz10eq4dsfavsvcgftm5ula 5165479 5165472 2026-07-13T15:53:30Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165479 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}} </noinclude> '''15 ліпеня''' — сто дзевяноста шосты (сто дзевяноста сёмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[64]]: Вялікі пажар у [[Рым]]е. * [[1015]]: [[Святаполк Уладзіміравіч|Святаполк]] стаў [[Вялікі князь Кіеўскі|Вялікім Князем Кіеўскім]]. * [[1240]]: Адбылася [[Неўская бітва]], дружына [[Аляксандр Неўскі|Аляксандра Яраславіча]] разбіла шведскі атрад. * [[1410]]: Адбылася [[Грунвальдская бітва|бітва пры Грунвальдзе]] ў ходзе [[Вялікая вайна (1409—1411)|Вялікай вайны 1409—1411 гадоў]]. * [[1560]]: Першая пісьмовая згадка аб [[Гісторыя Светлагорска|Шацілавічах]] (зараз — горад [[Светлагорск]]). * [[1606]]: Мяшчане [[Магілёў|Магілёва]] ўварваліся ў ратушу; старая рада была разагнаная, выбрана новая, у складзе якой пераважалі незаможныя рамеснікі. * [[1799]]: У Егіпце знойдзены [[Разецкі камень]]. * [[1888]]: Здарылася буйное вывяржэнне [[Вулкан Бандай|вулкана Бандай]]. * [[1918]]: Пачалася [[Бітва на Марне (1918)|бітва на Марне]] падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. * [[1925]]: Адноўлена дзейнасць [[Беларускі камітэт (Варшава)|Беларускага камітэта ў Варшаве]]. * [[1965]]: [[Кангрэс ЗША]] прыняў закон, які запатрабаваў друкаваць на цыгарэтных пачках папярэджанне аб небяспецы курэння для здароўя. * [[1999]]: [[Беларусь]] усталявала [[Беларуска-суданскія адносіны|дыпламатычныя адносіны з Суданам]]. * [[2007]]: Адбылася ўрачыстая каранацыя [[абраз Маці Божай Гудагайскай|абраза Маці Божай Гудагайскай]] папскімі каронамі. * [[2014]]: [[Катастрофа ў Маскоўскім метрапалітэне (2014)|Аварыя]] ў [[Маскоўскі метрапалітэн|Маскоўскім метрапалітэне]] прывяла да гібелі людзей. * [[2016]]: Ваенныя спрабавалі здзейсніць [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Турцыі (2016)|дзяржаўны пераварот]] у [[Турцыя|Турцыі]]. * [[2020]]: У выніку кібератакі [[Кібератака на Twitter (2020)|былі ўзламаныя шэраг топ-акаўнтаў]] на [[Twitter]]. == Нарадзіліся == * [[1573]]: [[Ініга Джонс]], англійскі архітэктар * [[1600]]: [[Ян Косірс]], паўднёванідэрландскі жывапісец * [[1606]]: [[Рэмбрант Харменс ван Рэйн|Рэмбрант]], нідэрландскі мастак (пам. 1669) * [[1609]]: [[Казімір Леў Сапега]], вялікалітоўскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч (пам. 19.1.1656) * [[1613]]: [[Гу Яньу]], кітайскі філосаф, гісторык * [[1675]]: [[Станіслаў Панятоўскі]], вялікалітоўскі палкаводзец, прадстаўнік магнатэрыі * [[1848]]: [[Вільфрэда Парэта]], італьянскі эканаміст * [[1875]]: [[Рудольф Леві]], нямецкі мастак * [[1876]]: [[Алаіза Пашкевіч|Алаіза Пашкевіч (Цётка)]], беларуская паэтка, грамадская дзяячка і палітык (пам. 18.3.1916) * [[1900]]: [[Уладзімір Дубоўка]], беларускі паэт, празаік, перакладчык, крытык (пам. 20.3.1976) * [[1901]]: [[Пейке Кох]], нідэрландскі мастак * [[1924]]: [[Махмуд Эсамбаеў]], чачэнскі артыст балета * [[1926]]: [[Леапольда Галцьеры]], прэзідэнт Аргенціны * [[1930]]: [[Жак Дэрыда]], французскі філосаф * [[1930]]: [[Стывен Смейл]], амерыканскі матэматык * [[1933]]: [[Джон Хопфілд]], амерыканскі фізік * [[1938]]: [[Аляксандр Андрэевіч Шабалін|Аляксандр Шабалін]], савецкі беларускі [[дзяржаўны дзеяч]], [[пісьменнік]] і [[журналіст]], [[спартсмен]] * [[1939]]: [[Барыс Рыгоравіч Колкер|Барыс Колкер]], лінгвіст, эсперантолаг * [[1946]]: [[Хасанал Болкіях]], султан [[бруней]]скі * [[1961]]: [[Форэст Уітакер]], амерыканскі акцёр * [[1976]]: [[Дыяна Кругер]], нямецкая кінаактрыса * [[1984]]: [[Гіфт Еле Атуве]], нігерыйская футбалістка == Памерлі == * [[1410]]: [[Ульрых фон Юнгінген]], вялікі магістр [[Тэўтонскі Ордэн|Тэўтонскага Ордэна]] (нар. 1360) * [[1609]]: [[Анібале Карачы]], італьянскі жывапісец * [[1758]]: [[Джавані Батыста Кразата]], італьянскі мастак * [[1765]]: [[Шарль-Андрэ ван Лоа]], французскі мастак * [[1828]]: [[Жан-Антуан Гудон]], французскі скульптар * [[1853]]: [[Вільгельм фон Кобель]], мастак * [[1857]]: [[Карл Чэрні]], аўстрыйскі кампазітар * [[1904]]: [[Антон Чэхаў]], рускі пісьменнік, драматург, лекар. Аўтар апавяданняў, аповесцей і п’ес (нар. 17(29).1.1860) * [[1919]]: [[Герман Эміль Фішэр]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1954]]: [[Садрыдзін Айні]], таджыкскі паэт * [[1988]]: [[Шарль Лапік]], французскі мастак * [[2016]]: [[Янез Бернік]], славенскі мастак * [[2017]]: [[Марцін Ландау]], амерыканскі акцёр == Святкуюць == * {{Сцяг Батсваны}} [[Батсвана]]: Дзень прэзідэнта * {{Сцяг Брунея}} [[Бруней]]: Дзень нараджэння султана * {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]]: [[Дзень украінскай дзяржаўнасці]], [[Дзень хрышчэння Кіеўскай Русі — Украіны]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|715]] </noinclude> [[Катэгорыя:15 ліпеня| ]] mhug0z2peqr80xq823ymoqfmi8cx0v2 5165480 5165479 2026-07-13T15:53:50Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165480 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}} </noinclude> '''15 ліпеня''' — сто дзевяноста шосты (сто дзевяноста сёмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[64]]: Вялікі пажар у [[Рым]]е. * [[1015]]: [[Святаполк Уладзіміравіч|Святаполк]] стаў [[Вялікі князь Кіеўскі|Вялікім Князем Кіеўскім]]. * [[1240]]: Адбылася [[Неўская бітва]], дружына [[Аляксандр Неўскі|Аляксандра Яраславіча]] разбіла шведскі атрад. * [[1410]]: Адбылася [[Грунвальдская бітва|бітва пры Грунвальдзе]] ў ходзе [[Вялікая вайна (1409—1411)|Вялікай вайны 1409—1411 гадоў]]. * [[1560]]: Першая пісьмовая згадка аб [[Гісторыя Светлагорска|Шацілавічах]] (зараз — горад [[Светлагорск]]). * [[1606]]: Мяшчане [[Магілёў|Магілёва]] ўварваліся ў ратушу; старая рада была разагнаная, выбрана новая, у складзе якой пераважалі незаможныя рамеснікі. * [[1799]]: У Егіпце знойдзены [[Разецкі камень]]. * [[1888]]: Здарылася буйное вывяржэнне [[Вулкан Бандай|вулкана Бандай]]. * [[1918]]: Пачалася [[Бітва на Марне (1918)|бітва на Марне]] падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. * [[1925]]: Адноўлена дзейнасць [[Беларускі камітэт (Варшава)|Беларускага камітэта ў Варшаве]]. * [[1965]]: [[Кангрэс ЗША]] прыняў закон, які запатрабаваў друкаваць на цыгарэтных пачках папярэджанне аб небяспецы курэння для здароўя. * [[1999]]: [[Беларусь]] усталявала [[Беларуска-суданскія адносіны|дыпламатычныя адносіны з Суданам]]. * [[2007]]: Адбылася ўрачыстая каранацыя [[абраз Маці Божай Гудагайскай|абраза Маці Божай Гудагайскай]] папскімі каронамі. * [[2014]]: [[Катастрофа ў Маскоўскім метрапалітэне (2014)|Аварыя]] ў [[Маскоўскі метрапалітэн|Маскоўскім метрапалітэне]] прывяла да гібелі людзей. * [[2016]]: Ваенныя спрабавалі здзейсніць [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Турцыі (2016)|дзяржаўны пераварот]] у [[Турцыя|Турцыі]]. * [[2020]]: У выніку кібератакі [[Кібератака на Twitter (2020)|ўзламаны шэраг топ-акаўнтаў]] на [[Twitter]]. == Нарадзіліся == * [[1573]]: [[Ініга Джонс]], англійскі архітэктар * [[1600]]: [[Ян Косірс]], паўднёванідэрландскі жывапісец * [[1606]]: [[Рэмбрант Харменс ван Рэйн|Рэмбрант]], нідэрландскі мастак (пам. 1669) * [[1609]]: [[Казімір Леў Сапега]], вялікалітоўскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч (пам. 19.1.1656) * [[1613]]: [[Гу Яньу]], кітайскі філосаф, гісторык * [[1675]]: [[Станіслаў Панятоўскі]], вялікалітоўскі палкаводзец, прадстаўнік магнатэрыі * [[1848]]: [[Вільфрэда Парэта]], італьянскі эканаміст * [[1875]]: [[Рудольф Леві]], нямецкі мастак * [[1876]]: [[Алаіза Пашкевіч|Алаіза Пашкевіч (Цётка)]], беларуская паэтка, грамадская дзяячка і палітык (пам. 18.3.1916) * [[1900]]: [[Уладзімір Дубоўка]], беларускі паэт, празаік, перакладчык, крытык (пам. 20.3.1976) * [[1901]]: [[Пейке Кох]], нідэрландскі мастак * [[1924]]: [[Махмуд Эсамбаеў]], чачэнскі артыст балета * [[1926]]: [[Леапольда Галцьеры]], прэзідэнт Аргенціны * [[1930]]: [[Жак Дэрыда]], французскі філосаф * [[1930]]: [[Стывен Смейл]], амерыканскі матэматык * [[1933]]: [[Джон Хопфілд]], амерыканскі фізік * [[1938]]: [[Аляксандр Андрэевіч Шабалін|Аляксандр Шабалін]], савецкі беларускі [[дзяржаўны дзеяч]], [[пісьменнік]] і [[журналіст]], [[спартсмен]] * [[1939]]: [[Барыс Рыгоравіч Колкер|Барыс Колкер]], лінгвіст, эсперантолаг * [[1946]]: [[Хасанал Болкіях]], султан [[бруней]]скі * [[1961]]: [[Форэст Уітакер]], амерыканскі акцёр * [[1976]]: [[Дыяна Кругер]], нямецкая кінаактрыса * [[1984]]: [[Гіфт Еле Атуве]], нігерыйская футбалістка == Памерлі == * [[1410]]: [[Ульрых фон Юнгінген]], вялікі магістр [[Тэўтонскі Ордэн|Тэўтонскага Ордэна]] (нар. 1360) * [[1609]]: [[Анібале Карачы]], італьянскі жывапісец * [[1758]]: [[Джавані Батыста Кразата]], італьянскі мастак * [[1765]]: [[Шарль-Андрэ ван Лоа]], французскі мастак * [[1828]]: [[Жан-Антуан Гудон]], французскі скульптар * [[1853]]: [[Вільгельм фон Кобель]], мастак * [[1857]]: [[Карл Чэрні]], аўстрыйскі кампазітар * [[1904]]: [[Антон Чэхаў]], рускі пісьменнік, драматург, лекар. Аўтар апавяданняў, аповесцей і п’ес (нар. 17(29).1.1860) * [[1919]]: [[Герман Эміль Фішэр]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1954]]: [[Садрыдзін Айні]], таджыкскі паэт * [[1988]]: [[Шарль Лапік]], французскі мастак * [[2016]]: [[Янез Бернік]], славенскі мастак * [[2017]]: [[Марцін Ландау]], амерыканскі акцёр == Святкуюць == * {{Сцяг Батсваны}} [[Батсвана]]: Дзень прэзідэнта * {{Сцяг Брунея}} [[Бруней]]: Дзень нараджэння султана * {{Сцяг Украіны}} [[Украіна]]: [[Дзень украінскай дзяржаўнасці]], [[Дзень хрышчэння Кіеўскай Русі — Украіны]] <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|715]] </noinclude> [[Катэгорыя:15 ліпеня| ]] 4jeeh6zpg9rf5x00t9t22rcfpcvejn5 0 343 5165457 4842644 2026-07-13T15:08:11Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165457 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}}</noinclude> '''16 ліпеня''' — сто дзевяноста сёмы (сто дзевяноста восьмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[622]]: Традыцыйная дата хіджры — перасялення [[Мухамад]]а і яго прыхільнікаў з [[Мекка|Меккі]] ў [[Медына|Медзіну]]. Пачатак ісламскага календара. * [[1050]]: Першая згадка [[Нюрнберг]]а. * [[1054]]: Папскія легаты абвясцілі адлучэнне ад царквы патрыярха [[Міхаіл Керуларый|Міхаіла Керуларыя]]. Пачатак [[Вялікая схізма|Вялікай схізмы]]. * [[1228]]: Кананізаваны [[Францыск Асізскі]]. * [[1931]]: Імператар [[Хайле Селасіе I]] прымае першую Канстытуцыю Эфіопіі. * [[1941]]: Германскія войскі занялі [[Смаленск]]. * [[1944]]: У [[Мінск]]у на полі былога іпадрома адбыўся [[Партызанскі парад]]. * [[1945]]: [[ЗША]] паспяхова праводзяць першыя ў свеце ядзерныя выпрабаванні. * [[1965]]: Адкрыты [[Манбланскі тунэль]], які злучыў [[Францыя|Францыю]] і [[Італія|Італію]]. * [[1979]]: [[Садам Хусейн]] заняў пасаду прэзідэнта [[Ірак]]а. * [[1990]]: [[Вярхоўная Рада Украіны]] прыняла Дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце. * [[1990]]: Заснаваны [[Музей гісторыі Магілёва]]. * [[1994]]: Першы фрагмент [[Камета Шумейкераў — Леві 9|каметы Шумейкераў — Леві 9]] урэзаўся ў атмасферу [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]]. == Нарадзіліся == [[Выява:Nlc_amundsen.jpg|thumb|left|100px|Руаль Амундсен]] * [[1194]]: [[Клара Асізская]], італьянская святая * [[1723]]: [[Джошуа Рэйналдс]], англійскі жывапісец, тэарэтык мастацтва (пам. 23.2.[[1792]]) * [[1796]]: [[Каміль Каро]], французскі жывапісец (пам. [[1875]]) * [[1860]]: [[Ота Есперсен]], дацкі лінгвіст, стваральнік філасофіі граматыкі * [[1872]]: [[Руаль Амундсен]], нарвежскі падарожнік * [[1883]]: [[Чарлз Шылер]], амерыканскі мастак * [[1888]]: [[Фрыц Цэрніке]], галандскі [[фізік]]. Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (1953) * [[1896]]: [[Тругве Лі]], нарвежскі палітык, першы генеральны сакратар [[ААН]] * [[1902]]: [[Аляксандр Лурыя]], расійскі псіхолаг, заснавальнік неўрапсіхалогіі * [[1911]]: [[Джынджэр Роджэрс]], амерыканская актрыса * [[1928]]: [[Роберт Шэклі]], амерыканскі пісьменнік-фантаст * [[1936]]: [[Ясуа Фукуда]], прэм’ер-міністр Японіі * [[1946]]: [[Рэйнальда Арэнас]], кубінскі пісьменнік * [[1959]]: [[Юрген Лігі]], эстонскі дзяржаўны дзеяч * [[1968]]: [[Лары Сэнгер]], адзін з заснавальнікаў і галоўны рэдактар Вікіпедыі * [[1983]]: [[Адрыян Піц]], румынскі футбаліст * [[1994]]: [[Шэрыка Джэксан]], ямайская лёгкаатлетка == Памерлі == [[File:Bundesarchiv Bild 183-S47421, Herbert von Karajan.jpg|thumb|100px|Герберт фон Караян]] * [[1216]]: [[Інакенцій III|Інакенцій III, Папа Рымскі]] * [[1691]]: [[Франсуа-Мішэль маркіз дэ Лувуа]], французскі дзяржаўны дзеяч * [[1747]]: [[Джузэпэ Марыя Крэспі]], італьянскі мастак * [[1764]]: [[Іван VI|Іван VI, імператар расійскі]] * [[1976]]: [[Ян Станкевіч]], беларускі мовазнавец, гісторык, палітычны дзеяч * [[1985]]: [[Генрых Бёль]], нямецкі пісьменнік * [[1989]]: [[Герберт фон Караян]], аўстрыйскі дырыжор * [[1990]]: [[Мікалай Арэхва]], дзеяч рэвалюцыйнага руху ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], беларускі гісторык * [[1997]]: [[Дора Маар]], французская мастачка == Святкуюць == * {{Сцяг Грузіі}} [[Грузія]]: Дзень духоўнай любові * {{Сцяг Ірландыі}} [[Ірландыя]]: Дзень [[Дзева Марыя|Дзевы Марыі]] * {{Сцяг Італіі}} [[Італія]]: Дзень Дзевы Марыі * {{Сцяг Уругвая}} [[Уругвай]]: Дзень перамогі на чэмпіянаце свету па футболе <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|716]] </noinclude> [[Катэгорыя:16 ліпеня| ]] ofw69v5ugu7lwffhsopb80fz9j0o8uz 5165469 5165457 2026-07-13T15:37:40Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165469 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}}</noinclude> '''16 ліпеня''' — сто дзевяноста сёмы (сто дзевяноста восьмы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[622]]: Традыцыйная дата хіджры — перасялення [[Мухамад]]а і яго прыхільнікаў з [[Мекка|Меккі]] ў [[Медына|Медзіну]]. Пачатак ісламскага календара. * [[1050]]: Першая згадка [[Нюрнберг]]а. * [[1054]]: Папскія легаты абвясцілі адлучэнне ад царквы патрыярха [[Міхаіл Керуларый|Міхаіла Керуларыя]]. Пачатак [[Вялікая схізма|Вялікай схізмы]]. * [[1228]]: Кананізаваны [[Францыск Асізскі]]. * [[1931]]: Імператар [[Хайле Селасіе I]] прымае першую Канстытуцыю Эфіопіі. * [[1941]]: Германскія войскі занялі [[Смаленск]]. * [[1944]]: У [[Мінск]]у на полі былога іпадрома адбыўся [[Партызанскі парад]]. * [[1945]]: [[ЗША]] паспяхова праводзяць першыя ў свеце ядзерныя выпрабаванні. * [[1965]]: Адкрыты [[Манбланскі тунэль]], які злучыў [[Францыя|Францыю]] і [[Італія|Італію]]. * [[1979]]: [[Садам Хусейн]] заняў пасаду прэзідэнта [[Ірак]]а. * [[1990]]: [[Вярхоўная Рада Украіны]] прыняла Дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце. * [[1990]]: Заснаваны [[Музей гісторыі Магілёва]]. * [[1994]]: Першы фрагмент [[Камета Шумейкераў — Леві 9|каметы Шумейкераў — Леві 9]] урэзаўся ў атмасферу [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]]. * [[2022]]: [[Катастрофа Ан-12 пад Кавалай]] у [[Грэцыя|Грэцыі]]. == Нарадзіліся == [[Выява:Nlc_amundsen.jpg|thumb|left|100px|Руаль Амундсен]] * [[1194]]: [[Клара Асізская]], італьянская святая * [[1723]]: [[Джошуа Рэйналдс]], англійскі жывапісец, тэарэтык мастацтва (пам. 23.2.[[1792]]) * [[1796]]: [[Каміль Каро]], французскі жывапісец (пам. [[1875]]) * [[1860]]: [[Ота Есперсен]], дацкі лінгвіст, стваральнік філасофіі граматыкі * [[1872]]: [[Руаль Амундсен]], нарвежскі падарожнік * [[1883]]: [[Чарлз Шылер]], амерыканскі мастак * [[1888]]: [[Фрыц Цэрніке]], галандскі [[фізік]]. Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (1953) * [[1896]]: [[Тругве Лі]], нарвежскі палітык, першы генеральны сакратар [[ААН]] * [[1902]]: [[Аляксандр Лурыя]], расійскі псіхолаг, заснавальнік неўрапсіхалогіі * [[1911]]: [[Джынджэр Роджэрс]], амерыканская актрыса * [[1928]]: [[Роберт Шэклі]], амерыканскі пісьменнік-фантаст * [[1936]]: [[Ясуа Фукуда]], прэм’ер-міністр Японіі * [[1946]]: [[Рэйнальда Арэнас]], кубінскі пісьменнік * [[1959]]: [[Юрген Лігі]], эстонскі дзяржаўны дзеяч * [[1968]]: [[Лары Сэнгер]], адзін з заснавальнікаў і галоўны рэдактар Вікіпедыі * [[1983]]: [[Адрыян Піц]], румынскі футбаліст * [[1994]]: [[Шэрыка Джэксан]], ямайская лёгкаатлетка == Памерлі == [[File:Bundesarchiv Bild 183-S47421, Herbert von Karajan.jpg|thumb|100px|Герберт фон Караян]] * [[1216]]: [[Інакенцій III|Інакенцій III, Папа Рымскі]] * [[1691]]: [[Франсуа-Мішэль маркіз дэ Лувуа]], французскі дзяржаўны дзеяч * [[1747]]: [[Джузэпэ Марыя Крэспі]], італьянскі мастак * [[1764]]: [[Іван VI|Іван VI, імператар расійскі]] * [[1976]]: [[Ян Станкевіч]], беларускі мовазнавец, гісторык, палітычны дзеяч * [[1985]]: [[Генрых Бёль]], нямецкі пісьменнік * [[1989]]: [[Герберт фон Караян]], аўстрыйскі дырыжор * [[1990]]: [[Мікалай Арэхва]], дзеяч рэвалюцыйнага руху ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], беларускі гісторык * [[1997]]: [[Дора Маар]], французская мастачка == Святкуюць == * {{Сцяг Грузіі}} [[Грузія]]: Дзень духоўнай любові * {{Сцяг Ірландыі}} [[Ірландыя]]: Дзень [[Дзева Марыя|Дзевы Марыі]] * {{Сцяг Італіі}} [[Італія]]: Дзень Дзевы Марыі * {{Сцяг Уругвая}} [[Уругвай]]: Дзень перамогі на чэмпіянаце свету па футболе <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|716]] </noinclude> [[Катэгорыя:16 ліпеня| ]] 4dkw8qeipkq1ze5uvwyr2s9ql6qakmg 0 403 5165492 4993852 2026-07-13T16:08:36Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165492 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}}</noinclude> '''18 ліпеня''' — сто дзевяноста дзявяты (двухсоты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[390 да н.э.]]: [[Старажытны Рым|Рымляне]] пацярпелі паражэнне ад [[галы|галаў]] на [[рака|рацэ]] Аліі. Галы разрабавалі Рым, забілі [[Сенат (Старажытны Рым)|рымскіх сенатараў]] і ўзялі ў аблогу [[Капітолій]]. * [[64]]: У [[Рым]]е пачаўся «Вялікі рымскі пажар», які знішчыў амаль увесь горад. * [[1792]]: Перамога арміі на чале з [[Тадэвуш Касцюшка|Т. Касцюшкам]] над расійскімі войскамі Міхаіла Кахоўскага пад Дубенкай. * [[1812]]: У Расіі ў час вайны з [[Францыя]]й створана [[Народнае апалчэнне ў вайне 1812 года|апалчэнне]]. * [[1872]]: У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ўпершыню праведзена працэдура тайнага галасавання. * [[1878]]: Шведскі палярны даследчык [[Нільс Адольф Эрык Нордэншэльд|Адольф Нордэншельд]] першы прайшоў паўночным шляхам з [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]] ў [[Ціхі акіян]]. * [[1897]]: Працягласць працоўнага дня на прадпрыемствах [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] скарочана да 11,5 гадзін, нядзеля абвешчана выхадным днём. * [[1936]]: Ваенны путч у [[Іспанія|Іспаніі]], пачатак [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны 1936—1939 гадоў]]. * [[1947]]: Кароль [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] [[Георг VI]] падпісаў закон аб незалежнасці [[Брытанская Індыя|Брытанскай Індыі]]. * [[1954]]: Першы фестываль [[джаз]]авай музыкі ў Ньюпорце, штат [[Род-Айленд]] ([[ЗША]]). * [[1954]]: Уведзена сумеснае навучанне ў школах [[СССР]]. * [[1968]]: Утворана кампанія «[[Intel]]», яе заснавалі [[Роберт Нойс]] і [[Гордан Мур]]. * [[1968]]: Лідар чэшскіх камуністаў [[Аляксандр Дубчак]] абвясціў лозунг «Сацыялізм з чалавечым абліччам». * [[1974]]: У польскім {{нп3|Канстанцінаў (Плоцкі павет)|Канстанцінаве|pl|Konstantynów (powiat płocki)}} збудавана самая высокая ў свеце пабудова — Мачта Варшаўскага радыё вышынёй 646,38 м (абрынулася [[10.8]].[[1991]]). * [[1994]]: Самы буйны фрагмент [[Камета Шумейкераў — Леві 9|каметы Шумейкераў — Леві 9]] урэзаўся ў атмасферу [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Bulgaria-history-Vassil-Levski-01.jpg|thumb|left|100px|Васіл Леўскі]] * [[1635]]: [[Роберт Гук]], англійскі [[фізік]], [[хімік]], [[матэматык]], астраном, біёлаг, вынаходнік і архітэктар (пам. 1703) * [[1741]]: [[Ёган Якаб Дорнер Старэйшы]], нямецкі жывапісец * [[1811]]: [[Уільям Тэкерэй]], англійскі пісьменнік (пам. 1863) * [[1821]]: [[Паліна Віярдо-Гарсія]], французская спявачка, вакальны педагог і кампазітар (пам. 1910) * [[1837]]: [[Васіл Леўскі]], нацыянальны герой [[Балгарыя|Балгарыі]] * [[1838]]: [[Эдуар Лакруа]], французскі палітычны дзеяч * [[1853]]: [[Хендрык Лорэнц]], галандскі фізік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі [[1902]] года (пам. 1928) * [[1855]]: [[Аксель Паўльсен]], нарвежскі фігурыст і канькабежац * [[1909]]: [[Станіслаў Мікалайчык]], польскі палітычны і дзяржаўны дзеяч (пам. 13.12.1966) * [[1909]]: [[Андрэй Грамыка]], міністр замежных спраў [[СССР]] (пам. 1989) * [[1917]]: [[Анры Сальвадор]], французскі эстрадны спявак * [[1918]]: [[Нельсан Мандэла]], прэзідэнт [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] (пам. 5.12.2013) * [[1921]]: [[Аарон Бек]], амерыканскі псіхатэрапеўт * [[1927]]: [[Клод Бельгард]], французскі мастак * [[1933]]: [[Яўген Еўтушэнка]], расійскі савецкі паэт, сцэнарыст, кінаартыст, фатограф, кінарэжысёр. * [[1938]]: [[Пол Верхувен]], амерыканскі рэжысёр галандскага паходжання * [[1939]]: [[Генадзь Фёдаравіч Шутаў|Генадзь Шутаў]], беларускі мастак-графік (пам. 3.06.[[1939 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1939]]) * [[1941]]: [[Фрэнк Фарыян]], нямецкі спявак, кампазітар і прадзюсар, стваральнік гурта «''[[Boney M.]]''» * [[1942]]: [[Адольф Огі]], прэзідэнт Швейцарыі * [[1961]]: [[Элізабет Мак-Говерн]], амерыканская актрыса * [[1979]]: [[Меліна Рабер-Мішон]], французская кідальніца дыска * [[1983]]: [[Мік Пахапіл]], эстонскі лёгкаатлет * [[1997]]: [[Ноа Лайлс]], амерыканскі лёгкаатлет == Памерлі == [[Файл:(Treviso) The painter Antoine Watteau by Rosalba Carriera - Museo civico di Santa Caterina.jpg|thumb|100px|Антуан Вато]] * [[1009]]: [[Ян XVIII (Папа Рымскі)|Ян XVIII, Папа Рымскі]] * [[1610]]: [[Мікеланджэла Караваджа]], італьянскі [[мастак]] (нар. [[1573]]) * [[1613]]: [[Іпацій Пацей]], царкоўны і дзяржаўны дзеяч [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] * [[1721]]: [[Антуан Вато]], французскі мастак * [[1792]]: [[Джон Пол Джонс (адмірал)|Джон Пол Джонс, адмірал]] * [[1826]]: [[Ісак Шэлбі]], амерыканскі палітык * [[1858]]: [[Франсіска Антоніа Пінта]], трэці прэзідэнт Чылі * [[1890]]: [[Крысціян Генрых Фрыдрых Петэрс]], амерыкана-германскі астраном * [[1927]]: [[Васіль Паленаў]], рускі мастак (нар. [[1844]]) * [[1968]]: [[Карней Хейманс]], бельгійскі фізіёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] * [[2021]]: [[Эн Тарта]], эстонскі грамадскі і палітычны дзеяч * [[2022]]: [[Клас Олдэнбург]], амерыканскі скульптар == Святкуюць == * {{Сцяг Іспаніі}} [[Іспанія]]: Дзень працы * {{Сцяг ЗША}} [[ЗША]]: Дзень [[Хот-дог]]а * {{Сцяг Уругвая}} [[Уругвай]]: Дзень Канстытуцыі <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|718]] </noinclude> [[Катэгорыя:18 ліпеня| ]] 34fqx2ob82vmrfn85njye0tt8g2qxp4 0 413 5165482 5146986 2026-07-13T15:55:08Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165482 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Image:BNR Third charter.png|thumb|[[Трэцяя Устаўная грамата]].]] [[Файл:Народны Сакратарыят Беларусі. Narodny Sakrataryjat Bielarusi.jpg|міні|Народны Сакратарыят Беларусі. 17&nbsp;чэрвеня.]] [[Выява:Hannover_CL_IIIa,_Forest_of_Argonne,_France,_1918_(restored).jpg|thumb|Нямецкі самалёт Hannover CL.III збіты над Францыяй. 4&nbsp;кастрычніка.]] [[Выява:Armisticetrain (slight crop).jpg|thumb|Прадстаўнікі саюзнікаў пры падпісанні перамір’я каля [[Камп’енскі вагон|свайго вагона]] ў [[Камп’енскі лес|Камп’енскім лесе]]. 11&nbsp;лістапада.]] * [[3 студзеня]]: У [[Мінск]]у створаны [[Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда]]. * [[10 студзеня]]: Расійская дзяржава стала называцца [[РСФСР|Расійскай Сацыялістычнай Федэратыўнай Савецкай Рэспублікай]] (РСФСР). * [[31 студзеня]]: Паводле дэкрэта [[Уладзімір Ленін|Уладзіміра Леніна]] ў Народным камісарыяце па нацыянальных справах у [[Петраград]]зе створаны [[Беларускі нацыянальны камісарыят]]. * [[1 лютага]]: Пачалося [[Котарскае паўстанне]] ў Чарнагорыі. * [[9 лютага]]: [[Цэнтральныя дзяржавы]], што супрацьстаялі Расіі ў [[Першая сусветная вайна|І сусветнай вайне]], выдалі бальшавікам ультыматум, патрабуючы падпісання міру на іх умовах. * [[14 лютага]]: Увядзенне ў Савецкай Расіі [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскага календара]]. * [[16 лютага]]: [[Літоўская Тарыба]] абвясціла Дэкларацыю незалежнасці [[Літва|Літвы]]. * [[19 лютага]]: ** [[Аблвыканкамзах]] і [[СНК Заходняй вобласці і фронту]] выехалі з Мінска ў [[Смаленск]]. [[Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда]] ў загадзе № 1 абвясціў, што «ўзяў уладу ў свае рукі». ** [[Віленская беларуская рада]] прыняла пастанову, паводле якой сувязь паміж Расіяй і Беларуссю абвяшчалася парванай. * [[21 лютага]]: ** [[Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда]] выдаў [[Першая Устаўная грамата|Першую Устаўную грамату]] да народаў Беларусі, створаны [[Народны Сакратарыят Беларусі]]. ** Нямецкія войскі ўвайшлі ў [[Мінск]]. ** СНК РСФСР прыняў дэкрэт-заяву «Сацыялістычная Айчына ў небяспецы!» * [[24 лютага]]: [[Эстонія]] абвясціла незалежнасць. * [[25 лютага]]: Створана «[[Менскае беларускае прадстаўніцтва]]». * [[3 сакавіка]]: [[Брэсцкі мір|Мірны дагавор]] [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкай Расіі]] з [[Германская імперыя|Германіяй]], [[Аўстра-Венгрыя]]й, [[Балгарыя]]й і [[Турцыя]]й падпісаны ў [[Брэст-Літоўск]]у. * [[5 сакавіка]]: Перавод сталіцы Савецкай Расіі з [[Петраград]]а ў [[Масква|Маскву]]. * [[6 сакавіка]]: Пачалося [[антысавецкае паўстанне ў Горках]]. * [[8 сакавіка]]: ** Першае зарэгістраванае захворванне ў двухгадовай [[Пандэмія|пандэміі]] [[грып]]у. ** На акупаванай нямецкімі войскамі тэрыторыі [[Курляндская губерня|Курляндскай губерні]] абвешчана [[Герцагства Курляндскае і Семігальскае]]. * [[9 сакавіка]]: Выканкам Рады Усебеларускага з’езда выдаў [[Другая Устаўная грамата|Другую Устаўную грамату]] да народаў Беларусі, паводле якой абвяшчалася [[Беларуская Народная Рэспубліка]] (БНР). * [[15 сакавіка]]: [[Брэсцкі мір]] ратыфікаваны [[Чавцвёрты Назвычайны Усерасійскі з'езд Саветаў|4-м Надзвычайным Усерасійскім з’ездам Саветаў]]. * [[18 сакавіка]]: На пасяджэнні Рада Усебеларускага з’езда была перайменавана ў [[Рада БНР|Раду БНР]]. * [[19 сакавіка]]: [[Рада БНР]] прыняла палажэнне аб вярхоўнай уладзе [[БНР]]. Абвяшчалася, што ніводзін закон не будзе мець сілы без зацвярджэння яго Радай. * [[23 сакавіка]]: [[Германская імперыя]] прызнала незалежнасць [[Літва|Літвы]]. * [[25 сакавіка]]: Абвяшчэнне незалежнасці [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] ў [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўнай грамаце]]. * [[20 красавіка]]: «[[Менскае беларускае прадстаўніцтва]]» дамаглося згоды германскага камандавання на стварэнне груп беларускіх саветнікаў пры акупацыйнай адміністрацыі. * [[24 красавіка]]: Адбыўся першы танкавы бой паміж брытанскім Mark IV і нямецкім А7V танкамі. * [[25 красавіка]]: Фракцыя [[Менскае беларускае прадстаўніцтва|«Менскага беларускага прадстаўніцтва»]] на пасяджэнні [[Рада БНР|Рады БНР]] ініцыявала прыняцце тэлеграмы кайзеру [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельму II]], у якой заяўлялася, што будучыню Беларусі яны бачаць пад апекай германскай дзяржавы. * [[28 красавіка]]: Дзяржаўнай і абавязковай мовай [[БНР]] абвешчана [[беларуская мова|беларуская]]. * [[7 мая]]: Заключаны [[Бухарэсцкі мірны дагавор (1918)|Бухарэсцкі мірны дагавор]] паміж [[Румынія]]й і [[Цэнтральныя дзяржавы|Цэнтральнымі дзяржавамі]], якія ўдзельнічалі ў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]]. * [[14 мая]]: [[Рада БНР]] даручыла [[Р. Скірмунт]]у фарміраванне новага ўрада [[БНР|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. * [[15 мая]]: [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]] зацвердзіла герб «[[Пагоня]]» як дзяржаўны. * [[26 мая]]: Абвешчана [[Грузінская Дэмакратычная Рэспубліка]]. * [[28 мая]]: Абвешчана [[Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка]]. * [[1 чэрвеня]]: ** У [[Мінск]]у пачаўся з’езд беларускага каталіцкага духавенства. ** У [[Смаленск]]у пачалася 4-я Паўночна-Заходняя абласная канферэнцыя РКП(б), якая ўхваліла [[Брэсцкі мір]]. * [[11 ліпеня]]: ** [[Літоўская Тарыба]] абвясціла Літву [[канстытуцыйная манархія|канстытуцыйнай манархіяй]]. ** Пачаў працаваць [[Беларускі народны ўніверсітэт]] у [[Масква|Маскве]]. * [[15 ліпеня]]: Пачалася [[Бітва на Марне (1918)|бітва на Марне]] падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. * [[17 ліпеня]]: У Маскве пачаўся [[Усерасійскі з'езд бежанцаў з Беларусі]]. * [[22 ліпеня]]: Cфармаваны [[Урад БНР]] на чале з [[Іван Серада|І. Серадой]]. * [[5 жніўня]]: Пачалося леваэсэраўскае [[Аршанскае паўстанне]]. * [[8 жніўня]]: У час [[Першая сусветная вайна|1-й сусветнай вайны]] пачалася [[бітва пры Ам’ене]]. * [[11 кастрычніка]]: [[Рада БНР]] зацвердзіла часовую Канстытуцыю, [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народны Сакратарыят]] перайменаваны ў [[Рада Народных Міністраў БНР|Раду Народных Міністраў БНР]]. * [[17 кастрычніка]]: [[Венгрыя]] аб’явіла аб незалежнасці ад [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. * [[19 кастрычніка]]: Абвешчана [[Заходне-Украінская Народная Рэспубліка]]. * [[1 лістапада]]: [[Рэйд на Пулу]] праведзены двума афіцэрамі ВМС Італіі з мэтай знішчэння караблёў аўстра-венгерскага флота. * [[3 лістапада]]: [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча]] абвясціла незалежнасць ад Расіі. * [[11 лістапада]]: ** Заключана [[Першае камп’енскае перамір’е|Камп’енскае перамір’е]], завяршэнне [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. ** Сфарміраваны першы кабінет міністраў [[Літва|Літвы]]. ** Рэгенцкая рада (створаная нямецкімі і аўстрыйскімі ўладамі) перадала [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілсудскаму]] камандаванне польскім войскам. * [[12 лістапада]]: [[Аўстрыя]] абвешчана [[рэспубліка]]й. * [[13 лістапада]]: Апублікавана пастанова УЦВК РСФСР аб сксаванні [[Брэсцкі мір|Брэсцкага міру]] ў сувязі з паражэннем Германіі ў [[1СВ|Першай сусветнай вайне]] * [[15 лістапада]]: Закрыта [[Свіслацкая беларуская настаўніцкая семінарыя]] * [[18 лістапада]]: ** Абвешчана незалежнасць [[Латвія|Латвіі]]. ** У [[Омск]]у казакі арыштавалі членаў Часовага Усерасійскага ўраду (Дырэкторыі), уладу Вярхоўнага Правіцеля атрымаў адмірал [[А. Калчак]]. * [[19 лістапада]]: Заснаваны [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскі губернскі музей]]. * [[22 лістапада]]: [[Юзаф Пілсудскі]] абвешчаны «часовым начальнікам» [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай дзяржавы]]. * [[23 лістапада]]: [[Народны сакратарыят Беларусі]] дамовіўся з уладамі [[Літва|Літоўскай Рэспублікі]] аб пераходзе штаба [[1-ы беларускі полк|1-га палка БНР]] пад літоўскае камандаванне. * [[27 лістапада]]: ** У склад [[Літоўская Тарыба|Літоўскай Тарыбы]] кааптаваны 6 прадстаўнікоў [[Віленская беларуская рада|Віленскай беларускай рады]]. Створана [[Міністэрства беларускіх спраў Літвы]]. ** Заснавана [[Нацыянальная акадэмія Украіны]]. * [[1 снежня]]: Узнікненне [[Югаславія|Югаславіі]]. [[Ісландыя]] стала суверэннай краінай, застаўшыся ва уніі з [[Данія]]й. * [[3 снежня]]: [[Рада БНР|Рада]] і [[Урад БНР|ўрад БНР]] пераехалі ў [[Вільня|Вільню]]. * [[4 снежня]]: [[Прэзідэнт ЗША]] [[Вудра Вільсан]] адплыў у [[Еўропа|Еўропу]] для удзелу ў Версальскай мірнай канферэнцыі — упершыню найвышэйшая асоба [[ЗША]] выехала за межы краіны. * [[6 снежня]]: Біскуп [[Зыгмунт Лазінскі]] разам з ксяндзом [[Фабіян Абрантовіч|Фабіянам Абрантовічам]] правёў першае беларускае багаслужэнне ў [[Мінск]]у. * [[8 снежня]]: На пасяджэнні ЦК [[Камуністычная партыя Літвы і Заходняй Беларусі|КПЛіЗБ]] ў [[Вільнюс|Вільні]] ўтвораны Часовы рэвалюцыйны рабоча-сялянскі ўрад Літвы. * [[10 снежня]]: [[Чырвоная Армія]] ўступіла ў [[Мінск]]. * [[14 снежня]]: На змену зрынутай [[Украінская дзяржава|Гетманшчыне]] прыйшла [[Дырэкторыя УНР]]. * [[15 снежня]]: Распачаў працу [[Гродзенскі беларускі сялянскі з'езд]]. * [[17 снежня]]: Утворана [[Гомельская дырэкторыя]]. * [[18 снежня]]: ЦВК груп Сацыял-дэмакратыі Каралеўства Польскага і Літвы пачало выдаваць у Мінску на [[польская мова|польскай мове]] газету «[[Młot (1918)|Młot]]». * [[21 снежня]]: У складзе літоўскіх узброеных сіл створаны [[1-ы беларускі полк|Першы беларускі полк]] ([[Гродна]]). * [[22 снежня]]: У [[Мінск]]у заснаваны Беларускі савецкі тэатр. * [[27 снежня]]: [[Рада БНР]] пераехала з [[Вільня|Вільні]] ў [[Гродна]]. == Нарадзіліся == * [[23 студзеня]]: [[Гертруда Элаян]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] 1988 (пам. 21.2.1999) * [[26 студзеня]]: [[Філіп Хасэ Фармер]], амерыканскі пісьменнік-фантаст * [[26 студзеня]]: [[Нікалае Чаўшэску]], прэзідэнт [[Румынія|Румыніі]] (пам. 25.12.1989) * [[5 сакавіка]]: [[Джэймс Тобін]], амерыканскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (пам. 11.3.2002) * [[6 чэрвеня]]: [[Эдвін Крэбс]], амерыканскі біяхімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] 1992 (пам. 21.12.2009) * [[3 ліпеня]]: [[Рыгор Бярозкін]], беларускі літаратуразнавец * [[14 ліпеня]]: [[Інгмар Бергман]], шведскі кінарэжысёр * [[18 ліпеня]]: [[Нельсан Мандэла]], паўднёваафрыканскі палітык * [[21 верасня]]: [[Фёдар Янкоўскі]], беларускі мовазнавец, фалькларыст, празаік * [[22 кастрычніка]]: [[Алесь Бажко]], беларускі пісьменнік, перакладчык * [[25 снежня]]: [[Зінаіда Ігнатаўна Канапелька]], беларуская актрыса == Памерлі == * [[2 лютага]]: [[Арэстэ Саламонэ]], італьянскі лётчык *[[20 красавіка]]: [[Карл Фердынанд Браўн]], фізік * [[5 мая]]: [[Ніко Пірасмані]], грузінскі мастак-прымітывіст * [[19 мая]]: [[Фердынанд Ходлер]], швейцарскі мастак * [[20 мая]]: [[Карусь Каганец]], беларускі пісьменнік, мастак, графік, скульптар і мовазнавец (нар. [[1868]]) * [[27 чэрвеня]]: [[Жазеф Пеладан]], французскі пісьменнік і акультыст * [[3 ліпеня]]: [[Мехмед V]], султан [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] * [[18 кастрычніка]]: [[Уладзімір Стукаліч]], расійска-беларускі гісторык і краязнавец * [[9 лістапада]]: [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]], французскі паэт * [[27 лістапада]]: [[Багуміл Кубішта]], чэшскі мастак {{Храналагічны пералік}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1918| ]] ncnfgkp6yfhys4rrv8na7a7cdq2tpho 0 430 5165500 5119962 2026-07-13T16:24:48Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165500 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}}</noinclude> '''19 ліпеня''' — двухсоты (дзвесце першы ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Olympia-1952.jpg|thumb|120px|left|Летнія Алімпійскія гульні 1952.]] * [[1270]]: У [[Залатая Арда|Залатой Ардзе]] за адмову зрачыся [[праваслаўе|праваслаўя]] забіты разанскі князь Раман Алегавіч. * [[1450]]: Першая згадка [[Узда|Узды]]. * [[1822]]: Французскі вынаходнік [[Жазеф Ньепс]] ({{lang-fr|Joseph Nicéphore Niépce}}) атрымаў першы ў свеце фотаздымак. * [[1877]]: Расійскія войскі і балгарскія атрады ўзялі [[Шыпка|Шыпку]], адкрыўшы сабе шлях на [[Балканскі паўвостраў]]. * [[1930]]: У [[Менск]]у арыштаваны [[Максім Гарэцкі]], абвінавачаны па сфабрыкаванай справе [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюза вызвалення Беларусі]]. * [[1949]]: [[Лаос]] абвясціў незалежнасць. * [[1952]]: У [[Хельсінкі]] адкрыліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1952|XV Летнія Алімпійскія гульні]], у якіх упершыню прыняла ўдзел каманда [[СССР]]. * [[1972]]: [[Іван Мележ|Івану Мележу]] і [[Іван Шамякін|Івану Шамякіну]] прысвоены званні народных пісьменнікаў Беларусі. * [[1980]]: У [[Масква|Маскве]] пачаліся [[XXII Летнія Алімпійскія гульні]]. * [[2019]]: [[Захоп брытанскага танкера ў Армузскім праліве (2019)|Захоп брытанскага танкера]] ў [[Армузскі праліў|Армузскім праліве]] сіламі [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|Корпуса вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] [[Іран]]а. * [[2024]]: Здарыўся [[Збой у рабоце Windows (2024)|глабальны тэхнічны збой]] у рабоце [[Microsoft Windows|Windows]]. == Нарадзіліся == [[Файл:XuBeihong.jpg|120px|thumb|Сюй Бэйхун.]] * [[1688]]: [[Джузэпэ Кастыльёнэ]], мастак * [[1698]]: [[Ёган Якаб Бодмер]], швейцарскі пісьменнік, філолаг * [[1834]]: [[Эдгар Дэга]], французскі [[мастак]] (пам. 27.9.1917) * [[1846]]: [[Эдуард Чарлз Пікерынг]], амерыканскі [[астраном]] (пам. 1919) * [[1869]]: [[Лявон Вітан-Дубейкаўскі]], дзеяч беларускага нацыянальнага руху, інжынер-будаўнік, паэт (пам. 6.11.1940) * [[1879]]: [[Эжэн Ланці]], [[эсперантыст]], сацыяліст і пісьменнік, заснавальнік [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]] і стваральнік тэорыі [[безнацыяналізм]]а (пам. 17.1.1947) * [[1893]]: [[Уладзімір Маякоўскі]], рускі [[паэт]] (пам. 1930) * [[1895]]: [[Сюй Бэйхун]], кітайскі мастак (пам. 26.9.1953) * [[1896]]: [[Андрус Дабулявічус]], літоўскі паэт, публіцыст (пам. 20.6.1938) * [[1898]]: [[Герберт Маркузэ]], нямецкі [[філосаф]], сацыёлаг, ідэолаг левых экстрэмістаў на Захадзе (пам. 29.7.1979) * [[1903]]: [[Рабер Дальбан]], французскі акцёр * [[1915]]: [[Антон Шукелойць]], беларускі грамадскі дзеяч у ЗША * [[1921]]: [[Разалін Сасмэн Ялаў]], амерыканскі вучоны ў галіне [[Біяфізіка|біяфізікі]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па медыцыне]] (пам. 30.5.2011) * [[1927]]: [[Міхась Саўка]], беларускі і бельгійскі мастак-рэстаўратар (пам. 10.9.1990) * [[1928]]: [[Джон Брэтбі]], брытанскі мастак * [[1929]]: [[Гастан Глок]], аўстрыйскі інжынер, заснавальнік фірмы па выпуску зброі<!-- — [[Glock GmbH|Glock]].--> * [[1941]]: [[Томас Сарджэнт]], амерыканскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] == Памерлі == [[Файл:Faina Ranevskaya.jpg|thumb|left|120px|Фаіна Ранеўская.]] * [[1374]]: [[Франчэска Петрарка]], італьянскі паэт (нар. 20.7.1304) * [[1630]]: [[Даніэле Крэспі]], італьянскі мастак * [[1814]]: [[Мэцью Фліндэрс]], англійскі даследчык Аўстраліі * [[1855]]: [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаш Зан]], беларускі і польскі паэт-рамантык, удзельнік рэвалюцыйнага руху, прыродазнавец (нар. 21.12.1796) * [[1957]]: [[Мікола Засім]], беларускі паэт (нар. 19.11.1908) * [[1984]]: [[Фаіна Георгіеўна Ранеўская|Фаіна Ранеўская]], савецкая актрыса * [[1989]]: [[Ільмар Тамур]], эстонскі тэатральны рэжысёр * [[2006]]: [[Жэрар Уры]], французскі кінарэжысёр * [[2010]]: [[Ігар Дабралюбаў]], беларускі [[рэжысёр]], сцэнарыст (нар. 22.10.1933) * [[2016]]: [[Гары Маршал]], амерыканскі кінарэжысёр == Святкуюць == * {{Сцяг Лаоса}} [[Лаос]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг М'янмы}} [[М'янма]]: Дзень пакутнікаў * {{Сцяг Нікарагуа}} [[Нікарагуа]]: Дзень рэвалюцыі <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|719]] </noinclude> [[Катэгорыя:19 ліпеня| ]] fix2v9xe9ftetq0ni20i24a8qwwq80w 0 471 5165496 4944743 2026-07-13T16:19:16Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165496 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}} </noinclude> '''20 ліпеня''' — дзвесце першы (дзвесце другі ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[514]]: Пачатак [[пантыфікат]]а Папы Рымскага [[Гармізд (Папа Рымскі)|Гармізда]]. * [[1653]]: Рускае пасольства прыбыла ў [[Чыгірын]] з паведамленнем аб згодзе цара ўзяць пад свае заступніцтва запарожскае казацтва. * [[1701]]: Шведская армія пад кіраўніцтвам [[Карл XII|Карла XII]] разбіла каля Рыгі ([[Бітва пры Спілве]]) удвая большую саксонскую армію. * [[1759]]: Падчас [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайны]] расійскае войска ўзяло [[Франкфурт-на-Одэры]]. * [[1797]]: Упершыню выканана кампазіцыя «Mazurek Dąbrowskiego», якая стала [[гімн Польшчы|гімнам Польшчы]]. * [[1920]]: Бальшавікі занялі [[Гродна]] ў ходзе [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]]. * [[1924]]: Заснавана [[Міжнародная шахматная федэрацыя]]. * [[1944]]: Савецкая армія выйшла на [[Заходні Буг|Буг]]. * [[1944]]: [[Аперацыя «Валькірыя»|Няўдалы замах]] на [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]]. * [[1958]]: У [[Мадрыд|Мадрыдзе]] выйшаў першы нумар «Эвангелісцкага прапаведніка» пад рэдакцыяй [[Уладзіслаў Рыжы-Рыжскі|У. Рыжы-Рыжскага]]. * [[1969]]: Амерыканскі касмічны апарат «[[Апалон-11]]» здзейсніў пасадку на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]]. * [[1976]]: Пасадачны апарат «[[Вікінг-1]]» сеў на паверхні [[Марс]]а. * [[2012]]: Пасля рэстаўрацыі адкрыўся [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс]]. == Нарадзіліся == * [[1304]]: [[Франчэска Петрарка]], італьянскі [[паэт]], мысліцель, [[вучоны]] (пам. 19.7.[[1374]]) * [[1519]]: [[Інакенцій IX|Інакенцій IX, Папа Рымскі]] (пам. 30.12.[[1591]]) * [[1774]]: [[Агюст Фрэдэрык Луі Мармон]], маршал Францыі * [[1785]]: [[Махмуд II]], султан [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] (пам. 1.7.[[1839]]) * [[1814]]: [[Сэмюэль Кольт]], амерыканскі збройнік (пам. [[10.1]].[[1862]]) * [[1816]]: [[Эдвард Жалігоўскі]], польскі паэт, [[філосаф]], грамадскі дзеяч (пам. 28.12.[[1864]]) * [[1822]]: [[Грэгар Іаган Мендэль]], аўстрыйскі біёлаг і батанік (пам. 6.1.[[1884]]) * [[1830]]: [[Клементс Маркем]], брытанскі географ * [[1847]]: [[Макс Ліберман]], нямецкі мастак * [[1880]]: [[Гальяш Леўчык]], беларускі паэт (пам. [[1944]]) * [[1897]]: [[Тадэвуш Рэйхштэйн]], швейцарскі хімік * [[1899]]: [[Фрыц Гларнер]], швейцарскі і амерыканскі мастак * [[1900]]: [[Курт Зелігман]], швейцарска-амерыканскі мастак * [[1901]]: [[Гастон Варэнгьен]], французскі лінгвіст, [[эсперанталогія|эсперантолаг]], паэт, перакладчык, публіцыст на мове [[эсперанта]] (пам. 20.12.1991) * [[1919]]: [[Эдмунд Хілары]], новазеландскі даследчык і альпініст (пам. 11.1.[[2008]]) * [[1924]]: [[Таццяна Міхайлаўна Ліёзнава|Таццяна Ліёзнава]], савецкі кінарэжысёр (29.9.[[2011]]) * [[1931]]: [[Гай дэ Пікарда]], англійскі даследчык беларускай гісторыі і культуры, музыколаг (пам. 20.4.[[2007]]) * [[1938]]: [[Вахтанг Кікабідзэ]], грузінскі спявак і [[акцёр]] * [[1947]]: [[Карлас Сантана]], амерыканскі гітарыст * [[1954]]: [[Джэфры Фрыдман]], амерыканскі генетык * [[1971]]: [[Зміцер Вайцюшкевіч]], беларускі спявак і музыкант * [[1973]]: [[Анні Сінемякі]], фінскі палітык, дзяржаўны дзеяч * [[1974]]: [[Сайман Рэкс]], амерыканскі акцёр * [[1974]]: [[Эп Петронэ]], эстонская пісьменніца, журналістка * [[1980]]: [[Жызэль Бюндхэн]], бразільская мадэль і актрыса * [[1984]]: [[Мары Марціно]], французская фрыстайлістка == Памерлі == * [[1031]]: [[Роберт II Набожны]], кароль Францыі * [[1201]]: [[Агнеса Меранская]], каралева Францыі * [[1627]]: [[Гудбрандур Торлаксан]], ісландскі рэлігійны дзеяч, [[матэматык]] (нар. 1541?) * [[1636]]: [[Альбрэхт Уладзіслаў Радзівіл]], дзяржаўны і вайсковы дзеяч [[ВКЛ]], мецэнат (нар. 16.6.[[1589]]) * [[1816]]: [[Гаўрыла Дзяржавін]], рускі паэт (нар. 3(14).7.[[1743]]) * [[1866]]: [[Георг Фрыдрых Бернхард Рыман]], нямецкі матэматык (нар. 17.9.[[1826]]) * [[1937]]: [[Гульельма Марконі]], італьянскі радыётэхнік і прадпрымальнік, адзін з вынаходнікаў [[радыё]] (нар. 25.4.[[1874]]) * [[1945]]: [[Поль Валеры]], французскі паэт, філосаф * [[1970]]: [[Алесь Астапенка]], беларускі паэт, перакладчык (нар. [[14.7]].[[1920]]) * [[1977]]: [[Іван Любачка]], беларускі гісторык (нар. [[1.5]].[[1915]]) * [[1992]]: [[Джон Брэтбі]], брытанскі мастак * [[1994]]: [[Поль Дэльво]], бельгійскі мастак * [[2016]]: [[Павел Рыгоравіч Шарамет]], беларускі журналіст == Святкуюць == * {{Сцяг Зямлі}} Міжнародны дзень шахмат * {{Сцяг Аргенціны}} [[Аргенціна]], {{Сцяг Бразіліі}} [[Бразілія]], {{Сцяг Парагвая}} [[Парагвай]]: Дзень сябра * {{Сцяг Калумбіі}} [[Калумбія]]: Дзень незалежнасці * {{Сцяг Кіпра}} [[Кіпр]]: Дзень міру і свабоды <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|720]] </noinclude> [[Катэгорыя:20 ліпеня| ]] 7wvl6y6kts25pskmnyrdfjbq4so2vky 0 540 5165422 5116817 2026-07-13T14:28:35Z JerzyKundrat 174 5165422 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}}</noinclude> '''23 ліпеня''' — дзвесце чацвёрты (дзвесце пяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[685]]: [[Ян V (Папа Рымскі)|Ян V]] становіцца новым [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]] * [[1211]]: Рыжскі [[біскуп]] [[Альбрэхт Буксгеўдэн|Альберт]], асвяціў месца будовы [[Рыжскі Домскі сабор|Домскага сабору]] ў [[Рыга|Рызе]]. * [[1215]]: У [[Ахен]]е [[Фрыдрых II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Фрыдрых II]] быў у другі раз каранаваны [[Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі|імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі]] * [[1792]]: [[Бітва пад Берасцем (1792)|Бітва пад Берасцем]] вялікалітоўскіх войскаў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] з [[Расія]]й. * [[1867]]: У [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] створана [[Туркестанскае генерал-губернатарства]]. * [[1922]]: У кафедральным праваслаўным [[Сабор Святых апосталаў Пятра і Паўла (Мінск)|саборы Святых апосталаў Пятра і Паўла]] ў [[Мінск|Менску]] адбыўся царкоўны [[сінод]], які вырашыў стварыць аўтаномную беларускую мітраполію. * [[1941]]: Паранены кіраўнік [[Абарона Брэсцкай крэпасці (1941)|абароны Брэсцкай крэпасці]] [[Пётр Міхайлавіч Гаўрылаў|Пётр Гаўрылаў]] трапіў у нямецкі палон. * [[1944]]: Ад нацысцкіх акупантаў вызвалены [[Пскоў]]. * [[1952]]: [[Ліпеньская рэвалюцыя ў Егіпце]], арганізацыя «Свабодныя афіцэры» на чале з [[Гамаль Абдэль Насэр|Гамалем Абдэлем Насэрам]] зрынулі караля [[Фарук I|Фарука]]. * [[1974]]: Падзенне рэжыму «чорных палкоўнікаў» — ваеннай дыктатуры ў [[Грэцыя|Грэцыі]]. * [[1992]]: [[Беларусь]] усталявала дыпламатычныя адносіны са [[Славенія]]й. * [[2009]]: На прэзідэнцкіх выбарах у [[Кыргызстан]]е перамог [[Курманбек Бакіеў]] (76,1 % галасоў). * [[2020]]: Кітайская аўтаматычная міжпланетная станцыя «[[Цяньвэнь-1]]» запушчана да [[планета Марс|Марса]]. == Нарадзіліся == [[Выява:Selassie.jpg|thumb|120px|Хайле Селасіе I]] * [[1649]]: [[Клімент XI|Клімент XI, Папа Рымскі]] * [[1773]]: [[Томас Макдугал Брысбен]], брытанскі ваенны * [[1785]]: [[Франсіска Антоніа Пінта]], трэці прэзідэнт Чылі * [[1892]]: [[Хайле Селасіе I]], імператар [[Эфіопія|эфіопскі]] * [[1906]]: [[Уладзімір Прэлаг]], швейцарскі хімік-арганік * [[1910]]: [[Пімен (Патрыярх Маскоўскі)|Пімен]], [[Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі]] (1971—1990) * [[1928]]: [[Вера Рубін]], амерыканскі астраном * [[1931]]: [[Ян Труэль]], шведскі кінарэжысёр * [[1942]]: [[Харысан Форд]], амерыканскі [[акцёр]] * [[1957]]: [[Тэадор ван Гог]], нідэрландскі кінарэжысёр * [[1962]]: [[Эрык Ла Саль]], амерыканскі акцёр * [[1962]]: [[Нікалас Мадура]], прэзідэнт [[Венесуэла|Венесуэлы]] * [[1964]]: [[Ігар Хведаравіч Сідарук|Ігар Сідарук]], беларускі празаік, драматург * [[1967]]: [[Філіп Сеймур Хофман]], амерыканскі акцёр * [[1976]]: [[Юдзіт Полгар]], венгерская шахматыстка, гросмайстар * [[1989]]: [[Дэніэл Рэдкліф]], брытанскі акцёр == Памерлі == [[File:William Ramsay working.jpg|thumb|120px|Уільям Рамзай]] * [[1572]]: [[Жыгімонт Аўгуст]], вялікі князь літоўскі (1529—1572), кароль польскі (1548—1572) (нар. 1.8.1520) * [[1645]]: [[Міхаіл Фёдаравіч]], першы рускі цар з [[Раманавы|дынастыі Раманавых]] * [[1757]]: [[Даменіка Скарлаці]], італьянскі [[кампазітар]], віртуоз [[клавесін]]у (нар. 26.10.1685) * [[1829]]: [[Войцех Багуслаўскі]], польскі тэатральны дзеяч * [[1840]]: [[Карл Блехен]], нямецкі мастак * [[1916]]: [[Уільям Рамзай]], англійскі [[хімік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1948]]: [[Дэвід Уорк Грыфіт]], амерыканскі кінарэжысёр * [[1966]]: [[Мантгомеры Кліфт]], амерыканскі акцёр * [[1995]]: [[Алесь Ставер]], беларускі [[паэт]], празаік, драматург (нар. 10.8.1929) * [[1999]]: [[Жан Дэван]], французскі мастак * [[2011]]: [[Эмі Уайнхаўс]], брытанская спявачка * [[2012]]: [[Салі Райд]], астранаўт [[ЗША]] * [[2015]]: [[Андрэй Міхайлавіч Харкавец]], міністр фінансаў Рэспублікі Беларусь == Святкуюць == * {{Сцяг Абхазіі}} [[Абхазія]]: Дзень сцяга * {{Сцяг Амана}} [[Аман]]: Дзень адраджэння * {{Сцяг Егіпта}} [[Егіпет]]: Дзень рэвалюцыі <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|723]] </noinclude> [[Катэгорыя:23 ліпеня| ]] 509914223f2ea8e3y18vxailvqsg2wb 5165503 5165422 2026-07-13T16:28:14Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165503 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}}</noinclude> '''23 ліпеня''' — дзвесце чацвёрты (дзвесце пяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[685]]: [[Ян V (Папа Рымскі)|Ян V]] становіцца новым [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]] * [[1211]]: Рыжскі [[біскуп]] [[Альбрэхт Буксгеўдэн|Альберт]], асвяціў месца будовы [[Рыжскі Домскі сабор|Домскага сабору]] ў [[Рыга|Рызе]]. * [[1215]]: У [[Ахен]]е [[Фрыдрых II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Фрыдрых II]] быў у другі раз каранаваны [[Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі|імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі]] * [[1792]]: [[Бітва пад Берасцем (1792)|Бітва пад Берасцем]] вялікалітоўскіх войскаў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] з [[Расія]]й. * [[1867]]: У [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] створана [[Туркестанскае генерал-губернатарства]]. * [[1922]]: У кафедральным праваслаўным [[Сабор Святых апосталаў Пятра і Паўла (Мінск)|саборы Святых апосталаў Пятра і Паўла]] ў [[Мінск|Менску]] адбыўся царкоўны [[сінод]], які вырашыў стварыць аўтаномную беларускую мітраполію. * [[1941]]: Паранены кіраўнік [[Абарона Брэсцкай крэпасці (1941)|абароны Брэсцкай крэпасці]] [[Пётр Міхайлавіч Гаўрылаў|Пётр Гаўрылаў]] трапіў у нямецкі палон. * [[1944]]: Ад нацысцкіх акупантаў вызвалены [[Пскоў]]. * [[1952]]: [[Ліпеньская рэвалюцыя ў Егіпце]], арганізацыя «Свабодныя афіцэры» на чале з [[Гамаль Абдэль Насэр|Гамалем Абдэлем Насэрам]] зрынулі караля [[Фарук I|Фарука]]. * [[1974]]: Падзенне рэжыму «[[Рэжым палкоўнікаў|чорных палкоўнікаў]]» — ваеннай дыктатуры ў [[Грэцыя|Грэцыі]]. * [[1992]]: [[Беларусь]] усталявала дыпламатычныя адносіны са [[Славенія]]й. * [[2009]]: На прэзідэнцкіх выбарах у [[Кыргызстан]]е перамог [[Курманбек Бакіеў]] (76,1 % галасоў). * [[2020]]: Кітайская аўтаматычная міжпланетная станцыя «[[Цяньвэнь-1]]» запушчана да [[планета Марс|Марса]]. == Нарадзіліся == [[Выява:Selassie.jpg|thumb|120px|Хайле Селасіе I]] * [[1649]]: [[Клімент XI|Клімент XI, Папа Рымскі]] * [[1773]]: [[Томас Макдугал Брысбен]], брытанскі ваенны * [[1785]]: [[Франсіска Антоніа Пінта]], трэці прэзідэнт Чылі * [[1892]]: [[Хайле Селасіе I]], імператар [[Эфіопія|эфіопскі]] * [[1906]]: [[Уладзімір Прэлаг]], швейцарскі хімік-арганік * [[1910]]: [[Пімен (Патрыярх Маскоўскі)|Пімен]], [[Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі]] (1971—1990) * [[1928]]: [[Вера Рубін]], амерыканскі астраном * [[1931]]: [[Ян Труэль]], шведскі кінарэжысёр * [[1942]]: [[Харысан Форд]], амерыканскі [[акцёр]] * [[1957]]: [[Тэадор ван Гог]], нідэрландскі кінарэжысёр * [[1962]]: [[Эрык Ла Саль]], амерыканскі акцёр * [[1962]]: [[Нікалас Мадура]], прэзідэнт [[Венесуэла|Венесуэлы]] * [[1964]]: [[Ігар Хведаравіч Сідарук|Ігар Сідарук]], беларускі празаік, драматург * [[1967]]: [[Філіп Сеймур Хофман]], амерыканскі акцёр * [[1976]]: [[Юдзіт Полгар]], венгерская шахматыстка, гросмайстар * [[1989]]: [[Дэніэл Рэдкліф]], брытанскі акцёр == Памерлі == [[File:William Ramsay working.jpg|thumb|120px|Уільям Рамзай]] * [[1572]]: [[Жыгімонт Аўгуст]], вялікі князь літоўскі (1529—1572), кароль польскі (1548—1572) (нар. 1.8.1520) * [[1645]]: [[Міхаіл Фёдаравіч]], першы рускі цар з [[Раманавы|дынастыі Раманавых]] * [[1757]]: [[Даменіка Скарлаці]], італьянскі [[кампазітар]], віртуоз [[клавесін]]у (нар. 26.10.1685) * [[1829]]: [[Войцех Багуслаўскі]], польскі тэатральны дзеяч * [[1840]]: [[Карл Блехен]], нямецкі мастак * [[1916]]: [[Уільям Рамзай]], англійскі [[хімік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] * [[1948]]: [[Дэвід Уорк Грыфіт]], амерыканскі кінарэжысёр * [[1966]]: [[Мантгомеры Кліфт]], амерыканскі акцёр * [[1995]]: [[Алесь Ставер]], беларускі [[паэт]], празаік, драматург (нар. 10.8.1929) * [[1999]]: [[Жан Дэван]], французскі мастак * [[2011]]: [[Эмі Уайнхаўс]], брытанская спявачка * [[2012]]: [[Салі Райд]], астранаўт [[ЗША]] * [[2015]]: [[Андрэй Міхайлавіч Харкавец]], міністр фінансаў Рэспублікі Беларусь == Святкуюць == * {{Сцяг Абхазіі}} [[Абхазія]]: Дзень сцяга * {{Сцяг Амана}} [[Аман]]: Дзень адраджэння * {{Сцяг Егіпта}} [[Егіпет]]: Дзень рэвалюцыі <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|723]] </noinclude> [[Катэгорыя:23 ліпеня| ]] 95w6h5vvgjk4lpq1b3pbc1vb41zws0w 0 683 5165603 5159845 2026-07-13T20:44:28Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165603 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на студзень}}</noinclude>__NOTOC__ '''29 студзеня''' — дваццаць дзявяты дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == [[Файл:CapeHorn.jpg|thumb|[[Мыс Горн]].]] * [[474]]: Пасля смерці [[Візантыйскі імператар|візантыйскага імператара]] [[Леў I Макела|Льва I]] імператарам стаў ягоны ўнук [[Леў II]]. Але паколькі яму было толькі каля сямі гадоў, ягоны бацька становіцца суправіцелем пад імем [[Флавій Зянон|Зянон]]. * [[904]]: [[Сергій III (Папа Рымскі)|Сергій III]] становіцца 119-м [[Папа рымскі|Папам Рымскім]]. З яго [[пантыфікат]]ам звязан пачатак перыяду [[Парнакратыя|Парнакратыі]]. * [[1616]]: Галандскія мараплаўцы [[Якаб Лемер]] і [[Вілем Карнеліс Схаўтэн]] адкрылі крайні паўднёвы пункт [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]] — [[мыс Горн]]. * [[1635]]: Кардынал [[Арман Жан дзю Плесі Рышэльё|Рышэлье]] заснаваў Французскую акадэмію навук. * [[1864]]: У [[Вільня|Вільні]] арыштаваны [[Вінцэнт-Канстанцін Каліноўскі]]. * [[1886]]: [[Карл Бенц]] запатэнтаваў свой першы [[аўтамабіль]]. * [[1932]]: З канвеера Ніжагародскага аўтамабільнага завода сышоў першы грузавы аўтамабіль [[ГАЗ-АА|НАЗ-АА]]. * [[1946]]: На [[Мінскі працэс 1946 года|Мінскім працэсе]] над нямецкімі ваеннымі злачынцамі абвешчаны прысуд. * [[1960]]: Створана першая штучная [[ныркі|нырка]]. * [[1977]]: Заснаваны [[Беларускі навукова-даследчы інстытут кардыялогіі]]. * [[1991]]: Заснавана [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]. * [[2023]]: Сербскі [[тэніс]]іст [[Новак Джокавіч]] у дзясяты раз перамог у адзіночным разрадзе ў [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе|Адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі]]. * [[2025]]: [[Ахмед Хусейн аш-Шараа]] абвешчаны Прэзідэнтам [[Сірыя|Сірыі]] на пераходны перыяд. * [[2026]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. == Нарадзіліся == [[Файл:Chekhov 1898 by Osip Braz.jpg|120px|thumb|left|Антон Чэхаў]] * [[1720]]: [[Францішак Багамолец]], польскі і беларускі драматург, публіцыст, выдавец (пам. 24.10.1784) * [[1737]]: [[Томас Пейн]], амерыканскі публіцыст, «хросны бацька» ЗША (пам. 8.6.1809) * [[1767]]: [[Анн-Луі Жырадэ-Трыязон]], французскі мастак * [[1846]]: [[Караль Станіслаў Альшэўскі|Караль Альшэўскі]], польскі [[фізік]] і [[хімік]] (пам. 24.3.1915) * [[1856]]: [[Аляксандр Брукнер]], польскі гісторык літаратуры і мовазнаўца (пам. 24.5.1939) * [[1860]]: [[Антон Чэхаў]], рускі пісьменнік і драматург (пам. 2.7.1904) * [[1866]]: [[Рамэн Ралан]], французскі празаік (пам. 30.12.1944) * [[1868]]: [[Альбін Эгер-Лінц]], аўстрыйскі жывапісец * [[1878]]: [[Уладзімір Самойла]], беларускі публіцыст, літаратурны крытык, філосаф (пам. 1941) * [[1882]]: [[Тадэвуш Макоўскі]], польскі мастак * [[1884]]: [[Антон Луцкевіч]], беларускі палітычны і грамадскі дзеяч (пам. 23.3.1942) * [[1924]]: [[Арцём Яфімавіч Баханькоў|Арцём Баханькоў]], беларускі [[мовазнавец]] (пам. 12.8.2001), [[доктар філалагічных навук]], [[прафесар]] * [[1926]]: [[Абдус Салам]], пакістанскі фізік-тэарэтык (пам. 21.11.1996) * [[1929]]: [[Эліа Петры]], італьянскі кінарэжысёр * [[1931]]: [[Ферэнц Мадл]], 2-і прэзідэнт Венгрыі * [[1935]]: [[Фрэд Юсі]], эстонскі заолаг * [[1951]]: [[Яўген Пятровіч Кушнароў|Яўген Кушнароў]], украінскі палітык * [[1956]]: [[Сяргей Бароўскі]], беларускі футбаліст і трэнер * [[1985]]: [[Ізабель Лукас]], аўстралійская актрыса * [[1985]]: [[Марк Газоль]], іспанскі баскетбаліст * [[2004]]: [[Эрыён Найтан]], амерыканскі лёгкаатлет == Памерлі == [[Файл:Allen w dulles.jpg|120px|thumb|Ален Далес]] * [[1430]]: [[Андрэй Рублёў]], рускі іканапісец (нар. каля 1360—1370) * [[1730]]: [[Пётр II|Пётр II, імператар расійскі]] * [[1820]]: [[Георг III|Георг III, кароль брытанскі]] * [[1888]]: [[Эдвард Лір]], англійскі мастак і паэт (нар. 12.5.1812) * [[1901]]: [[Юліус Зэер]], чэшскі паэт (нар. 26.4.1841) * [[1919]]: [[Рыхард Берг]], шведскі мастак * [[1969]]: [[Ален Далес]], амерыканскі дзяржаўны дзеяч, адзін з заснавальнікаў ЦРУ (нар. 7.4.1893) * [[2012]]: [[Оскар Луіджы Скальфара]], прэзідэнт Італіі (нар. 9.9.1918) * [[2016]]: [[Жак Рывет]], французскі кінарэжысёр * [[2024]]: [[Сандра Міла]], італьянская актрыса == Святкуюць == * {{Сцягафікацыя|Малдова}}, Дзень працаўнікоў пракуратуры. * {{Сцягафікацыя|Украіна}}, Дзень працаўнікоў пажарнай аховы. <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|129]] [[Катэгорыя:29 студзеня| ]] </noinclude> tspn2ss2qwausrlv17z5hgt1mq4qh21 0 832 5165473 4962189 2026-07-13T15:45:32Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165473 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}}</noinclude> '''3 ліпеня''' — сто восемдзесят чацвёрты (сто восемдзесят пяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Hugues capet.jpg|thumb|120px|Гуга Капет]] * [[987]]: Каранацыяй [[Гуга Капет]]а закончылася валадаранне каралінгаў і пачалося валадаранне капетынгаў. * [[993]]: У дароўнай грамаце [[Атон III|Атона III]] упершыню ўпамінаецца горад [[Патсдам]] пад імем «Poztupimi». * [[1410]]: Злучаныя польска-літоўскія войскі пад кіраўніцтвам [[Ягайла|Уладзіслава II Ягайлы]] рушылі да мяжы [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]]. * [[1608]]: Французскі гідрограф [[Самюэль дэ Шамплейн]] заснаваў [[Квебек (горад)|горад Квебек]]. * [[1660]]: Войска [[Павел Ян Сапега|Паўла Сапегі]] вызваліла [[Мінск|Менск]] ад расійскіх захопнікаў. * [[1811]]: Руская армія пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Іларыёнавіч Кутузаў|Кутузава]] разбіла турэцкую армію пад Рушчуком. * [[1848]]: Выйшаў першы нумар газеты «[[Die Presse]]». * [[1890]]: [[Айдаха|Штат Айдаха]] ўвайшоў у склад [[ЗША]], стаўшы 43-м штатам. * [[1941]]: Упершыню пасля пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|вайны]] [[Іосіф Сталін]] выступіў з радыёзваротам да савецкага народа. * [[1944]]: Вызваленне [[Мінск]]а ад нацысцкіх захопнікаў. * [[1959]]: У памяць баявой садружнасці партызан [[Беларуская ССР|Беларусі]], [[РСФСР|Расіі]] і [[Латвійская ССР|Латвіі]] адкрыты [[Курган Дружбы]] на мяжы трох рэспублік. * [[1988]]: Амерыканскі фрэгат збіў над [[Персідскі заліў|Персідскім залівам]] іранскі грамадзянскі самалёт з 290 пасажырамі на борце. * [[1996]]: [[Барыс Ельцын]] абраны прэзідэнтам [[Расія|Расіі]] на другі тэрмін. * [[2020]]: Камета [[C/2020 F3 (NEOWISE)]] прайшла свой [[перыгелій]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Kafka_portrait.jpg|thumb|left|120px|Франц Кафка]] * [[1423]]: [[Людовік XI]], кароль французскі * [[1767]]: [[Жан Дэсоль]], французскі дзяржаўны дзеяч * [[1789]]: [[Іаган Фрыдрых Авербек]], нямецкі мастак * [[1828]]: [[Уладзіслаў Чартарыйскі]], польскі палітычны дзеяч (пам. 23.6.1894) * [[1866]]: [[Амбруаз Валар]], французскі гандляр творамі мастацтва (пам. 21.7.1939) * [[1879]]: [[Васіль Рагуля]], беларускі грамадскі і палітычны дзеяч, пасол і сенатар у [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] (пам. 16.6.1955) * [[1883]]: [[Франц Кафка]], нямецкамоўны [[пісьменнік]] (пам. 3.6.1924) * [[1896]]: [[Яраслаў Кастыцэвіч]], беларускі педагог, грамадскі і царкоўны дзеяч (пам. 1.4.1971) * [[1897]]: [[Джэсі Дуглас]], амерыканскі матэматык * [[1901]]: [[Андрэй (Крыт)]], рэлігійны і грамадскі дзеяч беларускага замежжа (пам. 21.5.1983) * [[1910]]: [[Аляксей Грыцук]], беларускі грамадскі дзеяч, гісторык, літаратуразнавец, настаўнік, старшыня [[Згуртаванне беларусаў Канады|Згуртавання беларусаў Канады]] (пам. 30.5.1976) * [[1918]]: [[Рыгор Бярозкін]], беларускі літаратуразнавец * [[1922]]: [[Карнель (мастак)|Карнель]], нідэрландскі мастак * [[1926]]: [[Уладзімір Восіпавіч Багамолаў|Уладзімір Багамолаў]], рускі пісьменнік (пам. 2003) * [[1928]]: [[Ян Махульскі]], польскі акцёр і рэжысёр * [[1937]]: [[Том Стопард]], брытанскі драматург * [[1940]]: [[Роберт Язэп Тамушанскі]], беларускі рэлігійны і грамадска-культурны дзеяч, філолаг, публіцыст (пам. 10.12.1996) * [[1945]]: [[Сахарон Шэлах]], ізраільскі матэматык * [[1952]]: [[Лора Брэніган]], амерыканская спявачка * [[1958]]: [[Генадзь Аляксандравіч Лаўрэцкі]], беларускі архітэктар і гісторык архітэктуры. * [[1960]]: [[Вінс Кларк]], брытанскі музыка, [[кампазітар]], удзельнік гуртоў [[Depeche Mode]], [[Yazoo]], [[Erasure]] * [[1962]]: [[Том Круз]], амерыканскі [[акцёр]] * [[1987]]: [[Себасцьян Фетэль]], гоншчык [[Формула-1|Формулы-1]], чатырохразовы чэмпіён свету * [[1993]]: [[Нік Фінк]], амерыканскі плывец, чэмпіён свету * [[1993]]: [[Міхкель Райм]], эстонскі велагоншчык == Памерлі == * [[683]]: [[Леў II (Папа Рымскі)|Леў II, Папа Рымскі]] * [[1640]]: [[Джузэпэ Чэзары]], італьянскі жывапісец * [[1642]]: [[Марыя Медычы]], каралева французская * [[1904]]: [[Тэадор Герцль]], аўстрыйскі яўрэйскі журналіст, палітык, заснавальнік палітычнага [[сіянізм]]у * [[1918]]: [[Мехмед V]], султан [[Асманская імперыя|асманскі]] * [[1935]]: [[Андрэ Сітраен]], французскі прадпрымальнік * [[1936]]: [[Генрых Хёрле]], нямецкі мастак * [[1969]]: [[Браян Джонс]], рок-музыкант, гітарыст [[The Rolling Stones]] * [[1971]]: [[Джым Морысан]], лідар музычнага гурта [[The Doors]] * [[1987]]: [[Цута Кімура]], японскі мастак * [[1998]]: [[Леў Рохлін]], расійскі палітык і ваенны дзеяч * [[2004]]: [[Андрыян Нікалаеў]], савецкі касманаўт * [[2005]]: [[Альберта Латуада]], італьянскі кінарэжысёр і сцэнарыст * [[2017]]: [[Паала Віладжа]], італьянскі акцёр і рэжысёр == Святкуюць == * {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]]: [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]] (Дзень Рэспублікі) * {{Сцяг Амерыканскіх Віргінскіх астравоў}}[[Амерыканскія Віргінскія астравы]], [[ЗША]]: Дзень эмансіпацыі * {{Сцяг М'янмы}} [[М'янма]]: Дзень жанчын {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|703]] </noinclude> [[Катэгорыя:3 ліпеня| ]] 2niksb36z03rous3o6e1xkn7m4kj7xi 5165474 5165473 2026-07-13T15:47:20Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165474 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на ліпень}}</noinclude> '''3 ліпеня''' — сто восемдзесят чацвёрты (сто восемдзесят пяты ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == [[Файл:Hugues capet.jpg|thumb|120px|Гуга Капет]] * [[987]]: Каранацыяй [[Гуга Капет]]а закончылася валадаранне каралінгаў і пачалося валадаранне капетынгаў. * [[993]]: У дароўнай грамаце [[Атон III|Атона III]] упершыню ўпамінаецца горад [[Патсдам]] пад імем «Poztupimi». * [[1410]]: Злучаныя польска-літоўскія войскі пад кіраўніцтвам [[Ягайла|Уладзіслава II Ягайлы]] рушылі да мяжы [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]]. * [[1608]]: Французскі гідрограф [[Самюэль дэ Шамплейн]] заснаваў [[горад Квебек]]. * [[1660]]: Войска [[Павел Ян Сапега|Паўла Сапегі]] вызваліла [[Мінск|Менск]] ад расійскіх захопнікаў. * [[1811]]: Руская армія пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Іларыёнавіч Кутузаў|Міхаіла Кутузава]] разбіла турэцкую армію пад [[Рушчук]]ом. * [[1848]]: Выйшаў першы нумар аўстрыйскай газеты «[[Die Presse]]». * [[1890]]: [[Айдаха|Штат Айдаха]] ўвайшоў у склад [[ЗША]], стаўшы 43-м штатам. * [[1941]]: Упершыню пасля пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|вайны]] [[Іосіф Сталін]] выступіў з радыёзваротам да савецкага народа. * [[1944]]: Вызваленне [[Мінск]]а ад нацысцкіх захопнікаў. * [[1959]]: У памяць баявой садружнасці партызан [[Беларуская ССР|Беларусі]], [[РСФСР|Расіі]] і [[Латвійская ССР|Латвіі]] адкрыты [[Курган Дружбы]] на мяжы трох рэспублік. * [[1988]]: Амерыканскі фрэгат збіў над [[Персідскі заліў|Персідскім залівам]] іранскі грамадзянскі самалёт з 290 пасажырамі на борце. * [[1996]]: [[Барыс Ельцын]] абраны [[Прэзідэнт Расіі|Прэзідэнтам Расіі]] на другі тэрмін. * [[2020]]: Камета [[C/2020 F3 (NEOWISE)]] прайшла свой [[перыгелій]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Kafka_portrait.jpg|thumb|left|120px|Франц Кафка]] * [[1423]]: [[Людовік XI]], кароль французскі * [[1767]]: [[Жан Дэсоль]], французскі дзяржаўны дзеяч * [[1789]]: [[Іаган Фрыдрых Авербек]], нямецкі мастак * [[1828]]: [[Уладзіслаў Чартарыйскі]], польскі палітычны дзеяч (пам. 23.6.1894) * [[1866]]: [[Амбруаз Валар]], французскі гандляр творамі мастацтва (пам. 21.7.1939) * [[1879]]: [[Васіль Рагуля]], беларускі грамадскі і палітычны дзеяч, пасол і сенатар у [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] (пам. 16.6.1955) * [[1883]]: [[Франц Кафка]], нямецкамоўны [[пісьменнік]] (пам. 3.6.1924) * [[1896]]: [[Яраслаў Кастыцэвіч]], беларускі педагог, грамадскі і царкоўны дзеяч (пам. 1.4.1971) * [[1897]]: [[Джэсі Дуглас]], амерыканскі матэматык * [[1901]]: [[Андрэй (Крыт)]], рэлігійны і грамадскі дзеяч беларускага замежжа (пам. 21.5.1983) * [[1910]]: [[Аляксей Грыцук]], беларускі грамадскі дзеяч, гісторык, літаратуразнавец, настаўнік, старшыня [[Згуртаванне беларусаў Канады|Згуртавання беларусаў Канады]] (пам. 30.5.1976) * [[1918]]: [[Рыгор Бярозкін]], беларускі літаратуразнавец * [[1922]]: [[Карнель (мастак)|Карнель]], нідэрландскі мастак * [[1926]]: [[Уладзімір Восіпавіч Багамолаў|Уладзімір Багамолаў]], рускі пісьменнік (пам. 2003) * [[1928]]: [[Ян Махульскі]], польскі акцёр і рэжысёр * [[1937]]: [[Том Стопард]], брытанскі драматург * [[1940]]: [[Роберт Язэп Тамушанскі]], беларускі рэлігійны і грамадска-культурны дзеяч, філолаг, публіцыст (пам. 10.12.1996) * [[1945]]: [[Сахарон Шэлах]], ізраільскі матэматык * [[1952]]: [[Лора Брэніган]], амерыканская спявачка * [[1958]]: [[Генадзь Аляксандравіч Лаўрэцкі]], беларускі архітэктар і гісторык архітэктуры. * [[1960]]: [[Вінс Кларк]], брытанскі музыка, [[кампазітар]], удзельнік гуртоў [[Depeche Mode]], [[Yazoo]], [[Erasure]] * [[1962]]: [[Том Круз]], амерыканскі [[акцёр]] * [[1987]]: [[Себасцьян Фетэль]], гоншчык [[Формула-1|Формулы-1]], чатырохразовы чэмпіён свету * [[1993]]: [[Нік Фінк]], амерыканскі плывец, чэмпіён свету * [[1993]]: [[Міхкель Райм]], эстонскі велагоншчык == Памерлі == * [[683]]: [[Леў II (Папа Рымскі)|Леў II, Папа Рымскі]] * [[1640]]: [[Джузэпэ Чэзары]], італьянскі жывапісец * [[1642]]: [[Марыя Медычы]], каралева французская * [[1904]]: [[Тэадор Герцль]], аўстрыйскі яўрэйскі журналіст, палітык, заснавальнік палітычнага [[сіянізм]]у * [[1918]]: [[Мехмед V]], султан [[Асманская імперыя|асманскі]] * [[1935]]: [[Андрэ Сітраен]], французскі прадпрымальнік * [[1936]]: [[Генрых Хёрле]], нямецкі мастак * [[1969]]: [[Браян Джонс]], рок-музыкант, гітарыст [[The Rolling Stones]] * [[1971]]: [[Джым Морысан]], лідар музычнага гурта [[The Doors]] * [[1987]]: [[Цута Кімура]], японскі мастак * [[1998]]: [[Леў Рохлін]], расійскі палітык і ваенны дзеяч * [[2004]]: [[Андрыян Нікалаеў]], савецкі касманаўт * [[2005]]: [[Альберта Латуада]], італьянскі кінарэжысёр і сцэнарыст * [[2017]]: [[Паала Віладжа]], італьянскі акцёр і рэжысёр == Святкуюць == * {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]]: [[Дзень незалежнасці Рэспублікі Беларусь]] (Дзень Рэспублікі) * {{Сцяг Амерыканскіх Віргінскіх астравоў}}[[Амерыканскія Віргінскія астравы]], [[ЗША]]: Дзень эмансіпацыі * {{Сцяг М'янмы}} [[М'янма]]: Дзень жанчын {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|703]] </noinclude> [[Катэгорыя:3 ліпеня| ]] pgym6a2qe67emfsm5hi39mggx4urwhg 0 2583 5165463 4867599 2026-07-13T15:12:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165463 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Расонскі раён |Арыгінальная назва = |Герб = Coat of Arms of Rasony, Belarus.svg |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = раён |Гімн = |Уваходзіць у = [[Віцебская вобласць]] |Уключае = |Сталіца = [[Расоны]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Датаўтварэння = [[17 ліпеня]] [[1924]],<br />[[6 студзеня]] [[1965]] |Скасаванне = [[25 снежня]] [[1962]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 69,77 %, [[руская мова|руская]] 29,49 %<br/><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 42,44 %, руская 54,16 %<ref name="belstat2009" /> |Насельніцтва = 11&nbsp;514 чал.<ref name="belstat2009">{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |title=Вынікі перапісу 2009 года |access-date=23 мая 2012 |archive-date=10 мая 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510053257/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php |url-status=dead }}</ref> |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = 21 |Шчыльнасць = 5,97 |Месца па шчыльнасці = 21 |Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 89,41 %, <br /> [[рускія]] — 8,97 %, <br /> іншыя — 1,62 %<ref name="belstat2009" /> |Канфесійны склад = |Плошча = 1&nbsp;926,87<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> |Месца па плошчы = 9 |Максімальная вышыня = 224,1 |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 54|lat_sec = 18 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 48|lon_sec = 24 |Карта = Vitebsk-obl-Rossony.png |Часавыпояс = [[UTC+2]] |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = http://rossony.vitebsk-region.gov.by/ |Заўвагі = }} '''Расо́нскі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — гарадскі пасёлак [[Расоны]]. Раён размешчаны на поўначы Віцебскай вобласці. Мяжуе з [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскім]] і [[Полацкі раён|Полацкім]] раёнамі Віцебскай вобласці, [[Невельскі раён (Пскоўская вобласць)|Невельскім]] і [[Себежскі раён|Себежскім]] раёнамі [[Пскоўская вобласць|Пскоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. У раён уваходзяць 127 населеных пунктаў. Адміністрацыйна падзяляецца на 6 сельсаветаў: Альбрэхтаўскі, Гарбачэўскі, Клясціцкі, Краснапольскі, Сакалішчанскі, Янкавіцкі. == Прырода == Паверхня Расонскага раёна пераважна плоская, забалочаная, з асобнымі ўчасткамі марэнных град. Большая частка раёна знаходзіцца ў межах [[Полацкая нізіна|Полацкай нізіны]], на ўсходзе — [[Нешчардаўскае ўзвышша|Нешчардаўскага ўзвышша]]. Нахіл паверхні з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Найвышэйшы пункт — [[гара Гваздзіха]], 224 м (знаходзіцца на захад ад в. Забор’е)<ref>Горные вершины равнинной Беларуси / В. Э. Пасанен, Е. А. Дикусар, В. Е. Подлисских. — Минск: ГУ «Республиканский учебно-методический центр физического воспитания населения», 2014. — С. 150</ref>, найбольш нізкая адзнака (112 м) — урэз р. [[Дрыса (рака)|Дрыса]] пры сутоку з Нішчай. Глыбіня расчлянення рэльефу на ўсходзе да 30 м/км², на Полацкай нізіне да 2,5 м/км². У тэктанічных адносінах раён прымеркаваны да [[Латвійская седлавіна|Латвійскай седлавіны]]. Зверху залягаюць пароды антрапагенавага ўзросту паазерскага, сожскага і дняпроўскага зледзяненняў магутнасцю ад 25 да 70 м; ніжэй дэвонскія да 350—400 м, на 3 [[Кембрыйскі перыяд|кембрыйскія]] да 100 м і ардовікскія да 30 м, паўсюдна верхнепратэразойскія (венд) да 250—300 м адклады. Пароды крышт. фундамента на глыбіні 600—700 м ніжэй узроўню мора. Вядомы радовішчы торфу, глін і суглінкаў, пясчана-жвіровага матэрыялу. Глебы сельгасугоддзяў (у %): дзярновыя і дзярнова-карбанатныя (0,1), [[дзярнова-падзолістыя глебы]] (55,4), [[дзярнова-падзолістыя забалочаныя глебы]] (19,6), дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя (11,8), поймавыя (алювіяльныя) забалочаныя (2,2), [[тарфяна-балотныя глебы]] 10,9; паводле механічнага складу глебы пераважна сугліністыя (50,7) і супясчаныя (30,6). Сярэдняя тэмпература паветра ў студзені −7,5, ліпені +17,4&nbsp;°C. Выпадае 583 мм ападкаў за год. Вегетатыўны перыяд складае 182 сутак. Найбольшая рака — [[Дрыса (рака)|Дрыса]] з прытокамі [[Свольна (рака)|Свольна]], [[Нішча (рака)|Нішча]], [[Нешчарда (рака)|Нешчарда]]. Іншыя рэкі: [[Звёрынка|рака Звёрынка]]. На тэрыторыі раёна шмат азёр. Найбольшымі з’яўляюцца [[Нешчарда (возера)|Нешчарда]], [[Усвечча]], [[Валоба]], [[Белае (возера, Расонскі раён, басейн Свольны, на поўнач ад вёскі Ізубрыца)|Белае]], [[Сіньша]], [[Шэвіна (возера, Расонскі раён)|Шэвіна]], Расона, Дрысы, [[Межава (возера)|Межава]], Межна. Іншыя азёры: [[Вядзета|возера Вядзета]], [[Межна (возера)|возера Межна]], [[Глыбочына (возера, Расонскі раён, басейн Дрысы)|возера Глыбочына]]. == Гісторыя == Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе [[Полацкая акруга|Полацкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — станцыя [[Расоны]]. 20 жніўня 1924 года падзелены на 10 сельсаветаў: [[Альбрэхтаўскі сельсавет|Альбрэхтаўскі]], [[Гарбачэўскі сельсавет|Гарбачэўскі]], [[Дзмітраўскі сельсавет (Расонскі раён)|Дзмітраўскі]], [[Клясціцкі сельсавет|Клясціцкі]], [[Мілавідскі сельсавет (Расонскі раён)|Мілавідскі]], [[Парэцкі сельсавет (Расонскі раён)|Парэцкі]], [[Руднянскі сельсавет (Расонскі раён)|Руднянскі]], [[Сакалішчанскі сельсавет|Сакалішчанскі]], [[Сяляўшчынскі сельсавет|Сяляўшчынскі]], [[Юхавіцкі сельсавет|Юхавіцкі]]. 4 жніўня 1927 года да раёна далучаны [[Круцікаўскі сельсавет|Круцікаўскі]], [[Паповалуцкі сельсавет|Паповалуцкі]], [[Старадворскі сельсавет (Расонскі раён)|Старадворскі]], [[Тродавіцкі сельсавет|Тродавіцкі]], [[Чырванаборскі сельсавет|Чырванаборскі]], [[Шнітаўскі сельсавет]]ы скасаванага [[Краснапольскі раён (Полацкая акруга)|Краснапольскага раёна]]. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. У 1931 годзе цэнтр раёна перанесены ў вёску [[Станіславова (Расонскі раён)|Станіславова]], Паповалуцкі сельсавет перайменаваны ў [[Заборскі сельсавет (Расонскі раён)|Заборскі]]. З 21 чэрвеня 1935 года раён у складзе адноўленай Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — у складзе [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У 1939 годзе цэнтр раёна перанесены ў вёску Расоны. З 20 верасня 1944 года раён у складзе [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — у складзе Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Круцікаўскі, Руднянскі, Старадворскі, Тродавіцкі, Шнітаўскі сельсаветы, утвораны [[Дудчынскі сельсавет|Дудчынскі]] і [[Шуляцінскі сельсавет]]ы, Мілавідскі сельсавет перайменаваны ў [[Раўнапольскі сельсавет|Раўнапольскі]]. 16 верасня 1957 года скасаваны Дзмітраўскі сельсавет. 14 сакавіка 1958 года Расоны атрымалі статус гарадскога пасёлка. 7 красавіка 1958 года скасаваны Альбрэхтаўскі сельсавет. 4 чэрвеня 1962 года Шуляцінскі сельсавет перайменаваны ў [[Тродавіцкі сельсавет|Тродавіцкі]]. 25 снежня 1962 года раён скасаваны, гарадскі пасёлак Расоны, Гарбачэўскі, Дудчынскі, Заборскі, Парэцкі, Сяляўшчынскі, Тродавіцкі і Чырванаборскі сельсаветы перададзены [[Полацкі раён|Полацкаму раёну]], Клясціцкі, Раўнапольскі, Сакалішчанскі і Юхавіцкі сельсаветы — [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскаму раёну]]. 6 студзеня 1965 года Расонскі раён утвораны зноў, уключаў гарадскі пасёлак Расоны, Гарбачэўскі, Заборскі, Парэцкі, Сяляўшчынскі, Тродавіцкі, Чырванаборскі сельсаветы Полацкага раёна, Клясціцкі, Раўнапольскі, Сакалішчанскі і Юхавіцкі сельсаветы Верхнядзвінскага раёна. 2 жніўня 1966 года Тродавіцкі сельсавет перайменаваны ў [[Краснапольскі сельсавет (Расонскі раён)|Краснапольскі]], 14 ліпеня 1967 года Сяляўшчынскі сельсавет — у [[Янкавіцкі сельсавет|Янкавіцкі]], 7 чэрвеня 1968 года Чырванаборскі сельсавет — у [[Дварышчанскі сельсавет (Расонскі раён)|Дварышчанскі]], 19 красавіка 1973 года Парэцкі сельсавет — у [[Бірузоўскі сельсавет|Бірузоўскі]]. На 1 студзеня 1974 года ў складзе раёна 10 сельсаветаў, 173 населеныя пункты, плошча тэрыторыі — 1,9 тыс. км²<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|59}}</ref>. 3 лістапада 1983 года Раўнапольскі сельсавет перайменаваны ў [[Марачкоўскі сельсавет|Марачкоўскі]]. 20 кастрычніка 1995 года Расонскі раён і гарадскі пасёлак Расоны аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 16 лютага 1996 года Бірузоўскі сельсавет перайменаваны ў [[Альбрэхтаўскі сельсавет|Альбрэхтаўскі]]. 4 красавіка 2004 года скасаваны Дварышчанскі, Заборскі, Марачкоўскі і Юхавіцкі сельсаветы<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. 1 ліпеня 2021 года ў склад [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскага раёна]] перададзены хутар [[Дабраплёсаўскі]]<ref>[https://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%20%D0%A0%D0%91/type-%D0%A3%D0%BA%D0%B0%D0%B7/136-05.04.2021.htm Указ Президента Республики Беларусь от 5 апреля 2021 г. № 136 Об административно-территориальном устройстве Витебской, Гомельской и Могилевской областей]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nca.by/press/news/vpervye-granitsy-vsekh-oblastey/ |title=Впервые границы всех областей и их районов на Публичной кадастровой карте |access-date=26 лютага 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240213085231/https://www.nca.by/press/news/vpervye-granitsy-vsekh-oblastey/ |archivedate=13 лютага 2024 |url-status=dead }}</ref>. == Насельніцтва == * 1995 — 15,4 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 1999 — 15,1 тыс. чал. * 2006 — 12,1 тыс. чал. * 2009 — 11,5 тыс. чал. Пераважаюць сельскія жыхары. == Гаспадарка == Буйнейшыя прадпрыемствы: * «Каапнарыхтпрам», ЧУП * Обальскі керамічны завод, расонскі філіял, КПУП * Расонскі камбінат прамысловых тавараў, КУВП * Расонскі лясгас, ДЛГУ == Транспарт == Па тэрыторыі Расонскага раёна праходзяць аўтамабільныя дарогі Полацк—Апочка (Расія), Дзісна—Невель (Расія), Полацк—Расоны і інш. == У паданнях і літаратуры == «[[Гара Рагвалода і Рагнеды|Гара Рагнеды]]» знаходзіцца на паўвостраве Перавоз паміж вусцем ракі [[Ушча (рака)|Ушчы]] пры яе ўпадзенні ў возера [[Дрысы]] і вытокам ракі [[Дрыса (рака)|Дрысы]]. Паводле народнага падання, тут быў забіты князь [[Рагвалод]] ударам каменнага молата, а потым тут жа пахавана княгіня [[Рагнеда Рагвалодаўна|Рагнеда]]. Паводле звестак [[А. Кіркор]]а і [[А. Семянтоўскі|А. Семянтоўскага]], і на самой гары, і ў возеры Дрысе ў XIX ст. часта знаходзілі каменныя молаты і паліцы, што таксама можа сведчыць пра існаванне тут старажытнага скандынаўскага пасялення і культу [[Торвальд Кодрансан|Тора]]. Расонскі раён вядомы з нарысу ў творы [[Ян Баршчэўскі|Яна Баршчэўскага]] «[[Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях]]». Тут адбываюцца падзеі некаторых апавяданняў са зборніка. == Старшыні Расонскага райвыканкама == * [[Аляксандр Іванавіч Дзмітрачэнка]]<ref>Працоўная слава Расоншчыны // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Расонскага раена / Гал. рэд. Б. І. Сачанка і інш.; Маст. А. М. Хількевіч. — Мінск: БелЭн, 1994. — 557, [1] с.: іл. — С. 534. — ISBN 5-85700-118-8.</ref> * 2008—2017 — [[Аляксандр Мікалаевіч Шубскі]] == Вядомыя асобы == * [[Ян Баршчэўскі]] - беларускі і польскі пісьменнік, адзін з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры. * [[Генадзь Мікалаевіч Бураўкін|Генадзь Бураўкін]] (1936) — паэт, дзяржаўны дзеяч Беларусі (нарадзіўся ў в. Шуляціна, цяпер в. Тродавічы). * [[Мікалай Матукоўскі]] (1929—2001) — драматург (нарадзіўся ў [[Вёска Калюціна|в. Калюціна]]). *[[Хася Прусліна]] (1901, в. Гарбачова — 1972) — дзяячка мінскага падполля, узначальвала атрад супраціву нацыстам у [[Мінскае гета|яўрэйскім гета]]. * [[Станіслаў Шантыр]] (каля 1763 — пасля 1846) — мемуарыст, гісторык рэлігіі. * [[Аляксандр Кірылавіч Шэлепень]] (1918, вёска Забор’е — 1964) — [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Аляксандр Ануфрыевіч Шлюбскі|Аляксандр Шлюбскі]] (1897, [[Межава (Расонскі раён)|Межава]] — 1941?) — рэпрэсаваны беларускі этнограф, фалькларыст, бібліёграф, літаратуразнаўца == Гл. таксама == * [[Замак Сокал]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Расонскі раён|624—625}} * Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Расонскага раёна / гал. рэд. Б. І. Сачанка [і інш.]. — Мн., 1994. — 558 с. * {{Крыніцы/ЭПБ|4|Расонскі раён||366—367}} * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == {{Commons|Rasony district}} * [https://www.radzima.net/be/rayon/rasonski.html Спіс населенных пунктаў Расонскага раёна па сельсаветах] * [https://radzima.org/be/rayon/rasonski.html Адметныя мясціны Расонскага раёна на Radzima.org] * [http://pridvinie.vlib.by/index.php/rasonski-rajon Рэсурс Віцебскай абласной бібліятэкі «Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць»] {{Расонскі раён}} {{Адміністрацыйны падзел Віцебскай вобласці}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Расонскі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |базавы_стыль = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |спіс1 = {{Полацкая акруга|child|загаловак=Расонскі раён у [[Полацкая акруга|Полацкай акрузе]] (1924—1930)}} |спіс2 = {{Полацкая акруга|child|загаловак=Расонскі раён у [[Полацкая акруга|Полацкай акрузе]] (1935—1938)}} |спіс3 = {{Віцебская вобласць БССР|child|загаловак=Расонскі раён у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці БССР]] (1938—1944)}} |спіс4 = {{Полацкая вобласць|child|загаловак=Расонскі раён у [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці БССР]] (1944—1954)}} |спіс5 = {{Віцебская вобласць БССР|child|загаловак=Расонскі раён у [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці БССР]] (1954—1962, з 1965)}} }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Расонскі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1965 годзе]] o8p1pap9xnitxrromlorqweg2zmm1wt 0 2595 5165643 4768064 2026-07-13T21:30:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165643 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Родны край}} {{Газета |назва = Родны край |заснаванне = [[1919]] |спыненне публікацый = [[1919]] |заснавальнікі = [[Тамаш Грыб]] |рэдактар = [[Тамаш Грыб]] |мова = [[Беларуская мова|беларуская]] | штаб-кватэра = [[Гародня]] }} [[Файл:ČasopisNaČužyneTamašHryb.JPG|міні|злева|[[Часопіс]] «[[На чужыне]]». [[Тамаш Грыб]] (1895—1938) — беларускі грамадcка-палітычны і культурны дзеяч. [[Рыга]], 1920 г.]] '''«Родны край»''' — грамадска-палітычная і літаратурная [[газета]]. Выдавалася на [[беларуская мова|беларускай мове]] ў [[Гародня (горад)|Гародні]] [[22 чэрвеня]]—[[10 ліпеня]] [[1919]] г. Рэдактар [[Тамаш Грыб]]. На шостым нумары газета забаронена, рэдактар арыштаваны<ref>Турук, с. 67</ref>. == Гісторыя == Выдавалася ў [[Гародня (горад)|Гародні]] [[Беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|беларускімі эсэрамі]]. Апісвала самаўпраўства польскіх уладаў. Паведамляла пра культурнае жыццё на Гарадзеншчыне. Выдадзена 6 нумароў. пасля чаго выданне забаранілі польскія ўлады, а рэдактара [[Тамаш Грыб|Тамаша Грыба]] арыштавалі<ref>{{Артыкул|загаловак =Начальнік Віленскага Округу… | спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2319/219738-1919-55.pdf?sequence=50&isAllowed=y| мова = be | выданне =[[Беларуская думка (1919)|Беларуская думка]] | тып =газета | год =1919, 26 ліпня | нумар =55 | старонкі =4}}</ref>. 20 ліпеня 1919 за ўдзел у выданні газеты была арыштаваная і [[Паўліна Мядзёлка]]<ref>[[Генадзь Кісялёў|Г. В. Кісялёў]]. [http://www.westki.info/artykuly/pa-l-na-mjadzelka Паўліна Мядзёлка]{{Недаступная спасылка|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // {{Крыніцы/Памяць/Глыбоцкі раён|к}}</ref>. == Тэматыка == Адлюстроўвала палітычную лінію партыі [[Беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў|беларускіх эсэраў]], пазіцыі радыкальна настроеных беларускай інтэлігенцыі і сялян у пачатку акупацыі [[Гродзенская вобласць|Гродзеншчыны]] [[Польшча|польскімі]] войскамі. Пісала пра факты самаўпраўства польскіх улад, заклікала да аб’яднання ўсе апазіцыйна настроеныя да заваёўнікаў сілы. Змяшчала інфармацыю пра культурна-асветнае жыццё на Гродзеншчыне. Надрукавала публіцыстычныя выступленні па бягучым палітычным моманце [[Тамаш Грыб|Тамаша Грыба]] (пад крыптанімам «А. Н-ка» — Антон Небарака), артыкул пра [[Люблінская унія|Люблінскую унію 1569 г.]] (пад псеўд. Беларус), карэспандэнцыі аб праследаванні беларускай школы і барацьбе за яе існаванне [[Паўліна Вінцэнтаўна Мядзёлка|П. Мядзёлкі]] (пад крыптанімам «П-нка» — Паўлінка). Вершы [[Вера Ігнатаўна Маслоўская|В. Нядзельскай]] і П. Цёмнага ў алегарычнай форме адлюстроўвалі настроі інтэлігенцыі, заклікалі да супраціўлення акупацыйным уладам. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * [[Арсень Ліс]]. «Родны край» / Арсень Ліс // {{крыніцы/ЭГБ|6-1}} — С. 118, 119. * {{Артыкул| загаловак =Беларусь. З Горадні. | спасылка =http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2319/219738-1919-52.pdf?sequence=47&isAllowed=y | мова = | выданне =[[Беларуская думка (1919)|Беларуская думка]] | тып =газета | год =1919, 23 ліпня| нумар =52 | старонкі =4}} * {{Кніга|загаловак=Газеты Беларусі, 1776—1975: Рэтрасп. бібліягр. паказ.|арыгінал=|спасылка=https://bukvica.org/w/images/a/a7/Gazety_Belarusi_1776-1975.pdf|адказны=Склад. Л. М. Няхайчык і інш.; Навук. рэд. [[Віталь Скалабан|В. У. Скалабан]]|выданне=|месца=[[Менск]]|выдавецтва=[[ Нацыянальная кніжная палата Беларусі]]|год=2003|старонкі=135 (№ 1147)|старонак=322|isbn=985-6020-28-X|тыраж=700|archive-date=21 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121154240/https://bukvica.org/w/images/a/a7/Gazety_Belarusi_1776-1975.pdf}} * [[Аляксей Пяткевіч|Пяткевіч А. М.]] «Родны край» // {{Літаратура/БелЭн|13}} С. 397. [[Катэгорыя:Газеты на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Газеты Гродна]] [[Катэгорыя:1919 год у Гродне]] 9tygbwcjkjhxe293g1z3qve03gm6cf4 0 9136 5165499 5150233 2026-07-13T16:20:25Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165499 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:5 Prohibition Disposal(9).jpg|thumb|У [[Нью-Ёрк]]у спіртное зліваюць у каналізацыю.]] [[Файл:Stanisłaŭ Bułak-Bałachovič6.jpg|thumb|[[Станіслаў Булак-Балаховіч]] з польскімі афіцэрамі ў [[Брэст|Брэсце]].]] [[Файл:Soldiers of the Lithuanian Army in Vilnius, Lithuania, 1920.jpg|thumb|Салдаты літоўскай арміі ў [[Вільня|Вільні]].]] * [[16 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаў дзейнічаць «сухі закон». * [[2 лютага]]: У [[Тарту]] падпісаны [[Тартускі мірны дагавор паміж РСФСР і Эстоніяй|мірны дагавор]], згодна з якім Савецкая Расія прызнала незалежнасць [[Эстонская Рэспубліка (1920—1940)|Эстоніі]]. * [[7 лютага]]: У [[Іркуцк]]у [[Расстрэл адмірала Калчака|расстраляны]] рускі адмірал [[Аляксандр Васільевіч Калчак|Аляксандр Калчак]]. * [[9 лютага]]: Падпісаны года [[Шпіцбергенскі трактат|міжнародны трактат]], які вызначыў прававы статус архіпелага [[Шпіцберген]] * [[23 лютага]]: Генерал [[Станіслаў Булак-Балаховіч]] са сваім [[Асобны аддзел войскаў БНР у Балтыі|атрадам]] перайшоў пад польскае камандаванне, адпаведнае пагадненне было падпісанае ў [[Рыга|Рызе]]. * [[28 лютага]]: [[Антон Луцкевіч]] пакінуў пасаду старшыні [[Рада народных міністраў БНР|Рады народных міністраў БНР]] і выехаў у [[Вільня|Вільню]]. * [[6 сакавіка]]: [[Другая Рэч Паспалітая|Польскія]] войскі занялі [[Гісторыя Светлагорска|Шацілкі]] (зараз [[Светлагорск]]). * [[10 сакавіка]]: Абраны новы склад прэзідыума [[ЧБНК|Часовага беларускага нацыяальнага камітэта]] на чале з [[Кузьма Цярэшчанка|Кузьмой Цярэшчанкам]]. * [[14 сакавіка]]: Рэферэндум у [[Шлезвіг-Гольштэйн]]е, 80 % адыходзяць да [[Германія|Германіі]]. * [[7 мая]]: Польскія і ўкраінскія часці ўвайшлі ў [[Кіеў]]. * [[12 мая]]: У Савецкай Расіі абвешчана ваеннае становішча. * [[15 мая]]: Скліканы Устаноўчы сейм [[Літва|Літвы]]. * [[18 мая]]: Парламент [[Ісландыя|Ісландыі]] ([[Альтынг]]) прыняў Канстытуцыю. * [[10 чэрвеня]]: Польскія аддзелы пад кіраўніцтвам [[Эдвард Рыдз-Сміглы|Эдварда Рыдз-Сміглага]] пакінулі [[Кіеў]]. * [[4 ліпеня]]: Пачалося наступленне [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] на [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскім фронце]]. * [[11 ліпеня]]: [[Чырвоная Армія]] заняла [[Мінск]]. * [[12 ліпеня]]: [[РСФСР]] паводле [[Маскоўскі дагавор РСФСР — Літва (1920)|Маскоўскага дагавора]] прызнала [[Літва|Літоўскую Рэспубліку]] і яе правы на значную частку тэрыторыі Беларусі. * [[14 ліпеня]]: [[Чырвоная Армія]] заняла [[Вільня|Вільню]]. * [[20 ліпеня]]: Бальшавікі занялі [[Гродна]] ў ходзе [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]]. * [[31 ліпеня]]: Абвешчана дэкларацыя аб незалежнасці [[БССР]] — другое абвяшчэнне савецкай рэспублікі на тэрыторыі Беларусі. * [[13 жніўня]]: Пачатак наступлення [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміі]] на чале з [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|М. Тухачэўскім]] на [[Варшава|Варшаву]]. [[Файл:Polish-soviet war 1920 Aftermath of Battle of Warsaw.jpg|thumb|Польскія салдаты з захопленымі савецкімі сцягамі.]] * [[16 жніўня]]: Польскія сілы пад камандваннем [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] контратакавалі пад Варшавай, прымусіўшы [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоную армію]] да адступлення. * [[17 жніўня]]: У [[Мінск]]у пачаліся перамовы аб міры паміж [[РСФСР|Савецкай Расіяй]] і [[Другая Рэч Паспалітая|Другой Рэччу Паспалітай]]. * [[20 жніўня]]: Адбылося адкрыццё першай камерцыйнай радыёстанцыі ў свеце — радыё 8MK (WWJ) у [[Дэтройт|Дэтройце]]. * [[26 жніўня]]: Прынятая 19-я папраўка да Канстытуцыі [[ЗША]], якая дала права голасу [[жанчына]]м. [[Файл:1920_olympics_poster.jpg|thumb|150px|Плакат прысвечаны Алімпійскім гульням.]] * [[12 верасня]]: Завяршыліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1920]], якія праходзілі ў [[Антверпен]]е з 20 красавіка. * [[14 верасня]]: У [[Мінск]]у адкрыўся [[Беларускі дзяржаўны тэатр]]. * [[27 верасня]]: Войскі [[С. Булак-Балаховіч]]а занялі [[Пінск]]. * [[9 кастрычніка]]: Дывізіі генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] занялі [[Вільнюс|Вільню]] і Віленскі край. * [[12 кастрычніка]]: На тэрыторыі Віленшчыны і Гродзеншчыны абвешчана асобнае дзяржаўнае ўтварэнне пад назвай [[Сярэдняя Літва]] * [[18 кастрычніка]]: Спыніліся [[ваенныя дзеянні]] ў ходзе [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]]. * [[20 кастрычніка]]: На [[Нацыянальна-палітычная нарада (1920)|беларускай нацыянальна-палітычнай нарадзе]] ў [[Рыга|Рызе]] пад кіраўніцтвам [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]] створаны блок беларускіх партый для барацьбы супраць Савецкай улады і польскай акупацыі за незалежную і непадзельную Беларусь. * [[25 кастрычніка]]: Войскі генерала [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]] (15 тыс. чал.) перайшлі часовую мяжу, пачаўшы вайсковыя дзеянні супраць Чырвонай Арміі. * 25 кастрычніка: У чатырох канадскіх правінцыях прыняты «сухі закон». * [[10 лістапада]]: Аддзелы [[С. Булак-Балаховіч]]а захапілі [[Мазыр]]. * [[11 лістапада]]: Заключана [[Беларуска-літоўскі дагавор (1920)|пагадненне]] паміж урадамі [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] і [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літоўскай Дэмакратычнай Рэспублікі]]. * [[15 лістапада]]: [[Данцыг]] абвешчаны вольным горадам. * [[21 лістапада]]: Рада Случчыны выдае дэкларацыю, у якой заклікае да барацьбы за незалежную Беларусь у яе этнаграфічных межах — пачатак [[Слуцкі збройны чын|Слуцкага збройнага чыну]]. * [[9 снежня]]: Беспартыйны [[Міхаэль Хайніш]] становіцца прэзідэнтам [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. * [[22 снежня]]: VIII з’езд Саветаў [[РСФСР]] зацвердзіў план эканамічнага развіцця краіны «ГОЭЛРО». * [[28 снежня]]: Скончыліся баявыя дзеянні [[Слуцкае паўстанне|Слуцкага паўстання]]. * снежань: Па ініцыятыве консула [[БНР]] [[Мікалай Вяршынін (консул БНР)|М. Вяршыніна]] створана [[Беларуская грамада ў Празе]]. == Нарадзіліся == * [[1 студзеня]]: [[Барыс Рагуля]], дзеяч беларускага нацыянальнага руху * [[2 студзеня]]: [[Айзэк Азімаў]], амерыканскі пісьменнік-фантаст (пам. 6.4.1992) * [[14 студзеня]]: [[Мікола Аўрамчык]], беларускі паэт, перакладчык * [[20 студзеня]]: [[Федэрыка Феліні]], італьянскі сцэнарыст і кінарэжысёр (пам. 31.10.1993) * [[11 лютага]]: [[Фарук I]], кароль Егіпта * [[20 лютага]]: [[Фёдар Аляксандравіч Абрамаў|Ф.А. Абрамаў]], рускі пісьменнік (пам. 14.05.1983) * [[15 сакавіка]]: [[Эдуард Донал Томас]], амерыканскі ўрач-трансплантолаг * [[1 красавіка]]: [[Ташыра Міфунэ]], японскі акцёр (пам. 1997) * [[6 красавіка]]: [[Эдманд Фішэр]], амерыканскі біяхімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1992) * [[18 мая]]: [[Ян Павел II|Караль Вайтыла]], які ў 1978 годзе стаў папай Рымскім Янам Паўлам II * [[11 ліпеня]]: [[Юл Брынер]], амерыканскі акцёр * [[14 ліпеня]]: [[Алесь Астапенка]], беларускі паэт, перакладчык (пам. 20.7.1970) * [[17 чэрвеня]]: [[Франсуа Жакоб]], французскі мікрабіёлаг * [[17 жніўня]]: [[Морын О'Хара]], ірландская актрыса * [[22 жніўня]]: [[Рэй Брэдберы]], амерыканскі пісьменнік-фантаст * [[23 кастрычніка]]: [[Джані Радары]], італьянскі дзіцячы пісьменнік і журналіст * [[29 кастрычніка]]: [[Барух Бенасераф]], амерыканскі генетык, мікрабіёлаг і імунолаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1980) (пам.2.8.2011) * [[12 лістапада]]: [[Андрэй Макаёнак]], беларускі драматург == Памерлі == * [[7 студзеня]]: [[Эдмунд Бартан]], першы прэм’ер-міністр Аўстраліі * [[7 лютага]]: [[Аляксандр Васільевіч Калчак|Аляксандр Калчак]], расійскі ваенны і палітычны дзеяч, флатаводзец, навуковец-акіянограф. * [[24 студзеня]]: [[Амедэо Мадыльяні]], італьянскі мастак. * [[4 ліпеня]]: [[Макс Клінгер]], нямецкі мастак. * [[28 ліпеня]]: [[Алесь Гарун]], беларускі літаратар. {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1920| ]] hyjblkafpa96kaprg79ouq56nwk8jqb 0 9160 5165435 5157439 2026-07-13T14:43:06Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165435 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:Into_the_Jaws_of_Death_23-0455M_edit.jpg|thumb|Высадка амерыканскіх салдатаў у Нармандыі.]] [[Файл:194407 abandoned german vehicles belarus (revised).jpg|thumb|Нямецкая калона, разбітая непадалёк [[Бабруйск]]а.]] [[Файл:Crowds of French patriots line the Champs Elysees-edit2.jpg|thumb|Жыхары [[Парыж]]а вітаюць саюзнікаў на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]].]] * [[8 студзеня]]: Адбыўся [[Мікулішкаўскі бой]] паміж жаўнерамі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] і літоўскімі калабарантамі. * [[31 студзеня]]: пачатак чатырохдзённай [[бітва|бітвы]] за [[Кваджалейн]] у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] паміж [[ЗША]] і [[Японія]]й. Бітва скончылася знішчэннем буйнога японскага гарнізона і захопам кантролю над [[Маршалавы Астравы|Маршалавымі Астравамі]] амерыканскімі ваеннымі. * [[1 сакавіка]]: [[Беларуская народная самапомач]] перададзена ў падпарадкаванне [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай рады]]. * [[6 сакавіка]]: Пачалося фарміраванне [[Беларуская краёвая абарона|Беларускай краёвай абароны]]. * [[26 сакавіка]]: ** У [[Мінск]]у ў гарадскім тэатры адбылася прэм’ера оперы «Усяслаў Чарадзей» [[Мікалай Шчаглоў-Куліковіч|М. Шчаглова-Куліковіча]] на вершы [[Наталля Арсеннева|Н. Арсенневай]]. ** У ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] савецкія войскі ля горада [[Бельцы]] выйшлі да дзяржаўнай мяжы [[СССР]]. ** Каля 600 савецкіх самалётаў здзейснілі самы моцны за ўсю вайну [[СССР]] з [[Фінляндыя]]й налёт на [[Хельсінкі]]. * [[30 сакавіка]]: Савецкія войскі вызвалілі [[Чарнаўцы]]. * [[18 мая]]: Праведзена [[дэпартацыя крымскіх татар]] у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. * [[24 мая]]: У [[Ісландыя|Ісландыі]] адбыўся [[Рэферэндум у Ісландыі (1944)|рэферэндум пра разрыў уніі]] з [[Данія]]й. * [[6 чэрвеня]]: Здзейснена [[высадка ў Нармандыі]], пачалося вызваленне Францыі. * [[15 чэрвеня]]: Пачалася бітва за [[востраў Сайпан|Сайпан]] паміж [[ЗША]] і [[Японія]]й. * [[17 чэрвеня]]: [[Ісландыя]] становіцца незалежнай ад [[Данія|Даніі]]. * [[23 чэрвеня]]: Савецкія войскі пачалі [[Аперацыя Баграціён|аперацыю «Баграціён»]]. * [[25 чэрвеня]]: Пачатак аперацыі войскаў 1-га Прыбалтыйскага і 3-га Беларускага франтоў, падчас якой была акружана і знішчана буйная групоўка нямецкіх войскаў на захадзе ад [[Віцебск]]а (сконч. [[27.6]].1944). * [[27 чэрвеня]]: ** Савецкія войскі завяршылі [[Тулоксінская дэсантная аперацыя|Тулоксінскую дэсантную аперацыю]]. ** Войскамі Карэльскага фронту і Анежскай ваеннай флатыліі вызвалены [[Петразаводск]]. ** Войскі 1-га Беларускага фронту акружылі і знішчылі (27.–29.6.) бабруйскую групоўку нямецкіх войскаў і вызвалілі [[Бабруйск]]. ** У [[Мінск]]у адбыўся [[Другі Усебеларускі кангрэс]], скліканы [[БЦР|Беларускай цэнтральнай радай]]. * [[3 ліпеня]]: Савецкія войскі ўвайшлі ў Мінск. * [[9 ліпеня]]: Заканчэнне бітвы за [[Сайпан]] перамогай арміі і флоту [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] над ваеннымі фарміраваннямі [[Японія|Японіі]]. * [[13 ліпеня]]: ** Савецкія войскі ўвайшлі ў [[Вільнюс]]. ** Здарылася [[катастрофа С-47 пад Маладзечнам]], экіпаж загінуў. * [[14 ліпеня]]: [[Пінск]] вызвалены савецкімі войскамі ў ходзе [[Беларуская наступальная аперацыя|Беларускай наступальнай аперацыі]]. * [[20 ліпеня]]: ** Савецкая армія выйшла на [[Заходні Буг]]. ** [[Аперацыя «Валькірыя»|Няўдалы замах]] на [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]]. * [[21 ліпеня]]: Амерыканскія войскі высадзіліся на [[Гуам]]е. * [[24 ліпеня]]: Савецкія войскі вызвалілі ад гітлераўцаў [[Люблін]]. * [[28 ліпеня]]: [[Брэст]] вызвалены з-пад нямецкай акупацыі. * [[7 жніўня]]: Запушчаны першы [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] праграміруемы [[камп’ютар]] «[[Марк I]]». * [[9 жніўня]]: Заснаваны [[Мінскі аўтамабільны завод]]. * [[25 жніўня]]: [[Вызваленне Парыжа]], капітуляцыя нямецкіх акупацыйных сіл, урад Вішы ўцёк у горад [[Зігмарынген]] у Германіі. * [[29 жніўня]]: Пачалося [[Славацкае нацыянальнае паўстанне]] супраць пранацысцкага ўрада [[Першая Славацкая рэспубліка|Першай Славацкай рэспублікі]]. * [[31 жніўня]]: Савецкія войскі ўвайшлі ў [[Бухарэст]]. * [[20 верасня]]: Утворана [[Гродзенская вобласць]] з цэнтрам у горадзе [[Гродна]]. * [[23 лістапада]]: Сфарміравана 1-я дывізія [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміі]]. * [[31 снежня]]: Ад нацысцкіх акупантаў вызвалена [[Чарнагорыя]]. == Нарадзіліся == * [[3 студзеня]]: [[Міхал Раманюк]], беларускі [[этнограф]]. * [[6 студзеня]]: [[Рольф Цынкернагель]], швейцарскі [[вучоны]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1996). * [[12 студзеня]]: [[Джо Фрэйзер]], амерыканскі [[баксёр]]. * [[26 студзеня]]: [[Анджэла Дэвіс]], амерыканская [[праваабаронца]], дзеяч камуністычнага руху. * [[14 мая]]: [[Джордж Лукас]], амерыканскі [[кінарэжысёр]]. * [[26 чэрвеня]]: [[Генадзь Зюганаў]], расійскі [[палітык]], лідар [[КПРФ]]. * [[13 верасня]]: [[Алесь Іванавіч Лабанок]], беларускі [[акцёр]]. == Памерлі == * [[Гальяш Леўчык]], беларускі [[паэт]], аўтар зборніка «Чыжык беларускі» (Вільня, 1922) (нар. 20.7.[[1880]]). * [[3 сакавіка]]: [[Францішак Аляхновіч]], беларускі [[драматург]], [[празаік]], паэт, [[публіцыст]] (нар. [[9 сакавіка|3.3]].[[1883]]). * [[16 чэрвеня]]: [[Міхаіл Белуш]], удзельнік партызанскага руху на Беларусі ў Другую сусветную вайну (нар. [[1924]]). * [[7 кастрычніка]]: [[Змітрок Астапенка]], беларускі паэт і празаік (нар. [[10 лістапада|10.11]].[[1910]]). * [[23 кастрычніка]]: [[Чарлз Гловер Баркла]], англійскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]]. * [[5 лістапада]]: [[Алексіс Карэль]], французскі [[хірург]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1912). {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1944| ]] c1ccefygntcji1az32g74395seenzai 5165456 5165435 2026-07-13T15:07:55Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165456 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:Into_the_Jaws_of_Death_23-0455M_edit.jpg|thumb|Высадка амерыканскіх салдатаў у Нармандыі.]] [[Файл:194407 abandoned german vehicles belarus (revised).jpg|thumb|Нямецкая калона, разбітая непадалёк [[Бабруйск]]а.]] [[Файл:Crowds of French patriots line the Champs Elysees-edit2.jpg|thumb|Жыхары [[Парыж]]а вітаюць саюзнікаў на [[Елісейскія палі|Елісейскіх палях]].]] * [[8 студзеня]]: Адбыўся [[Мікулішкаўскі бой]] паміж жаўнерамі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] і літоўскімі калабарантамі. * [[31 студзеня]]: пачатак чатырохдзённай [[бітва|бітвы]] за [[Кваджалейн]] у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]] паміж [[ЗША]] і [[Японія]]й. Бітва скончылася знішчэннем буйнога японскага гарнізона і захопам кантролю над [[Маршалавы Астравы|Маршалавымі Астравамі]] амерыканскімі ваеннымі. * [[1 сакавіка]]: [[Беларуская народная самапомач]] перададзена ў падпарадкаванне [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай рады]]. * [[6 сакавіка]]: Пачалося фарміраванне [[Беларуская краёвая абарона|Беларускай краёвай абароны]]. * [[26 сакавіка]]: ** У [[Мінск]]у ў гарадскім тэатры адбылася прэм’ера оперы «Усяслаў Чарадзей» [[Мікалай Шчаглоў-Куліковіч|М. Шчаглова-Куліковіча]] на вершы [[Наталля Арсеннева|Н. Арсенневай]]. ** У ходзе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] савецкія войскі ля горада [[Бельцы]] выйшлі да дзяржаўнай мяжы [[СССР]]. ** Каля 600 савецкіх самалётаў здзейснілі самы моцны за ўсю вайну [[СССР]] з [[Фінляндыя]]й налёт на [[Хельсінкі]]. * [[30 сакавіка]]: Савецкія войскі вызвалілі [[Чарнаўцы]]. * [[18 мая]]: Праведзена [[дэпартацыя крымскіх татар]] у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. * [[24 мая]]: У [[Ісландыя|Ісландыі]] адбыўся [[Рэферэндум у Ісландыі (1944)|рэферэндум пра разрыў уніі]] з [[Данія]]й. * [[6 чэрвеня]]: Здзейснена [[высадка ў Нармандыі]], пачалося вызваленне Францыі. * [[15 чэрвеня]]: Пачалася бітва за [[востраў Сайпан|Сайпан]] паміж [[ЗША]] і [[Японія]]й. * [[17 чэрвеня]]: [[Ісландыя]] становіцца незалежнай ад [[Данія|Даніі]]. * [[23 чэрвеня]]: Савецкія войскі пачалі [[Аперацыя Баграціён|аперацыю «Баграціён»]]. * [[25 чэрвеня]]: Пачатак аперацыі войскаў 1-га Прыбалтыйскага і 3-га Беларускага франтоў, падчас якой была акружана і знішчана буйная групоўка нямецкіх войскаў на захадзе ад [[Віцебск]]а (сконч. [[27.6]].1944). * [[27 чэрвеня]]: ** Савецкія войскі завяршылі [[Тулоксінская дэсантная аперацыя|Тулоксінскую дэсантную аперацыю]]. ** Войскамі Карэльскага фронту і Анежскай ваеннай флатыліі вызвалены [[Петразаводск]]. ** Войскі 1-га Беларускага фронту акружылі і знішчылі (27.–29.6.) бабруйскую групоўку нямецкіх войскаў і вызвалілі [[Бабруйск]]. ** У [[Мінск]]у адбыўся [[Другі Усебеларускі кангрэс]], скліканы [[БЦР|Беларускай цэнтральнай радай]]. * [[3 ліпеня]]: Савецкія войскі ўвайшлі ў Мінск. * [[9 ліпеня]]: Заканчэнне бітвы за [[Сайпан]] перамогай арміі і флоту [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] над ваеннымі фарміраваннямі [[Японія|Японіі]]. * [[13 ліпеня]]: ** Савецкія войскі ўвайшлі ў [[Вільнюс]]. ** Здарылася [[катастрофа С-47 пад Маладзечнам]], экіпаж загінуў. * [[14 ліпеня]]: [[Пінск]] вызвалены савецкімі войскамі ў ходзе [[Беларуская наступальная аперацыя|Беларускай наступальнай аперацыі]]. * [[16 ліпеня]]: У [[Мінск]]у на полі былога іпадрома адбыўся [[Партызанскі парад]]. * [[20 ліпеня]]: ** Савецкая армія выйшла на [[Заходні Буг]]. ** [[Аперацыя «Валькірыя»|Няўдалы замах]] на [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]]. * [[21 ліпеня]]: Амерыканскія войскі высадзіліся на [[Гуам]]е. * [[24 ліпеня]]: Савецкія войскі вызвалілі ад гітлераўцаў [[Люблін]]. * [[28 ліпеня]]: [[Брэст]] вызвалены з-пад нямецкай акупацыі. * [[7 жніўня]]: Запушчаны першы [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] праграміруемы [[камп’ютар]] «[[Марк I]]». * [[9 жніўня]]: Заснаваны [[Мінскі аўтамабільны завод]]. * [[25 жніўня]]: [[Вызваленне Парыжа]], капітуляцыя нямецкіх акупацыйных сіл, урад Вішы ўцёк у горад [[Зігмарынген]] у Германіі. * [[29 жніўня]]: Пачалося [[Славацкае нацыянальнае паўстанне]] супраць пранацысцкага ўрада [[Першая Славацкая рэспубліка|Першай Славацкай рэспублікі]]. * [[31 жніўня]]: Савецкія войскі ўвайшлі ў [[Бухарэст]]. * [[20 верасня]]: Утворана [[Гродзенская вобласць]] з цэнтрам у горадзе [[Гродна]]. * [[23 лістапада]]: Сфарміравана 1-я дывізія [[Руская вызваленчая армія|Рускай вызваленчай арміі]]. * [[31 снежня]]: Ад нацысцкіх акупантаў вызвалена [[Чарнагорыя]]. == Нарадзіліся == * [[3 студзеня]]: [[Міхал Раманюк]], беларускі [[этнограф]]. * [[6 студзеня]]: [[Рольф Цынкернагель]], швейцарскі [[вучоны]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1996). * [[12 студзеня]]: [[Джо Фрэйзер]], амерыканскі [[баксёр]]. * [[26 студзеня]]: [[Анджэла Дэвіс]], амерыканская [[праваабаронца]], дзеяч камуністычнага руху. * [[14 мая]]: [[Джордж Лукас]], амерыканскі [[кінарэжысёр]]. * [[26 чэрвеня]]: [[Генадзь Зюганаў]], расійскі [[палітык]], лідар [[КПРФ]]. * [[13 верасня]]: [[Алесь Іванавіч Лабанок]], беларускі [[акцёр]]. == Памерлі == * [[Гальяш Леўчык]], беларускі [[паэт]], аўтар зборніка «Чыжык беларускі» (Вільня, 1922) (нар. 20.7.[[1880]]). * [[3 сакавіка]]: [[Францішак Аляхновіч]], беларускі [[драматург]], [[празаік]], паэт, [[публіцыст]] (нар. [[9 сакавіка|3.3]].[[1883]]). * [[16 чэрвеня]]: [[Міхаіл Белуш]], удзельнік партызанскага руху на Беларусі ў Другую сусветную вайну (нар. [[1924]]). * [[7 кастрычніка]]: [[Змітрок Астапенка]], беларускі паэт і празаік (нар. [[10 лістапада|10.11]].[[1910]]). * [[23 кастрычніка]]: [[Чарлз Гловер Баркла]], англійскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]]. * [[5 лістапада]]: [[Алексіс Карэль]], французскі [[хірург]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1912). {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1944| ]] 9jbe2abd5h1up0svqfcsalwh0mdi3oy 0 9162 5165601 5091110 2026-07-13T20:43:54Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165601 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:Defendants_in_the_dock_at_the_Nuremberg_Trials.jpg|thumb|Падсудныя на [[Нюрнбергскі працэс|Нюрнбергскім працэсе]].]] [[Файл:First_photo_from_space.jpg|thumb|[[Першая фатаграфія Зямлі з космасу]].]] * [[1 студзеня]]: Японскі імператар [[Хірахіта]] адракаецца ад свайго боскага статусу. * [[3 студзеня]]: [[Пажар у Клубе НКДБ (1946)|Пажар у Клубе НКДБ]] ў [[Мінск]]у прывёў да гібелі людзей. * [[10 студзеня]]: Адкрылася першая сесія Генеральнай Асамблеі [[ААН]]. * [[20 студзеня]]: [[Прэзідэнт ЗША]] [[Гары С. Трумэн]] заснаваў Цэнтральную разведвальную групу, якая з часам рэарганізавалася ў [[ЦРУ]]. * [[29 студзеня]]: На [[Мінскі працэс 1946 года|Мінскім працэсе]] над нямецкімі ваеннымі злачынцамі абвешчаны прысуд. * [[21 лютага]]: Выйшаў першы нумар газеты «[[Die Zeit]]». * [[5 сакавіка]]: [[Уінстан Чэрчыль]] у сваёй прамове называе мяжу з Усходнім блокам «[[Жалезная заслона|Жалезнай заслонай]]». * [[1 красавіка]]: У Ватэнштаце (Германія) выйшаў першы нумар часопіса «[[Шляхам жыцця (1946)|Шляхам жыцця]]», рэдактар [[Хведар Ільяшэвіч]]. * [[2 красавіка]]: Выйшаў першы нумар газеты «[[Die Welt]]». * [[9 красавіка]]: У Міхельсдорфе ([[Германія]]) заснавана [[Шыпшына (літаратурнае аб’яднанне)|Беларускае літаратурнае згуртаванне «Шыпшына»]]. * [[17 красавіка]]: Французскія каланіяльныя войскі выведзены з тэрыторыі [[Сірыя|Сірыі]]. * [[3 мая]]: Пачаўся [[Такійскі працэс]] над японскімі ваеннымі злачынцамі. * [[25 мая]]: [[Іарданія]] абвешчана незалежнай дзяржавай. * [[29 мая]]: Заснаваны [[Мінскі трактарны завод]]. * [[22 ліпеня]]: Яўрэйскія тэрарысты здзейснілі тэракт у [[Іерусалім]]е, у выніку якога загінулі каля 100 чалавек. * [[3 жніўня]]: Заснаваная [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя]] ЗША. * [[1 кастрычніка]]: Завяршыўся [[Нюрнбергскі працэс]] над былымі кіраўнікамі [[Гітлераўская Германія|гітлераўскай Германіі]]. * [[24 кастрычніка]]: Атрымана [[першая фатаграфія Зямлі з космасу]]. * [[2 лістапада]]: Адбылося [[Чаткальскае землетрасенне]] — адно з самых магутных у [[Цэнтральная Азія|Цэнтральнай Азіі]]. * [[4 лістапада]]: Увайшоў у сілу Статут [[ЮНЕСКА]]. * [[19 снежня]]: Пачалася [[Індакітайская вайна]]. * [[25 снежня]]: У [[Масква|Маскве]] на эксперыментальным ўран-графітным рэактары здзейснена першая ў [[Савецкі Саюз|Савецкім Саюзе]] ланцуговая [[ядзерная рэакцыя]]. == Нарадзіліся == * [[3 студзеня]]: [[Тадэвуш Кандрусевіч]], [[каталіцтва|каталіцкі]] [[архібіскуп]]-[[мітрапаліт]] [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскі]] * [[9 лютага]] — [[Эдуард Зарыцкі]], кампазітар, народны артыст Рэспублікі Беларусь (нар. [[1946]]). * [[18 лютага]]: [[Надзея Артымовіч]], беларуская [[паэт]]эса * [[21 лютага]]: [[Алан Рыкман]], брытанскі [[акцёр]] * [[2 сакавіка]]: [[Георгій Шапавал]], беларускі гісторык * [[30 красавіка]]: [[Карл XVI Густаў]], кароль [[Швецыя|Швецыі]] * [[9 ліпеня]]: [[Уладзімір Някляеў]], беларускі паэт, празаік, эсэіст * [[18 жніўня]]: [[Алесь Марціновіч]], беларускі [[пісьменнік]], крытык, літаратуразнаўца. * [[31 жніўня]]: [[Міхаэль Сямёнавіч Лайтман]], заснавальнік Міжнароднай Акадэміі кабалы * [[6 верасня]]::[[Бэні Андэрсан]], шведскі [[кампазітар]], музычны [[прадзюсар]], [[аранжыроўшчык]] і [[спявак]]. Адзін з заснавальнікаў квартэта [[ABBA]] * [[19 снежня]]: [[Жан-Крыстоф Мітэран]], саветнік [[Прэзідэнт Францыі|прэзідэнта Францыі]] па афрыканскіх справах, бізнесмен, журналіст, сын былога французскага прэзідэнта [[Франсуа Мітэран]]а. == Памерлі == * [[2 студзеня]]: [[Фабіян Абрантовіч]], беларускі рэлігійны і грамадскі дзеяч. * [[5 жніўня]]: [[Вільгельм Маркс]], рэйхсканцлер [[Веймарская рэспубліка|Веймарскай рэспублікі]]. * [[25 снежня]]: [[Анры Ле Факанье]], французскі мастак. {{Храналагічны пералік}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1946| ]] q96c2mb2u1r4cslueo8gz9n8rjb9h1n 0 9163 5165493 5157384 2026-07-13T16:09:13Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165493 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:Flag of India.svg|thumb|150px|[[Сцяг Індыі]].]] * [[12 лютага]]: Упаў [[Сіхатэ-Алінскі метэарыт]]. * [[7 сакавіка]]: Нанова пачынаецца грамадзянская вайна ў [[Кітай|Кітаі]]. * [[12 сакавіка]]: Абвешчана «[[Дактрына Трумэна]]», у аснове якой палітыка «стрымлівання» ў адносінах да [[СССР]] ва ўсім свеце. * [[28 красавіка]]: [[Тур Хеердал]] з таварышамі на плыце [[Плыт Кон-Цікі|Кон-Цікі]] выйшаў з [[Перу]] ў плаванне да астравоў [[Акіянія|Акіяніі]]. * [[3 мая]]: У [[Японія|Японіі]] пачала дзейнічаць новая [[Канстытуцыя]]. * [[11 мая]]: [[Сіам]] перайменаваны ў [[Тайланд]]. * [[18 ліпеня]]: Кароль [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] [[Георг VI]] падпісаў закон аб незалежнасці [[Брытанская Індыя|Брытанскай Індыі]]. * [[7 жніўня]]: [[Тур Хеердал]] на бальсавым плыце «Кан-Цікі» дасягнуў астравоў [[Туамоту]] ў [[Палінезія|Палінезіі]]. * [[15 жніўня]]: [[Індыя]] атрымала незалежнасць ад [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. * [[20 кастрычніка]]: Адкрыўся [[Гродзенскі абласны драматычны тэатр]]. * [[31 кастрычніка]]: У [[Мюнхен]]е на беларускай мове пачала выходзіць газета «[[Бацькаўшчына (1947)|Бацькаўшчына]]». * [[23 снежня]]: Адбылася першая дэманстрацыя [[транзістар]]а на Bell Labs. * [[29 снежня]]: У [[Остэргофен]]е, на сходзе, прысвечаным 30-й гадавіне І Усебеларускага з’езду, было афіцыйна абвешчана пра аднаўленне дзейнасці [[Рада БНР|Рады БНР]] на чале з [[Мікола Абрамчык|Міколам Абрамчыкам]]. * [[30 снежня]]: Кароль [[Румынія|Румыніі]] [[Міхай I]] адрокся трона. == Нарадзіліся == * [[1 студзеня]]: [[Віталь Міхайлавіч Баркоўскі]], беларускі рэжысёр * [[26 студзеня]]: [[Святлана Арцёмаўна Акружная]], беларуская актрыса * [[25 лютага]]: [[Яўген Шатохін]], беларускі мастак, грамадскі дзеяч * [[25 сакавіка]]: [[Элтан Джон]], брытанскі музыка * [[18 красавіка]]: [[Ежы Штур]], акцёр тэатра і кіно * [[25 красавіка]]: [[Ёхан Кройф]], нідэрландскі футбаліст і трэнер * [[11 мая]]: [[Раіса Андрэеўна Баравікова|Раіса Баравікова]], беларуская паэтка, пісьменніца. * [[8 чэрвеня]]: [[Эрык Вішаўс]], амерыканскі генетык, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1995) * [[8 ліпеня]]: [[Алег Залётнеў]], беларускі кампазітар * [[25 ліпеня]]: [[Аляксандр Мілінкевіч]], беларускі палітык * [[6 жніўня]]: [[Махамад Наджыбула]], палітычны і дзяржаўны дзеяч Афганістана * [[27 верасня]]: [[Уладзімір Міхнюк]], беларускі гісторык * [[5 снежня]]: [[Алесь Разанаў]], беларускі паэт і перакладчык == Памерлі == * [[14 студзеня]]: [[Вацлаў Міхневіч]], беларускі і літоўскі архітэктар. * [[17 студзеня]]: [[Эжэн Ланці]], [[эсперантыст]], сацыяліст і пісьменнік, заснавальнік [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]] і стваральнік тэорыі [[безнацыяналізм]]а * [[25 студзеня]]: [[Аль Капонэ]], амерыканскі гангстэр (нар. 17.1.1899) * [[20 красавіка]]: [[Крысціян X|Крысціян X, кароль Даніі]] * [[20 мая]]: [[Філіп Эдуард Антон фон Ленард]], нямецкі фзік * [[7 жніўня]]: [[Антон Дзянікін]], расійскі военачальнік, палітычны і грамадскі дзеяч, мемуарыст (нар. 1872) * [[19 жніўня]]: [[Самуіл Хаімавіч Агурскі|Самуіл Агурскі]], беларускі і яўрэйскі гісторык * [[4 кастрычніка]]: [[Макс Планк]], нямецкі фізік {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1947| ]] c7ifxcney4vpxzb4u2e2ai6j8yn74ld 0 9165 5165467 5139006 2026-07-13T15:15:23Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165467 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:BerlinerBlockadeLuftwege.png|thumb|150px|Берлінскі паветраны мост.]] [[Файл:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|thumb|150px|[[Сцяг КНР]].]] * [[14 лютага]]: Упершыню сабраўся Кнесет, парламент [[Ізраіль|Ізраіля]]. * [[4 красавіка]]: [[Бельгія]], [[Вялікабрытанія]], [[Нідэрланды]], [[Данія]], [[ЗША]], [[Ісландыя]], [[Італія]], [[Канада]], [[Люксембург]], [[Нарвегія]], [[Партугалія]] і [[Францыя]] падпісалі ў [[Вашынгтон]]е ([[ЗША]]) [[Паўночнаатлантычны дагавор]] — стварылі [[НАТА]]. * [[16 красавіка]]: Па Берлінскім паветраным мосце ў [[Заходні Берлін]] за дзень было дастаўлена 12849 тон грузаў. * [[12 мая]]: [[Савецкі Саюз]] зняў блакаду Заходняга Берліна. * [[13 мая]]: Падпісаны міжурадавы дагавор паміж [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і Германіяй, паводле якога [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]] атрымала кантроль над «арганізацыяй Гелена». * [[23 мая]]: Утворана [[Федэратыўная Рэспубліка Германіі (1949—1990)]]. * [[8 чэрвеня]]: Упершыню выйшаў асобным выданнем раман «[[1984 (раман)|1984]]» [[Джордж Оруэл|Джорджа Оруэла]]. * [[19 ліпеня]]: Дзень незалежнасці [[Лаос]]а. * [[11 жніўня]]: Загадам [[Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР]] створана [[Боркавіцкая школа механізацыі сельскай гаспадаркі]]. * [[29 жніўня]]: ** У [[СССР]] выпрабавалі першую савецкую [[атамная бомба|атамную бомбу]]. ** [[Югаславія]] звярнулася да [[ЗША]] па фінансавую дапамогу для ліквідацыі вынікаў савецкай эканамічнай блакады. * [[1 кастрычніка]]: Заснавана [[Кітайская Народная Рэспубліка]] (КНР). * [[7 кастрычніка]]: Абвешчана [[Германская Дэмакратычная Рэспубліка]]. * [[10 кастрычніка]]: На ГАЗе сышла з канвеера апошняя [[ГАЗ-АА|«палутарка»]]. * [[1 лістапада]]: Створана [[Кітайская акадэмія навук]]. * [[27 снежня]]: Каралева [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] прызнала суверэнітэт [[Інданезія|Інданезіі]]. == Нарадзіліся == * [[10 студзеня]]: [[Джордж Форман]], амерыканскі баксёр * [[8 лютага]]: [[Ірына Вадзімаўна Мураўёва]], руская актрыса, Народны артыст Расіі * [[30 мая]]: [[Валянціна Яноўская]], беларускі гісторык * [[7 жніўня]]: [[Генадзь Васілевіч Шкуратаў]], беларускі акцёр * [[25 жніўня]]: [[Яўгенія Мальчэўская]], беларуская паэтэса * [[21 кастрычніка]]: [[Біньямін Нетаньяху]], палітычны і дзяржаўны дзеяч * [[4 снежня]]: [[Джэф Брыджэс]], амерыканскі акцёр == Памерлі == * [[20 студзеня]]: [[Юзаф Эдвард Пузына]], гісторык, пісьменнік, паэт * [[14 красавіка]]: [[Васіль Сідар-Шэлест]], украінскі вайсковы дзеяч, адзін з кіраўнікоў [[Украінская паўстанцкая армія|УПА]] * [[24 мая]]: [[Аляксей Віктаравіч Шчусеў|А. В. Шчусеў]], рускі архітэктар * [[25 верасня]]: [[Анры Шарль Манген]], французскі мастак * [[29 лістапада]]: [[Адам Станкевіч]], беларускі каталіцкі святар, грамадскі і культурны дзеяч,асветнік, культуролаг, выдавец і публіцыст (нар. [[6 студзеня|6.1]].[[1892]]) {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1949| ]] 29amzwpf3pkeo2qyjtg820ohstiuk58 0 9168 5165425 5056072 2026-07-13T14:32:09Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165425 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:Helsingin olympialaiset 1952 - XLVIII-274 - hkm.HKMS000005-km0000mrdi.jpg|thumb|Адкрыццё Алімпійскіх гульняў у [[Хельсінкі]].]] * [[18 лютага]]: [[Грэцыя]] і [[Турцыя]] ўступілі ў [[НАТА]]. * [[29 лютага]]: [[Германія|ФРГ]] пашырыла свой сувэренітэт на востраў [[Гельгаланд]]. * [[27 красавіка]]: У паветра падняўся першы савецкі серыйны бамбардзіроўшчык дальняга дзеяння са стралавідным крылом [[Ту-16]]. * [[29 красавіка]]: Уступіў у сілу дагавор пра стварэнне блока [[АНЗЮС]]. * [[3 мая]]: Амерыканскія лётчыкі [[Джозеф Флечэр]] і [[Вільям Бенедыкт]] зрабілі пасадку на геаграфічным [[паўночны полюс|паўночным полюсе]]. * [[19 ліпеня]]: Адкрыліся [[Летнія Алімпійскія гульні 1952]] ў [[Хельсінкі]], у іх упершыню прынялі ўдзел савецкія спартсмены. * [[22 ліпеня]]: Канстытуцыя [[ПНР]] замацавала сацыялістычную скіраванасць грамадскага развіцця краіны і асновы сацыялістычнага дзяржаўнага ладу. * [[23 ліпеня]]: [[Ліпеньская рэвалюцыя ў Егіпце]], вайскоўцы на чале з [[Гамаль Абдэль Насэр|Гамалем Абдэлем Насэрам]] зрынулі караля [[Фарук I|Фарука]]. * [[26 кастрычніка]]: На Зялёнай лініі [[Стакгольмскі метрапалітэн|Стакгольмскага метрапалітэна]] адкрыты 17 станцый. * [[29 кастрычніка]]: У [[Пінск]]у знішчана сінагога, на той час найстарэйшая з захаваных на тэрыторыі колішняй [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. * [[16 лістапада]]: [[Джон Клелан Холмс]] у артыкуле ў ''[[The New York Times]]'' назваў «[[Разбітае пакаленне|разбітым пакаленнем]]» шэраг амерыканскіх пісьменнікаў-сучаснікаў. == Нарадзіліся == * [[1 студзеня]]:[[Юрый Захаранка]], беларускі палітык * [[11 лютага]]: [[Мікалай Лук'янаў]], беларускі жывапісец * [[11 лютага]]: [[Людміла Паўлікава]] (Хейдарава), беларуская паэтэса * [[21 лютага]]: [[Мікалай Паграноўскі]], беларускі мастацтвазнавец * [[29 сакавіка]]: [[Тэафіла Стывенсан]], трохразовы алімпійскі чэмпіён па боксе * [[31 мая]]: [[Тамара Чабан]], беларускі літаратуразнавец * [[27 чэрвеня]]: [[Багуслаў Лінда]], польскі акцёр * [[28 ліпеня]]: [[Маха Вачыралангкорн]], кароль [[Тайланд]]а * [[16 верасня]]: [[Мікі Рурк]], амерыканскі кінаакцёр * [[24 верасня]]: [[Таццяна Уладзіміраўна Ліхачова]], беларуская актрыса * [[27 кастрычніка]]: [[Фрэнсіс Фукуяма]], амерыканскі філосаф і палітычны эканаміст * [[9 лістапада]]: [[Джэк Шостак]], амерыканскі вучоны-цытагенетык, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (2009) == Памерлі == * [[6 лютага]]: [[Георг VI]], кароль [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], Канады, Аўстраліі і Паўднёвай Афрыкі (нар. 4.12.1895) * [[4 сакавіка]]: [[Чарлз Скот Шэрынгтан]], брытанскі фізіёлаг, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] 1932 (нар. 27.11.1857) * [[6 мая]]: [[Марыя Мантэсоры]], італьянскі [[педагог]] (нар. 31.8.1870) * [[30 чэрвеня]]: [[Маўна Пекала]], фінскі дзяржаўны і палітычны дзеяч (нар. 27.1.1890) * [[4 ліпеня]]: [[Язэп Якаўлевіч Варонка|Язэп Варонка]], беларускі палітычны дзеяч (нар. 17.4.1891) * [[2 кастрычніка]]: [[Уладзімір Іванавіч Агіевіч|Уладзімір Агіевіч]], беларускі літаратурны крытык (нар.26.9.1910) * [[23 снежня]]: [[Васіль Якаўлевіч Ерашэнка|Васіль Ерашэнка]] пісьменнік-сімваліст, [[паэт]], [[музыкант]], педагог ==Спасылкі== {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1952| ]] 7xintz9kcuc03ttjx6t8gy59iticbse 0 9188 5165505 5146871 2026-07-13T16:29:07Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5165505 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Файл:Wm74-bus-hinten.jpg|thumb|Аўтобус зборнай ФРГ, чэмпіёнаў свету па футболе.]] [[Файл:President Richard Nixon, Pat Nixon, Vice President Gerald Ford, and Betty Ford Walking from the White House to the President's Helicopter - DPLA - 62ae81c7251c43e96c2da8ea30d886db.jpg|thumb|[[Рычард Ніксан]] пакідае Белы дом пасля адстаўкі з пасады прэзідэнта.]] * [[7 лютага]]: [[Грэнада]] становіцца незалежнай ад [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. * [[24 лютага]]: Адкрыты [[Рэспубліканскі цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі па зімовых відах спорту «Раўбічы»]]. * [[6 красавіка]]: [[Конкурс песні Еўрабачанне 1974]] прайшоў у [[Брайтан]]е (Вялікабрытанія), выйграла конкурс [[Швецыя на конкурсе песні Еўрабачанне|Швецыя]], якую прадстаўляла група [[ABBA]] з песняй «''Waterloo''». * [[25 красавіка]]: [[Чэмпіянат свету па снукеры 1974]] завяршыўся ў [[Манчэстэр]]ы, перамогу атрымаў валіец [[Рэй Рыярдан]]. * [[9 мая]]: Адкрыта [[Пражскі метрапалітэн|Пражскае метро]]. * [[21 мая]]: Пушчаны [[Наваполацкі трамвай]]. * [[16 чэрвеня]]: У [[Самалі]] абвешчана аб закрыцці ВНУ на год дзеля таго, каб студэнты навучылі качэўнікаў краіны [[Пісьмо|пісьменнасці]]. * [[26 чэрвеня]]: Выйшаў Указ [[Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР|Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР]] аб прысваенні [[Мінск|Мінску]] ганаровага звання [[Гарады-героі|«Горад-герой»]]. * [[30 чэрвеня]]: Ва [[Ушачы|Ушачах]] адкрыты мемарыяльны комплекс [[Прарыў (мемарыяльны комплекс)|«Прарыў»]] у гонар подзвігу партызан Полацка-Лепельскай партызанскай зоны. * [[1 ліпеня]]: [[Прэзідэнт ЗША]] [[Рычард Ніксан]] наведаў [[БССР|Беларусь]]. * [[7 ліпеня]]: [[Чэмпіянат свету па футболе 1974]] завяршыўся ў [[ФРГ]], [[Зборная ФРГ па футболе|зборная гаспадароў]] стала двухразовым чэмпіёнам свету. * [[18 ліпеня]]: У польскім {{нп3|Канстанцінаў (Плоцкі павет)|Канстанцінаве|pl|Konstantynów (powiat płocki)}} збудавана самая высокая ў свеце пабудова — Мачта Варшаўскага радыё вышынёй 646,38 м. * [[21 ліпеня]]: Здзейснерна [[турэцкае ўварванне на Кіпр]] * [[23 ліпеня]]: Падзенне рэжыму «[[Рэжым палкоўнікаў|чорных палкоўнікаў]]» — ваеннай дыктатуры ў [[Грэцыя|Грэцыі]]. * [[9 жніўня]]: [[Рычард Ніксан]] падаў у адстаўку з пасады [[Прэзідэнт ЗША|Прэзідэнта ЗША]]. * [[29 жніўня]]: Здарылася [[сутыкненне Мі-4 пад Ружанамі]]. * [[14 верасня]]: Адкрыўся [[метрапалітэн Сан-Паўлу]]. * [[10 лістапада]]: Пуск першага [[тралейбус]]а ў [[Гродна]]. * [[29 лістапада]]: Адчынены [[Музей індустрыі Дэрбі]]. * [[20 снежня]]: [[Эфіопія]] абвешчана сацыялістычнай дзяржавай. == Нарадзіліся == * [[16 мая]]: [[Лаура Паўзіні]], спявачка, неаднаразовая пераможца міжнароднага конкурсу [[Грэмі]] * [[21 мая]]: [[Файруза Балк]], амерыканская [[актрыса]] * [[23 жніўня]]: [[Сяргей Віктаравіч Жадан]], украінскі [[паэт]] * [[23 жніўня]]: [[Канстанцін Сяргеевіч Навасёлаў]], брытанскі [[фізік]] расійскага паходжання, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[2 лістапада]]: [[Сафія Полгар]], венгерская шахматыстка, гросмайстар == Памерлі == * [[13 лютага]]: [[Петар Лубарда]], югаслаўскі мастак * [[24 мая]]: [[Дзюк Элінгтан]], амерыканскі кампазітар * [[13 ліпеня]], [[Патрык Мейнард Сцюарт Блэкет]], брытанскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] * [[29 ліпеня]]: [[Эрых Кестнер]], нямецкі пісьменнік * [[21 верасня]]: [[Уолтэр Брэнан]], амерыканскі акцёр * [[12 лістапада]]: [[Торбергур Тордарсан]], ісландскі пісьменнік-сацыяліст, эсперантыст {{Храналагічны пералік}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1974| ]] jryrxodf522igdkq4a9oxddg2bee33i 0 9209 5165442 4989321 2026-07-13T14:47:25Z JerzyKundrat 174 /* Чэрвень */ 5165442 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == === Студзень === [[Файл:EU15-1995 European Union map enlargement.svg|thumb|Расшырэнне [[ЕС]].]] [[Файл:Evstafiev-chechnya-palace-gunman.jpg|thumb|Баі ў цэнтры [[Грозны|Грознага]], студзень.]] * [[1 студзеня]]: Да [[ЕС]] далучыліся [[Аўстрыя]], [[Фінляндыя]] і [[Швецыя]]. * [[19 студзеня]]: Расійскія войскі выйшлі ў цэнтр [[Грозны|Грознага]] і захапілі Прэзідэнцкі палац. === Люты === * [[13 лютага]]: У станіцы [[Сунжа|Сляпцоўскай]] ([[Інгушэція]]) прайшлі перамовы паміж камандуючым расійскай групоўкай войск Анатолем Куліковым і начальнікам генеральнага штаба ўзброеных сіл Чачні [[Аслан Аліевіч Масхадаў|Асланам Масхадавым]]. === Сакавік === * [[6 сакавіка]]: Пасля адступлення атрада сепаратыстаў чачэнскага палявога камандзіра [[Шаміль Басаеў|Шаміля Басаева]] горад [[Грозны]] цалкам перайшоў пад кантроль расійскіх узброеных сіл. * [[20 сакавіка]]: У такійскім метро была праведзена газавая атака з выкарыстаннем зарына. Ініцыятары — рэлігійная секта [[Аум Сінрыкё]]. * [[26 сакавіка]]: Увайшла ў сілу [[Шэнгенская дамова]], падпісаная 14 чэрвеня 1985 года пяццю еўрапейскімі дзяржавамі (Бельгіяй, Нідэрландамі, Люксембургам, Францыяй, Германіяй). === Красавік === * [[12 красавіка]]: [[Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі]]. * [[28 красавіка]]: У [[Маладзечна|Маладзечне]] выйшаў 1-ы нумар тыднёвіка «[[Рэгіянальная газета]]». * [[30 красавіка]]: [[Чэмпіянат свету па снукеры 1995]] завяршыўся перамогай шатландца [[Стывен Хендры|Стывена Хендры]]. === Май === * [[4 мая]]: Прыняты Закон «Аб дзяржаўных узнагародах Рэспублікі Беларусь». * [[7 мая]]: На прэзідэнцкіх выбарах у [[Францыя|Францыі]] перамогу атрымаў [[Жак Шырак]]. * [[14 мая]]: [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|Рэферэндум]] па пытаннях надання рускай мовы роўнага статусу з беларускай і ўстанаўлення новых Дзяржаўнага сцяга і Дзяржаўнага герба [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. * [[17 мая]]: Створана [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь]]. === Чэрвень === * [[14 чэрвеня]]: Тэрарыстычны атрад [[Шаміль Басаеў|Шаміля Басаева]] [[тэрарыстычны акт у Будзёнаўску|захапіў у закладнікі]] каля 1600 чалавек у бальніцы горада [[Будзёнаўск]]а. === Ліпень === * [[11 ліпеня]]: Выйшаў першы нумар газеты «[[Народная воля (1995)|Народная воля]]». * [[28 ліпеня]]: Прэм’ера балета [[Страсці (балет)|«Страсці» («Рагнеда»)]] адбылася на сцэне [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі]]. === Жнівень === * [[10 жніўня]]: [[Рэспубліка Сербская Краіна]] занята харвацкімі войскамі і спыніла існаванне. * [[16 жніўня]]: Прайшоў рэферэндум аб незалежнасці [[Бермудскія астравы|Бермудскіх астравоў]] ад [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], прыхільнікі незалежнасці пацярпелі паражэнне. === Верасень === * [[2 верасня]]: Зала славутасцяў рок-н-ролу адкрылася ў [[Кліўленд]]зе, Агайа. * [[12 верасня]]: [[Збіццё паветранага шара D-Caribbean]] над Беларуссю ў [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]]. * [[26 верасня]]: [[Украіна]] прынятая ў [[Савет Еўропы]]. === Кастрычнік === * [[15 кастрычніка]]: [[Садам Хусейн]] адтрымоўвае 99,96 % галасоў на прэзіденскіх выбарах у [[Ірак]]у. * [[28 кастрычніка]]: [[Антоніу Гутэрыш]] узначаліў урад [[Партугалія|Партугаліі]]. === Лістапад === * [[4 лістапада]]: Прэм’ер-міністр [[Ізраіль|Ізраіля]] [[Іцхак Рабін]] забіты на мітынгу ў [[Тэль-Авіў|Тэль-Авіве]]. === Снежань === * [[14 снежня]]: Лідарамі [[Югаславія|Югаславіі]] (С. Мілошавіч), [[Харватыя|Харватыі]] (Ф. Туджман) і баснійскіх мусульман (А. Ізетбегавіч) падпісаны [[Дэйтанскі дагавор]]. == Нарадзіліся == * [[13 сакавіка]]: [[Мікаэла Шыфрын]], амерыканская гарналыжніца. * [[15 мая]]: [[Ксенія Сітнік]], беларуская спявачка, тэлевядучая, журналіст. * [[20 лістапада]]: [[Кацярына Аляксандраўна Рэзнік|Кацярына Рэзнік]], украінская спартсменка. == Памерлі == * [[18 лютага]]: [[Заір Азгур]], савецкі і беларускі скульптар. Народны мастак БССР (1944), Народны мастак СССР. * [[25 красавіка]]: [[Джынджэр Роджэрс]], амерыканская актрыса. * [[29 чэрвеня]]: [[Лана Цёрнер]], амерыканская актрыса. * [[7 жніўня]]: [[Максім Танк]], беларускі паэт, перакладчык, грамадскі дзеяч. Народны паэт Беларусі (1968). Акадэмік АН Беларусі (1972). * [[4 лістапада]]: [[Жыль Дэлёз]], французскі філосаф-постмадэрніст. * [[22 снежня]]: [[Джэймс Мід]], англійскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (1977). {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1995| ]] 4yqzm2smuampg3s3lgsetcpxjgfwrzz 0 10128 5165661 4879001 2026-07-13T23:19:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165661 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Рудава}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Рудава |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 32|lat_sec = 25 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 09|lon_sec = 09 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Браслаўскі |сельсавет = Ахрэмавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 2153 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 2 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243012389 }} '''Руда́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rudava}}, {{lang-ru|Рудава}}) — вёска ў [[Браслаўскі раён|Браслаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ахрэмавецкі сельсавет|Ахрэмавецкага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1921—1945 гадах вёска ў складзе [[Ёды (гміна)|гміны Ёды]] [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 6.</ref><ref>https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/pl/senatopracowania/70/plik/m-631.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220427214757/https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/pl/senatopracowania/70/plik/m-631.pdf |date=27 красавіка 2022 }}</ref><ref>https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3950665</ref><ref>Piotr Eberhardt, ''Formowanie się polskiej granicy wschodniej po II wojnie światowej'', «Dzieje Najnowsze», Rocznik L — 2018 (2), 2018, s. 95-100.</ref>. == Насельніцтва == * 1931 год — 192 жыхары, 35 двароў<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 7</ref>. Перад вайной у вёсцы жыло 235 чалавек у 40 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/4024 Рудава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306074619/http://db.narb.by/search/4024 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1941—1944 гадах гітлераўцамі было спалена 40 дамоў, забіта 12 чалавек<ref name="Бер"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Ахрэмавецкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Ахрэмавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна]] 0sdeob70g05ba2mtfdmmpu3wnkvdf1r 0 10129 5165670 4879002 2026-07-14T00:38:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165670 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Рукшы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 31|lat_sec = 19 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 10|lon_sec = 28 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Браслаўскі |сельсавет = Ахрэмавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 2153 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 2 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243012426 }} '''Ру́кшы''' <ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rukšy}}, {{lang-ru|Рукши}}) — вёска ў [[Браслаўскі раён|Браслаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ахрэмавецкі сельсавет|Ахрэмавецкага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1921—1945 гадах вёска ў складзе [[Ёды (гміна)|гміны Ёды]] [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 6.</ref><ref>https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/pl/senatopracowania/70/plik/m-631.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220427214757/https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/pl/senatopracowania/70/plik/m-631.pdf |date=27 красавіка 2022 }}</ref><ref>https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3950665</ref><ref>Piotr Eberhardt, ''Formowanie się polskiej granicy wschodniej po II wojnie światowej'', «Dzieje Najnowsze», Rocznik L — 2018 (2), 2018, s. 95-100.</ref>. == Насельніцтва == * 1921 год — 167 жыхароў, 33 двары<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 53.</ref>. * 1931 год — 186 жыхароў, 32 двары<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 7</ref>. Перад вайной 1941 года ў вёсцы жыло 116 чалавек у 29 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/4070 Рукши] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211209194944/http://db.narb.by/search/4070 |date=9 снежня 2021 }} {{ref-ru}}</ref>. У кастрычніку 1943 года нацысты спалілі 29 дамоў і забілі 7 чалавек<ref name="Бер" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{SgKP|IX|960|Ruksze, wieś, powiat dzisieński}} {{Ахрэмавецкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Ахрэмавецкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна]] rcxpnee515h5dcx36ti5utbnbwhaa6c 0 11264 5165682 4891667 2026-07-14T02:36:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165682 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Русіны}} '''Русі́ны''' (у крыніцах ''русь''/''русіны'', ''русін'') — гістарычны [[этнонім]], які абазначае жыхароў [[Русь|Русі]], утвораны ад хароніма ''[[Русь (назва)|Русь]]''. Сустракаецца ў крыніцах ад самага пачатку існавання Русі, пазней — у крыніцах, якія пішуць пра [[Галіцка-Валынскае княства|Рускае каралеўства]], [[Вялікае Княства Літоўскае]], [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскую дзяржаву]] і іншыя землі, якія былі часткамі [[Кіеўская Русь|Кіеўскай дзяржавы]]. У Маскоўскай дзяржаве назва ''русін'' з часам была выціснута з ужытку этнонімам ''рускі'', але і пазней зрэдку ўжывалася раўнапраўна з апошнім. == Паняцце «русь»/«русін» == Тэрмін ''русь/русін'' разам з прыметнікам ''рускі'' (''людий руских'') у пісьмовых крыніцах упершыню сустракаецца ў [[Аповесць мінулых гадоў|«Аповесці мінулых гадоў»]] (тэксты дагавораў [[Алег Вешчы|Алега]] з грэкамі ў 911 і [[Ігар Рурыкавіч|Ігара]] ў 945 г.), дзе ўжываецца ў дачыненні людзей з Русі. Таксама ўжываецца ў дагаворах [[Смаленск]]а з [[Рыга]]й і [[Готланд (востраў)|Готландам]], статутах і дагаворах Вялікага Княства Літоўскага і інш. У канцы X — XI ст. этнонім ''русь''/''русін'' замацоўваецца за насельніцтвам украінскага Сярэдняга Падняпроўя («поляне, яже ныне зовомая русь»). З XIII—XIV стст. пачынае азначаць рэлігійную або этнаканфесійную супольнасць, якая ахоплівала ўсе [[Усходнія славяне|ўсходнеславянскія]] землі. У крыніцах пачатку ХVI ст. упершыню фіксуецца форма множнага ліку ''русіны''. З другой паловы XVI ст. назва ''[[Ліцвіны|лiтвiны]]'' замест ''русіны'' становіцца агульным абазначэннем для [[Беларусы|беларусаў]], як саманазва, якая вызначае прыналежнасць да народа Вялікага Княства Літоўскага. У Сярэднявеччы, асабліва актыўна ў XVI—XVII стст., паняцці ''русін'', ''русіны'' і ''рускі'' ўжываліся ў дачыненні да рэлігіі. На тэрыторыі [[Галічына|Галічыны]] і [[Букавіна|Букавіны]] такая назва захоўвалася да пачатку 1950-х гадоў. На [[Закарпацце|Закарпацці]], між іншых саманазваў, гэты этнонім ужываецца разам з назвай [[руснакі]] (гл. таксама [[руснацкая мова]]). == У літаратуры == * '''Хроніка Быхаўца''' <ref>http://knihi.com/anon/Kronika_Bychauca.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180729215853/http://knihi.com/anon/Kronika_Bychauca.html |date=29 ліпеня 2018 }}</ref> <blockquote>«І той князь Барыс заснаваў горад у імя сваё на рацэ Бярэзіне і назваў яго Барысаў. І '''як русін быў ён вельмі набожны''' і пабудаваў у Полацку царкву каменную святое Сафіі»</blockquote> <blockquote>«У брата ж вялікага князя Альгерда - у Кейстута, які валадарыў у Троках і ў зямлі Жамойцкай, было шасцёра сыноў. '''Першаму сыну, Вітаўту, калі стаў ён русінам, далі імя Юры''', а калі ахрысціўся ў ляшскую веру, тады далі яму імя Аляксандар.»</blockquote> * '''Грамата Жыгімонта (Сігізмунда) ад 27 верасня 1432 месцічам Віленскім''' <ref>[http://pawet.net/files/paleo.pdf]</ref> <blockquote>1432 года, Сентября 27 дня. Грамота великаго князя Сигизмунда Виленскимъ мѣщанамъ на Магдебургское право. </blockquote> <blockquote>«В. князь литовскiй Сигизмундъ, желая "мѣсту своему Вилни битье лѣпшее учинити, даруетъ Виленскимъ мѣстичомъ вѣры римское и '''русскимъ, што суть русское вѣры,''' и всему поспольству мѣста Виленскаго немецкое право»</blockquote> * '''Урыўкі Аповесці мінулых гадоў'''{{заўвага|«хрестьанин», «грьчин» — жыхар Візантыі, грэк; «русинъ» — жыхар Русі, тады яшчэ паганскай}}<ref>[http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/RP/krp_p.htm АМГ, 38]</ref> <blockquote>«''аще ударить мечемъ или копьемъ, или кацемъ любо оружьемъ Русинъ Грьчина или Грьчин Русина, да того деля греха заплатить сребра литр 5, по закону рускому''»</blockquote> <blockquote>«''О сем, аще кто убьет или хрестьанина русин, или хрестьянинъ русина, да умрет, идѣже аще сотворит убийство. Аще ли убежит сотворивый убийство, да аще есть домовит, да часть его, сирѣчь иже его будеть по закону, да возметь ближний убьенаго, а и жена убившаго да имѣеть, толицем же пребудеть по закону. Аще ли есть неимовит сотворивый убой и убежавъ, да держиться тяжи, дондеже обрящеться, и да умреть.''»</blockquote> <blockquote>«''Аще ли ударит мечем, или бьеть кацѣм любо сосудомъ, за то ударение или бьенье да вдасть литръ 5 сребра по закону рускому; аще ли не имовит тако сотворивый, да вдасть елико можетъ, да соиметь съ себе и ты самыа порты, в них же ходит, да о процѣ да ротѣ ходит своею вѣрою, яко никакоже иному помощи ему, да пребывает тяжа отоле не взыскаема.»</blockquote> <blockquote>«''О сем, аще украдеть что любо русин у хрестьанина, или паки хрестьанинъ у русина, и ятъ будеть в том часѣ тать, егда татбу сътворит, от погубившаго что любо; аще приготовиться тать творяй, и убьенъ будеть, да не взищеться смерть его ни от хрестьанъ, ни от Руси; но паче убо да возмет свое, иже будеть погубил. Аще вдасть руцѣ свои украдый, да ят будеть тѣм же, у него же будеть украдено, и связанъ будеть, и отдасть тое, еже смѣ створити, и сотворить триичи.''»</blockquote> * '''Урыўкі дагавора Смаленска з Рыгай і Готландам'''<ref>[http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/RP/smolensk.htm Праект Смаленскай граматы]</ref> <blockquote>«''Или Русьскыи гъсть свои тъварь дасть в дългъ в Ризе или на Гътьскомъ бере(зе) Немьчичю, а нъ дъдълженъ боудеть инемъ, Роусьскомоу же гъстьи напереде възяти. Или Немьчьскыи гъсть въ дългъ дасть Смоленьске свои тъваръ Роусиноу, аче дълженъ боудеть инемъ, Немечьскомоу гъстьи напереде възати.''»</blockquote> <blockquote>«''Немьчичю же не льзе позвати на поле Роусина битъ ся въ Ризе и на Гътьскомь березе, Роусиноу же не льзе позвати Немьчича на поле битъся Смоленьске.''»</blockquote> * '''Урывак з Жыція Антонія Сійскага'''{{заўвага|«Иоанном русином» называе сябе аўтар Жыція царэвіч Іван Іванавіч, сын [[Іван IV|Івана IV]].}} <blockquote>«''Месяца декабря в 7 день, преставление преподобнаго и богоноснаго отца нашего Антония. Списано бысть сие многогрешным Иоанном русином, родом от племени варяжска, колена Августова кесаря Римскаго, в лето 7087 (1579), в царство благочестиваго государя благословению Антония, преосвященнаго митрополита всеа России, и при благоверных царевичех Иване и Феодоре Ивановичех''»</blockquote> == Гл. таксама == * [[Руснакі]] * [[Руснацкая мова]] == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{commonscat|Ruthenians}} * Беларусы : у 10 т. / Рэдкал.: В. К. Бандарчык [і інш.]. — Мінск : Беларус. навука, 1994—2007. — Т. 4 : Вытокі і этнічнае развіццё / В. К. Бандарчык [і інш]. — 2001. — 433 с. * ''[[Эдвардас Гудавічус|Гудавичюс, Э.]]'' История Литвы / Э. Гудавичюс. — Т. 1 : с древнейших времен до 1569 года. — Москва : Фонд им. И. Д. Сытина; Baltrus, 2005. — 680 с. — аўтар актыўна карыстаецца паняткамі «русіны», «русінская мова» і выказвае свой пункт гледжання на гісторыю русінаў у Вялікім княстве Літоўскім. * Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — Москва: Новое литературное обозрение, 2006. — 608 с. — у працы актыўна скарыстаны паняткі «русіны», «русінская мова» і выкладзены погляды аўтараў на гісторыю русінаў у Расійскай імперыі. * ''[[Андрэй Катлярчук|Катлярчук, А.]]'' [http://arche.bymedia.net/2003-5/katl503.html Яшчэ раз пра месца беларусаў у гісторыі // ARCHE № 5(28)-2003. (Рэцэнзія на: ''Stone, Daniel. The Polish-Lithuanian state, 1386—1795 // Seattle: University of Washington Press, 2001. 374 p.'')] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304022535/http://arche.bymedia.net/2003-5/katl503.html |date=4 сакавіка 2016 }} — аб ролі русінскага этнасу ў гісторыі Рэчы Паспалітай. * ''[[Святлана Яўгенаўна Куль-Сяльверстава|Куль-Сяльверстава, С. Я.]]'' Беларусь на мяжы стагоддзяў і культур: фармаванне культуры Новага часу на беларускіх землях (другая палова XVIII — 1820-я гады) / С. Я. Куль-Сяльверстава; навук. рэд. П. І. Брыгадзін. — Мінск : БДУ, 2000. — 260 с. * ''[[Ігар Аляксандравіч Марзалюк|Марзалюк, І.]]'' Людзі даўняй Беларусі: этнаканфесійныя і сацыякультурныя стэрэатыпы (Х—XVII ст.). — Магілёў, 2003. * ''[[Ігар Аляксандравіч Марзалюк|Марзалюк, І. А.]]'' Міфы «адраджэнскай» гістарыяграфіі Беларусі: манаграфія / І. А. Марзалюк. — Магілёў : МДУ імя А. А. Куляшова, 2009. — 148 с. * [[Святлана Валянцінаўна Марозава|''Марозава, С. В.'']] Уніяцкая царква ў культурна-гістарычным развіцці Беларусі (1596—1839 г.) / С. В. Марозава. — Гродна : ГрГУ, 1996. — 110 с. * ''[[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Насевіч, В.]]'' [http://vln.by/node/53 Да пытання пра саманазву беларусаў у перыяд ВКЛ // Беларусіка — Albaruthenica. Кн. 2: Фарміраванне і развіццё нацыянальнай самасвядомасці беларусаў. Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі ў Маладзечне 19-20 жніўня 1992 г. Мінск: Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны, 1993. — С. 97 — 100.] * ''[[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Сагановіч, Г.]]'' [http://kamunikat.net.iig.pl/www/czasopisy/bha/11-1-2/02.htm Русіны пад Грунвальдам (Дуброўнай) у 1410 г. // БГА, Том 11. Сшытак 1-2 (20-21), снежань 2004.]{{Недаступная спасылка}} * ''[[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Сагановіч, Г.]]'' Нарыс гісторыі Беларусі ад старажытнасці да канца XVIII стагоддзя / Г. Сагановіч. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2001. — 412 с. * ''Терешкович, П. В.'' Этническая история Беларуси XIX — начала XX в.: В контексте Центрально-Восточной Европы / П. В. Терешкович. — Минск : БГУ, 2004. — 233 с. * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А.]]'' [http://arche.bymedia.net/2006-11/smalancuk611.htm Плебейскія нацыі і імперскія перыферыі // ARCHE № 11(51)-2006.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070702145119/http://arche.bymedia.net/2006-11/smalancuk611.htm |date=2 ліпеня 2007 }} — крытыка поглядаў М. Далбілава, А. Мілера і Э. Гудавічуса на гісторыю русінаў (паводле Смалянчука — беларусаў і ўкраінцаў) у Вялікім княстве Літоўскім і Расійскай імперыі. * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]'' Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — СПб. : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. * ''[[Сяргей Міхайлавіч Токць|Токць, С. М.]]'' [http://autary.iig.pl/tokc/knihi_vioska_zmiest.htm Беларуская вёска на мяжы эпох: Змены этнічнай самасвядомасці сялянства ва ўмовах распаду традыцыйнага аграрнага грамадства (па матэрыялах Гарадзеншчыны 19 — першай трэці 20 ст.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070128210407/http://autary.iig.pl/tokc/knihi_vioska_zmiest.htm |date=28 студзеня 2007 }} / С. М. Токць. — Гродна : ГрДУ, 2001. — 191 с. — аб змене русінскай самаіндэфікацыі на беларускую ў вясковым асяроддзі. * ''[[Сяргей Міхайлавіч Токць|Токць, С.]]'' [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/24/04.htm Беларуская ідэнтычнасць у ХІХ ст.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305191643/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/bzh/24/04.htm |date=5 сакавіка 2016 }} // Białoruskie Zeszyty Historyczne, № 24, 2005 г. [http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=2202] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140815030928/http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=2202 |date=15 жніўня 2014 }} * ''[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Чаквин, И. В.]]'' Из истории становления национального самосознания белорусов (XIV — начало XX вв.) / И. В. Чаквин, П. В. Терешкович // Советск. этнография. — 1990. — № 6. — С. 42—54. * ''[[Ігар Усеваладавіч Чаквін|Чаквін, І.]]'' [http://kamunikat.fontel.net/pdf/albaruthenica/06.pdf Нацыя ліцвінаў у этнагенезе беларусаў: Параўнальна-тыпалагічны і гістарычны аспекты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141129020526/http://kamunikat.fontel.net/pdf/albaruthenica/06.pdf |date=29 лістапада 2014 }} / І. Чаквін // Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 6 : Беларусь паміж Усходам і Захадам: Праблемы міжнац., міжрэліг. і міжкультур. узаемадзеяння, дыялогу і сінтэзу. — Мінск : ННАЦ імя Ф. Скарыны, 1997. — Ч. 1. — С. 37—42. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Усходнія славяне]] asyzieaayrbcxdw0n8rbw5f4fb3e8ir 0 14481 5165755 5161361 2026-07-14T06:34:42Z Autumndancer 168015 5165755 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Дзяржава |Беларуская назва = Латвійская Рэспубліка |Арыгінальная назва = Latvijas Republika |Родны склон = Латвіі |Дэвіз = [[Dievs, Svētī Latviju]] |Пераклад дэвізу = Божа, дабраславі Латвію |Назва гімна = Dievs, Svētī Latviju |Аўдыё = Latvian National Anthem.ogg |Форма кіравання = [[Парламенцкая рэспубліка]] |lat_dir = N|lat_deg = 57|lat_min = 00|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 00|lon_sec = |Дата незалежнасці = [[18 лістапада]] [[1918]] |Незалежнасць ад = [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] |Найбуйнейшыя гарады = [[Рыга]], [[Даўгаўпілс]], [[Ліепая]], [[Елгава]], [[Юрмала]] |Пасады кіраўнікоў = [[Прэзідэнт Латвіі|Прэзідэнт]] <br/> [[Прэм’ер-міністр]] |Кіраўнікі = [[Эдгарс Рынкевічс]] <br/> [[Андрыс Кулбэргс]] |Плошча = 64 589 |Працэнт вады = 1,5 |Этнахаронім = [[Латышы]] |Месца па насельніцтву = 147 |Насельніцтва = 1 891 000 |Год ацэнкі = 2023 |Насельніцтва па перапісу = 2.070.371 |Год перапісу = 2011 |Шчыльнасць насельніцтва = 30,1 |Месца па шчыльнасці = 167 |ВУП (ППЗ) = 53.467 млрд<ref>http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=60&pr.y=11&sy=2016&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=941%2C946%2C939&s=NGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=</ref> |Год разліку ВУП (ППЗ) = 2018 |ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= 29.489 |Месца па ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= 49 |ВУП (намінал) = 28.324 млрд |Год разліку ВУП (намінал) = 2012 |ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 13.984 |ІРЧП = {{рост}}0,830 |Год разліку ІРЧП = 2015 |Месца па ІРЧП = 44 |Узровень ІРЧП = <span style="color:#090;">вельмі высокі</span> }} '''Ла́твія''' ({{Lang-lv|Latvija}}, {{Lang-liv|Leţmō}}) — дзяржава ў [[Паўночная Еўропа|Паўночнай Еўропе]]. Другая паводле плошчы і колькасці насельніцтва з трох балтыйскіх краін — меншая за Літву, большая за Эстонію. На поўдні Латвія мяжуе з [[Беларусь|Беларуссю]] і [[Літва|Літвой]], на ўсходзе — з [[Расія]]й, на поўначы — з [[Эстонія]]й. З захаду краіна абмываецца [[Балтыйскае мора|Балтыйскім морам]]. Латвія складзена з чатырох гістарычных краёў — [[Курляндыя|Курляндыі]] ({{Lang-lv|Kurzeme}}) на паўднёвым захадзе, [[Відзэмэ]] ({{Lang-lv|Vidzeme}}) на паўночным захадзе, [[Семігалія|Семігаліі]] ({{Lang-lv|Zemgale}}) на паўночным усходзе і [[Латгалія|Латгаліі]] ({{Lang-lv|Latgale}}) на паўднёвым усходзе. Законам 2021 года створаны пяты рэгіён — [[Сэлія]]. Да стварэння ў 1918 годзе незалежнай латышскай дзяржавы, тэрыторыя сучаснай Латвіі ўваходзіла ў склад дзяржаўных утварэнняў [[Тэра Марыяна|нямецкіх Ордэнаў]], [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], [[Швецыя|Швецыі]], [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] пры панавальнай ролі нямецкай арыстакратыі. У 1940—1990 гадах [[Латвійская ССР]] уваходзіла ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]]. Латвія — адна з краін з невялікай колькасцю насельніцтва, што працягвае скарачацца. Тэмпы скарачэння колькасці насельніцтва — адны з найвышэйшых у свеце. Дзяржаўная мова — [[латышская мова|латышская]], адна з дзвюх жывых [[Балтыйскія мовы|балтыйскіх моў]]. Сталіца Латвіі — [[Рыга]], найбуйнейшы балтыйскі горад. Іншыя вялікія гарады — [[Даўгаўпілс]] і [[Вэнтспілс]]. Латвія — член [[НАТА]] і [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]], таксама ўваходзіць у [[Еўразона|Еўразону]] і [[Шэнгенская зона|Шэнгенскую зону]]. Пра эканамічныя поспехі Латвіі сведчыць яе членства ў [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця|Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця]], а [[Сусветны банк]] адносіць яе да краін з высокім даходам. == Назва == Назва Латвія паходзіць ад назвы балцкага племені [[Латгалы|латгалаў]], якое жыло на ўсходзе сучаснай Латвіі. Пісьмовыя крыніцы XI—XIII стагоддзяў называюць гэтае племя ''летьгола, Lethigalli, Лотыгола''. Другая аснова ад агульнабалцкага *''galas'' «канец, край». Першая аснова, якая і дала назву латышам і Латвіі, [[гідронім|гідранімічнага]] паходжання, ад напэўна не ідэнтыфікаванай ракі з назвай накшталт ''*Lata'' / *''Leta'', якую параўноўваюць з літоўскімі гідронімамі ''Latava, Latuva, Lat-upis'' (рэкі), ''Lat-ežeris'' (возера), латышскімі (у задзвінскім [[Відзэмэ]]) ''Late, Lat-upe''. Далей да індаеўрапейскага ''*lat-'' «цячы»<ref>K. Karulis. Latviešu etimoloģijas vārdnīca. Rīga, 2001. C. 504—507.</ref>. Назвы многіх рэгіёнаў, утвораныя ад назваў балцкіх плямёнаў, звязаныя менавіта з гідронімамі, якія найчасцей таксама не захаваліся і не ідэнтыфікуюцца. Назвы [[Галінды]]я, Натангія (прускія землі), [[Яцвягі|Яцвязь]] або Судовія<ref>V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 207—208, 296—289, 649, 890.</ref>, [[Селы|Селія]]<ref>Топоров В. Н. Еще раз о неврах и селах в общебалтийском этноязыковом контексте (народ, земля, язык, имя). Из истории и.-евр. *''neur-'': *''-nour-'' и *''sel-'' (неумирающая память об одном балтийском племени) // Балто-славянские исследования. XVII. Москва, 2006. С. 479—482.</ref>, [[Нальшчаны|Нальшаны]], імаверна і [[Літва (зямля)|Літва]], звязваюцца з гідронімамі з асновамі ''Gal-ind-, Nat-ang-, Jat-(а)v-, Sūd-(а)v-, Sel-, Nal-š-, Liet-(u)v-''<ref>Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius: Mokslas, 1981. — С. 105, 137, 182, 185, 223, 231—232, 295, 319.</ref>. Існуе думка, што на адпаведных рэчках маглі знаходзіцца сакральна-рэлігійныя цэнтры пэўнага рэгіёна (племені). == Геаграфічнае становішча == {{main|Геаграфія Латвіі}} Латвія — еўрапейская дзяржава, што мае выхад да Балтыйскага мора. Адзінай думкі аб рэгіянальнай прыналежнасці Латвіі вучоныя не маюць: краіну адносяць як да [[Усходняя Еўропа|Усходняй]], так і да [[Паўночная Еўропа|Паўночнай Еўропы]]. Агульная працягласць латвійскай мяжы складае 1866 кіламетраў (з іх 1368 — сухапутная мяжа). На поўдні Латвія мяжуе з [[Беларусь|Беларуссю]] і [[Літва|Літвой]] на ўсходзе — з [[Расія]]й, на поўначы — з [[Эстонія]]й. З захаду краіна абмываецца [[Балтыйскае мора|Балтыйскім морам]], у тым ліку даволі глыбока ўрэзаным у сушу мелкім [[Рыжскі заліў|Рыжскім залівам]] на паўночным захадзе. У Балтыйскім моры Латвія мае марскую мяжу са Швецыяй, Літвой і Эстоніяй. Заходняя тэрыторыя, што выступае ў Балтыйскае мора, разглядаецца некаторымі географамі як Курляндскі [[паўвостраў]]. == Прырода == {{main|Геаграфія Латвіі}} [[Файл:Latvia mapa be.png|thumb|Карта]] [[Файл:Gaizinkalns1.JPG|thumb|left|Агляд з узгорка Гайзінькалнс]] Латвія размешчана на заходняй ускраіне [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]]. Нягледзячы на нязначныя абсалютныя вышыні, латвійскія краявіды багатыя на ўзгоркі і азёры, што абумоўлена стваральнай працай старажытнага ледавіка, паходжаннем якому абавязаны ўзвышшы: Курземскае на захадзе, Латгальскае на ўсходзе і Відземскае ў цэнтральнай частцы. Да апошняга належыць найвышэйшы пункт краіны — узгорак [[Гайзінькалнс]] (312 м). Узбярэжжа ж Балтыйскага мора нізіннае і (нешырокая Прыморская нізіна) аднастайна пакатае. Іншыя нізіны разлегліся па берагах буйных рэк і на поўначы краіны. Латвія знаходзіцца ў пераходнай зоне паміж марскім і кантынентальным кліматам. На Курземскім паўвостраве пераважаюць рысы марскога клімату, кантынентальнасць расце на ўсход не толькі ў сувязі з павелічэннем аддаленасці ад мора, але і з ростам вышыні над яго ўзроўнем. Так на ўзгорак Гайзінькалнс снегавое покрыва кладзецца на 10-15 дзён раней за яго больш нізкія ваколіцы. Найбуйнейшая рака Латвіі — [[Заходняя Дзвіна|Даўгава]], так латышы называюць Заходнюю Дзвіну. Латвіі належаць 352 км яе ніжняга цячэння. Найбольшую працягласць на тэрыторыі Латвіі мае рака Гаўя (452 км). Азёры пераважна ледавіковага паходжання. Самае буйное возера Латвіі — [[Лубанс]] (80,7 кв.км.). Лясы займаюць 52 % тэрыторыі Латвіі.<ref>[https://www.lvm.lv/ru/lesnoj-sektor Гослеса. Лесистость Латвии 1925—2016] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220716233806/https://www.lvm.lv/ru/lesnoj-sektor |date=16 ліпеня 2022 }}</ref> У тыповым латышскім пейзажы, пушчы чаргуецца з палямі, сядзібамі і лугамі. Плямы раллі перамяжаюцца бярозавымі гаямі. У Латвіі сотні кіламетраў неасвоенага марскога ўзбярэжжа, парослага сасновым лесам, аздобленага нізкамі [[выдма]]ў ды белых пясчаных пляжаў. Каля 9 % тэрыторыі занята балотамі, 70 % з якіх не крануты чалавекам. З фаўны распаўсюджаныя [[алень|алені]], [[ліса|лісы]], [[лось|ласі]], [[воўк|ваўкі]], [[Бабёр еўрапейскі|бабры]]. Рэкі Латвіі — дом для буйнейшай ва ўсходняй Балтыі папуляцыі ласосевых рыб. Прырода краіны захоўваецца ў нацыянальных парках. У кожным з чатырох рэгіёнаў Латвіі створаны адзін парк: Гаўя ў Відземе, Кемеры ў Земгале, Слітэрэ ў Курземе і Разнас у Латгале. У 2012 Латвія была другой у свеце пасля Швейцарыі паводле індэксу экалагічнай эфектыўнасці<ref>{{Cite web |url=http://epi.yale.edu/epi2012/rankings |title=Архіўная копія |access-date=5 чэрвеня 2012 |archive-date=30 студзеня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120130011937/http://epi.yale.edu/epi2012/rankings |url-status=dead }}</ref>, што азначае як высокую ступень захаванасці экасістэм, так і беражлівае стаўленне да прыроды ў наш час. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Латвіі}} {{main|Гістарычныя вобласці Латвіі}} Усходні бераг Балтыйскага мора быў заселены пратабалцкімі плямёнамі ў III тыс. да н.э. Старажытныя балты прадавалі металы і [[бурштын]] у Рым і [[Візантыйская Імперыя|Візантыю]]. У IX ст н.э. галоўнымі балцкімі плямёнамі былі: [[куршы]], [[латгалы]], [[селы]], [[земгалы]], на тэрыторыі сучаснай Латвіі існавала 14 асобных [[княства]]ў. [[Файл:Medieval Livonia 1260.svg|thumb|Сярэднявечная Лівонія, 1260]] У высокім [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]] вядомыя як Ліфляндыя або Інфлянты, землі сучаснай Латвіі трапілі спачатку пад нямецкі ўплыў, а пасля — уладу{{Што}}. У XII ст. уверх па Даўгаве актыўна падымаюцца місіянеры, пасланыя Папскім прастолам, але паганцы-балты не спяшаюцца прымаць хрысціянства. Тады Папы натхняюць нямецкіх рыцараў на крыжовы паход ва ўсходнюю Балтыю (1193). У пачатку XIII ст. крыжакамі заснавана Рыга, а ў пачатку XIII ст. на тэрыторыі сучасных Латвіі і Эстоніі створаны [[Лівонскі ордэн]]. У 1282 Рыга становіцца ўсходнім фарпостам гандлёвага [[Ганза|Ганзейскага саюза]]. Пасля заняпаду ордэна Інфлянты ў 1562 годзе трапілі ў склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], а пазней — [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], пры гэтым усходняя латгальская зямля засталася ў складзе ВКЛ пад назвай Інфлянцкага ваяводства. У складзе Рэчы Паспалітай Лівонія мела значную [[Аўтаномія|аўтаномію]]. У пачатку XVII ст. паўночная Латвія была заваявана [[Швецыя]]й. Латвійскія гісторыкі пазітыўна ацэньваюць шведскі перыяд, у гэты час была створана сетка школаў, абмежавана ўлада мясцовых магнатаў. Да XVII ст. сфарміравалася сучасная латышская нацыя. Ад нямецкага і шведскага панавання Латвія атрымала ў спадчыну і [[лютэранства]] як нацыянальную рэлігію. У XVIII ст. тэрыторыя Латвіі была паступова далучана да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]: паводле [[Ніштацкі мірны дагавор|Ніштацкага міру]] Расіі дасталіся [[Відзэмэ]] з [[Рыга]]ю і [[Зэмгалэ]]; у выніку падзелаў Рэчы Паспалітай — [[Латгалія]] і [[Курляндыя]]. Новадалучныя тэрыторыі мелі вялікую аўтаномію: урад, законы, [[Нямецкая мова|нямецкую мову]] як дзяржаўную. У Балтыі раней за астатнюю Расію быў адменены прыгон — у 1818—1819 гадах. У сярэдзіне XIX ст. шырока разгарнуўся латышскі нацыянальны рух, накіраваны супраць нямецкага засілля; была створана арганізацыя «Маладая Латвія». [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Паўстанне 1863 года]] Латвію практычна не закранула, але да краіны дакацілася хваля [[Русіфікацыя|русіфікацыі]]. Зрэшты, нацыяналісты таго часу не бачылі ў ёй зла і асноўнае, што можна сказаць аб нацыянальным руху канца стагоддзя: ён моцна палявеў. Два стагоддзі Расійскай Імперыі былі адзначаны неверагодным эканамічным бумам: развівалася прамысловасць, будаваліся чыгункі, пашыраўся гандаль. А Рыга стала найбуйнейшым портам імперыі. [[Файл:Riga 1940 Soviet Army.jpg|thumb|left|Чырвоная Армія ўваходзіць у Рыгу, 1940]] Падчас [[Еўрапейскі тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны|Першай Сусветнай вайны]] латвійская зямля стала арэнай баявых дзеянняў. [[18 лістапада]] [[1918]] года Латвія абвясціла незалежнасць ад ахопленай рэвалюцыяй Расіі. У 1920 годзе Савецкая Расія прызнала незалежнасць Латвіі. У 1934 годзе Латвія стала аўтарытарнай дзяржавай пад уладай прэзідэнта Карліса Улманіса. 17 ліпеня 1940 года Латвія згодна з [[Пакт Молатава-Рыбентропа|Пактам Молатава-Рыбентропа]] была ўключана ў склад [[СССР]] на правах рэспублікі. З 1941 па 1945 гады, падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], нямецкі [[вермахт]] акупаваў Латвію, якая стала [[Генеральная акруга Латвія|Генеральнай акругай Латвіяй]] у складзе [[Рэйхскамісарыят Остланд|Рэйхскамісарыята Остланд]]. Пачаліся акцыі [[Халакост у Латвіі|знішчэння нямецкімі акупантамі яўрэяў]], пры ўдзеле добраахвотнікаў з латышоў (у прыватнасці, каманды Арайса), што прывяло да амаль поўнага знішчэння яўрэйскай грамады Латвіі. У 1944—1945 гадах краіна была зноў занята савецкімі войскамі. За гэтым адбылася новая хваля дэпартацый латышоў углыб СССР. 21 жніўня 1991 года Латвія аднавіла незалежнасць. Урад дзяржавы ўзяў курс на еўраінтэграцыю, не стаў далучацца да пост-савецкага аб’яднання [[СНД]]. На працягу 1990-х гадоў краіна прайшла праз шэраг маштабных дэмакратычных і рыначных рэформ. 20 верасня 2003 года на рэферэндуме 67 % латвійцаў выказаліся за ўступленне краіны ў [[Еўрапейскі Саюз]] з 1 мая 2004 года (супраць — 32 %, устрымаліся — 0,7 %, прагаласавала 72,5 % выбаршчыкаў). 29 сакавіка 2004 года Латвія стала членам [[НАТА]]. == Дзяржаўны лад і палітыка == {{main|Палітыка Латвіі}} Латвія — [[рэспубліка]]. Дзейнічае Канстытуцыя 1922 года, адноўленая і мадыфікаваная 6 ліпеня 1993. Кіраўнік дзяржавы — [[Прэзідэнты Латвіі|прэзідэнт]], якога выбірае [[парламент]] на 4 гады. Заканадаўчая ўлада належыць аднапалатнаму парламенту — [[Сейм Латвіі|Сейму]] (100 дэпутатаў), які выбіраецца на 4 гады. Выканаўчая ўлада належыць ураду на чале з [[прэм’ер-міністр]]ам, якога прызначае прэзідэнт. == Адміністрацыйны падзел == Да 2009 Латвія мела двухузроўневы падзел, па вышэйшым узроўні яна падзялялася на 26 раёнаў і 7 гарадоў асаблівага статусу. У выніку рэформы ўтвораны адзін узровень адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу: 109 муніцыпалітэтаў (лат. ''novadi'') і 9 рэспубліканскіх гарадоў (лат.: ''republikas pilsētas''). Пасля рэформы 2021 года ў краіне 33 муніцыпалітэты, якія часта супадаюць з былымі раёнамі, і 10 дзяржаўных гарадоў (лат.: ''valstspilsētas''). == Адносіны з Беларуссю == [[Файл:1209 (25-hoddzie ŭstaliavannia dyplamatyčnych adnosin pamiž Respublikaj Bielaruś i Latvijskaj Respublikaj).jpg|thumb|[[Паштовая марка]] [[Беларусь|Беларусі]], прысвечана 25-годдзю беларуска-латвійскіх адносін, 2017 год.]] {{main|Беларуска-латвійскія адносіны}} У снежні 1991 года Рэспубліка Беларусь і Латвійская Рэспубліка падпісалі Дэкларацыю аб прынцыпах добрасуседскіх адносін. У 1993 годзе ў [[Мінск]]у адкрылася латвійскае пасольства, а ў Рызе — беларускае. У 1994 годзе Беларусь адкрыла генеральнае консульства ў [[Даўгаўпілс|Дзвінску]], а Латвія — у [[Віцебск]]у<ref name="Ціхаміраў">[[Аляксандр Ціхаміраў]]. [http://www.pagonia.org/index.php?option=com_content&task=view&id=27174&Itemid=19 Рыгу падштурхоўваюць адліга і крызіс]{{Недаступная спасылка}}// [[Пагоня (1992)|Пагоня]]. 9 сакавіка 2009</ref>. У 1993 годзе Латвію наведаў з візітам міністр замежных спраў Беларусі [[Пётр Кузьміч Краўчанка]]. У 1995 годзе ў Мінску двойчы пабываў прэм’ер-міністр Латвіі [[Марыс Гайліс]]. У тым жа годзе ўпершыню адбыўся візіт у Беларусь дэлегацыі латвійскага парламента. У верасні 1997 года на міжнароднай нарадзе ў [[Вільнюс]]е адбылася сустрэча прэзідэнтаў. У 2006 годзе Латвія аб’явіла, што не дапусціць на сваю тэрыторыю вышэйшых службовых асоб Беларусі, якія маюць дачыненне да парушэння правоў чалавека і дэмакратычных норм. Латвія з’яўляецца адной з нешматлікіх краін Еўрасаюза, у якія ў XXI стагоддзі здзейсніў візіт [[прэм’ер-міністр Беларусі]].<ref>[http://naviny.by/rubrics/economic/2010/09/23/ic_news_113_352445/ Сідорскі здзяйсняе працоўны візіт у Латвію] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100929131643/http://naviny.by/rubrics/economic/2010/09/23/ic_news_113_352445/ |date=29 верасня 2010 }}</ref> У жніўні 1993 года Беларусь і Латвія падпісалі пагадненне аб прыгранічных пунктах пропуску, у лютым 1994 года — пагадненне, якое спрашчае працэдуру пропуску праз мяжу жыхароў прыгранічных тэрыторый. 21 лютага 1994 года ўрады падпісалі Дамову аб мяжы. За аснову мяжы была прынята лінія, якая склалася да моманту ўключэння Латвіі ў склад [[СССР]] у 1940 годзе. У маі 1998 года бакі пачалі працэс дэмаркацыі і ў кастрычніку 2006 года завяршылі яго, устанавіўшы апошні памежны знак ля вёскі Карасіна ў [[Браслаўскі раён|Браслаўскім раёне]].<ref name="Ціхаміраў"/>. == Узброеныя сілы == {{main|Нацыянальныя ўзброеныя сілы Латвійскай Рэспублікі}} == Насельніцтва == {{main|Насельніцтва Латвіі}} [[Файл:Population-of-Latvia.PNG|thumb|Дынаміка колькасці насельніцтва, 1920—2015]] У канцы 2010-х у Латвіі пражывае каля 2 млн чалавек, гэта больш за Эстонію, але менш за Літву. Да пачатку 1990-х насельніцтва краіны павялічвалася і на сваім піку (1990) дасягнула 2,67 млн чал. Пасля распаду СССР і ўступлення Латвіі ў ЕС колькасць насельніцтва краіны паменшылася на 0,7 млн чал. або на 27 % і працягвае памяншацца. У 2017 годзе ў Латвіі жыло столькі ж народу, колькі ў 1950-м. Падобныя тэмпы дэпапуляцыі ў свеце толькі ў Літвы і Балгарыі. Скарачэнне колькасці насельніцтва мае пад сабою два складнікі: перавышэнне смяротнасці (14,5 на адну тысячу) над нараджальнасцю (9,7) і міграцыйны адток у краіны Заходняй Еўропы (-6). Такім чынам, тэмп змяншэння насельніцтва Літвы ў 2017 склаў −1,08 %<ref name="cia.gov">https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/lg.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150905150547/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/lg.html |date=5 верасня 2015 }}</ref>. [[Файл:Latvijas novadi.rus.png|thumb|Сукупная доля рускіх, беларусаў, украінцаў у землях Латвіі, перапіс 2011]] Латвія — шматнацыянальная дзяржава з перавагай тытульнай нацыі. Дадзеныя аб нацыянальным складзе ўзятыя з апошняга перапісу (2011): з двухмільённага насельніцтва краіны 62,1 % складаюць [[латышы]], 26,9 % — [[рускія]], 3,3 % — [[беларусы]], 2,2 % — [[украінцы]], 2,2 — [[палякі]], 1,2 % — [[літоўцы]], 2,1 % — іншыя этнічныя групы (сярод іх [[эстонцы]], [[немцы]], [[лівы]], яўрэі)<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic-comm2011.htm |title=Архіўная копія |access-date=15 жніўня 2018 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012011/http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic-comm2011.htm |url-status=dead }}</ref>. Для параўнання: перапіс 1935 года зафіксаваў долю латышоў, роўную 76,9 %, а рускіх — 8,8 %; да Другой Сусветнай вайны вялікую этнічную меншасць складалі прыбалтыйскія немцы, амаль цалкам прымусова рэпатрыяваныя ў Германію ў 1939—1941. Пасля вайны адбываўся магутны прыток працоўных мігрантаў з іншых рэспублік СССР, у асноўным славян, і апошні савецкі перапіс (1989) адзначыў долю латышоў у 52,05 %, а рускіх — 33,96 %, у час незалежнасці рост удзельнай вагі тытульнай нацыі суправаджаецца змяншэннем долі астатніх меншасцей. Латышы абсалютна пераважаюць у сельскай мясцовасці, у вялікіх гарадах (Рыга, Даўгаўпілс) іх доля меншая за сукупную долю прадстаўнікоў іншых нацый. У Латвіі дагэтуль здараюцца канфлікты вакол рускай меншасці, прадстаўнікі якой часта адмаўляюцца атрымліваць латышскае грамадзянства па ўстаноўленай працэдуры, якая прадугледжвае іспыт па латышскай мове, а латышскія ўлады парушаюць правы рускіх на навучанне на роднай мове. Прыкладна траціна рускамоўных мае статус неграмадзян і не мае права голасу на выбарах і некаторых іншых правоў і свабод грамадзян. На 2022 год 9,7 % насельніцтва краіны не мае ніякага грамадзянства.<ref>[https://lvportals.lv/dienaskartiba/341677-latvija-iebraukuso-skaits-lidzsvaro-aizbrauceju-skaitu-2022 Демографическая статистика Латвии]</ref> Паводле некаторых дадзеных<ref name="cia.gov" />, Латвія адносіцца да самых нерэлігійных краін свету. Каля 64 % насельніцтва не атаясняе сябе ні з якой рэлігіяй. [[Лютэранства]], традыцыйную веру латышоў, спавядае каля 19 % насельніцтва (паводле іншых дадзеных — 34,2 %), яшчэ 15-17 % адносяць сябе да праваслаўных, гэта ў асноўным рускамоўнае насельніцтва. Палякі і літоўцы, а таксама частка латгальскіх латышоў — каталікі (па некаторых дадзеных — да 20 %).<ref name="cia.gov" /> Насельніцтва размешчана па тэрыторыі краіны даволі раўнамерна пры сярэдняй шчыльнасці каля 30 чалавек на кв.км. У 2018 годзе крыху больш за дзве траціны латышоў (68,1 %) жыло ў гарадах. Буйнейшы горад Латвіі і ўсёй Балтыі — Рыга (637 тыс. у 2018)<ref name="cia.gov" />. Наступныя буйныя гарады на парадак меншыя за сталіцу: Даўгаўпілс, 93 тыс.; [[Ліепая]], 76 тыс.; [[Елгава]], 59 тыс.; Юрмала, 50 тыс.<ref>https://www.csb.gov.lv/sites/default/files/publikacijas/2015/Nr%2012%20Latvijas%202011.gada%20Tautas%20skaitisanas%20rezultati_Results%20of%20the%202011%20Population%20and%20housing%20census%20in%20Latvia%20(15_00)_LV_EN.pdf</ref> === Адукацыя і навука === {{main|Адукацыя ў Латвіі}} Далучэнне Латвіі да [[СССР]] змяніў усе сферы культурнага жыцця, уключаючы сістэму адукацыі. Усе ўзроўні сістэмы адукацыі развіваліся па двух моўных кірунках — латышскім і рускім, латышы знаёміліся з інтэрнацыянальнай культурай народаў СССР і іншых краін. З пачатку XXI ст. у краіне праводзяць палітыку дэрусіфікацыі сістэмы адукацыі. == Эканоміка == {{main|Эканоміка Латвіі}} Эканоміка сучаснай Латвіі, як і яе балтыйскіх суседзяў, сфарміравалася ў выніку перабудовы гаспадаркі з планавага ўзору на рынкавы пасля распаду СССР і наступнай еўраінтэграцыі. Гэтыя працэсы прывялі да скарачэння ўдзельнай вагі галін цяжкай прамысловасці, павелічэння ролі і долі сферы паслуг у ВУП да 75 %<ref name="cia.gov" />, імклівага росту агульнага дабрабыту. ВУП на душу насельніцтва па ППЗ у 2018 складае амаль 30000, што крыху меней за Эстонію і Літву. З 2014 Латвія з’яўляецца часткай [[Еўразона|еўразоны]], з 2016 — [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця|Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця]]. Асабліва хуткімі тэмпамі латвійская эканоміка развівалася ў 2000—2007 гадах, за што Латвія разам з Літвой і Эстоніяй былі названыя «[[Балтыйскія тыгры|Балтыйскімі тыграмі]]». Сусветны крызіс 2008—2009 негатыўна паўплываў на гаспадаркі «тыграў». У 2009 годзе ВУП Латвіі скараціўся на 14 %, і, нягледзячы на ўстойлівы рост эканомікі пачынаючы з 2011, толькі да 2017 года краіна здолела вярнуцца на дакрызісны ўзровень. Да сур’ёзных выклікаў, з якімі прыходзіцца змагацца сучаснай латвійскай эканоміцы, адносяцца высокі ўзровень карупцыі, што дасюль адпужвае інвестараў<ref name="cia.gov" />; а таксама дэпапуляцыя і эміграцыя, што адмоўна адбіваюцца на колькасці і якасці працоўнай сілы. У Латвіі адзін з найвышэйшых у ЕС паказчыкаў эканамічнай няроўнасці. [[Файл:Plavinu HES.JPG|thumb|Плявіньская ГЭС]] У складзе СССР Латвія вылучалася развітым цяжкім машынабудаваннем, тут збіраліся электрацягнікі (Рыга), мікрааўтобусы (Елгава). Сённяшняя Латвія — невялікая краіна з адкрытай эканомікай, інтэграванай у агульнаеўрапейскую гаспадарку, з коштам экспарту большым за палову ВУП<ref name="cia.gov" />. Найважнейшай галіной прамысловасці Латвіі застаецца [[машынабудаванне]], прычым, на першае месца ў складзе галіны ў XXI стагоддзі высунулася электроніка; ажыццяўляецца зборка аўтамабіляў. Іншыя галіны прамысловасці: фармацэўтыка, вытворчасць мэблі і тэкстыльная прамысловасць. Апроч таго, важную ролю маюць марское рыбалоўства, сельская гаспадарка і звязаная з імі харчовая прамысловасць. Латвія мае тры вялікіх гідраэлектрастанцыі на Даўгаве: [[Плявіньская ГЭС]] (825 МВт), Рыжская ГЭС (402 МВт) і Кегумская ГЭС (192 МВт). У апошнія гады пабудавана некалькі дзясяткаў ветраных электрастанцый рознага маштабу. Выгаднае эканоміка-геаграфічнае становішча дазваляе зарабляць на транзіце нафты і нафтапрадуктаў з Расіі і Беларусі. Традыцыйна вялікае значэнне мае [[турызм]], што зноў перажывае рост пасля атрымання незалежнасці. У знешнім гандлі для Латвіі характэрны ўстойлівы адмоўны баланс (-7 млрд долараў у 2016). Аснову экспартнай прадукцыі складаюць драўніна і вырабы з яе, прадукцыя харчовай прамысловасці і машынабудавання. Найважнейшыя гандлёвыя партнёры Латвіі — краіны Паўночнай Еўропы (безумоўна, у першую чаргу тут вылучаюцца балтыйскія суседзі (28 % экспарту і 18 % імпарту ў 2016)); Расійская Федэрацыя (24 % імпарту, у першую чаргу, вуглевадародаў), Польшча, Германія<ref>http://atlas.cid.harvard.edu/explore/?country=132&partner=undefined&product=undefined&productClass=HS&startYear=undefined&target=Partner&year=2016</ref>. Доля Беларусі ў латвійскім экспарце складае 0,94 %, у імпарце — 1,23 %. == Транспарт == Транспартная інфраструктура Латвіі добра развітая. Цэнтр транспартнай сеткі — сталіца Рыга. === Чыгунка === {{main|Латвійская чыгунка}} За апошнія 10 гадоў чыгунка перажыла вялікае зніжэнне пасажырапатоку. Найбуйнейшае прадпрыемства чыгункі — LDZ ([[Latvijas dzelzceļš]]). Важнымі застаюцца таварныя перавозкі да балтыйскіх портаў, прыгарадныя электрычкі ў Рыжскай агламерацыі, пасажырскія перавозкі з Рыгі ў [[Даўгаўпілс]], а таксама з Рыгі ў Вільнюс, Каўнас, Мінск, Маскву і Санкт-Пецярбург. === Авіяцыйны транспарт === Буйнейшы аэрапорт краіны знаходзіцца ў Рызе. Таксама там размешчана найбуйнейшая авіякампанія Латвіі — [[airBaltic]], што ажыццяўляе рэйсы ў Скандынавію, краіны Цэнтральнай Еўропы і іншыя краіны Прыбалтыкі. [[Файл:Ventspils osta.jpg|thumb|Вентспілскі свабодны порт]] === Аўтамабільны транспарт === Латвія мае прамянёвую сістэму шашэй з цэнтрам у Рызе. Важнае значэнне мае аўтастрада [[Via Baltica]], што ідзе праз усю краіну з поўначы на поўдзень праз Рыгу. === Марскі транспарт === Марскі транспарт на Балтыцы — важны складнік транспартнай сістэмы рэгіёна з Сярэднявечча. Марскія парты Латвіі — Рыга, Вентспілс і Ліепая. Паромныя маршруты злучаюць Латвію з краінамі [[Скандынавія|Скандынавіі]], Польшчай, [[Германія]]й. Апроч таго, багата марскіх камунікацый ідуць уздоўж латышскага ўзбярэжжа. == Культура і грамадства == За сваю гісторыю Латвія трапляла пад культурныя ўплывы розных краін. Найбольш яскравы ўплыў краін Паўночнай Еўропы. Архітэктура старых гарадоў тыповая для гарадоў Ганзы. Таксама і сучасная латышская культура мае шчыльныя сувязі з шведскай, фінскай і, асабліва, нямецкай культурамі. Важную ролю ва ўтварэнні культурнага ландшафту Латвіі адыграла расійскае панаванне, што доўжылася амаль два стагоддзі. Руская мова дагэтуль вельмі пашыраная ў краіне, асабліва ў гарадах і на ўсходзе, сярод рускіх і іншых нацыянальных груп, што складаюць да 40 % насельніцтва. Частка сучаснай Латвіі вакол Даўгаўпілса (Латгалія) гістарычна была населена беларусамі, уваходзіла ў Полацкае княства і нават была ўключана ў склад [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] ў 1918 годзе. Сам Даўгаўпілс мае адпаведную беларускую назву — Дзвінск. Апроч таго, у Латвіі пражывае народнасць ліваў колькасцю 170 чалавек,<ref>[https://www.latvia.eu/ru/latvians/latvian-livs Latvia.eu. Ливы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220716233805/https://www.latvia.eu/ru/latvians/latvian-livs |date=16 ліпеня 2022 }}</ref> перш за ўсё ў Рызе і некаторых прыморскіх вёсках. Пануючай у Латвіі рэлігіяй пасля Рэфармацыі стала [[лютэранства]], за выняткам пераважна [[каталіцтва|каталіцкай]] Латгаліі. Сярод рускамоўных латвійцаў пашыранае [[праваслаўе]]. Колькасць рэгулярна наведваючых царкву ў Латвіі сёння вельмі малая, ці не самая нізкая ў Еўропе. [[Латышская лютэранская царква]] вельмі кансерватыўная і адмаўляе жанчынам у праве прапаведаваць, у чым яна супярэчыць з латышскай лютэранскай царквой у замежжы ў Швецыі і іншых краінах. Вялікую ролю граюць абрады і элементы традыцыйных балцкіх вераванняў. Самае яскравае народнае свята ў латышоў — Купалле (Ligo), з якім таксама звязана шмат звычаяў і абрадаў. Латвія знакамітая сваёй культурай народных спеваў. Тыповая латышская форма спеваў — Дайны, чатырохрадковыя, невершаваныя спевы на розныя тэмы, ад міфалагічных да побытавых сюжэтаў. Этнографамі было сабрана больш за мільён народных дайнаў, што ёсць рэкордам, зважаючы на колькасць насельніцтва невялікай Латвіі. Запіс дагэтуль перадаваных у вуснай форме дайнаў пачаў пад канец XIX ст. Крыш’яніс Баронс; сабраная ім для гэтага Шафа Дайнаў дагэтуль з’яўляецца свайго кшталту нацыянальнай святыняй. Кожныя 5 год у Рызе (за савецкім часам — за мяжой) праходзіць вялікае Спеўніцкае свята, у якім бяруць удзел тысячы латышскіх і замежных хораў, хораў латышскае дыяспары. Як і ў Эстоніі, гарадская культура і буйныя паны ў Латвіі былі да Рэвалюцыі 1917 года нямецкамоўнымі. Таксама нямецкамоўнаю была інтэлігенцыя. Падчас Другой Сусветнай вайны нямецкая меншасць была вывезена ў Германію. Таксама амаль не засталося ў Латвіі пасля Другой Сусветнай вайны яўрэяў. == Цікавае == Паводле некаторых вучоных, у Латвіі ў 1510 г. была ўстаноўлена першая яліна ў свеце. Іншая тэорыя адносіць гэта вынаходніцтва да [[Страсбург]]а ў французскім [[Эльзас]]е. == Гл. таксама == * [[Гарадзішча Даўгмале]] * [[Рэферэндум у Латвіі (2012)|Рэферэндум у Латвіі]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9}} * ''Блейере, Д.'' История Латвии. XX век / Д. Блейере [и др.]; [пер. Жанна Эзит]. — Рига : Jumava, 2005. — 473 с. * ''Воробьева, Л. М.'' История Латвии от Российской империи к СССР / Л. М. Воробьева ; Фонд содействия актуальным ист. исслед. «Историческая память», Российский ин-т стратегических исслед. — Москва : Фонд «Историческая память» : РИСИ, 2009. — 384 с. * ''Плаканс, А.'' Краткая история стран Балтии: [перевод с английского] / А. Плаканс. — Москва : Весь Мир, 2016. — 478 с. * ''Plakans, A.'' The Latvians : a short history / A. Plakans. — Stanford, Calif. : Hoover Institution Press, Stanford University, 1995. — 257 p. {{Краіны Еўропы}} {{Еўрапейскі Саюз}} {{НАТА}} {{Краіны ў Балтыйскага мора}} {{Міжземнаморскі Саюз}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Латвія| ]] [[Катэгорыя:Краіны Еўрапейскага Саюза]] [[Катэгорыя:Дзяржавы НАТА]] o52uslge4wokzm1khqx3l3qnmma4gd1 4 16411 5165544 5164395 2026-07-13T19:28:13Z DobryBrat 5701 /* Кэнто Масуда */ вынік 5165544 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Міхаіл Канстанцінавіч Лазар]] == : {{Выдаліць}} Ні публікацый, ні АК. --[[Удзельнік:Autumndancer|Autumndancer]] ([[Размовы з удзельнікам:Autumndancer|размовы]]) 08:30, 23 чэрвеня 2026 (+03) == [[Metal Gear Solid 3: Snake Eater]] == Машынны недапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:40, 6 чэрвеня 2026 (+03) :пераклад не машынны, проста я перакладаў менавіта так каб ўсё было як у англійскім тэксце. гад дэмн [[Удзельнік:ABECOME SAWYER|ABECOME SAWYER]] ([[Размовы з удзельнікам:ABECOME SAWYER|размовы]]) 09:58, 7 чэрвеня 2026 (+03) == [[Кэнто Масуда]] == {{закрыта}} Вынесены да выдалення а 03:12 31 сакавіка 2026 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Wooze}} з каментарыем: «not notable + crosswiki spam». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 15:24, 6 чэрвеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, наконт ''not notable'' можна было б паспрачацца, калі б у артыкуле меўся змест. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 6 чэрвеня 2026 (+03). {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:28, 13 ліпеня 2026 (+03) == [[Праваабаронцы за свабодныя выбары]] == Значнасць сумнеўная, ніякіх крыніц, апроч афіляваных інфастаронак, але ёсць некалькі спасылак з іншых артыкулаў на яго. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:54, 4 чэрвеня 2026 (+03) * Яго дублікат «[[Лагон]]», ці то ЛагоС, выставіў да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:10, 4 чэрвеня 2026 (+03) == [[NGC 971]] == Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) {{/Падвал}} i8onbua4vye82cwnw1psgoioxjnv4pj 0 17021 5165680 4993693 2026-07-14T01:52:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165680 wikitext text/x-wiki {{Этнас |назва = Рускія |выява = |саманазва = Русские |колькасць = Каля 133 млн.<ref name=JoshuaProject>{{cite web|url=http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=14598|title=People: Russian|lang=en|access-date=2012-02-28|archive-url=https://www.webcitation.org/67yTcdTll?url=http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=14598|archive-date=27 мая 2012|url-status=live}}{{en icon}}</ref> (2014): | рассяленне = {{RUS}}: 111 016 896 (перапіс [[2010]] г.)<ref name="этнорф2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls Усерасійскі перапіс насельніцтва 2010. Нацыянальны склад насельніцтва РФ 2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211223052305/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |date=23 снежня 2021 }}{{ru icon}}</ref><ref name="рг">[http://www.rg.ru/2011/12/16/stat.html Вось якія мы — расіяне. Аб выніках Усерасійскага перапісу насельніцтва 2010 года]{{ru icon}}</ref><ref>Без уліку акупаваных [[Расія]]й у 2014 годзе [[Украіна|ўкраінскіх]] тэрыторый.</ref> {{UKR}}: 8 334 141 (перапіс [[2001]] г.):<ref name="perepisU">{{cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|title=Усеўкраінскі перапіс насельніцтва. Руская версія. Вынікі. Нацыянальнасць і родная мова|lang=ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6171e8TFd?url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|archive-date=21 жніўня 2011|access-date=19 жніўня 2014|url-status=live}}</ref> * [[File:Flag of Donetsk Oblast.svg|22px]] [[Данецкая вобласць]]: 1 844 399 * [[File:Flag of Crimea.svg|22px]] [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]]: 1 180 400 * [[File:Luhansk-Oblast-flag.gif|22px]] [[Луганская вобласць]]: 991 825 * [[File:Flag Kh-region.png|22px]] [[Харкаўская вобласць]]: 742 000 * [[File:Flag of Dnipropetrovsk Oblast.png|22px]] [[Днепрапятроўская вобласць]]: 627 531 * [[File:Flag of Odesa Oblast.svg|22px]] [[Адэская вобласць]]: 508 500 * [[File:Flag of Zaporizhia Oblast.svg|22px]] [[Запарожская вобласць]]: 476 748 * [[File:Flag of Kyiv Kurovskyi.svg|22px]] [[Кіеў]]: 337 300 * [[File:Flag of Sevastopol.svg|22px]] [[Севастопаль]]: 269 953 * [[File:Flag of Nikolayev oblast.svg|22px]] [[Мікалаеўская вобласць]]: 177 500 * [[File:Flag of Kherson Oblast.svg|22px]] [[Херсонская вобласць]]: 165 200 * [[File:Flag of Sumy Oblast.png|22px]] [[Сумская вобласць]]: 121 700 * [[File:Flag of Poltava Oblast.svg|22px]] [[Палтаўская вобласць]]: 117 100 * [[File:Flag of Kyiv Oblast.svg|22px]] [[Кіеўская вобласць]]: 109 300 {{KAZ}}: 3 685 009 (ацэнка [[2014]] г.):<ref name="Этнодемограф">[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT081783 Агенцтва Рэспублікі Казахстан па статыстыцы. Этнадэмаграфічны зборнік Рэспублікі Казахстан 2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171108091746/http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT081783 |date=8 лістапада 2017 }}{{ru icon}}</ref> * [[Файл:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|22px]] [[Усходне-Казахстанская вобласць]]: 529 286 * [[Файл:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|22px]] [[Карагандзінская вобласць]]: 512 769 * [[Файл:Flag of Almaty.svg|22px]] [[Алматы]]: 447 259 * [[Файл:Logo kostanay.jpg|22px]] [[Кастанайская вобласць]]: 371 019 * [[Файл:Алматы облысы герб.png|22px]] [[Алмацінская вобласць]]: 301 713 * [[Файл:North Kazakhstan province seal.svg|22px]] [[Паўночна-Казахстанская вобласць]]: 287 562 * [[Файл:Logo Pavlodar region.png|22px]] [[Паўладарская вобласць]]: 280 447 * [[Файл:Coat of Arms of Aqmola Province.png|22px]] [[Акмалінская вобласць]]: 253 458 * [[Файл:Turkistan region seal.png|22px]] [[Паўднёва-Казахстанская вобласць]]: 132 393 * [[Файл:New flag of Astana.svg|22px]] [[Астана]]: 132 103 * [[Заходне-Казахстанская вобласць]]: 130 767 * [[Файл:Zhambyl province seal.png|22px]] [[Жамбылская вобласць]]: 116 632 {{USA}}: 3 163 084 (ацэнка [[2009]] г.):<ref name=census1>{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_DP2&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-tree_id=306&-redoLog=false&-geo_id=01000US&-format=&-_lang=en&-search_map_config= |title=Selected Social Characteristics in the United States: 2009 |publisher=U.S. Census American Community Survey |year=2009 |access-date=19 жніўня 2014 |archive-url=https://archive.today/20200211182006/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_DP2&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-tree_id=306&-redoLog=false&-geo_id=01000US&-format=&-_lang=en&-search_map_config= |archive-date=11 лютага 2020 |url-status=dead }}{{en icon}}</ref><br /> * [[File:Flag of New York.svg|22px]] [[Нью-Ёрк (штат)|Штат Нью-Ёрк]]: 505 113 * [[File:Flag of California.svg|22px]] [[Каліфорнія|Штат Каліфорнія]]: 449 763 * [[File:Flag of Florida.svg|22px]] [[Фларыда (штат)|Штат Фларыда]]: 249 229 * [[File:Flag of Pennsylvania.svg|22px]] [[Пенсільванія|Штат Пенсільванія]]: 213 855 * [[File:Flag of New Jersey.svg|22px]] [[Нью-Джэрсі|Штат Нью-Джэрсі]]: 197 126 * [[File:Flag of Illinois.svg|22px]] [[Ілінойс|Штат Ілінойс]]: 140 254 * [[File:Flag of Massachusetts.svg|22px]] [[Масачусетс|Штат Масачусетс]]: 122 724 {{BLR}}: 785 084 (перапіс [[2009]] г.):<ref name="belstat.gov.by">[https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf Вынікі перапісу насельніцтва Беларусі 2009 г. Нацыянальны склад.]{{ru icon}}</ref><br /> * [[Файл:Flag of Minsk, Belarus.svg|22px]] [[Мінск]]: 184 070 * [[Файл:Flag of Vitsebsk Voblasts.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]: 124 958 * [[Файл:Flag of Homyel Voblast.svg|22px]] [[Гомельская вобласць]]: 111 085 * [[Файл:Flag of Minsk Voblast.svg|22px]] [[Мінская вобласць]]: 101 579 {{UZB}}: 593 000 (ацэнка [[2012]] г.):<ref>[http://joshuaproject.net/countries/UZ?page=2 Uzbekistan Joshua Project]</ref><br /> * [[Файл:Tashkent emblem.jpg|22px]] [[Ташкент]]: 440 000 (ацэнка [[2009]] г.)<ref name="Gorod">[http://tashkent.uz/ru/articles/22/ Даведка аб горадзе на афіцыйным сайце хакіміята г. Ташкент] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120125175336/http://tashkent.uz/ru/articles/22/ |date=25 студзеня 2012 }}[http://tashkent.uz/ru/articles/354/ Насельніцтва Ташкента] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120126030620/http://tashkent.uz/ru/articles/354/ |date=26 студзеня 2012 }}</ref> {{LAT}}: 531 324 (ацэнка [[2013]] г.):<ref name="терЛР">[http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic2013.htm Насельніцтва Латвіі 2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131202101330/http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic2013.htm |date=2 снежня 2013 }}{{ref-lv}}</ref><br /> * [[Файл:Flag of Riga.svg|22px]] [[Рыга]]: 249 282 * [[Файл:Flag of Daugavpils.svg|22px]] [[Даўгаўпілс]]: 45 061 * [[Файл:Flag of Liepāja.svg|22px]] [[Ліепая]]: 22 268 * [[Файл:Flag of Jurmala.svg|22px]] [[Юрмала]]: 17 258 * [[Файл:Jelgava flag.svg|22px]] [[Елгава]]: 15 810 * [[Файл:Flag of Rēzekne.svg|22px]] [[Рэзэкнэ]]: 13 875 {{CAN}}: 500 600 (перапіс [[2006]] г.):<ref>[http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/demo26a-eng.htm Population by selected ethnic origins, by province and territory (2006 Census) (Statistics Canada)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110115234252/http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/demo26a-eng.htm |date=15 студзеня 2011 }}{{en icon}}</ref><br /> * [[Файл:Flag of Ontario.svg|22px]] [[Антарыа (правінцыя)|Правінцыя Антарыа]]: 167 365 * [[Файл:Flag of British Columbia.svg|22px]] [[Брытанская Калумбія|Правінцыя Брытанская Калумбія]]: 114 105 * [[Файл:Flag of Alberta.svg|22px]] [[Альберта (правінцыя)|Правінцыя Альберта]]: 92 020 * [[Файл:Flag of Manitoba.svg|22px]] [[Манітоба|Правінцыя Манітоба]]: 45 625 * [[Файл:Flag of Quebec.svg|22px]] [[Квебек (правінцыя)|Правінцыя Квебек]]: 40 155 * [[Файл:Flag of Saskatchewan.svg|22px]] [[Саскачэван (правінцыя)|Правінцыя Саскачэван]]: 35 050 {{KGZ}}: 381 562 (ацэнка [[2012]] г.):<ref name="Kir">[http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf Нацыянальны статыстычны камітэт Кыргызскай Рэспублікі. Нацыянальны склад насельніцтва (ацэнка 1 студзеня 2012 года)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131113151445/http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf |date=13 лістапада 2013 }}{{ru icon}}</ref><br /> * [[Файл:Flag of Bishkek.svg|22px]] [[Бішкек]]: 192 080 (перапіс [[2009]] г.)<ref name="Этно2009.Бишкек">[https://web.archive.org/web/20120321015617/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%91%D0%B8%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BA.pdf Перапіс насельніцтва Кыргызстана 2009. Бішкек]{{ru icon}}</ref> * [[Файл:Flag of Chuy Province.svg|22px]] [[Чуйская вобласць]]: 167 135 (перапіс [[2009]] г.)<ref name="Этно2009.Чуй">[https://web.archive.org/web/20110810174007/http://212.42.101.100:8088/nacstat/sites/default/files/%D0%A7%D1%83%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C.pdf Перапіс насельніцтва Кыргызстана 2009. Чуйская вобласць]{{ru icon}}</ref> {{EST}}: 332 816 (ацэнка [[2014]] г.):<ref>[http://www.stat.ee/34267 Статкамітэт Эстоніі. База дадзеных насельніцтва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180104172617/http://www.stat.ee/34267 |date=4 студзеня 2018 }}{{ref-ee}}</ref><br /> * [[Файл:Flag of et-Harju maakond.svg|22px]] [[Павет Хар’ю]]: 179 355 * [[Файл:Ida-Virumaa lipp.svg|22px]] [[Павет Іда-Віру]]: 108 537 {{MOL}}: 201 218 (перапіс [[2004]] г.):<ref name="ReferenceB">[http://www.demoscope.ru/weekly/2006/0249/analit08.php Дэмаскоп. Некаторыя вынікі перапісу 2004 года ў Малдове]{{ru icon}}</ref><ref>Без уліку [[ПМР]]</ref><br /> * [[Файл:Flag of Chișinău.svg|22px]] [[Кішынёў]]: 99 149 * [[Файл:Balti flag 2006.png|22px]] [[Бэлць|Бельцы]]: 24 546 * [[Файл:Flag of District Cahul.svg|22px]] [[Кагульскі раён]]: 7702 * [[Файл:Flag of Gagauzia.svg|22px]] [[Гагаузія]]: 5941 * [[Файл:Steag raionul edinet.svg|22px]] [[Едзінецкі раён]]: 5083 {{LIT}}: 171 100 (ацэнка [[2012]] г.):<ref name="stat.gov.lt">[http://db1.stat.gov.lt/statbank/default.asp?w=1440 Дэпартамент статыстыкі Літвы. Насельніцтва і сацыяльная статыстыка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120107231809/http://db1.stat.gov.lt/statbank/default.asp?w=1440 |date=7 студзеня 2012 }} ([http://db1.stat.gov.lt/statbank/SelectVarVal/Define.asp?Maintable=M3010215&PLanguage=1 M3010215: Population at the beginning of the year by ethnicity (1979 -> 2011)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110722151720/http://db1.stat.gov.lt/statbank/SelectVarVal/Define.asp?Maintable=M3010215&PLanguage=1 |date=22 ліпеня 2011 }}{{ref-en}}</ref><br /> * [[Файл:Vilnius County flag.svg|22px]] [[Вільнюскі павет]]: 83 281 * [[Файл:LTU Klaipedos apskritis flag.svg|22px]] [[Клайпедскі павет]]: 35 265 * [[Файл:LTU Kauno apskritis flag.svg|22px]] [[Каўнаскі павет]]: 19 784 * [[Файл:Utena County flag.svg|22px]] [[Уцінскі павет]]: 18 905 [[Файл:Flag of Transnistria (state).svg|22px]] [[Прыднястроўе]]: 154 900 (ацэнка [[2012]] г.)<ref>[[Прыднястроўе]] ([[ПМР]]) юрыдычна з'яўляецца часткай Малдовы, фактычна — самаабвешчанай дзяржавай, прызнанай толькі дзвюма часткова прызнанымі дзяржавамі: [[Паўднёвая Асеція]] і [[Абхазія]]. Перапіс насельніцтва ў [[Малдова|Малдове]] 5—12 кастрычніка [[2004]] г. праводзіўся без уліку насельніцтва [[ПМР]]. У [[ПМР]] у 2004 г. праводзіўся самастойны перапіс насельніцтва 11-18 лістапада 2004 г.([http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0213/panorm01.php#2 Дэмаскоп. Вынікі перапісу насельніцтва ПМР 2004 г.]){{ru icon}}</ref><ref>[http://www.mepmr.org/pdf/stat-2013.pdf Статыстычны штогоднік 2013 ПМР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131112165959/http://www.mepmr.org/pdf/stat-2013.pdf |date=12 лістапада 2013 }}{{ru icon}}</ref> {{сцягафікацыя|Туркменістан}}: 100 000 (ацэнка [[2001]] г.) {{сцягафікацыя|Бразілія}}: 137 000<ref>[http://joshuaproject.net/countries/BR?page=9 Brazil Джошуа Проджэкт Бразілія]</ref> {{сцягафікацыя|Азербайджан}}: 119 300 (перапіс [[2009]] г.):<ref name="Azer2009">[https://web.archive.org/web/20121130101713/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls Перапісы насельніцтва Азербайджана 1979, 1989, 1999, 2009 гг.]{{en icon}}</ref><br /> * [[File:Coat of arms of Baku.svg|22px]] [[Баку]]: 108 525 {{сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}: 75 500 (ацэнка [[2012]] г.)<ref>[http://joshuaproject.net/countries/UK?page=4 United Kingdom]</ref> {{сцягафікацыя|Грузія}}: 67 671 (перапіс [[2002]] г.):<ref name="statistics.ge">[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/92/Georgia_Census_2002-_Ethnic_group_by_major_administrative-territorial_units.pdf Перапіс насельніцтва Грузіі 2002 г. Нацыянальны склад]{{ref-en}}</ref><ref>Без Абхазіі і Паўднёвай Асеціі</ref><br /> * [[Файл:Flag of Tbilisi.svg|22px]] [[Тбілісі]]: 32 580 * [[Файл:Flag of Adjara.svg|22px]] [[Аджарыя]]: 9 073 {{сцягафікацыя|Аўстралія}}: 67 055 (перапіс [[2006]] г.)<ref>[http://www.omi.wa.gov.au/components%5CWAPeople2006%5CSect1%5CTable_1-10.pdf Category No. 2068.0 — 2006 Census Tables] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110327222425/http://www.omi.wa.gov.au/components/WAPeople2006/Sect1/Table_1-10.pdf |date=27 сакавіка 2011 }}{{en icon}}</ref> {{сцягафікацыя|Куба}}: 50 200 (перапіс [[2002]] г.)<ref>[http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/index.htm Афіцыйная статыстыка Кубы за 2002 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070203182631/http://www.cubagob.cu/otras_info/censo/index.htm |date=3 лютага 2007 }}{{es icon}}</ref> {{сцягафікацыя|Францыя}}: 37 949 ([[2007]] г.)<ref>{{cite web|url=http://www.ined.fr/en/pop_figures/france/immigrants_foreigners/countries_birth_1999/|title=(2007 census)|publisher=Ined.fr|date=2012-07-06|access-date=2012-07-22|archive-url=https://www.webcitation.org/69f2Fq2bJ?url=http://www.ined.fr/en/pop_figures/france/immigrants_foreigners/countries_birth_1999/|archive-date=4 жніўня 2012|url-status=live}}{{fr icon}}</ref> {{сцягафікацыя|Таджыкістан}}: 34 838 (перапіс [[2010]] г.)<ref name=autogenerated1>[http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf Том 3. Нацыянальны склад і валоданне мовамі, грамадзянства насельніцтва Рэспублікі Таджыкістан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131014054442/http://www.stat.tj/ru/img/526b8592e834fcaaccec26a22965ea2b_1355501132.pdf |date=14 кастрычніка 2013 }}{{ru icon}}</ref> {{сцягафікацыя|Фінляндыя}}: 26 909 (ацэнка [[2008]] г.)<ref>[http://www.finnish.ru/finland/state/vaesto.php Насельніцтва Фінляндыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110127164932/http://finnish.ru/finland/state/vaesto.php |date=27 студзеня 2011 }}{{ru icon}}</ref> {{сцягафікацыя|Румынія}}: 23 487 ([[2011]] г.)<ref>RECENSĂMÂNTUL POPULAŢIEI ŞI AL LOCUINŢELOR 2011: [http://www.constanta.insse.ro/phpfiles/sR_TAB_8.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170202131348/http://www.constanta.insse.ro/phpfiles/sR_TAB_8.pdf |date=2 лютага 2017 }}{{ref-ro}}</ref> {{сцягафікацыя|Кітай}}: 15 609 (перапіс [[2000]] г.)<ref>[http://141.211.142.26/member/census2000/ybListDetail.asp?ID=1# (2000, перапіс)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928214338/http://141.211.142.26/member/census2000/ybListDetail.asp?ID=1 |date=28 верасня 2007 }}</ref> {{сцягафікацыя|Польшча}}: 13 000 (перапіс [[2011]] г.)<ref>[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/narodowy-spis-powszechny-ludnosci-i-mieszkan-2011/przynaleznosc-narodowo-etniczna-ludnosci-nsp-2011,16,1.html Przynależność narodowo-etniczna ludności - NSP 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141027162408/http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/narodowy-spis-powszechny-ludnosci-i-mieszkan-2011/przynaleznosc-narodowo-etniczna-ludnosci-nsp-2011,16,1.html |date=27 кастрычніка 2014 }}{{ref-pl}}</ref> {{сцягафікацыя|Арменія}}: 11 911 (перапіс [[2011]] г.)<ref name="docs.armstat.am">[http://www.armstat.am/file/article/1._bajin_5_583-664.pdf Перапіс насельніцтва Арменіі 2011 г.]{{ru icon}}</ref> {{сцягафікацыя|Балгарыя}}: 9 978 (перапіс [[2011]] г.)<ref>[http://www.nsi.bg/sites/default/files/files/pressreleases/Census2011final.pdf Преброяване 2011 -]{{ref-bg}}</ref><br /> | вымер = | архкультура = | мова = [[Руская мова|Руская]] | мовы зносін = | раса = [[Еўрапеоідная раса]] | рэлігія = '''[[Хрысціянства]]''' ([[праваслаўе]], у тым ліку ''[[стараабрадства]]'') | уваходзіць = [[Усходнія славяне]] | роднасныя = [[Беларусы]], [[украінцы]] і іншыя [[славяне]] | уключае = | паходжанне = [[Славяне]] }} '''Ру́скія''' ({{lang-ru|русские}}), таксама '''расе́йцы''' або '''расі́йцы'''{{Sfn|Расійска-беларускі слоўнік|1928|с=541}} — народ ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]] і на поўначы [[Азія|Азіі]]. Адносіцца да [[славяне|славянскай моўнай сям’і]], [[Усходнія славяне|усходнеславянскай моўнай групы]] (разам з [[Беларусы|беларусамі]] і [[Украінцы|украінцамі]]). Найбольш шматлікі народ [[Еўропа|Еўропы]] і адзін з найбуйнейшых у свеце. == Рассяленне == Рускія — асноўнае насельніцтва [[Расія|Расіі]] (каля 80 %). Таксама рускія складаюць значную частку насельніцтва іншых краін і іх рэгіёнаў: у [[Беларусь|Беларусі]] 8 %, у [[Казахстан]]е 25,9 %, у [[Латвія|Латвіі]] 26,9 %, ва [[Украіна|Украіне]] 17,3 % (у [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Крыму]] 58,3 %, у г. [[Севастопаль|Севастопалі]] 71,6 %), у няпрызнаным [[Прыднястроўе|Прыднястроўі]] 28 %, у [[Эстонія|Эстоніі]] 25,7 %, у [[павет Іда-Віру|павеце Іда-Віру]] 70,8 %, у г. [[Нарва]] 96 %, у г. [[Талін]] 36,6 %. [[Файл:Russians ethnic 94.jpg|thumb|300px|left|Рускія ў новых незалежных дзяржавах.]] Вялікія абшчыны рускіх існуюць у больш далёкіх краінах — [[ЗША]], [[Германія|Германіі]], [[Бразілія|Бразіліі]], [[Францыя|Францыі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Фінляндыя|Фінляндыі]] — эмігранты розных хваль. == Этнаграфічныя групы == Па асаблівасцях мовы і побыту рускія дзеляцца, па прапанаванай А. А. Шахматавым, А. І. Сабалеўскім і пазней прынятай шматлікімі, у прыватнасці савецкімі, даследчыкамі (Б. М. Ляпуноў, Ф. Філіп і інш.) схеме, на дзве або тры вялікія дыялектныя групы: '''паўночная окаючая''' і '''паўднёвая акаючая''' з прамежкавым говарам Масквы. Мяжа паміж першымі двума праходзіць па лініі [[Пскоў]]—[[Цвер]]—[[Масква]]—[[Ніжні Ноўгарад]]. Шэраг даследчыкаў (Д. Н. Ушакоў, Д. К. Зяленін і інш.) вылучалі дзве першыя групы як асобныя велікарускія народнасці (паўночная і паўднёвая, назвы штучныя, саманазва і самаідэнтыфікацыя незалежна ад дыялекту — рускія), паміж якімі развілася яшчэ і трэцяя (сярэдневялікаруская) — з культурным і палітычным цэнтрам — Масквой, на падставе якой адбываецца ўніфікацыя мовы і ўсёй культуры. У цяперашні час у сувязі з развіццём школьнай адукацыі і сродкаў масавай камунікацыі адрознення ў дыялектах моцна паменшыліся. Бытавымі і моўнымі асаблівасцямі сярод рускіх адрозніваецца яшчэ шэраг меншых этнаграфічных груп: [[казакі]], [[паморы]], [[рускавусцінцы]], [[затундраныя сяляне]], [[камчадалы]], [[малакане]], [[ліпаване]] і інш. == Паходжанне этноніма == ''Рускі'' — [[субстантывацыя|субстантываны]] [[прыметнік]]; стар.-рус. ''русскыи'' утвораны ад больш ранняга этноніма ўсходніх славян — ''[[Русь, народ|русь]]'' (гэтым жа словам звалася і ўсходнеславянская дзяржава, часам пераважна — Кіеўская зямля ў процівагу Наўгародскай і Уладзіміра-Суздальскай{{крыніца?}}). У візантыйскіх крыніцах, апроч асновы з -u- (russ-), прадстаўленая і аснова з -o- — Rhos, R(h)osia, адкуль у канчатковым выніку пайшла назва [[Расія]]. Этымалогія этноніма «русь» няясная; літаратура пытання с часоў [[Міхаіл Васільевіч Ламаносаў|Ламаносава]] і [[Герард Фрыдрых Мілер|Мілера]] вялізная, але да пераканаўчага рашэння лінгвісты і гісторыкі так і не дашлі. У прыватнасці, няясна, ці занесена яно на ўсходнеславянскую тэрыторыю [[варагі|варагамі]] (кім бы яны ні былі па паходжанні) або паўстала на ёй спрадвечна (а калі дакладна апошняе, то ў якім рэгіёне гэта адбылося). У шэрагу версій этнонім «русь»: * узводзіцца да [[старажытнаісландская мова|старажытнаісландскага]] слова Róþsmenn або Róþskarlar — «вясляры, мараходы», але ўсячэнне Róþs не засведчана (у падтрымку варажскай версіі прыцягваецца таксама [[Фінская мова|фін.]] ''ruotsi'' — швед); * ад [[індаарыйскія мовы|індаарыйскай]] асновы ruksa, russa — «светлы», «белы» (ёсць контраргументы як лінгвістычнага, так і гістарычнага характару); * лічыцца забароненым імем татэмнага звера ўсходніх славян — мядзведзя (па аналогіі [[Лацінская мова|лат.]] ''ursus'', [[Старажытнагрэчэская мова|стар.-гр.]] ''αρκτος'', зрэшты, адпаведнасць гэтай назве ў славянскай мове выглядала б як ''*рьсь''); * ад назвы ракі [[Рось (рака)|Рось]] на Кіеўшчыне (зрэшты, гэтае слова мела ў корані не ''о'' і не ''у'', а ''ъ'' — ''Ръсь'', ускосныя склоны '''Рси''', таму такая этымалогія таксама сумнеўная). == Гістарычны нарыс == [[Файл:Gosudarstvennost2002.jpg|thumb|150px|left|Паштовая марка, прысвечаная 1140-годдзю расійскай дзяржаўнасці]] [[Файл:Грамата_Жыгімонта_(Сігізмунда)_ад_27_верасня_1432_месцічам_Віленскім.jpg|thumb|left|250px|Грамата [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] ад 27 верасня 1432 года «Виленскимъ мЂстичомъ вЂры римское и русскимъ, што суть русское вЂры». Сведчанне не этнічнага, а канфесійнага значэння паняцця «рускія» ў Вялікім Княстве Літоўскім.]] Ва ўступнай частцы [[Аповесць мінулых часоў|Аповесці мінулых гадоў]] складальнік апавядае пра славянскіх плямёнах, якія адносіліся да Русі ў XI ст. Паводле падання, у 2-й палове IX cт. правадыр навагародскіх славен [[Гастамысл]] перад смерцю, каб выратаваць славен ад разладаў, параіў ім запрасіць для кіравання аднаго з варажскіх уладароў. Славене так і зраблі, запрасілі спачатку адных варагаў, але выгналі іх, а потым запрасілі конунга [[Рурык]]а з яго родам. [[Файл:Veche of Novgorod.jpg|thumb|250px|right|Наўгародскае веча]] Пасля ўключэння да канца X ст. нашчадкамі Рурыка ўсходнеславянскіх племянных саюзаў у склад [[Дзяржава Рурыкавічаў|дзяржавы Рурыкавічаў (так званай Кіеўскай Русі)]], з часам тэарэтычна магла б ўтварыцца адзіная этнічная супольнасць (гл. пра канцэпцыю [[старажытнаруская народнасць|старажытнарускай народнасці]]), але такой кансалідацыі перашкодзіў феадальны распад дзяржавы, якія пачаўся ўжо ў сярэдзіне XI ст., фармальна быў замацаваны ў 1097 годзе (гл. [[Любецкі з’езд|Любецкі з’ед]]) і далей толькі паскараўся. Разрозненнасць княстваў Рурыкавічаў узмацнілася ў XIII ст. пасля [[Мангольскае нашэсце на Русь|мангольскага нашэсця]] і ўсталявання васальнай залежнасці часткі гэтых княстваў ад манголаў. Пазнейшае аб’яднанне шэрагу княстваў Рурыкавічаў у дзвюх розных рэгіянальных дзяржавах — [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] (пазней [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]) і [[Вялікае Княства Маскоўскае|Вялікім Княстве Маскоўскім]], заклала аснову фарміравання трох сучасных усходнеславянскіх народаў — [[Беларусы|беларусаў]] і [[Украінцы|ўкраінцаў]] (на абшарах Вялікага Княства Літоўскага) і рускіх (на абшарах Вялікага Княства Маскоўскага). Найбольшую ролю ва фарміраванні рускага народа адыгралі нашчадкі славянскіх плямён паўночнага-ўсходу дзяржавы Рурыкавічаў (Русі) — [[ільменскія славене]], [[крывічы]], [[вяцічы]] і іншыя, у сувязі з невыразнасцю працэсаў міграцыі ў сярэдневеччы, уклад астатніх плямёнаў імаверна не быў значным. У XIV—XV стагоддзях завершыўся працэс фарміравання сучаснага рускага народа, на што паўплывала стварэнне Рускай цэнтралізаванай дзяржавы і барацьба супраць мангола-татарскага іга. У XV стагоддзі рускія пачалі распаўсюджвацца ў стэпавыя раёны [[Паволжа]] і [[Паўночны Каўказ|Паўночнага Каўказа]], у XVII стагоддзі засялілі [[Сібір]] (найбольшую ролю пры гэтым адыгралі [[казакі]] і [[паморы]]), пры гэтым былі практычна цалкам асіміляваныя плямёны, якія жылі на [[Руская раўніна|Рускай раўніне]] -- фіна-ўгорскія [[Мера (племя)|мера]], [[мяшчора]], [[мурама]] і балцкая [[голядзь]]. На грунце гэтага факту ў XIX стагоддзі некаторыя польскія гісторыкі (напрыклад, Духінскі) наогул адмаўлялі рускім у славянскай належнасці. Гэтая тэорыя, з самага пачатку ўвогуле прызнаная маючай не навуковыя, а палітычныя асновы, дагэтуль мае паслядоўнікаў. Ступень пераемнасці тым або іншым этнасам гісторыі дзяржавы Рурыкавічаў (Русі) і схільнасці да розных чужародных уплываў рускіх, украінцаў і беларусаў дагэтуль з’яўляецца пытаннем дыскусійным і занадта палітызаваным, каб можна было спадзявацца на поўнае яго вырашэнне. На захадзе ў гэты перыяд былі праведзены паспяховыя войны з ВКЛ, а затым з Рэччу Паспалітай. У XVI стагоддзі пачала распаўсюджвацца палітычная канцэпцыя [[Трэці Рым|Масква — Трэці Рым]], якая абгрунтоўвала сусветна-гістарычнае значэнне сталіцы рускай дзяржавы, як хрысціянскага цэнтра свету. Руская дзяржава аб’яўлялася духоўным нашчадкам Рымскай і Візантыйскай імперый і галоўным абаронцам і захоўнікам праваслаўя (''«Два Рыма палі, трэці стаіць, а чацвёртаму не быць»''). Гэтая канцэпцыя прадугледжвала выключнасці і багаабранасць рускага народа. Інтэнсіўнае расшырэнне тэрыторыі і паступоваы выхад рускай дзяржавы на еўрапейскую палітычную арэну прывяло да стварэння спачатку царства, а затым у пачатку XVIII стагоддзя [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], што азначала якасна новы ўзровень існавання этнасу. [[Файл:Peter the Great.jpg|thumb|200px|right|[[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]], першы рускі імператар]] Яшчэ на мяжы XIX—XX стагоддзяў пад рускімі разумелася сукупнасць трох этнаграфічных груп: [[Велікаросы|вялікаросаў]], [[Маларосы|маларосаў]] і [[Беларусы|беларусаў]] (часам сюды жа ўключалі і [[Русіны (гістарычны этнонім)|русінаў]]), якая складала 86 млн. (1897) або 72,5 % насельніцтва [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Гэта быў пануючы пункт погляду, які знайшоў адлюстраванне ў энцыклапедычных выданнях (гл. раздзел «Гістарычныя крыніцы»). Аднак ужо ў гэты час шэраг даследчыкаў лічылі адрозненні паміж групамі дастатковымі, каб прызнаць іх асобнымі народамі. У сувязі з наступным паглыбленнем гэтых адрозненняў і нацыянальным самавызначэннем малоросаў (украінцаў) і беларусаў, этнонім «рускія» перастаў на іх распаўсюджвацца і захаваўся толькі для вялікаросаў, замясціўшы сабою ранейшы этнонім. Зараз звычайна, гаворачы аб дарэвалюцыйнай Расіі, пад рускімі разумеюць толькі вялікаросаў — у прыватнасці, сцвярджаючы, што рускія складалі 43 % яе насельніцтва (каля 56 млн.). Назва «Вялікая Расія» упершыню сустракаецца ў пасланні рускаму мітрапаліту Феагносту візантыйскага імператара ([[1347]] год). У XV стагоддзі выкарыстоўваецца на Захадзе, у XVI уваходзіць у царскі тытул. Сэнсавае напаўненне назову, верагодна, ніколі не было адзіным: з аднаго боку прасочваецца паралель паміж Грэцыяй «Малой» (уласна Грэцыя) і «Вялікай» (грэчаскія калоніі) (такім чынам пад Малай Расіяй разумееца сучасныя ўкраінскія землі — Паўднёвую Русь, «метраполію», а пад Вялікай — паўночныя рускія землі), з іншай — узвялічваючае значэнне. Аднак у дачыненні да насельніцтва гэтых земляў этнонім вялікаросы (вялікарусы) пачынае выкарыстоўвацца толькі ў XIX стагоддзі, у то час як геаграфічная назва выходзіць з ужывання. У XX стагоддзі рускія перажылі адзін з найцяжкіх перыядаў у сваёй гісторыі. У выніку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]], наступнай [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]] [[1918]]—[[1922]] гадоў, усталяванні інтэрнацыянальнай дыктатуры, была знішчана альбо пакінула Расію значная колькасць прадстаўнікоў арыстакратыі, інтэлігенцыі, казацтва, афіцэрства і іншых сацыяльных пластоў, у першую чаргу найбольш адукаваных і заможных. Рускімі былі згубленыя значныя пласты нацыянальных звычаяў і праваслаўнай культуры. Катастрафічныя страты рускаму этнасу быў нанесены падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Сярод 8,66 млн савецкіх салдат, загінулых на фронце і памерлых у палону, 5,76 млн (66,4 %) склалі рускія [http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_05.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090209121148/http://www.soldat.ru/doc/casualties/book/chapter5_05.html |date=9 лютага 2009 }}; шматлікія рэгіёны з пераважна рускім насельніцтвам падвергнуліся акупацыі і нямецкаму тэрору. Пачынаючы з 1990-х гадоў, паводле расійскіх крыніц, рускія зведваюць дыскрымінацыю ў былых рэспубліках СССР ([[краіны Балтыі]], [[Азербайджан]], [[Узбекістан]], [[Таджыкістан]], [[Казахстан]]), а ў некаторых выпадках і на тэрыторыі Расійскай федэрацыі ([[Чачня]] ў 1990—1999, [[Адыгея]], [[Рэспубліка Саха|Якуція]]). Гэта звязана з ранейшай роляй рускіх у русіфікацыі розных краін і рэгіёнаў{{Крыніца?}}. == Рэлігія == [[Файл:Kiev caves.jpg|thumb|left|[[Кіева-Пячэрская лаўра]], [[Кіеў]], сучасная [[Украіна]].]] Пераважная рэлігія рускага народа -- [[праваслаўе]]. Афіцыйнае хрышчэнне Русі адбылося ў 988 годзе, пры [[Уладзімір Святаславіч|Уладзіміры Святаславічы]]. Хрысціянства прыйшло на Русь з Візантыі і пачало распаўсюджвацца сярод вышэйшый слаёў грамадства задоўга да 988 года. Доўгі час захаваліся язычніцкія перажыткі з якімі царква змагалася з рознай ступенню паспяховасці, аля яны засталіся і па цяперашні час. Для аблягчэння пераходу да хрысціянства царква захоўвала некаторыя язычніцкая святы і абрады, замяняя іх першапачатковы змест хрысціянскім. Першыя пяць стагоддзяў Руская царква была [[мітраполя|мітраполіяй]] [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Канстанцінопальскага патрыярхату]]. Яе ўзначальваў мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Русі, які прызначаўся Канстанцінопальскім патрыярхам з грэкаў, у 1051 годзе вялікі князь кіеўскі [[Яраслаў Уладзіміравіч]] дамогся пастаўлення на першасвятарскі пасад першага русіна — мітрапаліта [[Іларыён Кіеўскі|Іларыёна]], аднаго з самых адукаваных людзей таго часу. [[Файл:St Basils Cathedral-500px.jpg|thumb|Собор Казанскай Божай Маці, [[Масква]], сучасная [[Расійская Федэрацыя]].]] З XI ст. пачалі ўтварацца іншыя епархіі: у [[Белгарад Кіеўскі|Белгарадзе]], [[Ноўгарад]]зе, [[Растоў|Растове]], [[Чарнігаў|Чарнігаве]], [[Уладзімір-Валынскі|Уладзіміру-Валынскам]], [[Полацк]]у, [[Тураў|Тураве]]. Епархіяльныя ўладыкі абіраліся на ўдзельных князёў або веча (у Ноўгарадзе з паловы XII ст.). Пасля разгрому Кіева татара-манголамі, у 1299 годзе кіеўскі мітрапаліт Максім перанёс сваю рэзідэнцыю ва [[Уладзімір-на-Клязьме]]; у канцы 1325 года рэзідэнцыяй Кіеўскіх мітрапалітаў перанесена ў Маскву. У 1448 годзе Маскоўскі Сабор паставіў Кіеўскім мітрапалітам разанскага епіскапа [[Іона II Глезна|Іону]] без узгаднення з Канстанцінопалем. Такім чынам, [[Руская праваслаўная царква]] некананічна (незаконна) набыла [[Аўтакефалія|аўтакефалію]] (самайстайнасць). Патрыяршаства самабвешчана Рускай праваслаўнай царквой у канцы XVI стагоддзя. Цяпер Руская праваслаўная царква -- буйнейшае рэлігійнае аб’ядненанне рускіх. [[Файл:Evstafiev-old-believers-oregon-usa.jpg|thumb|left|Стараабрадцы ў [[Вудбарн]]е, [[Арэгон|штат Арэгон]]]] У сярэдзіне XVII стагоддзя ў выніку непрызнання часткай рускіх [[Раскол рускай царквы|рэформ патрыярха Нікана ў царкве ўзнік Раскол]], прыхільнікі дарэформеннай царквы адмовіліся падпарадкавацца афіцыйнай царкве і дзяржаве і стварылі свае абшчыны, у выніку чаго ўзнікла [[стараабрадства]]. Сёння стараабрадцаў у Расіі налічваецца каля 2 млн чалавек, у асноўным рускія, ёсць дзве буйнейшыя царквы — [[Руская праваслаўная стараабрадская царква]] і [[Дрэўлеправаслаўная царква]]. Другой па колькасці хрысціянскай канфесіяй сярод рускіх з’яўляецца пратэстантызм (1-2 млн чалавек). Буйнейшая пратэстантскай плыняй з’яўляецца [[баптызм]], інуе таксама [[пяцідзесятніцтва]], [[неопяцідзесятніцтва]], [[лютэранства]], [[адвенцізм]] і інш. Некаторая колькасць рускіх уваходзіць у парахрысціянскія секты: [[Сведкі Іеговы]], [[Пасольства Божае]], муністы і інш. Нязначная колькасць этнічных рускіх з’яўляеццы мусульманамі, будыстамі, іўдаістамі, крышнаітамі і г.д. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі пачаліся жорсткія рэпрэсіі супраць праваслаўных і іншых канфесій, большая частка духавенства была знішчана ці адпраўлена ў лагера. У перыяд савецкай улады руская царква была ў глыбокім заняпавдзе. Зараз імкліва ідзе працэс адраджэння. == Гл. таксама == * [[Рускі марш]] * [[Колькасць рускіх па суб’ектах Расійскай Федэрацыі]] == Даследаванні этнагенеза рускіх == '''Дарэвалюцыйныя даследаванні''' * ''Костомаров М.'' Две русские народности // Основа. — СПб., 1861. — Март. * ''Шахматов А.'' К вопросу об образовании русских наречий и русских народностей // Журнал Министерства Народного Просвещения. — 1899. — Апрель. '''Савецкія даследаванні''' * ''Брайчевский М.'' Происхождение Руси. — К., 1968. * ''Державин Н.'' Происхождение русского народа. — М., 1944. * ''Ляпунов Б.'' Древнейшие взаимные связи языков русского и украинского и некоторые выводы о времени их возникновения как отдельных лингвистических групп. В сб. Русская историческая лексикология. — М., 1968. * ''Мавродин В.'' Образование единого русского государства. — П., 1951. * ''[[Борис Александрович Рыбаков|Рыбаков Б. А.]]'' Первые века русской истории. — М., 1964. * ''Филин Ф.'' Происхождение русского, украинского и белорусского языков. — П., 1972. * Вопросы формирования русской народности и нации. — М. — Л., 1958. * Народы Европейской части СССР, т. І. — М., 1964. * Происхождение и этническая история русского народа по антропологическим данным / Под ред. В. Бунака. — М., 1965. * Русские. Историко-этнографический атлас. — М., 1967. * Л. Н. Гумилёв. От Руси к России. — М., 2004. * Л. Н. Гумилёв. Этногенез і биосфера Земли. — М., 1989. '''Сучасныя расійскія даследаванні''' * ''Сергеева А. В.'' Русские: стереотипы поведения, традиции, ментальность. — М.: Флинта; Наука, 2006. ISBN 5-89349-626-4 ISBN 5-02-033003-5 '''Міжнародныя даследаванні''' * ''Грушевский М.'' История Украины-Руси. т. 1, второе изд. — Киев, 1913 (Нью-Йорк, 1954). * ''Куренной П.'' Советские концепции происхождения великорусской народности и «русской» нации. Науч. Записки УВУ, ч. 7. — Мюнхен, 1963. * ''Чубатий М.'' Княжа Русь-Україна та виникнення трьох східньо-слов’янських націй. ЗНТШ, т. 178. — Нью-Йорк — Париж, 1964. * ''Zelenin D.'' Russische (Ostslawische) Volkskunde. — Берлин — Лейпциг, 1927. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар = [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|Некрашэвіч С.]], [[Мікола Байкоў|Байкоў М.]]|частка = Русская|загаловак = Расійска-беларускі слоўнік|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Менск|выдавецтва = Беларускае дзяржаўнае выдавецтва|год = 1928|том = |старонкі = 541|старонак = 728|серыя = |isbn = |тыраж = 7000|ref = Расійска-беларускі слоўнік}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Рускія}} {{Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі}} [[Катэгорыя:Рускія| ]] [[Катэгорыя:Народы Расіі]] [[Катэгорыя:Народы Крыма]] [[Катэгорыя:Народы Азіі]] [[Катэгорыя:Народы Еўропы]] 2n45aplojreu2qqrx1g190ftsxnpm3u 0 17069 5165677 5113885 2026-07-14T01:37:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165677 wikitext text/x-wiki [[Файл:Хатняя руская мова (2009).svg|thumb|250px|Доля насельніцтва паводле раёнаў і гарадоў абласнога падпарадкавання, якая заявіла, што дома звычнайна размаўляе на рускай мове. Даныя паводле перапісу 2009 года]] [[Файл:Родная руская мова (2009).svg|thumb|250px|Доля насельніцтва паводле раёнаў і гарадоў абласнога падпарадкавання, якая назвала рускую мову роднай. Даныя паводле перапісу 2009 года]] '''[[Руская мова]] ў Беларусі''' з’яўляецца адной з дзвюх дзяржаўных моў. Гэты статус [[руская мова]] атрымала паводле вынікаў [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэспубліканскага рэферэндуму 1995 года]], калі за наданне рускай мове статуса дзяржаўнай прагаласавалі 83,3 % грамадзян, якія прынялі ўдзел у рэферэндуме. Руская мова ў [[XXI]] стагоддзі, забяспечваючы ў цэлым патрэбнасці камунікацыі, не забяспечвае псіхалагічны камфорт [[насельніцтва Беларусі|жыхароў Беларусі]], што становіцца фактарам моўнага супрацьстаяння і канфрантацыі. Руская мова, у адрозненне, напрыклад, ад [[беларуская мова|беларускай]], не дазваляе меркаваць пра [[нацыянальнасць|нацыянальную прыналежнасць]] рускамоўнага<ref name="Лукашанец">{{Cite web |url=http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/110638/1/Lukashanets%20A.%20A.pdf |title=Русский язык в условиях международной интеграции и глобализации. А. А. Лукашанец |access-date=19 жніўня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305110915/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/110638/1/Lukashanets%20A.%20A.pdf |archivedate=5 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref>. Руская мова становіцца своеасаблівым тормазам для пашырэння сфер выкарыстання беларускай мовы. Любое, нават нязначнае, прасоўванне беларускай мовы ў якую-небудзь са сфер сучаснай камунікацыі, дзе яна павінна выкарыстоўвацца як [[дзяржаўная мова]], чыста суб’ектыўна ўспрымаецца многімі рускамоўнымі, у тым ліку [[беларусы|беларусамі]], як замах менавіта на рускую мову<ref name="Лукашанец"/>. == Распаўсюджанасць == Паводле [[Перапіс насельніцтва|перапісу насельніцтва]] [[1999]] года [[руская мова]] лічыцца роднай для 24,1 % грамадзян Беларусі. Пры гэтым яе лічаць роднай: * 90,7 % [[рускія|рускіх]], * 77,0 % [[яўрэі|яўрэяў]], * 42,8 % [[украінцы|украінцаў]], * 16,2 % [[палякі|палякаў]], * 14,3 % [[беларусы|беларусаў]]. Перапіс даў магчымасць раздзяліць паняцці «родная мова» і «мова, на якой чалавек размаўляе дома». Паводле яго дадзеных, на рускай мове дома размаўляюць 62,8 % насельніцтва. Пры гэтым дома на рускай мове размаўляюць: * 95,7 % рускіх, * 95,7 % яўрэяў, * 83,6 % украінцаў, * 58,6 % беларусаў, * 37,7 % палякаў. У гарадах, паводле вынікаў перапісу, на рускай мове размаўляюць 79,8 % насельніцтва, у сельскай мясцовасці — 24,5 %. Некаторыя аналітыкі лічаць, што рэальная карціна распаўсюджанасці рускай мовы іншая, бо многія карыстальнікі [[трасянка|трасянкі]] назвалі яе пры перапісе [[беларуская мова|беларускай мовай]]. Таксама адзначаецца, што вялікая колькасць людзей, якія рэальна карыстаюцца рускай мовай, пры перапісе назвалі беларускую праз пачуцце нацыянальнага самалюбства<ref>{{Cite web |title=Защитит ли народ белорусский язык |url=http://naviny.by/rubrics/society/2006/08/15/ic_articles_116_147626/ |accessdate=22 жніўня 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305100843/http://naviny.by/rubrics/society/2006/08/15/ic_articles_116_147626/ |archivedate=5 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref>. == Беларускі акцэнт == {{Асноўны артыкул|Беларуская разнавіднасць рускай мовы}} Пад паняццем «беларускі акцэнт» аб’яднаны асноўныя інтэрферэнтныя з’явы, характэрныя для рускай гаворкі беларусаў (у меншай ступені рускага насельніцтва Беларусі). Да іх адносяцца: * '''фанетычныя''': фрыкатыўнае [γ] (γара), замена гуку [г] гукам [х] у канцы слоў (пирох, смох); меншая [[Рэдукцыя галосных|рэдукцыя]] ненаціскных галосных (памагать замест пъмŒгаць, jапонец замест jипонец (яканне)); цвёрдыя [ч] [чытать], ужыванне [шч] замест [щ] (шчука); [[дзеканне]] (дзядзька); няправільны націск (четырна́дцать). У меншай ступені сустракаюцца падвойныя мяккія зычныя (варенне, голосованне); цвёрды [р] замест мяккага (рысовать); губнагубны [ў] замест [у] і [л] (быў, траўка); цвёрдыя губныя на канцы слоў (сем, степ)<ref>Мельникова Л. А. Фонетическая интерференция // Типология двуязычия и многоязычия в Беларуси. Мн., 1999</ref><ref>Мечковская Н. Б. Языковая ситуация в Беларуси: Этические коллизии двуязычия // Russian Linguistics. 1994. Vol. 18</ref><ref>[http://linguarium.iling-ran.ru/ling_geo/belarus/index.shtml Коряков Ю. Б. Типология языковых ситуаций и языковая ситуация в Белоруссии: Диссертация на соискание учёной степени канд. филол. наук] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080223130136/http://linguarium.iling-ran.ru/ling_geo/belarus/index.shtml |date=23 лютага 2008 }}</ref>. * '''марфалагічныя''': да іх паводле даследавання Г. Ф. Вешторта адносяцца няправільны выбар роду назоўнікаў (собака съел; кровавый мозоль); няправільнае ўжыванне ліку назоўнікаў (мы собирали малины; слова выделены красным чернилом); памылковыя флексіі пры скланенні (без погонов; мы с папом; по окне; на зелёным); формы без -т# або з -ть# у 3-й асобе дзеясловаў цяперашняга часу (дыхае, рисуе; береть, глядять); выкарыстанне скарочанага варыянту суфікса няздзейсненага тыпу (подкрадваться, выкрайвать)<ref>Вешторт Г. Ф. Смешанные формы речи // Типология двуязычия и многоязычия в Беларуси. Мн., 1999. С. 65-73</ref>. * '''лексічныя''': ужыванне беларускіх слоў: завея (руск. метель), бульба (руск. картофель), цыбуля (руск. лук), [[шыльда|шильда]] (вывеска)<ref name="linguarium.iling-ran.ru">http://linguarium.iling-ran.ru/ling_geo/belarus/LSB-3.shtml {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080930220744/http://linguarium.iling-ran.ru/ling_geo/belarus/LSB-3.shtml |date=30 верасня 2008 }}</ref>. == Уплыў на беларускую мову == На мяжы XX і XXI стагоддзяў характар уплыву рускай мовы на сістэму беларускай набыў рысы своеасаблівага «антыўплыву». У беларускай мове находзяць сваё адлюстраванне тэндэнцыя да нацыяналізацыі і адыходу ад рускай мовы, што праяўляецца ў вывядзенні з актыўнага ўжывання [[русізм]]аў і лексікі, якая супадае з рускай (''выстава'' замест ''[[выстаўка]]'' ({{lang-ru|выставка}}), ''заплечнік'' замест ''[[рукзак]]'' ({{lang-ru|рюкзак}})), гэтая тэндэнцыя стымулюе ўласныя намінатыўныя магчымасці беларускай мовы. Акрамя таго, суседства дзвюх моў спрыяе змяненню вектару моўнага ўзаемадзеяння і стымулюе збліжэнне беларускай мовы з [[Польская мова|польскай]] (актывізацыя ў беларускай мове паланізмаў ''улетка'', ''імпрэза'', ''мапа'', ''валізка'' і інш.)<ref name="Лукашанец"/>. == Адукацыя і навука == У 2006—2007 навучальным годзе ў рускамоўных школах і класах навучалася каля 80 % вучняў школ<ref>[http://www.svaboda.org/xml/articles/2006/09/DF65CCE0-DC93-454B-943E-F5705264C0B1.html Беларускія школы ў новым навучальным годзе]</ref>. У 2006 годзе ў рускамоўных школах на рускую мову былі пераведзены прадметы «Гісторыя Беларусі» і «Геаграфія Беларусі», якія раней выкладаліся ў іх на беларускай мове<ref>[http://news.tut.by/society/75131.html ТБМ предлагает премьер-министру отменить перевод преподавания истории и географии Беларуси на русский язык] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141013161938/http://news.tut.by/society/75131.html |date=13 кастрычніка 2014 }}</ref>. Выкладанне ва ўсіх ВНУ і ССНУ вядзецца таксама ў асноўным на рускай мове (за выключэннем спецыялізаваных кафедраў, прытым і выкладчыкам, і студэнтам няпрофільных кафедраў надаецца права выбару рускай мовы як мовы лекцый і адказаў). Адным з прадметаў, па якіх праводзіцца тэсціраванне для паступлення ў ВНУ на нефілалагічныя спецыяльнасці, з’яўляецца на выбар руская або беларуская мова. Падрыхтоўка спецыялістаў па спецыяльнасці «Руская філалогія» вядзецца ў 8 ВНУ Беларусі: па дзве ВНУ ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] і [[Мінская вобласць|Мінскай абласцях]] і па адной ВНУ ў астатніх. У беларускай навуцы пераважае руская мова. Так, у канцы 1990-ых гадоў сярод працаўнікоў навукі беларускай мовай карысталіся пры зносінах 13 %, абедзвюма мовамі — 33 %, астатнія 54 % карысталіся толькі рускай мовай<ref name="linguarium.iling-ran.ru"/>. == Культура == З 18 тэатраў Беларусі рускамоўнымі з’яўляюцца 14. Руская мова таксама пераважае ў беларускіх СМІ (асабліва на тэлебачанні), кнігавыдаўніцтве, справаводстве, працы органаў дзяржаўнай улады, набажэнскай практыцы праваслаўнай царквы і пратэстанцкіх устаноў. Каталіцкая царква выкарыстае ў асноўным беларускую і польскую мовы. == Гл. таксама == * [[Рускі культурны цэнтр «Русь»]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://kamunikat.org/Kalita_Ina.html Калита И. В. Современная Беларусь: языки и национальная идентичность. Ústí nad Labem, ISBN 978-80-7414-324-3, 2010, 300 s.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200924220713/http://kamunikat.org/Kalita_Ina.html |date=24 верасня 2020 }} * [http://linguarium.iling-ran.ru/ling_geo/belarus/index.shtml Коряков Ю. Б. Типология языковых ситуаций и языковая ситуация в Белоруссии: Диссертация на соискание учёной степени канд. филол. наук] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080223130136/http://linguarium.iling-ran.ru/ling_geo/belarus/index.shtml |date=23 лютага 2008 }} {{рускія}} {{Беларусь у тэмах}} [[Катэгорыя:Руская мова ў Беларусі| ]] mvybx2sdgkxhepcxbwp9psy46t2wrom 0 17460 5165373 4889107 2026-07-13T12:03:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165373 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Ракіта}} {{Таксон | name = Ракіта | image file = Salix acutifolia Willd..jpg | image title = Квітнеючая расліна | image descr = | regnum = Расліны | parent = Salix | rang = Від | latin = Salix acutifolia | author = [[Willd.]] | syn = | children name = | children = | typus = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Salix acutifolia | commons = Category:Salix acutifolia | iucn = | itis = | ncbi = 1233969 | eol = 10453471 | grin = 32673 | ipni = 776951 }} '''Ракіта''', '''Чырвоная вярба''', '''Вярба вастралістая'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|115}}</ref>, '''Шалюга'''<ref name="ЛРКЛ">Назва '''Вярба вастралістая''' згодна з {{ЛРКЛ}}</ref> (''Salix acutifolia'') — лістападнае [[дрэва]] ці вялікі [[куст]] [[Род (біялогія)|роду]] [[вярба]] [[Сямейства (біялогія)|сямейства]] вярбовых. == Батанічнае апісанне == Дрэвы вышынёй да 10—12 м. Крона развесістая, галінкі доўгія, гнуткія, чырвона-бурыя або ярка-чырвоныя з шызым налётам. [[Ліст|Лісце]] вузкаланцэтнае, па краі залозіста-пілаватае, зверху бліскучае, знізу шаравата-зеленаватае. [[Кветка|Кветкі]] ў каташках, плод — [[каробачка]]. == Распаўсюджанне і экалогія == Пашырана ва Усходняй Еўропе (на [[Беларусь|Беларусі]] пераважна на поўдні), Заходнім Казахстне, Перадкаўказзі. Расце на незадзернаваных пясках, утварае зараснікі на берагах [[Рака|рэк]] і [[Возера|азёр]]. Цвіце ў [[красавік]]у. == Таксанамія == Від '''Ракіта''' ўваходзіць у род {{bt-bellat|Вярба|Salix}} семейства {{bt-bellat|Вярбовыя|Salicaceae}} [[атрад (біялогія)|парадку]] {{bt-bellat|Вербакветныя|Malpighiales}}. {{Табліца12222 |a=аддзел '''[[Кветкавыя|Кветкавыя, ці Пакрытанасенныя]]''' |b1=парадак '''[[Вербакветныя]]''' |b2=яшчэ 44 парадка кветкавых раслін <br />(па&nbsp;[[Сістэма APG II|Сістэме&nbsp;APG&nbsp;II]]) |c1=яшчэ 36 сямействаў (па&nbsp;[[Сістэма APG II|Сістэме&nbsp;APG&nbsp;II]]) |c2=сямейства '''[[Вярбовыя]]''' |d1=род '''[[Вярба]]''' |d2=яшчэ каля 57 родаў |e1=яшчэ больш 500 відаў |e2=<span style{{eq}}"background-color:#99C999; font-size:150%">від <br />'''Ракіта''' |color=#234510 |bgcolor=#EFF9AB }} == Значэнне і выкарыстанне == Ракіта хутка расце, непатрабавальная да [[глебы]]. Насаджэнні з ракіты выкарыстоўваюцца для замацавання [[Пясок|пяскоў]], [[бераг]]оў, адхонаў. Ракіты вырошчваюцца як [[дэкаратыўныя расліны]]. З парасткаў плятуць [[кошык]]і, [[Агароджа|агароджы]], кара ўжываецца як дубільнік. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/IVA.html Ива] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130127022810/http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/IVA.html |date=27 студзеня 2013 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вярба]] [[Катэгорыя:Дрэвы]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны]] f77gxt9bv66q5ie5lghc2bclwozj7pv 0 17911 5165676 4752669 2026-07-14T01:35:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165676 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} [[Файл:Gogol3.jpg|thumb|[[Мікалай Васільевіч Гогаль|Мікалай Васілевіч Гогаль]], рускі пісьменнік-класік, нарадзіўся на [[Палтаўская вобласць|Палтаўшчыне]].]] [[Файл:1872._Портрет_писателя_Владимира_Ивановича_Даля.jpg|thumb|[[Уладзімір Іванавіч Даль]], складальнік тлумачальнага слоўніка велікарускай мовы, нарадзіўся ў [[Луганск]]у]] [[Файл:Vladimir Korolenko.jpg|thumb|[[Уладзімір Галакціёнавіч Караленка]], рускі пісьменнік, нарадзіўся ў [[Жытомір]]ы]] [[Файл:Kuzma petrov-vodkin, ritratto di anna akhmatova, 1922.JPG|thumb|[[Ганна Андрэеўна Ахматава]], руская паэтэса, нарадзілася ў [[Адэса|Адэсе]]]] [[Файл:TarasShevchenko.jpg|thumb|[[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка]], вядомы ўкраінскі паэт, аўтар прозы на рускай мове ]] '''Ру́ская мо́ва''' — другая паводле ўжыванасці мова ва [[Украіна|Украіне]], пасля [[Украінская мова|украінскай мовы]]. Паводле афіцыйных звестак Усеўкраінскага перапісу насельніцтва 2001 года<ref name=":0">{{Cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/|title=Всеукраїнський перепис населення 2001 {{!}} Русская версия:|website=2001.ukrcensus.gov.ua|access-date=2023-12-12}}</ref>, рускую мову назвалі роднай 14 млн 273 тыс. грамадзян Украіны, або 29,6 % насельніцтва краіны. З іх этнічныя рускія складаюць 56 %, у гэтым ліку астатнія адсоткі склалі прадстаўнікі іншых нацыянальнасцей. Украінская мова пераважае ў Заходняй Украіне, у цэнтральных і паўночна-ўсходніх рэгіёнах краіны, руская — у [[Данбас]]е, [[Крым]]е і на поўдні<ref name="uabooks.info">{{Cite web|url=http://uabooks.info/ua/book_market/analytics/?pid=2386|title=Мовний баланс України - Аналітика - Книжковий ринок України - Портал української книги|website=web.archive.org|date=2013-06-20|access-date=2023-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130620131040/http://uabooks.info/ua/book_market/analytics/?pid=2386|archivedate=20 чэрвеня 2013|url-status=}}</ref>. == Распаўсюджванне == === Дадзеныя перапісу 2001 года === [[Файл:Ukraine census 2001 Russian.svg|thumb|left|400px|Доля жыхароў, якія назвалі рускую мову роднай па перапісе 2001 (па абласцях)]] [[Файл:UkraineNativeRussianLanguageCensus2001detailed.png|400px|міні|злева|Доля насельніцтва сельскіх, пасялковых і гарадскіх саветаў, па перапісу 2001 года, які назвалі роднай рускую мову]] [[Файл:RussianUseRu.PNG|thumb|left|400px|Выкарыстанне рускай мовы, апытанне Кіеўскага міжнароднага інстытута сацыялогіі (2003), дадзеныя па макрарэгіёнам [http://www.kiis.com.ua/index.php?id=4&sp=1&num=15 ЛІНГВА-ЭТНІЧНАЯ СТРУКТУРА УКРАІНы]]] Паводле афіцыйных даных перапісу 2001 года<ref name=":0"/>, рускую мову назвалі роднай 14,273 млн грамадзян Украіны, што складае 29,6 % насельніцтва краіны. З іх этнічныя [[рускія]] складаюць 56 %, тады як астатнія — прадстаўнікі іншых нацыянальнасцей: 5,545 тыс. [[украінцы|украінцаў]], 172 тыс. [[беларусы|беларусаў]], 86 тыс. [[яўрэі|яўрэяў]], 81 тыс. [[грэкі|грэкаў]], 62 тыс. [[балгары|балгараў]], 46 тыс. [[малдаване|малдаван]], 43 тыс. [[татары|татараў]], 43 тыс.і [[армяне|армян]], 22 тыс. [[палякі|палякаў]], 21 тыс. [[немцы|немцаў]], 15 тыс. [[крымскія татары|крымскіх татараў]], а таксама прадстаўнікі іншых этнасаў<ref>[http://www.ukrcensus.gov.ua/results/general/language/ Моўны склад насельніцтва Украіны па дадзеных перапісу 2001 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101130221837/http://www.ukrcensus.gov.ua/results/general/language/ |date=30 лістапада 2010 }}</ref><ref>[http://www.ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/ Нацыянальны склад насельніцтва Украіны па дадзеных перапісу 2001 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071124125111/http://www.ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/ |date=24 лістапада 2007 }}</ref>. Такім чынам, згодна з дадзенымі перапісу, рускамоўныя грамадзяне Украіны буйнейшая ў Еўропе моўная супольнасць, чыя мова не прызнана дзяржаўнай ці афіцыйнай і буйнейшая рускамоўная супольнасць за межамі Расійскай Федэрацыі. Па дадзеных перапісу 2001 года 65,7 % насельніцтва Украіны заявілі, што свабодна валодаюць рускай мовай<ref name="loza">[https://web.archive.org/web/20070929094246/http://www.franko.lviv.ua/faculty/geography/6Lok_res/1Publik/Period/visn/33/Lozynskyy.pdf Тэндэнцыя моўнай сітуацыі ва Украіне С.224.]</ref>. === Дадзеныя апытанняў === Сацыялагічныя апытанні, якія праводзіліся пасля перапісу насельніцтва, паказваюць, што рускай мовай карыстаецца значна большая колькасць грамадзян, чым зафіксавана перапісам 2001 года. Шматлікія грамадзяне Украіны, якія лічаць роднай іншую мову, выкарыстаюць яе ў сілу розных прычын дома або на працы. Большасць грамадзян Украіны валодае рускай мовай у той або іншай ступені. Як паказваецца ў даследаванні [[Інстытут сацыялогіі Нацыянальнай акадэміі навук Украіны|Інстытута сацыялогіі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Украіны|Нацыянальнай акадэміі навук Украіны]] (ИС НАНУ): «усе вынікі апытанняў сведчаць, што Украіна фактычна з’яўляецца двухмоўнай краінай»<ref name="panina01">[https://web.archive.org/web/20070927040907/http://dif.org.ua/modules/pages/files/us5.pdf Паніна Н. В. Українське суспільство 1994—2005: соціологічний моніторинг. — Київ, ТОВ «Видавництво Софія», 2005. — 69 с. —] ISBN 966-8075-31-5</ref>. Паводле дадзеных апытання, праведзенага [[Кіеўскі міжнародны інстытут сацыялогіі|Кіеўскім міжнародным інстытутам сацыялогіі]] (КМІС), рускую мову выкарыстоўвае дома 43—46 % насельніцтва Украіны (гэта значыць столькі жа або нават некалькі больш, чым [[Украінская мова|украінскую мову]]). Па дадзеных апытання, праведзенага кампаніяй ''Research & Branding Group'' 68 % грамадзян Украіны свабодна валодаюць рускай мовай (украінскай — 57 %)<ref>http://www.rdu.org.ua/news.php?content=1165314600&path=main {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080415044304/http://www.rdu.org.ua/news.php?content=1165314600&path=main |date=15 красавіка 2008 }} Обнародованы результаты социологического исследования по языковой проблеме</ref>. Найбольшае распаўсюджванне руская мова атрымала '''ва ўсходніх і паўднёвых рэгіёнах''', дзе яна з’яўляецца больш звыклай, чым украінская, для 92 % грамадзян<ref name="zerkalo01">[http://www.zerkalo-nedeli.com/nn/show/603/53764/ Хмелько В. Из-за чего политикам удаётся раскалывать Украину] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060708052335/http://www.zerkalo-nedeli.com/nn/show/603/53764/ |date=8 ліпеня 2006 }}</ref>. Паводле дадных апытання КМИС 2004 года, рускамоўным з’яўляецца абсалютная большасць насельніцтва паўднёвых і ўсходніх рэгіёнаў: * [[Крым]] — 97 % усяго насельніцтва * [[Днепрапятроўская вобласць]] — 72 % * [[Данецкая вобласць]] — 93 % * [[Запарожская вобласць]] — 81 % * [[Луганская вобласць]] — 89 % * [[Мікалаеўская вобласць]] — 66 % * [[Адэская вобласць]] — 85 % * [[Харкаўская вобласць]] — 74 %<ref>[http://www.analitik.org.ua/researches/archives/3dee44d0/41ecef0cad01e/ Портрет электоратов Ющенко и Януковича] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150403101945/http://www.analitik.org.ua/researches/archives/3dee44d0/41ecef0cad01e/ |date=3 красавіка 2015 }}</ref>. Руская мова таксама дамінуе як мова паўсядзённых зносін у сталіцы Украіны — [[Кіеў|Кіеве]].<ref>[http://www.korrespondent.net/main/print/148750 Брюховецкий: Кличко — не сорняк и не бурьян, и ему нужно вырасти // Корреспондент, 22 марта 2006] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070929100024/http://www.korrespondent.net/main/print/148750 |date=29 верасня 2007 }}</ref>. У той жа час на захадзе краіны доля насельніцтва, якое выкарыстоўвае рускую мову, невялікая (4—5 %, па дадзеных фонду «Грамадская думка» в 2002<ref name="demoscope01">[http://www.demoscope.ru/weekly/2002/059/panorama01.php#13На Украине русскоязычных больше, чем украиноязычных // Демоскоп Weekly, 18—31 марта 2002, № 59—60]</ref>. Па дадзеных фонду «Грамадская думка» ([[2002]]), у абласных цэнтрах Украіны 75 % насельніцтва аддае перавагу зносінам на рускай мове (і толькі 9 % — на ўкраінскай); у сельскай мясцовасці 18 % жыхароў гаворыць па-руску (па ўкраінску — 65 %), суцэльныя арэалы рускай мовы ў сельскай мясцовасці ёсць у [[Крым]]у, [[Данбас]]е, [[Слабажаншчына|Слабажаншчыне]], на поўдні Адэскай і Запарожскай абласцей, астраўныя рускія говары ёсць у цэнтральных абласцях і на [[Паўночная Букавіна|Букавіне]]. Найбольшым масівам дадзеных аб распаўсюджванні рускай мовы ва Украіне валодае лангіцюднае даследаванне, якое праводзіць ІС НАНУ. Паводле гэтых дадзеных, рускую мову лічыць роднай каля траціны насельніцтва Украіны, а выкарыстае ў сям’і (часта нараўне з украінскім) — больш 60 %. Па выніках маніторынгу ІС НАНУ ў 2006 годзе, рускую мову назвалі роднай 38 % апытаных, якія па месцы нараджэння размеркаваліся такім чынам: 71 % — нарадзіліся ва Украіне, 21 % — у Расіі, 7 % — у іншых рэспубліках [[СССР]]<ref name="shulga">Шульга Н. А. Русский язык в обыденном, информативном, образовательном и политическом пространстве Украины // Русский мир Украины: Сборник научных статей. Киев: Радуга, 2006. — С. 80-81</ref>. {| class="wide" cellpadding=2 style="background:transparent;" |+ '''Родная мова''' (паводле дадзеных даследавання Інстытуту сацыялогіі НАН Украіны)<ref name="panina02">[https://web.archive.org/web/20070927040907/http://dif.org.ua/modules/pages/files/us5.pdf Паніна Н. В. Українське суспільство 1994—2005: соціологічний моніторинг. - Київ: ТОВ «Видавництво Софія», 2005. - 68 с.]</ref> | !1994 !1995 !1996 !1997 !1998 !1999 !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 |- ! class="bright" | Руская мова |class="bright"|34,7 |class="bright"|37,8 |class="bright"|36,1 |class="bright"|35,1 |class="bright"|36,5 |class="bright"|36,1 |class="bright"|35,1 |class="bright"|38,1 |class="bright"|34,5 |class="bright"|38,1 |class="bright"|35,7 |class="bright"|34,1 |} {| class="wide" cellpadding=2 style="background:transparent;" |+ '''Мова зносін у сям'і (дома)''' (паводле дадзеных даследавання Інстытуту сацыялогіі НАН Украіны)<ref name="panina02" /> | !1994 !1995 !1996 !1997 !1998 !1999 !2000 !2001 !2002 !2003 !2004 !2005 |- ! class="bright" | у асноўным руская |class="bright"|32,4 |class="bright"|32,8 |class="bright"|33,1 |class="bright"|34,5 |class="bright"|33,4 |class="bright"|33,6 |class="bright"|36,0 |class="bright"|36,7 |class="bright"|33,2 |class="bright"|36,0 |class="bright"|34,3 |class="bright"|36,4 |- ! class="highlight" | руская і ўкраінская |class="highlight"|29,4 |class="highlight"|34,5 |class="highlight"|29,6 |class="highlight"|26,8 |class="highlight"|28,4 |class="highlight"|29,0 |class="highlight"|24,8 |class="highlight"|25,8 |class="highlight"|28,0 |class="highlight"|25,2 |class="highlight"|26,3 |class="highlight"|21,6 |} == Рускамоўная супольнасць Украіны == Праблематыка ідэнтычнасці рускамоўнага насельніцтва Украіны падрабязна распрацоўвалася Нацыянальным інстытутам украінска-расійскіх адносін (НІУРА). Як паказваў даследчык гэтага інстытута доктар гістарычных навук Віктар Гарадзяненка (1999)<ref>[http://www.niurr.gov.ua/ukr/dialog_1999/Gorodianenko.html В. Городяненко: Особенности языковой ситуации в Украине] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927121023/http://www.niurr.gov.ua/ukr/dialog_1999/Gorodianenko.html |date=27 верасня 2007 }}</ref>, <blockquote>рускамоўная сацыякультурная супольнасць, якая адрозніваецца нефармальнай цэласнасцю, выступае самастойным суб’ектам сацыяльных паводзін. Базавымі сістэмаўтваральнымі прыкметамі ў дадзеным выпадку з’яўляюцца: этнічнасць (на Украіне пражывае больш за 11 млн рускіх); пасяленчаства (яны кампактна пражываюць у індустрыяльных гарадах усходу і поўдні краіны); амаль стопрацэнтная захаванасць роднай мовы; устойлівая сувязь рускіх Украіны з «матчыным этнасам», нягледзячы на тое, што 57 % рускіх, якія пражываюць у краіне тут і нарадзіліся; высокая ступень захаванасці нацыянальных абрадаў, звычаяў і ў цэлым рускай духоўнай культуры; прыхільнасць адной рэлігійнай канфесіі — [[праваслаўе|праваслаўю]]. Яны пакуль не імкнуцца да [[сепаратызм]]у, вераць у праўдзівыя дэмакратычныя ператварэнні, захоўваюць своеасаблівы [[менталітэт]] і спецыфічны сацыяльны характар.</blockquote> Больш таго, як мяркуе іншы даследчык НИУРО, доктар філасофскіх навук Алег Ланавенка, нацыяналістычная частка ўкраінскага грамадства негатыўна ставіцца да рускамоўных суграмадзян і іх культурна-моўным патрабаванням<ref name="auto_generated_id_668">[http://www.niurr.gov.ua/ru/publication/culture/lanov_integration.html Лановенко О. П. Украина: перспективы ассимиляции, федерализации или интеграции языков и культур] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927120913/http://www.niurr.gov.ua/ru/publication/culture/lanov_integration.html |date=27 верасня 2007 }}</ref> <blockquote>Рускамоўнае насельніцтва Украіны… нярэдка ўспрымаецца моўнымі апанентамі ў якасці своеасаблівай пятай калоны, гатовай у любы момант спрыяць рэстаўрацыі існавалага на працягу больш трохсот гадоў стану спраў… Менавіта гэтым… выклікана вострае, парой якое мяжуе з канфрантацыйным, непрыманне радыкаламі … украінскіх «москалiв» (да апошніх адносяць, як правіла, не толькі этнічных рускіх, але ўсё рускамоўнае насельніцтва Украіны).</blockquote> Французскі даследчык Дамінік Арэль <ref>[http://krytyka.kiev.ua/articles/s.3_11_2006.html Арель Д. Залучення відокремленого]</ref> лічыць, што паўднёва-ўсходняй Украіне ўласціва моцная біэтнічная структура. Яна не спарадзіла новай нацыянальнасці, але толькі ідэнтычнасць, якая ўключае любасць да ўкраінскай нацыянальнасці, выкарыстанне рускай мовы, а таксама адчуванне агульнага лёсу з рускім светам, якое, зрэшты, не ператвараецца ў імкненне стаць часткай расійскай дзяржавы. Рускамоўныя грамадзяне імкнуцца быць не «аб’ектамі рэнацыяналізацыі, а людзьмі, чыё права на ўласную версію ўкраінскай ідэнтычнасці прызнаецца» і, па меркаванні Д. Ареля, прызнанне рускай мовы дзяржаўным або рэгіянальным дало бы ім «сімвалічнае пацверджанне таго, што яны ва ўкраінскай палітыцы значаць столькі жа, колькі ўкраінамоўныя грамадзяне з цэнтра і захаду». Рускі гісторык Аляксей Мілер адзначае, што ўсходнеўкраінская ідэнтычнасць складалася ў прынцыпова іншых умовах, адрозных ад умоў у анексаваных [[Польшча]]й заходнеўкраінскіх землях: «Ідэалагічнае напаўненне ўсходнеўкраінскай ідэнтычнасці істотна адрознівалася ад заходнеўкраінскага варыянту. Нянавісці да рускіх у школе, зразумела, не вучылі. Рускія і Расія апісваліся ўжо як іншыя, але „сваі“. У школе гаварылі аб „интернационализме і сяброўству народаў“. Якога-небудзь істотнага нацыяналістычнага падполля не было. У гэтых умовах фармуецца ўкраінская ідэнтычнасць, якая не мае такой цвёрдай этнічнай дамінанты, як у яе заходнім варыянце. Образ ваеннага мінулага, адшліфаваны савецкай прапагандай, тут таксама зусім іншы — усходнія ўкраінцы ваявалі на правым боку і разам з рускімі»<ref>{{Cite web |url=http://www.strana-oz.ru/?numid=34&article=1401 |title=Миллер А. Дуализм идентичностей на Украине |access-date=23 верасня 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171019094200/http://www.strana-oz.ru/?numid=34&article=1401 |archivedate=19 кастрычніка 2017 |url-status=dead }}</ref> == Гісторыя == === Перыяд да 1654 года === [[Файл:Azbuka.jpg|thumb|right|300px|Першы буквар — «Азбука» [[Іван Фёдараў|Івана Фёдарава]], выдадзеная ў 1574 годзе ў [[Львоў|Львове]]<ref>[http://www.edu.ru/index.php?page_id=178 Слово о первом букваре]</ref>]]Руская (або велікаруская) мова як самастойная мова з’явілася ў [[XIV]] стагоддзі, але адрозненні паміж гаворкамі продкаў сучасных [[рускія|рускіх]], [[украінцы|украінцаў]] і [[беларусы|беларусаў]] у старажытнарускай мове абазначыліся яшчэ ў [[XII]]—[[XIII]] стагоддзях<ref>[http://www.ruscenter.ru/53.html Откуда он родом?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071217070137/http://www.ruscenter.ru/53.html |date=17 снежня 2007 }}</ref>. Першыя тэрыторыі з тых, што цяпер прыналежаць Украіне, увайшлі ў склад [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] каля 1500 года — [[Севершчына|Северскі край]] (паўночная частка цяперашніх [[Сумская вобласць|Сумскай]] і [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай]] абласцей з гарадамі [[Чарнігаў]], [[Ноўгарад-Северскі]], [[Пуціўль]]) і будучая [[Слабажаншчына]] (усходняя частка сучаснай [[Сумская вобласць|Сумской вобласці]], [[Харкаўская вобласць]], поўнач [[Луганская вобласць|Луганскай]] і [[Данецкая вобласць|Данецкай]] абласцей). На тэрыторыі Севершчыны мелася аўтахтоннае рускамоўнае насельніцтва<ref>[[Радыё Свабода]] [http://www.svoboda.org/programs/civil/2004/civil.022704.asp Россия как цивилизация: горюны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070608122304/http://www.svoboda.org/programs/civil/2004/civil.022704.asp |date=8 чэрвеня 2007 }}</ref> — ''[[гаруны]]'' (у раёне [[Пуціўль|Пуціўля]]) і ''[[сеўрукі]]'' (у раёне [[Глухаў|Глухава]]), у говары якіх захаваліся таксама рысы палескіх гаворак украінскай і беларускай моў. На далучаных незасвоеных тэрыторыях з’яўляюцца носьбіты велікарускіх гаворак <ref>Абакумов А. У. [http://www.edrus.org/content/view/176/69/ Московитянский ли по своей сути русский язык?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071210084552/http://www.edrus.org/content/view/176/69/ |date=10 снежня 2007 }}</ref>. Пасля ўваходжання гэтых тэрыторый у склад Маскоўскай дзяржавы ў мясцовых гарадах пераважавць стала вусная і пісьмовая руская мова, якая змяніла западнарускую пісьмовую мову, прынятую ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскам]]. У 1599 годзе ўказам цара [[Барыс Гадуноў|Барыса Гадунова]] на рацэ [[Аскол]] пачата будаўніцтва крэпасці і першага горада Слабадской Украіны — Царабарысава (цяпер [[Красны Аскол]]). З [[1635]] па 1658 год будуюцца новыя гарады, якія сфарміравалі [[Белгародская абарончая лінія|Белгародскую абарончую лінію]], у раён якой павялічваецца перасяленне [[рускія|рускіх]], выхадцаў з цэнтральных раёнаў Расіі, і пачынаецца міграцыя [[украінцы|украінцаў]], уцякачоў з [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. === 1654—1800 === Пасля [[Пераяслаўская Рада|Пераяслаўскай Рады]] [[1654]] і рашэння [[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]] «перайсці пад руку маскоўскага цара», пачалося распаўсюджванне рускай мовы на [[Гетманская Украіна|Гетманшчыне]]. Аднак у выніку доўгіх войнаў з [[Рэч Паспалітая|Польшчай]] да Расіі ў [[1667]] годзе па [[Андрусаўскі дагавор|Андрусаўскаму дагавору]] адышла толькі частка тэрыторыі, якую ў [[1654]] годзе кантраляваў Багдан Хмяльніцкі: [[Кіеў]] і Левабярэжжа (сучасныя [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўская]] і [[Палтаўская вобласць|Палтаўская вобласці]], а таксама асобныя раёны Сумской, левабярэжжа [[Кіеўская вобласць|Кіеўскай]] і [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай]] абласцей). Да далучэння на гэтай тэрыторыі выкарыстоўваліся ў адміністрацыі [[Польская мова|польская]] і [[старажытнаруская мова]], у [[каталіцызм|каталіцкіх набажэнствах]] — [[латынь]], у праваслаўных набажэнствах — [[царкоўнаславянская мова]], у вуснай мове мясцовага насельніцтва — украінскія гаворкі. Пасля далучэння да Расіі польская мова ў адміністрацыі была заменена рускай, у [[XVII|XVII стагоддзі]] ў пісьмовасць пранік [[суржык]]. Другой [[Маларасійская Калегія|Маларасійскай Калегіі]] (пад кіраўніцтвам [[Пётр Аляксандравіч Румянцаў-Задунайскі|П. Румянцава-Задунайскага]]) было даручана ўвесці рускую мову як абавязковую ў школах і друкаваных кнігах замест западнарускай. На рускую мову выкладання была пераведзена [[Кіева-Магілянская акадэмія]], адзіная вышэйшая навучальная ўстанова [[Маларосія|Маларосіі]]. Хадайніцтва [[Кіева-Пячэрская Лаўра|Кіева-Пячэрскай Лаўры]] [[1769]] аб дазволе друкаваць для малароскага насельніцтва азбукі на заходнерускай пісьмовай мове [[Святы Сінод]] адхіліў. Да канца [[XVIII]] стагоддзя ў выніку войнаў з [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] у склад Расіі ўвайшоў асноўны масіў сучаснай тэрыторыі Украіны (за выключэннем Усходняй Галіцыі, Закарпацця і Паўночнай Букавіны), а ў выніку войнаў з [[Асманская імперыя|Асманскай імперыяй]] і яе васалам [[Крымскае ханства|Крымскім ханствам]] — Крым, Паўночнае Прычарнамор’е і Прыазоўе, у якіх практычна адсутнічала славянскае насельніцтва. У апошняй чвэрці [[XVIII]] стагоддзя, з далучэннем прычарнаморскіх і данецкіх стэпаў да Расіі, пачалося стыхійнае сялянскае і дзяржаўнае засваенне гэтых тэрыторый [[усходнія славяне|усходнімі славянамі]], выхадцамі з цэнтральных велікарускіх і ўкраінскіх губерняў, было заснавана большасць буйных гарадоў поўдня і ўсходу сучаснай Украіны: [[Запарожжа]] ([[1770]]), [[Дніпро]] ([[1776]]), [[Херсон]] і [[Марыўпаль]] ([[1778]]), [[Севастопаль]] ([[1783]]), [[Сімферопаль]] і [[Мелітопаль]] ([[1784]]), [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеў]] ([[1789]]), [[Адэса]] ([[1794]]), [[Луганск]] (аснова Луганскага завода — [[1795]]). === 1801—1917 === [[Файл:Kharkov University old.jpg|thumb|left|250px|[[Харкаўскі ўніверсітэт]], першы рускі ўніверсітэт ва Украіне, быў заснаваны ў [[1804]] годзе]] [[Файл:Памятник Пушкину в Одессе.jpg|thumb|right|200px|Помнік [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандру Пушкіну]] в [[Адэса|Адэсе]], усталяваны ў [[1888]] годзе на сродкі гаражан]] [[Файл:Книга Богдана Дедицкого.JPG|thumb|right|200px|Даследаванне пра рускую літаратуру ў [[Галіцыя|Галіцыі]] ([[Аўстра-Венгрыя]]), выдадзена ва [[Львоў|Львове]] ў [[1876]]]] {{зноскі}} {{Рускія}} [[Катэгорыя:Руская мова ва Украіне| ]] s7e1x6ij93mqaxgllpx3xnof53gmmno 0 18286 5165659 5127682 2026-07-13T23:01:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165659 wikitext text/x-wiki {{Картка хімічнага элемента | імя = Ртуць / Hydrargyrum (Hg) | сімвал = Hg | нумар = 80 | уверсе = [[Кадмій|Cd]] | унізе = [[Каперніцый|Cn]] | выява = [[Файл:Mercury1.jpg|200px|Вадкая ртуць у ампуле]]<br />[[Цяжкія металы|Цяжкі]] вадкі метал срэбрана-белага [[колер]]у | атамная маса = 200,592(3) | радыус атама = 157 | энергія іанізацыі 1 = 1 006,0 (10,43) | канфігурацыя = [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² | кавалентны радыус = 149 | радыус іона = (+2e) 110 (+1e) 127 | электраадмоўнасць = 2,00 | электродны патэнцыял = Hg←Hg²⁺ 0,854 В | ступені акіслення = +2, +1 | шчыльнасць = 13,546 (20 °C) | цеплаёмістасць = 27,98 | цеплаправоднасць = 8,3 | тэмпература плаўлення = 234,32 [[Кельвін|K]] (-38,83&nbsp;°C) | цеплыня плаўлення = 2,295 | тэмпература кіпення = 629,88 [[Кельвін|K]] (356,73&nbsp;°C) | цеплыня выпарэння = 58,5 | малярны аб'ём = 14,8 | структура рашоткі = ромбаэдрычная | параметры рашоткі = a_hex=3,464 с_hex=6,708 | Суадносіны c/a = 1,94 | тэмпература Дэбая = 100,00 | регістрацыйны нумар CAS= 7439-97-6 | спектр=Mercury Spectra.jpg }} '''Ртуць''' ({{lang-la|Hydrargyrum}}) '''Hg''' — [[хімічны элемент]] II групы [[Перыядычная сістэма элементаў|перыядычнай сістэмы]]; атамны нумар 80. Атамная маса 200,59. Вадкі [[метал]] серабрыстага [[колер]]у. Адзіны з металаў, вадкі пры звычайнай тэмпературы. [[Шчыльнасць]] 13545,7 кг/м³ (пры тэмпературы 20 °С). [[Тэмпература плаўлення]] -38,87 [[Градус Цэльсія|°C]], [[тэмпература кіпення]] 356,58&nbsp;°C. У сухім [[Паветра|паветры]] не акісляецца. Акісляецца [[азон]]ам і пры тэмпературы звыш 300&nbsp;°C [[кісларод]]ам. Добра ўзаемадзейнічае з [[сера]]й і [[Галагены|галагенамі]]. == Прыродныя крыніцы == 66-е месца сярод іншых элементаў па распаўсюджанасці. У [[Зямная кара|зямной кары]] ўтрымліваецца каля 7·10⁻⁶ % ртуці па масе. Асноўны рудны мінерал — [[кінавар]] HgS. Радовішчы ў [[Іспанія|Іспаніі]], [[Украіна|Украіне]], [[Расія|Расіі]]. Ртуць, [[пара]] і злучэнні ртуці атрутныя. Назапашваюцца ў [[арганізм]]е, пашкоджваюць [[Нервовая сістэма|нервовую сістэму]] і парушаюць абмен рэчываў. == Прымяненне == Ртуць выкарыстоўваецца ў [[прыбор]]ах вымярэння [[ціск]]у ([[барометр]]ы, [[маноматр]]ы, [[арэометр]]ы) і тэмпературы ([[тэрмометр]]ы), для вырабу [[катод]]аў пры электрахімічным атрыманні [[шчолач]]аў і хлору і інш. У [[Электратэхніка|электратэхніцы]] — у выключальніках, лямпах дзённага святла, кварцавых лямпах, [[ігнітрон]]ах. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|||415}} * {{кніга|загаловак=Химический словарь школьника|адказны=Б. Н. Кочергин, Л. Я. Горностаева, В. М. Макаревский, О. С. Аранская|месца=Мн.|выдавецтва=Народная асвета|год=1990|старонкі=171|старонак=255|isbn=5-341-00127-3|тыраж=75&nbsp;000}}{{ref-ru}} * {{кніга|аўтар=Болсун А. Н.|загаловак=Краткий словарь физических терминов|адказны=Сост. А. И. Болсун|месца=Мн.|выдавецтва=Вышэйшая школа|год=1979|старонкі=298|старонак=416|тыраж=30&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/himiya/RTUT.html ''Илья Леенсон'' Ртуть] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121116215152/http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/himiya/RTUT.html |date=16 лістапада 2012 }} // [[Кругасвет|Энцыклапедыя «Кругосвет»]] {{ref-ru}} * [http://www.xumuk.ru/encyklopedia/2/3936.html РТУТЬ] // ХиМиК.ru {{ref-ru}} {{Кампактная перыядычная табліца}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Хімічныя элементы]] [[Катэгорыя:Металы]] igqge5lgiul671ohc26xyfhiyani4ko 0 22336 5165723 5165169 2026-07-14T05:45:11Z 5165723 wikitext text/x-wiki {{Нядаўна памерлы}}{{Цёзкі2|Чаргінец}} {{Дзяржаўны дзеяч |беларускае імя = Мікалай Іванавіч Чаргінец |тытул = Старшыня Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы |парадак = 1 |сцяг = Flag of Belarus.svg |перыядпачатак = [[1997]] |перыядканец = [[2008]] |пераемнік = [[Ніна Мікалаеўна Мазай]] |званне = [[Генерал-лейтэнант]] унутранай службы |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]] |прафесія = [[трэнер]], [[юрыст]] |партыя = * [[КПСС]] (1963—1991) * з 1991 — беспартыйны }} '''Мікала́й Іва́навіч Чаргіне́ц''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі палітык і [[пісьменнік]], народны пісьменнік Беларусі (2022). Функцыянер [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. Кандыдат юрыдычных навук (1977), Заслужаны работнік [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|МУС СССР]] (1977), генерал-лейтэнант унутранай службы (1993), старшыня прарэжымнага [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] (2005—2022). Пісаў на [[Руская мова|рускай мове]]. Працаваў у дэтэктыўным жанры, увёў у рускамоўную літаратуру Беларусі так званы міліцэйскі дэтэктыў. Аўтар каля паўсотні кніг мастацкай прозы, большасць з іх — вострасюжэтныя дэтэктывы. == Біяграфія == Нарадзіўся 17 кастрычніка 1937 года ў [[Менск]]у ў сям’і рабочага. У маладосці займаўся [[футбол]]ам. Выхаванец мінскай [[ФК Мінск|Футбольнай школы моладзі]], у 1958 годзе далучыўся да новастворанай каманды «[[Лакаматыў (Вінніца)|Лакаматыў]]» з [[Вінніца|Вінніцы]] і забіў першы гол гэтай каманды ў гісторыі. Пасля выступаў у [[Малдаўская ССР|Малдаўскай ССР]], а ў 1960—1962 гадах у мінскіх клубах<ref>[http://footballfacts.ru/players/108184-cherginec-nikolaj-ivanovich Профіль футбаліста на сайце footballfacts.ru]</ref>. У 1963 годзе скончыў Вышэйшую школу трэнераў [[Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры|Беларускага дзяржаўнага інстытута фізічнай культуры]]. {{Картка |уверсе = Футбольная кар’ера |стыль_тэксту = text-align:left; |стыль_загалоўкаў = background:{{Колер|Спорт2}}; |метка1 = Пазіцыя |тэкст1 = [[нападнік (футбол)|нападнік]] |загаловак2 = Клубная кар’ера |тэкст3 = {{Табліца са спартыўнай кар’ерай| {{спартыўная кар’ера |1958|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Ніва Вінніца|Лакаматыў (Вінніца)]]|12 (2) |1958—1959|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Зімбру|Малдова (Кішынёў)]]|12 (0) |1960|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Ураджай Мінск|Ураджай (Мінск)]]|? (3) |1961|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Беларусь (Мінск)]]|15 (0) |1962|{{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]|28 (3)}} }} }} Працаваў інструктарам фізічнай культуры на [[Мінскі прыборабудаўнічы завод|Мінскім прыборабудаўнічым заводзе]]. У 1964 годзе накіраваны на работу ў органы міліцыі — у крымінальны вышук. У 1967 годзе скончыў [[Юрыдычны факультэт БДУ|юрыдычны факультэт]] [[БДУ]]. З 1969 года — намеснік начальніка Першамайскага, з 1973 года — начальнік Ленінскага раённага аддзела ўнутраных спраў Мінска. З 1975 года — намеснік начальніка ўпраўлення ўнутраных спраў [[Мінгарвыканкам]]а, з 1981 года — начальнік Упраўлення крымінальнага вышуку [[Міністэрства ўнутраных спраў БССР]]. У 1984—1987 гадах служыў у [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганістане]] дарадцам пры штабе ([[Афганская вайна (1979—1989)|Савецкая вайна ў Афганістане]])<ref name="НВ" />. З 1987 года — начальнік Беларускага ўпраўлення ўнутраных спраў на транспарце МУС БССР. Генерал-маёр міліцыі. [[Кандыдат юрыдычных навук]]. Член [[Саюз пісьменнікаў СССР|СП СССР]] (з 1978). Акадэмік {{нп3|Акадэмія праблем бяспекі, абароны і правапарадку Расійскай Федэрацыі|Акадэміі праблем бяспекі, абароны і правапарадку Расійскай Федэрацыі|ru|Академия проблем безопасности, обороны и правопорядка}} (акадэмія закрыта ў 2008 годзе за махлярства — выдавала ўяўныя дакументы і званні, якія назвай супадалі з вайсковымі званнямі<ref>{{Cite web |url=http://www.iuaj.net/1_oldmasp/modules.php?name=News&file=article&sid=379 |title=Кассационная коллегия Верховного Суда РФ 19 февраля 2009 г. рассмотрела кассационною жалобу АБОП на решение Верховного суда РФ от 10.17.08г. |access-date=24 лютага 2019 |archive-date=11 лістапада 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111111025507/http://www.iuaj.net/1_oldmasp/modules.php?name=News&file=article&sid=379 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web| date =8 лютага 2013| url =https://udf.by/news/main_news/74182-viktor-sheyman-stal-professorom-nesuschestvuyuschey-akademii.html | title =Виктор Шейман оказался "липовым" профессором |publisher =udf.by| access-date = 24 лютага 2019| lang =ru}}</ref>). Член Прэзідыума [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]], старшыня Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы, старшыня Пастаяннай камісіі Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі па пытаннях знешняй палітыкі. Старшыня грамадскага аб’яднання «[[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюз пісьменнікаў Беларусі]]», які падтрымліваецца [[Рэжым Лукашэнкі|рэжымам Лукашэнкі]] (2005—2022)<ref name="НББ">{{cite web| url = http://old.nlb.by/html/calendar/2007/charginetc.html| title = 17 кастрычніка - 70 год з дня нараджэння (1937) М.І. Чаргінца, пісьменніка, журналіста, публіцыста, дзяржаўнага дзеяча Беларусі| publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі| archive-url = https://web.archive.org/web/20170828230749/http://old.nlb.by/html/calendar/2007/charginetc.html| archive-date = 28 жніўня 2017| access-date = 2014/07-24| url-status = dead}}</ref>. Памёр 7 ліпеня 2026 года<ref>[https://www.sb.by/articles/umer-narodnyy-pisatel-belarusi-nikolay-cherginets.html Умер народный писатель Беларуси Николай Чергинец]</ref>. Пахаваны ў Мінску на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]<ref>[https://zviazda.by/news/u-minsku-razvitvayutstsa-z-narodnym-pismennikam-belarusi-mikalaem-chargintsom/ У Мінску развіталіся з народным пісьменнікам Беларусі Мікалаем Чаргінцом]</ref>. == Творчасць == Дэбютаваў у друку як журналіст у 1963 годзе. Пісаў на [[Руская мова|рускай мове]]. Аўтар кніг прозы «Четвертый след» (1973), «Тревожная служба» (1975), «Следствие продолжается» (1977), «Финал Краба» (1979), «Служба — дни и ночи» (1981), «Приказ № 1» (1985; 2003, серыя «Уголовный розыск»), «Следствие продолжается. Финал Краба» (1986), раманаў «Вам — задание» (1982), «За секунду до выстрела» (1983), «Тайна Черных Гор» (1987), «Сыновья» (1989; 2000, серыя Уголовный розыск), Черный пес (2000, Уголовный розыск), За секунду до выстрела (2001, Уголовный розыск), Киллер (2001, Уголовный розыск), Кремлевский колодец (2001, Уголовный розыск), Русская красавица (2001, Уголовный розыск), Убить вождя (2001, Уголовный розыск), Илоты безумия (2002, Уголовный розыск), Побег (2002, Уголовный розыск), Смертник (2002, Уголовный розыск), Тайна Овального кабинета (2002), Смерть за смерть (2003, Уголовный розыск), Упреждающий удар (2002, Уголовный розыск), «Вам задание» (2004), Русское братство (2004, Уголовный розыск), Смертельный квадрат (2004, Уголовный розыск), Третья звезда (2005, Уголовный розыск), Выстрел в прошлое (2006, серыя Спецназ), «Логово змей» (2007). Аўтар аповесцяў «Свадьбы не будет», «Однажды в марте», «По божьей воле», «Следствие продолжается» (2000, Уголовный розыск), «Последний герой» (2003, Уголовный розыск)<ref name="НББ" />. Па творах М. І. Чаргінца пастаўлены ваенна-прыгодніцкі фільм «Вам заданне», чатырохсерыйны тэлевізійны фільм «Ветраў», здымаецца шасцісерыйны тэлевізійны фільм па яго раманах «Смерць за смерць» і «Пабег». == Узнагароды == Узнагароджаны 8 ордэнамі [[СССР]], [[Беларусь|Беларусі]], [[Афганістан]]а і [[Польшча|Польшчы]], у тым ліку [[Ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнам Чырвонага Сцяга]], двума [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэнамі Чырвонай Зоркі]], вышэйшым афганскім ордэнам Чырвоны Сцяг, савецкімі і афганскімі медалямі. [[Заслужаны работнік Міністэрства ўнутраных спраў СССР]] (1977). Лаўрэат [[Літаратурная прэмія імя А. Фадзеева|Літаратурнай прэміі імя А. Фадзеева]] (1990) за раман «Сыновья», [[Літаратурная прэмія імя В. Пікуля|Літаратурнай прэміі імя В. Пікуля]]. У 2022 годзе атрымаў ганаровае званне [[Народны пісьменнік Беларусі|Народнага пісьменніка Беларусі]]<ref>[https://blr.belta.by/president/view/ordeny-medali-ganarovyja-zvanni-dzjarzhuznagarod-udastoeny-75-pradstaunikou-roznyh-sfer-dzejnastsi-116914-2022/ Ордэны, медалі, ганаровыя званні. Дзяржузнагарод удастоены 75 прадстаўнікоў розных сфер дзейнасці]</ref>. == Крытыка == Пры першай спробе прыняцця ў [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюз пісьменнікаў БССР]] Мікалай Чаргінец не быў прыняты, бо, як палічыла прыёмная камісія, яго творчасць «''ніякага дачынення да літаратуры не мае''»<ref name="НВ">{{cite web| author =[[Міхась Скобла|Скобла М.]]| date =2020-10-16| url =https://www.nv-online.info/2020/10/16/ne-gljadzi-charginec-u-chuzhy-gamanec.html| title =Не глядзі, Чаргінец, у чужы гаманец| publisher =[[Народная Воля (газета)|Народная Воля]]| access-date =2020-10-21| archive-url =https://web.archive.org/web/20201023060337/https://www.nv-online.info/2020/10/16/ne-gljadzi-charginec-u-chuzhy-gamanec.html| archive-date =23 кастрычніка 2020| url-status =dead}}</ref>. Як сцвярджае сам Мікалай Чаргінец на сваім сайце, ён унесены ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]] за разнапланавыя дасягненні ў галіне навукі і культуры (1998)<ref name="Чарг">{{cite web |url= http://www.cherginets.by/ru/about/biografia.html|title= Чергинец Николай Иванович |access-date=24 лютага 2019|lang= ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813081429/http://www.cherginets.by/ru/about/biografia.html |archive-date= 13 жніўня 2018}}</ref>. Аднак, пры афіцыйным запыце да прадстаўніцтва кампаніі пацвердзіць гэта, высветлілася, што Чаргінца ў базе няма і ніколі не было<ref>{{cite web| date =28 верасня 2015| url =https://belsat.eu/ru/news/nikolaya-chergintsa-ulichili-vo-lzhi/ | title =Николая Чергинца уличили во лжи |publisher =[[БелСат]]| access-date = 2019-02-29| lang =ru}}</ref>. Няма яго імя і на афіцыйным сайце міжнароднай прэміі імя С. Міхалкова, хаця сам Чаргінец заяўляе, што з’яўляецца яе лаўрэатам<ref name="НВ" />. Таксама паводле сцвярджэнняў самога Чаргінца, у 2008 годзе Амерыканскім бібліяграфічным інстытутам ён быў прызнаны «Чалавекам года» за выдатны ўклад у развіццё Рэспублікі Беларусь<ref name="Чарг" />, на самай справе такога інстытута няма. Пры кіраванні Чаргінца Саюзам пісьменнікаў Беларусі наклад калісьці папулярнага штотыднёвіка «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]» зменшыўся амаль у дзесяць разоў. З ведама Чаргінца імёны шэрагу вядомых пісьменнікаў былі ўнесены ў так званыя «чорныя спісы» дзяржаўных выдавецтваў<ref name="НВ" />. == Сям’я == Жанаты, меў дваіх дзяцей: сын [[Ігар Мікалаевіч Чаргінец|Ігар Чаргінец]] — генеральны дырэктар «[[Белавія]]», дачка Вольга Чаргінец — юрыстка, палкоўнік памежных войскаў у адстаўцы<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/dachka-generala-charginca-stala-palkounikam-pamezhnyh-voyskau|title=Дачка генерала Чаргінца стала палкоўнікам памежных войскаў|website=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2009-09-11|access-date=2026-07-08}}</ref>. == Памяць == У снежні 2022 года, пры жыцці Мікалая Чаргінца, яго імем названа школа № 76 у Мінску<ref>{{cite web|url = https://zviazda.by/be/news/20221201/1669875713-imem-mikalaya-charginca-nazvali-shkolu|title = Імем Мікалая Чаргінца назвалі школу|author = Кастусь Лешніца|date = 1-12-2022|publisher = zviazda.by|access-date = 1 снежня 2022|archive-date = 1 снежня 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20221201142546/https://zviazda.by/be/news/20221201/1669875713-imem-mikalaya-charginca-nazvali-shkolu|url-status = dead}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{Commonscat|}} * {{крыніцы/БП 1917/90|Чаргінец Мікалай|576—577}} * {{Крыніцы/БелЭн|17|Чаргінец Мікалай Іванавіч||225}} * Чаргінец Мікалай Іванавіч // Парламент — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь другога склікання / пад агул. рэд. У. М. Канаплёва і М. А. Аўласевіча. — Мн.:, 2003. — С. 231. * Чергинец Николай Иванович // Кто есть кто в Республике Беларусь, 2005 / под ред. И. В. Чекалова. — Мн.:, 2005. — Т.2. — С. 366. == Спасылкі == * [http://telegraf.by/by/2011/08/korni-belorusskoi-politiki-nikolai-cherginec Карані беларускай палітыкі. Мікалай Чаргінец] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120319110522/http://telegraf.by/by/2011/08/korni-belorusskoi-politiki-nikolai-cherginec |date=19 сакавіка 2012 }} {{Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чаргінец Мікалай Іванавіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты СССР]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК СКА Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ураджай Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Зімбру Кішынёў]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ніва Вінніца]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэкардсмены Кнігі рэкордаў Гінеса]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў Беларусі]] [[Катэгорыя:Футбалісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Народныя пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты міліцыі (Беларусь)]] 3bji3ybq0je7bwwjmpql74idwvaidpw 0 23855 5165699 5150724 2026-07-14T04:57:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165699 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Рыго́р Рама́навіч Шы́рма''' ({{lang-be-lat|Ryhor Šyrma}}<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/httpservice/retry/enablejs?sei=qMchapumGYSKptQPhdvvoAw|title=Ryhor Šyrma|website=www.google.com|access-date=2026-06-04}}</ref>; {{ВД-Прэамбула}}) — беларускі харавы {{дырыжор|Беларусі|СССР|XX стагоддзя}}, {{кампазітар|Беларусі|СССР|XX стагоддзя}}, {{музычны педагог|Беларусі|СССР|XX стагоддзя}}, [[Фалькларыстыка|фалькларыст]], грамадскі дзеяч, [[Публіцыстыка|публіцыст]], [[Літаратуразнаўства|літаратуразнавец]]. Дзеяч беларускага культурнага і палітычнага руху ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], арганізатар беларускіх хораў у [[Вільнюс|Вільні]]. Мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор [[Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла БССР|Дзяржаўнай акадэмічнай харавой капэлы БССР]] (1939—1970). Сабраў больш за 2 тысячы беларускіх народных песень. Выдаў першыя зборнікі [[Міхась Васілёк|Міхася Васілька]], [[Максім Танк|Максіма Танка]], [[Сяргей Міхайлавіч Крывец|Сяргея Крыўца]]. == Біяграфія == === Маладыя гады === Нарадзіўся 8 (20) студзеня 1892 года ў вёсцы [[Шакуны]] [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]<ref>{{артыкул|аўтар=Васіль Жураў.|загаловак=Рыгор Шырма: вялікі ў славе і просты ў жыцці|спасылка=http://www.zvyazda.minsk.by/ru/anons/index.php?id=37681|выданне=[[Звязда]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120324223615/http://www.zvyazda.minsk.by/ru/anons/index.php?id=37681|archive-date=24 сакавіка 2012}}</ref>. У вялікай сям’і Рыгора Шырмы спевакамі былі ўсе, пачынаючы з бондара дзеда Васіля па мянушцы Майстровіч. Добра спявалі дзянна<ref>дзядзькава жонка</ref> Ганна Іванаўна Шырма, яе дачка Алеся. Найлепшыя калыханкі Шырма пачуў ад маці Тэадоры Дзям’янаўны. Таленавітым выканаўцам быў бацька Раман Васільевіч (~1863—1947), які двойчы прызываўся ў расійскую армію і ведаў багата казацкіх, рэкруцкіх і салдацкіх песень. Праз беднасць сям’і з шасцігадовага ўзросту Рыгору Шырму даводзілася працаваць па найме, першую асвету атрымаў у «школе граматы», дзе працавалі найманыя настаўнікі. Адзін з настаўнікаў-семінарыстаў добра ведаў спевы, і Рыгор у гэты час пачаў спяваць у хоры. У 1904 употай ад бацькі з 15 капейкамі ў кішэні Шырма пешкі накіраваўся ў [[Пружаны]], каб паступіць у {{нп5|Пружанская другакласная школа|гарадское вучылішча|be-x-old|Пружанская другаклясная школа}}. Праз год стаў найлепшым вучнем, іграў на струнных інструментах і ўдзельнічаў у аркестры і хоры вучылішча. На светапоглядзе Шырмы адбілася тое, што ў хоры не спявалі беларускія песні<ref>{{кніга|загаловак = Рыгор Шырма|адказны = складальнік В. Дз. Ліцьвінка|месца = Мн.|выдавецтва = «Беларусь»|год = 1990|старонкі = 5}}</ref>. Скончыў школу на выдатна. Цягу Шырмы да народнай паэзіі заўважыў настаўнік літаратуры Манцэвіч, ён заахвоціў вучня запісваць песні. Спачатку гэта былі запісы ад Ганны Дудзейкі, у якой кватараваў юнак, пазней і ад іншых спевакоў. У 1907 годзе, у час летніх вакацый, Рыгор Шырма пешшу адправіўся ў сваю першую фальклорную вандроўку па [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]], дзе запісаў беларускія народныя песні «''Ой, не вылятай, сіва зязюлька''», «''Я з казаком стаяла''», «''Там за гаем''». Добрай песенніцай была бацькава сястра Захвея Васілеўна (па мужы Хвораст, маці [[Янка Хвораст|Янкі Хвораста]]) з вёскі [[Кацёлкі]]. Звычайна яе запрашалі на ўсе ўрачыстасці як першую спявачку. Акрамя такіх народных песень, як восеньская «''Ой, не вылятай, сіва зязюлька''», Шырма запісаў ад яе радзінны і вясельны абрады. Пра багацце паэтычнай душы цёткі Захвеі ён напіша ў 1941 годзе ў артыкуле «''Выдатная песенніца з народу''». Агулам Шырма запісаў ад яе 150 песень. Падчас навучання на двухгадовых настаўніцкіх курсах у [[Швянчоніс|Свянцянах]] у 1911—1912 гадах Шырма праходзіць сальфеджыа, вучыцца іграць на скрыпцы, арганізуе настаўніцкі хор. Адначасова ён спрабуе запісваць мелодыі. Пасля сканчэння курсаў настаўнічаў у [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскім]] і [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскім]] (вёска Ганута сённяшняга [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]])<ref name="Naraczanka">{{Крыніцы/Нарачанка і яе берагі|649}}</ref> паветах. Больш плённа канцэртная работа працягнулася ў Седлецкім настаўніцкім інстытуце (1914), які на той час быў эвакуіраваны спачатку ў [[Масква|Маскву]] і [[Яраслаўль]], а потым у [[Варонеж]] (скончыў у 1918). Ладзячы канцэрты, яго засмучала тое, што ён не мог знайсці аніводнай апрацоўкі беларускай народнай песні. Усе запісы, зробленыя Шырмам да [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], згарэлі разам з хатай у [[Шакуны|Шакунах]]. === Настаўніцкая дзейнасць === У канцы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] мабілізаваны ў [[Руская імператарская армія|расійскую армію]], скончыў {{нп5|Чугуеўскае ваеннае вучылішча||ru|Чугуевское военное училище}} на Харкаўшчыне. Служыў у званні прапаршчыка ў [[Туркестан (рэгіён)|Туркестане]]. У 1918 годзе па накіраванні [[Беларускі нацыянальны камісарыят|Беларускага нацыянальнага камісарыяту]] едзе арганізоўваць школу ў сяле {{нп5|Сяло Навагольскае|Навагольскім|ru|Новогольское}} {{нп5|Новахапёрскі павет|Новахапёрскага павета|ru|Новохопёрский уезд}} [[Варонежская губерня|Варонежскай губерні]] [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расіі]], куды выехалі перад вайной яго бацькі. Выкладаў псіхалогію, педагогіку і славеснасць, адначасова загадваў валаснымі аддзеламі адукацыі і культуры (да лета 1922<ref name="psalom">{{Спасылка|аўтар = Евгений Днепровский.| url = http://brama.brestregion.com/nomer25/artic16.shtml| загаловак = Красный псаломщик| выдавец = Гістарычная брама №1 (25) 2010 г.| дата = 11 студзеня 2012 | мова = ru}}</ref>). Сабраў і арганізаваў школьную бібліятэку, хор, драматычны гурток, ладзіў літаратурныя вечары. «''Светам свайго юнацтва''» назваў яго навагольскі вучань, расійскі пісьменнік, аўтар аповесці «{{нп5|Белы Бім Чорнае вуха||ru|Белый Бим Чёрное ухо (книга)}}» [[Гаўрыіл Мікалаевіч Траяпольскі|Гаўрыіл Траяпольскі]]<ref name="ПЖ">{{Спасылка| аўтар = Владимир| прозвішча = Глазов| url = http://bk-brest.by/ru/112/history/3124/| загаловак = Партитура жизни Рыгора Ширмы. К 120-летию уроженца музыкальной Пружанщины| выдавец = [[Брестский курьер]]| дата = 25 студзеня 2012| мова = ru| title = Архіўная копія| access-date = 29 ліпеня 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20140417021916/http://www.bk-brest.by/ru/112/history/3124/| archive-date = 17 красавіка 2014| url-status = dead}}</ref> і казаў, што «''не стаў бы пісьменнікам, калі б не сустрэў Рыгора Раманавіча. Ён навучыў нас думаць над прачытаным''»<ref name="ТКК">{{Спасылка| url = http://old.tvkultura.ru/news.html?id=76078&cid=110| загаловак = Троепольский Гавриил: "Ищите друга!"| выдавец = [[Тэлеканал Культура]]| дата = 29 лістапада 2005| мова = ru}}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="ГТ">{{Спасылка| url = http://www.pereplet.ru/podiem/n11-05/Troe.shtml| загаловак = Гавриил ТРОЕПОЛЬСКИЙ. ВЕРЮ В СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ЧЕЛОВЕКА| мова = ru}}</ref>. На другі год існавання школы Рыгора Шырму прызвалі ў [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоную армію]], але неўзабаве вярнуўся да настаўніцкай дзейнасці. У Навагольскім Рыгор Шырма пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай, таксама школьнай настаўніцай Клаўдзіяй Іванаўнай Раеўскай. Пасля шлюбу яна сваё жыццё звязала з беларускай народнай песняй, трыццаць гадоў праспявала ў капэле<ref name="budni9469">{{Артыкул|аўтар = Васіль Ліцьвінка.|загаловак = Шырма расказвае пра сябе… Ч. 2|выданне = [[Раённыя будні]]|год = 21 сакавіка 2012|нумар = 23 (9469)|старонкі = 5}}</ref>. === Вяртанне на радзіму === Улетку 1922 вярнуўся ў родныя [[Шакуны]] [[Пружанскі павет (1921—1940)|Пружанскага павета]], якія пасля [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага падзелу]] адышлі да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. Тут уключыўся ў палітычную дзейнасць, вёў работу ў Беларускім выбарчым камітэце. Каб пракарміць сям’ю (у іх з жонкай Клаўдзіяй Іванаўнай Раеўскай 22 верасня нарадзілася дачка Алена), давялося пэўны час працаваць на лесараспрацоўцы, аднак неўзабаве і адтуль Шырма быў звольнены за беларускую дзейнасць і «''дрэнны ўплыў на рабочых''»<ref name="budni9469" />. Пад канец 1922 года Шырма прыняў прапанову стаць [[рэгент]]ам хору [[Пружаны|пружанскага]] [[Свята-Аляксандра-Неўскі сабор (Пружаны)|Аляксандра-Неўскага сабора]]<ref name="psalom" />. У 1924 годзе Шырма арганізаваў у Пружанах хор, запісвае народныя песні і заахвочвае да гэтай працы здольных людзей, ладзіць канцэрты, пераносіць на [[Заходняя Беларусь|заходнебеларускую]] глебу «Беларускія вечарынкі». Каб паліцыя не магла іх забараніць, яны ладзіліся пад выглядам «Вечароў славянскай песні», а ў праграму ўключаліся і польскія народныя спевы. Хутка выступы хору і імя яго кіраўніка становяцца вядомымі ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Паваротным для Шырмы стаў канцэрт у [[Пружаны|Пружанах]], на якім прысутнічаў [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]], кіраўнік [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|БСРГ]]. Пазнаёміўшыся з фальклорнымі запісамі Шырмы, сам вядомы філолаг, Тарашкевіч убачыў у Шырму чалавека, здольнага весці культурна-асветную працу ў Заходняй Беларусі. === Віленскі перыяд === У 1925 годзе Шырма атрымаў [[Пашпарт грамадзяніна Польшчы|польскі пашпарт]] (дзе быў запісаны «[[Палешукі|палешуком]]») і дазвол на выкладанне ў пачатковых школах Закону Божага. У 1926 пераехаў у [[Вільня|Вільню]]. Працуе ў сакратарыяце [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|БСРГ]], выхавацелем у інтэрнаце для хлопчыкаў [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]. З 1926 года выкладае ў Віленскай беларускай гімназіі спевы і арганізуе хор. У гэтым самым годзе стаў першым кіраўніком народнай капэлы ў [[Дзяляцічы|Дзяляцічах]] ля [[Навагрудак|Наваградка]]<ref>{{Спасылка|url = http://novogrudok.iatp.by/text/text_CulturaSuchasnost.htm|загаловак = Народная Дзяляціцкая капэла|назва праекту = Культура|выдавец = Замкавая гара|дата = 13 лютага 2012|title = Архіўная копія|access-date = 29 ліпеня 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20060503181306/http://novogrudok.iatp.by/text/text_CulturaSuchasnost.htm|archive-date = 3 мая 2006|url-status = dead}}</ref>. Пазней некаторыя яе ўдзельнікі трапілі ў хор Рыгора Шырмы. Пасля таго, як яго звольнілі з гімназіі, працаваў у [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]]<ref name="budni9469" />, стварыў хор [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюза]] пры ім. Будучы паплечнік і найбольш паслядоўны вучань Шырмы, арганізатар [[Дзяржаўны акадэмічны народны хор БССР|Дзяржаўнага акадэмічнага народнага хору БССР]] [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Генадзь Цітовіч]] напіша: {{пачатак цытаты}}1926 год… Мая першая віленская восень. Бязмэтна блукаю па квадраце сціснутага манастырскімі сценамі двара. І раптам з напаўадчыненага акна палілася беларуская народная песня, за ёю другая, трэцяя. Чымсьці родным, блізкім дыхнула на мяне. «Сасна»? Ды гэтую ж песню і ў нас спяваюць… Але тут прыгажэй! «Перапёлачку» я ўжо слухаю ў зале, захаваўшыся ў далёкім вугалку, — таму што перад хорам строгі рэгент… Закончылася гэта генеральная рэпетыцыя, і куды дзелася сур’ёзнасць кіраўніка. Ён стаіць цяпер з дабрадушнай усмешкай у акружэнні моладзі, а тую дзяўчыну, што запявала «Зязюльку», па-бацькоўску нават па галоўцы пагладзіў. Ад выходзячых я даведаўся, што гэты рэгент — Шырма, беларускі пясняр. Сказалі гэта, ды яшчэ на мяне насмешліва: маўляў, хто ты такі, што Шырмы не знаеш!{{канец цытаты}} [[Файл:Chor Pračyśćenskaha saboru (Wilnia) with Ryhor Šyrma.jpg|250px|thumb|Хор Прачысценскага сабора ў Вільні. Сядзіць крайні справа — Рыгор Шырма.]] [[Файл:Вільня. Майронё, 13. Тут здымаў кватэру Рыгор Шырма. Архітэктар - Лявон Вітан-Дубейкаўскі (02).jpg|міні|злева|Дом па [[вуліца Майронё (Вільнюс)|вул. Св. Ганны]], 13, у якім жыў Рыгор Шырма.]] [[Файл:Галоўная ўправа ТБШ.jpg|250px|thumb|Галоўная ўправа [[Таварыства беларускай школы]]. Стаіць крайні злева — Рыгор Шырма]] Каб захаваць Шырму для культурна-асветнай легальнай працы (паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага дагавора]] Польшча абавязалася захаваць культурную аўтаномію нацыянальных меншасцяў), [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]] рэкамендаваў яму не ўступаць афіцыйна ні ў [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|БСРГ]], ні ў [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|КПЗБ]]. З 1927 года Шырма ўзначаліў [[Таварыства беларускай школы]] (ТБШ) і заставаўся сакратаром Галоўнай управы аж да забароны арганізацыі ў 1936 годзе. За гэты час ён аб’ехаў усю Заходнюю Беларусь, наладжваў гурткі ТБШ і хоры, школы з беларускай мовай навучання, дапамагаў ставіць спектаклі. Адначасна служыў рэгентам у віленскім [[Прачысценскі сабор (Вільнюс)|Прачысценскім саборы]], ад якога атрымаў кватэру на першым паверсе хаты па адрасе [[вуліца Майронё (Вільнюс)|вул. Святой Ганны]], 13. На гэтым будынку цяпер вісіць памятная дошка<ref name="nv127">{{Артыкул|аўтар = Андрэй Вашкевіч.|загаловак = Віктар Роўда: «Шырма „пілаваў“ на скрыпцы, аднак хор у яго спяваў ідэальна»|спасылка = http://www.nv-online.info/by/39/80/6976/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%A0%D0%BE%D1%9E%D0%B4%D0%B0-%E2%80%9C%D0%A8%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0-%E2%80%9C%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9E%E2%80%9D-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%86%D1%8B-%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%BA-%D1%85%D0%BE%D1%80-%D1%83-%D1%8F%D0%B3%D0%BE-%D1%81%D0%BF%D1%8F%D0%B2%D0%B0%D1%9E-%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%E2%80%9D.htm?tpl=127|выданне = [[Народная воля]]|год = 20 студзеня 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20110720072436/http://www.nv-online.info/by/39/80/6976/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%80-%D0%A0%D0%BE%D1%9E%D0%B4%D0%B0-%E2%80%9C%D0%A8%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0-%E2%80%9C%D0%BF%D1%96%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%9E%E2%80%9D-%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%86%D1%8B-%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%BA-%D1%85%D0%BE%D1%80-%D1%83-%D1%8F%D0%B3%D0%BE-%D1%81%D0%BF%D1%8F%D0%B2%D0%B0%D1%9E-%D1%96%D0%B4%D1%8D%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%E2%80%9D.htm?tpl=127|archive-date = 20 ліпеня 2011}}</ref>. У часе царкоўных святаў хор пад кіраўніцтвам Шырмы выконваў беларускія рэлігійныя песні ў [[Прачысценскі сабор (Вільнюс)|Прачысценскім саборы]]<ref>{{Артыкул|спасылка=https://elibrary.mab.lt/handle/1/2361|загаловак=Хроніка|год=1931|мова=be|выданне=Голас Праваслаўнага Беларуса|тып=часопіс|месяц=12|чысло=-|том=-|нумар=2|старонкі=22}}</ref>. Шырма шукаў кампазітараў для апрацоўкі народных песень, знайшоў для гэтага такіх майстроў як расійскі кампазітар [[Аляксандр Ціханавіч Грачанінаў|Аляксандр Грачанінаў]] у [[Парыж]]ы і ўкраінскіх {{нп5|Аляксандр Антонавіч Кошыц|Аляксандра Кошыца|uk|Кошиць Олександр Антонович}} і {{нп5|Міхаіла Орэст Гайваронскі|Міхайлу Гайваронскага|uk|Гайворонський Михайло Орест}} ў [[Нью-Ёрк]]у<ref name="ПЖ" />. Аляксандр Грачанінаў актыўна ліставаўся з Рыгорам Шырмам, захаваліся 17 ягоных апрацовак беларускіх народных песень для голасу і фартэпіяна, і яшчэ 11 для мяшанага хору. Ён таксама напісаў «''Беларускую рапсодыю''» для сімфанічнага аркестру, п’есу для скрыпкі на тэму калядкі з Пружанскага павета «Дар Белай Русі», музыку для п’есы [[Васіль Антонавіч Шашалевіч|Васіля Шашалевіча]] «[[Апраметная (п’еса)|Апраметная]]» (пастаўленая ў [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|БДТ-2]] у 1926). [[Файл:Vilnia, Bieł-čyrvona-bieły ściah-Pahonia. Вільня, Бел-чырвона-белы сьцяг-Пагоня (1931).jpg|міні|250пкс|Вільня, [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскі ўніверсітэт]], 1931 г. Удзельнікі хору [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюза]] пад кіраваннем Рыгора Шырмы і з удзелам [[Міхаіл Забэйда-Суміцкі|Міхася Забэйды-Суміцкага]]. На фоне беларускі нацыянальны [[бела-чырвона-белы сцяг]] і герб [[Пагоня]]]] У Вільні Рыгор Шырма сябраваў з беларускім кампазітарам [[Канстанцін Міхайлавіч Галкоўскі|Канстанцінам Галкоўскім]], які апрацаваў чатыры беларускія песні — «''Там пад гаем зеляненькім''», «''Ой, маці, маці''», «''Пайшла дзяўчынка ў лес за грыбамі''», «''Ой, чумача, чумача''» — запісаныя Шырмам у Шакунах. Атрыманыя ад гэтых асоб апрацоўкі адразу правяраліся ў хорах гімназіі ў другой палове 1920-х і [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага саюза студэнтаў]] у 1930-я гады. Апошні, заснаваны Шырмам у 1931 годзе, пасля таго, як з ім стаў выступаць [[Міхаіл Забэйда-Суміцкі|Міхась Забэйда-Суміцкі]]<ref name="ПЖ" />, стаў папулярным у Заходняй Беларусі. Хор студэнцкага саюза часта выступаў у Вільні для моладзі, вернікаў розных рэлігій, простых гараджан. Шырма выдаў для школьных і самадзейных хораў зборнікі «''Беларускія народныя песні''» (1929) і «''Наша песня''» (1938). У 1927 годзе выпусціў зборнік вершаў «''Шум баравы''», а ў 1936 годзе — «''З сялянскіх ніў''» папулярнага ў Заходняй Беларусі паэта [[Міхась Васілёк|Міхася Васілька]]. Выдаў першы зборнік [[Максім Танк|Максіма Танка]] «''На этапах''» (1936), а затым два наступныя зборнікі «''Журавінавы цвет''» (1937) і «''Пад мачтай''» (1938). Прапагандаваў творчасць сваіх вучняў-гімназістаў [[Алесь Салагуб|Алеся Салагуба]] і [[Валянцін Паўлавіч Таўлай|Валянціна Таўлая]], выдаваў таксама кнігі [[Сяргей Міхайлавіч Крывец|Сяргея Крыўца]]. Рыгор Шырма за беларускую і сацыялістычную дзейнасць пераследаваўся польскімі ўладамі. У 1928 годзе звольнены з [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]] «''за наладжванне камсамольскіх ячэек''», тройчы трапляў у судовыя працэсы ў першай палове 1930-х гадоў. З 16 кастрычніка да 22 снежня 1930 года быў пад арыштам па абвінавачванні ў антыдзяржаўнай дзейнасці<ref>[https://polona.pl/item/sprawozdanie-z-zycia-mniejszosci-narodowych-1930-4-kwartal-wyd-1931,NzM0NDU5MjA/0/#info:metadata Sprawozdanie z życia mniejszości narodowych za IV kwartał 1930 roku. Wyd. 1931]. — s. 64.</ref>. [[Файл:Harbatka,_Anton_Niekanda-Trepka._Гарбатка,_Антон_Неканда-Трэпка_(1936).jpg|злева|міні|«Літаратурная гарбатка» на кватэры [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антона Неканды-Трэпкі]] ў Вільні, 1936 г. Злева направа: 1-шы шэраг— [[Мікалай Шчорс|Мікола Шчорс]], невядомая; 2-гі шэраг — [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Неканда-Трэпка]], [[Вячаслаў Васілевіч Багдановіч|Вячаслаў Багдановіч]], [[Канстанцін Міхайлавіч Галкоўскі|Канстанцін Галкоўскі]], [[Міхаіл Забэйда-Суміцкі|Міхась Забэйда-Суміцкі]], Рыгор Шырма, [[Антон Луцкевіч]]; 3-ці шэраг — [[Сяргей Канстанцінавіч Паўловіч|Сяргей Паўловіч]], [[Максім Танк]], [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станіслаў Станкевіч]], а. [[Станіслаў Глякоўскі]], [[Ян Станкевіч]].]] За выхад з ТБШ Шырму прапаноўвалі пэўныя выгоды. Паводле Шырмы віленскі ваявода Бацянскі прапанаваў яму прадаць фальклорныя запісы, каб перакласці іх і выдаць як польскія, на што збіральнік гнеўна адказаў: «''Каб перакласці народныя песні, трэба геній Адама Міцкевіча, а так як у вас яго няма, то гэта будзе тое самае, што абліць гэты белы абрус атрамантам!''». У пэўны час была выдадзеная фальсіфікацыя, што Шырма з’яўляецца агентам [[Дэфензіва|дэфензівы]], але прагрэсіўная грамадскасць на яе не паддалася. Судовыя акцыі, пераследы цягнуліся да далучэння Заходняй Беларусі да БССР. Сядзеў у вядомай турме «[[Лукішская турма|Лукішкі]]». Паводле Шырмы, пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] польскія баевікі паводле загаду эміграцыйнага [[Урад Польшчы ў выгнанні|лонданскага ўраду]] нібыта намагаліся забіць яго, але не здолелі знайсці яго на здымнай кватэры ў [[Беласток]]у, ані ў Шакунах<ref name="budni9469" />. З літаратуразнаўчымі артыкуламі і рэцэнзіямі пачаў выступаць у друку з 1933 года. У 1933 годзе разам з [[Фелікс Іванавіч Стацкевіч|Феліксам Стацкевічам]] пачаў выдаваць часопіс «Летапіс ТБШ» (з 1936 «[[Беларускі летапіс (часопіс)|Беларускі летапіс]]»), у 1939 годзе стаў супрацоўнікам «[[Калоссе (часопіс)|Калосся]]». Наладжваў беларускія музычныя перадачы на польскім радыё, у сярэдзіне 1930-х адным падтрымаў праграму антыфашысцкага Народнага фронту, актыўна супрацоўнічаў як публіцыст з газетай КПЗБ «[[Наша воля (1935)|Наша воля]]». === Савецкі перыяд === З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], у выніку [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|паходу Чырвонай арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну]], які пачаўся 17 верасня 1939 года, гэтыя тэрыторыі былі далучаныя да [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. З1 лістапада 1939 года савецкія ўлады ўручылі Рыгору Шырму мандат на стварэнне прафесійнага калектыву. Шырма збірае вакол сябе таленавітых спевакоў, у тым ліку і многіх былых удзельнікаў віленскіх хораў, і пачынае мэтанакіраваную працу з імі ў [[Беласток]]у (тагачасны цэнтр [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай вобласці]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]). У канцы 1940 года Беларускі ансамбль песні і танцу пад яго кіраўніцтвам выступае ў [[Мінск]]у, а ў траўні 1941 года — на [[Дэкада беларускага мастацтва|Дэкадзе беларускага мастацтва]] ў [[Масква|Маскве]]. [[Файл:Savieckaja, 19 building.jpg|thumb|250px|[[Дом Уніхоўскага]] ў Мінску на плошчы Незалежнасці, у якім жыў Рыгор Шырма]] У час нападу [[Трэці рэйх|Германіі]] на СССР калектыў быў на гастролях у [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]], адкуль паехалі на [[Каўказ]], а пасля ў [[Краснаярск]]. Тут Рыгор Шырма быў арыштаваны [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКВД]] і сядзеў у турме да сакавіка 1942 года. Пасля перавезены на {{нп5|Будынак органаў дзяржбяспекі на Лубянцы|Лубянку|ru|Здание органов госбезопасности на Лубянке}}, дзе допыты ладзіліся да жніўня. Вызвалены паводле хадайніцтва [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] перад [[Панцеляймон Кандратавіч Панамарэнка|Панцеляймонам Панамарэнкам]] і высланы пад нагляд органаў НКУС у Паўночны Казахстан, дзе працаваў настаўнікам сярэдняй школы. У 1943 годзе Рыгор Шырма атрымаў дазвол выехаць да жонкі, якая была з капэлай на гастролях. У ліпені 1944 года ансамбль вярнуўся ў Мінск. З восені 1944 плённа працуе ў [[Гродна|Гродне]]. Шырма заняўся падрыхтоўчай працай па пераўтварэнні ансамбля ў акадэмічны хор. Ён прыцягнуў да мастацкай апрацоўкі народных песень беларускіх кампазітараў [[Мікалай Ільіч Аладаў|Мікалая Аладава]], [[Анатоль Васільевіч Багатыроў|Анатоля Багатырова]], [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Яўгена Цікоцкага]], [[Пётр Пятровіч Падкавыраў|Пятра Падкавырава]], [[Рыгор Канстанцінавіч Пукст|Рыгора Пукста]], [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзіміра Алоўнікава]], [[Васіль Аляксандравіч Яфімаў|Васіля Яфімава]], [[Несцер Фёдаравіч Сакалоўскі|Несцера Сакалоўскага]], [[Самуіл Уладзіміравіч Палонскі|Самуіла Палонскага]], [[Дзмітрый Аляксандравіч Лукас|Дзмітрыя Лукаса]], [[Эдзі Майсееўна Тырманд|Эдзі Тырманд]], [[Іван Іванавіч Кузняцоў|Івана Кузняцова]], а таксама прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцяў [[Васіль Андрэевіч Залатароў|Васіля Залатарова]], {{нп5|Вісарыён Якаўлевіч Шабалін|Вісарыёна Шабаліна|ru|Шебалин, Виссарион Яковлевич}}, [[Андрэй Піліпавіч Пашчанка|Андрэя Пашчанкі]], {{нп5|Дзмітрый Сцяпанавіч Васільеў-Буглай|Дзмітрыя Васільева-Буглая|ru|Васильев-Буглай, Дмитрий Степанович}}, [[Рыгор Рыгоравіч Лабачоў|Рыгора Лабачова]], [[Аляксей Копасаў|Аляксея Копасава]], {{нп5|Мікалай Філарэтавіч Калеса|Мікалая Калесу|ru|Колесса, Николай Филаретович}}, {{нп5|Міхаіл Іванавіч Верыкоўскі|Міхаіла Верыкоўскага|uk|Вериківський Михайло Іванович}}, [[Аляксандр Сцяпанавіч Ленскі|Аляксандра Ленскага]], {{нп5|Аляксандр Георгіевіч Фляркоўскі|Аляксандра Фляркоўскага|ru|Флярковский, Александр Георгиевич}}, [[Галіна Канстанцінаўна Смірнова|Галіну Смірнову]], [[Віктар Аркадзевіч Белы|Віктара Белага]], {{нп5|Якаў Сямёнавіч Саладуха|Якава Саладуху|ru|Солодухо, Яков Семёнович}}, {{нп5|Марыян Віктаравіч Каваль|Марыяна Каваля|ru|Коваль, Мариан Викторович}}, {{нп5|Яніс Мядзіньш|Яніса Мядзіньша|en|Jānis Mediņš}} і інш<ref>{{Спасылка|url = http://hor.by/conductors/shirma-gr/|загаловак = ШИРМА Григорий Романович|назва праекту = Белорусский хоровой портал|дата = 13 лютага 2012|мова = ru}}</ref>. У 1950 годзе хор рэарганізаваны ў [[Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Рыгора Шырмы|Дзяржаўны хор БССР]]. У 1952 годзе Дзяржаўны хор пераязджае ў [[Мінск]], а ў 1955 годзе з поспехам выступае на [[Дэкада беларускага мастацтва|Дэкадзе беларускага мастацтва]] ў [[Масква|Маскве]], пасля якой Шырму было прысвоена званне [[Народны артыст Беларусі|Народнага артыста БССР]]. Яго ансамбль атрымаў назву Дзяржаўная харавая капэла Беларускай ССР (з 1957 — [[Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Рыгора Шырмы|Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла БССР]]). У 1964 годзе стаў адным з заснавальнікаў грамадскай арганізацыі «[[Беларускае таварыства па сувязях з суайчыннікамі за рубяжом]]». У 1970 годзе пад ціскам вымушаны быў падаць на звальненне з пасады мастацкага кіраўніка капэлы<ref name="budni9473">{{Артыкул|аўтар=Васіль Ліцьвінка.|загаловак=Шырма расказвае пра сябе… Ч. 3|выданне=[[Раённыя будні]]|год=4 красавіка 2012|нумар=27 (9473)|старонкі=5}}</ref>. У адным са сваіх інтэрв’ю палітык [[Зянон Пазняк]] згадвае, як у сярэдзіне 1970-х прыйшоў да Рыгора Шырмы з просьбай падпісаць зварот да [[Леанід Ільіч Брэжнеў|Брэжнева]] ў абарону ад зруйнавання старога Мінска. Шырма не адмовіўся ад подпісу, нягледзячы на тое, што яго сяброўскія стасункі з [[Пётр Міронавіч Машэраў|Машэравым]], тагачасным першым сакратаром [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|ЦК КПБ]], пагоршыліся, але руйнаванне спынілася<ref name="ПЖ" />. У 1966—1978 гадах старшыня праўлення [[Саюз кампазітараў БССР|Саюза кампазітараў БССР]] і сакратар праўлення {{нп5|Саюз кампазітараў СССР|Саюза кампазітараў СССР|ru|Союз композиторов СССР}}. Выбіраўся дэпутатам [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] 4 — 9 скліканняў (1955—1978). Сябра [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] з 1966 года. Пахаваны ў Мінску на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]]. == Прозвішча == На думку [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], беларускае прозвішча Шырма ўтворана ад асновы [[шырма]]. У беларускай антрапаніміі у XVI—XVII стст. сустракаецца ''Ширма''<ref>''М. В. Бірыла''. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 492.</ref>. Ёсць літоўскія антрапонімы (прозвішчы) ''Šìrma (Širmà), Širmelis, Širmulis, Širmonis'', якія звязаныя з літоўскім ''širmas'' «сівы; шэраваты»<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. С. 937—938.</ref>. == Узнагароды == * [[Народны артыст Беларусі|Народны артыст БССР]] (1949) * [[Народны артыст СССР]] (1955) * [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (2 лютага 1977) * [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь|Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]] (1946) * два [[Ордэн Леніна|ордэны Леніна]] (1967, 1977) * [[ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі]] (1971) * [[ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга]] (1962) * ордэн «[[Ордэн Пашаны (Беларусь)|Знак Пашаны]]» (1944) * балгарскі [[Ордэн Кірыла і Мяфодзія]] II ступені * медалі * лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія БССР|Дзяржаўных прэмій БССР]] за канцэртна-выканаўчую дзейнасць (1966) і за «Беларускія народныя песні ў апрацоўках для хору» (1974). == Бібліяграфія == [[Файл:Першы песенны зборнік Рыгора Шырмы ў мастацкім афармленні Я. Горыда.png|thumb|злева|Першы песенны зборнік Рыгора Шырмы ў мастацкім афармленні [[Язэп Міхайлавіч Горыд|Язэпа Горыда]]]] * «Беларускія народныя песні» (1929) * «Наша песня» (1938) * «Беларускія народныя песні, загадкі і прыказкі» (1947) * «Беларускія песні» (1955) * «Школьны спеўнік» (1957) * «Выбраныя песні з рэпертуару Дзяржаўнага хору БССР» (1958) * «Дзвесце беларускіх народных песень» (1958) * «Беларускія народныя песні» (т. 1, 1959; т. 2, 1960; т. 3, 1962; т. 4, 1976) * «Спявае Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла БССР» (1966) * «Беларускія народныя песні (для хору)» (т. 1, 1971; т. 2, 1973)<ref>{{кніга|загаловак = Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Пружанскага раёна|адказны = Рэдкал. [[Іван Шамякін|І. П. Шамякін]] (гал. рэд.) і інш.; Маст. А. М. Хількевіч|месца = Мн.|выдавецтва = БелЭн|год = 1992|старонкі = 406}}</ref> * «Песня — душа народа: Публіцыстыка; Фальклёр; Музыка; Літаратура: 1929—1939; 1944—1974» — Мн., 1976; * «Песня — душа народа: З літаратурнай спадчыны». Мн., 1993. == Ушанаванне памяці == [[Файл:Вільня. Майронё, 13. Тут здымаў кватэру Рыгор Шырма. Архітэктар - Лявон Вітан-Дубейкаўскі (04).jpg|thumb|Памятная дошка на доме па вул. Св. Ганны ў Вільні, дзе жыў Рыгор Шырма]] Заснаваная Рыгорам Шырмам [[Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Рыгора Шырмы|харавая капэла]] ў 1978 годзе атрымала ягонае імя. Імя Рыгора Раманавіча Шырмы носяць [[Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Рэспублікі Беларусь імя Рыгора Шырмы|Дзяржаўная акадэмічная харавая капэла Беларусі]], [[Пружанская дзіцячая школа мастацтваў]]<ref name="dmš">{{Артыкул|аўтар = Інеса Галаўніцкая.|загаловак = Дзве пяцёркі прафесіяналаў|спасылка = http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=3576|выданне = [[Культура (газета)|Культура]]|archive-date = 5 сакавіка 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305190712/http://kimpress.by/index.phtml?id=3576&page=2}}</ref>, Дзіцячая музычная школа мастацтваў № 8 г. Мінска<ref>http://uk.minsk.gov.by/shkoly/185-guo-detskaya-muzykalnaya-shkola-iskusstv-8-im-g-r-shirmy-g-minska {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210608102515/http://uk.minsk.gov.by/shkoly/185-guo-detskaya-muzykalnaya-shkola-iskusstv-8-im-g-r-shirmy-g-minska |date=8 чэрвеня 2021 }} ДУА «Дзіцячая музычная школа мастацтваў № 8 імя Г. Р. Ширмы г. Мінска»</ref> і [[Брэсцкі дзяржаўны музычны каледж імя Рыгора Шырмы|Брэсцкі музычны каледж]]<ref>{{Спасылка|url = http://www.levonevski.net/pravo/temy/tema33/char24/dokz3528.html|загаловак = Постановление Кабинета Министров Республики Беларусь от 12 августа 1994 г. №14 «О присвоении имени Григория Ширмы Брестскому музыкальному колледжу».|назва праекту = Права — заканадаўства Рэспублікі Беларусь|выдавец = [[Валерый Леванеўскі]]|дата = 13 лютага 2012|мова = ru}}</ref>. [[Якаў Сямёнавіч Малайчук|Якаў Малайчук]] стварыў у Пружанах музей Рыгора Шырмы<ref name="dmš" />, у [[Сярэдняя школа №150 (Мінск)|сярэдняй школе № 150]] Мінска харавой спецыялізацыяй створаная экспазіцыя, прысвечаная кампазітару. Адна з цэнтральных [[Вуліца Рыгора Шырмы (Пружаны)|вуліц]] [[Пружаны|Пружанаў]] носіць яго імя, у 2008 годзе імем Рыгора Шырмы названая [[Вуліца Рыгора Шырмы (Мінск)|вуліца]] ў Мінску. Мемарыяльныя дошкі месцяцца на дамах, дзе ён жыў, у Вільні, Гродне<ref>{{Спасылка|аўтар = Віктар Парфёненка, Ганна Васілевіч.|дата публікацыі = 20 студзеня 2012|url = http://new.racyja.by/news/rygoru-shyrme-%E2%80%93-120-gadou-fota|загаловак = Рыгору Шырму — 120 гадоў|выдавец = [[Радыё Рацыя]]|дата = 13 лютага 2012|access-date = 30 ліпеня 2013|archive-date = 29 чэрвеня 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220629024316/http://new.racyja.by/news/rygoru-shyrme-%E2%80%93-120-gadou-fota|url-status = dead}}</ref>, Мінску. Шырму прысвечаны верш [[Ніл Гілевіч|Ніла Гілевіча]] «''Сэрца дзядзькі Рыгора''»<ref>[http://p-shkola.by/ru/psh?art_id=1220 Песняю песень у сэрцы — Радзiма] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305004913/http://p-shkola.by/ru/psh?art_id=1220 |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> == У філатэліі == <center><gallery> 1992. Stamp of Belarus 0002.jpg 1997. Stamp of Belarus 0222.jpg 136 (125 hadoŭ z dnia naradžennia Ryhora Šyrmy).jpg 136 (125 hadoŭ z dnia naradžennia Ryhora Šyrmy) - Special postmark.png </gallery></center> {{Зноскі}} == Літаратура == {{Commonscat|Ryhor Szyrma}} * {{крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * Нисневич И. Г. Г. Р. Ширма: Очерк жизни и творчества. 2 изд. Л., 1971. * Песня на ўсё жыццё: Успаміны пра Р. Р. Шырму. Мн., 1983. * Рыгор Шырма: (Фотаальбом) / Аўтар-склад. В.Ліцвінка. Мн., 1990. * {{крыніцы/БП (1992-95)|6|Шырма Рыгор Раманавіч}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Шырма Рыгор Раманавіч}} [[Катэгорыя:Народныя артысты Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Дырыжоры Беларусі]] [[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]] [[Катэгорыя:Дырыжоры СССР]] [[Катэгорыя:Кампазітары СССР]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пружанскім раёне]] [[Катэгорыя:Фалькларысты СССР]] [[Катэгорыя:Народныя артысты СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі БССР]] [[Катэгорыя:Члены Саюза кампазітараў СССР]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай школы]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Мінску]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Усходніх могілках Мінска]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты СССР]] [[Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Беларусі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 9-га склікання]] [[Катэгорыя:Рыгор Шырма| ]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Лукішскай турмы]] [[Катэгорыя:Харавыя дырыжоры Беларусі]] gumbv41sqpynrw74gkjgprm99vdmwoq 0 27893 5165771 4737277 2026-07-14T06:44:20Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перайменаваў старонку [[Аляксей Дудараў]] у [[Аляксей Ануфрыевіч Дудараў]] па-над перасылкай 4737277 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{цёзкі2|Дудараў}} '''Аляксей Ануфрыевіч Дудараў''' ({{ДН|6|6|1950}}, в. [[Кляны]], {{МН|Дубровенскі раён|у Дубровенскім раёне|}}, [[Віцебская вобласць]] — {{ДС|27|2|2023}}, [[Мінск]]) — беларускі [[драматург]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і калгаснікаў. Скончыў у 1968 годзе [[Наваполацкае прафесійна-тэхнічнае вучылішча нафтавікоў]], працаваў слесарам на нафтаперапрацоўчым заводзе. Скончыў у 1976 годзе [[Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут]] па спецыяльнасці «акцёр драмы і кіно». Працаваў акцёрам, загадчыкам літаратурнай часткі [[Беларускі дзяржаўны акадэмічны тэатр юнага гледача|ТЮГа]] (1976—1979), членам сцэнарна-рэдакцыйнай калегіі «Тэлефільм» (Мінск, 1976—1983). Быў сябрам [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (з 1979), сакратаром [[Беларускі саюз тэатральных дзеячаў|Саюза тэатральных дзеячаў Беларусі]] (з 1987). Член [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]] (з 1989). У 1991—2002 гадах займаў пасаду галоўнага рэдактара часопіса [[Мастацтва (часопіс)|«Мастацтва»]]. З 2003 па 2013 год быў мастацкім кіраўніком [[Драматычны тэатр Беларускай арміі|Драматычнага тэатра Беларускай арміі]]. Пахаваны на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] Мінска<ref>{{cite web|url = https://bel.sputnik.by/20230301/u-mnsku-razvtalsya-z-dramaturgam-alyakseem-dudaravym-1072809247.html|title = У Мінску развіталіся з драматургам Аляксеем Дударавым|author = |authorlink = |date = 1-3-2023|publisher = bel.sputnik.by|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. == Творчасць == Дэбютаваў у друку ў 1973 годзе. Пісаў апавяданні, [[Казка|казкі]] для дзяцей. Вядомы як драматург і кінадраматург. Выдаў зборнікі апавяданняў «Святая птушка» (1979). Паводле сцэнарыяў Аляксея Дударава пастаўлены кароткаметражныя і мастацкія фільмы («[[Суседзі (фільм)|Суседзі]]», 1979, «[[Белыя росы]]», 1984, і інш.).<ref>{{Cite web|ref=on|url=https://people.onliner.by/2023/02/28/pamyor-belaruski-dramaturg-alyaksej-dudara%d1%9e-vy-dakladna-vedaece-yagonyya-tvory|title=Памёр беларускі драматург Аляксей Дудараў.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230228124805/https://people.onliner.by/2023/02/28/pamyor-belaruski-dramaturg-alyaksej-dudara%D1%9E-vy-dakladna-vedaece-yagonyya-tvory|archivedate=2023-02-28|last=Журбін|first=Якаў|lang=be|subtitle=Вы дакладна ведаеце ягоныя творы|url-status=live|website=[[Onliner.by]]|date=2023-02-28|accessdate=2023-05-23}}</ref> Аўтар п’ес «Выбар» (паст. 1979), «Парог» (паст. 1981), «Вечар» (паст. 1983), «Злом» (1989). П’есы «Апошні ўзлёт» (паст. 1982) і «Радавыя» (паст. 1984) прысвечаны падзеям Другой сусветнай вайны. Трагедыя «Купала» (1994) увасабляе трагізм міжусобнай барацьбы ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] напярэдадні [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] 1385, «Адцуранне» (1994) — фантасмагарычны погляд на эсхаталагічную загадку краю і народа. «Песня пра зубра» (1994) — сцэнічная варыяцыя паводле матываў аднайменнай [[Песня пра зубра|паэмы]] [[Мікола Гусоўскі|Міколы Гусоўскага]]. Гістарычныя асобы ў яго творах не пафасна рамантызаваныя, а людзі, падуладныя моцным пачуццям, часам здольныя памыляцца, але ўнутрана годныя. У п’есе «Палачанка» (1998) Аляксей Дудараў паказвае гісторыю шлюбу [[Рагнеда Рагвалодаўна|Рагнеды]] і [[Уладзімір Святаславіч|Уладзіміра]] ў святле вялікіх пачуццяў, страсцей. Палачанка праклінае Уладзіміра, і праклён гэты, у духу рамантызаваных твораў, пераносіцца на лёс усёй радзімы. Аляксей Дудараў вельмі актыўна працаваў у жанры гістарычнай драмы: п’есы «Князь Вітаўт», «Ядвіга», «Чорная панна Нясвіжа», «Крыж» і інш. Творам на гістарычную тэму ўласцівая дынамічнасць сюжэта, займальнасць інтрыгі, экзотыка і захаваны каларыт эпохі. Станоўчыя героі надзелены такімі вартасцямі, як вернасць ідэалу, высакароднасць, шляхетнасць, самаахвярнасць, адданасць Бацькаўшчыне. Драматург абапіраўся на пэўную літаратурную традыцыю, калі ствараў меладраму «Кім» (2001). У гэтым творы падлетак шукае сродкі, каб вылечыць ад цяжкай хваробы сваю названую сястру, кідаецца ў розныя авантуры, якія прыводзяць да самых неверагодных метамарфозаў і супадзенняў, твор мае шчаслівы канец. Да жанру «меладраматычнага дэтэктыву» належыць таксама п’еса Аляксея Дударава «Люці» (2002). Пераклаў на [[Беларуская мова|беларускую мову]] хроніку [[Уільям Шэкспір|Уільяма Шэкспіра]] «Рычард III». == Тэатральныя пастаноўкі == '''Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета''': * [[2013]] — «[[Вітаўт (балет)|Князь Вітаўт]]» (пастаноўка [[Юрый Антонавіч Траян|Юрыя Траяна]]) '''Дняпроўскі акадэмічны тэатр драмы і камедыі''': * [[2004]] — «В сумерках» (пастаноўка [[Жан Аляксандравіч Мельнікаў|Жана Мельнікава]]) == Прэміі і ўзнагароды == Узнагароджаны [[Ордэн «Знак Пашаны»|ордэнам «Знак Пашаны»]] і іншымі ўзнагародамі. Лаўрэат [[прэмія Ленінскага камсамола Беларусі|прэмій Ленінскага камсамола Беларусі]] (1982) за зборнік апавяданняў «Святая птушка» і п’есу «Выбар», Ленінскага камсамола (1984) за творы апошніх год, [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўнай прэміі СССР]] (1985) за спектакль «Радавыя», прэміі Саюзнай дзяржавы ў галіне літаратуры і мастацтва (2002). == Бібліяграфія == * «Кола»: сцэнарый кароткаметражнага фільма (1977) * «Дэбют»: сцэнарый кароткаметражнага фільма (1978) * «Суседзі»: сцэнарый мастацкага фільма (1979) * «Выбар»: п’еса (паст. 1979) * «Святая птушка»: зборнік апавяданняў (1979) * «Буслянё»: сцэнарый кароткаметражнага фільма (1980) * «Як гартавалася сталь»: інсцэніроўка рамана [[Мікалай Аляксеевіч Астроўскі|М. Астроўскага]] (паст. 1980) * «Парог»: п’еса (паст. 1981) * «Сінявочка»: казка для дзяцей (1981) * «[[Купальская ноч (фільм)|Купальская ноч]]»: сцэнарый мастацкага фільма (1982) * «Апошні ўзлёт»: п’еса (паст. 1982) * «Вечар»: п’еса (паст. 1983) * «[[Белыя росы]]»: сцэнарый мастацкага фільма (1984) * «Радавыя»: п’еса (паст. 1984) * «Восеньскія сны»: сцэнарый мастацкага фільма (1986) * «Майстар і Маргарыта»: інсцэніроўка рамана [[М. Булгакаў|М. Булгакава]] (паст. 1987) * «Дыялог»: зборнік п’ес (1987) * «Злом»: п’еса (паст. ў 1988) * «Вежа»: п’еса, разам з [[У. Някляеў|У. Някляевым]] (паст. 1990) * «Купала»: трагедыя (1994) — увасабляе трагізм міжусобнай барацьбы ў ВКЛ напярэдадні Крэўскай уніі 1385 * «Адцуранне» (1994) — фантасмагарычны погляд на эсхаталагічную загадку краю і народа * «Песня пра зубра» (1994) — па матывах паэмы [[М. Гусоўскі|М. Гусоўскага]] * «Палачанка» (1998) * «Чорная панна Нясвіжа» (1999) * «Прынц Мамабук»: камедыя (1999) * «Крыж»: зборнік п’ес (2000) {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БП (1992-95)||Аляксей Дудараў}} * Астроўская, Т. Драматургічныя дамінанты ў апавяданнях Аляксея Дударава / Т. Астроўская // Роднае слова. — 2008. — № 6. — С. 30-32. * {{крыніцы/БП 1917-90|Дудараў Аляксей}} * Дудараў Аляксей // Беларускія пісьменнікі: біябібліяграфічны слоўнік: у 6 т. / рэдкал.: І. Э. Багдановіч (і інш.). — Мн., 1993. — Т. 2. — С. 396—399. * Дудараў Аляксей Ануфрыевіч // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн., 1998. — Т. 6. — С. 253. * Дудараў Аляксей Ануфрыевіч // Памяць: Дубровенскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі: у 2 кн. / рэдкал.: А. Я. Гаўруцікаў (і інш.); мастак Э. Э. Жакевіч. — Мн., 1997. — Кн. 1. — С. 513—514. * Дудараў Аляксей Ануфрыевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (і інш.). — Мн., 1996. — Т. 3. — С. 311—312. {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Дудараў Аляксей}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі СССР]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты СССР]] [[Катэгорыя:Драматургі СССР]] [[Катэгорыя:Драматургі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі]] qhkekgake0p8vijqg9vttc3rr3e84qm 0 29237 5165376 5162907 2026-07-13T12:18:48Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ +1 5165376 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Драздовіч}} {{Мастак}} '''Язэ́п Нарцы́завіч Драздо́віч''' ({{lang-be-latin|Jazep Drazdovič|1}}; {{ВД-Прэамбула}}; Псеўданімы: ''Я. Нарцызаў'') — беларускі [[мастак]], [[Скульптура|скульптар]], [[Этнаграфія|этнограф]], [[Археалогія|археолаг]], [[Педагогіка|педагог]], [[пісьменнік]]. Адзін з заснавальнікаў беларускага нацыянальнага гістарычнага жывапісу, майстар дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. == Біяграфія == === Дзяцінства і маладосць === [[Файл:Jazep Drazdovic Family.jpg|міні|злева|Язэп Драздовіч з маці і старэйшымі братамі. Дзісна, 1907 год]] З шляхецкага роду [[Драздовічы герба «Ястрабец»|Драздовічаў герба «Ястрабец»]]. Нарадзіўся {{OldStyleDate|13|кастрычніка|1888|1|кастрычніка|}} года ў засценку [[Пунькі (Глыбоцкі раён)|Пунькі]] [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] на пушчы Цытавізна-Галубіцкай у каталіцкай сям’і збяднелага шляхціца-арандатара{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}} Дзісненскага павета Нарцыза Стафанавіча Драздовіча і Юзэфы з Карчэўскіх.{{sfn|Юркевіч|2019|p=}} Ахрышчаны 11 студзеня 1889 года (старога стылю) ў Глыбоцкім прыходскім касцёле ксяндзом-настаяцелем А. Якудоўскім з усімі таямніцамі, хроснымі былі Аляксандр Янкоўскі і дзявіца Юлія Драздовічаўна.{{sfn|Юркевіч|2019|p=}} У два гады застаўся без бацькі, яго і пяцёра братоў выхоўвала маці Юзэфа, неўзабаве сям’я засталася без зямлі і дома. Сям’я мусіла часта пераязджаць, арандуючы чужую зямлю. Язэп Драздовіч пачаў вучобу ў прыватнай настаўніцы, пасля вучыўся ў школе ў Дзісне, а ў 1906 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]] і паступіў у [[Віленская рысавальная школа|мастацкую школу]] вядомага расійскага жывапісца [[Іван Трутнеў|Івана Трутнева]], якую скончыў у 1908 годзе. Праз нястачу Драздовіч падрабляў у мастацкіх майстэрнях, планаваў выехаць па заработкі за граніцу. Творчае станаўленне Язэпа Драздовіча адбывалася пад вялікім уплывам набіраўшага хаду [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння]]. У гэты час Драздовіч робіць першыя крокі ў мастацтве: стварае серыю графічных работ з краявідамі Дзісеншчыны, аздабляе вокладку «Першага беларускага календара на 1910 год», выдадзенага «[[Наша Ніва (1906)|Нашай нівай]]». У 1910 годзе прызваны на службу ў расійскае войска. Пасля двух гадоў службы ў [[Саратаў|Саратаве]] ён скончыў курсы фельчараў і пачаў працаваць у амбулаторыі. [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] Драздовіч сустракае ў дзеючай арміі, пры запасным батальёне на Заходнім фронце. Праз цяжкія ўмовы працы Язэп Драздовіч захварэў на [[брушны тыф]]ус і на два месяцы трапіў у шпіталь. Пасля сямімесячнага адпачынку з адведваннем радзімы Драздовіч вяртаецца ў войска. === Пасля рэвалюцыі === [[Файл:Miensk, Hrušaŭka, Niamiha. Менск, Грушаўка, Няміга (1920).jpg|міні|злева|Язэп Драздовіч (справа) каля вытокаў Нямігі, чэрвень 1920 года. Фота [[Леў Урбанавіч Дашкевіч|Льва Дашкевіча]].]] [[Файл:Jazep Drazdovic 1920-1921.jpg|міні|Язэп Драздовіч на беларускіх настаўніцкіх курсах у Менску, 1920 год|злева]] У 1917 годзе, пасля сямі гадоў службы, Язэп Драздовіч вяртаецца дамоў. Жыў у родных, сваякоў на Дзісеншчыне ў фальварку Лявонаўка каля вёскі [[Германавічы]]{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}, пасылаў у «Нашу ніву» допісы пра клопаты хлебаробаў-землякоў. З аптымізмам вітаў [[Першы Усебеларускі з’езд]]. У лісце да [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]] Драздовіч выказваў задуму аб арганізацыі акадэміі мастацтваў. На сваёй радзіме мастак стварыў народную бібліятэку, тэатр. У 1919 годзе, пасля абвяшчэння [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], Драздовіч пераехаў у [[Мінск|Менск]]. У Менску працаваў у Беларускім літаратурна-выдавецкім аддзеле пры Камісарыяце асветы ССРБ, мастак-дэкаратар у «[[Беларуская хатка (Мінск)|Беларускай хатцы]]», у 1919 годзе арганізаваў культурна-асветніцкае таварыства «Заранка», якое адкрывала школы, аматарскі тэатр, бібліятэку; выкладаў малюнак у беларускай гімназіі і жаночай прагімназіі, супрацоўнічаў з літаратурнымі выдавецтвамі як ілюстратар{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. За польскай акупацыяй Менска (9 жніўня 1919 — 11 ліпеня 1920) супрацоўнічаў з [[Часовы беларускі нацыянальны камітэт|Часовым беларускім нацыянальным камітэтам]] і [[Беларуская вайсковая камісія|Беларускай вайсковай камісіяй]], афармляў часопісы «[[Беларускае жыццё (часопіс)|Беларускае жыццё]]» і «[[Рунь (часопіс)|Рунь]]». У Менску Драздовіч стварыў серыю ўнікальных малюнкаў гістарычных раёнаў места — [[Мінскае замчышча|Замчышча]], [[Верхні Горад|Верхняга Рынка]], [[Татарская Слабада|Татарскага прадмесця]]. Даследаваў рэчышча [[Няміга (рака)|Нямігі]], праводзіў раскопкі ў [[Заслаўе|Заслаўі]], [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свіры]]. === 1920-я гады === 11 ліпеня 1920 года [[Мінск|Менск]] занялі войскі [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміі]], пасля чаго 31 ліпеня 1920 года адбылося паўторнае [[Дэкларацыя аб абвяшчэнні незалежнасці Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь|абвяшчэнне незалежнасці]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З ліпеня 1920 года прынамсі да кастрычніка 1920 года Язэп Драздовіч вёў урокі ў 13-й (Беларуская гімназія, 13-я Беларуская радная школа) і 15-й школах 2-й ступені. Таксама з жніўня да канца кастрычніка працаваў мастаком і ілюстратарам у [[Народны камісарыят асветы БССР|Народным камісарыяце асветы Беларускай ССР]]<ref>НАРБ, ф. 42, воп. 3, спр. 3, 11, 15, 18.</ref>. Пазней вярнуўся на родную Дзісеншчыну, занятую палякамі і паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года адышоўшую да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Заходняя Беларусь]]). Нягледзячы на [[Паланізацыя|перашкоды польскіх уладаў]], разгортвае тут культурна-асветніцкую дзейнасць{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. У 1921—1924 гадах — кааператар. У 1921 годзе Драздовіч арганізаваў у вёсцы [[Сталіца (вёска)|Сталіца]] беларускую школу, якая, аднак, праіснаваўшы толькі тры месяцы, была закрытая польскай адміністрацыяй. У гэты ж час Язэп Драздовіч спрабуе займацца літаратурнай дзейнасцю. Бярэцца за напісанне гістарычнага рамана пра часы [[Полацкае княства|Полацкага княства]] «Гарадольская Пушча», які аздабляе ўласнымі ілюстрацыямі. У 1923 годзе была выдадзена і прыхільна сустрэтая беларускай грамадскасцю аповесць Драздовіча «Вялікая шышка». Язэп Драздовіч супрацоўнічаў з [[Беларускі музей у Вільні|Віленскім беларускім музеем імя Івана Луцкевіча]]. Дзеля папаўнення экспазіцыі ён займаўся раскопкамі гарадзішчаў, збіраў фальклор, ствараў шматлікія замалёўкі прадметаў матэрыяльнай культуры, архітэктуры, тыпажоў сялян. З гэтай мэтай у 1926 годзе Драздовіч выправіўся ў навукова-творчую экспедыцыю на [[Пінскі павет (1921—1940)|Піншчыну]], а ў наступныя два гады наведаў [[Трокі]], [[Вільня|Вільню]], [[Меднікі]], [[Крэва]], [[Гальшаны]], [[Ліда|Ліду]], [[Навагрудак|Наваградак]], [[Любча|Любчу]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Мір]]. У выніку гэтых вандровак, якія ахапілі амаль усю Заходнюю Беларусь, з’явіліся ёмістыя альбомы графікі. [[Файл:Drazdovič, Radaškovičy. Драздовіч, Радашковічы (1925-27).jpg|міні|Язэп Драздовіч з вучнямі [[Радашковіцкая беларуская гімназія|Радашковіцкай беларускай гімназіі]], каля 1927 г.]] [[Файл:Drazdovič, studyja. Драздовіч, студыя (1926-27).jpg|міні|злева|Драздовіч у мастацкай студыі пры [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], у цэнтры [[Рыгор Раманавіч Шырма|Рыгор Шырма]]. 1926—1927 гг.]] У 1924—1926 гадах выкладаў маляванне ў [[Глыбокае|Глыбоцкай]] польскай школе, актыўна супрацоўнічаў з [[Таварыства беларускай школы|Таварыствам беларускай школы]] (ТБШ){{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Працаваў у [[Радашковіцкая беларуская гімназія|Радашковіцкай беларускай гімназіі]] імя Францішка Скарыны. У 1926—1927 гадах супрацоўнічаў з сатырычным часопісам «[[Маланка (часопіс)|Маланка]]». У 1927 годзе заснаваў мастацкую студыю пры [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Пры студыі Язэп Драздовіч гуртаваў маладых беларускіх мастакоў, сярод якіх былі [[Васіль Лукіч Сідаровіч|Васіль Сідаровіч]] і [[Мікалай Пятровіч Васілеўскі|Мікола Васілеўскі]]. У 1927—1929 гадах выкладаў маляванне ў [[Навагрудская беларуская гімназія|Наваградскай беларускай гімназіі]]{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Драздовіч усталяваў шчыльныя сувязі з [[Інстытут беларускай культуры|Інстытутам беларускай культуры]] ў Менску (з 1929 года — [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэмія Навук]]), дасылаў замалёўкі і абмеры драўлянай архітэктуры і прадметаў сялянскага побыту. За мастацкія і навуковыя работы неаднаразова ўзнагароджваўся прэміямі Акадэміі Навук. На пачатку 1930-х гадоў непрацяглы час працуе на Беласточчыне на запрашэнне ТБШ: афармляе спектаклі на аматарскай сцэне таварыства, удзельнічае ў працы кааператыўнага выдавецтва «Сяўба». Адметнай рысай Язэпа Драздовіча было захапленне космасам. У 1931 годзе Драздовіч выдаў у Вільні на беларускай мове кнігу па астраноміі «Нябесныя бегі», у якой выклаў шэраг сваіх тэорый, у прыватнасці, пра паходжанне планет Сонечнай сістэмы і вярчэнні Зямлі. Выданне ўпрыгожылі ўласныя рысункі аўтара. У 1931—1933 гадах Драздовіч працягнуў тэму космасу трыма серыямі графічных малюнкаў і жывапісных палотнаў «Жыццё на Марсе», «Жыццё на Сатурне» і «Жыццё на Месяцы». === Дзісенскі перыяд === [[Файл:Jazep Drazdovic Autapartret 1943.jpg|міні|Аўтапартрэт, 1943 год]] У 1933 годзе Драздовіч вяртаецца на Дзісеншчыну да брата Канстанціна. Тут мастак стварыў вялікую колькасць графічных і жывапісных твораў. Язэп Драздовіч працягнуў супрацоўніцтва з Беларускім музеем імя Івана Луцкевіча, дасылаючы туды замалёўкі замчышчаў, гарадзішчаў, сялянскай архітэктуры і побыту. Разам з [[Міхась Машара|Міхасём Машарам]] і [[Янка Пачопка|Янкам Пачопкам]] Драздовіч стварыў культурны асяродак у [[Летнікі|Летніках]] і [[Германавічы|Германавічах]]. Штогод улетку мастак выпраўляўся ў вандроўкі па краі, у часе якіх вырабляў для вяскоўцаў маляваныя дываны і партрэты. Пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|далучэння Заходняй Беларусі]] да [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] вучыўся на кароткачасовых настаўніцкіх курсах і ў 1940—1941 гадах працаваў настаўнікам малявання і батанікі ў [[Глыбокае|Глыбокім]] і Лужках{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Праз нястачу настаўнікаў ён быў вымушаны выкладаць усе прадметы, у тым ліку астраномію, маляванне і гісторыю. Педагагічная дзейнасць Драздовіча перапынілася ў 1941 годзе ў сувязі з нападам [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] на [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] у [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. У часе [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] Драздовіч працягнуў сваю творчую дзейнасць і стварыў шэраг мастацкіх палотнаў. Па заканчэнні вайны праз праблемы са здароўем Язэп Драздовіч мала працаваў. Асноўнай крыніцай заработку былі маляваныя дываны для сялян. Зрэдчас пісаў краявіды, партрэты. Савецкія чыноўнікі ад ідэалогіі і культуры ставіліся да творчасці Язэпа Драздовіча як да нявартай увагі. Прыкладам таму служыць унікальны роспіс сталоўкі ў Лужках, які быў зафарбаваны на загад [[Полацкі раён|полацкага]] чыноўніка. Драздовіч не быў прыняты ў [[Беларускі саюз мастакоў|Саюз мастакоў Беларусі]]. [[Файл:Малыя Давыдкі - Ліпляні. Магіла Язэпа Драздовіча (01).jpg|міні|Магіла Язэпа Драздовіча на могілках паміж вёскамі [[Ліпляні]] і [[Малыя Давыдкі]]. Стэла з барэльефам «вечнага вандроўніка» ў выкананні [[Алесь Шатэрнік|Алеся Шатэрніка]]]] У 1954 годзе на адной з вясковых дарог беспрытомнага «дзядзьку Язэпа» знайшлі сяляне. Яго адвезлі ў [[Падсвілле|Падсвільскую]] бальніцу, дзе праз некаторы час ён памёр. Пахаваны Драздовіч на могілках паміж вёскамі [[Ліпляні]] і [[Малыя Давыдкі]]. У 1982 годзе на магіле ўстаноўлена стэла з барэльефам «вечнага вандроўніка» (скульптар [[Аляксандр Сяргеевіч Шатэрнік|Алесь Шатэрнік]]). == Творчасць == [[Файл:Вокладка Першага беларускага календара на 1910 г. Выданне Нашай Нівы. Вільня, 1909..jpg|міні|Вокладка Першага беларускага календара Нашай Нівы на 1910 год, аздобленая малюнкам Драздовіча]] У Язэпа Драздовіча было шырокае кола інтарэсаў: гісторыя, археалогія, этнаграфія, літаратура, астраномія. Ён запісваў фальклор і апрацоўваў для слоўнікаў народную лексіку [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісеншчыны]] і [[Пінскі павет (1921—1940)|Піншчыны]], склаў зборнік «Песні Дзісеншчыны». Пісаў вершы, прозу, вёў дзённікі. У 1923 годзе ў [[Вільня|Вільні]] была надрукаваная першая частка яго аповесці «Вар’ят без вар’яцтва». Бальшыня ягоных твораў, у тым ліку паэма «Трызна мінуўшчыны», прысвечаная старажытнай [[Полацкае княства|Полаччыне]], і гістарычная аповесць «Гарадольская пушча», апавяданне «Сон Гараноса» з ягонымі ілюстрацыямі засталіся ў рукапісах. У паэме «Трызна мінуўшчыны» (працоўныя назвы «Песні аб мінуўшчыне, або Беларусь спрадвеку», 1936 год) Драздовіч апісвае падзеі, якія адбываліся на нашых землях ад VI да XX ст. У паэме аўтар сам выступае ў якасці Бая-песняра, постаць, якая паўтараецца ў дальнейшых этапах творчасці Язэпа Драздовіча. Падзеі ў аповесці «Гарадольская пушча» адбываюцца на роднай яму Дзісеншчыне ў [[XIII стагоддзе|XIII ст.]] У Вільні пад псеўданімам ''Я. Нарцызаў'' выдаў кніжку «Пабрацімцы і вялікая шышка» (1923).[[Файл:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf|міні|злева|Навукова-папулярнае выданне «Нябесныя бегі» (1931)]]У [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свіры]] праводзіў археалагічныя даследаванні. У ненадрукаванай працы «Дзісенская дагістарычная старына» апісаў 30 археалагічных помнікаў. Адкрыў некалькі стаянак каменнага і бронзавага вякоў, шмат каменных крыжоў, сабраў калекцыю каменных сякер. У выніку археалагічных пошукаў напісаў працу «Дзе знаходзяцца Дудуткі і Гародня». Дзённікі Язэпа Драздовіча, якія ён вёў у 1930—1950-я гады, былі надрукаваныя ў 1991 годзе («[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]» № 5—12). Аўтар навукова-папулярнай брашуры па [[астраномія|астраноміі]] «Нябесныя бегі» (1931). Найбольш вядомы як мастак. Першыя малюнкі Язэпа Драздовіча — «Трызна мінуўшчыны», «Брама будучыні» зробленыя ў 1907 годзе пад уплывам [[Мікалоюс Чурлёніс|Мікалоюса Чурлёніса]]. Сімвалічны сэнс мелі і зробленыя мастаком вокладкі «Першага беларускага календара на 1910 год», кнігі [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]] «Курганная кветка» (1914), «Школьнага спеўніка» [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]] (1920), і інш. 3 самага пачатку сваёй творчай дзейнасці выкарыстоўваў гістарычныя рэаліі і матывы. Намаляваў у рэалістычным характары серыю графічных краявідаў «Дзісеншчына» з сялянскімі сядзібамі і палеткамі, у карцінах гэтай серыі мастак даў паэтычны вобраз роднага краю («Стадолішча», «Вёска Лаўрынаўка», «Гараватка», «Пунькі», «Александрыя», «Стары вадапуск», «Над Дзісёнкай» і інш.). У канцы 1910 — пач. 1920-х стварыў графічныя серыі «Старажытны Менск», «Заслаўе», «Старажытная будоўля на Беларусі», «Вежа Празор», «Менск, Высокае месца», «Месца ўпадзення Нямігі ў Свіслач». Графічныя малюнкі Язэпа Драздовіча ўпрыгожылі падручнік геаграфіі [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|Аркадзя Смоліча]]. На мяжы 1910—1920-х зрабіў графічныя партрэты полацкіх і смаленскіх князёў, у тым ліку [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава Чарадзея]], жывапісныя карціны «Спаленыя сядзібы», «Усяслаў Чарадзей у парубе пад палатамі кіеўскага князя», «Пагоня Ярылы», альбом графікі «Глыбокае». У гэты час Язэп Драздовіч склаўся як мастак гістарычнай тэмы. У 2-й пал. 1920-х гадоў стварыў вялікія графічныя серыі (па 14—16 лістоў) «Глыбокае», «Піншчына», «Мір», «Любча», «Шчорсы», «Наваградак і Наваградчына», «Ліда», «Крэва», «Гальшаны», «Баруны», «Трокі», «Меднікі», «Кушляны», «Жупраны», прысвечаныя [[гарадзішча]]м, [[замак|замкам]] і культавым збудаванням, жывапісныя партрэты [[Францыск Скарына|Францішка Скарыны]] і [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]]. Шэраг твораў гэтай серыі вызначаюцца мастацкай завершанасцю, пранікнёнасцю. У гэты час мастак шмат вандраваў па Дзісеншчыне, Піншчыне, дзе рабіў графічныя замалёўкі, збіраў этнаграфічныя матэрыялы для «Беларускага этнаграфічнага слоўніка». У 1927 годзе і 1-й пал. 1940-х гадоў напісаў некалькі карцін і акварэлей, прысвечаных Францыску Скарыну. Паводле матываў «[[Слова пра паход Ігараў]]» напісаў карціну «Песня Баяна». У 1940—1946 гадах вяртаецца да матываў мінулага — карціны «Палачане выганяюць накінутага ім князя», «Усяслаў Чарадзей пад Гародняй», «Пярсцёнак Усяслава Чарадзея». Язэп Драздовіч — пачынальнік (у пач. 1930-х) [[Касмічная прастора|касмічнай]] тэмы ў выяўленчым мастацтве: серыі «Жыццё на Марсе», «Артаполіс», «Жыццё на Венеры» (1931), «Жыццё на Сатурне» і «Жыццё на Месяцы» (1932), «Космас» (1940). Маляваў насценныя дываны, адметныя арыгінальнай пабудовай кампазіцыі (сюжэтны малюнак у цэнтры з расліннай абмалёўкай). Працаваў у галіне скульптуры: бюст Францішка Скарыны (1916), «Плач Гарыславы» (выява полацкай княжны [[Рагнеда Рагвалодаўна|Рагнеды]], 1916), партрэты-барэльефы [[Міхась Машара|Міхася Машары]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]], [[Янка Пачопка|Янкі Пачопкі]], сваёй маці. == Значнасць асобы Драздовіча == [[Файл:Drazdovič Monument in Minsk.jpg|міні|«[[Вечны вандроўнік]]», помнік Язэпу Драздовічу ў [[Траецкае прадмесце|Траецкім прадмесці]] Мінска]] Сучаснае беларускае мастацтва творча наследуе спадчыну Драздовіча. Мастацтвазнаўца Надзея Усава згадвае: ''Значнасць Драздовіча як першага нацыянальнага мастака, народнага філосафа-ўтапіста, самабытнага і арыгінальнага мастака-візіянера выключная для культуры Беларусі''<ref name="Цітовіч">{{кніга |аўтар = Н.М.Усава |частка = Уступ |загаловак = Язэп Драздовіч |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = 2-е выданне, дапоўненае |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 2012 |том = |старонкі = 12 |старонак = 96 |серыя = |isbn = 978-985-01-1011-4 |тыраж = 1500 }}</ref>. Сучасныя мастакі звяртаюцца да творчасці Драздовіча ў сваіх працах. Творча пераасэнсоўвае спадчыну Язэпа Драздовіча яго зямляк [[Эдуард Уладзіміравіч Мацюшонак|Эдуард Мацюшонак]]<ref>[http://www.rh.by/by/249/10/7723/ Мастак пра мастака: Эдуард Мацюшонак пра асобу і творчасць Язэпа Драздовіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305033714/http://www.rh.by/by/249/10/7723/ |date=5 сакавіка 2016 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref>. У незалежнай Беларусі творчасць Язэпа Драздовіча праз яе нацыянальную скіраванасць падвяргаецца цэнзуры. Так, карціна Пагоня (1927), якая з’яўляецца адной з найважнейшых прац мастака, не ўвайшла ў альбом, выдадзены ў 2012 годзе [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеем Беларусі]]<ref>{{cite web|url = http://prastora.by/knihi/drazdovic-iazep-albom|title = Драздовіч Язэп. Альбом|publisher = prastora.by|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180918115140/http://prastora.by/knihi/drazdovic-iazep-albom|archivedate = 18 верасня 2018|accessdate = 18 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. Карціна не была выстаўленая і на выстаўцы «Сусвет Язэпа Драздовіча», якая праходзіла ў 2018 годзе ў Нацыянальным мастацкім музеі да 130-годдзя з дня нараджэння мастака, хоць карціна захоўваецца ў фондах гэтага музея<ref>{{cite web|url = http://budzma.by/news/viktar-marcinovich-drazdovich-byez-pahoni.html|title = Драздовіч без «Пагоні»|author = Віктар Марціновіч|authorlink = Віктар Валер’евіч Марціновіч|date = 26 чэрвеня 2018|publisher = budzma.by|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180918120306/http://budzma.by/news/viktar-marcinovich-drazdovich-byez-pahoni.html|archivedate = 18 верасня 2018|accessdate = 18 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. == Ушанаванне памяці == [[Файл:Jazep Drazdovič stamp.jpg|міні|злева|Язэп Драздовіч. Марка [[Белпошта|Белпошты]], 1994]] За савецкім часам творчая спадчына Язэпа Драздовіча ігнаравалася афіцыйнымі ўладамі, бо не стасоўвалася з камуністычнымі ўяўленнямі аб мастацтве. Імя мастака зноў атрымала шырокую вядомасць дзякуючы пісьменніку [[Арсень Ліс|Арсеню Лісу]], які ў 1984 годзе выдаў кнігу «Вечны вандроўнік», прысвечаную жыццю і творчасці Драздовіча. У наш час у гонар Язэпа Драздовіча названа [[Вуліца Язэпа Драздовіча (Мінск)|вуліца]] ў [[мінск]]ім мікрараёне [[Лошыца (жылы раён)|Лошыца]], вуліцы ў [[Орша|Оршы]], [[Маладзечна|Маладзечне]], [[Глыбокае|Глыбокім]], [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыне]], [[Радашковічы|Радашковічах]], [[Навагрудак|Навагрудку]]<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/774616.html|title = Язэп Драздовіч. Імёны Свабоды|first = |last = |author = Уладзімір Арлоў|authorlink = Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|date = 12 кастрычніка 2006|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180914120333/https://www.svaboda.org/a/774616.html|archivedate = 14 верасня 2018|accessdate = 14 верасня 2018}}</ref>. У [[Траецкае прадмесце|Траецкім прадмесці]] Мінска ўсталяваны [[Помнік Язэпу Драздовічу (Мінск)|помнік Язэпа Драздовіча]] аўтарства скульптара Ігара Голубева. У [[2012]] годзе да [[Дзень беларускага пісьменства|Дня беларускага пісьменства]] ў Глыбокім быў усталяваны бюст Язэпа Драздовіча на Алеі знакамітых землякоў<ref>{{cite web|url = https://kraj.by/belarus/news/den-pismennosti-v-glubokom/-aleyu-znakamitih-zemlyakou-urachista-adkrili-na-dzen-pismenstva-u-glibokim-fota-2012-09-03|title = Алею знакамітых землякоў урачыста адкрылі на Дзень пісьменства ў Глыбокім|first = |last = |author = |authorlink = |date = 3 верасня 2012|publisher = kraj.by|language = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201129222651/https://kraj.by/belarus/news/den-pismennosti-v-glubokom/-aleyu-znakamitih-zemlyakou-urachista-adkrili-na-dzen-pismenstva-u-glibokim-fota-2012-09-03|archivedate = 29 лістапада 2020|accessdate = 14 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. У 2018 годзе магіла Язэпа Драздовіча была ўнесеная ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Беларусі<ref>{{cite web|url = http://www.belta.by/culture/view/mogila-jazepa-drozdovicha-stala-istoriko-kulturnoj-tsennostjju-317887-2018/|title = Могила Язепа Дроздовича стала историко-культурной ценностью|first = |last = |author = |authorlink = |date = 14 верасня 2018|publisher = belta.by|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180916160057/http://www.belta.by/culture/view/mogila-jazepa-drozdovicha-stala-istoriko-kulturnoj-tsennostjju-317887-2018/|archivedate = 16 верасня 2018|accessdate = 16 верасня 2018}}</ref>, у гэтым жа годзе на месцы хутара Пунькі быў усталяваны памятны знак у гонар мастака<ref>{{cite web|url = https://euroradio.fm/u-glybockim-rayone-ustalyavali-pamyatny-znak-yazepu-drazdovichu-fota|title = У Глыбоцкім раёне ўсталявалі памятны знак Язэпу Драздовічу|date = 12 кастрычніка 2018|publisher = euroradio.fm|archiveurl = https://archive.today/20181015123613/https://euroradio.fm/u-glybockim-rayone-ustalyavali-pamyatny-znak-yazepu-drazdovichu-fota|archivedate = 15 кастрычніка 2018|accessdate = 15 кастрычніка 2018|url-status = live}}</ref>. У [[Глыбокае|Глыбокім]] працуе Глыбоцкая дзіцячая мастацкая школа імя Язэпа Драздовіча<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/people/%D0%93%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%86%D1%8F%D1%87%D0%B0%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0-%D1%96%D0%BC%D1%8F-%D0%AF%D0%B7%D1%8D%D0%BF%D0%B0-%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0/100045497233765/|title=Facebook|website=www.facebook.com|access-date=2023-09-18}}</ref>. Імем Драздовіча названы [[Германавіцкі музей культуры і побыту|Германавіцкі музей мастацтва і этнаграфіі]] (Шаркаўшчынскі раён Віцебскай вобласці). На радзіме мастака ў вёсцы [[Пунькі (Глыбоцкі раён)|Пунькі]] Глыбоцкага раёна штогод праводзяцца міжнародныя пленэры яго імя. У музеі-пакоі народнай творчасці, што створаны ў мясцовай сярэдняй школе — яго карціны, дываны, графічныя работы, матэрыялы пра жыццё і творчасць майстра. Творы Язэпа Драздовіча захоўваюцца ў [[Нацыянальны музей Літвы|Нацыянальным музеі Літвы]], [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным музеі гісторыі і культуры Беларусі]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі]], [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музеі старажытнабеларускай культуры]], у [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэцы імя Якуба Коласа]], [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|Музеі Якуба Коласа]], у некаторых рэгіянальных музеях Беларусі і ў прыватных калекцыях. У красавіку 2013 года ў [[Маладзечна|Маладзечне]] была праведзеная навукова-краязнаўчая канферэнцыя «Шляхамі Язэпа Драздовіча»<ref name="Канферэнцыя">[http://www.rh.by/by/221/20/6494/ Канферэнцыя, прысвечаная Язэпу Драздовічу, прайшла ў Маладзечне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924090829/http://www.rh.by/by/221/20/6494/ |date=24 верасня 2015 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref><ref name="Канферэнцыя_2">[http://www.rh.by/by/222/10/6551/ Творчасць Драздовіча — прыклад нацыянальнага мастацтва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140419015122/http://www.rh.by/by/222/10/6551/ |date=19 красавіка 2014 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref>. У 2018 годзе ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі праведзеная выстаўка "Сусвет Язэпа Драздовіча, прысвечаная 130-годдзю з дня нараджэння мастака<ref>{{cite web|url = http://www.artmuseum.by/by/vyst/tek/vystava-susvet-yazepa-drazdovcha|title = Выстава «Сусвет Язэпа Драздовіча»|publisher = artmuseum.by|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180920054041/http://www.artmuseum.by/by/vyst/tek/vystava-susvet-yazepa-drazdovcha|archivedate = 20 верасня 2018|accessdate = 24 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. Да 135-годдзя з дня нараджэння Я. Драздовіча ў чытальнай зале рэдкіх кніг і рукапісаў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] арганізавана выстаўка «Самародак зямлі беларускай»<ref>[https://csl.bas-net.by/news/one-news.asp?id=95648 Выстава «Самародак зямлі беларускай»] //csl.bas-net.by</ref>. == Галерэя == === Гістарычныя сюжэты === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Drazdovicz Usiaslau.jpg|Усяслаў Полацкі ў парубе пад палатамі кіеўскага князя, 1923 г. ''[[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]], Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Пагоня.jpg|Пагоня, 1927 г. ''[[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]], Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Друкарня Францыска Скарыны ў Вільні.jpg|Друкарня Францішка Скарыны ў Вільні, 1940—1943 гг. ''Музей старажытнай беларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі, Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Князь Усяслаў Чарадзей пад Гародняй.jpg|Усяслаў Чарадзей пад Гародняй, 1944 г. ''Музей старажытнай беларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі, Мінск''. </gallery> === Помнікі архітэктуры === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Hiermanavičy. Германавічы (1917).jpg|Германавічы. Касцёл, 1917 Файл:Miensk, Trajeckaja hara, Bazylanski. Менск, Траецкая гара, Базылянскі (J. Drazdovič, 1919).jpg|Менск. Выгляд са Шпітальна-Траецкага завулка, 1919 г. Файл:Miensk, Zamčyšča. Менск, Замчышча (J. Drazdovič, 1920).jpg|Менск. Абрыў Замкавай гары і прыбярэжная грэбля на правым беразе ракі Свіслач, 1920 г. ''Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Мінск''. Файл:Hłybokaje, Karmelickaja. Глыбокае, Кармэліцкая (J. Drazdovič, 1925).jpg|Глыбокае. Кармеліцкі касцёл і кляштар, 1925 г. </gallery> === Касмавізіі === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="5"> Файл:Я. Драздовіч Над безданню.jpg|Над безданню, 1931 г. ''Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Мінск''. Файл:Я. Дроздович. Обсерватория на кольце Сатурна. 1931.jpg|Абсерваторыя на кальцы Сатурна, 1931 г. ''Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Сустрэча вясны на Сатурне.jpg|Сустрэча вясны на Сатурне, 1931 г. ''Музей старажытнай беларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі, Мінск''. Файл:Jazep Drazdovič. Kosmas, 1940—1943.jpg|Космас, 1940—1943 гг. ''Музей старажытнай беларускай культуры Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры, Мінск''. </gallery> === Краявіды === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Я. Драздовіч Далёкая краіна.jpg|Далёкая краіна, 1933 г. ''[[Глыбоцкі гісторыка-этнаграфічны музей]], Глыбокае''. Файл:Я. Драздовіч Краявід з цягніком.jpg|Краявід з цягніком, 1936 г. ''Мастацкі фонд Беларускага саюза мастакоў ([[Полацкая мастацкая галерэя]]), Полацк''. Файл:Я. Драздовіч Ляскова.jpg|Ляскова, 1936 г. ''[[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны гістарычны музей Беларусі]], Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Гара Гараватка.jpg|Гара Гарватка, 1952 г. ''[[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|Літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа]], Мінск''. </gallery> === Маляваныя дываны === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Дзве дзяўчыны на мастку.jpg|Дзве дзяўчыны на мастку, 1930-я гг. ''[[Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»]]''. Файл:Дыванок з замкам над возерам (Накцюрн).jpg|Месяцовая ноч, 1937 г. ''Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»''. Файл:Красналюдка-казачнік-бай.jpg|Красналюдка — казачнік-бай, 1948 г. ''Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»''. Файл:Язэп Драздовіч. Як мужык з панам цягаецца.jpg|Як мужык з панам цягаецца, 1930-я гг. ''Полацкая мастацкая галерэя, Полацк''. </gallery> == Гл. таксама == * [[Маляваныя дываны]] * [[Фёдар Сухавіла]] {{зноскі}} == Літаратура == {{Col-begin|class=references-small}} {{col-2}} * ''Багданава Г.'' Касмічныя хронікі Язэпа Драздовіча / Г. Багданава // Бярозка. — 2002. — № 2. — С. 24—25. * Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мiнск: БелЭн, 1988. — Т. 6. — С. 194—195. * ''[[Тамара Віктараўна Габрусь|Габрусь Т.]]'' Зорны шлях вечнага вандроўніка: да 120-годдзя Язэпа Драздовіча / Т. Габрусь // Роднае слова. — 2008. — № 10. — С. 98—101. * {{кніга|аўтар = Галуза I.|частка = |загаловак =Язэп Драздовіч. Моўная і этнаграфічная спадчына: архіўныя матэрыялы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца =Мiнск|выдавецтва=Беларуская навука|год =2022|том = |старонкі = |старонак =676|серыя = |isbn =978-985-08-2860-6|тыраж =300}} * Драздовіч Язэп Нарцызавіч, 1888—1954: [Творчы партрэт беларускага мастака: альбом] / Аўтар тэксту Т. В. Габрусь. — Мінск: Інфармпрагрэс, 1993. — 28 с., іл., каляр. іл., партр. * ''Кісялёва Л. Г., Архіпава В. А.'' Язэп Драздовіч: даследчык Бацькаўшчыны і паэт космасу. — Мінск: Харвест, 2016. — 64 с., iл. — 500 экз. — (100 выдатных дзеячаў беларускай культуры). — ISBN 978-9-8518-3854-3. * ''Коўрык А.'' Праламленне мастацкіх традыцый у маляванках Язэпа Драздовіча / А. Коўрык // Мастацтва. — 2003. — № 3. — С. 19—20. * ''[[Л. Я. Кулажанка|Кулажанка Л.]], [[Мальдзіс А.]], [[Сачанка С.]]'' Літаратурныя мясціны Беларусі: Краязн. даведнік: У 3 кн. Кн. 1: Брэсц., Віцеб. і Гомел. вобл. — Мінск: БелЭн, 2000. — 288 с. * ''[[Арсень Ліс|Ліс А.]]'' Вечны вандроўнік: нарыс пра мастака Язэпа Драздовіча / Прадмова [[Максім Танк|М. Танка]]; мастак [[Мікола Купава|М. Купава]]. — Мінск: Юнацтва, 1984. — 253 с., іл., партр. * ''Ліс А.'' Вечны вандроўнік [Язэп Драздовiч] // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Мядзельскага раёна. — Мiнск: БелЭн, 1998. — С. 157. — 638 с. — ISBN 9-8511-0107-9. * {{кніга|аўтар = Ліс А., [[Андрэй Георгіевіч Майсяёнак|Майсяёнак А.]]|частка = Драздовіч Язэп|загаловак = Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3 Гімназіі — Кадэнцыя / Беларус. Энцыкл.|арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэдкал. Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.)|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БелЭн|год = 1996|том = |старонкі = 275—277|старонак = 527|серыя = |isbn = 985-11-0041-2|тыраж = 10 000|ref=Ліс А., Майсяёнак А.}} * ''Ляхоўскі У.'' Мінскі перыяд жыцця Язэпа Драздовіча (1919—1921 гг.): у адлюстрванні новых архіўных дакументаў // Знакамітыя мінчане ХІХ-ХХ стст. Матэрыялы беларуска-польскай навук. канферэнцыі, Мінск, 12 лістапада 2008 г. — Мінск: Польскі інстытут у Мінску, 2010. — С. 92—101. * ''Малаш Ю.'' Язэп Драздовіч — вандроўнік, мастак, гісторык // Беларускі гістарычны часопіс. — 1999. — № 2. — С. 78—82. * ''Мяснікоў А. Ф.'' Сто асоб беларускай гісторыі: гістарычныя партрэты. — 2-е выд., дапрацаванае. — Мінск: Литература и Искусство, 2009. — С. 205—207. — 343 с., партр. — 2 000 экз. — ISBN 978-9-8567-2061-4. * ''Русецкі А. У., Русецкі Ю. А.'' Мастацкая культура Віцебскага Паазер’я: ад старажытнасцi да пачатку XX стагоддзя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2005. — С. 294—297. — 320 с., каляр. іл. — ISBN 985-110-319-5. * ''Усава Н.'' Матывы і вобразы графікі Язэпа Драздовіча / Н. Усава // Роднае слова. — 1998. — № 10. — С. 160—165. * Язэп Драздовіч. Альбом-манаграфія / На беларускай, рускай і англійскай мовах. Уклад. [[Мікола Купава|М. Купава]]; уступ. арт. А. Марачкін і інш.; рэд. рада [[Уладзімір Басалыга|У. Басалыга]] і інш. — Мiнск, Беллітфонд, 2002. — 179 с., іл., каляр. іл., партр. — (Мастакі Беларусі). — ISBN 9-8565-7624-5. * Язэп Драздовіч — асоба, творчасць. Мастацтва — iнсітус: Матэрыялы навук.-практ. канферэнцый / Уклад. В. Лабачэўскай. — Мiнск: БелІПК, 1997. — 87 с. * Язэп Драздовiч / На беларускай, рускай і англійскай мовах. Складанне: Н. М. Усавой i В. А. Архіпавай; пераклад тэксту на англійскую мову М. Б. Тэрнопальскай. — Мiнск: Беларусь, 2025. — 80 с., iл. — (Славутыя мастакі з Беларусі). — ISBN 978-9-8501-1821-9. {{col-end}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * http://drazdovich.by/ — сайт, прысвечаны творчасці Язэпа Драздовіча * {{cite web|url = http://pawet.net/collections/drazdovicz/gallery/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%85_%D0%AF%D0%B7%D1%8D%D0%BF_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87._%D0%A3%D0%B2%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4.html|title = Беларускія замкі на малюнках Язэпа Драздовіча|publisher = pawet.net|archiveurl = https://archive.today/20180914144057/http://pawet.net/collections/drazdovicz/gallery/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%85_%D0%AF%D0%B7%D1%8D%D0%BF_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87._%D0%A3%D0%B2%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4.html|archivedate = 14 верасня 2018|accessdate = 14 верасня 2018|url-status = live}} * {{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=Yg_hSxZvep4&t=|title = Язэп Драздовіч. Неба і Зямля|author = Ірына Волах, студыя «Летапіс»}} * {{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=3ctHSY4Wbb8&t|title = Язэп Драздовіч. Летуценні|author = С. Агеенка, ТА «Тэлефільм» (1997)}} * {{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=IyQgUb--zBE&t=|title = Язэп Драздовіч. Мастак, летуценнік, творца, навуковец і гістарычная асоба|author = Алена Сівіцкая ТА «Эксперымент»}} * {{h|Баринов|2022|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/695616418253805/ |title = Документы Язепа Дроздовича в Военно-историческом архиве |last = Баринов |first = Игорь |date = 2022-04-16 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }} }} * {{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/29538711.html|title = Мастак, які марыў зьбегчы на іншыя плянэты|author = Васіль Дэ Эм (Васіль Дранько-Майсюк)|date = 13 кастрычніка 2018|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archiveurl = https://archive.today/20181015123803/https://www.svaboda.org/a/29538711.html|archivedate = 15 кастрычніка 2018|accessdate = 15 кастрычніка 2018|url-status = live}} * {{cite web|url = https://news.tut.by/culture/610929.html|title = Как Менделеев. Что за художник видел в снах свои картины|first = |last = |author = Любовь Касперович|authorlink = |date = 12 кастрычніка 2018|publisher = tut.by|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181015124103/https://news.tut.by/culture/610929.html|archivedate = 15 кастрычніка 2018|accessdate = 15 кастрычніка 2018}} * [https://zviazda.by/be/news/20211021/1634811565-pershy-prazaichny-tvor-yazepa-drazdovicha-yaki-chakau-publikacyi-bolsh-za Першы празаічны твор Язэпа Драздовіча, які чакаў публікацыі больш за стагоддзе] * [https://zviazda.by/be/news/20231018/1697629171-u-centralnay-navukovay-bibliyatecy-pakazali-unikalnyya-artefakty-z-fondu У Цэнтральнай навуковай бібліятэцы паказалі ўнікальныя артэфакты з фонду Язэпа Драздовіча] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Драздовіч Язэп Нарцызавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Графікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Скульптары Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Разьбяры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] e6k8fsvx8seagrwglw09unua782whfh 5165385 5165376 2026-07-13T12:38:27Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ удакладненне 5165385 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Драздовіч}} {{Мастак}} '''Язэ́п Нарцы́завіч Драздо́віч''' ({{lang-be-latin|Jazep Drazdovič|1}}; {{ВД-Прэамбула}}; Псеўданімы: ''Я. Нарцызаў'') — беларускі [[мастак]], [[Скульптура|скульптар]], [[Этнаграфія|этнограф]], [[Археалогія|археолаг]], [[Педагогіка|педагог]], [[пісьменнік]]. Адзін з заснавальнікаў беларускага нацыянальнага гістарычнага жывапісу, майстар дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. == Біяграфія == === Дзяцінства і маладосць === [[Файл:Jazep Drazdovic Family.jpg|міні|злева|Язэп Драздовіч з маці і старэйшымі братамі. Дзісна, 1907 год]] З шляхецкага роду [[Драздовічы герба «Ястрабец»|Драздовічаў герба «Ястрабец»]]. Нарадзіўся {{OldStyleDate|13|кастрычніка|1888|1|кастрычніка|}} года ў засценку [[Пунькі (Глыбоцкі раён)|Пунькі]] [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] на пушчы Цытавізна-Галубіцкай у каталіцкай сям’і збяднелага шляхціца-арандатара{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}} Дзісненскага павета Нарцыза Стафанавіча Драздовіча і Юзэфы з Карчэўскіх.{{sfn|Юркевіч|2019|p=}} Ахрышчаны 11 студзеня 1889 года (старога стылю) ў Глыбоцкім прыходскім касцёле ксяндзом-настаяцелем А. Якудоўскім з усімі таямніцамі, хроснымі былі Аляксандр Янкоўскі і дзявіца Юлія Драздовічаўна.{{sfn|Юркевіч|2019|p=}} У два гады застаўся без бацькі, яго і пяцёра братоў выхоўвала маці Юзэфа, неўзабаве сям’я засталася без зямлі і дома. Сям’я мусіла часта пераязджаць, арандуючы чужую зямлю. Язэп Драздовіч пачаў вучобу ў прыватнай настаўніцы, пасля вучыўся ў школе ў Дзісне, а ў 1906 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]] і паступіў у [[Віленская рысавальная школа|мастацкую школу]] вядомага расійскага жывапісца [[Іван Трутнеў|Івана Трутнева]], якую скончыў у 1908 годзе. Праз нястачу Драздовіч падрабляў у мастацкіх майстэрнях, планаваў выехаць па заработкі за граніцу. Творчае станаўленне Язэпа Драздовіча адбывалася пад вялікім уплывам набіраўшага хаду [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння]]. У гэты час Драздовіч робіць першыя крокі ў мастацтве: стварае серыю графічных работ з краявідамі Дзісеншчыны, аздабляе вокладку «Першага беларускага календара на 1910 год», выдадзенага «[[Наша Ніва (1906)|Нашай нівай]]». У 1910 годзе прызваны на тэрміновую службу Рускую імператарскую армію. Пасля двух гадоў тэрміновай службы ў [[Саратаў|Саратаве]] скончыў фельчарскую школу і пачаў працаваць у амбулаторыі. [[Першая сусветная вайна]] заспела яго ротным фельчарам 34-га пяхотнага запаснога батальёна (стаяў у Сімферопалі){{sfn|Баринов|2022|p=}}. Паводле асабістай карткі шпіталя, Драздовіч захварэў на [[брушны тыф]] і 30 лістапада 1914 года паступіў у заразны лазарэт у Пятроўск (цяпер [[Лэнінскэ (Краснагвардзійскі раён)|Ленінскае]], на паўдарозе паміж Феадосіяй і Керчу){{sfn|Баринов|2022|p=}}. Імаверна, неўзабаве яму стала лепей, ужо праз два тыдні, 12 снежня 1914 года, накіраваны на медыцынскую камісію{{sfn|Баринов|2022|p=}}. Пасля сямімесячнага адпачынку з адведваннем радзімы Драздовіч вярнуўся ў армію. === Пасля рэвалюцыі === [[Файл:Miensk, Hrušaŭka, Niamiha. Менск, Грушаўка, Няміга (1920).jpg|міні|злева|Язэп Драздовіч (справа) каля вытокаў Нямігі, чэрвень 1920 года. Фота [[Леў Урбанавіч Дашкевіч|Льва Дашкевіча]].]] [[Файл:Jazep Drazdovic 1920-1921.jpg|міні|Язэп Драздовіч на беларускіх настаўніцкіх курсах у Менску, 1920 год|злева]] У 1917 годзе, пасля сямі гадоў службы, Язэп Драздовіч вяртаецца дамоў. Жыў у родных, сваякоў на Дзісеншчыне ў фальварку Лявонаўка каля вёскі [[Германавічы]]{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}, пасылаў у «Нашу ніву» допісы пра клопаты хлебаробаў-землякоў. З аптымізмам вітаў [[Першы Усебеларускі з’езд]]. У лісце да [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]] Драздовіч выказваў задуму аб арганізацыі акадэміі мастацтваў. На сваёй радзіме мастак стварыў народную бібліятэку, тэатр. У 1919 годзе, пасля абвяшчэння [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], Драздовіч пераехаў у [[Мінск|Менск]]. У Менску працаваў у Беларускім літаратурна-выдавецкім аддзеле пры Камісарыяце асветы ССРБ, мастак-дэкаратар у «[[Беларуская хатка (Мінск)|Беларускай хатцы]]», у 1919 годзе арганізаваў культурна-асветніцкае таварыства «Заранка», якое адкрывала школы, аматарскі тэатр, бібліятэку; выкладаў малюнак у беларускай гімназіі і жаночай прагімназіі, супрацоўнічаў з літаратурнымі выдавецтвамі як ілюстратар{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. За польскай акупацыяй Менска (9 жніўня 1919 — 11 ліпеня 1920) супрацоўнічаў з [[Часовы беларускі нацыянальны камітэт|Часовым беларускім нацыянальным камітэтам]] і [[Беларуская вайсковая камісія|Беларускай вайсковай камісіяй]], афармляў часопісы «[[Беларускае жыццё (часопіс)|Беларускае жыццё]]» і «[[Рунь (часопіс)|Рунь]]». У Менску Драздовіч стварыў серыю ўнікальных малюнкаў гістарычных раёнаў места — [[Мінскае замчышча|Замчышча]], [[Верхні Горад|Верхняга Рынка]], [[Татарская Слабада|Татарскага прадмесця]]. Даследаваў рэчышча [[Няміга (рака)|Нямігі]], праводзіў раскопкі ў [[Заслаўе|Заслаўі]], [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свіры]]. === 1920-я гады === 11 ліпеня 1920 года [[Мінск|Менск]] занялі войскі [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміі]], пасля чаго 31 ліпеня 1920 года адбылося паўторнае [[Дэкларацыя аб абвяшчэнні незалежнасці Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь|абвяшчэнне незалежнасці]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З ліпеня 1920 года прынамсі да кастрычніка 1920 года Язэп Драздовіч вёў урокі ў 13-й (Беларуская гімназія, 13-я Беларуская радная школа) і 15-й школах 2-й ступені. Таксама з жніўня да канца кастрычніка працаваў мастаком і ілюстратарам у [[Народны камісарыят асветы БССР|Народным камісарыяце асветы Беларускай ССР]]<ref>НАРБ, ф. 42, воп. 3, спр. 3, 11, 15, 18.</ref>. Пазней вярнуўся на родную Дзісеншчыну, занятую палякамі і паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года адышоўшую да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Заходняя Беларусь]]). Нягледзячы на [[Паланізацыя|перашкоды польскіх уладаў]], разгортвае тут культурна-асветніцкую дзейнасць{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. У 1921—1924 гадах — кааператар. У 1921 годзе Драздовіч арганізаваў у вёсцы [[Сталіца (вёска)|Сталіца]] беларускую школу, якая, аднак, праіснаваўшы толькі тры месяцы, была закрытая польскай адміністрацыяй. У гэты ж час Язэп Драздовіч спрабуе займацца літаратурнай дзейнасцю. Бярэцца за напісанне гістарычнага рамана пра часы [[Полацкае княства|Полацкага княства]] «Гарадольская Пушча», які аздабляе ўласнымі ілюстрацыямі. У 1923 годзе была выдадзена і прыхільна сустрэтая беларускай грамадскасцю аповесць Драздовіча «Вялікая шышка». Язэп Драздовіч супрацоўнічаў з [[Беларускі музей у Вільні|Віленскім беларускім музеем імя Івана Луцкевіча]]. Дзеля папаўнення экспазіцыі ён займаўся раскопкамі гарадзішчаў, збіраў фальклор, ствараў шматлікія замалёўкі прадметаў матэрыяльнай культуры, архітэктуры, тыпажоў сялян. З гэтай мэтай у 1926 годзе Драздовіч выправіўся ў навукова-творчую экспедыцыю на [[Пінскі павет (1921—1940)|Піншчыну]], а ў наступныя два гады наведаў [[Трокі]], [[Вільня|Вільню]], [[Меднікі]], [[Крэва]], [[Гальшаны]], [[Ліда|Ліду]], [[Навагрудак|Наваградак]], [[Любча|Любчу]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Мір]]. У выніку гэтых вандровак, якія ахапілі амаль усю Заходнюю Беларусь, з’явіліся ёмістыя альбомы графікі. [[Файл:Drazdovič, Radaškovičy. Драздовіч, Радашковічы (1925-27).jpg|міні|Язэп Драздовіч з вучнямі [[Радашковіцкая беларуская гімназія|Радашковіцкай беларускай гімназіі]], каля 1927 г.]] [[Файл:Drazdovič, studyja. Драздовіч, студыя (1926-27).jpg|міні|злева|Драздовіч у мастацкай студыі пры [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], у цэнтры [[Рыгор Раманавіч Шырма|Рыгор Шырма]]. 1926—1927 гг.]] У 1924—1926 гадах выкладаў маляванне ў [[Глыбокае|Глыбоцкай]] польскай школе, актыўна супрацоўнічаў з [[Таварыства беларускай школы|Таварыствам беларускай школы]] (ТБШ){{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Працаваў у [[Радашковіцкая беларуская гімназія|Радашковіцкай беларускай гімназіі]] імя Францішка Скарыны. У 1926—1927 гадах супрацоўнічаў з сатырычным часопісам «[[Маланка (часопіс)|Маланка]]». У 1927 годзе заснаваў мастацкую студыю пры [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Пры студыі Язэп Драздовіч гуртаваў маладых беларускіх мастакоў, сярод якіх былі [[Васіль Лукіч Сідаровіч|Васіль Сідаровіч]] і [[Мікалай Пятровіч Васілеўскі|Мікола Васілеўскі]]. У 1927—1929 гадах выкладаў маляванне ў [[Навагрудская беларуская гімназія|Наваградскай беларускай гімназіі]]{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Драздовіч усталяваў шчыльныя сувязі з [[Інстытут беларускай культуры|Інстытутам беларускай культуры]] ў Менску (з 1929 года — [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэмія Навук]]), дасылаў замалёўкі і абмеры драўлянай архітэктуры і прадметаў сялянскага побыту. За мастацкія і навуковыя работы неаднаразова ўзнагароджваўся прэміямі Акадэміі Навук. На пачатку 1930-х гадоў непрацяглы час працуе на Беласточчыне на запрашэнне ТБШ: афармляе спектаклі на аматарскай сцэне таварыства, удзельнічае ў працы кааператыўнага выдавецтва «Сяўба». Адметнай рысай Язэпа Драздовіча было захапленне космасам. У 1931 годзе Драздовіч выдаў у Вільні на беларускай мове кнігу па астраноміі «Нябесныя бегі», у якой выклаў шэраг сваіх тэорый, у прыватнасці, пра паходжанне планет Сонечнай сістэмы і вярчэнні Зямлі. Выданне ўпрыгожылі ўласныя рысункі аўтара. У 1931—1933 гадах Драздовіч працягнуў тэму космасу трыма серыямі графічных малюнкаў і жывапісных палотнаў «Жыццё на Марсе», «Жыццё на Сатурне» і «Жыццё на Месяцы». === Дзісенскі перыяд === [[Файл:Jazep Drazdovic Autapartret 1943.jpg|міні|Аўтапартрэт, 1943 год]] У 1933 годзе Драздовіч вяртаецца на Дзісеншчыну да брата Канстанціна. Тут мастак стварыў вялікую колькасць графічных і жывапісных твораў. Язэп Драздовіч працягнуў супрацоўніцтва з Беларускім музеем імя Івана Луцкевіча, дасылаючы туды замалёўкі замчышчаў, гарадзішчаў, сялянскай архітэктуры і побыту. Разам з [[Міхась Машара|Міхасём Машарам]] і [[Янка Пачопка|Янкам Пачопкам]] Драздовіч стварыў культурны асяродак у [[Летнікі|Летніках]] і [[Германавічы|Германавічах]]. Штогод улетку мастак выпраўляўся ў вандроўкі па краі, у часе якіх вырабляў для вяскоўцаў маляваныя дываны і партрэты. Пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|далучэння Заходняй Беларусі]] да [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] вучыўся на кароткачасовых настаўніцкіх курсах і ў 1940—1941 гадах працаваў настаўнікам малявання і батанікі ў [[Глыбокае|Глыбокім]] і Лужках{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Праз нястачу настаўнікаў ён быў вымушаны выкладаць усе прадметы, у тым ліку астраномію, маляванне і гісторыю. Педагагічная дзейнасць Драздовіча перапынілася ў 1941 годзе ў сувязі з нападам [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] на [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] у [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. У часе [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] Драздовіч працягнуў сваю творчую дзейнасць і стварыў шэраг мастацкіх палотнаў. Па заканчэнні вайны праз праблемы са здароўем Язэп Драздовіч мала працаваў. Асноўнай крыніцай заработку былі маляваныя дываны для сялян. Зрэдчас пісаў краявіды, партрэты. Савецкія чыноўнікі ад ідэалогіі і культуры ставіліся да творчасці Язэпа Драздовіча як да нявартай увагі. Прыкладам таму служыць унікальны роспіс сталоўкі ў Лужках, які быў зафарбаваны на загад [[Полацкі раён|полацкага]] чыноўніка. Драздовіч не быў прыняты ў [[Беларускі саюз мастакоў|Саюз мастакоў Беларусі]]. [[Файл:Малыя Давыдкі - Ліпляні. Магіла Язэпа Драздовіча (01).jpg|міні|Магіла Язэпа Драздовіча на могілках паміж вёскамі [[Ліпляні]] і [[Малыя Давыдкі]]. Стэла з барэльефам «вечнага вандроўніка» ў выкананні [[Алесь Шатэрнік|Алеся Шатэрніка]]]] У 1954 годзе на адной з вясковых дарог беспрытомнага «дзядзьку Язэпа» знайшлі сяляне. Яго адвезлі ў [[Падсвілле|Падсвільскую]] бальніцу, дзе праз некаторы час ён памёр. Пахаваны Драздовіч на могілках паміж вёскамі [[Ліпляні]] і [[Малыя Давыдкі]]. У 1982 годзе на магіле ўстаноўлена стэла з барэльефам «вечнага вандроўніка» (скульптар [[Аляксандр Сяргеевіч Шатэрнік|Алесь Шатэрнік]]). == Творчасць == [[Файл:Вокладка Першага беларускага календара на 1910 г. Выданне Нашай Нівы. Вільня, 1909..jpg|міні|Вокладка Першага беларускага календара Нашай Нівы на 1910 год, аздобленая малюнкам Драздовіча]] У Язэпа Драздовіча было шырокае кола інтарэсаў: гісторыя, археалогія, этнаграфія, літаратура, астраномія. Ён запісваў фальклор і апрацоўваў для слоўнікаў народную лексіку [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісеншчыны]] і [[Пінскі павет (1921—1940)|Піншчыны]], склаў зборнік «Песні Дзісеншчыны». Пісаў вершы, прозу, вёў дзённікі. У 1923 годзе ў [[Вільня|Вільні]] была надрукаваная першая частка яго аповесці «Вар’ят без вар’яцтва». Бальшыня ягоных твораў, у тым ліку паэма «Трызна мінуўшчыны», прысвечаная старажытнай [[Полацкае княства|Полаччыне]], і гістарычная аповесць «Гарадольская пушча», апавяданне «Сон Гараноса» з ягонымі ілюстрацыямі засталіся ў рукапісах. У паэме «Трызна мінуўшчыны» (працоўныя назвы «Песні аб мінуўшчыне, або Беларусь спрадвеку», 1936 год) Драздовіч апісвае падзеі, якія адбываліся на нашых землях ад VI да XX ст. У паэме аўтар сам выступае ў якасці Бая-песняра, постаць, якая паўтараецца ў дальнейшых этапах творчасці Язэпа Драздовіча. Падзеі ў аповесці «Гарадольская пушча» адбываюцца на роднай яму Дзісеншчыне ў [[XIII стагоддзе|XIII ст.]] У Вільні пад псеўданімам ''Я. Нарцызаў'' выдаў кніжку «Пабрацімцы і вялікая шышка» (1923).[[Файл:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf|міні|злева|Навукова-папулярнае выданне «Нябесныя бегі» (1931)]]У [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свіры]] праводзіў археалагічныя даследаванні. У ненадрукаванай працы «Дзісенская дагістарычная старына» апісаў 30 археалагічных помнікаў. Адкрыў некалькі стаянак каменнага і бронзавага вякоў, шмат каменных крыжоў, сабраў калекцыю каменных сякер. У выніку археалагічных пошукаў напісаў працу «Дзе знаходзяцца Дудуткі і Гародня». Дзённікі Язэпа Драздовіча, якія ён вёў у 1930—1950-я гады, былі надрукаваныя ў 1991 годзе («[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]» № 5—12). Аўтар навукова-папулярнай брашуры па [[астраномія|астраноміі]] «Нябесныя бегі» (1931). Найбольш вядомы як мастак. Першыя малюнкі Язэпа Драздовіча — «Трызна мінуўшчыны», «Брама будучыні» зробленыя ў 1907 годзе пад уплывам [[Мікалоюс Чурлёніс|Мікалоюса Чурлёніса]]. Сімвалічны сэнс мелі і зробленыя мастаком вокладкі «Першага беларускага календара на 1910 год», кнігі [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]] «Курганная кветка» (1914), «Школьнага спеўніка» [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]] (1920), і інш. 3 самага пачатку сваёй творчай дзейнасці выкарыстоўваў гістарычныя рэаліі і матывы. Намаляваў у рэалістычным характары серыю графічных краявідаў «Дзісеншчына» з сялянскімі сядзібамі і палеткамі, у карцінах гэтай серыі мастак даў паэтычны вобраз роднага краю («Стадолішча», «Вёска Лаўрынаўка», «Гараватка», «Пунькі», «Александрыя», «Стары вадапуск», «Над Дзісёнкай» і інш.). У канцы 1910 — пач. 1920-х стварыў графічныя серыі «Старажытны Менск», «Заслаўе», «Старажытная будоўля на Беларусі», «Вежа Празор», «Менск, Высокае месца», «Месца ўпадзення Нямігі ў Свіслач». Графічныя малюнкі Язэпа Драздовіча ўпрыгожылі падручнік геаграфіі [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|Аркадзя Смоліча]]. На мяжы 1910—1920-х зрабіў графічныя партрэты полацкіх і смаленскіх князёў, у тым ліку [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава Чарадзея]], жывапісныя карціны «Спаленыя сядзібы», «Усяслаў Чарадзей у парубе пад палатамі кіеўскага князя», «Пагоня Ярылы», альбом графікі «Глыбокае». У гэты час Язэп Драздовіч склаўся як мастак гістарычнай тэмы. У 2-й пал. 1920-х гадоў стварыў вялікія графічныя серыі (па 14—16 лістоў) «Глыбокае», «Піншчына», «Мір», «Любча», «Шчорсы», «Наваградак і Наваградчына», «Ліда», «Крэва», «Гальшаны», «Баруны», «Трокі», «Меднікі», «Кушляны», «Жупраны», прысвечаныя [[гарадзішча]]м, [[замак|замкам]] і культавым збудаванням, жывапісныя партрэты [[Францыск Скарына|Францішка Скарыны]] і [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]]. Шэраг твораў гэтай серыі вызначаюцца мастацкай завершанасцю, пранікнёнасцю. У гэты час мастак шмат вандраваў па Дзісеншчыне, Піншчыне, дзе рабіў графічныя замалёўкі, збіраў этнаграфічныя матэрыялы для «Беларускага этнаграфічнага слоўніка». У 1927 годзе і 1-й пал. 1940-х гадоў напісаў некалькі карцін і акварэлей, прысвечаных Францыску Скарыну. Паводле матываў «[[Слова пра паход Ігараў]]» напісаў карціну «Песня Баяна». У 1940—1946 гадах вяртаецца да матываў мінулага — карціны «Палачане выганяюць накінутага ім князя», «Усяслаў Чарадзей пад Гародняй», «Пярсцёнак Усяслава Чарадзея». Язэп Драздовіч — пачынальнік (у пач. 1930-х) [[Касмічная прастора|касмічнай]] тэмы ў выяўленчым мастацтве: серыі «Жыццё на Марсе», «Артаполіс», «Жыццё на Венеры» (1931), «Жыццё на Сатурне» і «Жыццё на Месяцы» (1932), «Космас» (1940). Маляваў насценныя дываны, адметныя арыгінальнай пабудовай кампазіцыі (сюжэтны малюнак у цэнтры з расліннай абмалёўкай). Працаваў у галіне скульптуры: бюст Францішка Скарыны (1916), «Плач Гарыславы» (выява полацкай княжны [[Рагнеда Рагвалодаўна|Рагнеды]], 1916), партрэты-барэльефы [[Міхась Машара|Міхася Машары]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]], [[Янка Пачопка|Янкі Пачопкі]], сваёй маці. == Значнасць асобы Драздовіча == [[Файл:Drazdovič Monument in Minsk.jpg|міні|«[[Вечны вандроўнік]]», помнік Язэпу Драздовічу ў [[Траецкае прадмесце|Траецкім прадмесці]] Мінска]] Сучаснае беларускае мастацтва творча наследуе спадчыну Драздовіча. Мастацтвазнаўца Надзея Усава згадвае: ''Значнасць Драздовіча як першага нацыянальнага мастака, народнага філосафа-ўтапіста, самабытнага і арыгінальнага мастака-візіянера выключная для культуры Беларусі''<ref name="Цітовіч">{{кніга |аўтар = Н.М.Усава |частка = Уступ |загаловак = Язэп Драздовіч |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = 2-е выданне, дапоўненае |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 2012 |том = |старонкі = 12 |старонак = 96 |серыя = |isbn = 978-985-01-1011-4 |тыраж = 1500 }}</ref>. Сучасныя мастакі звяртаюцца да творчасці Драздовіча ў сваіх працах. Творча пераасэнсоўвае спадчыну Язэпа Драздовіча яго зямляк [[Эдуард Уладзіміравіч Мацюшонак|Эдуард Мацюшонак]]<ref>[http://www.rh.by/by/249/10/7723/ Мастак пра мастака: Эдуард Мацюшонак пра асобу і творчасць Язэпа Драздовіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305033714/http://www.rh.by/by/249/10/7723/ |date=5 сакавіка 2016 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref>. У незалежнай Беларусі творчасць Язэпа Драздовіча праз яе нацыянальную скіраванасць падвяргаецца цэнзуры. Так, карціна Пагоня (1927), якая з’яўляецца адной з найважнейшых прац мастака, не ўвайшла ў альбом, выдадзены ў 2012 годзе [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеем Беларусі]]<ref>{{cite web|url = http://prastora.by/knihi/drazdovic-iazep-albom|title = Драздовіч Язэп. Альбом|publisher = prastora.by|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180918115140/http://prastora.by/knihi/drazdovic-iazep-albom|archivedate = 18 верасня 2018|accessdate = 18 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. Карціна не была выстаўленая і на выстаўцы «Сусвет Язэпа Драздовіча», якая праходзіла ў 2018 годзе ў Нацыянальным мастацкім музеі да 130-годдзя з дня нараджэння мастака, хоць карціна захоўваецца ў фондах гэтага музея<ref>{{cite web|url = http://budzma.by/news/viktar-marcinovich-drazdovich-byez-pahoni.html|title = Драздовіч без «Пагоні»|author = Віктар Марціновіч|authorlink = Віктар Валер’евіч Марціновіч|date = 26 чэрвеня 2018|publisher = budzma.by|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180918120306/http://budzma.by/news/viktar-marcinovich-drazdovich-byez-pahoni.html|archivedate = 18 верасня 2018|accessdate = 18 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. == Ушанаванне памяці == [[Файл:Jazep Drazdovič stamp.jpg|міні|злева|Язэп Драздовіч. Марка [[Белпошта|Белпошты]], 1994]] За савецкім часам творчая спадчына Язэпа Драздовіча ігнаравалася афіцыйнымі ўладамі, бо не стасоўвалася з камуністычнымі ўяўленнямі аб мастацтве. Імя мастака зноў атрымала шырокую вядомасць дзякуючы пісьменніку [[Арсень Ліс|Арсеню Лісу]], які ў 1984 годзе выдаў кнігу «Вечны вандроўнік», прысвечаную жыццю і творчасці Драздовіча. У наш час у гонар Язэпа Драздовіча названа [[Вуліца Язэпа Драздовіча (Мінск)|вуліца]] ў [[мінск]]ім мікрараёне [[Лошыца (жылы раён)|Лошыца]], вуліцы ў [[Орша|Оршы]], [[Маладзечна|Маладзечне]], [[Глыбокае|Глыбокім]], [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыне]], [[Радашковічы|Радашковічах]], [[Навагрудак|Навагрудку]]<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/774616.html|title = Язэп Драздовіч. Імёны Свабоды|first = |last = |author = Уладзімір Арлоў|authorlink = Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|date = 12 кастрычніка 2006|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180914120333/https://www.svaboda.org/a/774616.html|archivedate = 14 верасня 2018|accessdate = 14 верасня 2018}}</ref>. У [[Траецкае прадмесце|Траецкім прадмесці]] Мінска ўсталяваны [[Помнік Язэпу Драздовічу (Мінск)|помнік Язэпа Драздовіча]] аўтарства скульптара Ігара Голубева. У [[2012]] годзе да [[Дзень беларускага пісьменства|Дня беларускага пісьменства]] ў Глыбокім быў усталяваны бюст Язэпа Драздовіча на Алеі знакамітых землякоў<ref>{{cite web|url = https://kraj.by/belarus/news/den-pismennosti-v-glubokom/-aleyu-znakamitih-zemlyakou-urachista-adkrili-na-dzen-pismenstva-u-glibokim-fota-2012-09-03|title = Алею знакамітых землякоў урачыста адкрылі на Дзень пісьменства ў Глыбокім|first = |last = |author = |authorlink = |date = 3 верасня 2012|publisher = kraj.by|language = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201129222651/https://kraj.by/belarus/news/den-pismennosti-v-glubokom/-aleyu-znakamitih-zemlyakou-urachista-adkrili-na-dzen-pismenstva-u-glibokim-fota-2012-09-03|archivedate = 29 лістапада 2020|accessdate = 14 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. У 2018 годзе магіла Язэпа Драздовіча была ўнесеная ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Беларусі<ref>{{cite web|url = http://www.belta.by/culture/view/mogila-jazepa-drozdovicha-stala-istoriko-kulturnoj-tsennostjju-317887-2018/|title = Могила Язепа Дроздовича стала историко-культурной ценностью|first = |last = |author = |authorlink = |date = 14 верасня 2018|publisher = belta.by|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180916160057/http://www.belta.by/culture/view/mogila-jazepa-drozdovicha-stala-istoriko-kulturnoj-tsennostjju-317887-2018/|archivedate = 16 верасня 2018|accessdate = 16 верасня 2018}}</ref>, у гэтым жа годзе на месцы хутара Пунькі быў усталяваны памятны знак у гонар мастака<ref>{{cite web|url = https://euroradio.fm/u-glybockim-rayone-ustalyavali-pamyatny-znak-yazepu-drazdovichu-fota|title = У Глыбоцкім раёне ўсталявалі памятны знак Язэпу Драздовічу|date = 12 кастрычніка 2018|publisher = euroradio.fm|archiveurl = https://archive.today/20181015123613/https://euroradio.fm/u-glybockim-rayone-ustalyavali-pamyatny-znak-yazepu-drazdovichu-fota|archivedate = 15 кастрычніка 2018|accessdate = 15 кастрычніка 2018|url-status = live}}</ref>. У [[Глыбокае|Глыбокім]] працуе Глыбоцкая дзіцячая мастацкая школа імя Язэпа Драздовіча<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/people/%D0%93%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%86%D1%8F%D1%87%D0%B0%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0-%D1%96%D0%BC%D1%8F-%D0%AF%D0%B7%D1%8D%D0%BF%D0%B0-%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0/100045497233765/|title=Facebook|website=www.facebook.com|access-date=2023-09-18}}</ref>. Імем Драздовіча названы [[Германавіцкі музей культуры і побыту|Германавіцкі музей мастацтва і этнаграфіі]] (Шаркаўшчынскі раён Віцебскай вобласці). На радзіме мастака ў вёсцы [[Пунькі (Глыбоцкі раён)|Пунькі]] Глыбоцкага раёна штогод праводзяцца міжнародныя пленэры яго імя. У музеі-пакоі народнай творчасці, што створаны ў мясцовай сярэдняй школе — яго карціны, дываны, графічныя работы, матэрыялы пра жыццё і творчасць майстра. Творы Язэпа Драздовіча захоўваюцца ў [[Нацыянальны музей Літвы|Нацыянальным музеі Літвы]], [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным музеі гісторыі і культуры Беларусі]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі]], [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музеі старажытнабеларускай культуры]], у [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэцы імя Якуба Коласа]], [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|Музеі Якуба Коласа]], у некаторых рэгіянальных музеях Беларусі і ў прыватных калекцыях. У красавіку 2013 года ў [[Маладзечна|Маладзечне]] была праведзеная навукова-краязнаўчая канферэнцыя «Шляхамі Язэпа Драздовіча»<ref name="Канферэнцыя">[http://www.rh.by/by/221/20/6494/ Канферэнцыя, прысвечаная Язэпу Драздовічу, прайшла ў Маладзечне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924090829/http://www.rh.by/by/221/20/6494/ |date=24 верасня 2015 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref><ref name="Канферэнцыя_2">[http://www.rh.by/by/222/10/6551/ Творчасць Драздовіча — прыклад нацыянальнага мастацтва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140419015122/http://www.rh.by/by/222/10/6551/ |date=19 красавіка 2014 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref>. У 2018 годзе ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі праведзеная выстаўка "Сусвет Язэпа Драздовіча, прысвечаная 130-годдзю з дня нараджэння мастака<ref>{{cite web|url = http://www.artmuseum.by/by/vyst/tek/vystava-susvet-yazepa-drazdovcha|title = Выстава «Сусвет Язэпа Драздовіча»|publisher = artmuseum.by|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180920054041/http://www.artmuseum.by/by/vyst/tek/vystava-susvet-yazepa-drazdovcha|archivedate = 20 верасня 2018|accessdate = 24 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. Да 135-годдзя з дня нараджэння Я. Драздовіча ў чытальнай зале рэдкіх кніг і рукапісаў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] арганізавана выстаўка «Самародак зямлі беларускай»<ref>[https://csl.bas-net.by/news/one-news.asp?id=95648 Выстава «Самародак зямлі беларускай»] //csl.bas-net.by</ref>. == Галерэя == === Гістарычныя сюжэты === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Drazdovicz Usiaslau.jpg|Усяслаў Полацкі ў парубе пад палатамі кіеўскага князя, 1923 г. ''[[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]], Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Пагоня.jpg|Пагоня, 1927 г. ''[[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]], Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Друкарня Францыска Скарыны ў Вільні.jpg|Друкарня Францішка Скарыны ў Вільні, 1940—1943 гг. ''Музей старажытнай беларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі, Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Князь Усяслаў Чарадзей пад Гародняй.jpg|Усяслаў Чарадзей пад Гародняй, 1944 г. ''Музей старажытнай беларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі, Мінск''. </gallery> === Помнікі архітэктуры === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Hiermanavičy. Германавічы (1917).jpg|Германавічы. Касцёл, 1917 Файл:Miensk, Trajeckaja hara, Bazylanski. Менск, Траецкая гара, Базылянскі (J. Drazdovič, 1919).jpg|Менск. Выгляд са Шпітальна-Траецкага завулка, 1919 г. Файл:Miensk, Zamčyšča. Менск, Замчышча (J. Drazdovič, 1920).jpg|Менск. Абрыў Замкавай гары і прыбярэжная грэбля на правым беразе ракі Свіслач, 1920 г. ''Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Мінск''. Файл:Hłybokaje, Karmelickaja. Глыбокае, Кармэліцкая (J. Drazdovič, 1925).jpg|Глыбокае. Кармеліцкі касцёл і кляштар, 1925 г. </gallery> === Касмавізіі === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="5"> Файл:Я. Драздовіч Над безданню.jpg|Над безданню, 1931 г. ''Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Мінск''. Файл:Я. Дроздович. Обсерватория на кольце Сатурна. 1931.jpg|Абсерваторыя на кальцы Сатурна, 1931 г. ''Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Сустрэча вясны на Сатурне.jpg|Сустрэча вясны на Сатурне, 1931 г. ''Музей старажытнай беларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі, Мінск''. Файл:Jazep Drazdovič. Kosmas, 1940—1943.jpg|Космас, 1940—1943 гг. ''Музей старажытнай беларускай культуры Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры, Мінск''. </gallery> === Краявіды === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Я. Драздовіч Далёкая краіна.jpg|Далёкая краіна, 1933 г. ''[[Глыбоцкі гісторыка-этнаграфічны музей]], Глыбокае''. Файл:Я. Драздовіч Краявід з цягніком.jpg|Краявід з цягніком, 1936 г. ''Мастацкі фонд Беларускага саюза мастакоў ([[Полацкая мастацкая галерэя]]), Полацк''. Файл:Я. Драздовіч Ляскова.jpg|Ляскова, 1936 г. ''[[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны гістарычны музей Беларусі]], Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Гара Гараватка.jpg|Гара Гарватка, 1952 г. ''[[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|Літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа]], Мінск''. </gallery> === Маляваныя дываны === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Дзве дзяўчыны на мастку.jpg|Дзве дзяўчыны на мастку, 1930-я гг. ''[[Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»]]''. Файл:Дыванок з замкам над возерам (Накцюрн).jpg|Месяцовая ноч, 1937 г. ''Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»''. Файл:Красналюдка-казачнік-бай.jpg|Красналюдка — казачнік-бай, 1948 г. ''Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»''. Файл:Язэп Драздовіч. Як мужык з панам цягаецца.jpg|Як мужык з панам цягаецца, 1930-я гг. ''Полацкая мастацкая галерэя, Полацк''. </gallery> == Гл. таксама == * [[Маляваныя дываны]] * [[Фёдар Сухавіла]] {{зноскі}} == Літаратура == {{Col-begin|class=references-small}} {{col-2}} * ''Багданава Г.'' Касмічныя хронікі Язэпа Драздовіча / Г. Багданава // Бярозка. — 2002. — № 2. — С. 24—25. * Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мiнск: БелЭн, 1988. — Т. 6. — С. 194—195. * ''[[Тамара Віктараўна Габрусь|Габрусь Т.]]'' Зорны шлях вечнага вандроўніка: да 120-годдзя Язэпа Драздовіча / Т. Габрусь // Роднае слова. — 2008. — № 10. — С. 98—101. * {{кніга|аўтар = Галуза I.|частка = |загаловак =Язэп Драздовіч. Моўная і этнаграфічная спадчына: архіўныя матэрыялы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца =Мiнск|выдавецтва=Беларуская навука|год =2022|том = |старонкі = |старонак =676|серыя = |isbn =978-985-08-2860-6|тыраж =300}} * Драздовіч Язэп Нарцызавіч, 1888—1954: [Творчы партрэт беларускага мастака: альбом] / Аўтар тэксту Т. В. Габрусь. — Мінск: Інфармпрагрэс, 1993. — 28 с., іл., каляр. іл., партр. * ''Кісялёва Л. Г.'', ''Архіпава В. А.'' Язэп Драздовіч: даследчык Бацькаўшчыны і паэт космасу. — Мінск: Харвест, 2016. — 64 с., iл. — 500 экз. — (100 выдатных дзеячаў беларускай культуры). — ISBN 978-9-8518-3854-3. * ''Коўрык А.'' Праламленне мастацкіх традыцый у маляванках Язэпа Драздовіча / А. Коўрык // Мастацтва. — 2003. — № 3. — С. 19—20. * ''[[Л. Я. Кулажанка|Кулажанка Л.]], [[Мальдзіс А.]], [[Сачанка С.]]'' Літаратурныя мясціны Беларусі: Краязн. даведнік: У 3 кн. Кн. 1: Брэсц., Віцеб. і Гомел. вобл. — Мінск: БелЭн, 2000. — 288 с. * ''[[Арсень Ліс|Ліс А.]]'' Вечны вандроўнік: нарыс пра мастака Язэпа Драздовіча / Прадмова [[Максім Танк|М. Танка]]; мастак [[Мікола Купава|М. Купава]]. — Мінск: Юнацтва, 1984. — 253 с., іл., партр. * ''Ліс А.'' Вечны вандроўнік [Язэп Драздовiч] // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Мядзельскага раёна. — Мiнск: БелЭн, 1998. — С. 157. — 638 с. — ISBN 9-8511-0107-9. * {{кніга|аўтар = Ліс А., [[Андрэй Георгіевіч Майсяёнак|Майсяёнак А.]]|частка = Драздовіч Язэп|загаловак = Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3 Гімназіі — Кадэнцыя / Беларус. Энцыкл.|арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэдкал. Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.)|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БелЭн|год = 1996|том = |старонкі = 275—277|старонак = 527|серыя = |isbn = 985-11-0041-2|тыраж = 10 000|ref=Ліс А., Майсяёнак А.}} * ''Ляхоўскі У.'' Мінскі перыяд жыцця Язэпа Драздовіча (1919—1921 гг.): у адлюстрванні новых архіўных дакументаў // Знакамітыя мінчане ХІХ-ХХ стст. Матэрыялы беларуска-польскай навук. канферэнцыі, Мінск, 12 лістапада 2008 г. — Мінск: Польскі інстытут у Мінску, 2010. — С. 92—101. * ''Малаш Ю.'' Язэп Драздовіч — вандроўнік, мастак, гісторык // Беларускі гістарычны часопіс. — 1999. — № 2. — С. 78—82. * ''Мяснікоў А. Ф.'' Сто асоб беларускай гісторыі: гістарычныя партрэты. — 2-е выд., дапрацаванае. — Мінск: Литература и Искусство, 2009. — С. 205—207. — 343 с., партр. — 2 000 экз. — ISBN 978-9-8567-2061-4. * ''Русецкі А. У., Русецкі Ю. А.'' Мастацкая культура Віцебскага Паазер’я: ад старажытнасцi да пачатку XX стагоддзя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2005. — С. 294—297. — 320 с., каляр. іл. — ISBN 985-110-319-5. * ''Усава Н.'' Матывы і вобразы графікі Язэпа Драздовіча / Н. Усава // Роднае слова. — 1998. — № 10. — С. 160—165. * Язэп Драздовіч. Альбом-манаграфія / На беларускай, рускай і англійскай мовах. Уклад. [[Мікола Купава|М. Купава]]; уступ. арт. А. Марачкін і інш.; рэд. рада [[Уладзімір Басалыга|У. Басалыга]] і інш. — Мiнск, Беллітфонд, 2002. — 179 с., іл., каляр. іл., партр. — (Мастакі Беларусі). — ISBN 9-8565-7624-5. * Язэп Драздовіч — асоба, творчасць. Мастацтва — iнсітус: Матэрыялы навук.-практ. канферэнцый / Уклад. В. Лабачэўскай. — Мiнск: БелІПК, 1997. — 87 с. * Язэп Драздовiч / На беларускай, рускай і англійскай мовах. Складанне: Н. М. Усавой i В. А. Архіпавай; пераклад тэксту на англійскую мову М. Б. Тэрнопальскай. — Мiнск: Беларусь, 2025. — 80 с., iл. — (Славутыя мастакі з Беларусі). — ISBN 978-9-8501-1821-9. {{col-end}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * http://drazdovich.by/ — сайт, прысвечаны творчасці Язэпа Драздовіча * {{cite web|url = http://pawet.net/collections/drazdovicz/gallery/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%85_%D0%AF%D0%B7%D1%8D%D0%BF_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87._%D0%A3%D0%B2%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4.html|title = Беларускія замкі на малюнках Язэпа Драздовіча|publisher = pawet.net|archiveurl = https://archive.today/20180914144057/http://pawet.net/collections/drazdovicz/gallery/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%85_%D0%AF%D0%B7%D1%8D%D0%BF_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87._%D0%A3%D0%B2%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4.html|archivedate = 14 верасня 2018|accessdate = 14 верасня 2018|url-status = live}} * {{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=Yg_hSxZvep4&t=|title = Язэп Драздовіч. Неба і Зямля|author = Ірына Волах, студыя «Летапіс»}} * {{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=3ctHSY4Wbb8&t|title = Язэп Драздовіч. Летуценні|author = С. Агеенка, ТА «Тэлефільм» (1997)}} * {{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=IyQgUb--zBE&t=|title = Язэп Драздовіч. Мастак, летуценнік, творца, навуковец і гістарычная асоба|author = Алена Сівіцкая ТА «Эксперымент»}} * {{h|Баринов|2022|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/695616418253805/ |title = Документы Язепа Дроздовича в Военно-историческом архиве |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2022-04-16 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }} }} * {{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/29538711.html|title = Мастак, які марыў зьбегчы на іншыя плянэты|author = Васіль Дэ Эм (Васіль Дранько-Майсюк)|date = 13 кастрычніка 2018|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archiveurl = https://archive.today/20181015123803/https://www.svaboda.org/a/29538711.html|archivedate = 15 кастрычніка 2018|accessdate = 15 кастрычніка 2018|url-status = live}} * {{cite web|url = https://news.tut.by/culture/610929.html|title = Как Менделеев. Что за художник видел в снах свои картины|first = |last = |author = Любовь Касперович|authorlink = |date = 12 кастрычніка 2018|publisher = tut.by|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181015124103/https://news.tut.by/culture/610929.html|archivedate = 15 кастрычніка 2018|accessdate = 15 кастрычніка 2018}} * [https://zviazda.by/be/news/20211021/1634811565-pershy-prazaichny-tvor-yazepa-drazdovicha-yaki-chakau-publikacyi-bolsh-za Першы празаічны твор Язэпа Драздовіча, які чакаў публікацыі больш за стагоддзе] * [https://zviazda.by/be/news/20231018/1697629171-u-centralnay-navukovay-bibliyatecy-pakazali-unikalnyya-artefakty-z-fondu У Цэнтральнай навуковай бібліятэцы паказалі ўнікальныя артэфакты з фонду Язэпа Драздовіча] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Драздовіч Язэп Нарцызавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Графікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Скульптары Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Разьбяры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] i4gnw7pwenikob8b8hmq173aopdf443 5165387 5165385 2026-07-13T12:40:47Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5165387 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Драздовіч}} {{Мастак}} '''Язэ́п Нарцы́завіч Драздо́віч''' ({{lang-be-latin|Jazep Drazdovič|1}}; {{ВД-Прэамбула}}; Псеўданімы: ''Я. Нарцызаў'') — беларускі [[мастак]], [[Скульптура|скульптар]], [[Этнаграфія|этнограф]], [[Археалогія|археолаг]], [[Педагогіка|педагог]], [[пісьменнік]]. Адзін з заснавальнікаў беларускага нацыянальнага гістарычнага жывапісу, майстар дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. == Біяграфія == === Дзяцінства і маладосць === [[Файл:Jazep Drazdovic Family.jpg|міні|злева|Язэп Драздовіч з маці і старэйшымі братамі. Дзісна, 1907 год]] З шляхецкага роду [[Драздовічы герба «Ястрабец»|Драздовічаў герба «Ястрабец»]]. Нарадзіўся {{OldStyleDate|13|кастрычніка|1888|1|кастрычніка|}} года ў засценку [[Пунькі (Глыбоцкі раён)|Пунькі]] [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] на пушчы Цытавізна-Галубіцкай у каталіцкай сям’і збяднелага шляхціца-арандатара{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}} Дзісненскага павета Нарцыза Стафанавіча Драздовіча і Юзэфы з Карчэўскіх.{{sfn|Юркевіч|2019|p=}} Ахрышчаны 11 студзеня 1889 года (старога стылю) ў Глыбоцкім прыходскім касцёле ксяндзом-настаяцелем А. Якудоўскім з усімі таямніцамі, хроснымі былі Аляксандр Янкоўскі і дзявіца Юлія Драздовічаўна.{{sfn|Юркевіч|2019|p=}} У два гады застаўся без бацькі, яго і пяцёра братоў выхоўвала маці Юзэфа, неўзабаве сям’я засталася без зямлі і дома. Сям’я мусіла часта пераязджаць, арандуючы чужую зямлю. Язэп Драздовіч пачаў вучобу ў прыватнай настаўніцы, пасля вучыўся ў школе ў Дзісне, а ў 1906 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]] і паступіў у [[Віленская рысавальная школа|мастацкую школу]] вядомага расійскага жывапісца [[Іван Трутнеў|Івана Трутнева]], якую скончыў у 1908 годзе. Праз нястачу Драздовіч падрабляў у мастацкіх майстэрнях, планаваў выехаць па заработкі за граніцу. Творчае станаўленне Язэпа Драздовіча адбывалася пад вялікім уплывам набіраўшага хаду [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння]]. У гэты час Драздовіч робіць першыя крокі ў мастацтве: стварае серыю графічных работ з краявідамі Дзісеншчыны, аздабляе вокладку «Першага беларускага календара на 1910 год», выдадзенага «[[Наша Ніва (1906)|Нашай нівай]]». У 1910 годзе прызваны на тэрміновую службу Рускую імператарскую армію. Пасля двух гадоў тэрміновай службы ў [[Саратаў|Саратаве]] скончыў фельчарскую школу і пачаў працаваць у амбулаторыі. [[Першая сусветная вайна]] заспела яго ротным фельчарам 34-га пяхотнага запаснога батальёна (стаяў у Сімферопалі){{sfn|Баринов|2022|p=}}. Паводле асабістай карткі шпіталя, Драздовіч захварэў на [[брушны тыф]] і 30 лістапада 1914 года паступіў у заразны лазарэт у Пятроўск (цяпер [[Лэнінскэ (Краснагвардзійскі раён)|Ленінскае]], паўдарогі паміж Феадосіяй і Керчу){{sfn|Баринов|2022|p=}}. Імаверна, неўзабаве яму стала лепей, бо ўжо 12 снежня 1914 года накіраваны на медыцынскую камісію{{sfn|Баринов|2022|p=}}. Пасля сямімесячнага адпачынку з адведваннем радзімы Драздовіч вярнуўся ў армію. === Пасля рэвалюцыі === [[Файл:Miensk, Hrušaŭka, Niamiha. Менск, Грушаўка, Няміга (1920).jpg|міні|злева|Язэп Драздовіч (справа) каля вытокаў Нямігі, чэрвень 1920 года. Фота [[Леў Урбанавіч Дашкевіч|Льва Дашкевіча]].]] [[Файл:Jazep Drazdovic 1920-1921.jpg|міні|Язэп Драздовіч на беларускіх настаўніцкіх курсах у Менску, 1920 год|злева]] У 1917 годзе, пасля сямі гадоў службы, Язэп Драздовіч вяртаецца дамоў. Жыў у родных, сваякоў на Дзісеншчыне ў фальварку Лявонаўка каля [[Германавічы|Германавіч]]{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}, дасылаў у «Нашу Ніву» допісы пра клопаты хлебаробаў-землякоў. З аптымізмам вітаў [[Першы Усебеларускі з’езд]]. У лісце да [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]] Драздовіч выказваў задуму аб арганізацыі акадэміі мастацтваў. На сваёй радзіме мастак стварыў народную бібліятэку, тэатр. У 1919 годзе, пасля абвяшчэння [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], Драздовіч пераехаў у [[Мінск|Менск]]. У Менску працаваў у Беларускім літаратурна-выдавецкім аддзеле пры Камісарыяце асветы ССРБ, мастак-дэкаратар у «[[Беларуская хатка (Мінск)|Беларускай хатцы]]», у 1919 годзе арганізаваў культурна-асветніцкае таварыства «Заранка», якое адкрывала школы, аматарскі тэатр, бібліятэку; выкладаў малюнак у беларускай гімназіі і жаночай прагімназіі, супрацоўнічаў з літаратурнымі выдавецтвамі як ілюстратар{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. За польскай акупацыяй Менска (9 жніўня 1919 — 11 ліпеня 1920) супрацоўнічаў з [[Часовы беларускі нацыянальны камітэт|Часовым беларускім нацыянальным камітэтам]] і [[Беларуская вайсковая камісія|Беларускай вайсковай камісіяй]], афармляў часопісы «[[Беларускае жыццё (часопіс)|Беларускае жыццё]]» і «[[Рунь (часопіс)|Рунь]]». У Менску Драздовіч стварыў серыю ўнікальных малюнкаў гістарычных раёнаў места — [[Мінскае замчышча|Замчышча]], [[Верхні Горад|Верхняга Рынка]], [[Татарская Слабада|Татарскага прадмесця]]. Даследаваў рэчышча [[Няміга (рака)|Нямігі]], праводзіў раскопкі ў [[Заслаўе|Заслаўі]], [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свіры]]. === 1920-я гады === 11 ліпеня 1920 года [[Мінск|Менск]] занялі войскі [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміі]], пасля чаго 31 ліпеня 1920 года адбылося паўторнае [[Дэкларацыя аб абвяшчэнні незалежнасці Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь|абвяшчэнне незалежнасці]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З ліпеня 1920 года прынамсі да кастрычніка 1920 года Язэп Драздовіч вёў урокі ў 13-й (Беларуская гімназія, 13-я Беларуская радная школа) і 15-й школах 2-й ступені. Таксама з жніўня да канца кастрычніка працаваў мастаком і ілюстратарам у [[Народны камісарыят асветы БССР|Народным камісарыяце асветы Беларускай ССР]]<ref>НАРБ, ф. 42, воп. 3, спр. 3, 11, 15, 18.</ref>. Пазней вярнуўся на родную Дзісеншчыну, занятую палякамі і паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года адышоўшую да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Заходняя Беларусь]]). Нягледзячы на [[Паланізацыя|перашкоды польскіх уладаў]], разгортвае тут культурна-асветніцкую дзейнасць{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. У 1921—1924 гадах — кааператар. У 1921 годзе Драздовіч арганізаваў у вёсцы [[Сталіца (вёска)|Сталіца]] беларускую школу, якая, аднак, праіснаваўшы толькі тры месяцы, была закрытая польскай адміністрацыяй. У гэты ж час Язэп Драздовіч спрабуе займацца літаратурнай дзейнасцю. Бярэцца за напісанне гістарычнага рамана пра часы [[Полацкае княства|Полацкага княства]] «Гарадольская Пушча», які аздабляе ўласнымі ілюстрацыямі. У 1923 годзе была выдадзена і прыхільна сустрэтая беларускай грамадскасцю аповесць Драздовіча «Вялікая шышка». Язэп Драздовіч супрацоўнічаў з [[Беларускі музей у Вільні|Віленскім беларускім музеем імя Івана Луцкевіча]]. Дзеля папаўнення экспазіцыі ён займаўся раскопкамі гарадзішчаў, збіраў фальклор, ствараў шматлікія замалёўкі прадметаў матэрыяльнай культуры, архітэктуры, тыпажоў сялян. З гэтай мэтай у 1926 годзе Драздовіч выправіўся ў навукова-творчую экспедыцыю на [[Пінскі павет (1921—1940)|Піншчыну]], а ў наступныя два гады наведаў [[Трокі]], [[Вільня|Вільню]], [[Меднікі]], [[Крэва]], [[Гальшаны]], [[Ліда|Ліду]], [[Навагрудак|Наваградак]], [[Любча|Любчу]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Мір]]. У выніку гэтых вандровак, якія ахапілі амаль усю Заходнюю Беларусь, з’явіліся ёмістыя альбомы графікі. [[Файл:Drazdovič, Radaškovičy. Драздовіч, Радашковічы (1925-27).jpg|міні|Язэп Драздовіч з вучнямі [[Радашковіцкая беларуская гімназія|Радашковіцкай беларускай гімназіі]], каля 1927 г.]] [[Файл:Drazdovič, studyja. Драздовіч, студыя (1926-27).jpg|міні|злева|Драздовіч у мастацкай студыі пры [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], у цэнтры [[Рыгор Раманавіч Шырма|Рыгор Шырма]]. 1926—1927 гг.]] У 1924—1926 гадах выкладаў маляванне ў [[Глыбокае|Глыбоцкай]] польскай школе, актыўна супрацоўнічаў з [[Таварыства беларускай школы|Таварыствам беларускай школы]] (ТБШ){{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Працаваў у [[Радашковіцкая беларуская гімназія|Радашковіцкай беларускай гімназіі]] імя Францішка Скарыны. У 1926—1927 гадах супрацоўнічаў з сатырычным часопісам «[[Маланка (часопіс)|Маланка]]». У 1927 годзе заснаваў мастацкую студыю пры [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Пры студыі Язэп Драздовіч гуртаваў маладых беларускіх мастакоў, сярод якіх былі [[Васіль Лукіч Сідаровіч|Васіль Сідаровіч]] і [[Мікалай Пятровіч Васілеўскі|Мікола Васілеўскі]]. У 1927—1929 гадах выкладаў маляванне ў [[Навагрудская беларуская гімназія|Наваградскай беларускай гімназіі]]{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Драздовіч усталяваў шчыльныя сувязі з [[Інстытут беларускай культуры|Інстытутам беларускай культуры]] ў Менску (з 1929 года — [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэмія Навук]]), дасылаў замалёўкі і абмеры драўлянай архітэктуры і прадметаў сялянскага побыту. За мастацкія і навуковыя работы неаднаразова ўзнагароджваўся прэміямі Акадэміі Навук. На пачатку 1930-х гадоў непрацяглы час працуе на Беласточчыне на запрашэнне ТБШ: афармляе спектаклі на аматарскай сцэне таварыства, удзельнічае ў працы кааператыўнага выдавецтва «Сяўба». Адметнай рысай Язэпа Драздовіча было захапленне космасам. У 1931 годзе Драздовіч выдаў у Вільні на беларускай мове кнігу па астраноміі «Нябесныя бегі», у якой выклаў шэраг сваіх тэорый, у прыватнасці, пра паходжанне планет Сонечнай сістэмы і вярчэнні Зямлі. Выданне ўпрыгожылі ўласныя рысункі аўтара. У 1931—1933 гадах Драздовіч працягнуў тэму космасу трыма серыямі графічных малюнкаў і жывапісных палотнаў «Жыццё на Марсе», «Жыццё на Сатурне» і «Жыццё на Месяцы». === Дзісенскі перыяд === [[Файл:Jazep Drazdovic Autapartret 1943.jpg|міні|Аўтапартрэт, 1943 год]] У 1933 годзе Драздовіч вяртаецца на Дзісеншчыну да брата Канстанціна. Тут мастак стварыў вялікую колькасць графічных і жывапісных твораў. Язэп Драздовіч працягнуў супрацоўніцтва з Беларускім музеем імя Івана Луцкевіча, дасылаючы туды замалёўкі замчышчаў, гарадзішчаў, сялянскай архітэктуры і побыту. Разам з [[Міхась Машара|Міхасём Машарам]] і [[Янка Пачопка|Янкам Пачопкам]] Драздовіч стварыў культурны асяродак у [[Летнікі|Летніках]] і [[Германавічы|Германавічах]]. Штогод улетку мастак выпраўляўся ў вандроўкі па краі, у часе якіх вырабляў для вяскоўцаў маляваныя дываны і партрэты. Пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|далучэння Заходняй Беларусі]] да [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] вучыўся на кароткачасовых настаўніцкіх курсах і ў 1940—1941 гадах працаваў настаўнікам малявання і батанікі ў [[Глыбокае|Глыбокім]] і Лужках{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Праз нястачу настаўнікаў ён быў вымушаны выкладаць усе прадметы, у тым ліку астраномію, маляванне і гісторыю. Педагагічная дзейнасць Драздовіча перапынілася ў 1941 годзе ў сувязі з нападам [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] на [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] у [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. У часе [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] Драздовіч працягнуў сваю творчую дзейнасць і стварыў шэраг мастацкіх палотнаў. Па заканчэнні вайны праз праблемы са здароўем Язэп Драздовіч мала працаваў. Асноўнай крыніцай заработку былі маляваныя дываны для сялян. Зрэдчас пісаў краявіды, партрэты. Савецкія чыноўнікі ад ідэалогіі і культуры ставіліся да творчасці Язэпа Драздовіча як да нявартай увагі. Прыкладам таму служыць унікальны роспіс сталоўкі ў Лужках, які быў зафарбаваны на загад [[Полацкі раён|полацкага]] чыноўніка. Драздовіч не быў прыняты ў [[Беларускі саюз мастакоў|Саюз мастакоў Беларусі]]. [[Файл:Малыя Давыдкі - Ліпляні. Магіла Язэпа Драздовіча (01).jpg|міні|Магіла Язэпа Драздовіча на могілках паміж вёскамі [[Ліпляні]] і [[Малыя Давыдкі]]. Стэла з барэльефам «вечнага вандроўніка» ў выкананні [[Алесь Шатэрнік|Алеся Шатэрніка]]]] У 1954 годзе на адной з вясковых дарог беспрытомнага «дзядзьку Язэпа» знайшлі сяляне. Яго адвезлі ў [[Падсвілле|Падсвільскую]] бальніцу, дзе праз некаторы час ён памёр. Пахаваны Драздовіч на могілках паміж вёскамі [[Ліпляні]] і [[Малыя Давыдкі]]. У 1982 годзе на магіле ўстаноўлена стэла з барэльефам «вечнага вандроўніка» (скульптар [[Аляксандр Сяргеевіч Шатэрнік|Алесь Шатэрнік]]). == Творчасць == [[Файл:Вокладка Першага беларускага календара на 1910 г. Выданне Нашай Нівы. Вільня, 1909..jpg|міні|Вокладка Першага беларускага календара Нашай Нівы на 1910 год, аздобленая малюнкам Драздовіча]] У Язэпа Драздовіча было шырокае кола інтарэсаў: гісторыя, археалогія, этнаграфія, літаратура, астраномія. Ён запісваў фальклор і апрацоўваў для слоўнікаў народную лексіку [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісеншчыны]] і [[Пінскі павет (1921—1940)|Піншчыны]], склаў зборнік «Песні Дзісеншчыны». Пісаў вершы, прозу, вёў дзённікі. У 1923 годзе ў [[Вільня|Вільні]] была надрукаваная першая частка яго аповесці «Вар’ят без вар’яцтва». Бальшыня ягоных твораў, у тым ліку паэма «Трызна мінуўшчыны», прысвечаная старажытнай [[Полацкае княства|Полаччыне]], і гістарычная аповесць «Гарадольская пушча», апавяданне «Сон Гараноса» з ягонымі ілюстрацыямі засталіся ў рукапісах. У паэме «Трызна мінуўшчыны» (працоўныя назвы «Песні аб мінуўшчыне, або Беларусь спрадвеку», 1936 год) Драздовіч апісвае падзеі, якія адбываліся на нашых землях ад VI да XX ст. У паэме аўтар сам выступае ў якасці Бая-песняра, постаць, якая паўтараецца ў дальнейшых этапах творчасці Язэпа Драздовіча. Падзеі ў аповесці «Гарадольская пушча» адбываюцца на роднай яму Дзісеншчыне ў [[XIII стагоддзе|XIII ст.]] У Вільні пад псеўданімам ''Я. Нарцызаў'' выдаў кніжку «Пабрацімцы і вялікая шышка» (1923).[[Файл:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf|міні|злева|Навукова-папулярнае выданне «Нябесныя бегі» (1931)]]У [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свіры]] праводзіў археалагічныя даследаванні. У ненадрукаванай працы «Дзісенская дагістарычная старына» апісаў 30 археалагічных помнікаў. Адкрыў некалькі стаянак каменнага і бронзавага вякоў, шмат каменных крыжоў, сабраў калекцыю каменных сякер. У выніку археалагічных пошукаў напісаў працу «Дзе знаходзяцца Дудуткі і Гародня». Дзённікі Язэпа Драздовіча, якія ён вёў у 1930—1950-я гады, былі надрукаваныя ў 1991 годзе («[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]» № 5—12). Аўтар навукова-папулярнай брашуры па [[астраномія|астраноміі]] «Нябесныя бегі» (1931). Найбольш вядомы як мастак. Першыя малюнкі Язэпа Драздовіча — «Трызна мінуўшчыны», «Брама будучыні» зробленыя ў 1907 годзе пад уплывам [[Мікалоюс Чурлёніс|Мікалоюса Чурлёніса]]. Сімвалічны сэнс мелі і зробленыя мастаком вокладкі «Першага беларускага календара на 1910 год», кнігі [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]] «Курганная кветка» (1914), «Школьнага спеўніка» [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]] (1920), і інш. 3 самага пачатку сваёй творчай дзейнасці выкарыстоўваў гістарычныя рэаліі і матывы. Намаляваў у рэалістычным характары серыю графічных краявідаў «Дзісеншчына» з сялянскімі сядзібамі і палеткамі, у карцінах гэтай серыі мастак даў паэтычны вобраз роднага краю («Стадолішча», «Вёска Лаўрынаўка», «Гараватка», «Пунькі», «Александрыя», «Стары вадапуск», «Над Дзісёнкай» і інш.). У канцы 1910 — пач. 1920-х стварыў графічныя серыі «Старажытны Менск», «Заслаўе», «Старажытная будоўля на Беларусі», «Вежа Празор», «Менск, Высокае месца», «Месца ўпадзення Нямігі ў Свіслач». Графічныя малюнкі Язэпа Драздовіча ўпрыгожылі падручнік геаграфіі [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|Аркадзя Смоліча]]. На мяжы 1910—1920-х зрабіў графічныя партрэты полацкіх і смаленскіх князёў, у тым ліку [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава Чарадзея]], жывапісныя карціны «Спаленыя сядзібы», «Усяслаў Чарадзей у парубе пад палатамі кіеўскага князя», «Пагоня Ярылы», альбом графікі «Глыбокае». У гэты час Язэп Драздовіч склаўся як мастак гістарычнай тэмы. У 2-й пал. 1920-х гадоў стварыў вялікія графічныя серыі (па 14—16 лістоў) «Глыбокае», «Піншчына», «Мір», «Любча», «Шчорсы», «Наваградак і Наваградчына», «Ліда», «Крэва», «Гальшаны», «Баруны», «Трокі», «Меднікі», «Кушляны», «Жупраны», прысвечаныя [[гарадзішча]]м, [[замак|замкам]] і культавым збудаванням, жывапісныя партрэты [[Францыск Скарына|Францішка Скарыны]] і [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]]. Шэраг твораў гэтай серыі вызначаюцца мастацкай завершанасцю, пранікнёнасцю. У гэты час мастак шмат вандраваў па Дзісеншчыне, Піншчыне, дзе рабіў графічныя замалёўкі, збіраў этнаграфічныя матэрыялы для «Беларускага этнаграфічнага слоўніка». У 1927 годзе і 1-й пал. 1940-х гадоў напісаў некалькі карцін і акварэлей, прысвечаных Францыску Скарыну. Паводле матываў «[[Слова пра паход Ігараў]]» напісаў карціну «Песня Баяна». У 1940—1946 гадах вяртаецца да матываў мінулага — карціны «Палачане выганяюць накінутага ім князя», «Усяслаў Чарадзей пад Гародняй», «Пярсцёнак Усяслава Чарадзея». Язэп Драздовіч — пачынальнік (у пач. 1930-х) [[Касмічная прастора|касмічнай]] тэмы ў выяўленчым мастацтве: серыі «Жыццё на Марсе», «Артаполіс», «Жыццё на Венеры» (1931), «Жыццё на Сатурне» і «Жыццё на Месяцы» (1932), «Космас» (1940). Маляваў насценныя дываны, адметныя арыгінальнай пабудовай кампазіцыі (сюжэтны малюнак у цэнтры з расліннай абмалёўкай). Працаваў у галіне скульптуры: бюст Францішка Скарыны (1916), «Плач Гарыславы» (выява полацкай княжны [[Рагнеда Рагвалодаўна|Рагнеды]], 1916), партрэты-барэльефы [[Міхась Машара|Міхася Машары]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]], [[Янка Пачопка|Янкі Пачопкі]], сваёй маці. == Значнасць асобы Драздовіча == [[Файл:Drazdovič Monument in Minsk.jpg|міні|«[[Вечны вандроўнік]]», помнік Язэпу Драздовічу ў [[Траецкае прадмесце|Траецкім прадмесці]] Мінска]] Сучаснае беларускае мастацтва творча наследуе спадчыну Драздовіча. Мастацтвазнаўца Надзея Усава згадвае: ''Значнасць Драздовіча як першага нацыянальнага мастака, народнага філосафа-ўтапіста, самабытнага і арыгінальнага мастака-візіянера выключная для культуры Беларусі''<ref name="Цітовіч">{{кніга |аўтар = Н.М.Усава |частка = Уступ |загаловак = Язэп Драздовіч |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = 2-е выданне, дапоўненае |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 2012 |том = |старонкі = 12 |старонак = 96 |серыя = |isbn = 978-985-01-1011-4 |тыраж = 1500 }}</ref>. Сучасныя мастакі звяртаюцца да творчасці Драздовіча ў сваіх працах. Творча пераасэнсоўвае спадчыну Язэпа Драздовіча яго зямляк [[Эдуард Уладзіміравіч Мацюшонак|Эдуард Мацюшонак]]<ref>[http://www.rh.by/by/249/10/7723/ Мастак пра мастака: Эдуард Мацюшонак пра асобу і творчасць Язэпа Драздовіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305033714/http://www.rh.by/by/249/10/7723/ |date=5 сакавіка 2016 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref>. У незалежнай Беларусі творчасць Язэпа Драздовіча праз яе нацыянальную скіраванасць падвяргаецца цэнзуры. Так, карціна Пагоня (1927), якая з’яўляецца адной з найважнейшых прац мастака, не ўвайшла ў альбом, выдадзены ў 2012 годзе [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеем Беларусі]]<ref>{{cite web|url = http://prastora.by/knihi/drazdovic-iazep-albom|title = Драздовіч Язэп. Альбом|publisher = prastora.by|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180918115140/http://prastora.by/knihi/drazdovic-iazep-albom|archivedate = 18 верасня 2018|accessdate = 18 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. Карціна не была выстаўленая і на выстаўцы «Сусвет Язэпа Драздовіча», якая праходзіла ў 2018 годзе ў Нацыянальным мастацкім музеі да 130-годдзя з дня нараджэння мастака, хоць карціна захоўваецца ў фондах гэтага музея<ref>{{cite web|url = http://budzma.by/news/viktar-marcinovich-drazdovich-byez-pahoni.html|title = Драздовіч без «Пагоні»|author = Віктар Марціновіч|authorlink = Віктар Валер’евіч Марціновіч|date = 26 чэрвеня 2018|publisher = budzma.by|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180918120306/http://budzma.by/news/viktar-marcinovich-drazdovich-byez-pahoni.html|archivedate = 18 верасня 2018|accessdate = 18 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. == Ушанаванне памяці == [[Файл:Jazep Drazdovič stamp.jpg|міні|злева|Язэп Драздовіч. Марка [[Белпошта|Белпошты]], 1994]] За савецкім часам творчая спадчына Язэпа Драздовіча ігнаравалася афіцыйнымі ўладамі, бо не стасоўвалася з камуністычнымі ўяўленнямі аб мастацтве. Імя мастака зноў атрымала шырокую вядомасць дзякуючы пісьменніку [[Арсень Ліс|Арсеню Лісу]], які ў 1984 годзе выдаў кнігу «Вечны вандроўнік», прысвечаную жыццю і творчасці Драздовіча. У наш час у гонар Язэпа Драздовіча названа [[Вуліца Язэпа Драздовіча (Мінск)|вуліца]] ў [[мінск]]ім мікрараёне [[Лошыца (жылы раён)|Лошыца]], вуліцы ў [[Орша|Оршы]], [[Маладзечна|Маладзечне]], [[Глыбокае|Глыбокім]], [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыне]], [[Радашковічы|Радашковічах]], [[Навагрудак|Навагрудку]]<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/774616.html|title = Язэп Драздовіч. Імёны Свабоды|first = |last = |author = Уладзімір Арлоў|authorlink = Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|date = 12 кастрычніка 2006|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180914120333/https://www.svaboda.org/a/774616.html|archivedate = 14 верасня 2018|accessdate = 14 верасня 2018}}</ref>. У [[Траецкае прадмесце|Траецкім прадмесці]] Мінска ўсталяваны [[Помнік Язэпу Драздовічу (Мінск)|помнік Язэпа Драздовіча]] аўтарства скульптара Ігара Голубева. У [[2012]] годзе да [[Дзень беларускага пісьменства|Дня беларускага пісьменства]] ў Глыбокім быў усталяваны бюст Язэпа Драздовіча на Алеі знакамітых землякоў<ref>{{cite web|url = https://kraj.by/belarus/news/den-pismennosti-v-glubokom/-aleyu-znakamitih-zemlyakou-urachista-adkrili-na-dzen-pismenstva-u-glibokim-fota-2012-09-03|title = Алею знакамітых землякоў урачыста адкрылі на Дзень пісьменства ў Глыбокім|first = |last = |author = |authorlink = |date = 3 верасня 2012|publisher = kraj.by|language = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201129222651/https://kraj.by/belarus/news/den-pismennosti-v-glubokom/-aleyu-znakamitih-zemlyakou-urachista-adkrili-na-dzen-pismenstva-u-glibokim-fota-2012-09-03|archivedate = 29 лістапада 2020|accessdate = 14 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. У 2018 годзе магіла Язэпа Драздовіча была ўнесеная ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Беларусі<ref>{{cite web|url = http://www.belta.by/culture/view/mogila-jazepa-drozdovicha-stala-istoriko-kulturnoj-tsennostjju-317887-2018/|title = Могила Язепа Дроздовича стала историко-культурной ценностью|first = |last = |author = |authorlink = |date = 14 верасня 2018|publisher = belta.by|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180916160057/http://www.belta.by/culture/view/mogila-jazepa-drozdovicha-stala-istoriko-kulturnoj-tsennostjju-317887-2018/|archivedate = 16 верасня 2018|accessdate = 16 верасня 2018}}</ref>, у гэтым жа годзе на месцы хутара Пунькі быў усталяваны памятны знак у гонар мастака<ref>{{cite web|url = https://euroradio.fm/u-glybockim-rayone-ustalyavali-pamyatny-znak-yazepu-drazdovichu-fota|title = У Глыбоцкім раёне ўсталявалі памятны знак Язэпу Драздовічу|date = 12 кастрычніка 2018|publisher = euroradio.fm|archiveurl = https://archive.today/20181015123613/https://euroradio.fm/u-glybockim-rayone-ustalyavali-pamyatny-znak-yazepu-drazdovichu-fota|archivedate = 15 кастрычніка 2018|accessdate = 15 кастрычніка 2018|url-status = live}}</ref>. У [[Глыбокае|Глыбокім]] працуе Глыбоцкая дзіцячая мастацкая школа імя Язэпа Драздовіча<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/people/%D0%93%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%86%D1%8F%D1%87%D0%B0%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0-%D1%96%D0%BC%D1%8F-%D0%AF%D0%B7%D1%8D%D0%BF%D0%B0-%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0/100045497233765/|title=Facebook|website=www.facebook.com|access-date=2023-09-18}}</ref>. Імем Драздовіча названы [[Германавіцкі музей культуры і побыту|Германавіцкі музей мастацтва і этнаграфіі]] (Шаркаўшчынскі раён Віцебскай вобласці). На радзіме мастака ў вёсцы [[Пунькі (Глыбоцкі раён)|Пунькі]] Глыбоцкага раёна штогод праводзяцца міжнародныя пленэры яго імя. У музеі-пакоі народнай творчасці, што створаны ў мясцовай сярэдняй школе — яго карціны, дываны, графічныя работы, матэрыялы пра жыццё і творчасць майстра. Творы Язэпа Драздовіча захоўваюцца ў [[Нацыянальны музей Літвы|Нацыянальным музеі Літвы]], [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным музеі гісторыі і культуры Беларусі]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі]], [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музеі старажытнабеларускай культуры]], у [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэцы імя Якуба Коласа]], [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|Музеі Якуба Коласа]], у некаторых рэгіянальных музеях Беларусі і ў прыватных калекцыях. У красавіку 2013 года ў [[Маладзечна|Маладзечне]] была праведзеная навукова-краязнаўчая канферэнцыя «Шляхамі Язэпа Драздовіча»<ref name="Канферэнцыя">[http://www.rh.by/by/221/20/6494/ Канферэнцыя, прысвечаная Язэпу Драздовічу, прайшла ў Маладзечне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924090829/http://www.rh.by/by/221/20/6494/ |date=24 верасня 2015 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref><ref name="Канферэнцыя_2">[http://www.rh.by/by/222/10/6551/ Творчасць Драздовіча — прыклад нацыянальнага мастацтва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140419015122/http://www.rh.by/by/222/10/6551/ |date=19 красавіка 2014 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref>. У 2018 годзе ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі праведзеная выстаўка "Сусвет Язэпа Драздовіча, прысвечаная 130-годдзю з дня нараджэння мастака<ref>{{cite web|url = http://www.artmuseum.by/by/vyst/tek/vystava-susvet-yazepa-drazdovcha|title = Выстава «Сусвет Язэпа Драздовіча»|publisher = artmuseum.by|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180920054041/http://www.artmuseum.by/by/vyst/tek/vystava-susvet-yazepa-drazdovcha|archivedate = 20 верасня 2018|accessdate = 24 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. Да 135-годдзя з дня нараджэння Я. Драздовіча ў чытальнай зале рэдкіх кніг і рукапісаў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] арганізавана выстаўка «Самародак зямлі беларускай»<ref>[https://csl.bas-net.by/news/one-news.asp?id=95648 Выстава «Самародак зямлі беларускай»] //csl.bas-net.by</ref>. == Галерэя == === Гістарычныя сюжэты === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Drazdovicz Usiaslau.jpg|Усяслаў Полацкі ў парубе пад палатамі кіеўскага князя, 1923 г. ''[[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]], Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Пагоня.jpg|Пагоня, 1927 г. ''[[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]], Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Друкарня Францыска Скарыны ў Вільні.jpg|Друкарня Францішка Скарыны ў Вільні, 1940—1943 гг. ''Музей старажытнай беларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі, Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Князь Усяслаў Чарадзей пад Гародняй.jpg|Усяслаў Чарадзей пад Гародняй, 1944 г. ''Музей старажытнай беларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі, Мінск''. </gallery> === Помнікі архітэктуры === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Hiermanavičy. Германавічы (1917).jpg|Германавічы. Касцёл, 1917 Файл:Miensk, Trajeckaja hara, Bazylanski. Менск, Траецкая гара, Базылянскі (J. Drazdovič, 1919).jpg|Менск. Выгляд са Шпітальна-Траецкага завулка, 1919 г. Файл:Miensk, Zamčyšča. Менск, Замчышча (J. Drazdovič, 1920).jpg|Менск. Абрыў Замкавай гары і прыбярэжная грэбля на правым беразе ракі Свіслач, 1920 г. ''Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Мінск''. Файл:Hłybokaje, Karmelickaja. Глыбокае, Кармэліцкая (J. Drazdovič, 1925).jpg|Глыбокае. Кармеліцкі касцёл і кляштар, 1925 г. </gallery> === Касмавізіі === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="5"> Файл:Я. Драздовіч Над безданню.jpg|Над безданню, 1931 г. ''Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Мінск''. Файл:Я. Дроздович. Обсерватория на кольце Сатурна. 1931.jpg|Абсерваторыя на кальцы Сатурна, 1931 г. ''Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Сустрэча вясны на Сатурне.jpg|Сустрэча вясны на Сатурне, 1931 г. ''Музей старажытнай беларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі, Мінск''. Файл:Jazep Drazdovič. Kosmas, 1940—1943.jpg|Космас, 1940—1943 гг. ''Музей старажытнай беларускай культуры Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры, Мінск''. </gallery> === Краявіды === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Я. Драздовіч Далёкая краіна.jpg|Далёкая краіна, 1933 г. ''[[Глыбоцкі гісторыка-этнаграфічны музей]], Глыбокае''. Файл:Я. Драздовіч Краявід з цягніком.jpg|Краявід з цягніком, 1936 г. ''Мастацкі фонд Беларускага саюза мастакоў ([[Полацкая мастацкая галерэя]]), Полацк''. Файл:Я. Драздовіч Ляскова.jpg|Ляскова, 1936 г. ''[[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны гістарычны музей Беларусі]], Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Гара Гараватка.jpg|Гара Гарватка, 1952 г. ''[[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|Літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа]], Мінск''. </gallery> === Маляваныя дываны === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Дзве дзяўчыны на мастку.jpg|Дзве дзяўчыны на мастку, 1930-я гг. ''[[Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»]]''. Файл:Дыванок з замкам над возерам (Накцюрн).jpg|Месяцовая ноч, 1937 г. ''Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»''. Файл:Красналюдка-казачнік-бай.jpg|Красналюдка — казачнік-бай, 1948 г. ''Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»''. Файл:Язэп Драздовіч. Як мужык з панам цягаецца.jpg|Як мужык з панам цягаецца, 1930-я гг. ''Полацкая мастацкая галерэя, Полацк''. </gallery> == Гл. таксама == * [[Маляваныя дываны]] * [[Фёдар Сухавіла]] {{зноскі}} == Літаратура == {{Col-begin|class=references-small}} {{col-2}} * ''Багданава Г.'' Касмічныя хронікі Язэпа Драздовіча / Г. Багданава // Бярозка. — 2002. — № 2. — С. 24—25. * Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мiнск: БелЭн, 1988. — Т. 6. — С. 194—195. * ''[[Тамара Віктараўна Габрусь|Габрусь Т.]]'' Зорны шлях вечнага вандроўніка: да 120-годдзя Язэпа Драздовіча / Т. Габрусь // Роднае слова. — 2008. — № 10. — С. 98—101. * {{кніга|аўтар = Галуза I.|частка = |загаловак =Язэп Драздовіч. Моўная і этнаграфічная спадчына: архіўныя матэрыялы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца =Мiнск|выдавецтва=Беларуская навука|год =2022|том = |старонкі = |старонак =676|серыя = |isbn =978-985-08-2860-6|тыраж =300}} * Драздовіч Язэп Нарцызавіч, 1888—1954: [Творчы партрэт беларускага мастака: альбом] / Аўтар тэксту Т. В. Габрусь. — Мінск: Інфармпрагрэс, 1993. — 28 с., іл., каляр. іл., партр. * ''Кісялёва Л. Г.'', ''Архіпава В. А.'' Язэп Драздовіч: даследчык Бацькаўшчыны і паэт космасу. — Мінск: Харвест, 2016. — 64 с., iл. — 500 экз. — (100 выдатных дзеячаў беларускай культуры). — ISBN 978-9-8518-3854-3. * ''Коўрык А.'' Праламленне мастацкіх традыцый у маляванках Язэпа Драздовіча / А. Коўрык // Мастацтва. — 2003. — № 3. — С. 19—20. * ''[[Л. Я. Кулажанка|Кулажанка Л.]], [[Мальдзіс А.]], [[Сачанка С.]]'' Літаратурныя мясціны Беларусі: Краязн. даведнік: У 3 кн. Кн. 1: Брэсц., Віцеб. і Гомел. вобл. — Мінск: БелЭн, 2000. — 288 с. * ''[[Арсень Ліс|Ліс А.]]'' Вечны вандроўнік: нарыс пра мастака Язэпа Драздовіча / Прадмова [[Максім Танк|М. Танка]]; мастак [[Мікола Купава|М. Купава]]. — Мінск: Юнацтва, 1984. — 253 с., іл., партр. * ''Ліс А.'' Вечны вандроўнік [Язэп Драздовiч] // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Мядзельскага раёна. — Мiнск: БелЭн, 1998. — С. 157. — 638 с. — ISBN 9-8511-0107-9. * {{кніга|аўтар = Ліс А., [[Андрэй Георгіевіч Майсяёнак|Майсяёнак А.]]|частка = Драздовіч Язэп|загаловак = Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3 Гімназіі — Кадэнцыя / Беларус. Энцыкл.|арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэдкал. Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.)|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БелЭн|год = 1996|том = |старонкі = 275—277|старонак = 527|серыя = |isbn = 985-11-0041-2|тыраж = 10 000|ref=Ліс А., Майсяёнак А.}} * ''Ляхоўскі У.'' Мінскі перыяд жыцця Язэпа Драздовіча (1919—1921 гг.): у адлюстрванні новых архіўных дакументаў // Знакамітыя мінчане ХІХ-ХХ стст. Матэрыялы беларуска-польскай навук. канферэнцыі, Мінск, 12 лістапада 2008 г. — Мінск: Польскі інстытут у Мінску, 2010. — С. 92—101. * ''Малаш Ю.'' Язэп Драздовіч — вандроўнік, мастак, гісторык // Беларускі гістарычны часопіс. — 1999. — № 2. — С. 78—82. * ''Мяснікоў А. Ф.'' Сто асоб беларускай гісторыі: гістарычныя партрэты. — 2-е выд., дапрацаванае. — Мінск: Литература и Искусство, 2009. — С. 205—207. — 343 с., партр. — 2 000 экз. — ISBN 978-9-8567-2061-4. * ''Русецкі А. У., Русецкі Ю. А.'' Мастацкая культура Віцебскага Паазер’я: ад старажытнасцi да пачатку XX стагоддзя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2005. — С. 294—297. — 320 с., каляр. іл. — ISBN 985-110-319-5. * ''Усава Н.'' Матывы і вобразы графікі Язэпа Драздовіча / Н. Усава // Роднае слова. — 1998. — № 10. — С. 160—165. * Язэп Драздовіч. Альбом-манаграфія / На беларускай, рускай і англійскай мовах. Уклад. [[Мікола Купава|М. Купава]]; уступ. арт. А. Марачкін і інш.; рэд. рада [[Уладзімір Басалыга|У. Басалыга]] і інш. — Мiнск, Беллітфонд, 2002. — 179 с., іл., каляр. іл., партр. — (Мастакі Беларусі). — ISBN 9-8565-7624-5. * Язэп Драздовіч — асоба, творчасць. Мастацтва — iнсітус: Матэрыялы навук.-практ. канферэнцый / Уклад. В. Лабачэўскай. — Мiнск: БелІПК, 1997. — 87 с. * Язэп Драздовiч / На беларускай, рускай і англійскай мовах. Складанне: Н. М. Усавой i В. А. Архіпавай; пераклад тэксту на англійскую мову М. Б. Тэрнопальскай. — Мiнск: Беларусь, 2025. — 80 с., iл. — (Славутыя мастакі з Беларусі). — ISBN 978-9-8501-1821-9. {{col-end}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * http://drazdovich.by/ — сайт, прысвечаны творчасці Язэпа Драздовіча * {{cite web|url = http://pawet.net/collections/drazdovicz/gallery/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%85_%D0%AF%D0%B7%D1%8D%D0%BF_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87._%D0%A3%D0%B2%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4.html|title = Беларускія замкі на малюнках Язэпа Драздовіча|publisher = pawet.net|archiveurl = https://archive.today/20180914144057/http://pawet.net/collections/drazdovicz/gallery/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%85_%D0%AF%D0%B7%D1%8D%D0%BF_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87._%D0%A3%D0%B2%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4.html|archivedate = 14 верасня 2018|accessdate = 14 верасня 2018|url-status = live}} * {{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=Yg_hSxZvep4&t=|title = Язэп Драздовіч. Неба і Зямля|author = Ірына Волах, студыя «Летапіс»}} * {{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=3ctHSY4Wbb8&t|title = Язэп Драздовіч. Летуценні|author = С. Агеенка, ТА «Тэлефільм» (1997)}} * {{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=IyQgUb--zBE&t=|title = Язэп Драздовіч. Мастак, летуценнік, творца, навуковец і гістарычная асоба|author = Алена Сівіцкая ТА «Эксперымент»}} * {{h|Баринов|2022|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/695616418253805/ |title = Документы Язепа Дроздовича в Военно-историческом архиве |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2022-04-16 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }} }} * {{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/29538711.html|title = Мастак, які марыў зьбегчы на іншыя плянэты|author = Васіль Дэ Эм (Васіль Дранько-Майсюк)|date = 13 кастрычніка 2018|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archiveurl = https://archive.today/20181015123803/https://www.svaboda.org/a/29538711.html|archivedate = 15 кастрычніка 2018|accessdate = 15 кастрычніка 2018|url-status = live}} * {{cite web|url = https://news.tut.by/culture/610929.html|title = Как Менделеев. Что за художник видел в снах свои картины|first = |last = |author = Любовь Касперович|authorlink = |date = 12 кастрычніка 2018|publisher = tut.by|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181015124103/https://news.tut.by/culture/610929.html|archivedate = 15 кастрычніка 2018|accessdate = 15 кастрычніка 2018}} * [https://zviazda.by/be/news/20211021/1634811565-pershy-prazaichny-tvor-yazepa-drazdovicha-yaki-chakau-publikacyi-bolsh-za Першы празаічны твор Язэпа Драздовіча, які чакаў публікацыі больш за стагоддзе] * [https://zviazda.by/be/news/20231018/1697629171-u-centralnay-navukovay-bibliyatecy-pakazali-unikalnyya-artefakty-z-fondu У Цэнтральнай навуковай бібліятэцы паказалі ўнікальныя артэфакты з фонду Язэпа Драздовіча] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Драздовіч Язэп Нарцызавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Графікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Скульптары Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Разьбяры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] 2l8o38n2qys5pxg00zk6kprr0u18hpq 5165388 5165387 2026-07-13T12:41:51Z M.L.Bot 261 5165388 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Драздовіч}} {{Мастак}} '''Язэ́п Нарцы́завіч Драздо́віч''' ({{lang-be-latin|Jazep Drazdovič|1}}; {{ВД-Прэамбула}}; Псеўданімы: ''Я. Нарцызаў'') — беларускі [[мастак]], [[Скульптура|скульптар]], [[Этнаграфія|этнограф]], [[Археалогія|археолаг]], [[Педагогіка|педагог]], [[пісьменнік]]. Адзін з заснавальнікаў беларускага нацыянальнага гістарычнага жывапісу, майстар дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. == Біяграфія == === Дзяцінства і маладосць === [[Файл:Jazep Drazdovic Family.jpg|міні|злева|Язэп Драздовіч з маці і старэйшымі братамі. Дзісна, 1907 год]] З шляхецкага роду [[Драздовічы герба «Ястрабец»|Драздовічаў герба «Ястрабец»]]. Нарадзіўся {{OldStyleDate|13|кастрычніка|1888|1|кастрычніка|}} года ў засценку [[Пунькі (Глыбоцкі раён)|Пунькі]] [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] на пушчы Цытавізна-Галубіцкай у каталіцкай сям’і збяднелага шляхціца-арандатара{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}} Дзісненскага павета Нарцыза Стафанавіча Драздовіча і Юзэфы з Карчэўскіх.{{sfn|Юркевіч|2019|p=}} Ахрышчаны 11 студзеня 1889 года (старога стылю) ў Глыбоцкім прыходскім касцёле ксяндзом-настаяцелем А. Якудоўскім з усімі таямніцамі, хроснымі былі Аляксандр Янкоўскі і дзявіца Юлія Драздовічаўна.{{sfn|Юркевіч|2019|p=}} У два гады застаўся без бацькі, яго і пяцёра братоў выхоўвала маці Юзэфа, неўзабаве сям’я засталася без зямлі і дома. Сям’я мусіла часта пераязджаць, арандуючы чужую зямлю. Язэп Драздовіч пачаў вучобу ў прыватнай настаўніцы, пасля вучыўся ў школе ў Дзісне, а ў 1906 годзе пераехаў у [[Вільня|Вільню]] і паступіў у [[Віленская рысавальная школа|мастацкую школу]] вядомага расійскага жывапісца [[Іван Трутнеў|Івана Трутнева]], якую скончыў у 1908 годзе. Праз нястачу Драздовіч падрабляў у мастацкіх майстэрнях, планаваў выехаць па заработкі за граніцу. Творчае станаўленне Язэпа Драздовіча адбывалася пад вялікім уплывам набіраўшага хаду [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне|беларускага нацыянальнага адраджэння]]. У гэты час Драздовіч робіць першыя крокі ў мастацтве: стварае серыю графічных работ з краявідамі Дзісеншчыны, аздабляе вокладку «Першага беларускага календара на 1910 год», выдадзенага «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівай]]». У 1910 годзе прызваны на тэрміновую службу Рускую імператарскую армію. Пасля двух гадоў тэрміновай службы ў [[Саратаў|Саратаве]] скончыў фельчарскую школу і пачаў працаваць у амбулаторыі. [[Першая сусветная вайна]] заспела яго ротным фельчарам 34-га пяхотнага запаснога батальёна (стаяў у Сімферопалі){{sfn|Баринов|2022|p=}}. Паводле асабістай карткі шпіталя, Драздовіч захварэў на [[брушны тыф]] і 30 лістапада 1914 года паступіў у заразны лазарэт у Пятроўск (цяпер [[Лэнінскэ (Краснагвардзійскі раён)|Ленінскае]], паўдарогі паміж Феадосіяй і Керчу){{sfn|Баринов|2022|p=}}. Імаверна, неўзабаве яму стала лепей, бо ўжо 12 снежня 1914 года накіраваны на медыцынскую камісію{{sfn|Баринов|2022|p=}}. Пасля сямімесячнага адпачынку з адведваннем радзімы Драздовіч вярнуўся ў армію. === Пасля рэвалюцыі === [[Файл:Miensk, Hrušaŭka, Niamiha. Менск, Грушаўка, Няміга (1920).jpg|міні|злева|Язэп Драздовіч (справа) каля вытокаў Нямігі, чэрвень 1920 года. Фота [[Леў Урбанавіч Дашкевіч|Льва Дашкевіча]].]] [[Файл:Jazep Drazdovic 1920-1921.jpg|міні|Язэп Драздовіч на беларускіх настаўніцкіх курсах у Менску, 1920 год|злева]] У 1917 годзе, пасля сямі гадоў службы, Язэп Драздовіч вяртаецца дамоў. Жыў у родных, сваякоў на Дзісеншчыне ў фальварку Лявонаўка каля [[Германавічы|Германавіч]]{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}, дасылаў у «Нашу Ніву» допісы пра клопаты хлебаробаў-землякоў. З аптымізмам вітаў [[Першы Усебеларускі з’езд]]. У лісце да [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]] Драздовіч выказваў задуму аб арганізацыі акадэміі мастацтваў. На сваёй радзіме мастак стварыў народную бібліятэку, тэатр. У 1919 годзе, пасля абвяшчэння [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], Драздовіч пераехаў у [[Мінск|Менск]]. У Менску працаваў у Беларускім літаратурна-выдавецкім аддзеле пры Камісарыяце асветы ССРБ, мастак-дэкаратар у «[[Беларуская хатка (Мінск)|Беларускай хатцы]]», у 1919 годзе арганізаваў культурна-асветніцкае таварыства «Заранка», якое адкрывала школы, аматарскі тэатр, бібліятэку; выкладаў малюнак у беларускай гімназіі і жаночай прагімназіі, супрацоўнічаў з літаратурнымі выдавецтвамі як ілюстратар{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. За польскай акупацыяй Менска (9 жніўня 1919 — 11 ліпеня 1920) супрацоўнічаў з [[Часовы беларускі нацыянальны камітэт|Часовым беларускім нацыянальным камітэтам]] і [[Беларуская вайсковая камісія|Беларускай вайсковай камісіяй]], афармляў часопісы «[[Беларускае жыццё (часопіс)|Беларускае жыццё]]» і «[[Рунь (часопіс)|Рунь]]». У Менску Драздовіч стварыў серыю ўнікальных малюнкаў гістарычных раёнаў места — [[Мінскае замчышча|Замчышча]], [[Верхні Горад|Верхняга Рынка]], [[Татарская Слабада|Татарскага прадмесця]]. Даследаваў рэчышча [[Няміга (рака)|Нямігі]], праводзіў раскопкі ў [[Заслаўе|Заслаўі]], [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свіры]]. === 1920-я гады === 11 ліпеня 1920 года [[Мінск|Менск]] занялі войскі [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміі]], пасля чаго 31 ліпеня 1920 года адбылося паўторнае [[Дэкларацыя аб абвяшчэнні незалежнасці Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусь|абвяшчэнне незалежнасці]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. З ліпеня 1920 года прынамсі да кастрычніка 1920 года Язэп Драздовіч вёў урокі ў 13-й (Беларуская гімназія, 13-я Беларуская радная школа) і 15-й школах 2-й ступені. Таксама з жніўня да канца кастрычніка працаваў мастаком і ілюстратарам у [[Народны камісарыят асветы БССР|Народным камісарыяце асветы Беларускай ССР]]<ref>НАРБ, ф. 42, воп. 3, спр. 3, 11, 15, 18.</ref>. Пазней вярнуўся на родную Дзісеншчыну, занятую палякамі і паводле [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года адышоўшую да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Заходняя Беларусь]]). Нягледзячы на [[Паланізацыя|перашкоды польскіх уладаў]], разгортвае тут культурна-асветніцкую дзейнасць{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. У 1921—1924 гадах — кааператар. У 1921 годзе Драздовіч арганізаваў у вёсцы [[Сталіца (вёска)|Сталіца]] беларускую школу, якая, аднак, праіснаваўшы толькі тры месяцы, была закрытая польскай адміністрацыяй. У гэты ж час Язэп Драздовіч спрабуе займацца літаратурнай дзейнасцю. Бярэцца за напісанне гістарычнага рамана пра часы [[Полацкае княства|Полацкага княства]] «Гарадольская Пушча», які аздабляе ўласнымі ілюстрацыямі. У 1923 годзе была выдадзена і прыхільна сустрэтая беларускай грамадскасцю аповесць Драздовіча «Вялікая шышка». Язэп Драздовіч супрацоўнічаў з [[Беларускі музей у Вільні|Віленскім беларускім музеем імя Івана Луцкевіча]]. Дзеля папаўнення экспазіцыі ён займаўся раскопкамі гарадзішчаў, збіраў фальклор, ствараў шматлікія замалёўкі прадметаў матэрыяльнай культуры, архітэктуры, тыпажоў сялян. З гэтай мэтай у 1926 годзе Драздовіч выправіўся ў навукова-творчую экспедыцыю на [[Пінскі павет (1921—1940)|Піншчыну]], а ў наступныя два гады наведаў [[Трокі]], [[Вільня|Вільню]], [[Меднікі]], [[Крэва]], [[Гальшаны]], [[Ліда|Ліду]], [[Навагрудак|Наваградак]], [[Любча|Любчу]], [[Мір (Карэліцкі раён)|Мір]]. У выніку гэтых вандровак, якія ахапілі амаль усю Заходнюю Беларусь, з’явіліся ёмістыя альбомы графікі. [[Файл:Drazdovič, Radaškovičy. Драздовіч, Радашковічы (1925-27).jpg|міні|Язэп Драздовіч з вучнямі [[Радашковіцкая беларуская гімназія|Радашковіцкай беларускай гімназіі]], каля 1927 г.]] [[Файл:Drazdovič, studyja. Драздовіч, студыя (1926-27).jpg|міні|злева|Драздовіч у мастацкай студыі пры [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], у цэнтры [[Рыгор Раманавіч Шырма|Рыгор Шырма]]. 1926—1927 гг.]] У 1924—1926 гадах выкладаў маляванне ў [[Глыбокае|Глыбоцкай]] польскай школе, актыўна супрацоўнічаў з [[Таварыства беларускай школы|Таварыствам беларускай школы]] (ТБШ){{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Працаваў у [[Радашковіцкая беларуская гімназія|Радашковіцкай беларускай гімназіі]] імя Францішка Скарыны. У 1926—1927 гадах супрацоўнічаў з сатырычным часопісам «[[Маланка (часопіс)|Маланка]]». У 1927 годзе заснаваў мастацкую студыю пры [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Пры студыі Язэп Драздовіч гуртаваў маладых беларускіх мастакоў, сярод якіх былі [[Васіль Лукіч Сідаровіч|Васіль Сідаровіч]] і [[Мікалай Пятровіч Васілеўскі|Мікола Васілеўскі]]. У 1927—1929 гадах выкладаў маляванне ў [[Навагрудская беларуская гімназія|Наваградскай беларускай гімназіі]]{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Драздовіч усталяваў шчыльныя сувязі з [[Інстытут беларускай культуры|Інстытутам беларускай культуры]] ў Менску (з 1929 года — [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэмія Навук]]), дасылаў замалёўкі і абмеры драўлянай архітэктуры і прадметаў сялянскага побыту. За мастацкія і навуковыя работы неаднаразова ўзнагароджваўся прэміямі Акадэміі Навук. На пачатку 1930-х гадоў непрацяглы час працуе на Беласточчыне на запрашэнне ТБШ: афармляе спектаклі на аматарскай сцэне таварыства, удзельнічае ў працы кааператыўнага выдавецтва «Сяўба». Адметнай рысай Язэпа Драздовіча было захапленне космасам. У 1931 годзе Драздовіч выдаў у Вільні на беларускай мове кнігу па астраноміі «Нябесныя бегі», у якой выклаў шэраг сваіх тэорый, у прыватнасці, пра паходжанне планет Сонечнай сістэмы і вярчэнні Зямлі. Выданне ўпрыгожылі ўласныя рысункі аўтара. У 1931—1933 гадах Драздовіч працягнуў тэму космасу трыма серыямі графічных малюнкаў і жывапісных палотнаў «Жыццё на Марсе», «Жыццё на Сатурне» і «Жыццё на Месяцы». === Дзісенскі перыяд === [[Файл:Jazep Drazdovic Autapartret 1943.jpg|міні|Аўтапартрэт, 1943 год]] У 1933 годзе Драздовіч вяртаецца на Дзісеншчыну да брата Канстанціна. Тут мастак стварыў вялікую колькасць графічных і жывапісных твораў. Язэп Драздовіч працягнуў супрацоўніцтва з Беларускім музеем імя Івана Луцкевіча, дасылаючы туды замалёўкі замчышчаў, гарадзішчаў, сялянскай архітэктуры і побыту. Разам з [[Міхась Машара|Міхасём Машарам]] і [[Янка Пачопка|Янкам Пачопкам]] Драздовіч стварыў культурны асяродак у [[Летнікі|Летніках]] і [[Германавічы|Германавічах]]. Штогод улетку мастак выпраўляўся ў вандроўкі па краі, у часе якіх вырабляў для вяскоўцаў маляваныя дываны і партрэты. Пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|далучэння Заходняй Беларусі]] да [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] вучыўся на кароткачасовых настаўніцкіх курсах і ў 1940—1941 гадах працаваў настаўнікам малявання і батанікі ў [[Глыбокае|Глыбокім]] і Лужках{{Sfn|Ліс А., Майсяёнак А.|1996|с=276}}. Праз нястачу настаўнікаў ён быў вымушаны выкладаць усе прадметы, у тым ліку астраномію, маляванне і гісторыю. Педагагічная дзейнасць Драздовіча перапынілася ў 1941 годзе ў сувязі з нападам [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] на [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] у [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайне]]. У часе [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]] Драздовіч працягнуў сваю творчую дзейнасць і стварыў шэраг мастацкіх палотнаў. Па заканчэнні вайны праз праблемы са здароўем Язэп Драздовіч мала працаваў. Асноўнай крыніцай заработку былі маляваныя дываны для сялян. Зрэдчас пісаў краявіды, партрэты. Савецкія чыноўнікі ад ідэалогіі і культуры ставіліся да творчасці Язэпа Драздовіча як да нявартай увагі. Прыкладам таму служыць унікальны роспіс сталоўкі ў Лужках, які быў зафарбаваны на загад [[Полацкі раён|полацкага]] чыноўніка. Драздовіч не быў прыняты ў [[Беларускі саюз мастакоў|Саюз мастакоў Беларусі]]. [[Файл:Малыя Давыдкі - Ліпляні. Магіла Язэпа Драздовіча (01).jpg|міні|Магіла Язэпа Драздовіча на могілках паміж вёскамі [[Ліпляні]] і [[Малыя Давыдкі]]. Стэла з барэльефам «вечнага вандроўніка» ў выкананні [[Алесь Шатэрнік|Алеся Шатэрніка]]]] У 1954 годзе на адной з вясковых дарог беспрытомнага «дзядзьку Язэпа» знайшлі сяляне. Яго адвезлі ў [[Падсвілле|Падсвільскую]] бальніцу, дзе праз некаторы час ён памёр. Пахаваны Драздовіч на могілках паміж вёскамі [[Ліпляні]] і [[Малыя Давыдкі]]. У 1982 годзе на магіле ўстаноўлена стэла з барэльефам «вечнага вандроўніка» (скульптар [[Аляксандр Сяргеевіч Шатэрнік|Алесь Шатэрнік]]). == Творчасць == [[Файл:Вокладка Першага беларускага календара на 1910 г. Выданне Нашай Нівы. Вільня, 1909..jpg|міні|Вокладка Першага беларускага календара Нашай Нівы на 1910 год, аздобленая малюнкам Драздовіча]] У Язэпа Драздовіча было шырокае кола інтарэсаў: гісторыя, археалогія, этнаграфія, літаратура, астраномія. Ён запісваў фальклор і апрацоўваў для слоўнікаў народную лексіку [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісеншчыны]] і [[Пінскі павет (1921—1940)|Піншчыны]], склаў зборнік «Песні Дзісеншчыны». Пісаў вершы, прозу, вёў дзённікі. У 1923 годзе ў [[Вільня|Вільні]] была надрукаваная першая частка яго аповесці «Вар’ят без вар’яцтва». Бальшыня ягоных твораў, у тым ліку паэма «Трызна мінуўшчыны», прысвечаная старажытнай [[Полацкае княства|Полаччыне]], і гістарычная аповесць «Гарадольская пушча», апавяданне «Сон Гараноса» з ягонымі ілюстрацыямі засталіся ў рукапісах. У паэме «Трызна мінуўшчыны» (працоўныя назвы «Песні аб мінуўшчыне, або Беларусь спрадвеку», 1936 год) Драздовіч апісвае падзеі, якія адбываліся на нашых землях ад VI да XX ст. У паэме аўтар сам выступае ў якасці Бая-песняра, постаць, якая паўтараецца ў дальнейшых этапах творчасці Язэпа Драздовіча. Падзеі ў аповесці «Гарадольская пушча» адбываюцца на роднай яму Дзісеншчыне ў [[XIII стагоддзе|XIII ст.]] У Вільні пад псеўданімам ''Я. Нарцызаў'' выдаў кніжку «Пабрацімцы і вялікая шышка» (1923).[[Файл:Драздовіч Нябесныя бегі.pdf|міні|злева|Навукова-папулярнае выданне «Нябесныя бегі» (1931)]]У [[Свір (гарадскі пасёлак)|Свіры]] праводзіў археалагічныя даследаванні. У ненадрукаванай працы «Дзісенская дагістарычная старына» апісаў 30 археалагічных помнікаў. Адкрыў некалькі стаянак каменнага і бронзавага вякоў, шмат каменных крыжоў, сабраў калекцыю каменных сякер. У выніку археалагічных пошукаў напісаў працу «Дзе знаходзяцца Дудуткі і Гародня». Дзённікі Язэпа Драздовіча, якія ён вёў у 1930—1950-я гады, былі надрукаваныя ў 1991 годзе («[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]» № 5—12). Аўтар навукова-папулярнай брашуры па [[астраномія|астраноміі]] «Нябесныя бегі» (1931). Найбольш вядомы як мастак. Першыя малюнкі Язэпа Драздовіча — «Трызна мінуўшчыны», «Брама будучыні» зробленыя ў 1907 годзе пад уплывам [[Мікалоюс Чурлёніс|Мікалоюса Чурлёніса]]. Сімвалічны сэнс мелі і зробленыя мастаком вокладкі «Першага беларускага календара на 1910 год», кнігі [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]] «Курганная кветка» (1914), «Школьнага спеўніка» [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]] (1920), і інш. 3 самага пачатку сваёй творчай дзейнасці выкарыстоўваў гістарычныя рэаліі і матывы. Намаляваў у рэалістычным характары серыю графічных краявідаў «Дзісеншчына» з сялянскімі сядзібамі і палеткамі, у карцінах гэтай серыі мастак даў паэтычны вобраз роднага краю («Стадолішча», «Вёска Лаўрынаўка», «Гараватка», «Пунькі», «Александрыя», «Стары вадапуск», «Над Дзісёнкай» і інш.). У канцы 1910 — пач. 1920-х стварыў графічныя серыі «Старажытны Менск», «Заслаўе», «Старажытная будоўля на Беларусі», «Вежа Празор», «Менск, Высокае месца», «Месца ўпадзення Нямігі ў Свіслач». Графічныя малюнкі Язэпа Драздовіча ўпрыгожылі падручнік геаграфіі [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|Аркадзя Смоліча]]. На мяжы 1910—1920-х зрабіў графічныя партрэты полацкіх і смаленскіх князёў, у тым ліку [[Усяслаў Брачыславіч|Усяслава Чарадзея]], жывапісныя карціны «Спаленыя сядзібы», «Усяслаў Чарадзей у парубе пад палатамі кіеўскага князя», «Пагоня Ярылы», альбом графікі «Глыбокае». У гэты час Язэп Драздовіч склаўся як мастак гістарычнай тэмы. У 2-й пал. 1920-х гадоў стварыў вялікія графічныя серыі (па 14—16 лістоў) «Глыбокае», «Піншчына», «Мір», «Любча», «Шчорсы», «Наваградак і Наваградчына», «Ліда», «Крэва», «Гальшаны», «Баруны», «Трокі», «Меднікі», «Кушляны», «Жупраны», прысвечаныя [[гарадзішча]]м, [[замак|замкам]] і культавым збудаванням, жывапісныя партрэты [[Францыск Скарына|Францішка Скарыны]] і [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]]. Шэраг твораў гэтай серыі вызначаюцца мастацкай завершанасцю, пранікнёнасцю. У гэты час мастак шмат вандраваў па Дзісеншчыне, Піншчыне, дзе рабіў графічныя замалёўкі, збіраў этнаграфічныя матэрыялы для «Беларускага этнаграфічнага слоўніка». У 1927 годзе і 1-й пал. 1940-х гадоў напісаў некалькі карцін і акварэлей, прысвечаных Францыску Скарыну. Паводле матываў «[[Слова пра паход Ігараў]]» напісаў карціну «Песня Баяна». У 1940—1946 гадах вяртаецца да матываў мінулага — карціны «Палачане выганяюць накінутага ім князя», «Усяслаў Чарадзей пад Гародняй», «Пярсцёнак Усяслава Чарадзея». Язэп Драздовіч — пачынальнік (у пач. 1930-х) [[Касмічная прастора|касмічнай]] тэмы ў выяўленчым мастацтве: серыі «Жыццё на Марсе», «Артаполіс», «Жыццё на Венеры» (1931), «Жыццё на Сатурне» і «Жыццё на Месяцы» (1932), «Космас» (1940). Маляваў насценныя дываны, адметныя арыгінальнай пабудовай кампазіцыі (сюжэтны малюнак у цэнтры з расліннай абмалёўкай). Працаваў у галіне скульптуры: бюст Францішка Скарыны (1916), «Плач Гарыславы» (выява полацкай княжны [[Рагнеда Рагвалодаўна|Рагнеды]], 1916), партрэты-барэльефы [[Міхась Машара|Міхася Машары]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антона Грыневіча]], [[Янка Пачопка|Янкі Пачопкі]], сваёй маці. == Значнасць асобы Драздовіча == [[Файл:Drazdovič Monument in Minsk.jpg|міні|«[[Вечны вандроўнік]]», помнік Язэпу Драздовічу ў [[Траецкае прадмесце|Траецкім прадмесці]] Мінска]] Сучаснае беларускае мастацтва творча наследуе спадчыну Драздовіча. Мастацтвазнаўца Надзея Усава згадвае: ''Значнасць Драздовіча як першага нацыянальнага мастака, народнага філосафа-ўтапіста, самабытнага і арыгінальнага мастака-візіянера выключная для культуры Беларусі''<ref name="Цітовіч">{{кніга |аўтар = Н.М.Усава |частка = Уступ |загаловак = Язэп Драздовіч |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = 2-е выданне, дапоўненае |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 2012 |том = |старонкі = 12 |старонак = 96 |серыя = |isbn = 978-985-01-1011-4 |тыраж = 1500 }}</ref>. Сучасныя мастакі звяртаюцца да творчасці Драздовіча ў сваіх працах. Творча пераасэнсоўвае спадчыну Язэпа Драздовіча яго зямляк [[Эдуард Уладзіміравіч Мацюшонак|Эдуард Мацюшонак]]<ref>[http://www.rh.by/by/249/10/7723/ Мастак пра мастака: Эдуард Мацюшонак пра асобу і творчасць Язэпа Драздовіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305033714/http://www.rh.by/by/249/10/7723/ |date=5 сакавіка 2016 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref>. У незалежнай Беларусі творчасць Язэпа Драздовіча праз яе нацыянальную скіраванасць падвяргаецца цэнзуры. Так, карціна Пагоня (1927), якая з’яўляецца адной з найважнейшых прац мастака, не ўвайшла ў альбом, выдадзены ў 2012 годзе [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеем Беларусі]]<ref>{{cite web|url = http://prastora.by/knihi/drazdovic-iazep-albom|title = Драздовіч Язэп. Альбом|publisher = prastora.by|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180918115140/http://prastora.by/knihi/drazdovic-iazep-albom|archivedate = 18 верасня 2018|accessdate = 18 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. Карціна не была выстаўленая і на выстаўцы «Сусвет Язэпа Драздовіча», якая праходзіла ў 2018 годзе ў Нацыянальным мастацкім музеі да 130-годдзя з дня нараджэння мастака, хоць карціна захоўваецца ў фондах гэтага музея<ref>{{cite web|url = http://budzma.by/news/viktar-marcinovich-drazdovich-byez-pahoni.html|title = Драздовіч без «Пагоні»|author = Віктар Марціновіч|authorlink = Віктар Валер’евіч Марціновіч|date = 26 чэрвеня 2018|publisher = budzma.by|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180918120306/http://budzma.by/news/viktar-marcinovich-drazdovich-byez-pahoni.html|archivedate = 18 верасня 2018|accessdate = 18 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. == Ушанаванне памяці == [[Файл:Jazep Drazdovič stamp.jpg|міні|злева|Язэп Драздовіч. Марка [[Белпошта|Белпошты]], 1994]] За савецкім часам творчая спадчына Язэпа Драздовіча ігнаравалася афіцыйнымі ўладамі, бо не стасоўвалася з камуністычнымі ўяўленнямі аб мастацтве. Імя мастака зноў атрымала шырокую вядомасць дзякуючы пісьменніку [[Арсень Ліс|Арсеню Лісу]], які ў 1984 годзе выдаў кнігу «Вечны вандроўнік», прысвечаную жыццю і творчасці Драздовіча. У наш час у гонар Язэпа Драздовіча названа [[Вуліца Язэпа Драздовіча (Мінск)|вуліца]] ў [[мінск]]ім мікрараёне [[Лошыца (жылы раён)|Лошыца]], вуліцы ў [[Орша|Оршы]], [[Маладзечна|Маладзечне]], [[Глыбокае|Глыбокім]], [[Шаркаўшчына|Шаркаўшчыне]], [[Радашковічы|Радашковічах]], [[Навагрудак|Навагрудку]]<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/774616.html|title = Язэп Драздовіч. Імёны Свабоды|first = |last = |author = Уладзімір Арлоў|authorlink = Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|date = 12 кастрычніка 2006|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180914120333/https://www.svaboda.org/a/774616.html|archivedate = 14 верасня 2018|accessdate = 14 верасня 2018}}</ref>. У [[Траецкае прадмесце|Траецкім прадмесці]] Мінска ўсталяваны [[Помнік Язэпу Драздовічу (Мінск)|помнік Язэпа Драздовіча]] аўтарства скульптара Ігара Голубева. У [[2012]] годзе да [[Дзень беларускага пісьменства|Дня беларускага пісьменства]] ў Глыбокім быў усталяваны бюст Язэпа Драздовіча на Алеі знакамітых землякоў<ref>{{cite web|url = https://kraj.by/belarus/news/den-pismennosti-v-glubokom/-aleyu-znakamitih-zemlyakou-urachista-adkrili-na-dzen-pismenstva-u-glibokim-fota-2012-09-03|title = Алею знакамітых землякоў урачыста адкрылі на Дзень пісьменства ў Глыбокім|first = |last = |author = |authorlink = |date = 3 верасня 2012|publisher = kraj.by|language = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20201129222651/https://kraj.by/belarus/news/den-pismennosti-v-glubokom/-aleyu-znakamitih-zemlyakou-urachista-adkrili-na-dzen-pismenstva-u-glibokim-fota-2012-09-03|archivedate = 29 лістапада 2020|accessdate = 14 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. У 2018 годзе магіла Язэпа Драздовіча была ўнесеная ў спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Беларусі<ref>{{cite web|url = http://www.belta.by/culture/view/mogila-jazepa-drozdovicha-stala-istoriko-kulturnoj-tsennostjju-317887-2018/|title = Могила Язепа Дроздовича стала историко-культурной ценностью|first = |last = |author = |authorlink = |date = 14 верасня 2018|publisher = belta.by|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180916160057/http://www.belta.by/culture/view/mogila-jazepa-drozdovicha-stala-istoriko-kulturnoj-tsennostjju-317887-2018/|archivedate = 16 верасня 2018|accessdate = 16 верасня 2018}}</ref>, у гэтым жа годзе на месцы хутара Пунькі быў усталяваны памятны знак у гонар мастака<ref>{{cite web|url = https://euroradio.fm/u-glybockim-rayone-ustalyavali-pamyatny-znak-yazepu-drazdovichu-fota|title = У Глыбоцкім раёне ўсталявалі памятны знак Язэпу Драздовічу|date = 12 кастрычніка 2018|publisher = euroradio.fm|archiveurl = https://archive.today/20181015123613/https://euroradio.fm/u-glybockim-rayone-ustalyavali-pamyatny-znak-yazepu-drazdovichu-fota|archivedate = 15 кастрычніка 2018|accessdate = 15 кастрычніка 2018|url-status = live}}</ref>. У [[Глыбокае|Глыбокім]] працуе Глыбоцкая дзіцячая мастацкая школа імя Язэпа Драздовіча<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/people/%D0%93%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%86%D1%8F%D1%87%D0%B0%D1%8F-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0-%D1%96%D0%BC%D1%8F-%D0%AF%D0%B7%D1%8D%D0%BF%D0%B0-%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0/100045497233765/|title=Facebook|website=www.facebook.com|access-date=2023-09-18}}</ref>. Імем Драздовіча названы [[Германавіцкі музей культуры і побыту|Германавіцкі музей мастацтва і этнаграфіі]] (Шаркаўшчынскі раён Віцебскай вобласці). На радзіме мастака ў вёсцы [[Пунькі (Глыбоцкі раён)|Пунькі]] Глыбоцкага раёна штогод праводзяцца міжнародныя пленэры яго імя. У музеі-пакоі народнай творчасці, што створаны ў мясцовай сярэдняй школе — яго карціны, дываны, графічныя работы, матэрыялы пра жыццё і творчасць майстра. Творы Язэпа Драздовіча захоўваюцца ў [[Нацыянальны музей Літвы|Нацыянальным музеі Літвы]], [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным музеі гісторыі і культуры Беларусі]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі]], [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музеі старажытнабеларускай культуры]], у [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэцы імя Якуба Коласа]], [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|Музеі Якуба Коласа]], у некаторых рэгіянальных музеях Беларусі і ў прыватных калекцыях. У красавіку 2013 года ў [[Маладзечна|Маладзечне]] была праведзеная навукова-краязнаўчая канферэнцыя «Шляхамі Язэпа Драздовіча»<ref name="Канферэнцыя">[http://www.rh.by/by/221/20/6494/ Канферэнцыя, прысвечаная Язэпу Драздовічу, прайшла ў Маладзечне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924090829/http://www.rh.by/by/221/20/6494/ |date=24 верасня 2015 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref><ref name="Канферэнцыя_2">[http://www.rh.by/by/222/10/6551/ Творчасць Драздовіча — прыклад нацыянальнага мастацтва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140419015122/http://www.rh.by/by/222/10/6551/ |date=19 красавіка 2014 }} // «[[Рэгіянальная газета]]»</ref>. У 2018 годзе ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі праведзеная выстаўка "Сусвет Язэпа Драздовіча, прысвечаная 130-годдзю з дня нараджэння мастака<ref>{{cite web|url = http://www.artmuseum.by/by/vyst/tek/vystava-susvet-yazepa-drazdovcha|title = Выстава «Сусвет Язэпа Драздовіча»|publisher = artmuseum.by|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180920054041/http://www.artmuseum.by/by/vyst/tek/vystava-susvet-yazepa-drazdovcha|archivedate = 20 верасня 2018|accessdate = 24 верасня 2018|url-status = dead}}</ref>. Да 135-годдзя з дня нараджэння Я. Драздовіча ў чытальнай зале рэдкіх кніг і рукапісаў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] арганізавана выстаўка «Самародак зямлі беларускай»<ref>[https://csl.bas-net.by/news/one-news.asp?id=95648 Выстава «Самародак зямлі беларускай»] //csl.bas-net.by</ref>. == Галерэя == === Гістарычныя сюжэты === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Drazdovicz Usiaslau.jpg|Усяслаў Полацкі ў парубе пад палатамі кіеўскага князя, 1923 г. ''[[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]], Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Пагоня.jpg|Пагоня, 1927 г. ''[[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]], Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Друкарня Францыска Скарыны ў Вільні.jpg|Друкарня Францішка Скарыны ў Вільні, 1940—1943 гг. ''Музей старажытнай беларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі, Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Князь Усяслаў Чарадзей пад Гародняй.jpg|Усяслаў Чарадзей пад Гародняй, 1944 г. ''Музей старажытнай беларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі, Мінск''. </gallery> === Помнікі архітэктуры === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Hiermanavičy. Германавічы (1917).jpg|Германавічы. Касцёл, 1917 Файл:Miensk, Trajeckaja hara, Bazylanski. Менск, Траецкая гара, Базылянскі (J. Drazdovič, 1919).jpg|Менск. Выгляд са Шпітальна-Траецкага завулка, 1919 г. Файл:Miensk, Zamčyšča. Менск, Замчышча (J. Drazdovič, 1920).jpg|Менск. Абрыў Замкавай гары і прыбярэжная грэбля на правым беразе ракі Свіслач, 1920 г. ''Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Мінск''. Файл:Hłybokaje, Karmelickaja. Глыбокае, Кармэліцкая (J. Drazdovič, 1925).jpg|Глыбокае. Кармеліцкі касцёл і кляштар, 1925 г. </gallery> === Касмавізіі === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="5"> Файл:Я. Драздовіч Над безданню.jpg|Над безданню, 1931 г. ''Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Мінск''. Файл:Я. Дроздович. Обсерватория на кольце Сатурна. 1931.jpg|Абсерваторыя на кальцы Сатурна, 1931 г. ''Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Сустрэча вясны на Сатурне.jpg|Сустрэча вясны на Сатурне, 1931 г. ''Музей старажытнай беларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі, Мінск''. Файл:Jazep Drazdovič. Kosmas, 1940—1943.jpg|Космас, 1940—1943 гг. ''Музей старажытнай беларускай культуры Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры, Мінск''. </gallery> === Краявіды === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Я. Драздовіч Далёкая краіна.jpg|Далёкая краіна, 1933 г. ''[[Глыбоцкі гісторыка-этнаграфічны музей]], Глыбокае''. Файл:Я. Драздовіч Краявід з цягніком.jpg|Краявід з цягніком, 1936 г. ''Мастацкі фонд Беларускага саюза мастакоў ([[Полацкая мастацкая галерэя]]), Полацк''. Файл:Я. Драздовіч Ляскова.jpg|Ляскова, 1936 г. ''[[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны гістарычны музей Беларусі]], Мінск''. Файл:Я. Драздовіч Гара Гараватка.jpg|Гара Гарватка, 1952 г. ''[[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|Літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа]], Мінск''. </gallery> === Маляваныя дываны === <gallery widths="170px" heights="170px" perrow="4"> Файл:Дзве дзяўчыны на мастку.jpg|Дзве дзяўчыны на мастку, 1930-я гг. ''[[Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»]]''. Файл:Дыванок з замкам над возерам (Накцюрн).jpg|Месяцовая ноч, 1937 г. ''Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»''. Файл:Красналюдка-казачнік-бай.jpg|Красналюдка — казачнік-бай, 1948 г. ''Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»''. Файл:Язэп Драздовіч. Як мужык з панам цягаецца.jpg|Як мужык з панам цягаецца, 1930-я гг. ''Полацкая мастацкая галерэя, Полацк''. </gallery> == Гл. таксама == * [[Маляваныя дываны]] * [[Фёдар Сухавіла]] {{зноскі}} == Літаратура == {{Col-begin|class=references-small}} {{col-2}} * ''Багданава Г.'' Касмічныя хронікі Язэпа Драздовіча / Г. Багданава // Бярозка. — 2002. — № 2. — С. 24—25. * Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мiнск: БелЭн, 1988. — Т. 6. — С. 194—195. * ''[[Тамара Віктараўна Габрусь|Габрусь Т.]]'' Зорны шлях вечнага вандроўніка: да 120-годдзя Язэпа Драздовіча / Т. Габрусь // Роднае слова. — 2008. — № 10. — С. 98—101. * {{кніга|аўтар = Галуза I.|частка = |загаловак =Язэп Драздовіч. Моўная і этнаграфічная спадчына: архіўныя матэрыялы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца =Мiнск|выдавецтва=Беларуская навука|год =2022|том = |старонкі = |старонак =676|серыя = |isbn =978-985-08-2860-6|тыраж =300}} * Драздовіч Язэп Нарцызавіч, 1888—1954: [Творчы партрэт беларускага мастака: альбом] / Аўтар тэксту Т. В. Габрусь. — Мінск: Інфармпрагрэс, 1993. — 28 с., іл., каляр. іл., партр. * ''Кісялёва Л. Г.'', ''Архіпава В. А.'' Язэп Драздовіч: даследчык Бацькаўшчыны і паэт космасу. — Мінск: Харвест, 2016. — 64 с., iл. — 500 экз. — (100 выдатных дзеячаў беларускай культуры). — ISBN 978-9-8518-3854-3. * ''Коўрык А.'' Праламленне мастацкіх традыцый у маляванках Язэпа Драздовіча / А. Коўрык // Мастацтва. — 2003. — № 3. — С. 19—20. * ''[[Л. Я. Кулажанка|Кулажанка Л.]], [[Мальдзіс А.]], [[Сачанка С.]]'' Літаратурныя мясціны Беларусі: Краязн. даведнік: У 3 кн. Кн. 1: Брэсц., Віцеб. і Гомел. вобл. — Мінск: БелЭн, 2000. — 288 с. * ''[[Арсень Ліс|Ліс А.]]'' Вечны вандроўнік: нарыс пра мастака Язэпа Драздовіча / Прадмова [[Максім Танк|М. Танка]]; мастак [[Мікола Купава|М. Купава]]. — Мінск: Юнацтва, 1984. — 253 с., іл., партр. * ''Ліс А.'' Вечны вандроўнік [Язэп Драздовiч] // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Мядзельскага раёна. — Мiнск: БелЭн, 1998. — С. 157. — 638 с. — ISBN 9-8511-0107-9. * {{кніга|аўтар = Ліс А., [[Андрэй Георгіевіч Майсяёнак|Майсяёнак А.]]|частка = Драздовіч Язэп|загаловак = Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3 Гімназіі — Кадэнцыя / Беларус. Энцыкл.|арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэдкал. Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.)|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БелЭн|год = 1996|том = |старонкі = 275—277|старонак = 527|серыя = |isbn = 985-11-0041-2|тыраж = 10 000|ref=Ліс А., Майсяёнак А.}} * ''Ляхоўскі У.'' Мінскі перыяд жыцця Язэпа Драздовіча (1919—1921 гг.): у адлюстрванні новых архіўных дакументаў // Знакамітыя мінчане ХІХ-ХХ стст. Матэрыялы беларуска-польскай навук. канферэнцыі, Мінск, 12 лістапада 2008 г. — Мінск: Польскі інстытут у Мінску, 2010. — С. 92—101. * ''Малаш Ю.'' Язэп Драздовіч — вандроўнік, мастак, гісторык // Беларускі гістарычны часопіс. — 1999. — № 2. — С. 78—82. * ''Мяснікоў А. Ф.'' Сто асоб беларускай гісторыі: гістарычныя партрэты. — 2-е выд., дапрацаванае. — Мінск: Литература и Искусство, 2009. — С. 205—207. — 343 с., партр. — 2 000 экз. — ISBN 978-9-8567-2061-4. * ''Русецкі А. У., Русецкі Ю. А.'' Мастацкая культура Віцебскага Паазер’я: ад старажытнасцi да пачатку XX стагоддзя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2005. — С. 294—297. — 320 с., каляр. іл. — ISBN 985-110-319-5. * ''Усава Н.'' Матывы і вобразы графікі Язэпа Драздовіча / Н. Усава // Роднае слова. — 1998. — № 10. — С. 160—165. * Язэп Драздовіч. Альбом-манаграфія / На беларускай, рускай і англійскай мовах. Уклад. [[Мікола Купава|М. Купава]]; уступ. арт. А. Марачкін і інш.; рэд. рада [[Уладзімір Басалыга|У. Басалыга]] і інш. — Мiнск, Беллітфонд, 2002. — 179 с., іл., каляр. іл., партр. — (Мастакі Беларусі). — ISBN 9-8565-7624-5. * Язэп Драздовіч — асоба, творчасць. Мастацтва — iнсітус: Матэрыялы навук.-практ. канферэнцый / Уклад. В. Лабачэўскай. — Мiнск: БелІПК, 1997. — 87 с. * Язэп Драздовiч / На беларускай, рускай і англійскай мовах. Складанне: Н. М. Усавой i В. А. Архіпавай; пераклад тэксту на англійскую мову М. Б. Тэрнопальскай. — Мiнск: Беларусь, 2025. — 80 с., iл. — (Славутыя мастакі з Беларусі). — ISBN 978-9-8501-1821-9. {{col-end}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * http://drazdovich.by/ — сайт, прысвечаны творчасці Язэпа Драздовіча * {{cite web|url = http://pawet.net/collections/drazdovicz/gallery/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%85_%D0%AF%D0%B7%D1%8D%D0%BF_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87._%D0%A3%D0%B2%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4.html|title = Беларускія замкі на малюнках Язэпа Драздовіча|publisher = pawet.net|archiveurl = https://archive.today/20180914144057/http://pawet.net/collections/drazdovicz/gallery/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%BA%D1%96_%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%85_%D0%AF%D0%B7%D1%8D%D0%BF_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87._%D0%A3%D0%B2%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4.html|archivedate = 14 верасня 2018|accessdate = 14 верасня 2018|url-status = live}} * {{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=Yg_hSxZvep4&t=|title = Язэп Драздовіч. Неба і Зямля|author = Ірына Волах, студыя «Летапіс»}} * {{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=3ctHSY4Wbb8&t|title = Язэп Драздовіч. Летуценні|author = С. Агеенка, ТА «Тэлефільм» (1997)}} * {{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=IyQgUb--zBE&t=|title = Язэп Драздовіч. Мастак, летуценнік, творца, навуковец і гістарычная асоба|author = Алена Сівіцкая ТА «Эксперымент»}} * {{h|Баринов|2022|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/695616418253805/ |title = Документы Язепа Дроздовича в Военно-историческом архиве |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2022-04-16 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }} }} * {{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/29538711.html|title = Мастак, які марыў зьбегчы на іншыя плянэты|author = Васіль Дэ Эм (Васіль Дранько-Майсюк)|date = 13 кастрычніка 2018|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archiveurl = https://archive.today/20181015123803/https://www.svaboda.org/a/29538711.html|archivedate = 15 кастрычніка 2018|accessdate = 15 кастрычніка 2018|url-status = live}} * {{cite web|url = https://news.tut.by/culture/610929.html|title = Как Менделеев. Что за художник видел в снах свои картины|first = |last = |author = Любовь Касперович|authorlink = |date = 12 кастрычніка 2018|publisher = tut.by|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181015124103/https://news.tut.by/culture/610929.html|archivedate = 15 кастрычніка 2018|accessdate = 15 кастрычніка 2018}} * [https://zviazda.by/be/news/20211021/1634811565-pershy-prazaichny-tvor-yazepa-drazdovicha-yaki-chakau-publikacyi-bolsh-za Першы празаічны твор Язэпа Драздовіча, які чакаў публікацыі больш за стагоддзе] * [https://zviazda.by/be/news/20231018/1697629171-u-centralnay-navukovay-bibliyatecy-pakazali-unikalnyya-artefakty-z-fondu У Цэнтральнай навуковай бібліятэцы паказалі ўнікальныя артэфакты з фонду Язэпа Драздовіча] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Драздовіч Язэп Нарцызавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Графікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Скульптары Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Разьбяры Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] 5t7yth7cycn0r5qfwis5ughjqfqwfbh 0 30691 5165407 5161015 2026-07-13T13:39:03Z DzBar 156353 5165407 wikitext text/x-wiki {{Перанакіраванне|Кот}} {{значэнні2|Котка}} {{Перанакіраванне|Кошка}} {{Таксон | name = Кот | regnum = Жывёлы | image file = Cat poster 2.jpg | parent = | rang = Падвід | latin = Felis silvestris catus | author = [[Linnaeus]], [[1758]] | syn = * {{btname|Felis catus|([[Linnaeus]], [[1758]])}} * {{btname|Felis catus domestica|([[Erxleben]], [[1777]])}} * {{btname|Felis domestica|[[Erxleben]], [[1777]]}} | wikispecies = Felis silvestris catus | commons = Category:Felis silvestris catus | itis = 183798 | ncbi = 9685 | eol = 4443860 }} '''Кот свойскі''' ({{lang-la|Félis silvéstris cátus}}) — [[Свойскія жывёлы|свойская жывёла]], адна з найбольш папулярных<ref>{{cite web|url=http://www.top-ten-10.com/recreation/pets/uk-pets.htm|title=Top Ten Most Popular Pets in the UK|publisher=Top-Ten-10.com|access-date=2010-06-18|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/67mCelchd?url=http://www.top-ten-10.com/recreation/pets/uk-pets.htm|archive-date=2012-05-19}}</ref> (нароўні з [[сабака]]м) «[[Жывёлы-кампаньёны|жывёл-кампаньёнаў]]»<ref>{{cite web|url=http://www.catanddoghelp.com/|title=Resources for Dogs, Cats, Horses, Birds, and other Companion Animals, Assistance Animals, & Special-Needs Animals|publisher=Catanddoghelp.com|access-date=2010-06-18|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/67mCfDgtB?url=http://www.catanddoghelp.com/|archive-date=2012-05-19}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.intervet.com/ipg/companion-animals.aspx|title=Companion Animal Vaccines|publisher=Intervet/Schering-Plough Animal Health|access-date=2010-06-18|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/67mCfhtUh?url=http://www.merck-animal-health.com/ipg/companion-animals.aspx|archive-date=2012-05-19}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wspa-usa.org/wspaswork/dogs/companionanimals/default.aspx|title=Companion Animals|publisher=WSPA|access-date=2011-01-16|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/67mCgQ7KN?url=http://www.wspa-usa.org/wspaswork/dogs/companionanimals/default.aspx|archive-date=2012-05-19}}</ref>. З [[Заалогія|заалагічнага]] пункту гледжання свойскі кот — [[Млекакормячыя|млекакормячае]] сямейства [[каціныя|каціных]] атрада [[Драпежныя|драпежных]]. Раней свойскага ката нярэдка разглядалі як асобны [[біялагічны від]]. З гледзішча сучаснай [[Біялагічная сістэматыка|біялагічнай сістэматыкі]] свойскі кот (''Felis silvestris catus'') з’яўляецца [[Інфравідавыя рангі|падвідам]] {{bt-bellat|Лясны кот{{!}}ляснога ката|Felis silvestris}}<ref name="Names in Zoology 2010" />. З’яўляючыся адзіночным паляўнічым на грызуноў і іншых дробных жывёл, кот — [[сацыяльная жывёла]]<ref>{{cite journal|author1=Sharon L. Crowell-Davis|author2=Terry M. Curtis|author3=Rebecca J. Knowles|title=Social organization in the cat: a modern understanding |url=http://zoopsy.free.fr/veille_biblio/social_organization_cat_2004.pdf|lang=en|journal=Journal of Feline Medicine and Surgery|year=2004|volume=6|pages=19–28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720231305/http://zoopsy.free.fr/veille_biblio/social_organization_cat_2004.pdf|archive-date=2011-07-20|url-status=dead}}<blockquote>… while the '''feral and free-living domestic cat, Felis catus,''' can survive in the solitary state …, social groups that have internal structure, and in which group members recognize each other and engage in a variety of social behaviors, are formed whenever there are sufficient food resources to support a group … '''In other words, they are a social species.'''</blockquote></ref>, якая выкарыстоўвае для камунікавання шырокі дыяпазон гукавых сігналаў, а таксама [[ферамоны]] і рухі цела<ref name=Moelk/>. На працягу 10 000 гадоў каты цэняцца людзьмі, у тым ліку за здольнасць паляваць на грызуноў і іншых шкоднікаў<ref>{{артыкул | загаловак = The Evolution of House Cats | спасылка = http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-taming-of-the-cat&page=2 | мова = en }}</ref><ref>{{cite web |url = https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/graphic/2008/03/17/GR2008031700238.html?sid=ST2008031601236 |title = Tracing Kitty's Genes |author = Rob Stein |date = 2008-03-17 |publisher = [[The Washington Post]] |access-date = 2010-10-08 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/60ulH2lzf?url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/graphic/2008/03/17/GR2008031700238.html?sid=ST2008031601236 |archive-date = 2011-08-13 }}><blockquote>Descending from the wild cats of the Fertile Crescent more than 10,000 years ago, domestic cats spread with human agriculture, trade and colonization.</blockquote></ref>. Напачатку XXI ст. у свеце налічвалі каля 600 млн свойскіх катоў<ref>{{cite web | author = Nicholas Wade | date = June 29, 2007 | url = https://www.nytimes.com/2007/06/29/health/29iht-cats.1.6406020.html?_r=1 | title = DNA traces 5 matriarchs of 600 million domestic cats | access-date = 2010-05-31 | lang = en }}</ref>, выведзена каля 200 [[Пароды катоў|парод]], ад даўгашэрсных ([[персідскі кот]]) да бясшэрсных ([[Сфінкс (кот)|сфінксаў]]), прызнаных і зарэгістраваных рознымі [[Феліналогія|феліналагічнымі]] арганізацыямі. == Этымалогія == У беларускай мове слова ''кот'' значыць жывёлу біялагічнага падвіду ''Felis silvestris catus'' незалежна ад полу, а таксама [[Самец|самца]] гэтага падвіду. [[Самка|Самку]] называюць ''коткай'' (''кошкай''), а кацінае дзіцё — ''кацянём'' (мн. л. ''кацяняты''). Беларускае слова ''кот'' роднаснае {{lang-la|cattus}} — кот<ref name=autogenerated2>{{кніга | загаловак = [[Этымалагічны слоўнік славянскіх моў|Этимологический словарь славянских языков]]|том=11 | месца= М.|выдавецтва = Наука | год = 1984 | старонкі = 209—211 }}</ref> (у позняй лаціне, з V ст., у адрозненне ад класічнага лацінскага ''felis'') і блізкае найменням для катоў у многіх мовах Еўропы і Блізкага Усходу ({{lang-en|cat}}, {{lang-hy|''k’at’u''}}, [[Гальская мова|гал.]]: ''cath'', {{lang-ga|catt}}, {{lang-es|gato}}, {{lang-it|gatto}}, {{lang-lz|кац}}, {{lang-lt|katė}}, {{lang-de|Katze}}, [[Старажытнанубійская мова|нуб.]]: ''kadis'', {{lang-prg|catto}}<ref>{{кніга |аўтар=[[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|Топоров В. Н.]] |загаловак=Прусский язык. Словарь. Т. 3 |месца={{М.}} |выдавецтва=Наука |год=1980 |старонак=384}} — С. 269—273.</ref>, {{lang-fr|chat}}, {{lang-eo|kato}}). Першасная крыніца не вядомая, але прынята лічыць, што ў многія мовы слова трапіла з лацінскай<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=cat&allowed_in_frame=0|title=cat (n.)|publisher=Online Etymology Dictionary|lang=en|access-date=2016-09-23}}</ref>. Некаторыя даследчыкі думаюць, што ў аснове імёнаў розных [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскіх моў]] для ката ляжыць [[Праіндаеўрапейская мова|праіндаеўрапейскі]] корань «*kat-», з якога ўтварыліся дзеясловы [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскіх моў]], якія значаць «каціцца» і ад якіх пазней пайшлі назвы дзіцянят дробных жывёл на індаеўрапейскіх мовах<ref>{{cite web | url = https://books.google.com/books?id=8GhwAAAAIAAJ&q=Indo-European+and+the+Indo-Europeans:+a+reconstruction+and+historical+analysis+of+a+Proto-language+and+a+Proto-culture,+Volume+1&dq=Indo-European+and+the+Indo-Europeans:+a+reconstruction+and+historical+analysis+of+a+Proto-language+and+a+Proto-culture,+Volume+1&hl=en&ei=6a0zTeKHOsyFhQf97MXzCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCMQ6AEwAA | title = Indo-European and the Indo-Europeans: a reconstruction and historical analysis of a Proto-language and a Proto-culture, Volume 1 | author = [[Тамаз Гамкрэлідзэ|Tʻamaz Gamqreliże]], [[Вячаслаў Усеваладавіч Іванаў|Vi︠a︡cheslav Vsevolodovich Ivanov]], [[:de:Werner Winter (Sprachwissenschaftler)|Werner Winter]] | date = 1995 | publisher = de Gruyter Mouton | access-date = 2010-12-10 | lang = en | isbn = 978-3110147285 }}<blockquote>This shows that the whole set of words is fairly old. It is based on *khath- 'cat', from which are derived verbs meaning 'give birth' (to small animals) and names for the young of small animals.</blockquote></ref><ref>''Сергей Корневский.'' [http://www.cofe.ru/apple/article.asp?heading=3&article=5139 Берегите кошку. 12.03.2004]<blockquote>Аснова слова «кот» у еўрапейцаў старажытная, таму гэтак аднолькава яна гучыць на многіх мовах. Слова «кот» цесным чынам злучана з вельмі важным дзеясловам, што пазначае нараджэнне, — каціцца, яно таксама з’яўляецца складнікам слова, якое пазначае звярынае дзіцяня, — catulus (па лаціне).</blockquote></ref>. Іншыя даследчыкі лічаць такую сувязь другарадным збліжэннем<ref name=autogenerated2 /><ref>{{Крыніцы/Фасмер|котиться}}</ref>. Гукапераймальныя, блізкія беларускаму «мяў», назвы катоў у егіпецкай ('''mj.w'''<ref>''Takács D.'' Etymological Dictionary of Egyptian. Vol.3. Leiden; Brill, 2008. P. 134</ref>) і кітайскай мовах ('''māo'''<ref>''Schuessler A.'' ABC Etymological Dictionary of Old Chinese. [[Гавайскі ўніверсітэт|University of Hawai’i]] Press, 2007. P. 375</ref>). == Навуковая класіфікацыя == У 1758 годзе [[Карл Ліней]] у ''«Сістэме прыроды»'' даў свойскаму кату назву ''Felis catus''<ref>{{cite web |author = [[:en:Don E. Wilson|Don E. Wilson]] & DeeAnn M. Reeder (editors) |date = 2005 |url = http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=14000031 |title = SPECIES Felis catus |work = Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed) |publisher = [[Універсітэт Джонса Хопкінса|Johns Hopkins University]] Press |access-date = 2010-05-29 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/67mCj2T0n?url=http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=14000031 |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>. [[Іаган Хрысціян фон Шрэбер]] у 1775 годзе даў дзікаму кату назву ''Felis silvestris''<ref>{{cite web |author = Anthea Gentry, [[:en:Juliet Clutton-Brock|Juliet Clutton-Brock]], Colin P. Groves |date = 2004 |url = http://arts.anu.edu.au/grovco/J%20Arch%20Sci.pdf |title = The naming of wild animal species and their domestic derivatives |publisher = [[:en:Journal of Archaeological Science|Journal of Archaeological Science]] 31 (2004) 645–651 |page = 647, 649 |access-date = 2010-05-29 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/67mCjVzqR?url=http://arts.anu.edu.au/grovco/J%20Arch%20Sci.pdf |archive-date = 2012-05-19 }}</ref><ref>{{cite web |author = Don E. Wilson & DeeAnn M. Reeder (editors) |date = 2005 |url = http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?s=y&id=14000057 |title = SPECIES Felis silvestris |work = Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed) |publisher = Johns Hopkins University Press |access-date = 2010-05-29 |archive-url = https://www.webcitation.org/67mCk4kMd?url=http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?s=y |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>. На грунце даных, атрыманых сучаснай [[філагенетыка]]й, свойскі кот гэта адзін з пяці<ref>{{cite web|author=Carlos A. Driscoll etc|date=2007-06-18|url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/1139518v1|title=The Near Eastern Origin of Cat Domestication|publisher=Science Magazine|access-date=2010-07-26|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/67mCkXV6H?url=http://www.sciencemag.org/content/317/5837/519.abstract|archive-date=2012-05-19}}<blockquote>A genetic assessment of 979 domestic cats and their wild progenitors (Felis silvestris silvestris — European wildcat; F. s. lybica — Near Eastern wildcat; F. s. ornata — Central Asian wildcat; F. s. cafra — sub Saharan African wildcat; and F. s. bieti — Chinese desert cat) indicated that each wild group represents a distinctive subspecies of Felis silvestris.</blockquote></ref> [[падвід]]аў дзікага ката ''Felis silvestris'', і яго слушная міжнародная навуковая назва — ''Felis silvestris catus''<ref name="Names in Zoology 2010">{{cite web |date = March 2003 |url = http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/lists%26indexes.pdf |title = Official Lists and Indexes of Names in Zoology, Updated March 2010 |page = 795 |publisher = The International Commission on Zoological Nomenclature |access-date = 2010-05-29 |lang = en |url-status = dead |archive-date = 30 чэрвеня 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090630081607/http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/lists%26indexes.pdf }}</ref><ref>{{cite web| url =http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=180586| title =Taxonomic Hierarchy, Taxonomic Serial No.: 180586| publisher =Integrated Taxonomic Information System| access-date =2010-05-29| lang =en| archive-url =https://www.webcitation.org/67mClA4T7?url=http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN| archive-date =2012-05-19}}</ref>. Рашэнне замацаваць за дзікім назву ''F. silvestris'', а за прыручаным — ''F. silvestris catus'' — было прынята ў сакавіку 2003 года [[Міжнародная камісія па заалагічнай наменклатуры|Міжнароднай камісіяй па заалагічнай наменклатуры]]<ref>{{cite web |date = March 2003 |url = http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm |title = Opinion 2027, Bulletin of Zoological Nomenclature 60(1) |access-date = 2010-05-29 |url-status = dead |archive-date = 21 жніўня 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070821235959/http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm }}</ref>, пры гэтым было абумоўлена, што калі ў якой-небудзь класіфікацыі свойскі кот будзе апісвацца як асобны від, то ў гэтым выпадку для назвы адпаведнага [[таксон]]а варта выкарыстоўваць камбінацыю, прапанаваную Лінеем, ''F. catus''. У літаратуры сустракаюцца і іншыя міжнародныя навуковыя (лацінскія) назвы свойскага ката: ''Felis catus domesticus'', ''Felis silvestris domesticus'', а таксама прапанаваная ў 1777 годзе [[Іаган Хрысціян Эркслебен|Іаганам Хрысціянам Палікарпам Эркслебенам]] у «Пачатках прыродазнаўства» назва ''Felis domesticus'' (спачатку — ''Felis domestica'', бо слова ''Felis'' у той час лічылася жаночага роду). Усе гэтыя назвы ўваходзяць у [[Cінаніміка|сінаніміку]] таксона, а таму не павінны выкарыстоўвацца. == Паходжанне і гісторыя прыручэння == [[Файл:AfricanWildCat.jpg|thumb|200px|Стэпавы кот (''Felis silvestris lybica''), у выніку прыручэння якога з’явіўся свойскі]] [[Файл:Jammlich crop.jpg|thumb|200px|Свойскі кот [[Афарбоўкі катоў|афарбоўкі]] табі-макрэль (дзікая афарбоўка)]] {{Урэзка | Выраўноўванне = right | Шырыня = 200px | Загаловак = | Загаловак знізу = Якуб Колас «Савось-распуснік» | Змест = <poem>У Савосева суседа Быў пярэсценькі каток, Выхаванец Паўла-дзеда, Такі слаўны пестунок! Нос чарнявы, Хвост бялявы, Задзірасценькі; Кіпцік-шчыпчык Заграбасценькі; Лапкі-драпкі Машастовыя, А шарсціначкі Шаўковыя; Губкі, зубкі Адмысловыя; Вусы-русы Патырчастыя; Тая спінка, Як націнка, Выгінастая. Вушкі-слушкі Не мыляюцца, Вочкі ў ночку Запаляюцца. Ну, такі каток харошы, Як драпянка за тры грошы! Хадзіў коцік пад масток, Лавіў рыбку за хвасток, Потым дзеду ён на печы Казкі-байкі варкаваў, Белым хвосцікам дарэчы Тахты спевам адбіваў. Коцік з дзедам жыў у згодзе, Не сварыліся за печ. Быў раз коцік на паходзе — На мышэй падняў ён меч! Шоў каток з паходу, Разагнаўшы мышак, І сеў на калоду Пад стрэшку ў зацішак. Грэе сабе спінку, Мордачку і лапкі. Зірк — Савось з будынку Выскачыў без шапкі!..</poem> }} Паводле [[Генетычны аналіз|генетычнага даследавання]] [[Аўтасома|аўтасомных]] маркераў і [[Мітахандрыяльная ДНК|мітахандрыяльнай ДНК]] 979 свойскіх, дзікіх і здзічэлых катоў з трох кантынентаў, у тым ліку барханных катоў (''[[Felis margarita]]''), усе свойскія каты па матчынай лініі паходзяць прынамсі ад пяці прадстаўнікоў падвіду {{bt-bellat|Стэпавы кот{{!}}стэпавы кот|Felis silvestris lybica}}, якія мелі розныя [[гаплатып]]ы мітахандрыяльнай ДНК. У мітахандрыяльнай гаплагрупе IV, спецыфічнай для блізкаўсходніх і свойскіх катоў, [[Ідэнтыфікацыя|ідэнтыфікавалі]] 6 субклад і вылічылі час жыцця агульнага продка — каля 13 тыс. гадоў таму, што значна перавышае час меркаванага прыручэння блізкаўсходніх катоў<ref>{{cite web | author = Nicholas Wade | date = June 29, 2007 | url = https://www.nytimes.com/2007/06/29/health/29iht-cats.1.6406020.html?_r=1 | title = DNA traces 5 matriarchs of 600 million domestic cats | access-date = 2010-11-27 | lang = en }}<blockquote>'''At least five females''', of the wildcat subspecies known as Felis silvestris lybica, accomplished this delicate transition from forest to village, scientists have concluded, based on new DNA research. And from these five matriarchs, all the world’s 600 million house cats are descended.</blockquote></ref><ref>{{cite journal |url = http://www.facstaff.bucknell.edu/sdjordan/PDFs/Driscoll%20Science%20Cat.pdf |author1 = Driscoll C. A. |author2 = Menotti-Raymond M. |author3 = Roca A. L. |author4 = Hupe K. |author5 = Johnson W. E. |author6 = Geffen E. |author7 = Harley E. H. |author8 = Delibes M. |author9 = Pontier D. |author10 = Kitchener A. C. |author11 = Yamaguchi N. |author12 = O’brien S. J. |author13 = Macdonald D. W. |title = The Near Eastern origin of cat domestication |journal = Science |year = 2007 |volume = 317(5837) |pages = 519—523 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115842/http://www.facstaff.bucknell.edu/sdjordan/PDFs/Driscoll%20Science%20Cat.pdf |archive-date = 4 сакавіка 2016 }}</ref>. Генетычны аналіз мітахандрыяльнай ДНК 209 катоў з 30 пахаванняў на тэрыторыі Еўропы, Блізкага Усходу і Паўночнай Афрыкі паказаў, што свойскія каты засялялі свет дзвюма вялікімі хвалямі. Першая хваля мела месца на досвітку сельскай гаспадаркі 12—9 тыс. гадоў таму — ва Урадлівым паўмесяцы і яго наваколлі свойскія каты рассяліліся разам з земляробамі па ўсім Блізкім Усходзе. Праз некалькі тысяч гадоў другая хваля, што выйшла з Егіпта, ахапіла практычна ўсю Еўропу і Паўночную Афрыку<ref>[http://phys.org/news/2016-09-dna-hints-cat-domestication-history.html DNA study offers some hints of cat domestication history. September 23, 2016.]</ref><ref>[http://www.nature.com/news/how-cats-conquered-the-world-and-a-few-viking-ships-1.20643 How cats conquered the world (and a few Viking ships), 20 September 2016.]</ref><ref name="NKJ201708">{{артыкул|аўтар=Кирилл Стасевич|загаловак=[https://www.nkj.ru/archive/articles/31867/ Как появились домашние кошки] |выданне=Наука и жизнь |год=2017 |нумар=8 |старонкі=107-111}}</ref>. Адасабленне [[падвід]]у ''Felis silvestris lybica'' адбылося каля 130 тысяч гадоў таму. {{bt-bellat|Стэпавы кот}} дагэтуль пашыраны па ўсёй [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыцы]] і ў шырокай зоне ад Міжземнамор’я да Кітая, дзе жыве ў зарасніках саксаула ў пустынях, у хмызняках каля вадаёмаў, у перадгор’ях і горах. Хаця дробныя дзікія каты розных падвідаў могуць крыжавацца паміж сабой і даваць патомства, вынікі генетычных даследаванняў паказалі, што ў [[філагенез]]е свойскага ката іншыя падвіды ''Felis silvestris'', апроч стэпавага, удзелу не прымалі<ref>{{cite web |url = http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-taming-of-the-cat |title = The Evolution of House Cats |author = Carlos A. Driscoll, Juliet Clutton-Brock, Andrew C. Kitchener and Stephen J. O'Brien |date = 2009-06-10 |publisher = Scientific American |access-date = 2011-01-21 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/67mClm4zr?url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-taming-of-the-cat |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>. [[Прыручэнне]] ката адбылося прыблізна 9500 гадоў таму на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]] ў раёне [[Урадлівы паўмесяц|Урадлівага паўмесяца]], дзе ўзніклі і развіваліся найдаўнейшыя чалавечыя цывілізацыі<ref>{{артыкул | аўтар = Monika J. Lipinski etc | загаловак = The ascent of cat breeds: Genetic evaluations of breeds and worldwide random-bred populations | спасылка = http://www.sciencedirect.com/science/article/B6WG1-4R8KT3B-3/2/3a963ce4b99082e9321dcb5a20204211 | мова = en | выданне = ScienceDirect | год = 2008 | doi = 10.1016/j.ygeno.2007.10.009 | issn=0888-7543 }}</ref>. Прыручэнне пачалося пры пераходзе чалавека да аселага спосабу жыцця, з пачаткам развіцця земляробства, калі з’явіліся лішкі ежы і стала трэба іх захоўваць і абараняць ад грызуноў<ref>{{артыкул | загаловак = The Near Eastern Origin of Cat Domestication | мова = en | выданне = Science | год = 2007 | старонкі = 519-523 | doi = 10.1126/science.1139518 }}</ref>. Найстаражытнейшае археалагічнае сведчанне прыручэння ката было знойдзена на [[Востраў Кіпр|Кіпры]], дзе падчас археалагічных раскопак было знойдзена сумеснае пахаванне чалавека і ката, якое датуецца 7500 годам да н. э.<ref>{{cite web |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3611453.stm |title = Dig discovery is oldest 'pet cat' |author = Paul Rincon |date = 8 April, 2004 |publisher = BBC News |access-date = 2011-01-17 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/67mCnbDCw?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3611453.stm |archive-date = 2012-05-19 }}<blockquote>The evidence comes from the Neolithic, or late stone age, village of Shillourokambos '''on Cyprus, which was inhabited from the 9th to the 8th millennia BC.'''</blockquote></ref><ref>{{cite web| url =http://www.membrana.ru/lenta/?2940| title =Обнаружены останки самого древнего домашнего кота| access-date =2010-05-24| archive-url =https://www.webcitation.org/67mCoYOft?url=http://www.membrana.ru/particle/6704| archive-date =2012-05-19}}</ref> Таксама было высветлена, што востраў Кіпр быў каланізаваны выхадцамі з раёнаў сучасных [[Малая Азія|Анатоліі]] ([[Турцыя]]) і [[Сірыя|Сірыі]]<ref>{{cite web |author = Stuart Swiny |date = 2002 |url = http://www.bu.edu/asor/pubs/books-monographs/swiny.pdf |title = The Earliest Prehistory of Cyprus |publisher = Boston University |page = 10 |access-date = 2010-05-31 |archive-url = https://www.webcitation.org/67mCpzi9Z?url=http://www.bu.edu/asor/pubs/books-monographs/swiny.pdf |archive-date = 2012-05-19 }}<blockquote>In view of the finds at Shillourokambos, an Anatolian origin seems more likely.</blockquote></ref>. Раней навукоўцы меркавалі, што першымі прыручылі катоў [[Старажытны Егіпет|старажытныя егіпцяне]]. Аднак найранейшыя сведчанні пра гэта адносіліся да 2000—1900 гадоў да нашай эры. А нядаўна было высветлена, што ў Старажытны Егіпет свойскі кот трапіў, як і на Кіпр, з [[Урадлівы паўмесяц|Урадлівага паўмесяца]]<ref>{{cite web |author = Carlos A. Driscolla,b, David W. Macdonalda and Stephen J. O'Brien |date = 16-June-2009 |url = http://www.pnas.org/content/early/2009/06/15/0901586106.abstract?etoc |title = From wild animals to domestic pets, an evolutionary view of domestication |publisher = Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA |page = 9976 |access-date = 2010-05-31 |archive-url = https://www.webcitation.org/67mCqRcNW?url=http://www.pnas.org/content/early/2009/06/15/0901586106.abstract?etoc |archive-date = 2012-05-19 }}<blockquote>The available archaeological evidence indicates that the process of wildcat domestication began in the Neolithic in the same place and time as the development of year-round settlements and the onset of an agricultural economy.</blockquote></ref> ([[Малая Азія|Анатоліі]]). У наш час кот з’яўляецца адной з самых папулярных [[Свойскія жывёлы|свойскіх жывёл]]<ref name="firs">{{cite book | author = Фирсова Е. | year = 2006 | pages = 1 | title = Кошки от А до Я | publisher = Вече | isbn = 5-9533-1220-2 }}</ref>. Нягледзячы на тое, што каты былі прыручаныя досыць даўно, большасць іх здольная выжываць і па-за чалавечым жытлом, папаўняючы рады паўторна здзічэлых катоў, бо ва ўмовах бадзяжнага жыцця каты звычайна хутка паўторна дзічэюць. Паўторна здзічэлыя каты часта жывуць самотна і палююць адны, але часам утвараюць невялікія [[Калонія (біялогія)|калоніі]] з некалькіх самак з кацянятамі. === Пытанне пра поўнае прыручэнне === У наш час сярод навукоўцаў няма дакладнага адказу, ці з’яўляецца кот цалкам прыручанай жывёлай, бо, напрыклад, сабака падчас прыручэння змяніў сваю мадэль паводзін, здолеўшы развіць даволі моцную прыхільнасць і адданасць чалавеку, адначасна страціўшы мноства здольнасцей да паляўнічага спосабу жыцця і сігнальнага камунікавання, уласцівага яго продкам — ваўкам<ref name="animaux" />. Кот жа ў паводзінах амаль не адрозніваецца ад свайго дзікага продка, дэманструючы высокую незалежнасць і звычкі «самотнага драпежніка»<ref name="animaux" />. Некаторыя навукоўцы лічаць, што кот зусім не з’яўляецца прыручанай жывёлай, а сам мог прыйсці да чалавека, бо ў паселішчах заўсёды ў дастатку вяліся [[Сінантропныя арганізмы|сінантропныя жывёлы]]: шматлікія грызуны і птушкі. Такім чынам, кот знайшоў для сябе зручную крыніцу ежы, замацаваўшыся ў «новай нішы». Суіснаванне чалавека і ката было ўзаемавыгадным, бо чалавек пазбаўляўся ад грызуноў, якія часта рабіліся крыніцай захворванняў і шкодзілі гаспадарцы<ref name="animaux" /><ref name="vesti">http://www.vesti.ru/doc.html?id=1168465&cid=2161 Кошки сами решили жить рядом с человеком 5000 лет назад</ref>. Таксама важкім довадам праціўнікаў ідэі прыручэння застаецца той факт, што, паводле іх думкі, кот паказвае цікаўнасць да чалавека, толькі пакуль гэта выгадна, г. зн. маленькі драпежнік не здольны на вернасць<ref name="animaux" />. Іншыя ж навукоўцы прасоўваюць іншы пункт гледжання. На іх думку, той факт, што каты зазналі прыручэнне, пацвярджаецца тым, што яны здольныя на прыхільнасць і гуллівыя паводзіны, і менавіта для ўсталявання эмацыйнага кантакту з чалавекам навучыліся варкатаць. Многія каты паказваюць сваю прыхільнасць, наладжваючы фізічны кантакт з чалавекам, напрыклад залазячы яму на калені; вядомыя выпадкі, калі адданасць ката гаспадару была мацней, чым у многіх сабак, і гэта на фоне таго, што каты пайшлі з «найбольш небяспечных драпежнікаў у свеце». На негатыўны вобраз ката як дзікай і падазронай жывёлы паўплываў і працягвае ўплываць той факт, што ў сярэднявечнай Еўропе [[каталіцкая царква]] звінаваціла катоў у сувязі з д’яблам і вядзьмарствам<ref name="animaux" />. Нягледзячы на спрэчкі, большасць навукоўцаў сышліся ў думцы, што кот — паўпрыручаная жывёліна, г. зн. ён здольны на суіснаванне з чалавекам, але, страціўшы з ім кантакт, лёгка вяртаецца да дзікага тыпу існавання<ref name="animaux" />. Хоць у ката назіраюцца генетычныя змены ў параўнанні з дзікім продкам, гэтая розніца ў 10 разоў меншая, чым у сабак з ваўкамі<ref name="animaux" />. Навукоўцы лічаць, што дзікі кот сапраўды мог сам прыйсці да чалавека, каб харчавацца грызунамі, а такія дачыненні былі суседскімі, і ўжо праз некалькі тысяч гадоў людзі самі сталі прыручаць маленькіх драпежнікаў<ref name="vesti" />. Гэта таксама, імаверна, тлумачыць, чаму мадэль каціных паводзін амаль не змянілася, бо, напрыклад, пры прыручэнні сабакі з ваўка чалавек змяніў ягоны спосаб жыцця і асяроддзе пасялення, а кот зведаў мінімальныя змены<ref name="vesti" />. З аднаго боку, кот здолеў захаваць мадэль паводзін, уласцівую дзікім продкам — ён амаль таксама добра палюе, як дзікія, але, з другога боку, ў той самы час можа мірна суіснаваць з чалавекам, праяўляць да яго эмацыйную прыхільнасць, пяшчоту ці нават дэманстраваць гуллівыя паводзіны<ref name="animaux">[http://www.slate.fr/story/104539/chats-animaux-domestiques-sauvages Les chats sont-ils des animaux sauvages ou domestiques?]</ref>. == Біялогія == === Фізіялогія === {| class="wikitable" 0" style="float:right; float:right; border:1.5px solid #bbb; margin:0.5em 0 0 0.5em;" | colspan="2" style="text-align:center;"|'''Нармальныя фізіялагічныя паказчыкі'''<ref>{{кніга |аўтар = Cynthia M. Kahn, Scott Line |загаловак = The Merck/Merial Manual for Pet Health |выдавецтва = Merck |год = 2007 |старонкі = 330 |isbn = 0911910999 }}</ref> |- | [[Тэмпература цела]] | style="text-align:center;"| 38,6&nbsp;°C |- | [[Сэрцабіццё|Частата сардэчных скарачэнняў]] | style="text-align:center;"| 110—140 удараў<ref>{{cite web| url =http://www.eurocatfancy.de/en1/nav/about-cats/cat-anatomy/heart.asp| title =The heart of the cat| publisher =Еurocatfancy| access-date =2011-01-17| lang =en| archive-url =https://www.webcitation.org/67mCquxle?url=http://www.eurocatfancy.de/en1/nav/about-cats/cat-anatomy/heart.asp| archive-date =2012-05-19}}</ref> у хвіліну |- | [[Дыханне|Частата дыхання]] | style="text-align:center;"| 16—40 удыхаў у хвіліну |} Нармальная ўнутраная (рэктальная) [[тэмпература цела]] дарослага ката складае 38—39,5&nbsp;°C, у кацянят яна трохі вышэйшая. У бясшэрсных парод унутраная тэмпература цела такая, як і ва ўсіх<ref>{{кніга |аўтар = Carolyn M. Vella, Roy Robinson |загаловак = Robinson's genetics for cat breeders and veterinarians |адказны = Carolyn M. Vella, Roy Robinson |спасылка = https://books.google.com/books?id=wxgf-CwKlLoC&pg=PA195&dq=body+temperature+of+sphynx+cat&hl=en&ei=wZ4jTffzA4WZOq3Z4I0J&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CE4Q6AEwBw#v=onepage&q=body%20temperature%20of%20sphynx%20cat&f=false |выдавецтва = Elsevier Health Sciences |год = 1999 |старонак = 253 |старонкі = 195 |isbn = 0750640693, 9780750640695 }}{{Недаступная спасылка}}</ref>, аднак з-за адсутнасці шэрснага покрыва на целе ката тэмпература скурнага покрыва ў [[Сфінкс (кот)|сфінксаў]] ці [[петэрболд]]аў чалавекам тактыльна ўспрымаецца як вышэйшая. Частата [[пульс]]а ў дарослых катоў вар’іруе ў залежнасці ад фізічнай і псіхічнай актыўнасці і складае ад 120 да 220 удараў у хвіліну. Частата дыхання складае ў сярэднім 20—40 дыхальных рухаў у хвіліну. У катоў вылучаны тры [[Група крыві|групы крыві]] — А, B і АВ. Каты з групай крыві А могуць мець [[антыцелы]] да групы крыві В, і наадварот. Каты з групай крыві АВ не маюць антыцел ні да групы крыві А, ні да групы В, таму яны могуць быць рэцыпіентам абедзвюх груп крыві пры пераліванні. Група крыві АВ самая рэдкая, яна сустракаецца ў 1 % усіх свойскіх катоў і таму застаецца малавывучанай, аднак вучоныя высветлілі, што АВ па сваім паходжанні не звязана з групамі крыві А і В<ref>{{cite web| author =Sarah Hartwell| url =http://www.messybeast.com/bloodgroups.htm| title =Blood Goup Incompatibility in Cats| publisher =Messybeast| access-date =2010-05-24| archive-url =https://web.archive.org/web/20080617194902/http://www.messybeast.com/bloodgroups.htm| archive-date =2008-06-17}}</ref>. Механізм хлябтання вадкасці катом палягае ў тым, што язык выцягваецца з быстрынёй 1 м/с, падгінаецца ўніз і дакранаецца паверхні вадкасці, але, у адрозненне ад сабачага хлябтання, не пранікае ў яе. Потым язык ідзе ўгару і захапляе за сабой слупок вадкасці. Кот глытае вадкасць у той момант, калі вертыкальны складнік быстрыні вадкасці запавольваецца гравітацыяй і робіцца роўным нулю. У гэты момант сківіцы ката схінаюцца, і вадкасць праглынаецца. Гэты працэс паўтараецца з перыядычнасцю 4 разы ў секунду<ref>{{cite web |url = http://news.sciencemag.org/sciencenow/2010/11/cats-tongues-employ-tricky-physi.html |title = Cats' Tongues Employ Tricky Physics |author = Gisela Telis |date = 2010-11-11 |publisher = ScienceNOW |access-date = 2011-01-23 |archive-url = https://www.webcitation.org/67mCrevEl?url=http://news.sciencemag.org/sciencenow/2010/11/cats-tongues-employ-tricky-physi.html |archive-date = 2012-05-19 }}</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2010/11/12/science/12cats.html?_r=1&ref=science For Cats, a Big Gulp With a Touch of the Tongue].{{ref-en}} // The New York Times, 11.11.2010</ref><ref>{{cite web |url = http://www.membrana.ru/particle/2030 |title = Скоростная съёмка раскрыла секрет кошачьего лакания |author = Леонид Попов |date = 2010-11-12 |publisher = Membrana.ru |access-date = 2011-01-26 |archive-url = https://www.webcitation.org/67mCsO7tv?url=http://www.membrana.ru/particle/2030 |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>. === Анатомія === <imagemap> Image:Scheme cat anatomy-ru.svg|Унутраныя органы ката.|375px|left|thumb rect 48 19 115 46 [[Мозг]] rect 130 19 292 45 [[Спінны мозг]] rect 303 16 438 41 [[Дыяфрагма (анатомія)|Дыяфрагма]] rect 409 50 494 74 [[Печань]] rect 472 10 580 35 [[Страўнік]] rect 532 55 602 79 [[Нырка]] rect 659 21 758 75 [[Тоўстая кішка]] rect 659 111 721 139 [[Анус]] rect 657 156 773 182 [[Сяменнікі]] rect 635 317 720 346 [[Мочаспускальны канал]] rect 509 302 611 355 [[Мачавы пузыр]] rect 480 366 610 393 [[Селязёнка]] rect 369 287 478 338 [[Жоўчны пузыр]] rect 328 365 417 392 [[Сэрца]] rect 233 365 314 391 [[Лёгкія]] rect 114 264 223 292 [[Стрававод]] rect 102 210 190 240 [[Трахея]] rect 18 154 111 204 [[Ратавая паражніна]] rect 38 76 135 129 [[Насавая паражніна]] desc bottom-left </imagemap> [[Файл:CreativeTools.se - PackshotCreator - Cat's skulll.jpg|thumb|200px|Чэрап ката.]] Сярэдняя даўжыня цела без хваста 60 [[сантыметр|см]], даўжыня хваста 25—35 см. Зазвычай, самкі меншыя за самцоў, як і ў іншых сысуноў (з’ява [[Палавы дымарфізм|палавога дымарфізму]]). Самы буйны кот, згодна «[[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнізе рэкордаў Гінэса]]», дасягае ў даўжыню 121,9 см<ref name="bolshoy_kot">{{cite web | url = http://www.royalpet.ru/News/28.05.03.htm | title = Гиннесс представляет: самая длинная кошка в мире | access-date = 2010-05-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090112011400/http://www.royalpet.ru/News/28.05.03.htm | archive-date = 12 студзеня 2009 | url-status = dead}}</ref><ref name="long_cat">{{cite web |url = http://www.verismocat.com/htmscripts/leo-guinness.htm |title = 2006 Guinness World Record Holder for Longest Cat |publisher = Maine Coon Cats by Verismo |access-date = 2010-05-24 |lang = en |url-status = dead |archive-date = 10 лістапада 2008 |archive-url = https://web.archive.org/web/20081110123948/http://www.verismocat.com/htmscripts/leo-guinness.htm }}</ref>. Вага сярэдняга здаровага ката складае 2,5—6,5 кг, але сустракаюцца і буйнейшыя асобіны, вага якіх дасягае 7—9 кг. [[Сібірскі кот]] і [[мэйн-кун]] могуць дасягаць вагі 11,5—13 кг<ref>{{cite web|url=http://www.zooprice.ru/articles/detail.php?ID=99405|title=И создал Бог кошку... (часть 3)|publisher=Zooprice|access-date=2010-06-13|archive-url=https://www.webcitation.org/67mD0rzve?url=http://www.zooprice.ru/articles/detail.php?ID=99405|archive-date=2012-05-19}}</ref>. Каты могуць дасягаць масы 20 кг, а самы цяжкі кот меў вагу 21,3 кг<ref name="cwr">{{cite web |url = http://www.cat-world.com.au/CatRecords.htm |title = Cat World Records: Heaviest Cat |publisher = Cat World |access-date = 2010-05-24 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/67mD2xqS3?url=http://www.cat-world.com.au/cat-world-records |archive-date = 2012-05-19 }}</ref><ref>{{cite web |author = Glenda Moore |url = http://www.xmission.com/~emailbox/records.htm |title = Those Amazing Cats |publisher = CatStuff |access-date = 2010-05-24 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/67mD3uDTz?url=http://user.xmission.com/~emailbox/records.htm |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>. Звычайна параўнальна вялікая вага ката з’яўляецца вынікам атлусцення. Кот тыповы дробны [[Драпежныя|драпежнік]] з характэрнымі асаблівасцямі [[анатомія|анатоміі]]. [[Шкілет]] сфармаваны прыблізнана з 240 костак і складаецца з двух аддзелаў: восевага і перыферычнага. Восевы аддзел шкілета складзены чэрапам, хрыбетнікам і грудной клеткай. Перыферычны шкілет ці шкілет канечнасцей складаецца з 2 грудных (пярэдніх) і 2 тазавых (задніх) канечнасцей<ref>{{cite web |date = 2008 |url = http://my-dog-cat.ru/cat/002.html |title = Анатомия кошки |publisher = my-dog-cat.ru |access-date = 2010-06-01 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100127053800/http://my-dog-cat.ru/cat/002.html |archive-date = 27 студзеня 2010 |url-status = dead }}</ref>. Чэрап і хрыбетнік засцерагаюць цэнтральную нервовую сістэму (цэфалічны і спінны мозг) ад пашкоджанняў. [[Хрыбетнік]] складаецца з 7 шыйных, 13 грудных, 7 паяснічных пазванкоў, 3 зрошчаных крыжавых і 20—26 хваставых пазванкоў. Да пазванкоў прымацаваны 13 пар рэбраў. Рэбры разам з груднымі пазванкамі і грудзінай утвараюць грудную клетку. Першыя 9 пар рэбраў злучаны непасрэдна з грудной косткай, астатнія 4 пары свабодныя. Косткі пярэдніх канцавін злучаны з грудной клеткай злучальнай тканкай і цягліцамі. Чэрап ката адрозніваецца ад чэрапаў іншых [[сысуны|сысуноў]] вельмі вялікімі вачніцамі і магутнымі і спецыялізаванымі сківіцамі<ref>{{кніга |аўтар = Linda P. Case |загаловак = The cat: its behavior, nutrition, and health |месца = Iowa |выдавецтва = Iowa State Press |год = 2003 |старонкі = 35 |isbn = 0-8138-0331-4 }}</ref>, а таксама прыблізна аднолькавым развіццём тваравага і мазгавога аддзелаў. Мазгавая частка чэрапа складаецца з 11 костак, а тваравая з 13<ref name="Вече">{{cite book | author = Мария Дорош | year = 2006 | title = Ветеринарный справочник для владельцев кошек | publisher = Вече | isbn = 5-9533-1644-5 }}</ref>. Памер мозгу сярэдняга ката складае 5 см у даўжыню і важыць 30 гр. Кот мае 30 зубоў (16 на верхняй сківіцы і 14 на ніжняй)<ref>{{cite web|url=http://www.veterinarka.ru/content/view/13/66|title=Анатомия пищеварительной системы кошки (ротовая полость)|access-date=2010-05-24|archive-url=https://www.webcitation.org/67mD4X9zI?url=http://www.veterinarka.ru/content/view/13/66|archive-date=2012-05-19}}</ref>, з іх 12 [[Разцы|разцоў]], 4 [[іклы]], 10 [[прэмаляр]]аў і 4 [[маляры]]. Зубы прыстасаваны для забойства здабычы і раздзірання мяса. Злавіўшы здабычу, кот наносіць ёй укус двума доўгімі ікламі, утыкаючы іх паміж двума пазванкамі ахвяры, тым самым пераразаючы спінны мозг ахвяры, што прыводзіць да незваротнага паралічу і смерці<ref name=Smith1992>{{Cite book | publisher = Freund Publishing House Ltd. | isbn = 9652222704 | author = Patricia Smith, Eitan Tchernov | title = Structure, function and evolution of teeth | year = 1992 | page = 217 }}</ref>. [[Зубная формула]] тыповая для [[каціныя|каціных]] <math>I{3 \over 3} C{1 \over 1} P{3 \over 2} M{1 \over 1}</math>. [[Файл:Cat's Eyes.jpg|thumb|200px|Вочы ката з бачным трэцім павекам.]] Адметная рыса будовы вока, характэрная для многіх сысуноў — наяўнасць мігальнай перапонкі (так званае ''трэцяе павека'') — тонкай зморшчыны кан’юнктывы, якая высоўваецца з унутранага вугла вока і выконвае ахоўную функцыю. Яна чысціць паверхню бачнай [[рагавіца|рагавіцы вока]] ад пылу і змочвае яе. Трэцяе павека можна ўбачыць, калі кот спіць з прыадчыненымі вачамі ці адчувае стомленасць. Калі трэцяе павека відаць увесь час, у тым ліку, калі кот не спіць, гэта ў большасці выпадкаў можа быць прыкметай хваробы. Поўсць ката мае ўласцівасць [[статычная электрычнасць|наэлектрызоўвацца]] ад шаравання, таму пры чышчанні шчоткай і расчэсванні злёгку звільгатняюць поўсць ці шчотку. Назапашанне статычнай электрычнасці можа адбывацца ўвесь час пры знаходжанні ката ў занадта сухой атмасферы, у такіх выпадках выкарыстоўваюць увільгатняльнікі паветра<ref>{{cite web| url =http://life.familyeducation.com/cats/hygiene/45696.html| title =Keeping Up with Your Cat's Hygiene| publisher =Family Education| access-date =2010-06-25| archive-url =https://www.webcitation.org/67mD5bdZo?url=http://life.familyeducation.com/cats/hygiene/45696.html| archive-date =2012-05-19}}</ref>. === Органы пачуццяў === На думку шмат якіх [[Заалогія|заолагаў]], сярод сысуноў [[Орган пачуццяў|органы пачуццяў]] найболей развіты ў катоў. Хоць слых у іх развіты горш, чым, у мышэй, цудоўныя (па чалавечых мерках) зрок, нюх і слых у спалучэнні з тактыльнымі і смакавымі [[рэцэптар]]амі робяць катоў вельмі адчувальнымі жывёламі. ==== Зрок ==== [[Файл:Reflektion des Auges.JPG|thumb|200px|Вочы свойскага ката: [[тапетум]] адсвятляе зялёным святлом.]] [[Файл:Shiro 200504-2.jpg|thumb|Колер свячэння зрэнак залежыць ад колеру вясёлкавай абалонкі і абумоўлены рознай ступенню пігментацыі тапетума.]] [[Файл:Thai cats eyeshine 2.JPG|thumb|200px|Сіямскія каты: бачна адрозненне колеру. Адлюстраванне размыта з-за другаразовага адлюстравання на шклах акна.]] Сярод свойскіх жывёлін кот мае самыя вялікія [[вока|вочы]] адносна памераў цела. Як і ў большасці драпежнікаў, вочы скіраваны наперад, і іх глядзельныя палі перакрываюцца. Таму каты маюць [[стэрэаскапічны зрок]], што дазваляе ім ацэньваць адлегласць да прадмета назірання. Каля 60 % катоў здольныя да [[Вергенцыя|рухаў вачэй]], пры якіх глядзельныя восі сходзяцца і разыходзяцца<ref name="Hughes, 1972">''Hughes A.'' Vergence in the cat. Vision Res. Dec;12(12): 1961-94, 1972.</ref>. [[Поле зроку]] ў катоў складае 200° супраць 180° у чалавека. У [[Жоўтая пляма|жоўтай пляме]] на [[сятчатка|сятчатцы]] вока няма [[цэнтральная ямка|цэнтральнай ямкі]] (''fovea''), а замест яе ёсць дыск<ref name="zritelniy_disk">{{cite web| author =Швыркова Н.| url =http://www.zooclub.ru/cats/sost/10.shtml| title =Как видит кошка?| publisher =Журнал «Кот и Пёс», 1997, № 4 // ЗооКлуб| access-date =2010-05-24| archive-url =https://www.webcitation.org/67mD6h7ot?url=http://www.zooclub.ru/cats/sost/10.shtml| archive-date =2012-05-19}}</ref>, дзе знаходзяцца [[Колбачкі (сятчатка)|колбачкі]]. [[Палачкі (сятчатка)|Палачак]] у сятчатцы вока ў 25 разоў больш, чым колбачак<ref name="elem">{{cite web |url = http://elementy.ru/blogs/users/editor/4184/ |title = Жизнь в науке. Дневники |publisher = Elementy.ru |access-date = 2010-05-24 |description = Как видит кошка |archive-url = https://www.webcitation.org/67mD9dR32?url=http://elementy.ru/blogs/users/editor/4184/ |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>, што абумоўлена тым, што кот з’яўляецца начным драпежнікам, таму здольнасць бачыць пры слабым асвятленні (за якую адказваюць менавіта палачкі ў сятчатцы) важнейшая. Каты ўмеюць адрозніваць колеры, але ў параўнанні з чалавекам успрыманне колеру ў іх слабейшае — менш кантраснае і яркае. У катоў (як і большасці іншых сысуноў, апроч [[Прыматы|прыматаў]]) ёсць два тыпы колбачак — адчувальныя да больш даўгахвалевага і караткахвалевага святла. «Даўгахвалевыя» колбачкі ката ўтрымліваюць [[апсін]], што мае максімум паглынання ў вобласці 553 нм<ref>''Yokoyama S., Radlwimmer F. B.'' The molecular genetics of red and green color vision in mammals. Genetics, 1999, 153(2), p. 919—932. PMCID: PMC1460773</ref>. Лічыцца, што ў большасці сысуноў няма «зялёных» колбачак (адпаведныя сярэдняхвалевым колбачкам прыматаў), таму іх колеравы зрок нібы ў чалавека пры [[Дэйтэранапія|дэйтэранапіі]] (від [[дальтанізм]]у)<ref name="Эволюция зрения млекопитающих">{{cite web | author = Gerald H. Jacobs. | url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2781854/?tool=pubmed | title = Evolution of colour vision in mammals. | publisher = Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci. 2009 October 12; 364(1531): 2957–2967. | lang = en }}</ref>. Заўважана, што нерухомыя і блізка стаячыя прадметы кот успрымае горш, чым тыя, што рухаюцца<ref name="interesdom">{{cite web| url =http://www.interesdom.ru/articles.php?article_id=115| title =Зрение кошки.Третье веко| access-date =2010-06-12| archive-url =https://www.webcitation.org/67mDBJgLi?url=http://www.interesdom.ru/articles.php?article_id=115| archive-date =2012-05-19}}</ref>. У катоў здольнасць да факусіравання зроку на прадметах у 2—3 разы менш, чым у [[Чалавекаватыя малпы|вышэйшых малп]] і чалавека. Каты цудоўна бачаць ва ўмовах слабога асвятлення. За сятчаткай вока размяшчаецца асаблівы пласт — ''[[тапетум]]'', які ў катоў, як і ў большасці жывёл, утрымлівае вялікую колькасць люмінесцэнтнага пігменту (tapetum lucidum). Функцыя тапетума ў адлюстраванні назад на сятчатку той часткі святла, якая праходзіць праз напаўпразрысты пласт святлоадчувальных клетак і якая без тапетума беззваротна гублялася б. Дзякуючы тапетуму і іншым механізмам, [[святлоадчувальнасць]] вачэй ката ў 7 разоў вышэй, чым у чалавека, і каты могуць добра бачыць нават пры слабым асвятленні, але пры яркім святле яны бачаць горш за чалавека. З-за інтэнсіўнай пігментацыі тапетума каціныя вочы пры іх асвятленні ў цемры свецяцца жоўта-зялёным. Пігментацыя тапетума цесна звязана з пігментацыяй радужнай абалонкі. У блакітнавокіх катоў (таксама як і ў сабак), незалежна ад колеру поўсці, тапетум пігментаваны слаба і іх зрэнкі адсвечваюць чырвоным колерам і менш ярка — як у чалавека (tapetum nigrum). Гэта дазваляе выказаць дапушчэнне, што начны зрок блакітнавокіх катоў такі ж слабы, як у чалавека. Кацяняты нараджаюцца блакітнавокімі, значыцца, са слаба пігментаванай радужнай абалонкай і, адпаведна, са слаба пігментаваным тапетумам. Прыблізна да 3-месячнага ўзросту, калі ў жаўтавокіх і зеленавокіх катоў радужная абалонка насычаецца пігментам, пігментуецца і тапетум. Адценне свячэння зрэнак таксама залежыць ад вугла падзення святла, бо пігментацыя тапетума зніжаецца па кірунку ад задняй сценкі вочнага яблыка да пярэдняй і яго адценне змяняецца градыентам: жоўта-зялёны, бірузовы, блакітны, сіні, фіялетавы, чырвоны, чорны. Але пры франтальным ракурсе ў катоў з добра пігментаванай радужнай абалонкай зрэнкі свецяцца жоўта-зялёным колерам. Насуперак пашыранай памылцы, у абсалютнай цемры каты бачыць не могуць<ref name="interesdom" />. Каб зменшыць светлавы паток на сятчатцы пры яркім асвятленні, [[зрэнка]] кацінага вока можа змяняць форму. Прытым яна не круглая, як у чалавека, а вертыкальна-авальная аж да шчылінападобнай, бо [[радужная абалонка]] сціскаецца з дапамогай цяглічных валокнаў нераўнамерна; такія ж здольнасці маюць вочы ў [[Ліса|ліс]], якія адносяцца да сямейства сабачых. Радужная абалонка служыць [[Дыяфрагма (оптыка)|дыяфрагмай]], рэгулюючы колькасць святла, што праходзіць унутр вачэй. ==== Слых ==== [[Файл:Katzenohr seitlich.JPG|thumb|right|200px|Кацінае [[вуха]].]] Орган слыху свойскага ката дзеліцца на тры аддзелы — [[вонкавае вуха]], [[Вуха|сярэдняе вуха]] і [[унутранае вуха|ўнутранае вуха]], адкуль імпульсы паступаюць у цэнтры слыху ў цэфалічным мозгу. Каты валодаюць скіраваным слыхам, г. зн. шумы сартуюцца паводле кірунку. Каты могуць рухаць [[Вушная ракавіна|вушной ракавінай]] у бок крыніцы гуку, прытым кожнай вушной ракавінай незалежна адна ад адной, таму кот можа сачыць адначасова за дзвюма крыніцамі гуку. Гэтымі рухамі кіруюць больш за дзясятак цягліц, дзякуючы чаму вушная ракавіна можа паварочвацца амаль на 180°. Пры гэтым кот мае здольнасць прасторавага слыху — можа распазнаць [[Сіла гуку|сілу гуку]], яго выдаленне і [[Вышыня гуку|вышыню]], і на падставе гэтых даных вельмі акуратна ацэньваць месцазнаходжанне яго крыніцы. Слых катоў тае добра развіты, што яны могуць з заплюшчанымі вачамі арыентавацца ў прасторы на шоргат і піск і лавіць мышэй, якія прабягаюць міма; наш слых не можа так акуратна знайсці пазіцыю крыніцы шуму<ref name="Ильичёв1">{{артыкул|аўтар=Ильичёв В. Д.|загаловак=Слух кошки|спасылка=http://www.zooclub.ru/cats/sost/17.shtml|выданне=Друг|год=1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824075341/http://www.zooclub.ru/cats/sost/17.shtml|archive-date=24 жніўня 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170824075341/http://www.zooclub.ru/cats/sost/17.shtml|archivedate=24 жніўня 2017}}</ref><ref name="Ильичёв2"/> Каты могуць успрымаць [[ультрагук]]авыя сігналы. Дыяпазон чутных гукаў у катоў яшчэ недастаткова вывучаны, паводле некаторых звестак, ён знаходзіцца паміж 45 [[Герц (адзінка вымярэння)|Гц]] і 64 000 Гц<ref>{{cite web|url=http://www.lsu.edu/deafness/HearingRange.html|title=How Well Do Dogs and Other Animals Hear?|date=2003-06-03|work=[http://www.lsu.edu/deafness/deaf.htm Deafness in dogs & cats]|lang=en|access-date=2010-06-02|archive-url=https://www.webcitation.org/61H1Nogft?url=http://www.lsu.edu/deafness/HearingRange.html|archive-date=2011-08-28}}</ref>, паводле іншых даходзіць да 100 000 Гц<ref name="Ильичёв2">{{артыкул|аўтар=Ильичёв В. Д.|загаловак=Слух кошки|спасылка=http://www.zooclub.ru/cats/sost/17-2.shtml|выданне=Друг|год=1998|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907024458/http://www.zooclub.ru/cats/sost/17-2.shtml|archive-date=7 верасня 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170907024458/http://www.zooclub.ru/cats/sost/17-2.shtml|archivedate=7 верасня 2017}}</ref>. У ката няма органа, які вырабляе ультрагук, таму каты не выкарыстоўваюць для камунікавання ультрагук, недаступны нашаму ўспрыманню, аднак яны здольныя чуць ультрагук, чым карыстаюцца падчас палявання, бо ультрагукавое камунікаванне грызуноў адбываецца ў прамежку 20—50 КГц, тым часам як каты здольныя чуць ультрагукі да 65—70 кГц<ref>{{кніга |аўтар = Melvin E. Sunquist, Fiona Sunquist |загаловак = Wild cats of the world |выдавецтва = University of Chicago Press |год = 2002 |старонак = 452 |старонкі = 10 |isbn = 0226779998, 9780226779997 }}</ref>. У вусе ката каля 13 тысяч успрымальных клетак, што трохі менш, чым у чалавека, аднак у ката каля 52 000 перадавальных нервовых канцоў у [[Пераддзверна-смаўжовы нерв|слыхавым нерве]], а ў чалавека іх значна менш — 31 000<ref name="Ильичёв2"/>. ==== Дотык ==== [[Файл:Whiskers on cat paw.jpg|thumb|200px|[[Вібрысы]] на пярэдняй лапе ката]] [[Дотык|Датыкальныя]] функцыі ў катоў выконваюць асаблівыя тактыльныя (датыкальныя) валасінкі, размешчаныя з двух бакоў у чатыры рады над верхняй губой, над вачамі, пад падбародкам — [[вібрысы]] (вусы), а таксама адчувальныя валасінкі на хвасце, на ўнутраным і тыльным баку лап (запясцевыя валасінкі), на падушачках лап, паміж пальцаў, на кончыках вушэй і ў вушах<ref>{{кніга |аўтар = Linda P. Case |загаловак = The cat: its behavior, nutrition, & health |спасылка = https://books.google.com/books?id=mdg0R6nDWgoC&dq=The+cat:+its+behavior,+nutrition,+%26+health.+Ames,+Iowa:+Iowa+State+Press.+ISBN+0-8138-0331-4.&source=gbs_navlinks_s |выдавецтва = Wiley-Blackwell |год = 2003 |pages = 46-47 |allpages = 392 |isbn = 0813803314, 9780813803319 }}</ref>. Ні ў якім разе няможна кату выдаляць вібрысы, бо гэтым ён фактычна страціць сваю «сістэму арыентацыі і навігацыі» ў прасторы<ref>{{cite web| url =http://www.eurocatfancy.de/en1/nav/about-cats/cat-anatomy/vibrissae.asp| title =Vibrissae in cats| access-date =2010-06-25| archive-url =https://www.webcitation.org/67mDECAzZ?url=http://www.eurocatfancy.de/en1/nav/about-cats/cat-anatomy/vibrissae.asp| archive-date =2012-05-19}}</ref>. Доследным шляхам было выяўлена, што чым слабейшы зрок у ката, тым даўжэйшыя і таўсцейшыя вібрысы, а ў катоў, якія нарадзіліся з парушэннем зроку, вібрысы перавышаюць 8 см<ref>{{cite web |url = http://pnas.org/content/89/11/ |title = Crossmodal changes in the somatosensory vibrissa |work = 5063.full.pdf |publisher = pnas |access-date = 2010-06-25 |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDEtYJ7?url=http://www.pnas.org/content/89/11 |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>. Вібрысы таксама паказваюць настрой жывёлы: нахіленыя наперад вусы часта азначаюць цікаўнасць ці насцярогу, тым часам як пры агрэсіі кот прыціскае вусы да морды, хоць і залагоджаны кот варкочучы таксама прыціскае вусы да шчок. [[Скура|Скурны]] дотык моцна развіты. ==== Нюх ==== [[Файл:Neko-no-hana.jpg|thumb|200px|[[Нос]] ката.]] У катоў моцна развіты [[нюх]], што тлумачыцца наяўнасцю ў іх добра развітай {{нп3|Нюхальная цыбуліна|нюхальнай цыбуліны||Olfactory bulb}} і вялікай колькасці сэнсарных клетак нюхальнага эпітэлію насавой поласці. У катоў паверхня нюхальнага эпітэлію складае 5,8 см², што ўдвойчы больш, чым у чалавека, і толькі ў 1,7 разоў менш, чым у сярэдняй [[Сабака|сабакі]]<ref>{{Cite journal | doi = 10.1093/icb/7.3.421 | volume = 7 | issue = 3 | pages = 421–429 | author = David G. Moulton | title = Olfaction in Mammals | journal = Amer. Zool. | access-date = 2010-05-26 | date = 1967-08-01 | url = http://icb.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/7/3/421 }}</ref>. Дзякуючы гэтаму [[нюх]] у катоў прыблізна ў 14 разоў мацнейшы за чалавечы, што дазваляе ім адчуваць пахі, аб якіх чалавек нават не падазрае. У верхняй частцы поласці рота ў катоў размешчаны [[вамераназальны орган]], які дазваляе ім адчуваць асабліва тонкія пахі пры вынюхванні. Пры гэтым кот прыадкрывае пашчу і ўцягвае вусны, збіраючы скуру на галаве ў адмысловую грымасу, дэманструючы т.зв. рэакцыю [[флемен]]а, вядомую таксама ў [[Сабака|сабак]], [[Конь свойскі|коней]] і некаторых іншых [[Сысуны|сысуноў]]<ref name="oboyanie_i_vkus">{{cite web| author = Ильичёв В. Д| url =http://zooclub.ru/cats/sost/19.shtml| title =Обоняние и вкус у кошек| publisher =Журнал «Друг» (кошки), 1997, № 6 // ЗооКлуб| access-date =2010-05-24| archive-url =https://www.webcitation.org/67mDGQhh2?url=http://zooclub.ru/cats/sost/19.shtml| archive-date =2012-05-19}}</ref>. Каты таксама вельмі адчувальныя да каціных [[Ферамоны|ферамонаў]], такіх, як 3-меркапта-3-метылбутан-1-ол, які ўтвараецца пры дэградацыі сінтэзаванай катамі амінакіслаты [[фелінін]]у<ref name="felinine">{{cite journal | author1 = M. Miyazaki | author2 = T. Yamashita | author3 = Y. Suzuki | author4 = Y. Saito | author5 = S. Soeta | author6 = H. Taira | author7 = A. Suzuki | date = October 2006 | title = A major urinary protein of the domestic cat regulates the production of felinine, a putative pheromone precursor | journal = Chem. Biol. | volume = 13 | issue = 10 | pages = 1071–1079 | pmid = 17052611 | doi = 10.1016/j.chembiol.2006.08.013 | issn = 1074-5521 | lang = en }}</ref>, якія яны выкарыстоўваюць для камунікавання паміж сабой, распырскваючы мачу і пазначаючы сваю тэрыторыю з дапамогай вылучэнняў з пахкіх залозаў. Пахкія залозы кацянят пачынаюць вырабляць пахкія рэчывы з узросту трох месяцаў. Таксама каты разам з экскрэментамі вылучаюць невялікую колькасць пахкай вадкасці з [[Анальныя залозы|анальных залоз]]<ref>{{Cite journal | doi = 10.1016/S0168-1591(98)00102-6 | issn = 0168-1591 | volume = 57 | issue = 3-4 | pages = 269–286 | author = Sommerville B. A. | title = Olfactory awareness | journal = Applied Animal Behaviour Science | year = 1998 | lang = en}}</ref>. Такія залозы ёсць ва ўсіх драпежных, у прыватнасці, у [[скунс]]аў яны выкарыстоўваюцца для самаабароны. ==== Успрыманне смаку ==== Каты добра арыентуюцца ў смаках, адрозніваюць кіслае, горкае і салёнае. Такая пераборлівасць абумоўлена, перадусім, добрым нюхам і развітымі смакавымі рэцэптарамі на [[язык]]у. Доўгі час лічылася, што ў адрозненне ад большасці сысуноў каты не адчуваюць салодкае, бо адпаведны ген у іх пашкоджаны<ref name="sweet_taste_receptor">{{cite web |url = http://www.eurekalert.org/pub_releases/2005-07/mcsc-dst072005.php |title = Defective sweet taste receptor gene shapes cat cuisine |publisher = EurekAlert |access-date = 2010-05-24 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDInsUB?url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2005-07/mcsc-dst072005.php |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>, аднак апошнія даследаванні<ref>{{cite web |url = http://pets.academ.org/pets/koshki/1115 |title = Биология кошки |publisher = pets.academ.org |access-date = 2010-06-12 |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDJLxfY?url=http://pets.academ.org/pets/koshki/1115 |archive-date = 2012-05-19 }}</ref> аспрэчылі гэтую інфармацыю. ==== Вестыбулярны апарат ==== За пачуццё раўнавагі ў катоў адказвае добра развіты [[вестыбулярны апарат]], размешчаны ва [[унутранае вуха|ўнутраным вусе]]. Каты могуць бязбоязна перасоўвацца па берагах дахаў, платах і суках дрэў. Падаючы яны могуць рэфлекторна прыняць у паветры становішча, патрэбнае для [[Прызямленне на лапы|прызямлення на лапы]]. Пры гэтым ролю стабілізатара выконвае вельмі рухомы хвост (у бясхвостых катоў стабілізатарам выступае ўсё цела). Дадатковым засцерагальным сродкам служыць рэфлекторнае расстаўленне лап убок, у выніку чаго паверхня цела ката павялічваецца, і спрацоўвае «эфект [[парашут]]а»<ref name="Allan Parachini">{{cite web |author = Allan Parachini |url = http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/58791292.html?dids=58791292:58791292&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Dec+28%2C+1987&author=ALLAN+PARACHINI&pub=Los+Angeles+Times+(pre-1997+F |title = They Land on Little Cat Feet |publisher = Los Angeles Times |access-date = 2010-06-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111028033233/http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/58791292.html?dids=58791292:58791292&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Dec+28%2C+1987&author=ALLAN+PARACHINI&pub=Los+Angeles+Times+(pre-1997+F |archive-date = 28 кастрычніка 2011 |url-status = dead }}</ref>. Аднак у выпадку падзення з вялікай вышыні (з вокнаў шматпавярховых дамоў) гэты рэфлекс не заўсёды спрацоўвае, і жывёла можа пабіцца, што злучана з эфектам «[[шок]]у» пры выпадзенні з акна. Пры падзенні з малой вышыні (з рук дзіцяці) часу на разварот можа быць недастаткова, і кот таксама можа траўмавацца<ref>{{cite web|url=http://www.a-house-full-of-cats.com/indoorcats.html|title=Keeping Indoor Cats Safe From Harm!|publisher=www.a-house-full-of-cats.com|access-date=2010-06-13|archive-url=https://www.webcitation.org/67mDMn3jS?url=http://www.a-house-full-of-cats.com/indoorcats.html|archive-date=2012-05-19}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.aspca.org/pet-care/cat-care/high-rise-syndrome.html|title=High-Rise Syndrome|publisher=The American Society for the Prevention of Cruelty to Animals (ASPCA)|access-date=2010-06-13|archive-url=https://www.webcitation.org/67mDSaUqw?url=http://www.aspca.org/pet-care/cat-care/high-rise-syndrome.aspx|archive-date=2012-05-19}}</ref>. Як паказалі новыя даследаванні, пры падзенні з вялікай вышыні каты прызямляюцца не на лапы, а хутчэй на жывот<ref>{{cite web | date =Dec 29, 1987 | url =https://news.google.com/newspapers?id=970sAAAAIBAJ&sjid=JBQEAAAAIBAJ&pg=6991,5564153&hl=en | title =Study finds the mystery of cats' falls | publisher =Star-News | access-date = 2010-05-24 }}</ref><ref>{{cite web | author = Vnuk D, Pirkić B, Maticić D, Radisić B, Stejskal M, Babić T, Kreszinger M, Lemo N. | url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15363762 | title = Feline high-rise syndrome: 119 cases (1998-2001) | publisher = PubMed | access-date = 2010-06-03 }} <blockquote>High-rise syndrome was diagnosed in 119 cats over a 4-year period. 59,6 % of cats were younger than one year, and the average height of the fall was four stories. High-rise syndrome was more frequent during the warmer period of the year. 96,5 % of the presented cats, survived after the fall. 46,2 % of cats had fractured limbs; 38,5 % of fractures were of the forelimb, 61,5 % of the hindlimb. The tibia was fractured most often (36.4 %), followed by the femur (23.6 %). 78,6 % of femoral fractures were distal. The mean age of patients with femoral fractures was 9.1 months, and with tibial fractures 29.2 months. Thoracic trauma was diagnosed in 33,6 % of cats. Pneumothorax was diagnosed in 20 % of cats, and pulmonary contusions in 13,4 %. Falls from the seventh or higher stories, are associated with more severe injuries and with a higher incidence of thoracic trauma.</blockquote></ref>. У 1976 годзе ветэрынарным лекарам з Нью-Ёрка Горданам Робінсанам быў апісаны так званы «{{нп3|Вышынны сіндром катоў|вышынны сіндром катоў||Cat righting reflex}}»<ref>{{cite web| author =Дж. Дайамонд| url =http://oldcats.ru/myr-fakty/myr-fakty/visotnyi_sindrom.htm| title =Высотный синдром кошек| access-date =2010-06-03| archive-url =https://www.webcitation.org/67mDTM7H7?url=http://oldcats.ru/myr-fakty/myr-fakty/visotnyi_sindrom.htm| archive-date =2012-05-19}}</ref>, паводле якога: «чым вышэйшы будынак, з якога зваліўся кот, тым менш пашкоджанняў атрымае жывёла<ref>{{cite web|url=http://www.straightdope.com/classics/a5_190.html|title=The Straight Dope: Do cats always land unharmed on their feet, no matter how far they fall?|access-date=2010-07-28|archive-url=https://www.webcitation.org/67mDV0UME?url=http://www.straightdope.com/columns/read/1143/do-cats-always-land-unharmed-on-their-feet-no-matter-how-far-they-fall|archive-date=2012-05-19}}<blockquote>Above seven stories, however, the number of injuries per cat sharply declined.</blockquote></ref>. То-бок, як ні парадаксальна, 15-ы паверх бяспечнейшы за 2-гі»<ref>{{cite web |author = Ирина Павленко |date = 2007-01-19 |url = http://www.rodgaz.ru/index.php?action=Articles&dirid=16&tek=22133&issue=306 |title = Сколько жизней у кошки? Человек спас кошачью жизнь. И его собственная судьба изменилась к лучшему |work = «Родная газета» № 2(186), 19 января 2007 г., полоса 72 |access-date = 2010-06-03 |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDVWrQ5?url=http://www.rodgaz.ru/index.php?action=Articles |archive-date = 2012-05-19 }}</ref><ref>{{cite web |author = Силагадзе З. К. |date = 2004-01-20 |url = http://www.scientific.ru/journal/translations/cat.html |title = Почему у кошек девять жизней? |access-date = 2010-06-03 |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDWe4p9?url=http://www.scientific.ru/journal/translations/cat.html |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>. Матэматыкам Рычардам Мантгомеры была распрацавана тэорыя, што атрымала назву «{{нп3|Тэарэма кацінага падання|тэарэмы кацінага падання||Falling cat problem}}», паводле якой, кот, які падае спінай уніз, перакульваецца спінай угару, нават калі [[Момант імпульсу|кінетычны момант]] роўны нулю<ref>{{cite web| url =http://www.math.ucsc.edu/faculty/montgomery.html| title =Richard Montgomery| publisher =UCSC Mathematics Faculty| access-date =2010-06-03| archive-url =https://www.webcitation.org/67mDXUzLi?url=http://www.math.ucsc.edu/faculty/montgomery.html| archive-date =2012-05-19}}</ref>. === Размнажэнне === [[Файл:Domestic cats breeding.ogg|thumb|[[Спароўванне]].]] [[Файл:Cornish rex kittens een dag oud.JPG|thumb|Нованароджаныя кацяняты.]] [[Файл:De Campos.JPG|thumb|Кацяняты ў узросце 2—3 месяцаў.]] Каты з’яўляюцца [[Эструс|поліэстральнымі]] жывёламі, значыцца, перыяды цечкі ў іх здараюцца некалькі разоў на год і доўжацца ад 4 да 7 дзён. У паўночных шыротах пачатак эстральнага цыкла выпадае на перыяд з лютага па красавік з наступным паўторам у ліпені-жніўні. Калі падчас першай цечкі не адбылося [[Палавы працэс|апладненне]], праз 14—21 дзень цечка можа паўтарыцца. Каты ў шлюбны перыяд пачынаюць пазначаць сваю тэрыторыю<ref name="firs1">{{cite book | author = Фирсова Е. | year = 2006 | pages = 66 | title = Кошки от А до Я | publisher = Вече | isbn = 5-9533-1220-2 }}</ref>. На стадыі праэструса котка жаласна муркае, трэцца мордай аб прадметы, іншых котак ці іншых жывёл у доме, пачынае качацца на спіне па падлозе. Пры з’яўленні ката на гэтай стадыі эструса котка можа чмыхнуць на яго і адагнаць ад сябе. Стадыя праэструса доўжыцца ад 12 гадзін да 3 дзён. Хоць праэструс назіраецца не ва ўсіх котак яўна. Стадыя эструса, калі котка гатова да [[Спараванне|спаравання]], доўжыцца 4—7 дзён. На стадыі эструса котка пачынае гучна мяўкаць і клікаць ката. На гэтай стадыі коткі могуць ставіць пазнакі. [[Авуляцыя]] адбываецца ў кошак у момант спаравання і патрабуе стымуляцыі. Таму апладненне ў катоў рэдка адбываецца падчас першага спаравання. Пры спараванні ў кошак часта адбываецца [[суперфекундацыя]], г. зн. апладненне дзвюх яйцаклетак падчас аднаго перыяду цечкі, таму ў адным прыплодзе ў кацянят могуць быць розныя бацькі. Калі на стадыі эструса адбылася авуляцыя, то настае стадыя дыэструса, калі авуляцыя не адбудзецца, то настае стадыя інтэрэструса. Дыэструс доўжыцца 35—100 дзён, пасля чаго зноў настае стадыя прээструса і г.д. У паўночных шыротах з кастрычніка па студзень у свойскіх кошак доўжыцца стадыя анэструса — сексуальнага спакою<ref>{{cite web |author = Brenda Griffin. |url = http://vlsstore.com/Media/PublicationsArticle/PV_23_12_1049.pdf |title = Prolific Cats: The Estrous Cycle |format = pdf |publisher = VetLearn.com |access-date = 2010-05-26 |lang = en |description = The estrous cycle of the female cat (queen) is unique among domestic species and consists of five phases: proestrus, estrus, interestrus, diestrus, and anestrus. |archive-url = https://web.archive.org/web/20191206034630/http://vlsstore.com/Media/PublicationsArticle/PV_23_12_1049.pdf |archive-date = 6 снежня 2019 |url-status = dead }}</ref>. Свойскія коткі выяўляюць першыя прыкметы цечкі ўжо ў 6—8-месячным узросце. Каты дасягаюць [[палавая сталасць|палавой сталасці]] да 8—10 месяцаў. Каты і коткі захоўваюць здольнасць да спаравання ўсё жыццё, аднак у старых кошак роды могуць скончыцца гібеллю маці. [[Цяжарнасць]] у кошак доўжыцца 55—60 дзён, у прыплодзе звычайна ад трох да васьмі кацянят (у першародных — менш) памерам каля 12 см. Кацяняты нараджаюцца глухімі і сляпымі: здольнасць бачыць з’яўляецца на 5—10 дзень пасля родаў, а чуць кацяняты пачынаюць толькі ва ўзросце 9—11 дзён. Кармленне малаком у кошак канчаецца праз 8—10 тыдняў па нараджэнні кацянят, пасля чаго яны ўжо могуць харчавацца мясам. Коткі лічацца ідэальнымі маці, але ніводная не будзе выходжваць хворую патомства, у такім разе яна кідае непаўнавартасных кацянят і ідзе з гнязда. Лічыцца, што каты, знайшоўшы гняздо з безабароннымі кацянятамі (калі маці-котка, напрыклад, на паляванні), душаць іх. Аднак такія паводзіны больш уласцівы бадзяжным і вясковым катам, у сітуацыі, калі невядомы бацька. Калі жывёлы ўтрымліваюцца ва ўмовах, калі ў патомства адзін вызначаны бацька, паводзіны ката зусім іншыя: ён з’яўляецца для сваіх нашчадкаў абаронцам і даглядае сваё патомства разам з коткай. Некаторыя каты могуць узяць на сябе абавязкі па доглядзе і абароне кацянят у выпадку гібелі маці-коткі<ref>{{cite web| author =Sarah Hartwell| date =2002| url =http://www.messybeast.com/kill_kit.htm| title =Cats that Kill Kittens| publisher =Messybeast.com Cat Resource Archive| access-date =2010-05-26| lang =англ.| description =Some males also become excellent and trustworthy kitten-sitters.| archive-url =https://www.webcitation.org/67mDZ3zuN?url=http://www.messybeast.com/kill_kit.htm| archive-date =2012-05-19}}</ref>. == Здароўе ката == [[Файл:Siamese cat 2.jpg|thumb|220px|left|Сіямскі кот.]] Сярэдні век жыцця катоў складае 14 гадоў<ref>{{cite web |author = E. J. Taylor, C. Adams and R. Neville |date = 1995 |url = http://journals.cambridge.org/action/displayFulltext?type=1&fid=789760&jid=PNS&volumeId=54&issueId=03&aid=789752&bodyId=&membershipNumber=&societyETOCSession= |title = Some nutritional aspects of ageing in dogs and cats, Proceedings of the Nutrition Society, 54, 645—656 |publisher = Cambridge University Press |access-date = 2010-05-24 |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDZhjII?url=http://journals.cambridge.org/download.php?file=%2FPNS%2FPNS54_03%2FS002966519500067Xa.pdf |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>. Разам з тым, вядомы выпадак, калі кот па мянушцы [[Крым Паф]] дажыў да 38 гадоў<ref name=G2010>{{cite book |title=Guinness World Records 2010 |year=2010 |publisher=Bantam; Reprint edition |page=320 |quote=The oldest cat ever was Creme Puff, who was born on August 3, 1967 and lived until August 6, 2005--38 years and 3 days in total. | url=https://books.google.com/books?id=hLYzvUvPL3MC&pg=PA320&lpg=PA320&hl=en&ei=E7FATPjJLMG78gaqwJyZDw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCoQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false |isbn=978-0553593372 }}</ref><ref>{{cite news |author=Jessica Warren |title=Caterack Dies - World's Oldest Cat Was 30! |url=http://www.nationalledger.com/cgi-bin/artman/exec/view.cgi?archive=42&num=28649 |quote=A report from MSNBC News notes that the oldest cat ever recorded was a 38-year-old feline named Creme Puff, according to a rep from Guinness World Records. |work=The National Ledger |date=Oct 23, 2009 |access-date=2011-01-06 |archive-url=https://archive.today/20120909030904/http://www.nationalledger.com/cgi-bin/artman/exec/view.cgi?archive=42&num=28649 |archive-date=9 верасня 2012 |url-status=dead }}</ref>. На студзень 2011 года самай старой лічылася кошка Люсі. Яна жыла ў [[Вялікабрытанія|брытанскай]] сям’і і адсвяткавала сваё 39-годдзе. Як расказаў гаспадар жывёлы Біл Томас, котка нарадзілася ў [[1972]] годзе. Прадстаўнікі [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігі рэкордаў Гінэса]] афіцыйна прызналі, што Люсі — самая старая прадстаўніца свайго падвіду ў свеце<ref>{{cite web| url =http://www.dailymail.co.uk/news/article-1344271/Can-Lucy-39-really-oldest-cat-world.html/displayFulltext?type=1&fid=789760&jid=PNS&volumeId=54&issueId=03&aid=789752&bodyId=&membershipNumber=&societyETOCSession=| title =Can Lucy, 39, really be the oldest cat in the world? (Or is it just a shaggy dog story?)| publisher =Daily Mail Reporter| access-date =2011-02-17| archive-url =https://www.webcitation.org/67mDaL1tn?url=http://www.dailymail.co.uk/news/index.html| archive-date =2012-05-19}}</ref>. [[Кастрацыя]] катоў і [[Стэрылізацыя (размнажэнне)|стэрылізацыя]] катоў спрыяльна адбіваецца на іх здароўі, бо ў катоў-кастратаў не можа развіцца рак насеннікаў, а ў стэрыльных катоў — [[Карцынома эндаметрыя|рак маткі]] ці [[рак яечнікаў]], апроч таго і ў катоў і ў катоў зніжаецца рызыка захворвання ракам малочных залозаў<ref name="spay-neuter">{{cite web |url = http://www.aspca.org/pet-care/cat-care/spay-neuter.html |title = Cat care: Spay-neuter |year = 2009 |work = American Society for the Prevention of Cruelity to Animals |access-date = 2010-05-24 |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDcERos?url=http://www.aspca.org/pet-care/cat-care/spay-neuter.aspx |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>. Стэрылізацыя катоў да першай [[цечка|цечкі]] з’яўляецца прафілактыкай [[рак малочнай залозы|раку малочнай залозы]]<ref name="profilaktika_raka_1">{{cite web |url = http://www.zoovet.ru/text.php?newsid=21 |title = Диагностика и лечение новообразований молочных желёз у собак и кошек |publisher = Ветеринарная клиника «Зоовет» |access-date = 2010-05-24 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDcp2jb?url=http://www.zoovet.ru/text.php?newsid=21 |archive-date = 2012-05-19 }}</ref><ref name="profilaktika_raka">{{cite web |url = http://www.petsovet.ru/tips/detail.php?SECTION_ID=617&ELEMENT_ID=2418 |title = Рак молочной железы у кошек |work = Советы доктора Никола |publisher = Интернет зоомагазин ПетСовет |access-date = 2010-05-24 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDffzhU?url=http://www.petsovet.ru/tips/detail.php?SECTION_ID=617 |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>. Аднак кастрыраваныя каты часта пакутуюць ад мачакаменнай хваробы і схільныя да атлусцення<ref>{{cite web |url = http://www.animall.ru/node/1162 |title = Ожирение у кастрированных котов |work = Журнал «Друг» (кошки) 1998/4-5 |publisher = www.animall.ru |access-date = 2010-05-24 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDhly1x?url=http://www.animall.ru/node/1162 |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>. Ранняе пакладанне (ва ўзросце менш 8—9 месяцаў) можа прыводзіць да развіцця [[Мачакаменная хвароба|мачакаменнай хваробы]]<ref>{{cite web |author = Николаева Л. В. |url = http://www.bkvet.ru/castration_and_urolitiasis |title = Кастрация приводит к развитию мочекаменной болезни |publisher = Ветеринарная клиника «Белый Клык» |access-date = 2010-05-24 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDiKInu?url=http://www.bkvet.ru/castration_and_urolitiasis |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>. Век жыцця бяздомных катоў цяжка вызначыць дакладна. Аднак, згодна аднаму даследаванню, сярэдні ўзрост такіх жывёл складае 4,7 гадоў, пры тым, што частка бадзяжных катоў гіне яшчэ кацянятамі, хоць некаторыя могуць дажыць і да 10 гадоў<ref>{{cite journal |author1 = Levy JK |author2 = Gale DW |author3 = Gale LA |title = Evaluation of the effect of a long-term trap-neuter-return and adoption program on a free-roaming cat population |journal = J. Am. Vet. Med. Assoc. |volume = 222 |issue = 1 |pages = 42–6 |date=January 2003 |pmid = 12523478 |url = http://www.collierferalcatcoalition.org/tnr%20sources/javma.2003.222.pdf |format = PDF |doi = 10.2460/javma.2003.222.42 |issn = 0003-1488 |access-date = 7 снежня 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120523065049/http://www.collierferalcatcoalition.org/tnr%20sources/javma.2003.222.pdf |archive-date = 23 мая 2012 |url-status = dead }}</ref>. Ва ўмовах сучаснага горада бадзяжныя каты жывуць звычайна не больш за два гады, аднак у арганізаваных калоніях бадзяжныя стэрылізаваныя каты могуць жыць значна даўжэй. Па паведамленнях Брытанскага кацінага апякунскага фонду (''British Cat Action Trust''), самай старой з вядомых бадзяжных катоў было 19 гадоў. Самым старым бадзяжным катом быў 26-гадовы Марк, якім апекаваўся Дабрачынны саюз абароны катоў. === Хваробы катоў === У катоў могуць быць розныя праблемы са здароўем, уключаючы хваробы рознага характару, наяўнасць паразітаў, пашкоджанні і генетычныя расстройствы. Сярод кашэчых хвароб вылучаюць інфекцыйныя<ref>{{cite web| url =http://webmvc.com/bolezn/catdog1/klassifi.php| title =Классификация инфекционных болезней| access-date =2010-05-24| archive-url =https://www.webcitation.org/67mDjDxMV?url=http://webmvc.com/bolezn/catdog1/klassifi.php| archive-date =2012-05-19}}</ref> і ўнутраныя неінфекцыйныя, а таксама хірургічныя і акушэрска-гінекалагічныя. Асобную групу складаюць інвазійныя (паразітарныя) хваробы, да якіх ставяцца розныя [[гельмінтозы катоў]]. Паводле звестак спецыялістаў, у прыватнасці Каледжа ветэрынарнай медыцыны Корнэлскага ўніверсітэта, кішачныя паразіты з’яўляюцца агульнай праблемай здароўя ў катоў, 45 % катоў, зазвычай, заражаны гельмінтамі, такімі як ''Ollanulus tricuspis'', ''Physaloptera'', ''[[Анкіластомы|Ancylostoma]]'' і ''Uncinaria'', а таксама паразітычнымі [[Protista|пратыстамі]] — ''Giardia'' ([[лямбліі]]), ''Isospora'' (какцыдый). [[Нематоды|Круглыя чарвякі]] ''Toxascaris leonina'' і ''[[Toxocara cati]]'' па ацэнках спецыялістаў маюць пашыранасць ад 25 % да 75 %, а часцяком і вышэй, у кацянят. Некаторыя выгляды [[стужкавыя чарвякі|стужкавых чарвякоў]], якія заражаюць катоў, могуць выклікаць хваробы і ў людзей, калі не пільнавацца правіл гігіены<ref>[http://www.vet.cornell.edu/fhc/brochures/parasite.html Gastrointestinal Parasites in Cats]</ref>. Да найболей пашыраных захворванняў катоў адносяць: [[каліцывіроз]], [[Мікраспарыя|мікраспарыю]], [[Панлейкапенія|панлейкапенію]], [[Рынатрахеіт катоў|рынатрахеіт]], [[цукровы дыябет]], [[таксаплазмоз]] і [[каціны хламідыёз]]. Адным з найболей небяспечных захворванняў, якім можа інфекцыявацца і чалавек з’яўляецца [[таксаплазмоз]]. «Прафілактыка [[таксаплазмоз]]у абцяжарана, бо меры супраць заражэння катоў і чалавека, цяжка прымяняць на практыцы. Жывёлы, якія палююць на мышэй ці атрымліваюць у рацыёне сырое мяса (25 % куплёнага мяса заражана таксаплазмозам), пэўна будуць інфекцыяванымі»<ref>{{cite web| author =Владимиров Владимир| url =http://www.vetprofy.ru/toksaplazmos.php| title =Лечение токсоплазмоза у кошек| publisher =Московская городская ветеринарная помощь| access-date =2010-12-01| archive-url =https://www.webcitation.org/67mDk0Ycc?url=http://www.vetprofy.ru/toksaplazmos.php| archive-date =2012-05-19}}</ref>. Каты, як і многія іншыя сысуны, могуць хварэць на [[шаленства]], а таксама заразіць ім чалавека. Кату хвароба перадаецца праз укус хворай жывёлы (напрыклад, лісы). Інкубацыйны перыяд доўжыцца ад 2 да 24 тыдняў, але ў большасці выпадкаў сімптомы з’яўляюцца на 4—6 тыдні, жывёла гіне на 3—4 дзень іх праявы<ref>{{кніга |аўтар = Gary D. Norsworthy, Mitchell A. Crystal, Sharon Fooshee Grace, Larry P. Tilley |загаловак = The Feline Patient |спасылка = https://books.google.com/books?id=YDcrQ_mkt2cC&dq=cat+rabies&source=gbs_navlinks_s |выдавецтва = John Wiley and Sons |год = 2010 |старонак = 1052 |старонкі = 440-441 |isbn = 0813818486, 9780813818481 }}</ref>. Прафілактычная вакцынацыя можа зменшыць рызыку захворвання на шаленства і іншыя інфекцыйныя хваробы катоў. Аднак, у апошні час спецыялісты прыйшлі да высновы, што праблему вакцынацыі катоў мае трэба яшчэ даследаваць. З аднаго боку, прафілактычная [[вакцынацыя]] катоў можа папярэдзіць многія з інфекцыйных хвароб, а таксама папераджае заражэнне небяспечнымі інфекцыямі гаспадара жывёлы і членаў яго сям’і<ref>{{cite web |url = http://www.avma.org/issues/policy/vaccination_principles.asp |title = Vaccination Principles |work = AVMA policy |publisher = [[The American Veterinary Medical Association]] (AVMA) |access-date = 2011-01-23 |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDkUfr1?url=http://www.avma.org/issues/policy/vaccination_principles.asp |archive-date = 2012-05-19 }}<blockquote>Vaccination is a potent medical procedure with both risks and benefits. While there is evidence that some vaccines provide immunity beyond one year, revaccination of patients with sufficient immunity does not necessarily add to their disease protection and may increase the potential risk of post-vaccination adverse events.</blockquote></ref>. З іншага боку, было высветлена, што ў некаторых выпадках вакцынацыя, асабліва вакцынамі супраць віруса лейкаміі катоў і віруса шаленства, правацыруе захворванне катоў на саркому, таму прапануецца зменшыць да мінімуму вакцынацыю катоў<ref>{{cite web |url = http://www.vetmed.ucdavis.edu/vmth/small_animal/internal_medicine/vaccination_protocols.cfm |title = UC Davis VMTH Canine and Feline Vaccination Guidelines (Revised 11/09) |work = AVMA policy |publisher = UC Davis VMTH |access-date = 2011-01-23 |archive-url = https://www.webcitation.org/6OAohoM2o?url=http://www.vetmed.ucdavis.edu/vmth/small_animal/internal_medicine/vaccination_protocols.cfm |archive-date = 2014-03-18 }}<blockquote>In general, guidelines for vaccination of cats have been strongly influenced by the appearance of vaccine-associated sarcomas in cats, and in particular their epidemiologic association with feline leukemia virus vaccines and killed rabies virus vaccines. Thus, there is clear evidence for minimizing frequency of vaccination in cats.</blockquote></ref>. == Харчаванне == {{асноўны артыкул|{{нп3|Каціны корм|||cat food}}}} Каты — [[Драпежныя|драпежныя жывёлы]]. У адрозненне ад [[сабачыя|сабачых]] — сабак, ваўкоў, шакалаў, ліс, каётаў (якія з’яўляюцца [[Усёедныя|ўсёеднымі]], у сілу чаго часта разбаўляюць жывёльную ежу расліннай і могуць лёгка рабіцца вегетарыянцамі), каты звычайна спажываюць толькі мясную ежу, да якой прыстасаваны іх [[Страўнікава-кішачны тракт|стрававальны тракт]]<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6380542 Nutrition of the domestic cat, a mammalian carnivore.]{{ref-en}}</ref>. Перадусім, развітыя іклы дазваляюць разжоўваць ежу; доўгі і рухомы каціны [[язык]] мае па баках асаблівыя грудкі, якія дазваляюць аднімаць мяса ад шкілета ахвяры. Таксама гэтыя грудкі вылучаюць [[Кератыны|кератын]] і дапамагаюць пры мыцці. Пры жванні галава ката апускаецца ў бок сківіцы, якой кот жве. Паколькі абодва жавальныя мускулы слаба развіты, кот часта змяняе бок сківіцы, якой жве<ref>{{кніга |аўтар = Manfred Bürger |загаловак = Cats, the complete book |спасылка = https://books.google.com.au/books?id=AOssKBRDDQ8C&q=chewing.+Indeed,+it+often+requires+several+changes+from+side+to+side,+before+a+single&dq=chewing.+Indeed,+it+often+requires+several+changes+from+side+to+side,+before+a+single&hl=ru&ei=C44CTa-5MIWZOsmZ1KYB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCQQ6AEwAA |выдавецтва = Exeter Books : distributed by Bookthrift |год = 1980 |старонак = 250 |старонкі = 90 |isbn = 0896730379, 9780896730373 }}</ref>. [[Кішачнік]] у ката, як і ў шмат якіх [[Драпежныя жывёлы|драпежных жывёл]], досыць кароткі і не перавышае ў даўжыню 1,8 м. Каціны страўнік выконвае функцыю стрававання, прытым кату трэба перыядычна чысціць яго ад часцінак ежы, якая не пераварваецца: костак, сухажылляў і ўласнай поўсці. Ачышчэнне страўніка забяспечваецца [[рыгота]]й, гэта звычайны ахоўны рэфлекс, але таксама можа быць сімптомам хваробы<ref>{{кніга |аўтар = Gary D. Norsworthy, Mitchell Crystal, Sharon Fooshee Grace |загаловак = The feline patient |спасылка = https://books.google.com.au/books?id=_aSMmFN4TQYC&pg=PA329&dq=cat+vomiting&hl=ru&ei=7JECTYOnO4qeOriV9IsH&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDkQ6AEwAw#v=onepage&q=cat%20vomiting&f=false |выдавецтва = Wiley-Blackwell |год = 2006 |старонак = 776 |старонкі = 329 |isbn = 0781762685, 9780781762687 }}</ref>. Пажадана для прадухілення закупоркі страўніка ката валасянымі шарыкамі даваць кату зялёную адмыслова прарошчаную пшаніцу<ref>{{кніга |аўтар = Pam Johnson-Bennett, Pam Johnson |загаловак = Cat love: understanding the needs and nature of your cat |спасылка = https://books.google.com.au/books?id=7IZGAAAAYAAJ&q=Yogurt.+A+tablespoon+of+yogurt+is+a+wonderful+and+healthy+snack.+Buy+plain,+unflavored+yogurt+%E2%80%94+your+cat+won%27t+miss+the+fruit+flavors.&dq=Yogurt.+A+tablespoon+of+yogurt+is+a+wonderful+and+healthy+snack.+Buy+plain,+unflavored+yogurt+%E2%80%94+your+cat+won%27t+miss+the+fruit+flavors.&hl=ru&ei=uaECTfiNKcrrOdnlzbsE&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCIQ6AEwAA |выдавецтва = Storey Communications |год = 1990 |старонак = 247 |старонкі = 77 |isbn = 0882665944, 9780882665948 }}</ref>. Паўторна здзічэлыя каты, а таксама каты, якія маюць доступ за межы дома, харчуюцца дробнай здабычай, пераважна грызунамі і птушкамі. Нават каты, якім гаспадары даюць паўнавартаснае харчаванне, палююць на дробных сысуноў, птушак, амфібій, рэптылій, рыб і беспазваночных, калі маюць выхад за межы дома<ref name=Woods>{{cite journal |author=Woods M, McDonald RA, Harris S. |title=Predation of wildlife by domestic cats Felis catus in Great Britain |journal=Mammal Review |volume=23 |issue=2 |pages=174–188 |year=2003 |doi=10.1046/j.1365-2907.2003.00017.x |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1365-2907.2003.00017.x }}</ref><ref>{{cite journal |author=Robertson ID |title=Survey of predation by domestic cats |journal=Aust. Vet. J. |volume=76 |issue=8 |pages=551–4 |date=August 1998 |pmid=9741724 |doi=10.1111/j.1751-0813.1998.tb10214.x |first1=ID |issn=0005-0423}}</ref>. Звычайна каты харчуюцца невялікімі порцыямі некалькі разоў на дзень.<ref name=Bradshaw>{{cite journal |author1=Bradshaw JW |author2=Goodwin D |author3=Legrand-Defrétin V |author4=Nott HM |title=Food selection by the domestic cat, an obligate carnivore |url=https://archive.org/details/sim_comparative-biochemistry-and-physiology-part-a-physiology_1996-07_114a_3/page/205 |journal=Comp. Biochem. Physiol. A Physiol. |volume=114 |issue=3 |pages=205–9 |date=July 1996 |pmid=8759144 |doi=10.1016/0300-9629(95)02133-7 |issn=1096-4940}}</ref>. [[Файл:Chloe-eats-wheatgrass-2889.jpg|thumb|left|200px|Кот есць прарошчаную пшаніцу.]] Катоў нельга пазбаўляць мясной ежы, бо з расліннай ежы немагчыма сінтэзаваць усе патрэбныя ім [[амінакіслоты]]. Адно з найболей важных рэчываў для катоў — [[таўрын]], адсутнасць якога ў рацыёне прыводзіць да пагаршэння здароўя і можа выклікаць слепату з-за дэградацыі цэнтральнай вобласці сятчаткі. Каровіна [[малако]] дрэнная крыніца таўрыну, акрамя таго, большасць катоў хварэюць на [[непераноснасць лактозы]], а спажыванне малака прыводзіць да расстройства стрававання ў катоў<ref>{{кніга |аўтар = Jennifer A. Coscia, Don Hamilton |загаловак = The Holistic Cat: A Complete Guide to Wellness for a Healthier, Happier Cat |спасылка = https://books.google.com.au/books?id=koO55THXBCMC&pg=PA94&dq=non-lactose+milk+cats&hl=ru&ei=7pYCTaD7Gs2gOtiDpKYB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CFAQ6AEwCA#v=onepage&q&f=false |выдавецтва = North Atlantic Books |год = 2009 |старонак = 201 |старонкі = 94 |isbn = 1556437668, 9781556437663 }}</ref>. Кату трэба [[Рэтынол|вітамін A]], змешчаны ў жывёльнай ежы, бо, у адрозненне ад многіх іншых жывёл, кот не можа сінтэзаваць яго з [[бэта-каратын]]у (таксама называецца [[Правітаміны|правітамінам]] вітаміну А)<ref>{{кніга|аўтар =Фогель А., Шнайдер Х.Э. |частка =Питание кошки |загаловак = Советы любителям кошек|арыгінал =dr. Annemarie Vogel, dr.heinz-Eberhard Schneider Ratschläge für den Katzenfreud |адказны =ред. и предисл. канд. биол. наук С.К. Клумова |месца =М |выдавецтва = Лесн. пром-сть|год =1987 |старонкі =170 |старонак =335 }}</ref><ref>Shawn Messonnier — ''Natural health Bible for dogs & cats : your A-Z guide to over 200 conditions, herbs, vitamins, and supplements'', стр. 161 — Prima Pets, 2000 — ISBN 0-7615-2673-0</ref>, — для гэтага трэба [[Ферменты|фермент]], якога ў арганізме ката няма<ref>{{кніга |аўтар = Benjamin Charles Gruenberg, Nelson Eldred Bingham |загаловак = Biology and man |выдавецтва = Ginn and company |год = 1944 |старонак = 718 |старонкі = 110 }}</ref>. Як і ва многіх іншых сысуноў, [[вітамін C]] сінтэзуецца ў арганізме ката з [[Глюкоза|глюкозы]]<ref>Ann Wortinger — ''Nutrition for veterinary technicians and nurses'', стр. 46 — Blackwell, 2007 — ISBN 0-8138-2913-5</ref>. Часам каты прыстасоўваюцца да некаторых відаў чалавечай ежы, аднак такая ежа шкодная для ката і можа справацыраваць рад хвароб (напрыклад, [[мачакаменная хвароба|мачакаменную хваробу]], [[ныркавая недастатковасць|хранічную ныркавую недастатковасць]]), а ўжыванне [[шакалад]]у, какавы, кавы можа нават прывесці да цяжкага атручвання і гібелі жывёлы<ref>{{кніга |аўтар = James B. Lawhead,MeeCee Baker |загаловак = Introduction to veterinary science |спасылка = https://books.google.com.au/books?id=ArYnRIAAOCoC&pg=PA195&dq=chocolate+may+cause+disease+in+cats&hl=ru&ei=BJ0CTbixDMKEOo_usaYB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCUQ6AEwAA#v=onepage&q=chocolate%20may%20cause%20disease%20in%20cats&f=false |выдавецтва = Cengage Learning |год = 2005 |старонак = 327 |старонкі = 195 |isbn = 076683302X, 9780766833029 }}<blockquote>Chocolate toxicity can be fatal. Cats happen to be very sensitive to a toxin in onions.</blockquote></ref><ref>{{кніга |аўтар = Michael W. Fox |загаловак = Cat Body, Cat Mind: Exploring Your Cat's Consciousness and Total Well-Being |спасылка = https://books.google.com.au/books?id=QREviOHZ3jMC&pg=PA190&dq=human+food+may+cause+disease+in+cats&hl=ru&ei=7ZsCTZ2GONGgOq7S-KYB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDQQ6AEwAw#v=onepage&q=human%20food%20may%20cause%20disease%20in%20cats&f=false |выдавецтва = Globe Pequot |старонак = 233 |старонкі = 190 |isbn = 1599210622, 9781599210629 }}{{Недаступная спасылка}}<blockquote>Problems arise when people get into the habit of giving their cats more than a taste of various human foods.</blockquote></ref>. Таксама некаторыя каты могуць есці ў нязначнай колькасці гародніну, садавіну, хлеб. Пажадана мець у рацыёне 1-2 чайныя лыжкі тварагу ці кефіру<ref>{{кніга |аўтар = Sandra Choron, Harry Choron, Arden Moore |загаловак = Planet Cat: A CAT-alog |спасылка = https://books.google.com.au/books?id=shAHJQwXslYC&printsec=frontcover&dq=Sandra+Choron,+Harry+Choron,+Arden+Moore+Planet+Cat:+A+CAT-alog&hl=ru&ei=4KYCTc2VM8PpOe72lJkC&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCIQ6AEwAA#v=onepage&q=The%206%20Nutritional%20Needs%20of%20Cats%20Cats%20are%20classified%20as%20obligate%20carnivores%20%E2%80%94%20big%20meat%20eaters%2C%20that%20is%20%E2%80%94%20but%20some%20felines%20won%27t%20turn%20down%20an%20occasional%20non-meat%20selection%2C%20such%20as%20grass%2C%20green%20beans%2C%20or%20yogurt.&f=false |выдавецтва = Houghton Mifflin Harcourt |год = 2007 |старонак = 424 |старонкі = 202 |isbn = 0618812598, 9780618812592 }}</ref><ref>{{кніга |аўтар = Pam Johnson-Bennett, Pam Johnson |загаловак = Cat love: understanding the needs and nature of your cat |спасылка = http://www.google.com.au/search?hl=ru&tbo=1&tbs=bks%3A1&q=Yogurt.+A+tablespoon+of+yogurt+is+a+wonderful+and+healthy+snack.+Buy+plain%2C+unflavored+yogurt+%E2%80%94+your+cat+won%27t+miss+the+fruit+flavors.&btnG=%D0%9F%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%BA&aq=f&aqi=&aql=&oq=&gs_rfai= |выдавецтва = Storey Communications |год = 1990 |старонак = 247 |старонкі = 77 |isbn = 0882665944, 9780882665948 }}<blockquote>A tablespoon of yogurt is a wonderful and healthy snack. Buy plain, unflavored yogurt — your cat won’t miss the fruit flavors.</blockquote></ref>. Для паляпшэння працы стрававальнай сістэмы і для таго, каб выклікаць рыготу, што ачышчае страўнік ад шэрсці, каты перыядычна глытаюць траву, лісце і маладыя парасткі раслін. Калі няма прыдатнай травы каты могуць аб’ядаць, напрыклад, пялёсткі [[ружа|руж]]. Часам, калі не стае [[Біялагічна значныя элементы|мікраэлементаў]] у ежы, каты могуць есці зямлю<ref>{{cite web |url = http://www.siam-orikatz.de/Soveti.html |title = Несколько советов: о питании |access-date = 2010-07-04 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDl0pxi?url=http://www.siam-orikatz.de/Soveti.html |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>. У апошнія гады катоў, якія жывуць у дамах, часта кормяць адмысловым гатовым {{нп3|каціны корм|каціным кормам||cat food}}, што ўтрымлівае патрэбны дзённы рацыён бялкоў, вітамінаў, амінакіслот і мікраэлементаў, у залежнасці ад іх узросту, полу, вагі і здароўя<ref>{{Артыкул|спасылка=https://mdpi-res.com/d_attachment/animals/animals-09-00372/article_deploy/animals-09-00372.pdf?version=1560933574|аўтар=Raúl A. Alegría-Morán , Sergio A. Guzmán-Pino , Juan I. Egaña, Valeria Sotomayor and Jaime Figueroa|загаловак=Food Preferences in Cats: Effect of Dietary Composition and Intrinsic Variables on Diet Selection|год=2019|мова=en|выданне=[https://www.mdpi.com/journal/animals Animals]|тып=артыкул|старонкі=2|doi=10.3390}}</ref>. Нястачу мікраэлементаў можа пакрываць {{Нп3|попел|3=fr|4=Cendre}} (мінеральныя рэчывы, якія застаюцца пры спальванні 100 гр. корму), які з’яўляецца крыніцай магнію і звязаных з ім мінералаў, таму вытворцы кармоў дадаюць яго<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://whiskas.ru/articles/zachem-v-sostave-korma-zlaki-i-zola/|title=Зачем в составе корма для кошек злаки и зола?|website=whiskas.ru|access-date=2023-08-16}}</ref>. == Гігіена == [[Файл:Cat claw closeup.jpg|thumb|200px|Каціны кіпцюр.]] Каты вельмі [[Гігіена|ахайныя]]. Яны мыюцца, вылізваючы сваю поўсць, не менш дзесяці разоў на дзень. Ахайнасць з’яўляецца [[інстынкт]]ыўнай ва ўсіх каціных: чысціня цела трэба пры паляванні, каб ахвяра не магла ўчуць драпежніка<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.newscientist.com/lastword/mg25934481-500-why-do-cats-wash-themselves-while-dogs-dont/|title=Why do cats wash themselves, while dogs don’t?|website=New Scientist|access-date=2023-08-16}}</ref>. Каты часта любяць вылізваць сваіх суродзічаў і чалавека, аднак кампаненты іх сліны выклікаюць у некаторых людзей алергію. Многія каты часта адрыгаюць {{Нп3|Безаар|трыхабезаар|ru|Безоар}} — поўсць, што сабралася ў страўніку ад вылізвання. Даўгашэрсныя каты часцей так робяць, чым караткашэрсныя. Прафілактыка ўтварэння трыхабезаараў палягае ў кармленні ката спецыяльнымі кармамі і лекамі, што спрыяюць вывядзенню поўсці са страўніка праз [[дэфекацыя|дэфекацыю]]<ref>{{кніга |аўтар = Debra Eldredge,Delbert G. Carlson,Liisa D. Carlson,Beth Adelman,James M. Giffin |загаловак = Cat owner's home veterinary handbook |адказны = Beth Adelman |спасылка = https://books.google.com.au/books?id=yjHrgg4pmngC&pg=PA273&dq=cat+Bezoar&hl=ru&ei=iacCTa2qEI-bOpKB6aYB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CDYQ6AEwBA#v=onepage&q=cat%20Bezoar&f=false |выдавецтва = John Wiley and Sons |год = 2007 |старонак = 626 |старонкі = 273 |isbn = 047009530X, 9780470095300 }}<blockquote>As cats groom their coat, they pick up and swallow hair. The hair forms tubular wads. Other material, such as wool, may be incorporated into the wad of hair, resulting in the formation of a bezoar.</blockquote></ref>. Каты часта даглядаюць свае [[кіпцюр]]ы. У звычайных умовах задоўгія кіпцюры зразаюцца, бо кот лезе на дрэвы і бегае, а потым верхні, стары адмерлы [[рагавая абалонка|рагавы пласт]] здымаецца з кіпцюра пустой абалонкай. У няволі кот вострыць кіпцюры аб прадметы побач. У некаторых выпадках кіпцюры трэба стрыгчы, але пры гэтым важна не закрануць пульпу — [[Крывяносныя судзіны|крывяносную судзіну]], якая даходзіць практычна да кончыка кіпцюра<ref name="kogti">[http://www.kitty.ru/Care/Kogot.htm Стрижка когтей у кошек.]</ref>. [[Файл:Declawedcat.jpg|thumb|200px|Лапа ката пасля [[Аніхэктамія|аніхэктаміі]].]] Пры пэўных умовах урач можа рэкамендаваць выдаленне кіпцюроў — {{Нп3|Аніхэктамія|аніхэктамію|4=Onychectomy}}<ref>{{cite web| author =Кузнецов В.С.| url =http://www.vetdoctor.ru/lib/text_reader.php?specialization=1&category_id=34&text_id=89| title ="Мягкие Лапки" или спасение от кошачьих когтей| publisher =Vetdoctor.ru| access-date =2010-06-05| archive-url =https://www.webcitation.org/67mDldPKL?url=http://www.vetdoctor.ru/lib/text_reader.php?specialization=1| archive-date =2012-05-19}}</ref> — ці аперацыю па падразанні сухажылля пальцавага згінальніка, адмысловага механізма для ўцягвання і выпускання кіпцюроў ([[тэнданэктамія]]<ref>{{cite web| url =http://www.wcf.com.ua/kogti.html| title =Цап-царапки| publisher =WCF на Украине| access-date =2010-06-05| archive-url =https://www.webcitation.org/67mDmyc0c?url=http://www.wcf.com.ua/kogti.html| archive-date =2012-05-19}}</ref>). Аперацыі забаронены ў многіх еўрапейскіх краінах у рамках {{нп3|Еўрапейская канвенцыя па абароне праў жывёл-кампаньёнаў|Еўрапейскай канвенцыі па абароне праў жывёл-кампаньёнаў||European Convention for the Protection of Pet Animals}}<ref>{{cite web |url = http://conventions.coe.int/Treaty/EN/Treaties/Html/125.htm |title = European Convention for the Protection of Pet Animals (ETS No. 125), Explanatory Report |date = 13-11-1987 |publisher = Совет Европы |access-date = 2010-12-10 |lang = en |archive-date = 14 мая 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110514054310/http://conventions.coe.int/treaty/en/Treaties/Html/125.htm |url-status = dead }}<blockquote>Article 10 — Surgical operations 1. Surgical operations for the purpose of modifying the appearance of a pet animal or for other non-curative purposes shall be prohibited and, in particular: 1. the docking of tails; 2. the cropping of ears; 3. devocalisation; 4. declawing and defanging; 2. Exceptions to these prohibitions shall be permitted only: 1. if a veterinarian considers non-curative procedures necessary either for veterinary medical reasons or for the benefit of any particular animal; 2. to prevent reproduction. 3. a Operations in which the animal will or is likely to experience severe pain shall be carried out under anaesthesia only by a veterinarian or under his supervision. Operations for which no anaesthesia is required may be carried out by a person competent under national legislation.</blockquote> <blockquote>35. It was also agreed that the example in sub-paragraph 1.d of Article 10, relating to declawing, applied particularly to cats and dogs. 36. Surgical procedures are prohibited but may be carried out if: - deemed necessary by a veterinarian, either for veterinary medical reasons, or in the interest of the animal itself, such as the removal of dewclaws; - such procedures would prevent reproduction. 37. Such procedures must be carried out by a veterinarian, or at least under his supervision, and under anaesthesia if they are likely to cause severe pain to the animal. If no anaesthesia is required, the operation may be carried out by persons who are competent to do so under domestic law.</blockquote></ref>. Паводле правіл усіх міжнародных феліналагічных арганізацый, каты з выдаленымі кіпцюрамі не дапушчаюцца да ўдзелу ў выстаўках катоў<ref>{{кніга |аўтар = Tilly Anger |загаловак = How to Be the Purrfect Guardian to Your Feline Companion |спасылка = https://books.google.com.au/books?id=p7jwgIwXV_kC&pg=PA70&dq=declawing,+tendonectomy+is+not+allowed&hl=ru&ei=9qkCTe_xMs-UOsDQvagB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCIQ6AEwAA#v=onepage&q=declawing%2C%20tendonectomy%20is%20not%20allowed&f=false |выдавецтва = Trafford Publishing |год = 2004 |старонак = 123 |старонкі = 70 |isbn = 1412042402, 9781412042406 }}<blockquote>CFA disapproves of declawing or tendonectomy surgery." A cat that has been declawed is considered mutilated and is not allowed in the show ring. The kitten/cat who has been declawed frequently falls or appears clumsy.</blockquote></ref>. Некаторыя каты самі ці з дапамогай чалавека прывучаюцца хадзіць на ўнітаз. == Псіхалогія == Некаторыя расліны, прыкладам [[Валерыяна лекавая|валерыяна]] ці [[Кацямятка каціная|каціная мята]], вылучаюць рэчывы, якія звычайна аказваюць на катоў (на кошак меней) уплыў, блізкі да [[Наркотык|наркатычнага]]<ref>Магчыма, да такога стану прыводзіць змешчаны ў клетках валерыяны [[барнеол]] — рэчыва, што адносіцца да [[Тэрпенавыя спірты|тэрпенавых спіртоў]] (Всё о лекарственных растениях на ваших грядках / Под ред. Раделова С. Ю. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2010. — С. 171. — 224 с. — ISBN 978-5-9603-0124-4)</ref>. Зрэшты, не ўсе каты рэагуюць на іх пах, і не на ўсіх катоў яны робяць аднолькавы ўплыў. У некаторых катоў валерыяна можа выклікаць атручванне. [[Файл:Котёнок у окна.jpg|thumb|left|Кацяня, сфатаграфаванае ў дождж ля акна.]] Як і астатнія [[плацэнтарныя]], кот мае выразную схільнасць да набыцця [[Умоўныя рэфлексы|ўмоўных рэфлексаў]] і добра паддаецца асобным выглядам [[Дрэсура|дрэсуры]], напрыклад, карыстацца стандартным унітазам. Было даказана, што каты навучаюцца метадам проб і памылак, пасярэдніцтвам назірання і імітацыі<ref name="thorndike">[https://web.archive.org/web/20080620223218/http://www.messybeast.com/intelligence.htm Thorndike’s Puzzle Box experiments noted]{{ref-en}}</ref><ref>{{артыкул | аўтар = Adler, H. M. | загаловак = Some Factors Of Observation Learning In Cats | выданне = Journal of Genetic Psychology | старонкі = 159-77 }}</ref><ref>{{артыкул | аўтар = Hart, Benjamin L. | загаловак = Learning Ability in Cats | выданне = Feline Practices | год = 1975 | нумар = 10—12 }}</ref><ref>{{артыкул | аўтар = Caro, T M, and M D Hauser | загаловак = Is There Teaching in Nonhuman Animals? | выданне = Quarterly Review of Biology | старонкі = 151—74 }}</ref><ref>{{артыкул | аўтар = John, E R, P Chesler, F Bartlett and I Victor | загаловак = Observation Learning in Cats | выданне = Science | старонкі = 1589—1591 }}</ref><ref>{{артыкул | аўтар = Pallaud, B | загаловак = Hypotheses On Mechanisms Underlying Observational Learning In Animals | мова = en | выданне = Behavioural Processes | год = 1984 | нумар = 9 | doi = 10.1016/0376-6357(84)90024-X }}</ref><ref>{{артыкул | аўтар = Doré, François Y | загаловак = Search Behaviour of Cats (Felis catus) in an Invisible Displacement Test: Cognition and Experience | мова = en | выданне = Canadian Journal of Psychology | старонкі = 359—370 | doi = 10.1037/h0084262 }}</ref><ref>{{артыкул | аўтар = Dumas, Claude | загаловак = Object Permanence in Cats (Felis catus): An Ecological Approach to the Study of Invisible Displacements | мова = en | выданне = Journal of Comparative Psychology | старонкі = 404—410 | doi = 10.1037/0735-7036.106.4.404 }}</ref><ref>{{cite journal | author1 = Dumas, Claude | author2 = Doré, François Y | title = Cognitive Development in Kittens (Felis catus): An Observational Study of Object Permanence and Sensorimotor Intelligence | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-comparative-psychology_1991-12_105_4/page/356 | lang = en | journal = Journal of Comparative Psychology | year = 1991 | volume = 105 | issue = 4 | pages = 357—365 | doi = 10.1037/0735-7036.105.4.357 }}</ref><ref>{{cite journal | author1 = Fiset, Sylvain | author2 = Doré, François Y | title = Spatial Encoding in Domestic Cats (Felis catus) | lang = en | journal = Journal of Experimental Psychology: Animal Behaviour Processes | year = 1996 | volume = 22 | pages = 420—437 | doi = 10.1037/0097-7403.22.4.420 }}</ref><ref>{{cite journal | author1 = Heishman, Miriam | author2 = Mindy Conant | author3 = Robert Pasnak | title = Human Analog Tests of the Sixth Stage of Object Permanence | lang = en | journal = Perceptual and Motor Skills | pages = 1059—68 | year = 1995 | volume = 80 | issue = 3 | doi = 10.2466/pms.1995.80.3c.1059 }}</ref>. Каты захоўваюць інфармацыю даўжэй, чым сабакі<ref>{{cite web| url =http://www.catsinternational.org/articles/training/the_intelligent_cat.html| title =Re-Directed Aggression Towards Other Cats| access-date =2010-06-01| archive-url =https://www.webcitation.org/67mDoL8qM?url=http://www.catsinternational.org/articles/training/the_intelligent_cat.html| archive-date =2012-05-19}}</ref>. На працягу аднаго эксперыменту было выяўлена, што каты маюць глядзельную памяць, параўнальную з глядзельнай памяццю малпаў<ref>[https://web.archive.org/web/20080821155903/http://www.nencki.gov.pl/pdf/an/vol65a/14.pdf Okujava et al., Acta Neurobiol Exp (Wars). 2005;65(2):205-11.]</ref>. У іншым эксперыменце па вызначэнні здольнасцей кароткатэрміновай рабочай памяці сабакі паказалі лепшы час (на 60 с), чым каты<ref>{{cite journal |author1 = Fiset, Sylvain |author2 = François Y Doré |year = 2006 |url = https://link.springer.com/article/10.1007/s10071-005-0005-4 |title = Duration of cats' (''Felis catus'') working memory for disappearing objects |journal = Animal Cognition |volume = 9 |issue=1 |pages=62—70 |doi=10.1007/s10071-005-0005-4 |publisher = Springer Berlin }}</ref>. Каты, перад якімі ставілі па чарзе простыя і складаныя заданні, хутчэй развязвалі складаныя заданні, чым каты, перад якімі ставілі толькі складаныя заданні. Так, адзін кот, перад якім ставілі для рашэння толькі складаныя заданні, так і не навучыўся развязваць ніякіх, нягледзячы на 600 спроб. Калі катам даваць для выканання толькі складаныя заданні, з чым каты не могуць сутыкацца ў прыродзе, дык яны губляюць матывацыю<ref>{{cite web| author =Sarah Hartwell| url =http://www.messybeast.com/intelligence.htm| title =How Intelligent Are Cats?| publisher =MESSYBEAST| access-date =2010-05-31| archive-url =https://web.archive.org/web/20080620223218/http://www.messybeast.com/intelligence.htm| archive-date =2008-06-20}}<blockquote>Cats that are given a mix of simple and tough problems catch on faster to the tough problems than do cats who are given a straight course of nothing but the tough problems. … In certain types of test, intelligent cats are content to underachieve — a problem with the design of the test, not with the cats' intelligence!</blockquote></ref>. === Асаблівасці паводзін === Каты захоўваюць энергію з дапамогай сну ў большай меры, чым большасць жывёл. Працягласць сну ў суткі складае 12—16 гадзін. Некаторыя каты спяць па 20 гадзін у суткі, але сярэдняя працягласць сну складае 13—14 гадзін у суткі. Падчас сну ў катоў перыядычна настае [[фаза хуткага сну]], якая суправаджаецца быстрымі рухамі вачэй і скарачэннем мускулаў, што сведчыць пра тое, што каты ўмеюць сніць сны<ref>{{Cite journal | doi = 10.1016/0166-2236(79)90110-3 | issn = 0166-2236 | volume = 2 | pages = 280–282 | last = Jouvet | first = Michel | title = What does a cat dream about? | journal = Trends in Neurosciences | year = 1979 | url = https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0166223679901103?via%3Dihub }}</ref>. Доўгая працягласць сну катоў таксама звязана з тым, што ў звыклым для чалавека разуменні, яны зусім не спяць, а хутчэй дрэмлюць. Ува сне ў іх практычна не зніжаюць сваёй актыўнасці органы пачуццяў (акрамя зроку), і каты працягваюць сачыць за сітуацыяй вакол. === Сістэма знакаў і самавыяўленне ў паводзінах === {{Listen | filename = Meow.ogg | title = Запіс кацінага мяўкання | description = | format=[[Ogg]] }} Свойскія каты выкарыстоўваюць шмат размаітых гукавых сігналаў для камунікавання, уключаючы некалькі розных відаў мяўкання, [[варкатанне]], шыпенне, завыванне, свіст, бурчанне і іншыя<ref name=Moelk>{{Cite journal | volume = 57 | issue = 2 | pages = 184–205 | last = Moelk | first = Mildred | title = Vocalizing in the House-Cat; A Phonetic and Functional Study | journal=The American Journal of Psychology | year = 1944 | url = https://www.jstor.org/stable/1416947 | doi = 10.2307/1416947 }}</ref>. У залежнасці ад значэння інтанацыя мяўкання змяняецца. Каты звычайна '''''мяўкаюць''''' для таго, каб прыцягнуць увагу чалавека (напрыклад, для таго, каб пакармілі ці пагулялі)<ref>{{cite web |url = http://novosti-n.mk.ua/ukraine/read/?id=14780 |title = Кошки способны манипулировать инстинктами человека |access-date = 2009-09-07 |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDoshGO?url=http://novosti-n.mk.ua/ukraine/read/?id=14780 |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>. У [[Англія|Англіі]] мяўканне ката перадаюць як «''міу''», у [[Японія|Японіі]] — як «''[[ня]]''». Таксама мяўканне ката можа азначаць вітанне ці адчуванне хваробы. Некаторыя каты вельмі гаманкія, іншыя ж рэдка падаюць голас. Каты могуць надаваць свайму голасу каля сотні розных інтанацый (сабакі, да прыкладу, толькі каля дзесяці)<ref>{{cite web |url = http://www.ourkitten.ru/poved/ |title = Особенности поведения |access-date = 2009-09-07 |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDqMXmJ?url=http://www.ourkitten.ru/poved/ |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>. Некаторыя вельмі рэзкія і непрыемныя для чалавечага слыху: асабліва ў часе баёў паміж катамі за самку ці ў часе спаравання. Разам з тым для зносін паміж сабой каты рэдка мяўкаюць, затое маюць зносіны праз сістэму знакаў, якая мае шырокі дыяпазон гукаў, рухаў цела, паглядаў. Кацяняты пры нараджэнні выдаюць тонкі піск, прытым вядома, што звычайна кацяняты клічуць маці [[ультрагук|ультрагукавымі сігналамі]]<ref name="miau">{{cite web |url = http://wavygold.ru/allarticles/onearticle/article/chto-znachit-mjau/ |title = Что значит "мяу"? |access-date = 2009-09-07 |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDqsO7w?url=http://wavygold.ru/allarticles/onearticle/article/chto-znachit-mjau/ |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>. Некаторыя дарослыя каты, асабліва тыя, хто рэдка трэніруе свой голас, могуць таксама выдаваць піск замест мяўкання<ref name="miau" />. Як і іншыя [[малыя каты]], свойскія каты могуць '''''варкатаць''''' (інакш кажучы, «курняўкаць» ці «муркаць») — гэта звычайна азначае, што жывёла задаволена. Каты часта варкочуць сярод суродзічаў: калі кот сустракае сваіх кацянят. Да нядаўніх пор высоўваліся розныя тэорыі пра тое, як варкочуць каты: біццё крыві аб [[аорта|аорту]], ваганні звязак пры ўдыху і выдыху ці ваганні ў саміх лёгкіх. Сёння лічыцца, што варкатанне — вынік рытмічных ваганняў у кацінай [[гартань|гартані]]. Каты могуць мяўкаць і варкатаць адначасна; зрэшты, гэта характэрна толькі для гаманкіх асобін. У дадатак да варкатання давольны кот можа напалову прыжмурыць [[вочы]]. Вядома, што каты могуць варкатаць для самазаспакаення. Часам варкатанне можа быць прыкметай хваробы ў ката, напрыклад пры хваробе сэрца, калі кот «расказвае» гаспадару пра сваю хваробу. [[Файл:GAto.jpg|thumb|left|250px|Кот пагрозліва выгінае спіну і шыпіць.]] У стане спалоху і агрэсіі каты могуць чмыхаць, шыпець ці ў рэдкіх выпадках выць. Пры гэтым жывёла звычайна выгінае спіну і хвост, узнімае дыбам поўсць і прыціскае вушы да галавы. Некаторыя каты і кошкі могуць выдаваць пагрозлівы рык, які нагадвае сабачы, што служыць прыкметай надзвычайнага гневу і раздражнення. Каты таксама могуць выдаваць адрывістае «цвырканне» пры назіранні за здабычай або для выражэння зацікаўленасці да нечага пры стасунках з людзьмі. Часам гэты гук бывае звернуты да недасягальнай здабычы, і невядома, ці з’яўляецца ён гукам пагрозы, выразам прыкрасці ці спробай пераймаць птушыныя спевы. Аднак такія гукі характэрныя хутчэй для паўторна здзічэлых катоў, якія жывуць калоніямі. Такія гукі выдаюць, напрыклад, курыльскія бабтэйлы і анаталійскія каты, таму ім далі мянушку «цвыркуны»<ref>{{артыкул |аўтар = Арушанян Заринэ Лоренцовна |загаловак = Анатолийская кошка в свете доместикации |выданне = Кошки.info |месца = Москва |год = 2009 |нумар = 2 |старонкі = 20-22 }}</ref>. У некаторых навукова-папулярных відэа сцвярджаецца, што гэтыя гукі з’яўляюцца вынікам перабольшанага сківічнага рэфлексу (то-бок кот загадзя спрабуе рабіць рухі сківіцай, нібы здабыча ўжо ў ягонай пашчы)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=nodhpX0s_NY&t=10m13s Дикий нрав кошек. Познавательное видео. 10:13-10:42]</ref>. Хвост таксама важны выяўленчы сродак: спакойны загорнуты вакол цела ці высока падняты хвост азначае міралюбівы настрой. Кот можа падрыгваць кончыкам хваста ў выпадку ўзрушанасці ці зацікаўленасці. У стане злосці хвост ката пачынае біцца. Калі кот лашчыцца, задаволены, ён можа рабіць па чарзе паступальныя рухі пярэднімі лапамі, выпускаючы і ўцягваючы кіпцюры. Гэты рух завецца «'''''малочная хада'''''» — такім рухам кацяняты стымулююць вылучэнне малака з матчыных саскоў. Часам «малочная хада» суправаджаецца выразным прыцмокваннем ката. Некаторыя каты здзяйсняюць «малочную хаду», калі іх лашчаць, іншыя могуць рабіць гэта самастойна, уткнуўшыся мордай у пухнатую рэч, але ў любым разе гэта значыць, што кот вельмі задаволены. У некаторых катоў можна справакаваць «малочную хаду» перайманнем з дапамогай уласных пальцаў кісці — калі кот у спрыяльным духу, ён можа адказаць узаемным рухам. «Малочная хада», зазвычай, суправаджаецца варкатаннем. Акрамя гэтага, калі кот спіць, выцягнуўшыся і раскінуўшы лапы, то пры пагладжванні многа якія каты выцягваюцца яшчэ мацней, выпускаючы пры гэтым кіпцюры і часам выдаючы гукі, падобныя на варкатанне. Аднак варкатанне само па сабе не заўсёды азначае, што кот задаволены<ref>{{cite web |url = http://mau.ru/pub/talk/?p=mur03 |title = Что у кошки на уме? |author = H. Непомнящий |access-date = 2010-06-01 |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDs1y7P?url=http://mau.ru/pub/talk/?p=mur03 |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>. === Паляванне === Свойскіх катоў часта завуць дасканалымі [[Драпежніцтва|драпежнікамі]]. Гэты від вельмі лёгка прыстасоўваецца да зменлівага навакольнага асяроддзя і мае добры зрок, яны — умелыя паляўнічыя<ref>[http://www.environmentalgraffiti.com/animals/news-most-damaging-invasive-species-united-states Why Cats Are a Threat to Our Ecosystem] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100619200821/http://www.environmentalgraffiti.com/animals/news-most-damaging-invasive-species-united-states |date=19 чэрвеня 2010 }}<blockquote>Cats are a very adaptable species that have excellent eyesight and are skilled hunters. Their numbers and their natural hunting skills make them extremely damaging to the ecosystem.</blockquote></ref>. Як паказалі даследаванні, якімі былі ахоплены як каты, якія жывуць у доме, так і бадзяжныя, у сярэднім адзін кот на працягу аднаго года ловіць 57 дробных жывёл<ref>[http://www.abcbirds.org/abcprograms/policy/cats/materials/predation.pdf Domestic cat predation on birds and other wildlife] (pdf){{ref-en}}</ref><ref>{{cite web|author=Robbie A. McDonald и др.|date=2003-05-27|url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/118839928/abstract?CRETRY=1&SRETRY=0|title=Predation of wildlife by domestic cats Felis catus in Great Britain|publisher=Mammal Review|access-date=2010-06-26|archive-url=https://www.webcitation.org/67mDtmvNg?url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1365-2907.2003.00017.x/abstract|archive-date=2012-05-19}}<blockquote>… Based on the proportion of cats bringing home at least one prey item and the back-transformed means, a British population of approximately 9 million cats was estimated to have brought home in the order of 92 (85-100) million prey items in the period of this survey, including 57 (52-63) million mammals, 27 (25-29) million birds and 5 (4-6) million reptiles and amphibians.</blockquote></ref>. Дагэтуль каты лічацца лепшым сродкам барацьбы з грызунамі, пра што сведчыць гісторыя знакамітага брытанскага ката [[Хамфры (кот)|Хамфры]], які афіцыйна быў на службе пры рэзідэнцыі прэм’ер-міністра Вялікабрытаніі. На [[пацук]]оў каты палююць рэдка. Шэрыя пацукі, якія прыйшлі ў Еўропу з Азіі, адрозніваюцца буйным памерам, агрэсіўнасцю і спрытам, таму большасць катоў іх баіцца<ref>{{cite web| author =Ксения Лисун| date =2008-01-08| url =http://www.pressa.irk.ru/number1/2008/01/012001.html| title =Хитра, вынослива, способна на многое| publisher ="Номер один"| access-date =2010-06-26| lang =ru| archive-url =https://www.webcitation.org/6OAoib2vx?url=http://baikalpress.ru/number1/2008/01/012001.html| archive-date =2014-03-18}}</ref>. Тым не менш, ёсць каты — прызнаныя пацукаловы<ref>{{кніга |аўтар = Сетон-Томпсон, Эрнест |загаловак = Королевская Аналостанка |выдавецтва = Амфора |год = 2010 |старонак = 96 |isbn = 978-5-367-01564-5 }}</ref>. У адрозненне ад ільвоў, якія жывуць і палююць у [[прайд]]ах, каты палююць адны і ніколі не палююць групамі, з выняткам паляўнічых гульняў кацянят і кошкі-маці. У адрозненне ад сабак і [[воўк|ваўкоў]], якім трэба падтрымліваць моцны пах свайго цела, каб паляваць разам, каты ўвесь час вылізваюць сваю поўсць для таго, каб не спудзіць сваім пахам здабычу. Кожны кот кантралюе сваю тэрыторыю<ref>{{cite web |url = http://petland.org.ua/mode-article/pge-379.html |title = Кошачья иерархия |access-date = 2010-06-27 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDubeSE?url=http://petland.org.ua/mode-article/pge-379.html |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>: актыўныя самцы заваёўваюць вялікую тэрыторыю. На вёсцы пад кантролем жывёлы знаходзіцца ўвесь гаспадарскі двор. Тым не менш заўсёды існуе «нейтральная тэрыторыя», на якой каты могуць сустрэцца без канфлікту і агрэсіі. Аднак з кантраляванай тэрыторыі кот наважна праганяе прыхадняў, пры гэтым сваю тэрыторыю бароняць не толькі самцы, але і самкі. Галодны кот адразу кідаецца на забітую здабычу і з’ядае яе; або кот гуляе са здабычай, перад тым, як з’есці: падкідвае яе, ловіць, суправаджаючы «рытуал» скокамі. Кот звычайна есць здабычу ў хованцы: дробных жывёл есць са скурай і поўсцю, буйных птушак спачатку абскубае, выплёўваючы пёры, што засядаюць у роце<ref>{{cite web |url = http://www.dsxsphinx.com/domashnyaya-koshka/ |title = Домашняя кошка |access-date = 2010-06-27 |lang = ru |url-status = dead }}</ref>. Усяго ў лік ахвяр катоў уваходзіць каля тысячы розных відаў, тым часам як вялікія каты ([[леў|львы]], тыгры і г.д.) палююць толькі на буйных сысуноў. Вынятак складае [[леапард]], які часта палюе на [[Зайцавыя|зайцоў]] і нават дробных грызуноў. Тактычныя прыёмы падчас палявання ў катоў такія самыя, як у [[тыгр]]аў і [[леапард]]аў: кот цікуе ахвяру і атакуе раптоўным скокам, імкнецца папасці доўгімі ікламі ў шыю, наносе смяротны ўдар па [[шыйныя пазванкі|шыйных пазванках]], ці, пашкоджвае [[дыхальнае горла]], выклікаючы [[асфіксія|асфіксію]]. Акрамя таго, каты ўмеюць пярэднімі лапамі лавіць рыбу ў праточнай вадзе. Калі ўсё ўдала, каты (і нават маленькія кацяняты, якія бачаць рыбу ўпершыню ў жыцці) кусаюць рыбу за галаву і ядуць пасля таго, як яна перастае біцца<ref>{{cite web |url = http://pets.to-var.com/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=7&Itemid=14 |title = Повадки кошек |access-date = 2010-06-27 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDwZJTx?url=http://pets.to-var.com/index.php?option=com_content |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Файл:chat-affut.JPG|center|200px]] |width="25%"|[[Файл:Ocicat-woodpecker.jpg|center|150px]] |width="25%"|[[Файл:Cat and mouse.jpg|center|150px]] |width="25%"|[[Файл:Kot po polowaniu (Aw58).JPG|center|200px]] |- |Кот у засадзе |Кот злавіў [[Дзятлы|дзятла]] |Кот злавіў [[Мышы|мыш]] |Кот пасля палявання |} === Гульня === У хатніх умовах каты любяць гуляць з невялікімі прадметамі: мячыкамі, палачкамі, скамечанай паперай, адмысловымі цацкамі. Нярэдка катоў вабяць падвешаныя прадметы, бо яны рухаюцца ў паветры, чым імітуецца паляванне ката на птушак. Асабліва схільныя да гульняў кацяняты, у якіх ужо ёсць паляўнічыя інстынкты, але яшчэ няма навыкаў палявання і дакладнай каардынацыі рухаў. Свойскія каты гуляюць у любым узросце, але кацяняты бываюць значна больш гуллівымі за вялікіх катоў, і могуць гуляць з любым прадметам: са званочкам, з шарыкам, што коціцца па падлозе, аборкай, тэлефонным провадам, нават са сваім хвастом і г.д. Любоў катоў да гульняў тлумачыцца з’явай [[неатэнія|неатэніі]] (дзяціннасці), што абумоўлена самім працэсам прыручэння ката. На найранейшых стадыях прыручэння чалавек адбіраў жывёл з прыкметамі неатэніі, калі ювенільныя (інфантыльныя) характарыстыкі пераважаюць над сталымі, у прыватнасці ў паводзінах, што спрыяе залежнасці ад чалавека<ref>[http://www.zooprice.ru/articles/detail.php?ID=99405 Арушанян З. Л., «''Большая покорность и неотения''», «И создал Бог кошку…» (часть 3)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120304172416/http://www.zooprice.ru/articles/detail.php?ID=99405 |date=4 сакавіка 2012 }}</ref>. === Стасункі з іншымі жывёламі === [[Файл:Black white cats.jpg|thumb|left|200px|Прыклад сацыяльных паводзін.]] Каты, якія жывуць у доме, могуць мірна суіснаваць як з іншымі катамі, так і з іншай свойскай жывёлай і жывёламі-кампаньёнамі, якія ў прыродзе з’яўляюцца іх ахвярамі. Так, калі да кацяняці ва ўзросце некалькіх тыдняў прынесці мыш, яны могуць на доўгі час захоўваць сяброўскія адносіны, аднак заўсёды існуе небяспека, што ў часе сумесных гульняў можа спрацаваць паляўнічы інстынкт<ref>{{кніга |аўтар = Gary M. Landsberg, Wayne L. Hunthausen, Lowell J. Ackerman |загаловак = Handbook of behavior problems of the dog and cat |спасылка = https://books.google.com/books?id=dXJRpmUG9aEC&pg=PA49&dq=Others+maintain+social+relationships+with+people+or+other+family+pets+throughout+life.+Approximately+15%25+of+cats+seem+resistant+to+socialization+with+humans.+Most+cats+adapt+well+to+sharing+a+home+or+apartment+with+people,+other+cats,&hl=en&ei=UbMCTamnEo6cOoPgtKYB&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCMQ6AEwAA#v=onepage&q=Others%20maintain%20social%20relationships%20with%20people%20or%20other%20family%20pets%20throughout%20life.%20Approximately%2015%25%20of%20cats%20seem%20resistant%20to%20socialization%20with%20humans.%20Most%20cats%20adapt%20well%20to%20sharing%20a%20home%20or%20apartment%20with%20people%2C%20other%20cats%2C&f=false |выдавецтва = Elsevier Health Sciences |год = 2003 |том = 1 |старонак = 554 |старонкі = 49 |isbn = 0702027103, 9780702027109 }}{{Недаступная спасылка}}<blockquote>Some cats are independent, with little desire for contact with humans and other cats. Others maintain social relationships with people or other family pets throughout life. Approximately 15 % of cats seem resistant to socialization with humans. Most cats adapt well to sharing a home or apartment with people, other cats, and other pets.</blockquote></ref>. Вельмі рэдка куры на вясковым двары робяцца іх ахвярамі, калі куратнік і двор уваходзяць у тэрыторыю ката, бо ён ахоўвае гэту тэрыторыю ад іншых катоў і дробных драпежнікаў. Цяжкія стасункі катоў і прыручаных сабак абумоўлены паляўнічымі інстынктамі: кожны сабака бачыць у каце, калі той уцякае, аб’ект пераследу і гоніць яго, пакуль не нагоніць ці кот не ўцячэ, часцей залезшы на недаступны прадмет. Вартаўнічыя і ваенныя сабакі часта забіваюць катоў; забіваюць катоў і бадзяжныя сабакі, але прычына гэтага застаецца невядомай — бадзяжныя сабакі забіваюць катоў нават без патрэбы ў ежы<ref>{{cite web|url=http://www.animalsprotectiontribune.ru/VetPat1.html|title=Статья: «Собаки как доминирующие хищники в экосистемах городов», авторы: Е.А Ильинский, С.О. Ильинская|language={{ru icon}}|publisher=Animalsprotectiontribune.ru|access-date=2009-08-04|archive-url=https://www.webcitation.org/67mDx7klB?url=http://www.animalsprotectiontribune.ru/VetPat1.html|archive-date=2012-05-19}}</ref>. Свойскія каты, як і любыя [[Інтрадукаваны выгляд|інтрадукаваныя]] драпежнікі, могуць нанесці сур’ёзную шкоду эндэмічным [[экасістэма]]м, асабліва калі каты былі інтрадукаваны (завезены) адносна нядаўна, і іншыя віды яшчэ не прыстасаваліся да іх. Паводле аспрэчанай<ref>Galbreath, Ross & Brown, Derek (2004): The tale of the lighthouse-keeper’s cat: Discovery and extinction of the Stephens Island wren (Traversia lyalli). Notornis 51(4): 193—200</ref><ref>Medway, David G. (2004): The land bird fauna of Stephens Island, New Zealand in the early 1890s, and the cause of its demise. Notornis 51(4): 201—211.</ref> у наш час легенды, у [[1894]] годзе кот наглядчыка маяка на [[Стывенс (востраў, Новая Зеландыя)|востраве Стывенс]] ля берагоў [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]] адзін знішчыў усю папуляцыю нелятучага [[Стэфенскі хмызняковы крапіўнік|стэфенскага хмызняковага крапіўніка]]<ref>{{cite web |url = http://www.notornis.org.nz/abstract.php?volume_issue=n51_4&first_page=193 |title = The tale of the lighthouse-keeper's cat: Discovery and extinction of the Stephens Island wren (Traversia lyalli) |author = R. Galbreath, D. Brown |date = 2004 |publisher = Notornis |access-date = 2010-12-10 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20081016025607/http://www.notornis.org.nz/abstract.php?volume_issue=n51_4&first_page=193 |archive-date = 16 кастрычніка 2008 |url-status = dead}}</ref>. Для змяншэння шкоды ад свойскіх катоў-паляўнічых выкарыстоўваецца [[Званочак для ката|званочак]] на нашыйнік. === Стасункі з чалавекам === [[Файл:Jean-Baptiste Perronneau - Magdaleine Pinceloup de la Grange, née de Parseval.jpg|thumb|right|180px|«''Вялікая Прынцэса Магдалена''» (з катом пароды [[Шартроз (кот)|шартроз]])<ref>Карціна [[Жан-Батыст Перона|Жана-Батыста Перона]] (1715—1783).</ref>]] З’яўляючыся адной з самых папулярных [[Жывёлы-кампаньёны|жывёл-кампаньёнаў]], кот знаходзіцца ў пастаянных дачыненнях з чалавекам, які ўплывае на паводзіны ката. Але нягледзячы на гэта, каты ўспрымаюць навакольны свет інтуітыўна і любяць рабіць усё па-свойму<ref>{{cite web |date = 2009-07-03 |url = http://www.enotalone.com/article/19743.html |title = Dogs Are Smarter Than Cats - Study |publisher = eNotAlone.com |access-date = 2010-05-31 |archive-url = https://www.webcitation.org/67mDyTbzt?url=http://www.enotalone.com/parenting/19743.html |archive-date = 2012-05-19 }}<blockquote>Hogben said that in spite of the fact that humans have had a huge impact on the behavior of cats, it is still not easy to understand them or how they percieve the world around them. Cats are very intuitive animals and like to do things their own way.</blockquote> </ref>. Як і некаторыя іншыя [[свойская жывёла|свойскія жывёлы]], каты і людзі маюць [[мутуалізм|мутуалістычныя]] дачыненні. Нягледзячы на тое, што каты даўно жывуць поруч з чалавекам, ступень іх прыручэння з’яўляецца прадметам спрэчкі. Спачатку дзікая жывёла знайшла адносна бяспечнае існаванне ў чалавечым селішчы ў абмен на тое, што кот знішчаў [[пацук]]оў і мышэй у збожжасховішчах. У адрозненне ад сабак, якія таксама могуць знішчаць грызуноў, кату не трэба гародніна, садавіна і іншая раслінная ежа. У сельскай мясцовасці некаторыя каты могуць нават выступаць у ролі [[пастух]]оў. Часта людзі трымаюць катоў у хаце і часам клапоцяцца пра іх, як пра маленькіх дзяцей. Да людзей каты лёгка прывязваюцца<ref>[http://www.interesdom.ru/articles.php?article_id=131 Одомашнивание кошки] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140223214643/http://www.interesdom.ru/articles.php?article_id=131|date=2014-02-23}}</ref>. Калі кот вельмі прывязаны да свайго гаспадара, ён можа пераняць некаторыя чалавечыя звычкі: лажыцца пад коўдру ў пасцель да гаспадара і т.п. Некаторыя каты могуць нават імітаваць інтанацыі чалавечага голасу; гэтымі гукамі яны могуць апавяшчаць гаспадара пра свае патрэбы. Многія ўладальнікі катоў адрозніваюцца фанатычнай прыхільнасцю да сваіх гадаванцаў, як ёсць і каты, бязмежна прывязаныя да гаспадара. Каты могуць выяўляць пачуцці і эмоцыі праз [[міміка|міміку]] і пагляд<ref name="andr">{{cite web |author = Владимир Андреев |date = 1989 г. |url = http://murlika.by.ru/behavior/behavior.htm |title = Занимательные, полезные и поучительные сведения по анатомии, физиологии и психологии |publisher = Издательство "Пламя" Нижний Новгород |access-date = 2010-06-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20040606091945/http://murlika.by.ru/behavior/behavior.htm |archive-date = 6 чэрвеня 2004 |url-status = dead}}</ref>. Методык апазнання падобных мімічных значэнняў яшчэ няма. Зазвычай, каты горш, чым сабакі, паддаюцца дрэсуры, аднак многія аматары катоў вучаць сваіх гадунцоў розным штукам, напрыклад, скокам па камандзе. Каты часта выступаюць у [[цырк]]у. З-за малых памераў, у большасці выпадкаў, каты не ўяўляюць небяспекі для чалавека, за выняткам [[алергія|алергіі]] ці інфекцыі (часам [[шаленства]]), якая трапляе праз разадраную скуру ці са слінай пры ўкусах. З небяспечных для чалавека інфекцый можна назваць [[таксаплазмоз]], якім кот можа заразіцца ад мышэй і пацукоў. [[Алергія]] на ферменты, што змяшчаюцца ў кацінай сліне, найчасцейшая прычына, па якой людзі не могуць трымаць катоў. Для зніжэння эфекту ад уплыву кацінай сліны ветэрынары рэкамендуюць штодня вычэсваць ката і купаць раз на шэсць тыдняў<ref>{{cite web| url =http://www.catcaresociety.org/allergies.html| title =Allergies to Cats| date =2000-2010| publisher =Cat Care Society| access-date =2010-10-09| lang =англ.| archive-url =https://www.webcitation.org/60ulKwnBz?url=http://www.catcaresociety.org/allergies.html| archive-date =2011-08-13}}<blockquote>The cat should be combed/brushed daily to control shedding. A coat conditioner should be added to its food to help prevent dry skin and reduce shedding. Coat conditioners can be purchased from pet supply stores or your veterinarian. Bathe your cat about every six weeks. Use a veterinarian-approved shampoo and rinse the cat very well. Towel off the excess water when the pet is in the tub or sink.</blockquote></ref>. Таксама дапамагаюць частае прыбіранне ў доме і ўстаноўка паветраачышчальніка<ref>{{cite web| url =http://www.catcaresociety.org/allergies.html| title =Allergies to Cats| date =2000-2010| publisher =Cat Care Society| access-date =2010-10-09| lang =англ.| archive-url =https://www.webcitation.org/60ulKwnBz?url=http://www.catcaresociety.org/allergies.html| archive-date =2011-08-13}}<blockquote>If possible, invest in '''a large commercial-size air purifier''' because room-size units are usually not adequate. An air purifier cleans the air of animal dander, dust, molds, fur, and other air-borne irritants. Clean up the dander that has accumulated all over the house by '''vacuuming''' thoroughly. Damp wipe all counters and furniture. Thoroughly wash all bedspreads, sheets, throw rugs and slip covers, etc. It may take several house cleanings to allergize the home. If this is not accomplished, your family and your pet will simply be picking up loose dander from the house even after the pet has been allergized. '''The more washable surfaces in the home, the better''', e.g. wood or linoleum floors, furniture with simple lines and Venetian blinds that wipe clean are better than carpets, upholstered and ornate furniture, and draperies that collect dust.</blockquote></ref>. Пры гульні з чалавекам добра выхаваныя каты звычайна ўцягваюць [[кіпцюр]]ы і дакранаюцца да чалавека толькі падушачкамі лап, аднак часам пры гульні кот можа ненаўмысна выпусціць кіпцюры і нанесці пашкоджанне скуры чалавека. Драпіны ад кіпцюроў могуць лёгка [[Інфекцыя|запаліцца]], асабліва калі каты маюць доступ на вуліцу, і ў асобных выпадках прывесці да так званай [[Ліхаманка ад каціных драпін|хваробы каціных драпін]] ([[Ліхаманка ад каціных драпін|якасны лімфарэтыкулёз]])<ref>[http://www.medkurs.ru/sickness_catalog/infectious/scratch/3291.html Болезнь кошачьей царапины (доброкачественный лимфоретикулёз, фелиноз)] {{v|19|02|2011}}</ref>. Таму нанесеныя катом драпіны патрабуюць неадкладнай апрацоўкі дэзінфектарам. == Генетыка ката == Свойскі кот і яго найбліжэйшы дзікі продак з’яўляюцца дыплоіднымі арганізмамі і маюць 38 [[Храмасома|храмасом]]<ref>{{cite journal |title=The genome phylogeny of domestic cat, red panda and five mustelid species revealed by comparative chromosome painting and G-banding |journal=Chromosome Res. |volume=10 |issue=3 |pages=209–22 |year=2002 |pmid=12067210 |doi=10.1023/A:1015292005631 |last1=Nie |first1=W |last2=Wang |first2=J |last3=O'Brien |first3=PC |last4=Fu |first4=B |last5=Ying |first5=T |last6=Ferguson-Smith |first6=MA |last7=Yang |first7=F |issn=0967-3849}}</ref> і каля 20 000 [[ген]]аў<ref>{{cite journal |title=Initial sequence and comparative analysis of the cat genome |journal=Genome Res. |volume=17 |issue=11 |pages=1675–89 |date=November 2007 |pmid=17975172 |pmc=2045150 |doi=10.1101/gr.6380007 |last1=Pontius |first1=JU |last2=Mullikin |first2=JC |last3=Smith |first3=DR |author4=Agencourt Sequencing Team |last5=Lindblad-Toh |first5=K |last6=Gnerre |first6=S |last7=Clamp |first7=M |last8=Chang |first8=J |last9=Stephens |first9=R |last10=Neelam |first10=B |last11=Volfovsky |first11=N |last12=Schäffer |first12=AA |last13=Agarwala |first13=R |last14=Narfström |first14=K |last15=Murphy |first15=WJ |last16=Giger |first16=U |last17=Roca |first17=AL |last18=Antunes |first18=A |last19=Menotti-Raymond |first19=M |last20=Yuhki |first20=N |last21=Pecon-Slattery |first21=J |last22=Johnson |first22=WE |last23=Bourque |first23=G |last24=Tesler |first24=G |last25=Nisc Comparative Sequencing |first25=Program |last26=O'brien |first26=SJ |issn=1088-9051 |url=http://www.genome.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=17975172 |format=Free full text |url-status=dead }}</ref>. У катоў было выяўлена 250 спадчынных генетычных расстройстваў, многа з якіх падобны з чалавечымі<ref>{{cite journal |author1=O'Brien SJ |author2=Johnson W |author3=Driscoll C |author4=Pontius J |author5=Pecon-Slattery J |author6=Menotti-Raymond M |title=State of cat genomics |url=https://archive.org/details/sim_trends-in-genetics_2008-06_24_6/page/268 |journal=Trends Genet. |volume=24 |issue=6 |pages=268–79 |date=June 2008 |pmid=18471926 |doi=10.1016/j.tig.2008.03.004 |first1=SJ |first2=W |first3=C |first4=J |first5=J |first6=M |issn=0168-9525}}</ref>. Высокі ровень падабенства ў [[метабалізм]]е [[Сысуны|сысуноў]] дазваляе дыягнаставаць гэтыя спадчынныя хваробы катоў генетычнымі тэстамі, якія былі спачатку атрыманы для дыягнаставання спадчынных хвароб чалавека, а таксама выкарыстаць катоў у даследаваннях чалавечых хвароб<ref>{{cite journal |author1=Sewell AC|author2=Haskins ME|author3=Giger U |title=Inherited metabolic disease in companion animals: searching for nature's mistakes |url=https://archive.org/details/sim_veterinary-journal_2007-09_174_2/page/252 |journal=Vet. J. |volume=174 |issue=2 |pages=252–9 |date=September 2007 |pmid=17085062 |doi=10.1016/j.tvjl.2006.08.017 |issn=1090-0233}}</ref>. Найболей вывучанымі з’яўляюцца гены [[Афарбоўкі катоў|афарбоўкі поўсці катоў]]. [[Дамінантнасць|Кадамінантны ген]], што вызначае чырвонае і чорнае фарбаванне ў катоў, знаходзіцца ў жаночай [[Палавыя храмасомы|палавой храмасоме]] X, таму каты чырвонай афарбоўкі (XX) сустракаюцца радзей, чым коткі чырвонай афарбоўкі (XY), а чарапахавай (чырвона-чорнай ці крэмава-блакітнай) афарбоўкі бываюць толькі коткі, але не каты (дагэтуль было апісана некалькі выпадкаў трохкаляровых катоў, чарапахавая афарбоўка якіх была абумоўлена наборам палавых храмасом ХХУ)<ref name=autogenerated1>[http://www.nekosamurai.jp/samurai/A_precious_cat_e.html Samurai — Scottish Fold] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120213175554/http://www.nekosamurai.jp/samurai/A_precious_cat_e.html |date=13 лютага 2012 }}{{ref-en}}</ref>. === Афарбоўкі свойскіх катоў === {{асноўны артыкул|Афарбоўкі катоў}} Паняцце «афарбоўка поўсці ката» яднае як сам колер поўсці жывёлы, так і «малюнак» з палос ці плям. У пярэстых катоў, на шэрсным покрыве якіх знаходзяцца неафарбаваныя плямы белага колеру, адрозніваюць і суадносіны размяшчэння белых і каляровых плям. Таксама паняцце афарбоўкі апісвае ступень афарбаванасці кожнага асобнага воласа поўсці ката. Акрамя таго вылучаюцца каты з рознымі формамі альбінізму, што адлюстроўваецца на афарбаванасці шэрснага покрыва і таксама ахапляецца паняццем афарбоўкі. Афарбоўка ката вызначаецца наборам генаў, ад якіх залежыць колькасць і тып [[меланін]]у ў поўсці<ref name="genetika_cveta">{{cite web|url=http://www.satpro.ru/homes/clorgen.html|title=Генетика окрасов кошек|author1=Orca Starbuck|author2=David Thomas|lang=ru|access-date=2010-05-26|archive-url=https://www.webcitation.org/67mDz61E8?url=http://www.satpro.ru/homes/clorgen.html|archive-date=2012-05-19}}</ref>. Па афарбоўцы каты дзеляцца на:<ref name="okras_koshki">{{cite web|url=http://www.satpro.ru/homes/colors.html|title=Окрасы кошек|lang=ru|author1=Orca Starbuck|author2=David Thomas|access-date=2010-05-26|archive-url=https://www.webcitation.org/6OAom2r0G?url=http://www.satpro.ru/homes/colors.html|archive-date=2014-03-18}}</ref>: * '''Табі''' — напамінае афарбоўку дзікіх катоў. Сустракаецца ў выглядзе вузкіх палос, дробных плям па ўсім целе ці асаблівага малюнку. Сярод гэтай групы афарбовак катоў вылучаюць: абісінскі табі, табі-макрэль (ён жа тыгровы), плямісты табі і мармуровы (класічны) табі афарбоўкі. * '''Аднаколерная''' ці інакш '''суцэльная''' афарбоўка, калі колер поўсці аднолькавы па ўсім целе ката. * '''Дымчастая''' афарбоўка, калі афарбаваныя толькі кончыкі валасоў поўсці. Афарбоўка ката называецца шыншылавай, калі ў яго афарбавана 1/8 воласа. * '''Каларпойнт'''<ref name="kolor-point">[http://home-animal.org.ua/22-kolor-point.html Порода «Колорпойнт»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180220100835/http://home-animal.org.ua/22-kolor-point.html |date=20 лютага 2018 }}</ref> (ці {{lang-en|colour}} — колер і {{lang-en2|point}} — пляма) ці інакш акрамеланічныя афарбоўкі. Для гэтай групы афарбовак характэрныя слаба афарбаванае, светлае (ад белага да крэмавага) цела і цямнейшыя лапы, хвост, морда і вушы. Для сіямскай афарбоўкі характэрныя ярка блакітныя, кобальтавага колеру вочы, а ў катоў бурманскай афарбоўкі вочы жоўтага колеру. * '''Двуколерныя''' — на шэрсным покрыве па ўсім целе на белым фоне знаходзяцца афарбаваныя плямы без пэўных суадносін. * '''[[Рыска]]''' — кот размаляваны спалучэннямі чорнага, белага і рудага (крэмавага) колераў. Такія каты, зазвычай, заўсёды з’яўляюцца самкамі<ref name="chrephi">[http://www.messybeast.com/tricolours.htm Черепаховые и трёхцветные кошки.]{{ref-en}}</ref>, бо гэта афарбоўка з’яўляецца вынікам [[Дамінантнасць|няпоўнага дамінавання]] [[Успадкоўванне, сашчэпленае з полам|сашчэпленага з полам гена]] ў генатыпе самак. Наяўнасць такой афарбоўкі ў ката-самца сведчыць пра генетычныя парушэнні. Таксама лічыцца, што такія каты бясплодныя. На сённяшні дзень вядомы адзін кот, ад якога нарадзілася кацяня. Аднак пры медычным абследаванні ў ката была выяўлена {{нп3|тэратазоаспермія||en|Teratospermia}}, якая з’яўляецца прычынай [[бясплоднасць|бясплоднасці]]<ref name=autogenerated1 />. ==== Белая афарбоўка ў катоў і глухата ==== {{main|Глухата белых катоў}} [[Файл:Manx Dante blue eyes.jpg|left|thumb|200px|Цалкам белы блакітнавокі кот.]] Сярод катоў цалкам белай афарбоўкі сустракаюцца каты з блакітнымі вачамі ці [[Гетэрахрамія|разнавокія]] каты. Прычына гэтага ў наяўнасці ў [[генатып]]е ката дамінантнага эпістатычнага [[ген]]а '''W'''. Такія каты з імавернасцю 40 % нараджаюцца [[Парушэнне слыху|глухімі]]. Гэта тлумачыцца тым, што пад уплывам гена дамінантнага эпістатычнай афарбоўкі '''W''' у цалкам белых катоў адбываецца дэгенерацыя [[Улітка|ўліткі ўнутранага вуха]]<ref>{{cite web| url =http://www.cfainc.org/breeds/profiles/articles/turkish-van.html| title =Breed Article: Turkish Van| author =Diane Marcus| publisher =CFA| access-date =2010-10-09| lang =en| archive-url =https://www.webcitation.org/60ulKU0Wp?url=http://www.cfa.org/404redirect.html| archive-date =2011-08-13}}</ref>. Глухата можа быць на абодва вухі (тады кот будзе цалкам глухім) ці можа быць аднабаковай (тады кот будзе чуць). Каля 5 % усіх катоў маюць белую афарбоўку, сярод цалкам белых неблакітнавокіх катоў 17—22 % нараджаюцца глухімі. Сярод цалкам белых катоў колькасць глухіх катоў узрастае да 40 %, калі ў ката адно вока блакітнае, і да 65-85 %, калі ў цалкам белага ката абодва вокі блакітныя. Некаторыя белыя каты глухія толькі на адно вуха, пры тым, што глухата ў цалкам белага ката бывае з боку блакітнага вока<ref name="elizabeth">{{cite web| author =Feline Health Center| url =http://www.vet.cornell.edu/fhc/| title =Ask Elizabeth| publisher =Cornell University Feline Health Center| access-date =2010-05-26| archive-url =https://www.webcitation.org/67mE0S6F2?url=http://www.vet.cornell.edu/fhc/| archive-date =2012-05-19}}</ref>. Глухія каты нармальна жывуць у хатніх умовах, і нават могуць мець нармальнае патомства, аднак у дзікай папуляцыі або на вуліцы такія жывёлы рэдка выжываюць. У аматарскай феліналогіі глухата лічыцца заганай, таму глухія каты выключаюцца з праграм развядзення. Часам белая афарбоўка з’яўляецца вызначальнай прыкметай пароды. Напрыклад, да [[1978]] года феліналагічныя арганізацыі не прызнавалі паўнавартаснымі прадстаўнікамі пароды [[турэцкая ангора]] катоў нябелай афарбоўкі. == Пароды свойскіх катоў == {{Main|Пароды катоў}} [[Пароды катоў|Пародзістымі]] лічацца каты, якія валодаюць пэўнымі рысамі ці ўласцівасцямі адной з зарэгістраваных [[парода (заалогія)|парод]], якая прызнаецца адной з феліналагічных арганізацый. Розныя феліналагічныя арганізацыі прызнаюць розную колькасць парод катоў. Так, Livre Officiel des Origines Félines прызнае 74 пароды катоў, The Governing Council of the Cat Fancy — 35, Cat Fanciers’ Association — 50, The Cat Association — 63, World Cat Federation — 62, а Fédération Internationale Féline — 42. Кожная феліналагічная арганізацыя мае сваё ўяўленне пра прызнаную ёю пароду, што замацавана ў адмысловым апісанні, якое завецца [[стандарт]]ам пароды. Зазвычай, у ката ёсць [[радавод]], выдадзены феліналагічным клубам, які пацвярджае прыналежнасць жывёлы да нейкай пэўнай пароды і яе адпаведнасць стандарту пароды. Сярод агульнага ліку катоў — менш за адзін адсотак пародзістых, яны могуць браць удзел у выстаўках катоў — паказах-спаборніцтвах па выстаўных класах. Беспародныя каты таксама могуць браць удзел у выстаўках, але па класе хатніх улюбёнцаў. Забараняюцца спалучэнні катоў адной пароды з катамі іншай пароды (аўткросы), з выняткам тых парод, працэс утварэння якіх яшчэ не завершаны. Разнастайнасць парод свойскага ката — вынік шматгадовай [[селекцыя|селекцыі]] і, у меншай ступені, выпадковых генетычных [[мутацыя|мутацый]]. Напрыклад, [[экзатычны кот]] на пачатковых этапах фарміравання пароды быў створаны ў выніку скрыжавання даўгашэрснай [[персідскі кот|персідскай]] і [[Брытанскі караткашэрсны кот|брытанскай кароткашэрснай]] пароды, а такія пароды, як бясхвосты [[мэнкс]] або каратканогі [[манчкін (парода катоў)|манчкін]], з’яўляюцца вынікам генетычных мутацый. Пароды так званых «голых катоў», такіх як [[канадскі сфінкс]], [[данскі сфінкс]], [[петэрболд]], таксама з’явіліся ў выніку генетычных мутацый, замацаваных гадамі селекцыі. Па статыстыцы, бясшэрсныя кацяняты нараджаюцца адзін раз у некалькі гадоў. Напрыклад, сучасная папуляцыя канадскіх сфінксаў паходзіць ад кацянят беспрытульнай кошкі, якія з’явіліся ў [[1976]] г. [[Данскі сфінкс]] бярэ пачатак ад кошкі Варвары, знойдзенай на вуліцы ў Растове-на-Доне<ref>[http://www.sphinxes.ru/ Донской сфинкс: история породы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100208231435/http://www.sphinxes.ru/ |date=8 лютага 2010 }} {{v|26|11|2009}}</ref>. У адрозненне ад канадскага сфінкса, механізм унаследавання бясшэрснасці ў данскога сфінкса дамінантны. Пры стварэнні бясшэрснай [[Украінская ляўконія|украінскай ляўконіі]] выкарыстоўваліся каты наступных парод: данскі сфінкс, петэрболд, арыентальная, скоціш-фолд, персідская. Некаторыя пароды катоў, такія як [[Тайская (парода катоў)|тайская]] ці [[Турэцкая ангора|ангорская]], лічацца натуральнымі ці першабытнымі пародамі свойскага ката, бо былі выведзены на аснове катоў ізаляваных папуляцый з раёнаў іх паходжання. Ёсць таксама пароды катоў, якія характарызуюцца пэўнай мутацыяй генаў. Так, напрыклад, для парод [[дэван рэкс]], [[корніш рэкс]] і [[селкірк рэкс]] характэрна кучаравая поўсць, для парод [[мэнкс]], [[японскі бабтэйл]], [[курыльскі бабтэйл]] і [[карэльскі бабтэйл]] — кароткі хвост у форме пампона. [[Шатландскі віславухі кот]] мае вушы, загнутыя к пераду і ўніз. А [[амерыканскі кёрл]] адрозніваецца тым, што ў яго вушы загнуты к заду. Некаторыя [[Гібрыдызацыя (біялогія)|гібрыдныя]] пароды (як [[Бенгальскі кот (свойскі)|бенгальскі кот]] ці [[хаусі]]), якія з’яўляюцца [[Гібрыд (біялогія)|гібрыдамі]] свойскага і дробных дзікіх катоў, з’явіліся ў выніку спаравання свойскага ката з асобінай аднаго з дзікіх відаў. Гібрыды свойскага ката адрозніваюцца тым, што каты, якія з’яўляюцца гібрыдамі першых 3-5 пакаленняў, не маюць нашчадкаў. Парода бенгальскі кот выведзена шляхам скрыжавання дзікага [[Бенгальскі кот|бенгальскага ката]] і свойскага. Парода свойскіх катоў [[Савана (кот)|савана]] з’яўляецца вынікам скрыжавання [[сервал]]а і свойскага ката. {|class="graytable" style="text-align:center" |width="33%"|[[Файл:Crystal Palace cat show.jpg|center|250px]] |width="33%"|[[Файл:Judging American Curl.jpg|center|150px]] |width="33%"|[[Файл:Katzenausstellung.jpg|center|250px]] |- |Выстаўка катоў у [[Крыштальны палац|Крыштальным палацы]], [[Лондан]], [[1903]] г. |Судзейства на выстаўцы катоў (Амерыканскі кёрл) |Выстаўка катоў, 2007 г. |} === Феліналагічныя арганізацыі === Асноўнымі феліналагічнымі арганізацыямі, што складаюць спісы парод катоў, праводзяць міжнародныя выстаўкі і займаюцца вывядзеннем новых парод, з’яўляюцца: {| cellspacing="5" cellpadding="7" style="background-color:transparent; width:100%;" |- style="vertical-align:top;" | style="width:50%; text-align:left;" | * FIFe (''[[FIFe|Міжнародная федэрацыя катоў]]''); * CFA (''[[Асацыяцыя аматараў катоў]]''); * ICU (''[[International Cat Union]]''); * TICA (''[[Міжнародная каціная асацыяцыя]]''); | style="width:50%; text-align:left;" | * WCF (''[[Сусветная федэрацыя катоў]]''); * МФА (''[[Міжнародная Феліналагічная Асацыяцыя]]''); * WACC (''[[World Association of Cat Clubs]]''). |} == Асяроддзе жыцця == [[Файл:India the Cat Listens to a Piano.jpg|thumb|200px|left|Котка па мянушцы [[Індыя (котка)|Індыя]] слухае ігру на раялі ва ўнутраных пакоях [[Белы дом|Белага дома]].]] Асяроддзем жыцця ката, як свойскай жывёлы, з’яўляецца жыллё чалавека. У залежнасці ад умоў утрымання, абраных для ката гаспадаром, каты падзяляюцца на тых, якія ніколі не пакідаюць жыллё чалавека, і тых, якія маюць доступ за межы дома. У паўночных шыротах свойскія каты любяць спаць, грэючыся пад косамі сонца, прытым пачынаюць адчуваць дыскамфорт, калі тэмпература паверхні скуры дасягае 52&nbsp;°C. Разам з тым свойскія каты дрэнна пераносяць пастаянную спякоту<ref name="andr" />, а цалкам белыя каты і каты з белымі вушамі схільныя да анкалагічных хвароб у большай ступені, чым іх цямнейшыя браты, таму ім небяспечна доўга быць на сонцы. Каты добра пачуваюцца ў [[умераны клімат|умераным клімаце]], але не ўва ўсіх умовах — дрэнна пераносяць [[туман]], [[дождж]] і [[снег]]. Большасць катоў не любяць купання ў вадзе, за выняткам катоў некаторых парод і папуляцый (напрыклад, [[Турэцкі ван|ванскія каты]] і [[Курыльскі бабтэйл|курыльскія бабтэйлы]], [[Бенгальскі кот|бенгальскія каты]]). Аднак цяглічны апарат ката робіць яго добрым плыўцом, а ўмее плаваць кожны кот, нават які ўпершыню патрапіў у ваду, бо палажэнне і рухі ката пры плаванні тыя, што і пры хадзе<ref>{{кніга |аўтар = [[Эрнэст Сетан-Томсан|Эрнест Сетон-Томпсон]] |загаловак = Королевская Аналостанка |выдавецтва = Амфора |год = 2010 |старонак = 96 |isbn = 978-5-367-01564-5 }}</ref>. Многія кацяняты любяць гуляць са струменьчыкамі вады, што цячэ з-пад крана, але нават ванскія каты, што любяць плаваць, робяць гэта ў плыткіх месцах і ў цёплай чыстай вадзе, хоць вядомыя выпадкі, калі ваны плавалі ў ванне ці ў невялікім басейне. == Паўторна здзічэлыя каты == Свойскія каты могуць існаваць у гарадской экасістэме без непасрэднага ўдзелу чалавека. Ва ўмовах горада бадзяжныя каты часта ўтвараюць цэлыя калоніі<ref>{{cite web |url = http://www.pravda.ru/society/family/life/22-12-2008/296896-koshka-0 |title = Бродячие кошки спасли малыша от смерти |access-date = 2009-11-26 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/67mE0ylHs?url=http://www.pravda.ru/society/family/life/22-12-2008/296896-koshka-0/ |archive-date = 2012-05-19 }}</ref>, у якіх патомства выхоўваецца разам. Вельмі часты спосаб — жыццё ў нейкай хованцы, непадалёк ад крыніцы ежы. У гарадах Беларусі каты часта ўладкоўваюцца ў падвалах дамоў. Кату цяжка выжываць у гарадскіх умовах, бо [[бадзяжныя каты]] сутыкаюцца з нястачай ежы і [[бялкі|бялку]]; асаблівую пагрозу для іх уяўляюць [[Сабака|сабакі]]. Ва ўмовах горада кот рэдка аддаляецца ад асноўнага месца рассялення далей, чым на 200 метраў. Тым не менш, у многіх гарадах існуюць вялікія каціныя калоніі: у ліку найбуйнейшых — калонія ў [[рым]]скім [[Калізей|Калізеі]]<ref>[http://www.zoomir.nn.ru/journal1/kosh/italia.php Кошки в Италии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100113100502/http://www.zoomir.nn.ru/journal1/kosh/italia.php |date=13 студзеня 2010 }} {{v|4|10|2009}}</ref>. На японскім востраве [[Тасіра (востраў)|Тасіра]], дзе да нашых дзён захавалася не менш 10 цэркваў, прысвечаных катам, і 51 статуя катоў, а здзічэлых катоў больш як мясцовых жыхароў<ref>{{cite web| url =http://plaza.rakuten.co.jp/tashirohamaya/diary/201010310000/| title =Tashiro| access-date =2010-12-10| lang =ja| archive-url =https://www.webcitation.org/67mE7TROf?url=http://plaza.rakuten.co.jp/tashirohamaya/diary/201010310000/| archive-date =2012-05-19}}</ref>. У наш час у Еўропе, Аўстраліі і ЗША існуюць праграмы па рэгуляванні колькасці паўторна здзічэлых катоў метадам адлову, стэрылізацыі, вакцынацыі і наступнага вяртання ў асяроддзе жыцця. Так, у ЗША існуе мноства арганізацый і добраахвотнікаў, якія адлоўліваюць паўторна здзічэлых катоў, [[Стэрылізацыя (медыцына)|стэрылізуюць]] ці пакладаюць іх, [[Прышчэпка (медыцына)|прышчапляюць]] ад [[панлейкапенія|панлейкапеніі]] і шаленства, апрацоўваюць сродкамі ад паразітаў<ref name="Alley Cat Rescue FAQs">{{cite web| url =http://www.saveacat.org/faq.html#9| title =Alley Cat Rescue FAQs| publisher =Alley Cat Rescue| access-date =2010-12-10| lang =en| archive-url =https://www.webcitation.org/67ukNLxNX?url=http://www.saveacat.org/faq.html#9| archive-date =2012-05-25}}</ref>. Перад тым, як вярнуць жывёлу назад на вуліцу, ветэрынары падразаюць ёй кончык вуха ці робяць іншую пазнаку, каб не лавіць яе зноў. Так вызначаецца колькасць кацінай калоніі; катоў, якія жывуць у ёй рэгулярна кормяць<ref name="Alley Cat Rescue FAQs"/>. Асабліва праблематычнае выжыванне на вуліцах гарадоў для пародзістых катоў, якія ніколі не былі на вуліцы. Каты, якія ніколі не выходзілі за межы чалавечага жытла, не маюць навыкаў паводзін у гэтых незнаёмых для іх умовах<ref>{{cite web| url =http://www.kissescattery.co.za/facts-2.html| title =Indoors or Outdoors?| publisher =Kisses Cattery| access-date =2010-12-12| lang =en| archive-url =https://www.webcitation.org/67mE9ycVJ?url=http://www.kissescattery.co.za/facts-2.html| archive-date =2012-05-19}}<blockquote>As with other breeds, and more especially the longhaired breeds, the Longhair Silver or Golden is an indoor cat. There are several reasons why they should not be allowed to roam freely outside:… — These cats are usually very friendly and soft-natured and get stolen easily. — They are easy prey for dogs. — They are the oldest man-made breed and have been cared for by humans since their inception, hence they are poor hunters that will not survive out on their own if they stray.</blockquote></ref>. Пасля вынішчэння валачашчых катоў у гарадах назіраецца рэзкі ўзрост папуляцый пацукоў і мышэй<ref>{{артыкул |загаловак = Киев атаковали крысы и мыши |спасылка = http://kp.ua/online/news/246168/ |мова = ru |выданне = ««Комсомольская правда» в Украине» |год = 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140227144710/http://kp.ua/online/news/246168/ |archive-date = 27 лютага 2014 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140227144710/http://kp.ua/online/news/246168/ |archivedate = 27 лютага 2014 }}</ref>. У [[Кіеў|Кіеве]] камісія мэрыі па пытаннях [[ЖКГ]] падтрымала петыцыю пра прызнанне валачашчых катоў часткай гарадской [[экасістэмы]] і іх абарону<ref>[https://mirkvartir.ua/news/show/4644 Бездомных котов признали в столице в законе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170222113930/https://mirkvartir.ua/news/show/4644 |date=22 лютага 2017 }}</ref>. == Каты ў гісторыі, рэлігіі і міфалогіі == === Старажытны свет === ==== Урадлівы паўмесяц і Кіпр ==== Рассяленне катоў з цэнтра прыручэння ў раёне [[Урадлівы паўмесяц|Урадлівага паўмесяца]] звязана з рассяленнем старажытных [[Земляробства|земляробчых плямён]], якія ў пошуках новых урадлівых зямель, перасяляючыся на новыя месцы, бралі з сабой прыручаныя віды раслін і жывёл, уключаючы ката. У [[1983]] годзе на [[Кіпр (востраў)|Кіпры]] поруч з вёскай Шылаўракамбас было знойдзена пахаванне астанкаў чалавека і ката, дзікія віды якога ніколі не жылі на гэтым востраве. Мяркуючы па размяшчэнні рэшткаў, васьмімесячная жывёла была забіта і пахавана разам з гаспадаром. У Анатоліі былі знойдзены тэракотавыя статуэткі, датаваныя [[VII тысячагоддзе да н.э.|VII тыс. да н.э.]], у выглядзе жанчын, якія гулялі ці трымалі на руках, мяркуючы па плямістай афарбоўцы, дзіцяня леапарда ці ката такой жа афарбоўкі. ==== Старажытны Егіпет ==== {{Main|Каты ў Старажытным Егіпце}} [[Файл:Bastet-E 2533-IMG 0630-gradient.jpg|thumb|200px|Старажытнаегіпецкая статуэтка ката. Луўр]] Першая пісьмовая згадка пра свойскіх катоў належыць да [[II тысячагоддзе да н.э.|II тысячагоддзя да н.э.]], калі ў Старажытным Егіпце для аховы збожжасховішчаў ад грызуноў сталі шырока прымяняцца каты. У Старажытным Егіпце каты лічыліся ўвасабленнем багіні ўрадлівасці [[Баст]] і шанаваліся як святыя жывёлы; карай за забойства ката было пакаранне смерцю. Ёсць шмат статуэтак і выяў катоў гэтага перыяду. Часта каты [[муміфікацыя|муміфікаваліся]] тым жа спосабам, што і людзі — у XIX стагоддзі каля храма багіні Баст у [[Бубастыс]]е было знойдзена самае вялікае пахаванне — каля 19 тон каціных [[мумія|мумій]]. Каты былі так папулярныя ў Старажытным Егіпце, што ў муміях кашэчай формы хавалі і іншых жывёл. [[Рэнтгенаўскае выпраменьванне|Рэнтгенаўскія]] даследаванні некаторых [[Мумія|мумій]] паказалі, што ў жывёл была зламана шыя. Існуюць тэорыі пра тое, што каты прыносіліся ў ахвяру багіні [[Баст]], аднак гэтая здагадка не даказана. [[Рэлігійны культ|Культ]] Баст захоўваўся ў Старажытным Егіпце аж да яго забароны ў [[390]] годзе. Ёсць здагадка, што спачатку культ бога [[Бес (егіпецкая міфалогія)|Беса]] быў звязаны з шанаваннем ката, які лічыўся абаронцам дома ад [[Мышы|мышэй]]. [[Афарбоўкі катоў|Чырвоны]] кот шанаваўся старажытнымі егіпцянамі як персаніфікацыя вярхоўнага бога [[Ра]]. У 17-й частцы збору сакральных тэкстаў, «[[Егіпецкая кніга мёртвых|Кнігі мёртвых]]», бог сонца Ра выступае як «вялікі кот», які кожную ноч ваюе са змеем [[Апоп]]ам, увасабленнем сіл зла, цемры і хаосу, і на досвітку перамагае яго. Аднак не кожны чырвоны кот лічыўся святым. Для гэтай ролі жрацы храмаў адмыслова адбіралі катоў па радзе характэрных прыкмет. Лічылася, што душа бога ўсялялася ў звязаную з ім жывёлу, а пасля яго смерці [[Рэінкарнацыя|перасялялася]] ў іншую жывёлу з адпаведнымі прыкметамі. Менавіта гэтым катам былі асаблівыя ўшанаванні, да іх былі прыстаўлены [[Жрэцтва Старажытнага Егіпта|жрацы]], жрыцы і слугі. Пасля смерці іх хавалі ў вялікіх каменных ці драўляных [[саркафаг]]ах, у якія змяшчалі ўпрыгожванні, амулеты і іншыя багатыя падарункі<ref>[http://www.zooprice.ru/articles/detail.php?ID=344091 Арушанян Заринэ Лоренцовна, Как кошка в дом вошла. Начальные этапы формирования подвида кошка домашняя (Felis silvestris catus) (Часть 2)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120303182928/http://www.zooprice.ru/articles/detail.php?ID=344091 |date=3 сакавіка 2012 }}</ref>. [[Файл:Cat mosaic.JPG|right|thumb|200px|Кот. [[Мазаіка]] з [[Пампеі]].]] [[Поліэн (пісьменнік)|Поліэн]] прывёў анекдот пра тое, што персы здабылі [[Пелузій]]<ref>{{кніга |аўтар = Полиэн |загаловак = Стратагемы |адказны = А. К. Нефёдкин |спасылка = http://antiqlib.ru/ru/node/210 }}</ref> — егіпецкі горад-крэпасць — з-за пакланення старажытных егіпцян перад святымі катамі, авечкамі, ібісамі і сабакамі, калі ў [[525 год да н.э.|525 годзе да н.э.]] [[Дзяржава Ахеменідаў|персідскі]] цар [[Камбіс II]] [[Бітва пры Пелузіі|атакаваў]] войскі фараона [[Псаметых III|Псаметыха III]]. Персы змясцілі гэтых жывёл перад сваім войскам у выглядзе жывога шчыта<ref>{{кніга |аўтар = Тураев Б.А. |загаловак = История древнего Востока |адказны = Струве В.В. и Снегирёва И.Л. |спасылка = http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000039/st015.shtml |месца = Ленинград |выдавецтва = Социально-экономическое |год = 1935 |том = 2 (ОТДЕЛ ПЯТЫЙ ПЕРСИДСКАЯ ЭПОХА ПЕРСЫ. КИР. «ЦАРСТВО СТРАН» - КАМБИЗ. ПОКОРЕНИЕ ЕГИПТА) }}<blockquote>Прыводзіцца анекдот, быццам Камбіз здабыў горад, выставіўшы наперадзе войска егіпецкіх святых жывёл, што пацягнула быццам бы здачу з боку гарнізона, што асцерагаўся параніць катоў, ібісаў і сабак.</blockquote></ref><ref>{{кніга |аўтар = Полиэн |загаловак = Стратагемы |адказны = А. К. Нефёдкин |спасылка = http://antiqlib.ru/ru/node/210 }}></ref>, таму егіпцяне, каб не прычыніць шкоду гэтым святым жывёлам, не сталі абстрэльваць з лукаў персідскае войска. Бітва завяршылася поўным разгромам егіпцян. ==== Старажытны Рым ==== Лічыцца, што [[рымляне]] даведаліся пра катоў ад егіпцян, аднак каты заставаліся ў Старажытным Рыме даволі рэдкай свойскай жывёлай і шанаваліся перш за ўсё як лаўцы мышэй. Пазней рымляне пашырылі катоў па ўсёй Еўропе. Але магчыма, што яшчэ да з’яўлення Рымскай імперыі каты ўжо былі вядомыя ў Еўропе. Ёсць некаторыя сведчанні таго, што на Брытанскіх астравах каты жылі яшчэ ў канцы [[Жалезны век Брытаніі|жалезнага веку]], магчыма, яны былі дастаўлены туды на караблях старажытных мараходаў<ref name=OConnor>{{Cite journal | doi = 10.1002/oa.913 | volume = 17 | issue = 6 | pages = 581–595 | last = O'Connor | first = T. P. | title = Wild or domestic? Biometric variation in the cat ''Felis silvestris'' Schreber | journal = International Journal of Osteoarchaeology | year = 2007 }}</ref>. === Сярэднія вякі === [[Файл:Freyja and cats and angels by Blommer.jpg|thumb|left|200px|Багіня [[Фрэя]] на калясніцы, запрэжанай двума катамі.]] У [[Вікінгі|вікінгаў]] кот быў святой жывёлай і ўвасабленнем багіні кахання і ўрадлівасці [[Фрэя|Фрэі]]. У [[Малодшая Эда|Малодшай Эдзе]] [[Сноры Стурлусан]]а Фрэя вандруе на калясніцы, запрэжанай двума катамі<ref>{{кніга |аўтар = Snorri Sturluson |загаловак = Edda |адказны = Faulkes, Anthony |выдавецтва = Everyman |год = 1995 |старонкі = (1995:24) |isbn = 0-460-87616-3 }}</ref>. У сярэднявечнай [[Еўропа|Еўропе]] стаўленне да катоў было розным. У каталіцкіх краінах [[Еўропа|Еўропы]] кот лічыўся спадарожнікам [[ведзьма]]ў і ўвасабленнем нячыстай сілы. У Англіі катоў лічылі спадарожнікамі каралевы фей Маб. Таму катоў (асабліва чорных) жыўцом [[Спаленне|спальвалі на вогнішчах]] ці скідвалі са [[званіца|званіц]]. Знішчэнне катоў у Сярэднія вякі ўскосна выклікала эпідэміі [[чума|чумы]], бо вынішчаць пацукоў і іншых грызуноў-пераносчыкаў чумы ўжо амаль не было каму. У праваслаўных краінах [[Еўропа|Еўропы]] стаўленне да катоў было практычна процілеглым. Кот — адзіная жывёла, якая можа наведваць праваслаўны храм (апроч алтарнай часткі). == Каты ў культуры == [[Файл:2004. Stamp of Belarus 0585-0589.jpg|thumb|Каты на паштовых марках Беларусі (2004).]] {{commons|Category:Cats in art|Каты ў мастацтве}} У [[Забабоны|забабонах]], вядомых і сёння, каты лічацца захавальнікамі хатняга ачага і ўтульнасці. На ўходзінах прынята першым упускаць у дом ката<ref>{{cite web | url = http://www.izba-project.ru/traditsii-koshka-petukh-i-venik | title = Традиции. Кошка, петух и веник | access-date = 2009-09-05 | lang = ru | url-status = dead | archiveurl = https://archive.today/20130416225031/http://www.izba-project.ru/traditsii-koshka-petukh-i-venik | archivedate = 2013-04-16 }}</ref>. З-за здольнасці катоў [[Прызямленне на лапы|прызямляцца на лапы]] пры падзенні<ref name="Allan Parachini"/> лічыцца, што яны маюць асаблівае «шостае пачуццё», і што ў іх дзевяць жыццяў. У большасці славянскіх краін існуюць [[забабоны]] пра тое, што [[Чорны кот|чорныя каты]] звестуны няшчасцяў, асабліва, калі каму такі кот перабяжыць дарогу. Чэхі ж лічаць, што кот, які перабег дарогу справа налева, наадварот, прадвеснік удачы. Вобразы катоў часта перадавалі ў выглядзе статуэтак і малюнкаў з часоў Старажытнага Егіпта. Найболей вядомыя мастакі, у чыёй творчасці часта сустракаюцца выявы катоў: [[Франц Марк]], [[Генрыета Ронер-Кніп]] і [[Луіс Уільям Уэйн|Луіс Уэйн]] (вядомы сваімі малюнкамі [[антрапамарфізм|чалавекападобных]] катоў). У [[геральдыка|геральдыцы]] кот — знак незалежнасці і малюецца ў профіль і анфас. Ён называецца напалоханым ({{lang-fr|effarouché}}), калі паўзе, і сціснутым ({{lang-fr|herissoné}}), калі спіна і хвост падняты вышэй галавы. === Літаратура і кінематограф === Каты часта бываюць персанажамі літаратурных твораў. Казку «Кот, які гуляў сам сабою» напісаў [[Рэдзьярд Кіплінг]] і на беларускую мову пераклаў [[Міхась Багун]], вершы «Каток» [[Адам Гурыновіч]], «Пра майго катка» [[Алесь Жаўрук]] і [[Андрэй Ушакоў]], апавяданні «Кот Знайдзён» [[Леаніла Гарэцкая|Леаніла Чарняўская-Гарэцкая]], «Шэрык» [[Альбін Стаповіч]]… Вядомы «[[Чорны кот (апавяданне)|Чорны кот]]» [[Эдгар Алан По|Эдгара По]], «[[Кот у ботах]]» [[Шарль Перо|Шарля Перо]], «[[Каты-Ваяўнікі]]» [[Эрын Хантар]], Кот-Крываножка з казкі [[Джані Радары]] «[[Джэльсаміна ў Краіне хлусаў]]», «Развагі пра жыццё ката Мура» [[Эрнст Тэадор Амадэй Гофман|Эрнста Гофмана]], «[[Каралеўская аналостанка]]» [[Эрнест Сетан-Томпсан|Э. Сетана-Томпсана]], «[[Шамайка]]» [[Юрый Іосіфавіч Коваль|Юрыя Коваля]], «Тамасіна» [[Пол Гэліка|Пола Гэліка]]. У казцы [[Льюіс Кэрал|Люіса Кэрала]] «[[Алісіны прыгоды ў дзівоснай краіне]]» ёсць [[Чэшырскі Кот]]. У творах [[Армяне|армянскіх]] пісьменнікаў часта сустракаюцца згадкі і апісанні [[Ванскі кот|ванскіх катоў]]. У знакамітага кітайскага пісьменніка [[Лаа Шэ]] ёсць раман «[[Запіскі пра каціны горад]]» — [[Памфлет|сатырычны памфлет]] на рэаліі Кітая першай траціны XX ст. * У рамане [[Ліён Фейхтвангер|Ліёна Фейхтвангера]] «[[Лісы ў вінаградніку]]» ёсць гідкі і наравісты кот Гры-Гры, які належаў жонцы [[Жан-Фрэдэрык Феліпа дэ Марэпа|графа Марэпа]], дзяржаўнага міністра пры Людовіку XVI. Кароль неспадзявана яго забіў, бо ён разваяваў яго майстэрню ў Версалі. Гора графіні было няўцешным, і яна ўчыніла скандал свайму мужу. * Па матывах вершаў [[Томас Эліят|Томаса Эліята]] «[[Папулярная навука пра катоў, напісаная Старым Апосумам]]» [[Эндру Лойд Вэбер]] стварыў [[мюзікл]] «[[Каты (мюзікл)|Каты]]». * У амерыканскіх коміксах пра супер-герояў ёсць персанажы [[Жанчына-кошка]] (з сусвету [[Бэтмэн]]а) і Чорная кошка (сусвет [[Чалавек-Павук|Чалавека-Павука]]). * Нямецкі пісьменнік [[Акіф Пірынчы]] напісаў дэтэктыўны раман «Felidae», героі якога — гарадскія каты (людзі ж выступаюць як эпізадычныя персанажы). Кніга была перакладзена на 17 моў, а таксама атрымала анімацыйную [[Прыгоды знакамітага ката-дэтэктыва|экранізацыю]]. Далей сюжэт развіўся ў цэлую серыю з яшчэ пяці твораў. * [[Міхаэль Эндэ]] прыдумаў ката Мяўрыцыя ў казцы «Вунш-пунш». * Аповесць-казка «[[Мурлі]]» ({{lang-nl|Minoes}}) нідэрландскай пісьменніцы [[Ані Шміт]] аб кошцы, якая стала дзяўчынай, але пры гэтым захавала ў сабе каціныя звычкі і здольнасць разумець мову іншых катоў. Па матывах аповесці ў 2001 годзе быў зняты фільм «[[Лэдзі-кошка]]», галоўную ролю ў якім сыграла актрыса [[Кэрыс ван Хаўтэн]]. * У 1977 годзе на экраны выйшаў фільм «[[Фантазіі Вяснухіна]]», у якім расказваецца пра тое, як першакласнік Кірыл спрабуе дрэсіраваць ката Цішку, каб выступіць у цырку. === Мультыплікацыя === У [[мультыплікацыя|мультыплікацыі]] каты і коткі часта бываюць галоўнымі героямі, напрыклад, «[[Кот Леапольд]]», «[[Трое з Прастаквашына]]» ([[кот Матроскін]]), «[[Кацяня па імі Гаў]]», «[[Том і Джэры]]», «[[Кацяня з вуліцы Лізюкова]]», «[[Пастка для катоў]]», «[[Чарцяня з пухнатым хвастом]]» і «[[Кот Фелікс]]», пра якога зняты мультсерыялы, а таксама поўнаметражныя анімацыйныя і мастацкія фільмы. У 2008 годзе ў Інтэрнэце быў выпушчаны мультсерыял «[[Кот Саймана]]», створаны англійскім аніматарам [[Сайман Тофілд|Сайманам Тофілдам]], а таксама кнігі на яго аснове. Анімэ-фільм «[[Вяртанне ката]]» (Neko no Ongaeshi) зняты пра прыгоды дзяўчынкі Хару ў цалкам каціным царстве. Персанажы [[анімэ]] часта малююцца ў выглядзе паўкатоў-паўлюдзей. Іх называюць «нэко» ({{lang-ja2|猫}}, літар. «кот») ці [[Дзяўчына-котка|нэкомімі]] (у перакладзе «каціныя вушы»). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{refbegin}} * Энцыклапедыя сельскага гаспадара / Рэдкал М. А. Ткачоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — 736 с.: іл. ISBN 3-85700-079-3 * {{кніга |загаловак = [[Генетыка|Генетика]] кошки |адказны = С. О’Брайен, Р. Робинсон, А. С. Графодатский и др.; Отв. ред. доктора биол. наук П. М. Бородин, А. О. Рувинский. [[Сібірскае аддзяленне РАН|Сибирское отделение РАН]]. [[Інстытут цыталогіі і генетыкі СА РАН|Институт цитологии и генетики]] |месца = [[Новасібірск|Новосибирск]] |выдавецтва = ВО «Наука». Сибирская издательская фирма |год = 1993 |старонак = 216 |isbn = 5-02-030567-7 |тыраж = 1&nbsp;350 }} * ''Арушанян З. Л.'' [http://zooprice.ru/articles/detail.php?ID=344134 Как кошка в дом вошла. Начальные этапы формирования подвида кошка домашняя (Felis silvestris catus)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120326003542/http://www.zooprice.ru/articles/detail.php?ID=344134 |date=26 сакавіка 2012 }} // Зоопрайс. — 2009. — № 1—2 (часть 1 и 2). * ''Арушанян З. Л.'' [http://zooprice.ru/articles/detail.php?ID=99403 И создал Бог кошку… Доместикация подвида Felis silvestris catus] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120203010646/http://zooprice.ru/articles/detail.php?ID=99403 |date=3 лютага 2012 }} // Зоопрайс. — 2008. — № 6—11. * ''[[Раіса Львоўна Берг|Берг Р. Л.]]'' [http://www.belani.narod.ru/3/catberg.htm Чем кошка отличается от собаки?] // ''[[Знание — сила]]''. — 1968. — № 1. — С. 46—47. * {{кніга|аўтар=[[Альфрэд Брэм|Брем А.]]|загаловак=Жизнь животных|спасылка=https://books.google.ru/books?id=nex2re8XZQcC|адказны=Предисловие и комментарии М. С. Галиной и М. Б. Корниловой|месца=М.|выдавецтва=ОЛМА-ПРЕСС, ОАО «Красный пролетарий»|год=2004|старонак=1192|isbn=5-224-04422-7|тыраж=5000}} ISBN 5-85197-214-9 * Иллюстрированная энциклопедия кошек. — {{М.}}: Олма-Пресс, 2001. — ISBN 5-224-02331-9 * {{кніга |аўтар = [[Аляксандр Барысавіч Лакіер|Лакиер А. Б.]] |частка = [http://www.heraldrybooks.ru/text.php?id=82 Глава третья, § 20 ...Четвероногие животные,..] |загаловак = Русская геральдика |месца = {{М.}} |выдавецтва = Книга |год = 1990 }} * [http://ec-dejavu.ru/c-2/Cat.html Махов А. Е. Кошка в средневековой культуре] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171220185054/http://ec-dejavu.ru/c-2/Cat.html |date=20 снежня 2017 }} // Махов А. Е. HOSTIS ANTIQUUS: Категории и образы средневековой христианской демонологии. Опыт словаря. — {{М.}}: Intrada, 2006, с. 228—230. * ''Мей Дж.'' Всё о породах кошек. — ИД Кристалл, 2005. — ISBN 5-9603-0015-X * ''Мельников И. В.'' Энциклопедия кошек и их хозяев. Советы на каждый день. — {{М.}}: Феникс, 2005. — ISBN 5-222-05694-5. * {{кніга |аўтар = Спадафори Д., Пайон П. |загаловак = Кошки для «чайников» |арыгінал = Cats for Dummies |выданне = 2-е изд |месца = М. |выдавецтва = Диалектика |год = 2006 |старонкі = 336 |isbn = 0-7645-5275-9 }} * ''[[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|Топоров В. Н.]]'' [http://ec-dejavu.ru/c-2/Cat-2.html Кот] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171124112035/http://ec-dejavu.ru/c-2/Cat-2.html |date=24 лістапада 2017 }} // Мифы народов мира: Энциклопедия: В 2 т. — Т. 2. — {{М.}}, 1992. — С. 11. * ''Фогель А., Шнайдер Х.-Э.'' — «Советы любителям кошек»: перевод с немецкого. — {{М.}}: Лесная промышленность, 1987. * ''Дазидова Д., Рублёв С.'' — Всё о кошке: породы, содержание, питание. — Ростов-на-Дону, ИД Владис, 2007. — ISBN 5-9567-0142-0 {{refend}} {{Гербавыя фігуры}} {{Хатнія жывёлы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул}} [[Катэгорыя:Каты]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Хатнія жывёлы]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе]] j654m404ev6dqg8di8kowefu0a8lvz3 0 32516 5165508 5139436 2026-07-13T17:00:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165508 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Расійска-грузінская вайна (2008) |выява = 2008 South Ossetia war en.svg |подпіс = Агульны ход баявых дзеянняў. |дата= 7 — 12 жніўня (асобныя сутычкі 16 жніўня, 22 жніўня 2008) |прычына= * Пазіцыі Паўднёвай Асеціі, Расіі і Рэспублікі Абхазія: Адказ на агрэсію Грузіі супраць мірных жыхароў Паўднёвай Асеціі і расійскіх міратворцаў. «Прымус Грузіі да міру». * Пазіцыі Грузіі: Правядзенне ваеннай аперацыі ў Цхінвальскім рэгіёне ў адказ на правакацыі паўднёваасяцінскіх узброеных фарміраванняў; агрэсія Расіі супраць Грузіі, якая пачалася за 6 дзён да баявых дзеянняў у Паўднёвай Асеціі. |вынік = Паражэнне грузінскіх войскаў, поўная страта ёй кантролю над тэрыторыямі Паўднёвай Асеціі і Абхазіі. Прызнанне Расіяй незалежнасці рэспублік Паўднёвая Асеція і Абхазія. |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Грузія}}<br>Добраахвотнікі з [[Азербайджан]]а, [[Эстонія|Эстоніі]], [[Украіна|Украіны]]<br>[[Прыватная ваенная кампанія|Прыватныя ваенныя кампаніі]] |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}<br>{{Сцягафікацыя|Расія}}<br>{{Сцягафікацыя|Абхазія}}<br>Добраахвотнікі з [[Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка|ПМР]], [[Дагестан]]а, [[Паўночная Асеція|Паўночнай Асеціі]] |камандзір1 = {{Сцяг|Грузія}} [[Міхаіл Саакашвілі]] |камандзір2 = {{Сцяг|Паўднёвая Асеція}} [[Эдуард Джабеевіч Какойты|Эдуард Какойты]]<br>{{Сцяг|Расія}} [[Дзмітрый Мядзведзеў]]<br>{{Сцяг|Абхазія}} [[Сяргей Васільевіч Багапш|Сяргей Багапш]] |сілы1 = 27 000 чалавек |сілы2 = 27 000 чалавек агульных сіл |страты1 = 412—3000 забітых |страты2 = 130—663 забітых |агульныя страты = загінулі 228 мірных жыхароў у Грузіі і 1400—2100 у Паўднёвай Асеціі }} '''Расійска-грузінская вайна 2008 года''' ({{lang-ka|რუსეთ-საქართველოს ომი|ruset-sakartvelos omi}}) — вайна паміж [[Грузія]]й, з аднаго боку, і [[Расія]]й і падтрымванымі Расіяй самаабвешчанымі рэспублікамі [[Паўднёвая Асеція|Паўднёвай Асеціяй]] і [[Абхазія]]й, з другога. Вайна адбылася ў жніўні пасля перыяду пагаршэння адносін паміж Расіяй і Грузіяй, абедзвюма былымі рэспублікамі Савецкага Саюза. Баявыя дзеянні ішлі ў стратэгічна важным рэгіёне [[Закаўказзе|Паўднёвага Каўказа]]. Яе лічаць першай еўрапейскай вайной [[XXI стагоддзе|21 стагоддзя]].<ref name="CEPS">{{cite journal|url=http://aei.pitt.edu/9382/2/9382.pdf|title=Post-Mortem on Europe's First War of the 21st Century|author=Michael Emerson|journal=Centre for European Policy Studies|date=August 2008|access-date=3 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141207214701/http://aei.pitt.edu/9382/2/9382.pdf|archive-date=7 December 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>[[Выява:Российские военные базы в Цхинвальском Регионе Грузии.svg|thumb|Расійскія ваенныя базы ў Паўднёвай Асеціі{{fact}}]] Вайна вядома пад рознымі назвамі, у тым ліку '''Пяцідзённая вайна''', '''Жнівеньская вайна''' і '''расійскае ўварванне ў Грузію'''. [[Выява:Russian Military Bases in Abkhazia (2011-2016 Data).svg|thumb|Расійскія ваенныя базы ў Абхазіі{{fact}}]] Актыўныя баявыя дзеянні працягваліся з ночы [[7 жніўня|7]]-8 жніўня па [[15 жніўня]]<ref>Ян Максімюк. [http://www.svaboda.org/articleprintview/1374017.html Нячыстае сумленне і ў расіян, і ў грузінаў]// [[Беларуская служба Радыё "Свабода"|Радыё Свабода]]. [[23 студзеня]] [[2009]]</ref> 2008, хоць расійскі прэзідэнт Дзмітрый Мядзведзеў абвясціў пра завяршэнне аперацыі па змушэнні да міру ў зоне грузіна-асецінскага канфлікту 12 жніўня<ref>Юрый Ліхтаровіч. [http://www.polskieradio.pl/zagranica/news/print.aspx?id=89067 Сцэнары развіцця каўказскага конфлікту]{{Недаступная спасылка}}// [[Беларуская служба Польскага радыё|Польскае радыё для замежжа]]. [[12 жніўня]] [[2008]]</ref>. 12 жніўня абхазскі паўстанцкі ўрад заявіў пра пачатак ваеннай аперацыі супраць грузінаў. Грузія панесла паражэнне, а расійскія войскі, пакінуўшы нутраныя раёны Грузіі, засталіся ў Паўднёвай Асеціі і Абхазіі, але займаючы большую тэрыторыю, чым іх урады кантралявалі да пачатку вайны. Па гэтай прычыне Грузія заявіла аб акупацыі яе тэрыторый<ref>[http://www.charter97.org/be/news/2008/8/26/9485/ Грузія заявіла аб акупацыі яе тэрыторый]// Хартыя 97. [[26 жніўня]] 2008</ref>. [[Арганізацыя Паўночнаатлантычнага дагавора]] заявіла аб асуджэнні расійскай акупацыі і заклікала расійскі ўрад паважаць тэрытарыяльную цэласнасць Грузіі<ref>[http://www.zvyazda.minsk.by/ru/issue/article.php?id=17676 НАТА запатрабавала ад Расіі адмяніць рашэнне па Абхазіі і Паўднёвай Асеціі]{{Недаступная спасылка}}// [[Звязда]]. [[28 жніўня]] 2008</ref>. Расія і паўстанцкія ўрады Паўднёвай Асеціі і Абхазіі патлумачылі расійскую акупацыю меркаваннямі міратворчасці{{крыніца?}}. Пасля вайны Расія<ref>Мікола Бугай. [http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=19437 Расія мяняе карту свету] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210621013800/https://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=19437 |date=21 чэрвеня 2021 }}// [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]. № 32 (582) 28 жніўня 2008. Старонка 3. ISSN 1819—1614</ref> і Нікарагуа прызналі незалежнасць паўсталых урадаў Паўднёвай Асеціі і Абхазіі. У адказ [[29 жніўня]] Грузія разарвала дыпламатычныя адносіны з Расіяй<ref>[http://www.racyja.com/news/materyyaly/zamezhzha/5991.html Грузія разарвала адносіны з Расіяй]{{Недаступная спасылка}}// [[Радыё Рацыя]]. [[29 жніўня]] 2008</ref>, а [[29 лістапада]] — з Нікарагуа<ref>[http://www.racyja.com/news/materyyaly/zamezhzha/9057.html Грузія разарвала дыпадносіны з Нікарагуа з-за прызнання Паўднёвай Асеціі і Абхазіі ]{{Недаступная спасылка}}// Радыё Рацыя. [[30 лістапада]] 2008</ref>. Грузіяй, якую ў гэтым падтрымлівае Захад, і Расіяй агучваюцца розныя версіі перадгісторыі вайны і падзей у яе час. {{змест справа}} == Версія Грузіі і Захаду == === Напярэдадні ўварвання === 3 ліпеня паўднёваасяцінскія паўстанцы спрабуюць забіць Дзімітрыя Санакоева, кіраўніка [[Часовай адміністрацыі Паўднёвай Асеціі|Часовая Адміністрацыя Паўднёвай Асеціі]]. Бомба з дыстанцыйным кіраваннем выбухнула ў той момант, калі картэж спадара Санакоева праязджаў паблізу. Тры паліцэйскія, якія суправаджалі сп. Санакоева, былі паранены. Сп. Санакоеў — былы паўстанцкі баявік і міністр абароны ў паўстанцкім урадзе — склаў зброю ў 2006 г. дзеля прасоўвання мірнай рэінтэграцыі рэгіёна з астатнімі часткамі краіны на ўмовах шырокай аўтаноміі. Сп. Санакоеў быў абраны дэмакратычным шляхам і кантраляваў палову тэрыторыі рэгіёна. === Баявыя дзеянні === 29 ліпеня паўстанцкая міліцыя пачынае весці інтэнсіўныя абстрэлы вёсак з этнічна змяшаным насельніцтвам, якія знаходзяцца пад грузінскім кантролем, у тым ліку тых, дзе знаходзяцца блок-пасты грузінскіх міратворцаў. Абстрэлы вядуцца з гармат буйнога калібру (звыш 82 мм), ужыванне якіх забаронена існуючымі дамоўленасцямі. Гэты факт афіцыйна прызнаны кіраўніком [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|міратворчых войскаў]], расійскім генералам Маратам Кулахметавым 4 жніўня (ён адмыслова прыгадвае абстрэл вёсак, што знаходзяцца пад грузінскім кантролем, які вёўся 1 і 2 жніўня з выкарыстаннем артылерыі буйнога калібру). Абстрэл з той жа інтэнсіўнасцю працягваецца да 7 жніўня ўключна, да ўварвання сухапутных расійскіх войскаў у Грузію. 1 жніўня грузавік-пікап, у якім ехалі шэсць афіцэраў паліцыі МУС Грузіі, падарваны дзвюма выбуховымі прыладамі, забяспечанымі дыстанцыйным кіраваннем, на поўнач ад Цхінвалі, на дарозе Эрэдвы-Хейці, побач з анклавам, які кантралюе ўрад. Шэсць паліцыянтаў былі цяжка паранены. У ноч на 2 жніўня ад абстрэла пацярпелі чацвёра грузін. У выніку вымушанага агню войскам Грузіі ў адказ былі забіты шэсць і параненыя 15 жыхароў Цхінвалі. Днём паўстанцкі ўрад Паўднёвай Асетыі ажыццявіў эвакуацыю мірнага насельніцтва ў сувязі з начнымі перастрэлкамі<ref>[http://www.belradio.fm/by/563/news/22107/?ILStart=90 Паўднёвая Асетыя вінаваціць Украіну і ЗША ў пастаўках зброі ў Грузію] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241221212838/http://www.belradio.fm/by/563/news/22107/?ILStart=90 |date=21 снежня 2024 }}// [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]. [[2 жніўня]] 2008</ref>. 3 жніўня расійскія СМІ паведамляюць пра буйнамаштабную мабілізацыю дабрачынцаў на расійскім Паўночным Каўказе, а таксама друкуюць абяцанні казакаў разгарнуць наёмныя войскі ў Грузіі. 4 жніўня паўстанцкі ўрад Паўднёвай Асеціі абвясціў эвакуацыю грамадзянскага насельніцтва Цхінвалі і тых вёсак рэгіёна, якія знаходзяцца пад іх кантролем. 5 і 7 жніўня па патрабаванні грузінскага прэзідэнта [[Міхаіл Саакашвілі|Міхаіла Саакашвілі]], спецыяльны пасланнік Тэмур Якобашвілі двойчы спрабуе правесці перамовы з паўстанцамі, але яго запыты былі адхілены. ==== Расійскае ўварванне ==== У ноч на 6 жніўня расійскія памежнікі ўступілі на тэрыторыю Грузіі праз Роцкі тунэль і заявілі, што з гэтага часу расійскія памежныя войскі кантралююць і другі канец тунэлю<ref>Алесь Мірановіч. [http://www.uff-by.org/2008/08/29/4302/be/ Паўднёвая Асэція: «Было відавочна, што яны не жадаюць дамаўляцца»]{{Недаступная спасылка}}// United Friends Forever. 29 жніўня 2008</ref>. 7 жніўня спецыяльны пасланнік [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|расійскага міністэрства замежных спраў]], Юрый Папоў, не здолеў правесці папярэдне ўзгодненыя перамовы па спыненні агню, спасылаючыся на адмову з боку паўстанцаў, у той жа час, працягваюцца абстрэлы вёсак, якія знаходзяцца пад грузінскім кантролем. Генерал Кулахметаў, пад час сустрэчы ў Цхінвалі з спецыяльным пасланнікам Якобашвілі, абвяшчае, што ён не можа ўступіць у кантакт з лідарамі паўстанцаў, і што расійскія «міратворцы» не могуць спыніць іх нападаў<ref>Войцех Цагельскі. [http://www.polskieradio.pl/zagranica/news/artykul89800.html Саакашвілі: Пакуль я прэзідэнт, Грузія будзе незалежнай]{{Недаступная спасылка}}// Польскае радыё для замежжа. [[22 жніўня]] 2008</ref>. Генерал Кулахметаў дапушчае магчымасць таго, што паўстанцы вялі страляніну з пазіцый, размешчаных побач з расійскімі «міратворчымі» пастамі. Нягледзячы на страты сярод грузінскіх міратворцаў і грамадзянскіх асоб, выкліканыя агнём з боку паўстанцаў, прэзідэнт Саакашвілі аддае загад аб неадкладным спыненні агню і заклікае да перамоў. Ён пацвярджае прапановы ўраду па наданні рэгіёна шырокай аўтаноміі ў адпаведнасці з еўрапейскімі стандартамі, і прапануе Расіі выступіць у ролі гаранта<ref>[http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=18987 Расія бамбіць Грузію і ўвяла войскі ў Асецію] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210621012247/https://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=18987 |date=21 чэрвеня 2021 }}// Наша Ніва. [[9 жніўня]] 2008</ref>. Прэзідэнт Саакашвілі таксама абвяшчае безумоўную амністыю паўстанцам, якія пагодзяцца спыніць баявыя дзеянні. Нягледзячы на спыненне агню, абвешчанае прэзідэнтам Саакашвілі, сепаратысты ўзмацняюць абстрэлы пастоў грузінскіх міратворцаў і вёсак, якія знаходзяцца пад грузінскім кантролем. На золку, а 3:41 і 3:52, грузінская разведка перахапіла дзве размовы па мабільных тэлефонах паміж паўднёваасецінскімі памежнікамі, змешчанымі побач з Роцкім тунэлем. Гэтыя перахопы выявілі, што значныя расійскія ваенныя сілы, дастатковыя для таго, каб «запоўніць» Роцкі тунэль, увайшлі ў Паўднёвую Асецію<ref>[http://www.expertby.org/article/print/2008/10/30/772_kanflikt_na_kaukaze/by/ Канфлікт на Каўказе: інфармацыйная альтэрнатыва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230728024441/https://www.expertby.org/article/print/2008/10/30/772_kanflikt_na_kaukaze/by/ |date=28 ліпеня 2023 }}// Праект «Кабінет эксперту». [[30 кастрычніка]] 2008</ref>. Тады ж Грузія азнаёміла з перахопамі разведвальныя агенцтвы ЗША і еўрапейскіх краін. Урад Расіі не аспрэчыў сапраўднасць гэтых перахопаў і патлумачыў змест перахопленых размоў звычайнай ратацыяй міратворчых войскаў. Аднак паводле мірнага пагаднення, якое дзейнічала ў той час, любая ратацыя павінна ажыццяўляцца пры дзённым святле, і ўсе бакі, якія ўдзельнічаюць у пагадненні (г.ё. грузінскі ўрад і АБСЕ), павінны за месяц да гэтага атрымаць адпаведнае паведамленне. Папярэдняя ратацыя расійскіх войскаў была праведзена ў маі 2008 г. Да публікацыі 16 верасня 2008 года ўрадам Грузіі гэтых перахопаў<ref>Зміцер Косцін. [http://www.racyja.by/news/materyyaly/zamezhzha/6535.html Расія першая ўвяла войскі ў Паўднёвую Асецію?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220331080048/http://www.racyja.by/news/materyyaly/zamezhzha/6535.html |date=31 сакавіка 2022 }}// Радыё Рацыя. [[16 верасня]] 2008</ref>, расійскі ўрад ні ў якой з сваіх заяваў ніколі не ўзгадваў пра ратацыю, якая адбывалася 7 жніўня, і настойваў на тым, што іх войскі ўвайшлі ў рэгіён толькі каля паўдня 8 жніўня, «пасля нечаканага грузінскага нападу.» Сведчанні, атрыманыя з гэтых тэлефонных перамоў, падмацоўваюцца аповедамі, у тым ліку ўспамінамі расійскіх ваенных пра падзеі 7 жніўня, а таксама заявай паўстанцкага лідара Абхазіі [[Сяргей Багапш|Сяргея Багапша]], зробленай у той жа дзень. Гэтыя аповеды з’яўляліся як у расійскім, так і ў заходнім друку. У ходзе Аперацыі па навядзенню канстытуцыйнага парадку ў Цхінвальскім рэгіёне ад 13 да 15 гадзіны ішоў артылерыйскі абстрэл сяла Хетагурава і яго ваколіц<ref>[http://www.belradio.fm/by/568/news/22298/?ILStart=80 Цхінвалі: Грузія пачала шырокамаштабную ваенную аперацыю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241221210608/http://www.belradio.fm/by/568/news/22298/?ILStart=80 |date=21 снежня 2024 }}// Еўрапейскае радыё для Беларусі. [[7 жніўня]] 2008</ref>, а таксама паўднёваасяцінскай сталіцы [Цхінвалі]{{крыніца?}}. У яе і яе ваколіцы ўступілі часці сухапутных войскаў Грузіі, якія ў выніку баёў з паўстанцкімі падраздзяленнямі занялі горад. Прыблізна а 23:30 каля 150 бронемашын і армейскіх грузавікоў рэгулярнага расійскага войска ўвайшлі ў Роцкі тунэль і накіраваліся ў бок Цхінвалі. У адказ на ўвядзенне расійскіх узброеных сіл на тэрыторыю Грузіі, кіраўнік грузінскіх міратворцаў генерал Круашвілі абвясціў аб пачатку наступу на Цхінвалі ў 23:30<ref>Зміцер Косцін. [http://www.racyja.com/news/materyyaly/zamezhzha/5331.html Тбілісі: Аднаўленне канстытуцыйнага парадку]{{Недаступная спасылка}}// Радыё Рацыя. [[8 жніўня]] 2008</ref>. Паводле [[The New York Times|New York Times]], заходнія службы незалежным чынам выявілі, што два батальёны 135-га палка прайшлі праз Роцкі тунэль увечары 7 жніўня ці на золку 8 жніўня. 8 жніўня Расія выцесніла грузінскія войскі з Цхінвалі, а затым захапіла ўсю Паўднёвую Асецію разам з грузінскай яе часткай, дзе пражывае больш за палову насельніцтва. Тады ж [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|міністэрства абароны Расіі]] і разнастайныя высокапастаўленыя чыноўнікі абвясцілі, што грузінскія сілы «забілі 2,000 грамадзянскых асоб» у Цхінвалі. Але 11 жніўня супрацоўнік праваабарончай арганізацыі [[Human Rights Watch]] заявіў, што Расія наўмысна перабольшвае лічбу забітых у Цхінвалі, намагаючыся выклікаць у адказ забойствы этнічных грузінаў. Па дадзеных гэтай арганізацыі ў ''горадзе'' загінула 44 чалавекі. Больш за тое, 21 жніўня генеральная пракуратура Расіі назвала значна больш нізкую лічбу забітых грамадзянскых асоб у ''Паўднёвай Асеціі'' — 133, і гэта ў выніку двух серыяў баёў<ref>Алесь Астроўскі, Віталь Хромаў. [http://www.nashaziamlia.org/2008/08/30/1513/ «Чорны крук» з Грузіі праляцеў… Падлічым сабранае (Частка 8, заключная)]// Беларусь — Наша Зямля. [[30 жніўня]] 2008</ref>. Існуюць моцныя падставы лічыць, што большасць гэтых ахвяр належалі да паўстанцкай міліцыі, паколькі мясцовыя чыноўнікі часцяком клічуць удзельнікаў не расійскіх фарміраванняў грамадзянскымі асобамі. Далей расійскае войска захапіла заходнюю і сярэднюю часткі Грузіі з гарадамі [[Горы (Грузія)|Горы]], [[Поці]], [[Сенакі]], [[Зугдыды]]. 10 жніўня расійскія ваенна-марскія сілы высадзіліся ў партовым горадзе Ачамчыра і правялі не справакаваную атаку ў Верхняй Абхазіі (Кадорскай цясніне) з выкарыстаннем артылерыі і масіўнай паветранай бамбардзіроўкі. Тады ж абхазскія паўстанцы ўвайшлі ў цясніну. Да гэтага моманту ў Абхазіі з Грузіяй, не было баявых сутыкненняў. Гэтая атака пачалася толькі пасля таго, як грузінскія ўзброеныя сілы, размешчаныя на ваеннай базе Сенакі, былі пераведзены на ўсход (9 жніўня). Актыўныя баявыя дзеянні закончыліся 12 жніўня, калі расійскія ўзброеныя сілы ўварваліся ў горад Зугдзідзі ў заходняй Грузіі і ў стратэгічна істотны порт Поці. 11 кастрычніка расійскія войскі былі адведзены з нутраных раёнаў Грузіі, але працягваюць акупаваць землі грузінскіх аўтаномных абласцей у Паўднёвай Асеціі і Абхазіі, тым самым змушаючы абраныя насельніцтвам гэтых тэрыторый урады да выгнання. === Этнічныя чысткі ў грузінскіх вёсках === 9-24 жніўня пасля адыходу грузінскіх узброеных сіл у бок Тбілісі, расійскія ўзброеныя сілы і ваенізаваныя фарміраванні ажыццяўлялі маштабныя жорсткія акцыі, у тым ліку падпалы дагавораў, рабаўніцтва, выкраданне людзей, згвалтаванні і масавыя забойствы грузінскіх мірных жыхароў як у зоне канфлікту, так і за яе межамі. У зоне канфлікту ў выніку этнічных чыстак, накіраваных супраць грузінаў, былі цалкам спалены і разбураны вёскі Эрэдвы, Аўневі, Нулі<ref>Людміла Наздрачова. [http://www.nashaziamlia.org/2008/08/16/1481/ Як асецінскі спецназ зачышчае грузінскія вёскі]// Беларусь — Наша Зямля. [[16 жніўня]] 2008</ref>, Курта, Ачабеці, Тамарашэні, Кехві, Дзісеві і г.д., што выявілі міжнародныя ([[Савет Еўропы]])<ref>[http://www.charter97.org/be/news/2008/8/19/9230/ Савет Еўропы: Расія сапраўды ажыццявіла этнічную чыстку ў Паўднёвай Асеціі]// Хартыя 97. [[19 жніўня]] 2008</ref> і праваабарончыя арганізацыі. Пачынаючы з 8 жніўня а 09:45, расійская авіяцыя бамбіла шэраг грамадзянскых і ваенных аб’ектаў у Грузіі за межамі зоны канфлікту ў Паўднёвай Асеціі, што прывяло да пашкоджання інфраструктуры і шматлікіх ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Сярод цэляў гэтых бамбардзіровак былі: # Горы і навакольныя вёскі (у тым ліку аб’екты грамадзянскай інфраструктуры) # Аэрадром Марнеулі, цэнтральная Грузія # Аэрадром Вазіані, цэнтральная Грузія # Аэрадром Копітнары, заходняя Грузія # Оні (грамадзянскыя зоны), заходняя Грузія # Порт Поці, заходняя Грузія # Нафтаправод Баку-Супса, цэнтральная Грузія # Анаклія, заходняя Грузія # Зугдзідзі, заходняя Грузія # Верхняя Абхазія/Кадорская цясніна, Абхазскі рэгіён # Тбілісі (авіяцыйны завод і грамадзянскае радарнае абсталяванне ў аэрапорце Тбілісі) # Хелвачауры, Аджарскі рэгіён # Шыракі, усходняя Грузія # Аэрапорт Сенакі і ваенная база, заходняя Грузія # Каспі, цэнтральная Грузія # Вёскі Хашурскага раёна, цэнтральная Грузія # Нацыянальны парк Баржомі, цэнтральная Грузія. Міжнародныя праваабарончыя групы задакументавалі падобныя бамбаванні грамадзянскых аб’ектаў расійскімі рэгулярнымі сіламі. Бамбаванні тэрыторыі Грузіі ажыццяўляліся Расійскай Федэрацыяй з выкарыстаннем SS-26 «Іскандэр» — тактычнай ракетнай устаноўкі малога радыусу дзеяння, якія ўжываліся супраць нафтаправоду Баку-Упса. Расійскія ўзброеныя сілы таксама выкарыстоўвалі тактычныя ракеты малога радыусу дзеяння SS-21 «Точка-У» супраць гарадоў Поці і Горы. У вёсках вакол гораду Горы расійскія ўзброеныя сілы выкарыстоўвалі сістэмы залпавага агню «Ураган». [[Касетны боепрыпас|Касетныя]] бомбы шырока ўжываліся ў Горы і навакольных вёсках, у тым ліку ў Руісі і Шындысі. Звыш за 100 мірных жыхароў Грузіі дагэтуль утрымліваюцца ў бесчалавечных умовах у турме Цхінвалі ў якасці заложнікаў. Адразу пасля адыходу грузінскіх узброеных сіл у бок Тбілісі і да сённяшняга дня расійскія ўзброеныя сілы і ваенізаваныя фарміраванні ажыццяўляюць маштабныя жорсткія акцыі, у тым ліку падпалы, марадзёрства, крадзеж людзей, згвалтаванні і масавыя пакаранні грузінскага мірнага насельніцтва як у межах зоны канфлікту, так і па-за імі. У межах зоны канфлікту ў працэсе этнічных чыстак сярод грузінскага насельніцтва былі мэтанакіравана спалены і цалкам разбураны вёскі Эрэдвы, Аўневі, Нулі, Курта, Ачабеці, Тамарашэні, Кехві і Дысеві. Гэтыя жорсткасці ажыцяўлялі ўжо пасля таго, як усе баявыя сутыкненні ў рэгіёне былі спынены. === Вынікі === Спынення агню між Грузіяй і Расіяй удалося дасягнуць пры пасярэдніцтве французскага прэзідэнта [[Нікаля Сарказі]] на шасці ўмовах-«прынцыпах»: # не прыбягаць да выкарыстання сілы; # канчаткова спыніць усе ваенныя дзеянні; # свабодны доступ да гуманітарнай дапамогі; # узброеныя сілы Грузіі вяртаюцца ў месцы сваёй сталай дыслакацыі; # узброеныя сілы Расіі выводзяцца на лінію, што папярэднічала пачатку баявых дзеянняў; # пачатак міжнароднага абмеркавання пытанняў будучага статусу Паўднёвай Асеціі і Абхазіі і шляхоў забеспячэння іх трывалай бяспекі<ref>Мікола Бугай. [http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=19056 Расія не рашылася на штурм Тбілісі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210621004249/https://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=19056 |date=21 чэрвеня 2021 }}// Наша Ніва. [[12 жніўня]] 2008</ref>. ==== Страты ==== ===== Расія ===== 1) людскія вайсковыя страты: * забітыя — 74; * параненыя — 171; * прапалі без вестак — 19. 2) тэхніка: самалёты — 4 (у тым ліку стратэгічны бамбардзіроўшчык ТУ-22)<ref>Павел Фельгенгаўэр. [http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=19120 «Грузія стварыла найлепшае войска на постсавецкай прасторы»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210620235354/https://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=19120 |date=20 чэрвеня 2021 }}// Наша Ніва. № 30 (580) [[14 жніўня]] 2008. Старонкі 1, 4.</ref>. ===== Грузія ===== 1) людскія страты: * забітыя — 215 чалавек, з іх 69 мірных жыхароў; * параненыя — 1469 чалавек; * зніклыя без вестак — 70 толькі ваенных (да іх ліку належаць 9 нябожчыкаў, распазнаць якіх не ўдалося)<ref>Мікола Бугай. [http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=19290 Грузія: 215 чалавек загінула, 1469 паранена, 70 прапала] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210621012830/https://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=19290 |date=21 чэрвеня 2021 }}// Наша Ніва. 19 жніўня 2008</ref>. == Версія Расіі == Вайна пачалася ў ноч з 7 на 8 жніўня 2008 як грузінская «аперацыя па навядзенню канстытуцыйнага парадку ў Цхінвальскім рэгіёне», у ходзе якой сіламі рэактыўнай артылерыі была абстраляна паўднёваасяцінская сталіца Цхінвал і ў яго і яго наваколлі ўступілі часці сухапутных войскаў Грузіі, якія ўступілі ў бой з падраздзяленнямі паўднёва-асецінскіх узброеных сіл. 8 жніўня ў канфлікт уступіла Расія, войскі якой выцеснілі грузінскія фарміраванні з Паўднёвай Асеціі, а затым захапілі заходнюю частку Грузіі з гарадамі [[Горы (Грузія)|Горы]], [[Поці]], [[Сенакі]], [[Зугдыды]]. Адначасова абхазская армія выцясніла грузінскія войскі з Кадорскай цясніны. Актыўныя баявыя дзеянні закончыліся 12 жніўня. На працягу двух месяцаў расійскія войскі былі адведзены з тэрыторыі ўласна Грузіі. == Гл. таксама == * [[Страты ў вайне ў Паўднёвай Асеціі (2008)]] * [[Выбухі ў Абхазіі (2008)]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Войны Расіі}} [[Катэгорыя:Расійска-грузінская вайна (2008)| ]] i6gh3m61w8lo1f3pohq3xm9vvf80tyu 3 43629 5165698 5160819 2026-07-14T04:35:35Z Luppus 48584 5165698 wikitext text/x-wiki == Шаблон Вучоны == Вітаю. Пры папярэднім праглядзе праўкі артыкулаў пра вучоных (напр. [[ Мікалай Аляксеевіч Горскі‎]]) заўважыў, што з'явілася папярэджанне: '''Увага: Шаблон:Вучоны выклікае Шаблон:Картка з больш чым адным значэннем для параметра "тэкст5". Толькі апошняе з пададзеных значэнняў будзе ўжытае'''. А таксама, у картках не адлюстроўваецца радок ''Прыналежнасць''. Гэта не вынік апошніх правак шаблона {{ш|Вучоны}}?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 18:21, 2 студзеня 2017 (+03) :Так, выправіў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:12, 2 студзеня 2017 (+03) == Мбошы == Як далучыць арт. "Мбоши" з Рускай Вікіпедыі да астатніх? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:55, 3 студзеня 2017 (+03) :Атрымалася? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:18, 3 студзеня 2017 (+03) :: Дзякуй, усё звязана. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:23, 3 студзеня 2017 (+03) == Шаблон:Узброены канфлікт == Спадар Чаховіч, я вяртаю сваю адкочаную праўку шаблона «Узброены канфлікт», бо ў гэтай версіі пры адсутнасці інфармацыі, напрыклад, пра страты, графа «страты» не адлюстроўваецца. Здаецца, я ўздымаў гэта пытанне ўжо даўно, і ў тым шаблоне, які існаваў і які вярнулі Вы, адкаціўшы маю праўку, праблема да сённяшняга дня не вырашана. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 12:45, 6 студзеня 2017 (+03) : Ён блага выглядае, упішыце патрэбныя параметры ў існуючы шаблон --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:01, 6 студзеня 2017 (+03) :: Так у мяне не атрымлівалася, бо я не ведаю асаблівасцяў шаблону «Картка» і ніколі не карыстаюся ім. Калі Вы можаце, то зрабіце, але ж функцыянальнасць важней за знешні выгляд, хоць я і не разумею, чаму ён блага выглядае :) --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 14:41, 6 студзеня 2017 (+03) ::: {{у|Kalinowski}}, не зразумеў, дык якія праблемы былі са старым, акрамя таго, што пры адсутнасці інфармацыі не адлюстроўваецца адапаведны радок (як і ва ўсіх іншых шаблонах-картках)? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:42, 15 студзеня 2017 (+03) :::: Гэта асноўнае. Можа, было нешта, але не памятаю. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 09:13, 16 студзеня 2017 (+03) ::::: {{у|Kalinowski}}, дык а што павінна адлюстроўвацца? У новым шаблоне таксама не адлюстроўваецца. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:38, 16 студзеня 2017 (+03) :::::: У тым шаблоне, калі інфармацыі пра страты няма, усё роўна адлюстроўвалася графа «Страты». Зараз, калі інфармацыі няма, графа не адлюстроўваецца. Атрымоўвалася, што, калі інфармацыі не было наогул у шаблоне, адлюстроўвалася пэўная колькасць пустых радкоў без інфармацыі. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 12:00, 16 студзеня 2017 (+03) ::::::: Выправіў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:13, 16 студзеня 2017 (+03) :::::::: Напр. [[Слуцкае паўстанне]]. «Праціўнікі» засталіся. --[[Удзельнік:Kalinowski|Kalinowski]] ([[Размовы з удзельнікам:Kalinowski|размовы]]) 13:29, 16 студзеня 2017 (+03) == Інкубатар == Вітаю! Існуюць два раздзелы Вікіінкубатара на беларускай мове — вікінавіны і віківандроўка. А ці існуе (ці можа існаваў) беларускамоўны віківерсітэт? Пытаюся, бо бачу Вашу актыўнасць і дасведчаннасць па працы ў Вікіраздзелах. <font face="Century Gothic">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 11:36, 12 студзеня 2017 (+03) :Наколькі я ведаю - не --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:03, 13 студзеня 2017 (+03) == Уімблдан == Можаце дапамагчы з пераносамі старонак, злучаных з Уімблданскім турнірам? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 12:42, 12 студзеня 2017 (+03) :Не знайшоў, што пераносіць, але прайшоўся ботам --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:31, 12 студзеня 2017 (+03) == Атык == Сп.Уладзіслаў, ці ёсць у Вас здымкі атыка (беларуская архітэктура), каб замяніць схему на англійскай? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 17:34, 14 студзеня 2017 (+03) [[Файл:Byhawskaja synagoga 01.Jpg|thumb|]] :Першае што прыйшло ў галаву - Быхаўская сінагога, там выразна бачны атык, але стан будынка не вельмі --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:55, 14 студзеня 2017 (+03) :: Дзякуй, замяніў. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 17:58, 14 студзеня 2017 (+03) == Галіён / Галеён == Ці ёсць у Вас крыніцы, як пісаць? Ні ў СІС, ні ў БЭ, ні ў Руска-Беларускім слоўніку няма. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 19:10, 15 студзеня 2017 (+03) : БЭ, т. 8, артыкул Карабель, подпіс да ілюстрацыі: ''7 — галіён (16—17 ст.; паказаны 3-мачтавы іспанскі галіён, 1567).'' --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:19, 15 студзеня 2017 (+03) :::: Дзякуй, бо ў ВМС: галион. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 19:22, 15 студзеня 2017 (+03) == Новы гаджэт == Дзіўна. Уключыў яго, перасталі працаваць спасылкі ў панэлі рэдагавання (прылады, фарматаванне, зноскі і крыніцы і г. д.) --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 15:58, 16 студзеня 2017 (+03) :У мяне ўсё працуе акрамя самога гаджэта :( --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:10, 16 студзеня 2017 (+03) :: Выключыў яго - усе спасылкі сталі працаваць. Нешта незразумелае адбываецца. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 16:45, 16 студзеня 2017 (+03) :::Шаблон таксама працуе, праўда, акрамя веравызнання яму ў нас, відаць, няма што выцягваць --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:52, 16 студзеня 2017 (+03) == Катэгорыя:Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка == : Трэба выправіць назву катэгорыі на "Цэнтральнаафрыканская Рэспубліка", а таксама назву ўсіх падкатэгорый. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:59, 18 студзеня 2017 (+03) == Кеміярві == : Сп.Уладзіслаў, а што з карткай? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:22, 18 студзеня 2017 (+03) ::Карта выцягвае назвы на мясцовых мовах з Вікідадзеных, але некаторыя рэдкія мовы не ўлічаны, таму выкарыствоўваецца код mis - вось гэты {{ш|lang-mis}} і патрабуе шаблон. Звярнуўся па дапамогу на тэхнічны форум у Рускай Вікіпедыі, бо ў іх таксама ў артыкулах пра індзейцаў вылазіць гэты шаблон. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:34, 19 студзеня 2017 (+03) == Астэроіды і NGC == # Можаце дадаць у маю АП астэроідаў? І пажадана стварыць спісы. # Колькі трэба аб'ектаў NGC для поўнага шчасця? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 13:33, 19 студзеня 2017 (+03) ::Нешта я прызабыў, што да чаго. АП? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:31, 19 студзеня 2017 (+03) ::: Асабістую прастору. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 19:36, 19 студзеня 2017 (+03) ::::Нешта ніяк не магу ўспомніць, якім чынам мы працавалі. Я выцягваў артыкулы з катэгорыі ў рувікі, аддзяляў назвы, а астятняе перакладаў Белазарам? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:04, 22 студзеня 2017 (+03) ::::: Збольшага так. Але з назвамі былі памылкі, напрыклад [[(917) Ліка]] быў перацягнуты як (917) Аблічча. Але то такое, не страшна. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 15:04, 22 студзеня 2017 (+03) == Commons.js == Паляцела згортванне навігацыйных шаблонаў унізе старонак, можа таму, што ў [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.js&curid=16462&diff=2456786&oldid=2343198 гэтай Вашай праўкі] незразумела дзе зачыняецца першая ж адкрытая круглая дужка? Адразу пасля новага коду ідзе логіка згортвання.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 19:09, 19 студзеня 2017 (+03) : Быццам бы [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.js&diff=2457095&oldid=2457088 выправіў] (кавалак коду не ўставіў) і на ўсялякі выпадак змясціў у канцы старонкі. : {{у|Artsiom91}}, не па тэме, але калі ўжо зайшлі — можа наствараць для Вас стабаў беларускіх футбалістаў, якія гуляюць у гэтым сезоне? Плыўцы стамілі мяне, а базу валейбалістаў яшчэ не давёў да розуму. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:29, 19 студзеня 2017 (+03) :: Згортванне, здаецца, працуе, будзем сачыць. Наконт футбалістаў — для нашай Вышэйшай лігі абсалютная большасць артыкулаў існуе (ды і "гэтага" сезону няма — скончыўся, каманды зараз толькі камплектуюцца на наступны). Калі хочаце, стварыце некалькі (3-5) у асабістай прасторы, пагляджу ці ёсць сэнс. Увогуле, кароткія артыкулы пра футбалістаў накшталт [[:Катэгорыя:Футбалісты Японіі|японскіх]] мяне задавальняюць, толькі б дадаць катэгорыі "Ігракі ФК ...".--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 19:39, 19 студзеня 2017 (+03) :::{{у|Artsiom91}}, неяк так: :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Ілья Балтрушэвіч]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Павел Бардукоў]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пётр Зыль]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Уладзіслаў Казакоў]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Дзяніс Лявіцкі]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Аляксандр Майбарада]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Дзмітрый Падстрэлаў]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Павел Паўлючэнка]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Максім Рыбакоў]] :::*[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Уладзіслаў Фядосаў]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:22, 19 студзеня 2017 (+03) :::: Нармальна, такія можна і ў асноўную прастору, мне зараз толькі шаблон "Бібліяінфармацыя" ўнізе не падабаецца (што пустой паласой). Я ствараю артыкулы толькі для дэбютаваўшых у Вышэйшай лізе, сярод дняпроўцаў гэта пакуль толькі Бардукоў і Рыбакоў, калі іншыя дэбютуюць — перанясу. Буду не супраць стварэння такіх накідаў для чырвоных спасылак [[Удзельнік:Artsiom91/Футбол/Футбалісты|з гэтай старонкі]]. Статыстыку можна браць у "Прессбола", напрыклад тут: [http://www.pressball.by/articles/football/belarus/92465], [http://www.pressball.by/articles/football/belarus/96725], [http://www.pressball.by/articles/football/belarus/96684], [http://www.pressball.by/articles/football/belarus/92637].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:48, 19 студзеня 2017 (+03) :::::У маю асабістую прастору? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:00, 22 студзеня 2017 (+03) :::::: Для дэбютаваўшых у Вышэйшай лізе можна адразу ў асноўную, для не дэбютаваўшых лепш пакуль у асабістую.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:07, 22 студзеня 2017 (+03) == Сартыроўка населеных пунктаў == Сваімі [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Шаблон:НП&action=history нядаўнімі] шаблона {{Ш|НП}} Вы прыбралі DEFAULTSORT па беларускай назве. Калі ласка, вярніце на месца (можна і вікідата туды паспрабаваць усунуць).--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:17, 21 студзеня 2017 (+03) == Заўвагі да польскіх паветаў == Пажаданні, асабліва ў выпадку калі будзе аўтаматычная заліўка: # Не дадаваць катэгорыі рукамі — шаблон {{Ш|Павет Польшчы}} дадае неабходныя аўтаматычна # Выраўняць параметры гэтага шаблона ў артыкуле, каб "=" ішлі ў адзін слупок. Дадаць параметр "ваяводства" (патрэбны для катэгорыі). # Спіск гарадоў/гмін адсартаваць на алфавіце. Гарадам дадаць вікіфікацыю ("Горад Тамашаў|Тамашаў" замест "Тамашаў"). # Замест шаблона "Паветы Лодзьскага ваяводства" пісаць проста "Лодзьскае ваяводства" (думаю, лепш зрабіць адзін шаблон, дзе будуць і паветы і гарады, як ва Украіне). Паставіць яго ніжэй за шаблон павета (спачатку павет, потым ваяводства). --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 19:44, 9 лютага 2017 (+03) : Пункт 3 навучыў рабіць бота (прыклады [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Любэльскі_павет&type=revision&diff=2601948&oldid=2469443], [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Тамашоўскі_павет%2C_Лодзьскае_ваяводства&type=revision&diff=2601947&oldid=2469450]), так што змагу потым прайсціся і паправіць (калі ўсе артыкулы будуць мець адзіную структуру). Магчыма, аналагічна можна бота навучыць і іншыя пункты выканаць.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:05, 26 сакавіка 2017 (+03) ::Я не планаваў заліўку паветаў, але, відаць, прыйдзецца яе зрабіць, раз боты ўжо і сартаваць спасылкі навучыліся :))) --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:39, 26 сакавіка 2017 (+03) == Шаблоны {{ш|Спіс астэроідаў/Шапка}} і {{ш|Спіс астэроідаў/Паказальнік}} == Што з імі не так? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 13:16, 13 лютага 2017 (+03) :А што не так? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:13, 14 лютага 2017 (+03) :: Бачыце розніцу? [[Спіс астэроідаў (101—200)|Раз]] і [[:ru:Список астероидов (101—200)|два]]. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 22:35, 14 лютага 2017 (+03) ::: Паправіў.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:10, 14 лютага 2017 (+03) == Request == Hello. Could you create the article [[:ru:Азербайджанский театр]]/[[:en:Theatre in Azerbaijan]] in Belorussian Wikipedia just like the article [[Тэатр Эстоніі]] which you created? Thank you. [[Адмысловае:Contributions/31.200.13.197|31.200.13.197]] 15:05, 17 лютага 2017 (+03) == Request == Hello. Could you create the article [[Культура Азербайджана]] ([[:ru:Культура Азербайджана|ru]]) ([[:en:Culture of Azerbaijan|en]]) in Belorussian Wikipedia? Thank you. [[Адмысловае:Contributions/31.200.22.41|31.200.22.41]] 12:07, 28 лютага 2017 (+03) == Шаблон-картка "мадыфікацыя аўтамабіля" == Навошта вы стварылі шаблон? Як яго выкарыстоўваць? [[Удзельнік:Medzianowsky|Medzianowsky]] ([[Размовы з удзельнікам:Medzianowsky|размовы]]) 23:19, 6 сакавіка 2017 (+03) == З'явіліся ў XX-стагоддзі == Навошта ты выдаліў катэгорыю, дурань?! [[Удзельнік:Medzianowsky|Medzianowsky]] ([[Размовы з удзельнікам:Medzianowsky|размовы]]) 18:32, 7 сакавіка 2017 (+03) == Гміны Польшчы == Праглядзеў усе гміны Польшчы, высветлілася, што некаторыя па тых ці іншых прычынах не былі залітыя. Калі маеце магчымасць, стварыце/дапоўніце артыкулы, каб яны выглядалі аднастайна з іншымі. Неіснуючыя артыкулы: * [[Гміна Бабова, Паморскае ваяводства]] — [[:pl:Bobowo (gmina)]] — не была заліта з-за неўлічанай неадназначнасці (у польскім Bobowo/Bobowa, а ў нас аднолькава) * [[Гміна Брадніца, Куяўска-Паморскае ваяводства]] — [[:pl:Brodnica (gmina wiejska w województwie kujawsko-pomorskim)]] — не была заліта з-за неўлічанай неадназначнасці * [[Гміна Броды, Свентакшыскае ваяводства]] — [[:pl:Brody (gmina w województwie świętokrzyskim)]] — не была заліта з-за неўлічанай неадназначнасці * [[Гміна Шчытна, Вармінска-Мазурскае ваяводства]] — [[:pl:Szczytno (gmina wiejska)]] — не была заліта з-за неўлічанай неадназначнасці (у польскім Szczytno/Szczytna, а ў нас аднолькава) * [[Гміна Ястарня]] — [[:pl:Jastarnia (gmina)]] — новая гміна з 2017 года Існуючыя артыкулы (у асноўным існавалі да заліўкі і не былі змененыя). Некаторыя трэба дапоўніць, некаторыя можна поўнасцю замяніць. * [[Гміна Вэнгажына]] — [[:pl:Węgorzyno (gmina)]] — дапоўніць * [[Гміна Гродзіск]] — [[:pl:Grodzisk (gmina)]] — замяніць * [[Гміна Карыцін]] — [[:pl:Korycin (gmina)]] — замяніць * [[Гміна Крынкі]] — [[:pl:Krynki (gmina)]] — замяніць * [[Гміна Сідра]] — [[:pl:Sidra (gmina)]] — замяніць * [[Гміна Чыжы]] — [[:pl:Czyże (gmina)]] — дапоўніць * [[Гміна Штабін]] — [[:pl:Sztabin (gmina)]] — замяніць Таксама, калі будзе заліўка паветаў Польшчы, варта спачатку дапоўніць/перапісаць існуючыя артыкулы [[:Катэгорыя:Паветы Польшчы|з гэтай катэгорыі]], каб потым не шукаць недаробленыя агрызкі.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:44, 18 сакавіка 2017 (+03) == Ерэван == : Сп. Уладзіслаў, ці не маглі б перакласці з Рускай Вікіпедыі раздзелы «Геаграфія і клімат» для арт. «Горад Ерэван»? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:18, 30 сакавіка 2017 (+03) == Галасаванне за статусныя артыкулы == == Галасаванне за статусныя артыкулы == Вітаю Вас! Калі Вы прапаноўваеце нейкі артыкул на статусны, калі ласка, стаўце адразу жа голас "за", каб мяне не папракалі тым, што я [[Удзельнік:Artsiom91|займаюся самадурствам]]. Дзякую. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 21:29, 8 красавіка 2017 (+03) == Напісанне бенгальскіх імён прозвішчаў == Праглядаў бангладэшскіх прэзідэнтаў, як перадаваць іх прозвішчы: Шахабу'''ддз'''ін / Шахабу'''дз'''ін, Яджу'''ддз'''ін / Яджу'''дз'''ін?--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:39, 18 красавіка 2017 (+03) :Дакладна не ведаю. А у артыкуле Бангладэш у БЭ яны не згадваюцца? Калі не - трэба глядзець як перадаюць імя Салахад(д)зіна --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:03, 18 красавіка 2017 (+03) == Шаблон Рака2 == Вітаю! Калі не цяжка, гляньце на шаблон {{ш|Рака2}}. Напрыклад, у артыкуле [[Рака Пурус]]. Тут і ў іншых артыкулах штосьці не так са спасылкай на Вікісховішча (там, дзе ёсць адпаведныя катэгорыі).--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 09:15, 23 красавіка 2017 (+03) :{{зроблена}}--[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:47, 23 красавіка 2017 (+03) :Дзякую. Тая ж справа з шаблонам {{ш|Вадасховішча}}. Напрыклад, артыкулы [[Брацкае вадасховішча]], [[Рыбінскае вадасховішча]]. Як мне здаецца, Wikidata стварае некалькі, калі не больш, праблем?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 13:06, 24 красавіка 2017 (+03) ::Гэта не з-за Wikidata, гэта з-за абнаўлення кода --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:13, 24 красавіка 2017 (+03) Вітаю яшчэ раз! А калі не цяжка, выпраўце і шаблон {{ш|Возера}}.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 09:08, 25 красавіка 2017 (+03) == Сцягнуць з тарашкевiцкага раздела == Добры дзень! Цi не маглi б вы пакрысе пры дапамозе АВБ перацягнуць змест наступных артыкулаў з раздзела тарашкевiцай: [[:be-x-old:Фрыдрых Шылер]], [[:be-x-old:Тэрарыстычны акт у менскім мэтро]] , [[:be-x-old:Замак]] , [[:be-x-old:Вайна Расеі з Рэччу Паспалітай 1792 году]], бо значна больш змястоўныя. Дапамагу з канчатковай вычыткай. Дзякую! --[[Адмысловае:Contributions/46.133.64.252|46.133.64.252]] 17:54, 29 красавіка 2017 (+03) :Дадаў тэкст у арт. [[Фрыдрых Шылер]], можаце пачынаць працаваць --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:14, 29 красавіка 2017 (+03) ::Зроблена з Шылерам, толькі вялікая просьба выдаліць са свайго спіса замен замены сябра->член, бо гэта сорам і жах што атрымліваецца (глядзіце у гісторыі версіі), да таго ж няма ніякай патрэбы у змене сінанімічных слоў, лепш дадаць яшчэ ў замены Ч(_ч)ымся_->Ч(_ч)ым_ , П(_п)атас_(сн+)->П(_п)афас_(сн+) , Л(_л)ябірын+->Л(_л)абірын+ --[[Адмысловае:Contributions/46.56.175.35|46.56.175.35]] 17:31, 8 мая 2017 (+03) == Насельніцтва Беларусі == Просьба сцягнуць [[:be-x-old:Насельніцтва Беларусі|адсюль]]. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 13:49, 2 мая 2017 (+03) == Зноскі == Навошта [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%BC_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%93%D0%B0%D1%80%D1%8D%D1%86%D0%BA%D1%96&diff=2632863&oldid=2613792 гэта]?----[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 15:15, 11 мая 2017 (+03) :Няўлічаны шаблон у тэксце быў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:22, 11 мая 2017 (+03) == [[Універсітэт штата Аява]] == Пан [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], а навошта гэты агрызак, калі ёсць [[:en:Iowa State University|Універсітэт штата Аява]]? З якога магчыма і перакласці?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 16:00, 12 мая 2017 (+03) :Ведаеце англійскую мову — калі ласка, бо я не ведаю. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:32, 12 мая 2017 (+03) == Дэфіс vs працяжнік == Прашу не ляніцца і пісаць, як патрабуецца, доўгі працяжнік "—" замест кароткага дэфіса "-", напрыклад пры даданні інфармацыі пра знакамітых землякоў у артыкулах пра вёскі. Я звычайна яго стаўлю з дапамогай меню "Спецыяльныя сімвалы" — "Сімвалы" ў панелі рэдагавання, можна таксама капіраваць з іншага месца (напрыклад з пачатку артыкула).--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 14:10, 10 чэрвеня 2017 (+03) :А я звычайна націскаю на Вікіфікатар, які працуе цераз раз, а то і радзей. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 14:20, 10 чэрвеня 2017 (MSK) ::Можаце ўсталяваць маю раскладку, з доўгім працяжнікам і яшчэ парай сімвалаў праз altgr. [Скрын http://imageshack.com/a/img922/5855/8XOupU.png], [https://www.dropbox.com/s/1zzjwddjxc1n1i7/bielaruskaja%20klavijatura.rar?dl=0 раскладка]--[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 15:43, 14 чэрвеня 2017 (MSK) :::Дзякуй, працуе --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:50, 14 чэрвеня 2017 (MSK) == Шаблон == * А што гэта за шаблон - {{крыніцы/ЭКБ|1|Асядоўскі Леанід Мікалаевіч}}?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 14:59, 14 чэрвеня 2017 (MSK) ::Энцыклапедыя культуры Беларусі --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:49, 14 чэрвеня 2017 (MSK) ::: Угу, дзякую.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:48, 14 чэрвеня 2017 (MSK) == [[Вікіпедыя:Кандыдаты_ў_добрыя_артыкулы|"Чак Паланік" у добрыя]] == Спадар Уладзіслаў, калі ласка, выкажыце сваё меркаванне наконт артыкула пра Чака Паланіка, як выдатнага. --[[Удзельнік:Alokim22|Алокім Дваццаь Другі Зава]] ([[Размовы з удзельнікам:Alokim22|размовы]]) 14:44, 27 чэрвеня 2017 (MSK) == Квір-гісторыя == Шаноўны Чаховіч Уладзіслаў, вы неяк былі рэдагавалі артыкул пра Кіма Хадзеева і ўставілі туды спасылку на брашуру "Квір-гісторыя". Толькі вось раскрыць крыніцы/Квір-гісторыя Беларусі| забыліся. Можа, выправіце гэты недахоп? --[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 15:23, 4 ліпеня 2017 (MSK) :Не забыўся, а не было жадання. Зрабіў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:27, 4 ліпеня 2017 (MSK) :: Дзякуй! --[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 20:54, 6 ліпеня 2017 (MSK) == [[Марыя Магдалена Радзівіл]] == Нейкая блытаніна. Вось так яе зваць, і гэта ў іншых віках. Добра б змяніць. У мяне не атрымліваецца.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 16:46, 10 ліпеня 2017 (MSK) == [[Кім Хадзееў]] == Калі ёсць магчымасць, даглядзіце, калі ласка, артыкул. Справа ў тым, што Ohlumon яго рэгулярна вандаліць, прычым акурат тую частку, якую напісалі былі Вы. Заадно можаце выказацца на старонцы запытаў да адміністратараў у абмеркаванні дзеянняў Ohlumon'а.--[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 20:10, 23 ліпеня 2017 (MSK) :: Заадно дадаць, што тэму Хадзеева увёў ў рувікі (2011 год) Ohlumon, і ведае ён гэту тэму дасканальна))--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 09:45, 24 ліпеня 2017 (MSK) :::: О, у "кампетэнтнасці" Ohlumon'а я ўжо меў магчымасць пераканацца на прыкладзе артыкула пра Купалаў верш "Жыды" - памылка на памылцы (як у фактаграфіі, так і ў арфаграфіі), выдача ўласных "твораў" за тэксты Купалы і г.д. Вашае меркаванне пра ўласную асобу завышанае. Больш самакрытыкі.--[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 00:27, 25 ліпеня 2017 (MSK) :{{У|Uladz_v}}, як аўтар часткі тэксту, якая выклікала вайну правак, я з'яўляюся зацікаўленай асобай, таму лепей Вам звярнуцца да іншых адміністратараў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:31, 24 ліпеня 2017 (MSK) :: Зразумела, такі давядзецца звярнуцца, бо не перастае вандаліць.--[[Удзельнік:Uladz_v|Uladz_v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz_v|размовы]]) 00:29, 25 ліпеня 2017 (MSK) == Пераносы == Думаю, пакуль абсалютная большасць артыкулаў маюць "старыя" назвы, няма сэнсу насільна пераносіць новыя артыкулы — яны нічым не адрозніваюцца ад астатніх у той жа катэгорыі, акрамя таго што створаны пасля "дня X". Лепш іх пакідаць, хай будуць перанесены ботам разам з астатнімі, а ўжо пасля ботапераносаў новыя старонкі пераносіць рукамі.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:54, 25 жніўня 2017 (MSK) :Пераношу, каб звярнуць увагу стваральнікаў на новыя правілы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:59, 25 жніўня 2017 (MSK) :: Калі хочаце звярнуць увагу, напішыце на старонках размоў. А так удзельнікі глядзяць не на правілы, а на тое як падобныя артыкулы зроблены.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:19, 25 жніўня 2017 (MSK) == "Вяліка-Тырнава" і падобнае == Уладзіслаў, калі я не памыляюся, у адпаведнасці з правіламі беларускай мовы было бы "Вялікая Тырнава", але "Вяліка-Тырнава"; "Ніжэн-Град", але "Ніжні Град". Карацей кажучы, калі няма поўнага прыметніка (які граматычна супадае канчаткам з беларускай мовай), то пішуцца гарады праз злучок. Ці маю я рацыю, скажыце, калі ласка? Гэта я да таго, што заўважыў перанесены артыкул пра царкву ў згаданай Тырнаве. Злучок знік. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 23:00, 2 верасня 2017 (MSK) : [[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]], а Вы паглядзіце гісторыю правак артыкула і ўбачыце, хто злучок у свой час прыбраў. Пры жаданні можна таксама знайсці чаму (я ўжо знайшоў).--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:12, 2 верасня 2017 (MSK) :: [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], ха) Анекдатычная сітуацыя))) Ну я гэтаму ідыёту ўжо ўзбучку правёў))) Я памятаю. Быў у мяне тады перыяд неразумення гэтых падыходаў. Тады ўсе пытанні здымаюцца))) --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 23:32, 2 верасня 2017 (MSK) == Нова Прылука ці Новая Прылука? == Прывітанне! Дзякуй за перанос старонкі, але не разумею чаму Нова, а не Новая як вось [[Новая Гута (Гомельскі раён)|Новая Гута]]? --[[Удзельнік:Visem|Visem]] ([[Размовы з удзельнікам:Visem|размовы]]) 20:48, 5 верасня 2017 (MSK) :{{ТКП-Украіна}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:52, 5 верасня 2017 (MSK) :: Дзякуй! --[[Удзельнік:Visem|Visem]] ([[Размовы з удзельнікам:Visem|размовы]]) 20:56, 5 верасня 2017 (MSK) == Мацільда (фільм, 2017) == : Ці можаце дадаць у фільм картку-шаблон і постар? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:20, 2 лістапада 2017 (MSK) == Каго жонка? == : Лідзія Кукраш - жонка Мікалая ці Сяргея Кукраша? Гл. картку-шаблон. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:28, 2 лістапада 2017 (MSK) ::Праблему вырашыла нулявая праўка артыкула пра Сяргея Кукраша --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:39, 2 лістапада 2017 (MSK) == Мсціслаўскі музей == Добра б неяк выбраць - ці рымскія лічбы, ці арабскія. Магчыма, рымскія - як і ў большасці энцыклапедый. А за артыкул дзякуй, для [[Краязнаўства Беларусі|беларускага краязнаўства]] гэта вельмі патрэбна! Ваш паплечнік--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 16:08, 7 лістапада 2017 (MSK) == Пытанне == Вітаю. [[:m:List of Wikipedias by sample of articles/Source code|Тут]] код праграмы, якая робіць агляд спіса істотных артыкулаў і вылічвае статыстыку. Але чамусьці нават пасля дадання інфармацыі ў артыкулы каэфіцыент не мяняецца. Маеце ўяўленне, чаму? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 15:12, 18 лістапада 2017 (MSK) :Не сяку ў гэтым, проста капірую з іншых раздзелаў --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:03, 13 снежня 2017 (MSK) == Мірсаід Міршакар == : Сп.Уладзіслаў, ці магчыма змяніць ДН у картцы-шаблоне з 5 мая на 6 мая? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:15, 13 снежня 2017 (MSK) ::Толькі калі ён нарадзіўся не 22 красавіка, а 23 красавіка --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:04, 13 снежня 2017 (MSK) == Нужна ваша помощь == Уважаемый [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], не могли бы вы мне помочь добавить в вашу Википедию статью о фильме «СОТКА» (https://uk.m.wikipedia.org/wiki/СОТКА_(фільм))? Дело в том, что я не знаю белорусского, а Вы знаете и русский и украинский, поэтому именно к Вам я и обращаюсь. Вы мне сможете помочь или мне перенаправить свой вопрос к кому-нибудь другому? [[Удзельнік:Ilay007|Ilay007]] ([[Размовы з удзельнікам:Ilay007|размовы]]) 23:02, 17 снежня 2017 (MSK) == Выбарчыя акругі == Прашу перанесці шаблон [[Шаблон:Выбарчыя акругі ў Палату Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] таксама ў асабістую прастору, напрыклад [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Выбарчыя акругі ў Палату Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]], і выправіць спасылкі на гэты шаблон у старонках.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:47, 13 студзеня 2018 (MSK) :Навошта? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:47, 13 студзеня 2018 (MSK) :: Таму што ў асноўнай прасторы гэты шаблон не мае сэнсу і абмеркаваннем ён выдалены таксама. Калі старонкі пра акругі будуць існаваць у асабістай прасторы, то і шаблон для іх лагічна мець таксама там. Калі старонкі будуць вернутыя ў асноўную прастору, то спасылку на шаблон лёшка выправіць робатам.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:52, 13 студзеня 2018 (MSK) :::Не бачу ніякай логікі ў пераносе шаблону, на які можна патрапіць толькі з падстаронак --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:55, 13 студзеня 2018 (MSK) :::: Я перанёс, і ў вяртанні яго ў асноўную прастору Вы таксама не будзеце бачыць логікі. Яшчэ старонкі ў асабістай прасторы не павінны трапляць у катэгорыі — праставіў ім <nowiki><nowiki></nowiki>.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:03, 13 студзеня 2018 (MSK) == Шаблон:Воласць Эстоніі == Вітаю. Можаце зрабіць {{ш|Воласць Эстоніі}}, каб выглядаў прыкладна як {{ш|Правінцыя Ірана}}, але з параметрамі [[ru:Шаблон:Волость Эстонии|адсюль]]? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 17:18, 25 студзеня 2018 (MSK) == [[Сянас Дукштас]] == Як правільна называецца населены пункт — [[Сянас Дукштас]] ці [[Дукшцяляй]], і чаму?--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:12, 28 студзеня 2018 (MSK) :Не ведаю, сам галаву паламаў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:54, 28 студзеня 2018 (MSK) == Масты == Адкуль Шаблон:Масты цераз Заходнюю Дзвіну ў Беларусі? У Бешанковічах пантонны мост не дзейнічае. Значнасць мастоў у Рубе, Віцебскім раёне, а таксама чыгуначных пад сумневам. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:24, 6 лютага 2018 (MSK) * Жлобінскі пешаходны мост (Віцебск)? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:24, 6 лютага 2018 (MSK) ::З карт. Пантонны мост у Бешанковічах разбіраецца на зіму кожны года. У чым нязначаць буйных інжынерных збудаванняў цераз буйную раку? Жлобінскіх мастоў 2, адзін застаўся чыгуначным, па іншым праходзіць нейкая сцежка, можна адб'яднаць пад агульнай назвай Жлобінскія масты. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:53, 6 лютага 2018 (MSK) == Азеляненне == : Сп.Уладзіслаў, выдаліце, калі ласка, рэдырэкт з Елагі на Юр'ева горка. Юр'ева горка - гэта лесапарк з арыгінальнай назвай. Елагі - гэта першапачатковая назва (ад імя ўласніцы) сённяшняга парка Чыгуначнікаў. + подпіс пад фотаздымкам трэба змяніць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:17, 1 сакавіка 2018 (MSK) == Гаджет == Коллега, добрый день! Вы умеете добавлять гаджеты? Я перенёс гаджет «сообщение об ошибке». Можете протестировать его. Для этого установите себе в common.js и нажмите в сайдбаре «сообщить об ошибке». [[Удзельнік:OlegCinema/common.js]] — сам скрипт. --[[Удзельнік:OlegCinema|OlegCinema]] ([[Размовы з удзельнікам:OlegCinema|размовы]]) 12:45, 4 сакавіка 2018 (MSK) :[[Удзельнік:OlegCinema|OlegCinema]], обратитесь, пожалуйста, к кому-нибудь еще, я сейчас выпал из этой сферы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:40, 10 сакавіка 2018 (MSK) == Выпускнікі калегіумаў == Для абсалютнай большасці вялікалітоўскіх і польскіх дзеячоў крыніцы даюць інфармацыю "вучыўся ў калегіуме" (ці еўрапейскім універсітэце). Пра "паступленне" ці "заканчэнне" згадкі адзінкавыя, што можа тлумачыцца проста нефармальнасцю пачатку і заканчэння працэсу навучання (у адрозненне ад сучаснікаў, якім канкрэтна пішуць "скончыў такісьці ўніверсітэт"). Магчыма, катэгорыі кшталту [[:Катэгорыя:Выпускнікі Полацкага езуіцкага калегіума]] з гэтай нагоды было б лепей неяк перанесці пад назвы [[:Катэгорыя:Навучэнцы Полацкага езуіцкага калегіума]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:48, 13 сакавіка 2018 (MSK) == Віківясна-2018 == Можаце дапоўніць спіс артыкулаў нашы? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 18:46, 14 сакавіка 2018 (MSK) :Не, я не хачу гэтым займацца. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:04, 17 сакавіка 2018 (MSK) == Чэлюскін / Чалюскін == : Як правільна? У БЭ Чэлюскін... Калі першы варыянт, трэба іншыя артыкулы пераносіць: пра парк і станцыю метро. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:41, 21 сакавіка 2018 (MSK) :: Супярэчыць правілам. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 09:44, 21 сакавіка 2018 (MSK) ::: Што супярэчыць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:54, 21 сакавіка 2018 (MSK) :::: Ч'''э'''люскін. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 09:56, 21 сакавіка 2018 (MSK) ::Парк і станцыя метро маюць афіцыяльна зацверджаныя назвы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 07:16, 23 сакавіка 2018 (MSK) == [[:Файл:Somelikeithot bw poster.jpg‎]] == Загружаны Вамі файл выстаўлены на выдаленне, бо з’яўляецца несвабодным і не выкарыстоўваецца (у артыкул, дзе ён быў раней, пастаўлена іншая выява). Калі файл не будзе выкарыстаны цягам месяца, ён будзе выдалены.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:41, 18 чэрвеня 2018 (MSK) == Дабужынскі == У прэамбуле: МН: вёска Шчаглоўка, Касцюковіцкі раён. Як я разумею, памылка? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:40, 26 чэрвеня 2018 (MSK) :Мабыць, афармленне было скапіравана ў арт. [[Антон Стафанавіч Бархаткоў]], а тэкст не выпраўлены --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 14:44, 26 чэрвеня 2018 (MSK) == [[Дагу Перынчэк]] == : Вітаю, паважаны ўдзельнік! У мяне ёсць 3 беларускамоўных крыніцы на імя "Догу", калі ласка вы падайце свае крыніцы ці проста паясніць. Дзякуй. З павагай, [[Удзельнік:Севастополец|Севастополец]] ([[Размовы з удзельнікам:Севастополец|размовы]]) 19:28, 7 ліпеня 2018 (MSK) :І гэта дзіўна, таму што ў туркаў націск звычайна на апошнім складзе. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 11:43, 8 ліпеня 2018 (MSK) :: Тады пытанне знятае. З павагай, [[Удзельнік:Севастополец|Севастополец]] ([[Размовы з удзельнікам:Севастополец|размовы]]) 11:52, 8 ліпеня 2018 (MSK) == Памылковыя назвы == Калі ласка, растлумачце, а чаму вы падтрымліваеце памылковыя назвы населеных пунктаў і адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак у гэтым разьдзеле? --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 16:33, 12 жніўня 2018 (MSK) :Таму што існуе [[ВП:Да перайменавання]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:39, 12 жніўня 2018 (MSK) :: Вы добра разумееце, што гэта не адказ. Я ў абмеркаваньнях прывёў крыніцы і пры гэтым асноўныя назвы і дагэтуль памылковыя. Вядома, можна напісаць і ў [[ВП:Да перайменавання]]. Але мабыць гэта для складаных выпадкаў, а тутака маем відавочныя памылкі. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 18:09, 12 жніўня 2018 (MSK) ::: Я амаль усюды адказаў. Вы, відавочна, не азнаёміліся з афіцыйнымі назвамі, а ўсе яны адпавядаюць Вікіпедыйным.--[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 21:57, 12 жніўня 2018 (MSK) :::: «Вікіпедыйным». Цікава-цікава. У гэтым разьдзеле карыстаюцца вікіпэдыйнай мовай? Прабачце, я ня ведаў. Пакажыце, калі ласка, дзе можна пачытаць правілы гэтай мовы. --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 13:19, 13 жніўня 2018 (MSK) ::::: Усё ясна. Пытанняў больш няма.--[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 00:26, 17 жніўня 2018 (MSK) == Несвабодныя невыкарыстаныя файлы == Наступныя загружаныя Вамі файлы выстаўлены на выдаленне, бо з’яўляюцца несвабоднымі і не выкарыстоўваюцца (у артыкулы, дзе яны былі раней, пастаўлены іншыя выявы). Калі файлы не будуць выкарыстаны цягам месяца, яны будуць выдалены. * [[:Файл:Fantastic Beasts and Where to Find Them poster.png]] * [[:Файл:Фантастычныя звяры OST.jpg]] * [[:Файл:Reuters logo.svg]] --[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:56, 10 верасня 2018 (MSK) == Партал:Інданезія == Вітаю! Ці стваралі Вы партал з такой назвай? Ці можа ёсць нарыхтоўкі? Пытаюся, бо існуюць старонкі [[Партал:Інданезія/Чырвоныя спасылкі]], [[Партал:Інданезія/Новыя артыкулы/Параметры]], [[Партал:Інданезія/Новыя артыкулы]], і [[Партал:Інданезія/Як я магу дапамагчы]]. Я зацікаўлены ў стварэнні партала. <font face="Comic Sans MS">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 11:52, 18 верасня 2018 (MSK) : Існавала старонка [[Вікіпедыя:Праект:Інданезія]], якая па змесце фактычна была парталам, сапраўды створаная спадаром Чаховічам. Акрамя спісу новых артыкулаў і "чырвоных спасылак" там нічога не было.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 13:38, 18 верасня 2018 (MSK) :: Вось бы аднавіць яе ў маёй асабістай прасторы альбо ў асноўнай, калі складана з технічнага пункту гледжання. Я яе перайменую з «Вікіпедыя:Праект:» ў «Партал:» і папрацую. <font face="Comic Sans MS">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</font> 15:11, 18 верасня 2018 (MSK) ::: Аднавіў і перанёс пад назву [[Партал:Інданезія]]. Гэта не асноўная прастора, таму можна працаваць. Аднак, зараз ён варты выдалення і патрабуе істотнага дапаўнення.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 21:09, 18 верасня 2018 (MSK) == Трубяцкія == Бастыён Трубяцкі, а чалавек Трубяцкой? Мне здаецца, что чалавек будзе ТрубяцкІ. Гл. [[Дзмітрый Данскі]].--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 08:59, 31 кастрычніка 2018 (MSK) : Прозвішча [[Трубяцкой]], як і [[Талстой]], а вось наконт бастыёна не ўпэўнены, усё ж такі гэта ж ужо не прозвішча, а прыметнік, які мусіць падпарадкоўвацца нейкім законам беларускай мовы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:42, 31 кастрычніка 2018 (MSK) ::: А гэта што? — [[Род Трубяцкіх]]?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:22, 31 кастрычніка 2018 (MSK) :::: Без крыніц --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 07:16, 1 лістапада 2018 (MSK) ::::: Не зразумеў. Якое напісанне канчатковае па вашаму? І чаму?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 15:52, 1 лістапада 2018 (MSK) == Мікалай Рыгоравіч Алексяюк == Ну, пане Уладзіслаў... Дык чым ён значым?..--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 15:48, 1 лістапада 2018 (MSK) == Открою Вам страшную тайну == До 1991 года была такая страна, как СССР, возможно, Вы о ней слышали. Так вот, БССР была лишь одной из республик Советского Союза, и все лица, зарегистрировнные на территории БССР, были именно гражданами СССР, а не БССР. Как и РСФСР, и УССР, ГрузССР и прочих республик. Это касательно Вашей правки в Викиданных [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q6542892&type=revision&diff=789818645&oldid=789818600]. Категория называется ''страна гражданства'', либо же более простым языком ''гражданство какой страны''. Гражданином БССР не были, были гражданами СССР (у всех был один паспорт). Так что не правьте на неверное то, что изначально написано првильно. Всего доброго.--[[Удзельнік:РОЛД|РОЛД]] ([[Размовы з удзельнікам:РОЛД|размовы]]) 19:02, 15 лістапада 2018 (MSK) :Указание СССР не несет никакой смысловой нагрузки, да и сам параметр использует более широко, чем гражданство. Кроме того, по старой традиции всё СССРовское у людей на Западе со временем становиться русским - уже не раз встречал, что ботом проставлялись описания для белорусов, у которых в гражданстве стоит СССР - Russian, Russian, Russian. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:14, 15 лістапада 2018 (MSK) :: А указание гражданство БССР несёт смысловую нагрузку — только ошибочную, во многих контекстах, юридическом в том числе. То есть слудуя Вашей «логике», якутам, бурятам, латышам, молдаванам и прочим тоже не нужно указывать гражднство СССР, так как они тогда автоматически становятся ''этими'' русскими. Знаете, то, что граждане западных и прочих стран (и боты, которых они настраивают) не знают о Белоруссии — это их проблемы, да и наличие '''гражданства СССР — это факт''', да и белорусские литература и искусство были неотъемлимой частью советской культуры. Принадлежность к белорусской литературе читатель может вынести через гражданство, полученное позже, белорусское, которое тоже выражено в Викиданных, а так же по языку, на котором он писал. Если захотите убрать моё изменение, то найдутся люди, которые меня поддержут, а Ваш правка сочтётся неконструктивной.--[[Удзельнік:РОЛД|РОЛД]] ([[Размовы з удзельнікам:РОЛД|размовы]]) 19:32, 15 лістапада 2018 (MSK) ::: Адкрыю вам вялікі сакрэт, [https://www.pinterest.com/pin/236157574195453320/ вось пашпарт БССР].--[[Удзельнік:Liashko|Liashko]] ([[Размовы з удзельнікам:Liashko|размовы]]) 19:51, 15 лістапада 2018 (MSK) :::: Очень милая клоунада, дзякуй, Вы бы ещё какой-нибудь паспорт Речи Посполитой выписали, и гражданство тому писателю влепили. А вот паспорт гражданина СССР, выданный в БССР [https://euroradio.fm/sites/default/files/styles/gallery_main/public/legacy_articles/miniatures/2015/03/pasver_2.jpg?itok=vHYpEzGO], предположу, что в 1980 году (стандарт такого оформления введён в 1974 году). Такой же был и у писателя. Надпись указывает на '''С'''ССР, а не '''Б'''ССР. : Для английских/шотландских футболистов в Викиданных указано гражданство "Великобритания" и "страна для спорта" уже Англия или Шотландия. Можно было бы что-то такое использовать. Вот только для клубов так не работает, [https://www.wikidata.org/wiki/Q5794 Эвертон] из Великобритании и привязки к Англии явной нет.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:12, 15 лістапада 2018 (MSK) :: [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], здесь хотелось бы отметить, что спортивное гражданство идёт от того, что нет сборной Великобритании по футболу (сейчас), но есть Северной Ирландии, Уэльса, Шотландии и Англии, за которые футболисты и выступают. Причём здесь писатель??? Это некорректное сравнение.--[[Удзельнік:РОЛД|РОЛД]] ([[Размовы з удзельнікам:РОЛД|размовы]]) 20:17, 15 лістапада 2018 (MSK) ::: Я и не говорю что прям корректное. Но вообще тут дело не в самой сборной, а в том что есть такое понятие "спортивное гражданство", которое может отличаться от паспортного. Хотел обратить внимание что для всех важно что футболист английский/штоландский, но гражданство обозначается всё равно британское.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 20:20, 15 лістапада 2018 (MSK) :::: [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], на практике российской сборной по футболу могу сказать, что Ваше утверждение неверно. Гражданство обычное и гражданство спортивное должны совпадать, это решается получением второго гражданства (частник ЧМ от России Марио Фернандес, бразилец по происхождению). Но тут вопрос насчёт ''писателя'', у которого образовалось гражданство БССР, хотя такового у него не было: он родился советским гражданином, а затем стал гражданином Республики Беларусь. И спортсменом он не был)--[[Удзельнік:РОЛД|РОЛД]] ([[Размовы з удзельнікам:РОЛД|размовы]]) 20:33, 15 лістапада 2018 (MSK) ::::: Чытайце [http://pravo.by/pravovaya-informatsiya/pomniki-gistoryi-prava-belarusi/kanstytutsyynae-prava-belarusi/kanstytutsyi-belarusi/konstitutsiya-1937-goda/ Канстытуцыю БССР], артыкул 93 і далей, тады вы даведаецеся ці было грамадзянства БССР. --[[Удзельнік:Yakudza|Yakudza]] ([[Размовы з удзельнікам:Yakudza|размовы]]) 16:41, 23 лістапада 2018 (MSK) == Hair Peace Salon == Прывітанне, Уладзіслаў! Тут замежнікі наехалі на старонку [[Hair Peace Salon]] на '''ангельскай''' мове: https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Hair_Peace_Salon?fbclid=IwAR2ygn3TucuKGURgHPSWDGxfgb87fQzs1RyPqiiTde8TUOksQTl3JwBYCDg. Хочуць хуценька выдаліць з-за «нявартасці». ⁎⁍̴̆＿⁍̴̆⁎ Там тэкст у артыкуле такі жа, як на беларускай Wikipedia, калі не ўсё зразумела. Па-першае, не валодаюць мовай, каб спрачацца за якасць спасылак ''("I can't evaluate the Belarussian or Russian sources").'' Якія могуць быць пазіцыі ў чартах продажу, калі чартаў у Беларусі няма? Альбомы, самотнікі і сінглы гурт выкладваў у вольны доступ, быў выдадзены сумесны альбом з [[Jitters]] на [[West Records]], некаторыя CD рабілі самі і прадавалі на канцэртах у дробных колькасцях фанатам. У конкурсах, дзе ўдзельнічалі музыкі, амаль заўсёды бралі 1–2 месца, не ведаю, што там "''load of contests they didn't win, album s & EPs which didn't make an impact on the charts".'' Па тым жа крытэрыям [[WP:NMUSIC]] (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Notability_(music)) гурт "жалезна" мае па меншае №1 (дастаткова незалежных і аўтарытэтных крыніц-спасылкак), №7 (выдатны прадстаўнік жанру), №11 (ратацыя на радыё і ТВ), №12 (радыё + ТВ перадачы з удзелам музыкантаў і пра гурт). Дапамагі, калі ласка, «адбіць» напад. (◡ ‿ ◡ ✿) Калі што трэба будзе перакласці на англійскую мову, пішы ў размовах, я перакладу. '''P.S.''' Я лічу, што гэта ў тым ліку і персанальны «напад». Справу распачаў «юзэр» [[Удзельнік:Cabayi|Cabayi]]. Пару дзён таму ён паставіў на хуткае выдаленне распрацаваны мною на месяц [[Азія|Азіі]] (лістапад 2018) англамоўны артыкул пра [[Кірстэн Німвэй]], бо «няма камерцыйных выдавецтваў для тых з паўтузіна раманаў», які ўмомант выдаліў другі адмін. Я адразу ў размовах адпісаў [[Удзельнік:Cabayi|Cabayi]], што "колькі камерцыйных выдавецтваў кніг можна прыцягнуць, калі пісаць мастацкую літаратуру на [[Тагальская мова|тагальскай мове]], калі гэта не пераклад [[Біблія|Бібіліі]] альбо падручнік для школы, на друк якога грошы дае ўрад"? [[Тагальская мова]] на [[Філіпіны|Філіпінах]], як беларуская, мае праблемы з ужываннем: паўсюль [[Англійская мова|англійская]], а свая ў большасці ў вусным ужытку яшчэ трошкі захоўваецца ад бацькоў і дзядоў. Ён не адказаў у размовах, пачаў «дурыцца». Зараз буду спрачацца і спрабаваць выратаваць артыкул са сметніка на агульных пачатках. (*´Д｀*) : не валодаюць англійскай мовай, каб спрачацца --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:01, 6 снежня 2018 (MSK) == Вітаўт (значэнні) == На старонку [[Вітаўт (значэнні)]], якая пералічвае неадназначнасці, Вы дадалі інфармацыю пра [[Вітаўт Станіслававіч Чыж|Вітаўта Станіслававіча Чыжа]]. Для асоб з імем Вітаўт ёсць асобны артыкул [[Вітаўт (імя)]]. Разумееце, ёсць яшчэ [[Вітаўт Кіпель]], член Прэзідыюму Рады БНР, могуць знайсціся і іншыя істотныя асобы. Усіх асоб з імем Вітаўт цягнуць на старонку [[Вітаўт (значэнні)]] немэтазгодна. Лічу гэту праўку залішняй і прапаную яе адмяніць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:46, 7 снежня 2018 (MSK) == Падстаронкі ўдзельніка == Прапаную разабрацца з закінутымі падстаронкамі ўдзельніка, якія ўжо непатрэбныя і могуць быць выдаленыя. Прапаную выдаліць наступныя падстаронкі: Неактуальныя тэставыя старонкі: * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў1]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў2]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў3]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаўУдзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арэна для ботаў]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Мінская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Магілёўская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Гродзенская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Гомельская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Віцебская]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Брэсцкая]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Жыткавіцкі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Бурбалка1]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Бурбалка2]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Бурбалка3]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/sandbox/Teinostomops]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Шаблоны камун]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Узнагароды]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Тэрытарыяльныя змены]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Спіс праваслаўных храмаў Беларусі]] (ёсць спісы славутасцей; аднак можна вынесці ў прастору праекта) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пясочніца]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Раёны Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пераносы]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Заказнікі Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Горы Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Вікіпедыя:Артыкулы рускай Вікіпедыі без беларускіх інтэрвік]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Вярхоўны савет]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Вуліцы Быхава]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Аграгарадкі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Арменія]] Ужо існуючыя ў асноўнай прасторы: * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Спіс Герояў Савецкага Саюза, Беларусь]] — існуе [[Спіс Герояў Савецкага Саюза (Беларусь)]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Справа «Белага легіёна»]] — існуе [[Справа «Белага легіёна»]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пасёлак Абілейкс4]] — існуе [[Абілейкс]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Паазер'е]] — існуе [[Паазер’е (этнаграфічны рэгіён Беларусі)]] (трэба дапоўніць змест) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Беларуская готыка]] — існуе [[Беларуская готыка]] Перанесці ў асноўную ці іншую прастору без захавання перасылкі: * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Чэмпіянат Беларусі па цяжкай атлетыцы 2015]] → [[Чэмпіянат Беларусі па цяжкай атлетыцы 2015]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/symbal.by]] → [[symbal.by]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Суд апеляцыйнай інстанцыі]] → [[Суд апеляцыйнай інстанцыі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Пакланенне вешчуноў, Дрысвяты]] → [[Пакланенне вешчуноў (Дрысвяты)]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Мастацтва Польшчы]] → [[Мастацтва Польшчы]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Архітэктура Мінска]] → [[Архітэктура Мінска]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Архітэктура Віцебска]] → [[Архітэктура Віцебска]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Эстонска-беларуская практычная транскрыпцыя]] → [[Эстонска-беларуская практычная транскрыпцыя]] (ці [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Эстонска-беларуская практычная транскрыпцыя]]) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Нідэрландска-беларуская практычная транскрыпцыя]] → [[Нідэрландска-беларуская практычная транскрыпцыя]] (ці [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Нідэрландска-беларуская практычная транскрыпцыя]]) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Нарвежска-беларуская практычная транскрыпцыя]] → [[Нарвежска-беларуская практычная транскрыпцыя]] (ці [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Нарвежска-беларуская практычная транскрыпцыя]]) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Венгерска-беларуская практычная транскрыпцыя]] → [[Венгерска-беларуская практычная транскрыпцыя]] (ці [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Венгерска-беларуская практычная транскрыпцыя]]) * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Беларускія таксоны]] → [[Вікіпедыя:Праект:Біялогія/Беларускія таксоны]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Беларускі тыдзень/Гарады Беларусі]] → [[Вікіпедыя:Праект:Беларускі тыдзень/Гарады Беларусі]] * [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/БЭ Трыпалі-Хвіліна]] → [[Вікіпедыя:Праект:Словаспісы/БелЭН/16]] У выпадку адсутнасці заўваг праз тыдзень зраблю прапанаваныя выдаленні і пераносы. Пры наяўнасці заўваг і пажаданняў па канкрэтным старонкам яны будуць пакінуты.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:43, 24 снежня 2018 (MSK) == НП == Вітаю. Будзеце дазаліваць НП-Літва і НП-Арменія? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 18:11, 3 студзеня 2019 (MSK) :Літву так, Арменію не --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:11, 3 студзеня 2019 (MSK) :: Можаце даць свае дапрацоўкі Арменіі, калі ёсць? --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 18:13, 3 студзеня 2019 (MSK) :::Не захаваліся --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:42, 3 студзеня 2019 (MSK) == Спіс храмаў Мінска == Пане Уладзіслаў, вельмі добры пачын. Але падназва ''Беларуская праваслаўная царква'' — сінагогі і мячэць якім тут боком?--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 20:58, 30 студзеня 2019 (MSK) == Карта Беларусі 2019 года == Прывітаньне. Вы пішаце: паводле карты Беларусі 2019 года. А што гэта за карта і дзе яе можна пабачыць? --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 03:41, 9 лютага 2019 (MSK) :{{у|Ліцьвін}}, у кнігарнях. [https://ibb.co/hWPHh43 Фота] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:27, 9 лютага 2019 (MSK) :: Дзякуй! --[[Удзельнік:Ліцьвін|Ліцьвін]] ([[Размовы з удзельнікам:Ліцьвін|размовы]]) 16:44, 9 лютага 2019 (MSK) == Gentleman (альбом) == Прывітанне, [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]]! Напішы, калі ласка, на [[Вікіпедыя:Рэцэнзаванне/Gentleman (альбом)|падстаронцы рэцэнзіі]] артыкула [[Gentleman (альбом)|Gentleman]], што можна палепшыць? Я бачу, яшчэ ў нас не было добрых артыкулаў пра [[Музычны альбом|музычныя альбомы]], няма прыкладу 1:1. Зразумела, тут будзе і свая спецыфіка вольнага распаўсюду плыты і, магчыма, мы ведаем, пірацтва: не як у замежных альбомах і перакладзеных артыкулах з занесенымі ў табліцы пазіцыямі ў чартах і накладамі продажаў. Удалага дню! -- [[Удзельнік:Pr12402|pr12402]], 1 мая 2019. == Беларусь (кінатэатр, Віцебск) == : Добры дзень, сп. Уладзіслаў! Ці ёсць у свабодным доступе выявы кінатэатра да рэканструкцыі? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 мая 2019 (MSK) :: Такіх, каб можна было загрузіць на Вікісховішча ў прынцыпе быць не можа, бо будынак узведзены толькі ў 1972 годзе, тэрмін аўтарскага права не сышоў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:45, 11 мая 2019 (MSK) == Тусналобава-Марчанка == : Тусналобавай-Марчанк'''і''' ці Тусналобавай-Марчанк'''а'''? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:20, 15 мая 2019 (MSK) ::Тусналобавай-Марчанк'''а''' --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:03, 15 мая 2019 (MSK) == вуліца Кіжаватава == У Брэсце вуліца Кіжаватава ці поўная назва, як у Мінску: Лейтэнанта Кіжаватава? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:24, 20 мая 2019 (+03) : Гл. [[Вуліцы Брэста]], там афіцыйныя назвы --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:24, 20 мая 2019 (MSK) == гасцініца "Буг" == : Добры дзень! Ці ёсць выява ў свабодным доступе? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:18, 21 мая 2019 (MSK) == Славутасці Брэста == Добры дзень, звяртаюся да Вас, бо Вы — аўтар навігацыйная шаблона «Славутасці Брэста». На Вашу думку, можа, варта ўключыць у яго кінатэатры і гасцініцы? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:30, 22 мая 2019 (+03) :Калі яны нечым адметныя, гасцініцу "Буг", напэўна, можна, а "Інтурыст" не. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:41, 22 мая 2019 (MSK) :: А "Інтурыст" чаму? Усё ж узор будаўніцтва 1970-х. Яшчэ пытанне: адкуль інфармацыя па страчаных культавых пабудовах? Кірха, сінагога, каталіцкія храмы. Бо некаторыя не магу знайсці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:47, 22 мая 2019 (+03) :::У агульным успрыманні мадэрністычная каробка 1970-х уяўляе малую цікаваць як славутасць для турыстаў, хіба што для даследчыкаў эпохі. Ужо не памятаю дзе, з розных крыніц, пашукаю сам пасля. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 14:02, 22 мая 2019 (MSK) :: Калі для турыстаў малацікавы "Інтурыст", тады Дом культуры чыгуначнікаў таксама варта прыбраць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:06, 22 мая 2019 (+03) == Алтайскі раён == Вітаю. Перанясіце, к. л., усе сёлы Зыранаўскага раёна Усходне-Казахстанскай вобласці пад назвы з Алтайскім раёнам у сувязі з перайменаваннем. Дзякуй. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Artificial123|Artificial123]] [[Размовы з удзельнікам:Artificial123|(размовы)]]</font> 10:15, 7 ліпеня 2019 (MSK) : {{Зроблена}}.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:30, 16 ліпеня 2019 (MSK) == Сельсаветы Украіны == Калі пачыналі ручную заліўку, то спачатку ствараліся катэгорыі і шаблоны сельсаветаў, але выстветлілася што менавіта для Украіны гэта нязручна, аб гэтым я пісаў [[Размовы з удзельнікам:Zelyoniy.anton#Катэгорыі і шаблоны населеных пунктаў Украіны|на гэтай старонцы]].--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:03, 13 ліпеня 2019 (MSK) : Яшчэ не ўпэўнены, ці правільна напаўняць у картцы поле "заснаваны". Бо пераважна гэта насамрэч дата першага згадвання (што можна прасачыць у тэксце ўкраінамоўных артыкулаў), магчыма дакладней будзе напаўняць поле "першае згадванне".--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 16:22, 13 ліпеня 2019 (MSK) ::Там ёсць населеныя пункты і сярэдзіны 20 стагоддзя. Заліваць НП-Украіны не збіраюся, проста прыкладам дапамагаю іншаму удзельніку. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 17:03, 13 ліпеня 2019 (MSK) == Дубраўскае вадасховішча і Дубраўская ГЭС == Паважаны Ўладзіслаў! Мне здаецца, Вы паспяшаліся перайменаваць [[Дубраўскае_вадасховішча|Дуброўскае вадасховішча]] ў Дубраўскае. І адпаведную гідраэлектрастанцыю таксама - https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%94%D1%83%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%93%D0%AD%D0%A1&diff=1628401&oldid=1622973 У Смалявіцкім раёне мы маем вёску [[Дубраўка (Смалявіцкі раён)|Дубраўка]], але на беразе вадасховішча вырасла вёска з іншай назвай - [[Дуброва (Азярыцкаслабадскі сельсавет)|Дуброва]], а не Дубраўка. Я на днях бачыў гэта асабістымі вачыма. І рэчка носіць назву [[Дуброўка (рака)|Дуброўка]] з націскам на другі склад. Таму, мне здаецца, трэба выправіць назву вадаёма і электрастанцыі на папярэднія. ==[[Удзельнік:Da voli|Da voli]] ([[Размовы з удзельнікам:Da voli|размовы]]) 00:26, 24 ліпеня 2019 (MSK) :[http://maps.by/viewfgo/9111 Ду́браўскае] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 07:59, 24 ліпеня 2019 (+03) ::Цяпер зразумела, дзякуй. --[[Удзельнік:Da voli|Da voli]] ([[Размовы з удзельнікам:Da voli|размовы]]) 22:51, 25 ліпеня 2019 (MSK) == Злучэнне новых старонак з элементам Вікідадзеных == Прывітанне! Я бачыў паведамленне у сябе аб тым, што Вы злучылі новую катэгорыю [[Вікіпедыя:Праект:Футбол]] з элементам Вікідадзеных. Я таксама хачу злучыць сам праект, але не ведаю як гэта робіцца. Не падкажыце? З аналагічнымі праектамі на іншых мовах я сам злучу, і апісанне таксама зраблю. --[[Удзельнік:Football Beetle|Football Beetle]] ([[Размовы з удзельнікам:Football Beetle|размовы]]) 12:40, 24 жніўня 2019 (MSK) : {{у|Football Beetle}}, [https://www.wikidata.org/wiki/Special:NewItem можна так] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:00, 24 жніўня 2019 (MSK) Дзякуй! --[[Удзельнік:Football Beetle|Football Beetle]] ([[Размовы з удзельнікам:Football Beetle|размовы]]) 21:02, 24 жніўня 2019 (+03) == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 17:48, 6 верасня 2019 (+03) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19352615 --> == Змены ў шаблоне == Вітаю! Я зараз пішу новы тэкст для стадыёна [[Дынама (стадыён, Мінск)|«Дынама»]] і заўважыў вось што. Шаблон пад карткай аб гістарычнай каштоўнасці непрыгожа адлюстроўваецца ў мабільнай версіі. Я паглядзеў рускі артыкул пра стадыён, там шаблон акуратна размешчаны пад карткай, у мабільнай версіі назвы раздзелаў пад шаблонам. Адзіны недахоп, гэта дрэнны падзел месца для выявы і для тэксту (там 50 на 50, але лепш 30 на 70). Вы не маглі б паглядзець у вольны час, што можна зрабіць, каб шаблон адлюстроўваўся карэктна пад карткай і ў мабільнай версіі (накшталт Вонкавыя выявы)? Сам не зраблю, таму што не ведаю як. А гэта папулярны і важны [[Шаблон:Гісторыка-культурная каштоўнасць Рэспублікі Беларусь|шаблон]] не толькі для футбола. --[[Удзельнік:Football Beetle|Football Beetle]] ([[Размовы з удзельнікам:Football Beetle|размовы]]) 15:24, 16 верасня 2019 (+03) == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 18:14, 20 верасня 2019 (+03) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19395316 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 22:52, 3 кастрычніка 2019 (+03) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19433656 --> == Нямецкія прозвішчы == Паважаны Уладзіслаў, калі ласка адкажыце, чаму Вы змянілі прозвішча Харпэ на Гарпэ, калі першая літара там вымаўляецца '''Х'''? Калі ёсць адмысловыя правілы транслітэрацыі буду ўдзячны--[[Удзельнік:Igro by|Igro by]] ([[Размовы з удзельнікам:Igro by|размовы]]) 16:00, 16 лістапада 2019 (+03) Нямецкае h паслядоўна перадаецца на беларускую мову як Г. [[Гофбург]], [[Брэмергафен]], [[Гітлер]]. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:10, 16 лістапада 2019 (+03) :Тады прашу Вас праглядзець [[Шаблон:Генерал-палкоўнікі нацысцкай Германіі]] і выправіць ці падказаць мне мае памылкі, бо там дастаткова прозвішчаў, пачынаючыхся на Н. Дзякуй за ўвагу :)--[[Удзельнік:Igro by|Igro by]] ([[Размовы з удзельнікам:Igro by|размовы]]) 16:15, 16 лістапада 2019 (+03) :Дарэчы, ёсць прозвішчы ў нашай Вікі, якія былі перакладзены (у тым ліку і мною), на мой сучасны погляд, некарэктна — Вейхс, а не Вайхс, Клейст, а не Кляйст. Ці трэба іх адаптаваць, ці не?--[[Удзельнік:Igro by|Igro by]] ([[Размовы з удзельнікам:Igro by|размовы]]) 16:33, 16 лістапада 2019 (+03) ::Дакладна В'''ай'''хс, наконт Кляйст трэба глядзець БЭ, здаецца, там гэтае спалучэнне праз -ей- перадаецца.--[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:41, 16 лістапада 2019 (+03) == Шаблоны Датанараджэння і Датасмерці == Вітаю! Пасля Вашай праўкі на старонцы [[Васіль Фёдаравіч Чарвакоў]] я заўважыў, што асноўнай становіцца дата старога стылю. Здаецца, то так не павінна быць? --[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 20:07, 17 лістапада 2019 (+03) :У дужках мусіць быць большая дата. Недакладнасць выявіў, калі дадаў дату нараджэння ў ВД, якія аўтаматычна пераводзяць і афармляюць дату юліянскага календара ў дату грыгарыянскага. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:10, 17 лістапада 2019 (+03) ::Але ж дата нараджэння (напрыклад Чарвакова), па якой ствараецца спасылка і ўключаецца ў катэгорыю, павінна быць па новым стылю, не 16, а 4 красавіка?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 20:53, 17 лістапада 2019 (+03) :::Дык у дужках новы стыль --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:03, 17 лістапада 2019 (+03) ::::І сапраўды так. У такім выпадку, верагодна памылка ў выкарыстанай мною спасылцы на сайт БДМУ. Магчыма, патрэбна выдаліць дату 16 красавіка?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 21:13, 17 лістапада 2019 (+03) ::::: 16 красавіка па новым стылі, 4 красавіка па старым. Дата новага стылю пазначаецца ў дужках, але менавіта на яе ідуць усе спасылкі і катэгорыі. З такога пункту гледжання зараз усюды ўсё слушна — і ў Вікіпедыі, і ў Вікідадзеных, і на сайце БДМУ — і выдаляць ці штосьці яшчэ змяняць не трэба.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 22:02, 17 лістапада 2019 (+03) ::::::У тым і справа, што ў БелЭн дата нараджэння 4 красавіка. У тэксце на сайце БДМУ нават прозвішча ў загалоўку з памылкай!--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 22:21, 17 лістапада 2019 (+03) == Популярные 2019 == [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Популярные 2019|Готово]]. --[[Удзельнік:Emaus|Emaus]] ([[Размовы з удзельнікам:Emaus|размовы]]) 00:43, 4 студзеня 2020 (+03) == Афармленне літаратуры == У артыкуле [[Дом па Рэвалюцыйнай вуліцы, 12 (Мінск)]] і некаторых іншых у раздзеле літаратуры бачым: "271. Забудова вуліцы Рэвалюцыйнай // Збор помнікаў..." Што такое 271? Калі нумар старонкі, то, пэўна, варта яго размясціць у належным месцы, наладзіўшы адпаведным чынам шаблон.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 15:51, 5 студзеня 2020 (+03) :Нумар помніка --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:52, 5 студзеня 2020 (+03) == Старшыні мясцовых органаў улады == Добры вечар. Усё ж мы будзем ствараць артыкулы пра старшыняў райвыканкамаў і г.д.? Проста не памятаю, дзе і калі, але гэта пытанне ўзнімалася, і было даволі шмат праціўнікаў. На маю думку, трэба неяк вызначыцца ў значнасці асоб рэгіянальнай наменклатуры. Напрыклад, дэпутат раённага Савета дэпутатаў, адначасова, можа быць старшынёй сельскага Савета дэпутатаў. Патрэбна акрэсліць нейкія межы.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|Dzianis Niadbajla]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzianis Niadbajla|размовы]]) 23:31, 20 студзеня 2020 (+03) :Не памятаю такога. Кіраўнікі органаў выканаўчай улады вышэй за сельсавет маюць значасць, дэпутаты - не (дастаткова спісаў), але яны з большага сфарміраваныя з людзей, якія займаюць нейкія пасады. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:45, 20 студзеня 2020 (+03) == Вікіслоўнік == Добры дзень! Я збіраюся палепшыць Вікіслоўнік, ствараючы артыкулы. Ці трэба там паказваць крыніцу, па якой буду ствараць артыкулы. Вось яна: '''Баханькоў А. Я. і інш.''' ''Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: Для сярэд. школы. — 3-е выд., перапрац. і дап. — Мн.: Нар. асвета, 1979. — 334 с.'' З павагай. --[[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 15:45, 16 лютага 2020 (+03) :трэба --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:06, 16 лютага 2020 (+03) == Белорусский вестник == Перад тым, як перанесці, Вы звярнулі ўвагу, што існуе дзве газеты з такой назвай?--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|Dzianis Niadbajla]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzianis Niadbajla|размовы]]) 17:58, 24 сакавіка 2020 (+03) :на якім месцы я мусіў звярнуць увагу? {{ш|значэнні}} не стаіць --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:07, 24 сакавіка 2020 (+03) :: Ну вы ж з чагосьці ўзялі, што гэты артыкул трэба перанесці? У назве якога нездарма было ўказана ўдакладненне ў выглядзе даты. А {{ш|значэнні}}, па-першае, не абавязковы, па-другое, кожны ўдзельнік можа быць абмежаваны часам працы ў Вікіпедыі і банальна не паспець.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|Dzianis Niadbajla]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzianis Niadbajla|размовы]]) 18:32, 24 сакавіка 2020 (+03) :::Бо была дурная традыцыя да кожнай газеты ці часопіса дату ляпіць --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:02, 24 сакавіка 2020 (+03) == Андрэй Аркадзевіч Шпунт == * Зноска куды вядзе? І ці гэтага хопіць для АК? Пане Уладзіслаў, я вас не пазнаю.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 15:10, 6 красавіка 2020 (+03) == [[Шаблон:Рака3]] == Паважаны Ўладзіслаў. Год таму Вы працавалі над шаблонам Рака3. У якой ступені гатоўнасці ён? Шаблоны [[Шаблон:Рака|Рака]] і [[Шаблон:Рака2|Рака2]] маюць хібы. Напрыклад, у апошнім дагэтуль фігуруюць малазразумелыя тэрміны Басейн і Басейн рэк, з абодвух ідзе перанакіраванне на артыкул "[[Вадазбор]]". Ці розныя гэты паняцці, ці павінны азначаць нешта адно? Хацелася б дачакацца больш дасканалага шаблона "Рака". --[[Удзельнік:Da voli|Da voli]] ([[Размовы з удзельнікам:Da voli|размовы]]) 23:17, 9 красавіка 2020 (+03) == Пераклад параметраў == Калі ласка, папраўце пераклад шаблона Спасылка з тарашкевіцы (у нас {{Ш|Cite web}}). Зараз у тарашкевіцы маюцца два параметры «дата публікацыі» і «дата», якія абодва перакладаюцца як «date». Трэба «дата публікацыі» перакладаць як «date», а «дата» як «accessdate».--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:50, 9 мая 2020 (+03) : Дзякуй --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:15, 9 мая 2020 (+03) ==Translation Isabelle de Charière == Hello Чаховіч Уладзіслаў Could you write translate the article of Isabelle de Charrière (Q123386) for the BEwiki? That would be appreciated. [[Удзельнік:Boss-well63|Boss-well63]] ([[Размовы з удзельнікам:Boss-well63|размовы]]) 19:48, 9 мая 2020 (+03) == Праца бота == Вітаю, можа я не першы, хто заўважае, але Ваш бот стварае дублі картак ў артыкулах. Штосьці з гэтым будзеце рабіць? https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Полымя_(часопіс)&diff=3315502&oldid=3313106&diffmode=visual : Гэта было аднамаментнае даданне картак да артыкулаў пра газеты і часопісы, бо большасць з іх не мелі картак увогуле, а капіраваць кожны раз «нарыхтоўку» рукамі моташна. Спісы былі разлічаны так, каб адсеяць артыкулы пра часопісы, дзе ёсць {{ш|Часопіс}}, і артыкулы пра газеты, дзе ёсць {{ш|Газета}}, таму часам у артыкул да няправільнай карткай дадавалася пустая правільная. А вось такога як тут быць не павінна. Я нічога не буду рабіць, калі бачыце — выдаляйце пустышку.--[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 14:07, 10 мая 2020 (+03) == Гіпалімніён == : Ці можаце дапамагчы звязаць артыкул з іншымі інтэрвікамі? анг.Hypolimnion. Дзякуй. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:17, 27 мая 2020 (+03) == Перанакіраванні == Вітаю! Прапаную абмеркаваць патрэбу ў стварэнні перанакіраванняў кшталту [[А. Няўзораў]]. У дадзеным выпадку ёсць яшчэ і [[Аляксандр Глебавіч Няўзораў]]. І такіх выпадкаў з шырока распаўсюджанымі прозвішчамі напэўна будзе яшчэ.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 06:22, 19 ліпеня 2020 (+03) : Неадназначныя ініцыялы мусяць перанакіроўваць да неадназначнасцей прозвішчаў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:49, 19 ліпеня 2020 (+03) == Месячнік Вікіслоўніка == Вітаю! У мяне ёсць прапанова правесці '''Месячнік Вікіслоўніка'''. Мне патрэбна некалькі чалавек, якія гатовыя непасрэдна ўдзельнічаць там (ствараць і паляпшаць артыкулы). Можна карыстацца любымі слоўнікамі, папяровымі і электроннымі. Вы зможаце непасрэдна ўдзельнічаць у Вікіслоўніку? Калі да, тады задавайце мне пытанні наконт праекта. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 18:27, 6 верасня 2020 (+03) : Не, я тут не дапамагу. Лічу, што Вікіслоднік варта напаўняць праз ботазаліўкі, але ў нас там ні адміністратараў, ні ботаў, здаецца, няма. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:23, 6 верасня 2020 (+03) == Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі 1994 == Добры дзень, вы зрабілі праўку на старонцы выбару прэзідэнта 1994 г. у Беларусі і напісалі што Генадзь Карпенка здаў крыху больш за 108 тысяч подпісаў. Прашу пакінуць тут крыніца бо я сам не змог знайсці што Генадзь Карпенка здаў столькі подпісаў. :гэта быў пераклад артыкула тарашкевіцай, крыніцы ў арыгінале, на жаль, няма. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:29, 9 верасня 2020 (+03) == Лія Авейсаўна Каджар - правки == В статье [[Лія Авейсаўна Каджар]] есть несколько неточностей. Я их поправил, пожалуйста, подтвердите изменения. Основания для правок: это моя бабушка ;) И, да, спасибо за статью! {{unsigned|United walrus}} : [[У:United walrus|Уважаемый United walrus]], здорово, что вы пришли поправить статью про свою бабушку, но ваши правки я отменила, потому что в этом разделе Википедии мы пользуемся верифицируемыми авторитетными источниками и белорусским языком. А ваши правки, к сожалению, на русском, нарушают орфографию и правила раздела. Если вы хотите уточнить, что бабушка официально носила статус принцессы в какой-то период своей жизни, то нужно указать источник этих сведений в какой-нибудь онлайн или оффлайн-публикации, можете даже прямо сюда же дописать. Спасибо.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 12:20, 2 лістапада 2020 (+03) : [[У:Хомелка|Уважаемая Хомелка]], в самом деле, я пропустил несколько грамматических ошибок. Mea culpa, исправил. Также, поскольку я не являюсь постоянно пишущим автором википедии я, честно говоря, не вполне понимаю где именно и в каком формате происходит обсуждение правок. Я размещу свои комментарии к правкам здесь, но, если это неверно, то подскажите, пожалуйста, где и как это лучше делать ;) Относительно содержания правок - всего их 4 штуки, а именно: 1) Начало статьи: "Лія Авейсаўна Каджар, або Лія-ханум". Я убрал "Лія-ханум", так как, а)"ханум" это попросту уважительное обращение к женщине, как, например, "сударыня", "товарищ Иванова", "госпожа Парафернальная" и т.п. б) за крайне редкими исключениями никто и никогда так к Лие Овейсовне не обращался и, насколько мне известно, в таком виде она ни в каких источниках не фигурировала. 2) "Принцесса персидская" - как вы понимаете, в советское время подобного рода уточнения к имени хождения не только не имели, но и были прямо противопоказаны (именно из-за этого титула бабушкиной семье во время войны пришлось скрываться в отдаленной горной грузинской деревне, НКВД их, в конце концов, оставило в покое только по чистому везению). Поэтому ни в один из периодов своей жизни официально носить этот титул она не могла, что, однако, никак не отменяет факта принадлежности Лии Овейсовны к династии Каджар, а также, собственно, права на титул. Подтверждением тому могут быть как книга Исмаилова (упоминается в источниках к статье), так и, например, архивные документы из Санкт-Петербургской политехнической академии, в которых имеются записи о зачислении и обучении там отца Лии Овейсовны, Овейса Каджара с указанием полного титула, а именно "принц персидский". Также подтверждение принадлежности этого титула можно легко найти в многочисленных списках дворянства Российской Империи (хотя это и не принципиальное подтверждение, т.к., к получению этого титула российская корона никакого отношения не имела, так что это скорее просто фиксация факта). Этот же титул указан и на могиле Лии Овейсовны. 3) В разделе "Биография" была допущена фактическая ошибка в написании имени отца Лии Овейсовны, а именно: "...Авейса Мірзы Алі Кулі Мірзы аглы Каджара", в то время как правильное имя "Султан Овейс Али Кули Мирза оглы Каджар" или для краткости "Султан Овейс Каджар". Я поправил имя, хотя, да, невнимательно. 4) В том же разделе была приведена пустая ссылка на вики-страницу брата Лии Овейсовны, Чингиза Овейсовича Каджар. Я попросту вставил ссылку. Не вполне понимаю зачем её было убирать. Примерно так. Не поймите меня неправильно, я действительно благодарен автору за то, что эта статья появилась в Википедии. Мои исправления продиктованы исключительно желанием её улучшить и донести до читателей факты в неискаженном виде. Думаю, все согласны, что это важно. Я буду признателен, если вы подскажете, как лучше вносить правки, в том случае, если мои каким-то образом нарушают общепринятую систему. == Ордэн святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай == [[Файл:Ордэн святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай.svg|thumb|150пкс]] Вітаю. Ці можаце стварыць піктаграму [[Ордэн святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай|ордэна святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай]] і загрузіць яе на Вікісховішча, каб потым дадаць на Вікідадзеныя? --[[Удзельнік:Krylowicz|Krylowicz]] ([[Размовы з удзельнікам:Krylowicz|размовы]]) 23:17, 14 лістапада 2020 (+03) :{{зроблена}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:20, 17 лістапада 2020 (+03) :: Дзякуй. --[[Удзельнік:Krylowicz|Krylowicz]] ([[Размовы з удзельнікам:Krylowicz|размовы]]) 22:35, 17 лістапада 2020 (+03) == ping == [[:ru:Обсуждение участника:Чаховіч Уладзіслаў#Ваша правка]]. [[Адмысловае:Contributions/217.117.125.72|217.117.125.72]] 18:34, 20 лістапада 2020 (+03) == [[Святлана Уладзіміраўна Анікей]] == Вітаю, [[user:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]]! Калі можна, пакінь два слова ў абарону старонкі сюды: https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Svetlana_Anikey. -- [[user:pr12402|pr12402]], 25 лістапада 2020 * UP! -- [[user:pr12402|pr12402]], 1 снежня 2020 == Ферара-Фларэнційскі сабор == Пане Уладзіслаў, па ЭВКЛ і беларускім навуковым артікулам, і па здраваму сэнсу — Ферара-Фларэнтыйскі.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:40, 5 студзеня 2021 (+03) : Фларэнцыя — Фларэнційскі, Далмацыя — Далмацінскі, Візантыя — Візантыйскі. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:32, 5 студзеня 2021 (+03) * Гл. тут: [https://www.skarnik.by/rusbel/100252 Переклад], [[Чацвёрты Латэранскі сабор]], [https://belreferat.com/143993-Hozhdenie-na-Ferraro-Florentiiyskiiy-sobor.html Хаджэнне на Ферара-Фларэнтыйскі сабор], [https://catholic.by/3/pub/auth/8657-gistoryya-kastsjola-ferara-flarentyjski-sabor Усход і Захад], [http://www.vkl.by/articles/2194 ЭВКЛ- Фларэнтыйская унія], [https://nn.by/?c=ar&i=165262 Наша ніва]. Хаджэнне на Ферара-Фларэнтыйскі сабор — вядомая назва.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 19:30, 5 студзеня 2021 (+03) :: Дакладна той жа артыкул Белага ў Беларускай энцыклапедыі мае назву Фларэнційская унія. А Наша Ніва за год да артыкула выпраўлялася на [https://nn.by/?c=ar&i=161629 фларэнЦІйскі]. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:40, 5 студзеня 2021 (+03) ::: Алесь Белы. Хроніка Белай Русі. 2-выд. 2013. У тэксце — Фларэнтыйскі сабор!!!--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 11:37, 6 студзеня 2021 (+03) * Перанёс у перамайнаванне.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 14:24, 6 студзеня 2021 (+03) == Шаблон:Іерарх == Паважаны Уладзіслаў, дапамажыце, калі ласка, дадаць нейкі параметр у шаблон "Іерарх", каб пад імем у самым версе таблічкі можна было пазначыць прыналежнасць да манаскага ордэну ці святарскай кангрэгацыі (як у англійскай Вікі): вельмі актуальна для многіх біскупаў (Велікаселец - ОР, Яшэўскі - SDB і так далей). Шчыра дзякую. Каб гэта быў просты радок, я бы сам дадаў, але там складаныя параметры, таму не асіліў. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 18:28, 6 студзеня 2021 (+03) : Ці гэта лепей пазначаць подпісам пад выявай? Паглядзіце, калі ласка, картку ў артыкуле "[[Казімір Свёнтак]]" (я яе амаль цалкам запоўніў) і выкажыцеся, калі Вам не цяжка. --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 22:07, 6 студзеня 2021 (+03) == Калі не цяжка, прагаласуйце, калі ласка == [[Вікіпедыя:Абмеркаванне правіл/Хрысціянская лексіка ў кантэксце розных абрадавых і канфесійных традыцый|'''Вось тут''']] я ініцыянаваў пэўнае ўпарадкаванне ў рэлігійную тэматыку на Беларускай Вікі. Бо цяпер усё існуе па прынцыпе "хто як любіць, той так піша". --[[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 19:12, 7 студзеня 2021 (+03) == Уладзімір Аляксандравіч Арлоў == Вітаю! Калі ласка, не выдаляйце спасылкі на фільмы з артыкулаў. Дзякуй. <span style="font-family: Segoe Script">[[Удзельнік:Vit Koz|Віт]]; [[Размовы з удзельнікам:Vit Koz|размовы]]</span> 13:42, 7 лютага 2021 (+03) == Выбачэнні == Паважаны Уладзіслаў, сёння я (у Вашу адсутнасць) падчас абмеркавання ў адным Тэлеграм-канале праблемы імя па бацьку ў назвах артыкулаў трапіў у стан ажытацыі і эмацыянальнага запалу. У выніку гэтага, я дазволіў сабе недапушчальныя (асабліва ў Вашую адсутнасць) абразлівыя абвінавачанні Вас (а таксама спадарыні Вольгі С.) у дыктатарскіх замашках, нежаданні прыслухоўвацца да меркавання большасці, скажэнні правілаў у патрэбны бок. Дайшло ажно да таго, што я напісаў аб тым, што толькі Ваша смерць можа вырашыць праблему, звязаную з патэнцыйнай магчымасцю перайменавання артыкулаў пра асоб. Я нават дазволіў сабе фразу, што "мёртвы Чаховіч палепшыў бы праект". Так, гэта можна было трактаваць як пажаданне Вам смерці, хаця я шчыра жадаю Вам толькі здароўя... Потым эмацыйны запал прайшоў, я ўсвядоміў усю нізкасць і ўбоства свайго ўчынку, адчуў глыбокую віну і страшэнны сорам за тое, што я, дарослы чалавек, каталік, так абразіў на пустым месцы іншых добрых людзей (а Вас дык завочна), дайшоўшы ажно да выказвання шалёных думак аб тым, што толькі іх фізічная адсутнасць можа змяніць сітуацыю, якая мне не да спадобы. Паколькі гэта справа тычылася, у тым ліку, Вас, а значыць, закранула Ваш гонар і Вашу годнасць, я шчыра хацеў бы папрасіць у Вас прабачэння і пажадаць доўгіх гадоў жыцця. Упэўнены, больш падобныя нягодныя ўчынкі з майго боку не паўтарацца. Калі я яшчэ раз дазволю сабе публічна выказацца пра Вас блага ў Вашую адсутнасць, няхай мне спасцігне смерць ці цяжкая хвароба. Прыношу Вам публічныя прабачэнні за гэты інцыдэнт (нават калі Вы пра яго не ведалі). [[Удзельнік:Belarus2578|Ігар Барысавіч Цярэшчанка]] ([[Размовы з удзельнікам:Belarus2578|размовы]]) 16:57, 2 сакавіка 2021 (+03) : Я вас пачуў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:59, 2 сакавіка 2021 (+03) == [[EcooM]] == Вітаю, [[user:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]]! Артыкул карысны. Будзем цяпер ведать, што за центр. Калі ёсць жаданне, можна праз пару дзён кінуць 5 капеек сюды: https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия:К_оценке_источников#БелТА,_EcooM_(белор.)русск. Жадаю бяспекі! -- [[user:pr12402|pr12402]], 15 сакавіка 2021 == Cэрвіс WRating - ацэньвае ўклад удзельнікаў Вікіпедыі ў яго папулярнасць == '''Аўтаматычны пераклад''' Добры дзень. Украінскі сэрвіс WRating (https://wrating.ukrface.org), які ацэньвае ўклад удзельнікаў Вікіпедыі ў яго папулярнасць, цяпер працуе з беларускім раздзелам.<br> Сістэма ўжо ацаніла ваш уліковы запіс ( https://wrating.ukrface.org/?action=rating&lang=be&lang_envirement=be&user_name=%D0%A7%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87+%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E ).<br> Дзякуючы вашым праўкам Вікіпедія (be.wikipedia.org) за май 2021 года атрымала +243 973 праглядаў. А гэта 21.5264% ад агульнай колькасці праглядаў. Ваша пазіцыя ў рэйтынгу не змянілася, цяпер 1 месца. Калі ўзяць ваш унёсак толькі за май то +8 497 праглядаў. '''Оригінал''' Добрий день. Український сервіс WRating ( https://wrating.ukrface.org ), який оцінює внесок дописувачів Вікіпедії в її популярність, тепер працює і з білоруським розділом.<br> Система вже оцінила ваш акаунт ( https://wrating.ukrface.org/?action=rating&lang=be&lang_envirement=be&user_name=%D0%A7%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87+%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D1%81%D0%BB%D0%B0%D1%9E ).<br> Завдяки вашим дописам Вікіпедія (be.wikipedia.org) за травень 2021 року отримала +243 973 переглядів. А це 21.5264% від загальної кількості переглядів. Ваша позиція в рейтингу не змінилася, зараз 1 місце. Якщо взяти ваш внесок тільки за травень то +8 497 переглядів. [[Удзельнік:UkrFace|UkrFace]] ([[Размовы з удзельнікам:UkrFace|размовы]]) 19:50, 8 чэрвеня 2021 (+03) == [[Саюз беларускіх пісьменнікаў]] == Прывітанне, абнавіце, калі ласка, артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:51, 1 кастрычніка 2021 (+03) :Праўце смела! --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:12, 1 кастрычніка 2021 (+03) :: калі змяшчаем спасылку на галоўнай старонцы, то інфармацыя належным чынам мае знаходзіцца ў пазначаным артыкуле. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:15, 1 кастрычніка 2021 (+03) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 21:10, 4 студзеня 2022 (+03) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(1)&oldid=22532492 --> == Шеломенцева Людмила Сергеевна == Добрый день. Писал статью о Шеломенцевой Людмиле Сергеевне и нашёл вашу. Есть [[:ru:Участник:Alexeysobol/Черновик|Черновик]]. Можно объединить? Не перевожу на белорусский. {{unsigned|Alexeysobol}} : Уважаемый [[user:Alexeysobol|Алексей]]. Добрый день, объединять статьи из основного пространства и подстраницы в личном пространстве интервиками нельзя. Когда ваша статья будет перенесена из черновиков в основное пространство, обратитесь к любому опытному участнику для объединения, или сделайте это сами. Спасибо за работу--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 11:57, 16 лютага 2022 (+03) Да, но её не размещают категорически! Что можно сделать? В переписке несколько дней! == [[Шаблон:Крыніцы/ГККРБ-2018]] == Стварыў шаблон, запатрабаваны ў артыкулах [[Дом па вуліцы Гарадскі Вал, 5]] і [[Кажан-Гарадок (археалагічныя помнікі)]] для пазначэння даты выключэння аб’екта са спісу, але не знайшоў, што гэта канкрэтна за дакумент і ці ёсць на яго спасылка. Ці можаце дапрацаваць шаблон, напрыклад накшталт [[Шаблон:Крыніцы/ГККРБ-2018]]? [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:56, 4 красавіка 2022 (+03) :Не памятаю, не істотна, бо тая ж інфармацыя ёсць у {{ш|Крыніцы/ГККРБ-2019}}, куды і перанакіраваў. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:21, 5 красавіка 2022 (+03) == Бярозаўка (Вендаражскі сельсавет) == [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%9E%D0%BA%D0%B0_%28%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B6%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%29&type=revision&diff=3920245&oldid=2726548 Это было круто] --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:11, 28 мая 2022 (+03) : [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], а што не так? З артыкула не відавочна, навошта вёску вярталі назад, калі яе заснавалі ў РСФСР. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:24, 30 мая 2022 (+03) :: Было ўзбуйненне БССР за кошт тэрыторыі РСФСР. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:26, 30 мая 2022 (+03) :::[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], але непасрэдна заснаванню папярэднічала адбіранне зямлі ад БССР. Ці мы ўжо не пішам у гісторыі гарадоў, што да заснавання горада тут жылі такія і такія плямёны, знойдзены такія і такія арх. культуры? Тады чаму б у гісторыі вёскі на напісаць пра падзеі, якія адбываліся з тэрыторыяй за год-два да заснавання? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:21, 5 чэрвеня 2022 (+03) :::: Гэта спам. Пісаць мы маем згодна з аўтарытэтнымі крыніцамі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:37, 5 чэрвеня 2022 (+03) ::::: У нас мала крыніц, што гэтая тэрыторыя была абвешчана БНР, пасля стала часткай БССР, а потым была адабраная ў склад РСФСР??? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:41, 5 чэрвеня 2022 (+03) :::::: Канкрэтна пра вёску — ніводнай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:47, 5 чэрвеня 2022 (+03) ::::::: Навошта пра вёску, калі ёсць крыніцу на цэлую тэрыторыю, у складзе якой яна была? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:01, 5 чэрвеня 2022 (+03) :::::::: ''Навошта пра вёску'' — таму што гэты артыкул пра вёску; ''на цэлую тэрыторыю, у складзе якой яна была'' ёсць асобны артыкул, туды і пішыце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 5 чэрвеня 2022 (+03) == [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар кармелітаў (Ліда)]] == У вялікм аб’ёме цытаваны нядаўнія працы аднаго аўтара, варта было б істотна скараціць тэкст, бо выглядае гэта на парушэнне аўтарскіх правоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:23, 28 мая 2022 (+03) : Падарожжа па старадаўніх вуліцах Ліды. 21 ліпеня 2016 ў «Лідскай газеце» — капіпаст з прац Л. Лаўрэша, трэба разабрацца з якіх менавіта. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:39, 28 мая 2022 (+03) «Католікі на абшарах Панізоўя і Севершчыны (гісторыя гомельскага рыма-каталіцкага дэканата)» ў адным файле [https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=46216 знаходзіцца тут]. [[Антушаўскі касцёл]] варта перанесці пад афіцыйную назву. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:28, 15 жніўня 2022 (+03) :Можа яшчэ пра Люшаўскі касцёл напішаце тады? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:17, 15 жніўня 2022 (+03) :: Ой, не знаю. Шчыра кажучы, на Вас спадзяваўся ) Будзем чакаць адпаведнага настрою. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:19, 15 жніўня 2022 (+03) == Заліўка вуліц == Створаныя робатам нарыхтоўкі артыкулаў без карыснага зместу будуць выдаляцца. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 23:29, 27 ліпеня 2022 (+03) : [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]], дык праца яшчэ не скончаная, вяртайце назад. Праўда хз, як цепер з ВД іх наноў злучыць. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 07:09, 28 ліпеня 2022 (+03) :: Варта ўсё рабіць адразу, а калі не атрымоўваецца — то папярэдзіць аб тым, што будзе весціся пэўны тэрмін заліўка, і ў канцы атрымаюцца атрыкулы пэўнага зместу. Адміністратары не могуць ведаць гэтага загаддзя і рэагуюць на тое, што ёсць па факце.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:07, 28 ліпеня 2022 (+03) ::: Тут іншы падыход да напаўнення. Рэагаваць можна менш паспешна, спытаць. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:55, 28 ліпеня 2022 (+03) : Праўкі не ананімныя і нават без [[ВП:СУ]] можна было б думаць, што не шкодныя і нешта запланавана з імі далей, хоць пра гэта і не паведамлена прынамсі на форуме, не спяшацца з выдаленнем. Не такая вялікая ў нас супольнасць, каб здараліся праблемы са звычайнай камунікацыяй, але вось. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:56, 28 ліпеня 2022 (+03) :: Падтрымаю тут Максіма. Пайшла мода без абвяшчэння вайны выдаляць артыкулы, нават не спытаўшы. Адна справа, калі ананімны ўдзельнік нешта лепіць, зусім іншая - калі дасведчаны ўдзельнік, які ўжо не першы раз і заліўкі робіць, і фактычна спецыялізуецца ў гэтай тэме, і на сувязі ёсць і тут, і ў тэлеграме, а спытаць - вусны баляць.--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 11:47, 29 ліпеня 2022 (+03) :: Створаныя ботам артыкулы зместу "Вуліца Леніна — вуліца ў Магілёве" падпадаюць пад хуткае выдаленне, таму і былі выдаленыя. З-за вялікай колькасці няма магчымасці чагосьці чакаць ці абмяркоўваць, бо калі 20 артыкулаў будуць дапоўнены, а астатнія не, то вельмі цяжка будзе потым разбірацца, што варта выдаляць, а што не. Зараз жа можна канкрэтныя старонкі аднаўляць і напаўняць зместам.--[[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 11:25, 28 ліпеня 2022 (+03) :::Але немагчыма іх напаўняць паўаўтаматычна. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 21:51, 28 ліпеня 2022 (+03) == Вялікалітоўскія ўраднікі == Калі цікава, у сетцы ў свабодным доступе ёсць даведнікі пра ўраднікаў [https://www.academia.edu/45014532/Urzędnicy_Wielkiego_Księstwa_Litewskiego_spisy_w_X_t_T_VIII_Ziemia_brzeska_i_województwo_brzeskie_XIV_XVIII_wiek_IH_PAN_red_A_Rachuba_oprac_H_Lulewicz_T_Jaszczołt_A_Radaman_A_Rachuba_P_P_Romaniuk_A_Macuk_A_Danilczyk_A_Haratym_Warszawa_IH_PAN_2020_405_s Берасцейскага], [https://www.academia.edu/41172962/Urzędnicy_Wielkiego_Księstwa_Litewskiego_spisy_w_X_t_Т_V_Ziemia_połocka_i_województwo_połockie_XIV_XVIII_wiek_pod_red_Henryka_Lulewicza_opracowali_H_Lulewicz_A_Rachuba_A_Haratym_A_Macuk_i_A_Radaman_przy_współpracy_W_Hałubowicza_i_P_P_Romaniuka_Warszawa_IH_PAN_2018_305_s Полацкага] і [https://www.academia.edu/42153499/Urzędnicy_Wielkiego_Księstwa_Litewskiego_spisy_w_X_t_Т_IX_Województwo_mścisławskie_XVI_XVIII_wiek_pod_red_Andrzeja_Rachuby_opracowali_H_Lulewicz_T_Jaszczołt_A_Radaman_A_Rachuba_P_P_Romaniuk_A_Macuk_A_Danilczyk_A_Haratym_Warszawa_IH_PAN_2019_262_s Мсціслаўскага] ваяводстваў (таксама ў бліжэйшы час рыхтуюцца да выпуску Віцебскае і Новагародскае). Там даволі поўныя звесткі, нярэдка даецца інфармацыя пра бацькоў і жонак, думаю можна ўжываць для ўдакладнення ці стварэння артыкулаў. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 10:42, 4 жніўня 2022 (+03) : Я адзін спампаваў калісьці, але ў гэтых «намінацыях», «актывацыях» і іншых лацінізмах пакуль не вельмі разбіраюся. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:48, 4 жніўня 2022 (+03) == Вандал == {{У|‎86.57.248.43}}. [[Удзельнік:Mykola7|Mykola7]] ([[Размовы з удзельнікам:Mykola7|размовы]]) 22:18, 2 верасня 2022 (+03) == Паэткі == А як жа - [[Раіса Баравікова]], [[Вольга Гапеева]], [[Таццяна Зіненка]], [[Людміла Рублеўская]]? Андрэй Вазнясенскі некалі пісаў: Нет у поэтов отчества! Творчество - это отрочество... [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 10:08, 29 верасня 2022 (+03) :Усіх пераносіць пад варыянт з імем па бацьку, калі яно вядомае --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:17, 29 верасня 2022 (+03) :А Людміла Рублеўская гэта псеўданім. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:18, 29 верасня 2022 (+03) :: Недарэчнае правіла. Anna Akhmatova і шмат інш. - адміны ў ангельскай вікі не дурнее нас.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 13:09, 30 верасня 2022 (+03) ::: Англійская Вікі ніякага дачынення да беларускай іменаслоўнай традыцыі не мае. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:21, 30 верасня 2022 (+03) == Соскава == : Пры стварэнні арт."Соскава" з'яўляецца тэкст "Назва «Соскава» забароненая для стварэння. Яна адпавядае наступнаму элементу спісу забароненых назваў: .*\bсоск.*" Ці магчыма зняць забарону? [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:02, 30 верасня 2022 (+03) ::Паставіў кропку, паспрабуйце рэдагаваць [[Соскава]]. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:07, 30 верасня 2022 (+03) ::: Дзякуй! Зрабіў. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:12, 30 верасня 2022 (+03) == Ляхавічы (Іванаўскі раён) == Прывітанне. На пачатку хачу папрасіць прабачэння за сваю мову - я пішу з перакладчыкам. Звяртаюся да Вас, бо Вы адрэдагавалі запіс «Ляхавічы (Іванаўскі раён)». Ёсць нататка «Рэшткі сядзібна-паркавага комплексу Друцкіх-Лубецкіх». На мой погляд, гаворка ідзе пра іншае месца: [[Ляхавічы (Драгічынскі раён)]]. Крыніца: [[Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў]] ([http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/56 Lachowicze (3), pow. piński] - [[Ляхавічы (Іванаўскі раён)]]) ([http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/208 Lachowicze (1), pow kobryński] - [[Ляхавічы (Драгічынскі раён)]]). Ці ёсць у вас іншыя звесткі пра гэту сядзібу? [[Удзельнік:Tomasz91|Tomasz91]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz91|размовы]]) 23:02, 10 лістапада 2022 (+03) == Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Візіт == Вітаю пана! Прапаную перанесці ў асноўную прастору гэты стаб. Тэма досыць падрабязна раскрыта ў СМІ і артыкул мае права на існаванне. Я асабіста гатовы паляпшаць яго ў выпадку чаго. Як Вы ставіцеся да пераноса? [[Удзельнік:Brubaker610|Brubaker610]] ([[Размовы з удзельнікам:Brubaker610|размовы]]) 17:46, 26 лістапада 2022 (+03) : [[Удзельнік:Brubaker610|Brubaker610]], перанёс. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:54, 26 лістапада 2022 (+03) == Бахун Interwiki == Ад вашага імя старонка [[Бахун]] была перанесена з цэдліку Interwiki Q13183983 у пусты цэдлік Q115485430. Чаму? [[Удзельнік:Frantishak|Frantishak]] ([[Размовы з удзельнікам:Frantishak|размовы]]) 01:09, 29 лістапада 2022 (+03) :Так разумею гэта ананім павандаліў, выдаліўшы беларускую спасылку. Зараз аб’яднаў. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 09:41, 29 лістапада 2022 (+03) == навошта == ...вы 10 гадоў таму масава {{diff|1286316||прыбралі даныя з дэмаграфіі ў артыкул аб населеных пунктах італіі}}. Ці не хочаце вярнуць? [[Адмысловае:Contributions/46.211.64.77|46.211.64.77]] 14:36, 12 лютага 2023 (+03) :Напэўна, у такім выглядзе не варта вяртаць, бо зараз яно мусіла б дадавацца на Вікіданыя, а адтуль падцягвацца праз шаблон, які абнаўляецца пры абнаўленні Вікіданых. І мы не можам спраўдзіць ці слушныя лічбы, крыніц на іх няма, то інфармацыя ў такім разе прынамсі малакарысная. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 10:57, 13 лютага 2023 (+03) ::Бачым, што на ІтВікі адкуль гэты графік узяты з па ланцужку ў многія Вікі таксама ніякіх крыніц, зыходна іх нармальных не было, і звесткі там не абнаўляюцца 12+ гадоў як. Рашэнне выдаліць гэта адразу было слушным, на маю прынамсі думку. [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 11:03, 13 лютага 2023 (+03) == Сувязь перасылак з Вікіданымі == Калі ласка, звярніце ўвагу, што зараз ужо няма неабходнасці [[Special:Diff/4484673|часова псаваць перасылкі]], каб злучыць іх з Вікіданымі. Замест гэтага можна карыстацца метадам, апісаным на [[Шаблон:Wikidata redirect#Ужыванне]] (як [[:d:Special:Diff/1883480357|тут]]). [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 15:32, 27 красавіка 2023 (+03) == Перенос файлов на Викисклад == Привет! Я создал парочку страниц, созданную для складирования файлов, которые переносятся из белорусского раздела Википедии на Викисклад - [[:Катэгорыя:NowCommons]] и откорректировал [[Шаблон:NowCommons]]. Вы не можете проверить правильность моих правок? — [[Удзельнік:MasterRus21thCentury|MasterRus21thCentury]] ([[Размовы з удзельнікам:MasterRus21thCentury|размовы]]) 19:21, 20 мая 2023 (+03) == Translation request == Hello. Can you create the article [[:ru:Лахер-Зе]], which is the third most powerful volcano in Europe after Campi Flegrei and Santorini, in Belarusian Wikipedia? Yours sincerely, [[Удзельнік:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Размовы з удзельнікам:Multituberculata|размовы]]) 11:25, 12 чэрвеня 2023 (+03) == Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear interface administrator, This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well. There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability. As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]]. Have a great day!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team</bdi> 02:02, 8 ліпеня 2023 (+03) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_1&oldid=25272788 --> == Мікалай_Іванавіч_Пашкевіч == Як знавиць фота, письменник заслау мне новае, но не бачу рэдактавання файла? [[Удзельнік:Inry|Inry]] ([[Размовы з удзельнікам:Inry|размовы]]) 09:54, 23 ліпеня 2023 (+03) :[[Удзельнік:Inry|Inry]], https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:56, 23 ліпеня 2023 (+03) : You cannot overwrite this file.[[Удзельнік:Inry|Inry]] ([[Размовы з удзельнікам:Inry|размовы]]) 10:25, 23 ліпеня 2023 (+03) ::Новы файл трэба грузіць пад іншай назвай. Калі хочаце замяніць існуючы файл, то трэба на старонцы [[:c:File:PashkevichMikolaiI.jpg]] націснуць на "Upload a new version of this file". [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 12:36, 24 ліпеня 2023 (+03) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/20&oldid=25451577 --> == Назвы гарадоў Беларусі па-руску == Прывітанне, на [[Вікіпедыя:Форум#Назвы гарадоў Беларусі па-руску]] разрадзілася дыскусія, усплываюць адсылкі да заліўкі НП Беларусі. Буду ўдзячны за Ваш удзел у размове. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 21 верасня 2023 (+03) == Навігацыйныя акенцы == Зараз інструмент [[Вікіпедыя:Гаджэты/Навігацыйныя акенцы|Навігацыйныя акенцы]] зроблены агульнадаступным гаджэтам, на старонку [[MediaWiki:Gadget-popups.js]] вынесены пераклад яго паведамленняў, у сувязі з гэтым прапаную выдаліць старонку [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/strings-be.js]] і прыбраць два апошнія радкі з [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/vector.js]], замест гэтага падключыць гаджэт у настройках, калі гэтага яшчэ не зроблена. [[Удзельнік:Artsiom91|Artsiom91]] ([[Размовы з удзельнікам:Artsiom91|размовы]]) 15:38, 20 кастрычніка 2023 (+03) Быццам на працоўным месцы, але хочуць ад мяне проста вельмі багата. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 12:45, 24 студзеня 2024 (+03) : [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]], грошай? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:55, 24 студзеня 2024 (+03) ::Так. -- [[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 14:11, 24 студзеня 2024 (+03) == [[Сілаційская мова]] - syl == прывітанне [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]], Гэтая мова ўжо перакладзена на асноўныя еўрапейскія мовы.  Каму цікава перакласці на беларускую мову?  Было б выдатна і мовы, і культуры.  Я спадзяюся, што хтосьці прыйдзе наперад і зробіць гэта.  Ці можа быць проста чарнавіком або заглушкай.  Я магу дапамагчы са спасылкамі.  Вы можаце знайсці больш інфармацыі на Вікідадзеных ([[d:Q2044560]]). --[[Удзельнік:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] ([[Размовы з удзельнікам:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|размовы]]) 14:54, 17 снежня 2023 (+03) :[[:w:ru:Силхетский язык]] -- [[Удзельнік:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] ([[Размовы з удзельнікам:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|размовы]]) 14:59, 17 снежня 2023 (+03) == A barnstar for you! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Original Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''The Original Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Thank you for your contribution to BE WP and creating [[Сілхецкая мова]] article. You are doing amazing, keep up the good work! --[[Удзельнік:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ]] ([[Размовы з удзельнікам:ꠢꠣꠍꠘ ꠞꠣꠎꠣ|размовы]]) 14:33, 7 студзеня 2024 (+03) |} == Галоўныя рэдактары часопіса "Алеся" == : Добры дзень! Ці не маглі б стварыць навігацыйную паласу "Галоўныя рэдактары часопіса "Алеся""? [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:59, 8 лютага 2024 (+03) :: [[Удзельнік:Rymchonak|Вітаю]], {{tl|Галоўныя рэдактары часопіса Алеся}}. Зрабіла і зараз сама па артыкулах дадам--<font face="Segoe Script">[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]</font> 14:34, 8 лютага 2024 (+03) :::Дзякуй вялікі! [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:38, 8 лютага 2024 (+03) == [[Уладзімір Сцяпанавіч Казачонак]] == Артыкул выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:53, 29 лютага 2024 (+03) : Асоба, пра якую Вамі створаны артыкул, мае значнасць як ключавая постаць у арганізацыі падпольнага антыфашысцкага друку ў акупаваным Мінску. Аднак артыкул грунтуецца выключна на газетным артыкуле, вялікія кавалкі тэкста проста скапіраваны з гэтай крыніцы, захаваўшы публіцыстычны стыль. Ёсць граматычныя памылкі. Калі ласка, дапрацуйце артыкул. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 06:55, 1 сакавіка 2024 (+03) == Батанічны сад Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта == : Добры дзень! Трэба аб'яднаць Батанічны сад Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта і Батанічны сад ВДУ імя П. М. Машэрава [[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 6 сакавіка 2024 (+03) == [[Люцыян Узембла]] == ''Зэмбы'', але не ''зембы'', пэўна трэба змяніць напісанне прозвішча. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:50, 15 сакавіка 2024 (+03) :Так у БЭ --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:52, 15 сакавіка 2024 (+03) ::А можна пацікавіцца, чаму пацёрлі вялікі кавалак [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9B%D1%8E%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%BD_%D0%A3%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B0&diff=4694703&oldid=4694700] [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 03:08, 16 сакавіка 2024 (+03) :::Убачыў другі артыкул, выбачайце [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 03:53, 16 сакавіка 2024 (+03) == Вікі-мерапрыемствы == : Па вынікі заўтрашняй сустрэчы варта было б напісаць у WikiGap 2024 Belarus. Калі будуць яшчэ вікіпедысты, то ў Вікісустрэчах запланаваць падзею можна і сёння. З павагай, [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:28, 5 красавіка 2024 (+03) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 02:16, 3 мая 2024 (+03) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list&oldid=26721206 --> == Афармленне раздзелаў зносак == Добры дзень, калі ласка, майце на ўвазе, што быў падведзены вынік абмеркавання [[Вікіпедыя:Форум/2023 #Афармленне раздзелаў зносак]]. Падтрымана адмовіцца ад псеўдараздзела на карысць паўнавартаснага раздзела. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:38, 31 мая 2024 (+03) :Ну дык зрабіце так, каб гэты раздзел устаўляўся адным клікам. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 19:50, 31 мая 2024 (+03) Згодна з [[Вікіпедыя:Унутраныя спасылкі]], не варта спасылацца на ''даты — акрамя асноўных дат, якія паказваюцца ў прэамбуле пасля загалоўка, і дат энцыклапедычна значных падзей, непасрэдна апісаных у артыкуле.'' --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:11, 31 мая 2024 (+03) == Людвік Красінскі == Картка: гэта іншае [https://pl.wikipedia.org/wiki/Krasne_(gmina_w_wojew%C3%B3dztwie_mazowieckim) Краснэ], яно ў Мазавецкім ваяводстве. [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 04:54, 2 чэрвеня 2024 (+03) : [[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]], ён не быў унукам Юзафа Ваўжынца Красінскага, ён унук іншага Юзафа. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:51, 2 чэрвеня 2024 (+03) == Назвы рэк па-беларуску == Добры дзень. Прашу прыняць удзел у [[Вікіпедыя:Да перайменавання#Заходняя_Дзвіна_→_Дзвіна|абмеркаванні перайменавання]] некалькіх рэк на іх беларускія назвы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:04, 25 чэрвеня 2024 (+03) == {{tl|Крыніцы/Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977—1984)}} == Вітаю. Створаны сёння гэты шаблон не на замену шаблона {{tl|Крыніцы/ТСБМ}}?--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 16:24, 14 ліпеня 2024 (+03) :А як яго адшукаць, калі не ведаеш кадзіроўкі? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:50, 14 ліпеня 2024 (+03) ::І гэта не адзіны выпадак. Ёсць, напрыклад, {{tl|Крыніцы/ЭСБМ}}. Я яго знайшоў амаль выпадкова (гл. [[Вікіпедыя:Размовы пра шаблоны]]). Нядрэнна было б пачаць даводзіць да ладу назвы шаблонаў крыніц разам з ключамі іх сартавання ў катэгорыі. А ТСБМы трэба як-небудзь аб'яднаць.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 16:59, 14 ліпеня 2024 (+03) == Вандалізм ад JerzyKundrat == Добры дзень! Звяртаю вашу ўвагу на вандальныя дзеянні ад JerzyKundrat : * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714914 * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714953 * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714950 * https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=4714914 Дзеянні зрабілі артыкул меней інфарматыўным і невыразным. А блакіроўка ім артыкула робіць гэта полем толькі для сябе. --[[Адмысловае:Contributions/80.94.174.135|80.94.174.135]] 19:38, 15 ліпеня 2024 (+03) * Гэты артыкул мае патрэбу ў вельмі вялікай карэкціроўцы. У такім выглядзе ён проста недарэчны. Дзеянні Jerzy Kundrat — гэта лоўля блох.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 07:42, 16 ліпеня 2024 (+03) ** Калега @[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]], рабіць праўкі ў артыкуле могуць усе зарэгістраваныя ўдзельнікі, так што [[Вікіпедыя:Праўце смела]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:20, 16 ліпеня 2024 (+03) ** На працу з такой тэмай пажаданы асобны грант. Тут 3 месяцы штодзённай працы. А жыць калі? Выклікае здзіўленне адсутнасць класічных рускіх і заходніх крыніц, а таксама сучасных польскіх, украінскіх і літоўскіх інтэрпрэтацый... ну, і г. д.--[[Удзельнік:Ohlumon|Ohlumon]] ([[Размовы з удзельнікам:Ohlumon|размовы]]) 16:45, 16 ліпеня 2024 (+03) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:07, 26 ліпеня 2024 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Ала Валерыеўна Навуменка == Афіцыйнае імя па бацьку той жанчыны не “Валер’еўна”, а “Валерыеўна”. Вось спасылка https://house.gov.by/special/by/deputies-by/view/navumenka-ala-1395/. Трэба перайменаваць артыкул на правільнае вызначэнне асобы: Ала Валерыеўна Навуменка. --[[Адмысловае:Contributions/46.53.240.226|46.53.240.226]] 14:21, 16 верасня 2024 (+03) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:09, 7 кастрычніка 2024 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Абвальванне навеса на чыгуначнай станцыі Новы Сад == Калі ласка, выпраў памылкі ў арфаграфіі. Зараней дзякуй. [[Адмысловае:Contributions/188.255.145.157|188.255.145.157]] 03:52, 4 лістапада 2024 (+03) == belarusenc.by == Прывітанне. Адрэдагаваў артыкул [[Дзмітрый Рыгоравіч Паўлаў]] на падставе гэтай крыніцы. Як лепш было б падаць яе ў спасылках? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 15 лістапада 2024 (+03) :Праз шаблон {{ш|Belarusenc}}, як [[Абразеева|тут]] --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:07, 15 лістапада 2024 (+03) == Шаблон:Крыніцы/Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы == Вітаю! Пасля Вашай праўкі шаблон не адлюстроўвае нумары старонак. Як бы выправіць? [[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 08:53, 29 снежня 2024 (+03) :|с= --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:59, 29 снежня 2024 (+03) == Karte == Was ist die Quelle dieser Karte? [[:File:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел БССР. 1940.svg]]--[[Удзельнік:Antemister|Antemister]] ([[Размовы з удзельнікам:Antemister|размовы]]) 23:14, 9 красавіка 2025 (+03) == [[Аляксандр Арсенавіч Варанецкі]] і [[Фёдар Фёдаравіч Гулевіч]] == Прывітанне. Магчыма, гэтая інфармацыя здасца вам годнай занясення інфармацыі ў артыкулы. Абодва маюць званне народнага артыста БССР: [https://www.ruscircus.ru/encyc?func=text&sellet=%C3&selword=1334]. Гулевіч памёр не ў Мінску, а ў Севастопалі: [https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/star/17377/bio/], пацвярджаецца на сайце Федэральнай натарыяльнай палаты Расіі: [https://notariat.ru/ru-ru/help/probate-cases/] (Дата смерці: 26.05.2022. Нумар спадчыннай справы: 32729631-59/2022. Натарыус: Яфрэменка Анжаліка Юр'еўна, Натарыяльная палата горада Севастопаля, 299011, г. Севастопаль, Ленінскі р-н, вул Леніна, в. 33.). Варанецкі - Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі (7 мая 2001): [https://ru.nagrady.by/persona/299466/]. [[Удзельнік:Romano1981|Romano1981]] ([[Размовы з удзельнікам:Romano1981|размовы]]) 11:48, 7 мая 2025 (+03) == Юзаф Сцыпіён == Прывітанне. Як бы назваць артыкул пр асобу? Ён быў сынам [[Ігнацы Сцыпіён]]а, памёр у 1802 годзе, менш вядомы, чым ягоны дзед [[Юзаф Сцыпіён]], што займаў тую ж пасаду старосты лідскага. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:57, 28 мая 2025 (+03) :Юзаф Сцыпіён (пам. 1802) ці Юзаф Сцыпіён (сын Ігнацыя). Але тады лепш зрабіць з удакладненнямі абодва артыкулы [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 22:03, 28 мая 2025 (+03) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 14:17, 29 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|размовы]]) 15:28, 16 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Удзельнік:Andrew Mikhailov == Вітаю. Я не магу ўвайсці ў сістэму. Уводжу імя карыстальніка і пароль, але код не прыходзіць на пошту. Дакладна не памятаю, да якой пошты прывязаная мая старонка. Адпраўляў запыт у Вікіпедыю, але адказ не атрымаў. Ці можна мне дапамагчы?--[[Адмысловае:Contributions/37.214.16.3|37.214.16.3]] 07:50, 27 ліпеня 2025 (+03) :Не, не маю ніякай магчымасці дапамагчы. Магу толькі даслаць ліст вам на пошту, можа тады пабачыце якая пошта. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 09:57, 27 ліпеня 2025 (+03) ::Дзякую за адказ. Чакаю ліст на пошту.--[[Адмысловае:Contributions/37.214.16.3|37.214.16.3]] 20:38, 27 ліпеня 2025 (+03) :::Паведамленні ад Вас і Вікіпедыі былі ў спаме. І як я не дадумаўся раней праверыць папку са спамам. == Абнавіць [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json]] == Вітаю! Можаш абнавіць спіс [[MediaWiki:Gadget-markadmins.json]], каб гаджэт [[Вікіпедыя:Гаджэты/Сцягі ўдзельнікаў]] працаваў нармальна? Апошні раз спіс быў рэдагаваны ў 2023, спіс адмінаў і іншых вышэйшых сцягаў моцна змяніўся. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:00, 16 жніўня 2025 (+03) : Праз [[Адмысловае:ListUsers]] можна праверыць актуальны стан па групах. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:01, 16 жніўня 2025 (+03) == Мы — нашы горы == Hello. In the article [[Мы — нашы горы]], can you add current-day information post-2023 about this monument? According to reports, the monument has been vandalized and its surroundings also have been damaged. Damage in the front and in the back of the monument is clearly visible in the photos and videos. According to reports, the Azerbaijani government is considering demolishing the monument. This has been added in [[:en:We Are Our Mountains]]. Yours sincerely, [[Адмысловае:Contributions/78.174.55.43|78.174.55.43]] 12:55, 27 жніўня 2025 (+03) == Мінская група АБСЕ == Hello. Can you update the article [[Мінская група АБСЕ]] with new sources? It was dissolved on 1 September 2025, as a requisite of the peace agreement signed by Azerbaijan and Armenia on 8 August 2025. Can you also update the article [[Мы — нашы горы]]? Yours sincerely, [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-54394-3|&#126;2025-54394-3]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-54394-3|размова]]) 09:29, 8 верасня 2025 (+03) == Сардэчны дзякуй! == {| width="100%" align="center" style="border: 1px solid gray; width=100%; background-color: #fffced;" |rowspan="2" valign="middle" width="50px" align="center"| [[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|50px]] |style="font-size: large; padding: 0; align:center; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | <div align="center">[[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|10px]] [[Вікіпедыя:Ордэны/Беларускі|'''{{#if:Ордэн за велізарны ўклад|Ордэн за велізарны ўклад|Беларускі ордэн}}''']] [[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|10px]]</div> |rowspan="2" valign="middle" width="50px" | <div align="right">[[Image:{{#switch: 1 | 1 = Арнамент3.png | 2 = Арнамент1.png | 3 = Арнамент2.png }}|50px]]</div> |- |style="vertical-align: middle; align:center;" |<div align="center">{{#if:Нізкі паклон за вашую працу на працягу доўгіх гадоў 🤍|Нізкі паклон за вашую працу на працягу доўгіх гадоў 🤍}}</div> |} {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; width: 88%; padding: 2px;" |rowspan="2" valign="middle" width=110px | [[Файл:Mediaster Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Вікіпедыя:Ордэны/Прызнанне прэсы|Ордэн «Прызнанне прэсы»]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | З пажаданнем, каб [https://www.svaboda.org/a/33422252.html такіх навінаў] больш не было ніколі {{абдымкі}} [[Удзельнік:Shabe|𝐒𝐡𝐚𝐛𝐞]] ([[Размовы з удзельнікам:Shabe|размовы]]) 00:36, 13 лістапада 2025 (+03) |} == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 19 лістапада 2025 (+03) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == [[Вікіпедыя:Артыкулы года|Артыкулы года]] == Вітаю! Ідзе апошні тыдзень конкурсу. У сувязі з невялікай колькасцю галасоў прашу аддаць свой за любы артыкул на [[Вікіпедыя:Артыкулы года/2025/Кандыдаты ў артыкулы года|гэтай старонцы]]. Паведамляю, што голас можна пакінуць да 14 лютага ўключна. З павагай, [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 07:45, 7 лютага 2026 (+03) == [[Размовы:Ужупіс]] == Пане Уладзіслаў, зрабі, калі ласка, адміністрацыйнае дзеянне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:29, 28 лютага 2026 (+03) [[Размовы:Генрых Хрыстафоравіч Татур]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:54, 6 сакавіка 2026 (+03) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 21:30, 28 красавіка 2026 (+03) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Схавальнік == Вітаю! Ідзе галасаванне на [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы oversight для ўдзельніка Lesnas ättling|гэтай старонцы]]. Што б абраць новага схавальніка, патрэбна не менш за 25 галасоў. Прашу аддаць свой голас на старонцы да 10 мая. З павагай, [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:48, 5 мая 2026 (+03) == [[Ганна з Друцкіх-Любецкіх]] == Вітаю, мабыць усё ж сваякі абвінавацілі Ганну ў ''атручванні'', а не ''атручэнні'' мужа. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:12, 8 мая 2026 (+03) == Порты == гл. [https://slounik.org/nazounik/l17_16/8 Граматычны слоўнік назоўніка]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:54, 4 ліпеня 2026 (+03) :мн. НВ парты (з ліч. 2, 3, 4 порты) [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:57, 4 ліпеня 2026 (+03) Вітаю! У гэтым артыкуле (або на старонцы Вікідадзеных) адбылася памылка: палац Эстэрхазі на плошчы Людавіта Штура (Námestie Ľudovíta Štúra, дзе цяпер размяшчаецца Славацкая нацыянальная галерэя) быў пераблытаны з палацам Эстэрхазі на Панскай вуліцы (Panská). Гэта два розныя будынкі ў Браціславе. Калі ласка, выпраўце тэкст, спасылкі або ілюстрацыі адпаведна. Дзякуй за вашу працу!--[[Удзельнік:Luppus|Luppus]] ([[Размовы з удзельнікам:Luppus|размовы]]) 07:35, 14 ліпеня 2026 (+03) 54lzd3dhnmdtwr25k5e6p4jks4lz4zl 0 44958 5165413 5163195 2026-07-13T13:52:07Z ~2026-39558-02 171095 дадаў шорт-ліст за 2025 год 5165413 wikitext text/x-wiki {{Прэмія}} '''Гліняны Вялес''' — штогадовая літаратурная прэмія, заснаваная ў 1993 годзе членамі [[Таварыства вольных літаратараў]]. Старшыня арганізацыйнага камітэта [[Алесь Аркуш]]. Прысуджаецца за лепшую мастацкую беларускамоўную кнігу года. Лаўрэат атрымлівае сімвалічную ўзнагароду — гліняны стод апекуна мастацтва. Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы. == Гісторыя == У 1993 годзе заснавана само «[[Таварыства вольных літаратараў]]», на ўстаноўчым сходзе задумана стварэнне ўласнага друкаванага органа, якім стаў часопіс «[[Калосьсе (1993)|Калосьсе]]», і выдавецкай ўстановы — «[[Полацкае ляда]]»<ref name="ARCH_viales">[http://arche.by/by/12/40/509 …да наступнага Глінянага Вялеса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090915164906/http://arche.by/by/12/40/509/ |date=15 верасня 2009 }}// «ARCH», 24 красавіка 2009</ref>. {{Цытата|Сярод тых прапаноў, якія прагучалі на нашым устаноўчым сходзе, была прапанова заснаваць сваю літаратурную прэмію. І яна была заснаваная. Я асабіста доўга разважаў, як бы яе назваць. Так як ТВЛ паўставала на глебе нонканфармізму, мы не маглі прызнаваць розныя “татэмныя знакі” канфармізму. Мы шукалі вобраз, які б адпавядаў нам. Нам не пасавала ні залатая, ні срэбная, ні крыштальная ўзнагарода… Падумалася: а калі [[гліна|гліняная]]. Бог стварыў чалавека з гліны, да таго ж гэта ўлюблёны матэрыял народных майстроў…|Алесь Аркуш|[http://arche.by/by/12/40/509 Інтэрв'ю выданню «Archе»] // «Archе», 24 красавіка 2009}} Літаратарам хацелася працягнуць нацыянальныя беларускія традыцыі, знайсці сімвал, які б адпавядаў [[Крывічы|крыўскай]] зямлі, працягваў ідэі [[Вацлаў Ластоўскі|Ластоўскага]]. Алесь Аркуш прагартаў шмат энцыклапедый, даведнікаў і ў адным з іх натрапіў на артыкул пра Вялеса: «У яго шырокае поле дзейнасці: пачынаючы ад падземнага свету і заканчваючы жывёлагадоўляй, але акрамя таго ён апекаваўся людзьмі культуры. У жывёлагадоўлі пастухі спрадвеку гралі на жалейках, дудах. І гэта нам вельмі пасавала» — расказваў Алесь Аркуш. == Лаўрэаты == * 1993: [[Ігар Бабкоў]], за зборнік паэзіі «Solus Rex» * 1994: [[Людка Сільнова]], за зборнік малюнкаў-вершаў «Рысасловы» * 1995: [[Алесь Разанаў]], за кнігу вершаў «Паляванне ў райскай даліне» * 1996: [[Славамір Адамовіч]], за зборнік «Каханне пад акупацыяй» * 1997: [[Лявон Вашко]], за зборнік апавяданняў «Паэты-цары» * 1998: [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]], за зборнік эсэ «Божая кароўка з Пятай авеню» * 1999: [[Мікола Папека]], за паэтычны зборнік «Чарнавікі…» * 2000: [[Сяргей Астравец]], за зборнік прозы «Цэнзарскія нажніцы» * 2001: [[Віктар Слінко]], за зборнік паэзіі «Штольні вясны» * 2002: [[Альгерд Бахарэвіч]], за «Практычны дапаможнік па руйнаванні гарадоў» * 2003: [[Пятро Васючэнка]], за кнігу «Жылі-былі паны Кульбіцкі ды Заблоцкі» * 2004: [[Алена Брава]], за «Каменданцкі час для ластавак» * 2005: [[Сяргей Дубавец]], за кнігу «Вострая Брама» * 2006: [[Валянцін Акудовіч]], за кнігу «Код адсутнасці» * 2007: [[Алег Мінкін]], за кнігу «Пенаты» * 2008: [[Барыс Пятровіч]], за кнігу «Жыць не страшна» * 2009: [[Віктар Казько]], за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху» * 2010: [[Уладзімір Някляеў]], за кнігу вершаў «Кон. Вершы двух стагоддзяў» * 2011: [[Аляксандр Лукашук]], за кнігу «След матылька. Освальд у Мінску» * 2012: [[Сяргей Рублеўскі]], за кнігу «Паспець надыхацца» * 2013: [[Эдуард Акулін]], за кнігу «Святая ноч» * 2014: [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]], за кнігу «Ціша» * 2015: [[Франц Сіўко]], за кнігу «Плебейскія гульні» * 2016: [[Міхась Скобла]], за кнігу «Камізэлька для месяца» * 2017: [[Ганна Севярынец]], за кнігу «Дзень святога Патрыка» * 2018: [[Ілля Сін]], за кнігу «Libido» * 2019: [[Міхал Андрасюк]], за раман «Поўня» * 2020: [[Артур Клінаў]], за кнігу «Локісаў» * 2021: [[Віктар Сазонаў]], за раман «Генетычны алфавіт» * 2022: [[Наста Кудасава]], за кнігу «Побач» * 2023: [[Юрый Станкевіч]] (пасмяротна), за агульны ўклад у беларускую літаратуру * 2024: [[Віктар Вячаслававіч Жыбуль|Віктар Жыбуль]], за кнігу «Аранжавы» * 2025: [[Макс Шчур]], за кнігу «Чайны збор» == Шорт-лісты == === 2001 === * [[Віктар Жыбуль]] «Прыкры крык» (паэзія) * [[Алесь Пашкевіч]] «Пляц волі» (проза) * [[Франц Сіўко]] «Удог» (проза) * [[Міхась Скобла]] «Нашэсьце поўні» (паэзія) * [[Віктар Слінко]] «Штольні вясны» (паэзія) === 2002 === * [[Зміцер Бартосік]] «Чорны пісталет» (проза), серыя «Vostraja Brama», [[выдавецтва “Наша Ніва”]], [[Вільня]] — [[Менск]] * [[Альгерд Бахарэвіч]] «Практычны дапаможнік па руйнаваньні гарадоў» (проза), серыя «[[Schmerzwerk]]», выдавец [[Ігар Пятровіч Логвінаў|Ігар Логвінаў]], [[Менск]] * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «Паэтаграфічны раман» (паэзія-проза), [[Беларускае Таварыства “Кніга”]], [[Менск]] * [[Людміла Рублеўская]] «Старасвецкія міфы горада Б’» (проза), «Бібліятэчка часопіса „[[Куфэрак Віленшчыны]]“», [[Маладэчна]] * [[Ілля Сін]] «Нуль»(проза), серыя «[[“Schmerzwerk”|Schmerzwerk]]», выдавец [[Ігар Пятровіч Логвінаў|Ігар Логвінаў]], [[Менск]] === 2005 === * [[Сяргей Дубавец]] «Вострая Брама» (эсэістыка) * [[Югася Каляда]] «Галоўная памылка Афанасія» (проза) * [[Наталля Кучмель]] «Імгненні» (паэзія) * [[Вінцэсь Мудроў]] «Ператвораныя ў попел» (эсэістыка) * [[Алесь Наварыч]] «Літоўскі воўк» (проза) === 2006 === * [[Міхась Андрасюк]] «Белы конь» * [[Сяргей Балахонаў]] «Імя грушы» * [[Зміцер Вішнёў]] «Фараон у заапарку» * [[Андрэй Хадановіч]] «100 лі100ў на tut.by» * [[Валянцін Акудовіч]], за кнігу «Код адсутнасці». === 2007 === * «Янкі, альбо Астатні наезд на Літве» [[Уладзіслаў Ахроменка|Уладзіслава Ахроменкі]] і [[Максім Клімковіч|Максіма Клімковіча]] * «Рыбін горад» [[Наталка Бабіна|Наталкі Бабінай]] * «Фрашкі да пляшкі» [[Севярын Квяткоўскі|Севярына Квяткоўскага]] * «Пэнаты» [[Алег Мінкін|Алега Мінкіна]] * «Лісты зь лесу» [[Павал Севярынец|Паўла Севярынца]]<ref>[http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=14116 Бабіна і Севярынец прэтэндуюць на «Глінянага Вялеса»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210419090125/https://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=14116 |date=19 красавіка 2021 }}</ref>. === 2008 === * [[Галіна Дубянецкая]] з паэтычным зборнікам «Анадыямэна» * [[Андрэй Хадановіч]] з кнігай «Бэрлібры» * [[Аляксей Талстоў]] з раманам «Бег» * [[Юрый Станкевіч]] са зборнікам прозы «Мільярд удараў» * [[Барыс Пятровіч]], за кнігу «Жыць не страшна». === 2009 === * [[Уладзімір Някляеў]] кніга «Цэнтр Еўропы» * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Нічые» * [[Міхась Скобла]] «Акно для матылькоў» * [[Уладзіслаў Ахроменка]] і [[Максім Клімковіч]] «Праўдзівая гісторыя Кацапа, Хахла і Бульбаша»<ref>[http://www.racyja.by/news/materyyaly/kultura/23099.html Сталі вядомы намінанты літпрэміі «Гліняны Вялес»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[Віктар Казько]], за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху». === 2010 === * [[Міхась Андрасюк]]. «Вуліца Добрай Надзеі» («Медысонт») * [[Леанід Галубовіч]]. «Сыс і кулуары: літаратурна-крытычныя эсэ» («Літаратура і мастацтва») * [[Уладзімір Някляеў]]. «Кон: вершы двух стагоддзяў» («Лімарыус») * [[Юрый Станкевіч]]. «П’яўка» («Галіяфы») * [[Андрэй Хадановіч]]. «Несымэтрычныя сны». Выдавец Ігар Логвінаў<ref>[http://prajdzisvet.org/events/508 Намінанты «Гліняны Вялес» 2010]{{Недаступная спасылка}}// «Прайдзісвет», 3 студзеня 2011</ref> === 2011 === * [[Уладзіслаў Ахроменка]]. «Тэорыя змовы: кінараман-фарс» («Логвінаў») * [[Лявон Вольскі]]. «Міларусь». («Медысонт») * [[Сяргей Календа]]. «Іржавы пакой з белымі шпалерамі» * [[Аляксандр Лукашук]]. «След матылька. Освальд у Мінску» («Радыё Свабодная Еўропа / Радыё Свабода») * [[Ян Максімюк]]. «Словы ў голым полі» («Логвінаў»)<ref>[http://prajdzisvet.org/events/837 Намінанты «Гліняны Вялес» 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120131044532/http://prajdzisvet.org/events/837 |date=31 студзеня 2012 }}// «Прайдзісвет», 13 студзеня 2012</ref> === 2012 === * [[Эдуард Акулін]] «Малітва воч» (Мінск: Медысонт, серыя «Кнігарня Пісьменніка»); * [[Леанід Галубовіч]] «З гэтага свету» (Мінск: Кнігазбор, серыя «Кнігарня Пісьменніка»); * [[Сяргей Рублеўскі]] «Паспець надыхацца» (Мінск: Медысонт); * [[Юрый Станкевіч]] «Шал» (Мінск: Галіяфы, серыя «Другі фронт мастацтваў»); * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Ланцуг» (Мінск: Мастацкая літаратура, серыя «Беларуская проза ХХІ стагоддзя»)<ref>«Глінянага Вялеса» атрымаў Сяргей Рублеўскі http://nashaniva.by/?c=ar&i=105798</ref>. === 2013 === * [[Эдуард Акулін]] «Святая ноч» (Мінск) * [[Уладзіслаў Ахроменка]] «Музы і свінні» (Мінск: «Ковчег») * [[Аляксандр І. Бацкель]] «Мімікрыя» (Мінск: «Ковчег») * [[Вінцэсь Мудроў]] «Багун» (Полацк: «Полацкае ляда») * [[Віктар Сазонаў]] «Паэзія прозы» (Гродна: «Гарадзенская бібліятэка»)<ref>Абвешчаны шорт-ліст «Глінянага Вялеса» http://nashaniva.by/?c=ar&i=120151</ref>. === 2014 === * [[Таццяна Барысік]] «Жанчына і леапард» (Мінск: Кнігазбор). * [[Аляксандар І. Бацкель]] «Маёнтак Рыбы» (Мінск: Ковчег). * [[Віктар Марціновіч]] «Мова» (Мінск: Кнігазбор). * [[Таццяна Нядбай]] «Сірэны спяваюць джаз» (Полацк: Полацкія лабірынты). * [[Аляксей Палачанскі]] «Цвік». (Мінск: Галіяфы). * [[Сяржук Сыс]] «Павук» (Мінск: Галіяфы). * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Ціша». (Мінск: Мастацкая літаратура). === 2015 === * [[Алег Аблажэй]] «Красамоўнае сэрца» (Мінск: Мастацкая літаратура); * [[Сяргей Паўлавіч Абламейка|Сяргей Абламейка]] «Мой Картаген» (Прага: Радыё СвабоднаяЕўропа/Радыё Свабода); * [[Валянціна Аксак]] «Дзікая сьліва» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Леанід Галубовіч]] «Поўня» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Алесь Пашкевіч]] «Рух» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Франц Сіўко]] «Плебейскія гульні» (Мінск: «Логвінаў»); * [[Аляксей Шэін]] «Сем камянёў» (Мінск: «Пазітыў-цэнтр») === 2016 === * [[Валерый Гапееў]] «Ноч цмока». (Мінск: «Галіяфы»). * [[Віктар Жыбуль]] «Дзяцел і дупло» (Мінск: «Галіяфы»). * [[Альжбэта Кеда]] «Пра тое, што люблю» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). * [[Наста Кудасава]] «Маё невымаўля» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). * [[Алена Ніякоўская]] «Там, дзе жыта буяла» (Полацк: «Полацкае ляда»). * [[Сяргей Пляскач]] «Шоў працягваецца» (Мінск: «Галіяфы»). * [[Міхась Скобла]] «Камізэлька для месяца» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). === 2017 === * [[Зміцер Вайцюшкевіч]] «Простыя словы» * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «…натуральны, як лінія небасхілу» * [[Людміла Паўлікава-Хейдарава]] «Прыступкі да Храма Святога Духа» * [[Ганна Севярынец]] «Дзень святога Патрыка» * [[Павел Севярынец]] «Беларусалім» * [[Макс Шчур]] «Галасы» * [[Людміла Шчэрба]] «Урб@н. М: Адзін дзень не майго жыцця» '''2018''' * [[Зміцер Вішнёў]] «Калі прыгледзецца — Марс сіні» (Янушкевіч).  * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валерый Гапееў]] «Пазл» (Галіяфы). * [[Андрусь Горват|Андрэй Горват]] «Прэм’ера» (Медысонт). * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]] «Часам панкі паміраюць» (Логвінаў). * [[Віктар Марціновіч]] «Ноч» (Кнігазбор). * [[Людміла Рублеўская]] «Пантофля Мнемазіны» (Янушкевіч). * [[Ілля Сін]] «Libido» (Кнігазбор). * [[Галіна Сіўчанка]] «Зоў Звычаю» (Медысонт). * [[Уладзімір Сцяпан]] «Папяровая шапка: хайку» (Кнігазбор). * [[Юлія Шарова]] «Вяртанне Ліліт» (Янушкевіч). === 2019 === * [[Валянціна Аксак]] «Кава ў арліным гняздзе» * [[Міхал Андрасюк]] «Поўня» * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «…Усе бачылі нястачу віна» * [[Ігар Кулікоў]] «Храм ракі» * [[Анхела Эспіноса Руіс]] «Колер крылаў» * [[Уладзімір Сцяпан]] «Хвалі» * [[Макс Шчур]] «Кінараман» === 2020 === * [[Сяргей Балахонаў]]. «Бог кахання Марс» * [[Міхал Бараноўскі]]. «Volumen.2» * [[Вольга Гапеева]]. «Словы якія са мной адбыліся» * [[Леанід Дранько-Майсюк]]. «…Усе бачылі нястачу віна» * [[Артур Клінаў]]. «Локісаў» * [[Віктар Марціновіч]]. «Рэвалюцыя» * [[Павел Севярынец]]. «Беларусалім. Сэрца святла» * [[Людміла Шчэрба]]. «Я пакідаю сонца тут…» === 2021 === * [[Валянціна Аксак]] «Трэці Эдэм» * [[Анатоль Аляксандравіч Брусевіч|Анатоль Брусевіч]] «Крылы» * [[Дар’я Бялькевіч]] «Слёзы на вецер» * [[Вольга Гапеева]] «Самота, што жыла ў пакоі насупраць» * [[Ірына Францаўна Жарнасек|Ірына Жарнасек]] «Нашых дзён крыгаход» * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]] «Дэкалог» * [[Максім Аляксандравіч Клімковіч|Максім Клімковіч]] «Шкляная лялька і іншыя страшныя гісторыі» * [[Сяргей Пляскач]] «ДМБ-91: зычу вярнуцца дадому» * '''[[Віктар Сазонаў]]''' «Генетычны алфавіт» * [[Сяргей Васілевіч Тарасаў|Сяргей Тарасаў]] «Еўфрасіння-Офрасіння-Афрасіння Полацкая. Яе час, яе крыж» === 2022 === * [[Зміцер Бартосік]]. «Забіць упалмінзага» («Бібліятэка Свабоды») * [[Максім Знак]]. «Зэкамэрон» (Выдавецтва «Беларуская турэмная літаратура». Праваабарончы цэнтр «Вясна») * '''[[Наста Кудасава]]'''. «Побач» (ілюстратар Святлана Дземідовіч, выдавец Раман Цымбераў)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32420242.html|title=Абвясьцілі ляўрэата беларускай літаратурнай прэміі «Гліняны Вялес»|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2023-05-20|access-date=2023-08-15}}</ref> * [[Сяргей Лескець]]. «Шэпт» (Выдавецкая каманда «Вільма») * [[Антаніна Хатэнка]]. «Вербніца» (Выдавецтва «Кнігазбор») * [[Юлія Цімафеева]]. «Воўчыя ягады» (Выдавецтва «Вясна») === 2024 === * [[Вольга Гапеева]]. Пад асобнымі коўдрамі: вершы. — Лондан: Skaryna Press * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валер Гапееў]]. Вольнеры. Бясконцы дзень: раман (частка другая). — Варшава: Янушкевіч * [[Зміцер Дзядзенка]]. Гульні Цырцэі: раман. — Беласток: Kamunikat * [[Віктар Вячаслававіч Жыбуль|Віктар Жыбуль]]. Аранжавы: вершы. — Берлін: hochroth Minsk * [[Ігар Мікалаевіч Кулікоў|Ігар Кулікоў]]. Бяс край: верша. — Берлін: hochroth Minsk * [[Наталля Кучмель]]. Залатое: вершы. — Вільня: Пфляўмбаўм * [[Анхела Эспіноса Руіс]]. Астралябія божых таямніц: вершы. — Беласток: Kamunikat * [[Сяржук Сыс]]. DOM: вершы. — Лондан: Skaryna Press * [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]]. Дзікае паляваньне Караля Стаха. Вершы да оперы. — Кракаў. Gutenberg * [[Аляксандр Чарнуха]]. Гвалт: зборнік апавяданняў. — Варшава: Янушкевіч.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/ctau-vjadomy-sort-list-litpremii-hlinjany-vjalesa-za-2024-hod/|title=Cтаў вядомы шорт-ліст літпрэміі «Гліняны Вялеса» за 2024 год|website=Рацыя|date=2025-02-14|access-date=2025-02-14}}</ref> 2024 Зміцер Вішнёў «Я – тое мяса, якое прыгатаваў Зміцер», раман (Skaryna Press, Лондан).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> Аляксандр Карнаўх «Халодныя землі», раман (Gutenberg Publisher, Кракаў).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> Сяргей Кавалёў «Камедыя Юдзіфі», п“есы (Камунікат, Беласток).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> Ганна Кандрацюк «Проста з любові. Рэпарцёрскія партрэты памяці» (Цэнтр беларускай культуры ў Беластоку).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> Ванда Марцінш душ Рэйш «Таямніцы высокага двара», двухмоўная беларуска-літоўская кніга вершаў (Slinktys, Вільня).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> Уладзімір Сцяпан «Ваўка», кніга апавяданняў (Мяне няма, Варшава).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> Сяргей Сыс «Пералёт трава», нясумная кніга беларускага выгнанца. (Логвінаў, Вільня).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> Юля Цімафеева «Рэжу гісторыю сабой. Ich zerschneide die Geschichte», двухмоўны беларуска-нямецкі зборнік, калажы і вершы (Edition Frölich, Берлін).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> Макс Шчур «Чайны збор», выбраная постпаэзія (SayBeat, Варшава).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> == Цікавыя факты == * Удзел у конкурсе магчымы толькі пасля падачы кнігі арганізацыйнаму камітэту. * Лаўрэата прэміі вызначае журы з 12 нейтральных экспертаў. * З 1998 года ўручэнне прэміі адбываецца ў [[Полацкі музей беларускага кнігадрукавання|Полацкім музеі беларускага кнігадрукавання]]. * Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы<ref name="ARCH_viales"/>. * Па традыцыі пры атрыманні прэміі лаўрэат мусіць выступіць з інагурацыйнаю прамовай<ref>[http://litara.net/doc/vieles Гліняны Вялес] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080131220208/http://litara.net/doc/vieles |date=31 студзеня 2008 }}// «litar'''a'''net»</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.facebook.com/profile.php?id=61550733124227 Старонка ў Фейсбуку] * [http://litara.net/doc/vieles «Гліняны Вялес» на litara.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080131220208/http://litara.net/doc/vieles |date=31 студзеня 2008 }} * [https://web.archive.org/web/20080603114508/http://p-bukinist.at.tut.by/html/viales.html «Гліняны Вялес» на сайце «Полацкі букініст» (копія з архіву web.archive.org)] {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Беларускія літаратурныя прэміі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гліняны Вялес| ]] piaq79c8mrfx6nagi1odnkndq60pe8a 5165414 5165413 2026-07-13T13:52:58Z ~2026-39558-02 171095 памылка была 5165414 wikitext text/x-wiki {{Прэмія}} '''Гліняны Вялес''' — штогадовая літаратурная прэмія, заснаваная ў 1993 годзе членамі [[Таварыства вольных літаратараў]]. Старшыня арганізацыйнага камітэта [[Алесь Аркуш]]. Прысуджаецца за лепшую мастацкую беларускамоўную кнігу года. Лаўрэат атрымлівае сімвалічную ўзнагароду — гліняны стод апекуна мастацтва. Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы. == Гісторыя == У 1993 годзе заснавана само «[[Таварыства вольных літаратараў]]», на ўстаноўчым сходзе задумана стварэнне ўласнага друкаванага органа, якім стаў часопіс «[[Калосьсе (1993)|Калосьсе]]», і выдавецкай ўстановы — «[[Полацкае ляда]]»<ref name="ARCH_viales">[http://arche.by/by/12/40/509 …да наступнага Глінянага Вялеса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090915164906/http://arche.by/by/12/40/509/ |date=15 верасня 2009 }}// «ARCH», 24 красавіка 2009</ref>. {{Цытата|Сярод тых прапаноў, якія прагучалі на нашым устаноўчым сходзе, была прапанова заснаваць сваю літаратурную прэмію. І яна была заснаваная. Я асабіста доўга разважаў, як бы яе назваць. Так як ТВЛ паўставала на глебе нонканфармізму, мы не маглі прызнаваць розныя “татэмныя знакі” канфармізму. Мы шукалі вобраз, які б адпавядаў нам. Нам не пасавала ні залатая, ні срэбная, ні крыштальная ўзнагарода… Падумалася: а калі [[гліна|гліняная]]. Бог стварыў чалавека з гліны, да таго ж гэта ўлюблёны матэрыял народных майстроў…|Алесь Аркуш|[http://arche.by/by/12/40/509 Інтэрв'ю выданню «Archе»] // «Archе», 24 красавіка 2009}} Літаратарам хацелася працягнуць нацыянальныя беларускія традыцыі, знайсці сімвал, які б адпавядаў [[Крывічы|крыўскай]] зямлі, працягваў ідэі [[Вацлаў Ластоўскі|Ластоўскага]]. Алесь Аркуш прагартаў шмат энцыклапедый, даведнікаў і ў адным з іх натрапіў на артыкул пра Вялеса: «У яго шырокае поле дзейнасці: пачынаючы ад падземнага свету і заканчваючы жывёлагадоўляй, але акрамя таго ён апекаваўся людзьмі культуры. У жывёлагадоўлі пастухі спрадвеку гралі на жалейках, дудах. І гэта нам вельмі пасавала» — расказваў Алесь Аркуш. == Лаўрэаты == * 1993: [[Ігар Бабкоў]], за зборнік паэзіі «Solus Rex» * 1994: [[Людка Сільнова]], за зборнік малюнкаў-вершаў «Рысасловы» * 1995: [[Алесь Разанаў]], за кнігу вершаў «Паляванне ў райскай даліне» * 1996: [[Славамір Адамовіч]], за зборнік «Каханне пад акупацыяй» * 1997: [[Лявон Вашко]], за зборнік апавяданняў «Паэты-цары» * 1998: [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]], за зборнік эсэ «Божая кароўка з Пятай авеню» * 1999: [[Мікола Папека]], за паэтычны зборнік «Чарнавікі…» * 2000: [[Сяргей Астравец]], за зборнік прозы «Цэнзарскія нажніцы» * 2001: [[Віктар Слінко]], за зборнік паэзіі «Штольні вясны» * 2002: [[Альгерд Бахарэвіч]], за «Практычны дапаможнік па руйнаванні гарадоў» * 2003: [[Пятро Васючэнка]], за кнігу «Жылі-былі паны Кульбіцкі ды Заблоцкі» * 2004: [[Алена Брава]], за «Каменданцкі час для ластавак» * 2005: [[Сяргей Дубавец]], за кнігу «Вострая Брама» * 2006: [[Валянцін Акудовіч]], за кнігу «Код адсутнасці» * 2007: [[Алег Мінкін]], за кнігу «Пенаты» * 2008: [[Барыс Пятровіч]], за кнігу «Жыць не страшна» * 2009: [[Віктар Казько]], за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху» * 2010: [[Уладзімір Някляеў]], за кнігу вершаў «Кон. Вершы двух стагоддзяў» * 2011: [[Аляксандр Лукашук]], за кнігу «След матылька. Освальд у Мінску» * 2012: [[Сяргей Рублеўскі]], за кнігу «Паспець надыхацца» * 2013: [[Эдуард Акулін]], за кнігу «Святая ноч» * 2014: [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]], за кнігу «Ціша» * 2015: [[Франц Сіўко]], за кнігу «Плебейскія гульні» * 2016: [[Міхась Скобла]], за кнігу «Камізэлька для месяца» * 2017: [[Ганна Севярынец]], за кнігу «Дзень святога Патрыка» * 2018: [[Ілля Сін]], за кнігу «Libido» * 2019: [[Міхал Андрасюк]], за раман «Поўня» * 2020: [[Артур Клінаў]], за кнігу «Локісаў» * 2021: [[Віктар Сазонаў]], за раман «Генетычны алфавіт» * 2022: [[Наста Кудасава]], за кнігу «Побач» * 2023: [[Юрый Станкевіч]] (пасмяротна), за агульны ўклад у беларускую літаратуру * 2024: [[Віктар Вячаслававіч Жыбуль|Віктар Жыбуль]], за кнігу «Аранжавы» * 2025: [[Макс Шчур]], за кнігу «Чайны збор» == Шорт-лісты == === 2001 === * [[Віктар Жыбуль]] «Прыкры крык» (паэзія) * [[Алесь Пашкевіч]] «Пляц волі» (проза) * [[Франц Сіўко]] «Удог» (проза) * [[Міхась Скобла]] «Нашэсьце поўні» (паэзія) * [[Віктар Слінко]] «Штольні вясны» (паэзія) === 2002 === * [[Зміцер Бартосік]] «Чорны пісталет» (проза), серыя «Vostraja Brama», [[выдавецтва “Наша Ніва”]], [[Вільня]] — [[Менск]] * [[Альгерд Бахарэвіч]] «Практычны дапаможнік па руйнаваньні гарадоў» (проза), серыя «[[Schmerzwerk]]», выдавец [[Ігар Пятровіч Логвінаў|Ігар Логвінаў]], [[Менск]] * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «Паэтаграфічны раман» (паэзія-проза), [[Беларускае Таварыства “Кніга”]], [[Менск]] * [[Людміла Рублеўская]] «Старасвецкія міфы горада Б’» (проза), «Бібліятэчка часопіса „[[Куфэрак Віленшчыны]]“», [[Маладэчна]] * [[Ілля Сін]] «Нуль»(проза), серыя «[[“Schmerzwerk”|Schmerzwerk]]», выдавец [[Ігар Пятровіч Логвінаў|Ігар Логвінаў]], [[Менск]] === 2005 === * [[Сяргей Дубавец]] «Вострая Брама» (эсэістыка) * [[Югася Каляда]] «Галоўная памылка Афанасія» (проза) * [[Наталля Кучмель]] «Імгненні» (паэзія) * [[Вінцэсь Мудроў]] «Ператвораныя ў попел» (эсэістыка) * [[Алесь Наварыч]] «Літоўскі воўк» (проза) === 2006 === * [[Міхась Андрасюк]] «Белы конь» * [[Сяргей Балахонаў]] «Імя грушы» * [[Зміцер Вішнёў]] «Фараон у заапарку» * [[Андрэй Хадановіч]] «100 лі100ў на tut.by» * [[Валянцін Акудовіч]], за кнігу «Код адсутнасці». === 2007 === * «Янкі, альбо Астатні наезд на Літве» [[Уладзіслаў Ахроменка|Уладзіслава Ахроменкі]] і [[Максім Клімковіч|Максіма Клімковіча]] * «Рыбін горад» [[Наталка Бабіна|Наталкі Бабінай]] * «Фрашкі да пляшкі» [[Севярын Квяткоўскі|Севярына Квяткоўскага]] * «Пэнаты» [[Алег Мінкін|Алега Мінкіна]] * «Лісты зь лесу» [[Павал Севярынец|Паўла Севярынца]]<ref>[http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=14116 Бабіна і Севярынец прэтэндуюць на «Глінянага Вялеса»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210419090125/https://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=14116 |date=19 красавіка 2021 }}</ref>. === 2008 === * [[Галіна Дубянецкая]] з паэтычным зборнікам «Анадыямэна» * [[Андрэй Хадановіч]] з кнігай «Бэрлібры» * [[Аляксей Талстоў]] з раманам «Бег» * [[Юрый Станкевіч]] са зборнікам прозы «Мільярд удараў» * [[Барыс Пятровіч]], за кнігу «Жыць не страшна». === 2009 === * [[Уладзімір Някляеў]] кніга «Цэнтр Еўропы» * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Нічые» * [[Міхась Скобла]] «Акно для матылькоў» * [[Уладзіслаў Ахроменка]] і [[Максім Клімковіч]] «Праўдзівая гісторыя Кацапа, Хахла і Бульбаша»<ref>[http://www.racyja.by/news/materyyaly/kultura/23099.html Сталі вядомы намінанты літпрэміі «Гліняны Вялес»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[Віктар Казько]], за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху». === 2010 === * [[Міхась Андрасюк]]. «Вуліца Добрай Надзеі» («Медысонт») * [[Леанід Галубовіч]]. «Сыс і кулуары: літаратурна-крытычныя эсэ» («Літаратура і мастацтва») * [[Уладзімір Някляеў]]. «Кон: вершы двух стагоддзяў» («Лімарыус») * [[Юрый Станкевіч]]. «П’яўка» («Галіяфы») * [[Андрэй Хадановіч]]. «Несымэтрычныя сны». Выдавец Ігар Логвінаў<ref>[http://prajdzisvet.org/events/508 Намінанты «Гліняны Вялес» 2010]{{Недаступная спасылка}}// «Прайдзісвет», 3 студзеня 2011</ref> === 2011 === * [[Уладзіслаў Ахроменка]]. «Тэорыя змовы: кінараман-фарс» («Логвінаў») * [[Лявон Вольскі]]. «Міларусь». («Медысонт») * [[Сяргей Календа]]. «Іржавы пакой з белымі шпалерамі» * [[Аляксандр Лукашук]]. «След матылька. Освальд у Мінску» («Радыё Свабодная Еўропа / Радыё Свабода») * [[Ян Максімюк]]. «Словы ў голым полі» («Логвінаў»)<ref>[http://prajdzisvet.org/events/837 Намінанты «Гліняны Вялес» 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120131044532/http://prajdzisvet.org/events/837 |date=31 студзеня 2012 }}// «Прайдзісвет», 13 студзеня 2012</ref> === 2012 === * [[Эдуард Акулін]] «Малітва воч» (Мінск: Медысонт, серыя «Кнігарня Пісьменніка»); * [[Леанід Галубовіч]] «З гэтага свету» (Мінск: Кнігазбор, серыя «Кнігарня Пісьменніка»); * [[Сяргей Рублеўскі]] «Паспець надыхацца» (Мінск: Медысонт); * [[Юрый Станкевіч]] «Шал» (Мінск: Галіяфы, серыя «Другі фронт мастацтваў»); * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Ланцуг» (Мінск: Мастацкая літаратура, серыя «Беларуская проза ХХІ стагоддзя»)<ref>«Глінянага Вялеса» атрымаў Сяргей Рублеўскі http://nashaniva.by/?c=ar&i=105798</ref>. === 2013 === * [[Эдуард Акулін]] «Святая ноч» (Мінск) * [[Уладзіслаў Ахроменка]] «Музы і свінні» (Мінск: «Ковчег») * [[Аляксандр І. Бацкель]] «Мімікрыя» (Мінск: «Ковчег») * [[Вінцэсь Мудроў]] «Багун» (Полацк: «Полацкае ляда») * [[Віктар Сазонаў]] «Паэзія прозы» (Гродна: «Гарадзенская бібліятэка»)<ref>Абвешчаны шорт-ліст «Глінянага Вялеса» http://nashaniva.by/?c=ar&i=120151</ref>. === 2014 === * [[Таццяна Барысік]] «Жанчына і леапард» (Мінск: Кнігазбор). * [[Аляксандар І. Бацкель]] «Маёнтак Рыбы» (Мінск: Ковчег). * [[Віктар Марціновіч]] «Мова» (Мінск: Кнігазбор). * [[Таццяна Нядбай]] «Сірэны спяваюць джаз» (Полацк: Полацкія лабірынты). * [[Аляксей Палачанскі]] «Цвік». (Мінск: Галіяфы). * [[Сяржук Сыс]] «Павук» (Мінск: Галіяфы). * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Ціша». (Мінск: Мастацкая літаратура). === 2015 === * [[Алег Аблажэй]] «Красамоўнае сэрца» (Мінск: Мастацкая літаратура); * [[Сяргей Паўлавіч Абламейка|Сяргей Абламейка]] «Мой Картаген» (Прага: Радыё СвабоднаяЕўропа/Радыё Свабода); * [[Валянціна Аксак]] «Дзікая сьліва» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Леанід Галубовіч]] «Поўня» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Алесь Пашкевіч]] «Рух» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Франц Сіўко]] «Плебейскія гульні» (Мінск: «Логвінаў»); * [[Аляксей Шэін]] «Сем камянёў» (Мінск: «Пазітыў-цэнтр») === 2016 === * [[Валерый Гапееў]] «Ноч цмока». (Мінск: «Галіяфы»). * [[Віктар Жыбуль]] «Дзяцел і дупло» (Мінск: «Галіяфы»). * [[Альжбэта Кеда]] «Пра тое, што люблю» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). * [[Наста Кудасава]] «Маё невымаўля» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). * [[Алена Ніякоўская]] «Там, дзе жыта буяла» (Полацк: «Полацкае ляда»). * [[Сяргей Пляскач]] «Шоў працягваецца» (Мінск: «Галіяфы»). * [[Міхась Скобла]] «Камізэлька для месяца» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). === 2017 === * [[Зміцер Вайцюшкевіч]] «Простыя словы» * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «…натуральны, як лінія небасхілу» * [[Людміла Паўлікава-Хейдарава]] «Прыступкі да Храма Святога Духа» * [[Ганна Севярынец]] «Дзень святога Патрыка» * [[Павел Севярынец]] «Беларусалім» * [[Макс Шчур]] «Галасы» * [[Людміла Шчэрба]] «Урб@н. М: Адзін дзень не майго жыцця» '''2018''' * [[Зміцер Вішнёў]] «Калі прыгледзецца — Марс сіні» (Янушкевіч).  * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валерый Гапееў]] «Пазл» (Галіяфы). * [[Андрусь Горват|Андрэй Горват]] «Прэм’ера» (Медысонт). * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]] «Часам панкі паміраюць» (Логвінаў). * [[Віктар Марціновіч]] «Ноч» (Кнігазбор). * [[Людміла Рублеўская]] «Пантофля Мнемазіны» (Янушкевіч). * [[Ілля Сін]] «Libido» (Кнігазбор). * [[Галіна Сіўчанка]] «Зоў Звычаю» (Медысонт). * [[Уладзімір Сцяпан]] «Папяровая шапка: хайку» (Кнігазбор). * [[Юлія Шарова]] «Вяртанне Ліліт» (Янушкевіч). === 2019 === * [[Валянціна Аксак]] «Кава ў арліным гняздзе» * [[Міхал Андрасюк]] «Поўня» * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «…Усе бачылі нястачу віна» * [[Ігар Кулікоў]] «Храм ракі» * [[Анхела Эспіноса Руіс]] «Колер крылаў» * [[Уладзімір Сцяпан]] «Хвалі» * [[Макс Шчур]] «Кінараман» === 2020 === * [[Сяргей Балахонаў]]. «Бог кахання Марс» * [[Міхал Бараноўскі]]. «Volumen.2» * [[Вольга Гапеева]]. «Словы якія са мной адбыліся» * [[Леанід Дранько-Майсюк]]. «…Усе бачылі нястачу віна» * [[Артур Клінаў]]. «Локісаў» * [[Віктар Марціновіч]]. «Рэвалюцыя» * [[Павел Севярынец]]. «Беларусалім. Сэрца святла» * [[Людміла Шчэрба]]. «Я пакідаю сонца тут…» === 2021 === * [[Валянціна Аксак]] «Трэці Эдэм» * [[Анатоль Аляксандравіч Брусевіч|Анатоль Брусевіч]] «Крылы» * [[Дар’я Бялькевіч]] «Слёзы на вецер» * [[Вольга Гапеева]] «Самота, што жыла ў пакоі насупраць» * [[Ірына Францаўна Жарнасек|Ірына Жарнасек]] «Нашых дзён крыгаход» * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]] «Дэкалог» * [[Максім Аляксандравіч Клімковіч|Максім Клімковіч]] «Шкляная лялька і іншыя страшныя гісторыі» * [[Сяргей Пляскач]] «ДМБ-91: зычу вярнуцца дадому» * '''[[Віктар Сазонаў]]''' «Генетычны алфавіт» * [[Сяргей Васілевіч Тарасаў|Сяргей Тарасаў]] «Еўфрасіння-Офрасіння-Афрасіння Полацкая. Яе час, яе крыж» === 2022 === * [[Зміцер Бартосік]]. «Забіць упалмінзага» («Бібліятэка Свабоды») * [[Максім Знак]]. «Зэкамэрон» (Выдавецтва «Беларуская турэмная літаратура». Праваабарончы цэнтр «Вясна») * '''[[Наста Кудасава]]'''. «Побач» (ілюстратар Святлана Дземідовіч, выдавец Раман Цымбераў)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32420242.html|title=Абвясьцілі ляўрэата беларускай літаратурнай прэміі «Гліняны Вялес»|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2023-05-20|access-date=2023-08-15}}</ref> * [[Сяргей Лескець]]. «Шэпт» (Выдавецкая каманда «Вільма») * [[Антаніна Хатэнка]]. «Вербніца» (Выдавецтва «Кнігазбор») * [[Юлія Цімафеева]]. «Воўчыя ягады» (Выдавецтва «Вясна») === 2024 === * [[Вольга Гапеева]]. Пад асобнымі коўдрамі: вершы. — Лондан: Skaryna Press * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валер Гапееў]]. Вольнеры. Бясконцы дзень: раман (частка другая). — Варшава: Янушкевіч * [[Зміцер Дзядзенка]]. Гульні Цырцэі: раман. — Беласток: Kamunikat * [[Віктар Вячаслававіч Жыбуль|Віктар Жыбуль]]. Аранжавы: вершы. — Берлін: hochroth Minsk * [[Ігар Мікалаевіч Кулікоў|Ігар Кулікоў]]. Бяс край: верша. — Берлін: hochroth Minsk * [[Наталля Кучмель]]. Залатое: вершы. — Вільня: Пфляўмбаўм * [[Анхела Эспіноса Руіс]]. Астралябія божых таямніц: вершы. — Беласток: Kamunikat * [[Сяржук Сыс]]. DOM: вершы. — Лондан: Skaryna Press * [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]]. Дзікае паляваньне Караля Стаха. Вершы да оперы. — Кракаў. Gutenberg * [[Аляксандр Чарнуха]]. Гвалт: зборнік апавяданняў. — Варшава: Янушкевіч.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/ctau-vjadomy-sort-list-litpremii-hlinjany-vjalesa-za-2024-hod/|title=Cтаў вядомы шорт-ліст літпрэміі «Гліняны Вялеса» за 2024 год|website=Рацыя|date=2025-02-14|access-date=2025-02-14}}</ref> 2025 Зміцер Вішнёў «Я – тое мяса, якое прыгатаваў Зміцер», раман (Skaryna Press, Лондан).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> Аляксандр Карнаўх «Халодныя землі», раман (Gutenberg Publisher, Кракаў).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> Сяргей Кавалёў «Камедыя Юдзіфі», п“есы (Камунікат, Беласток).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> Ганна Кандрацюк «Проста з любові. Рэпарцёрскія партрэты памяці» (Цэнтр беларускай культуры ў Беластоку).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> Ванда Марцінш душ Рэйш «Таямніцы высокага двара», двухмоўная беларуска-літоўская кніга вершаў (Slinktys, Вільня).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> Уладзімір Сцяпан «Ваўка», кніга апавяданняў (Мяне няма, Варшава).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> Сяргей Сыс «Пералёт трава», нясумная кніга беларускага выгнанца. (Логвінаў, Вільня).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> Юля Цімафеева «Рэжу гісторыю сабой. Ich zerschneide die Geschichte», двухмоўны беларуска-нямецкі зборнік, калажы і вершы (Edition Frölich, Берлін).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> Макс Шчур «Чайны збор», выбраная постпаэзія (SayBeat, Варшава).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> == Цікавыя факты == * Удзел у конкурсе магчымы толькі пасля падачы кнігі арганізацыйнаму камітэту. * Лаўрэата прэміі вызначае журы з 12 нейтральных экспертаў. * З 1998 года ўручэнне прэміі адбываецца ў [[Полацкі музей беларускага кнігадрукавання|Полацкім музеі беларускага кнігадрукавання]]. * Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы<ref name="ARCH_viales"/>. * Па традыцыі пры атрыманні прэміі лаўрэат мусіць выступіць з інагурацыйнаю прамовай<ref>[http://litara.net/doc/vieles Гліняны Вялес] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080131220208/http://litara.net/doc/vieles |date=31 студзеня 2008 }}// «litar'''a'''net»</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.facebook.com/profile.php?id=61550733124227 Старонка ў Фейсбуку] * [http://litara.net/doc/vieles «Гліняны Вялес» на litara.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080131220208/http://litara.net/doc/vieles |date=31 студзеня 2008 }} * [https://web.archive.org/web/20080603114508/http://p-bukinist.at.tut.by/html/viales.html «Гліняны Вялес» на сайце «Полацкі букініст» (копія з архіву web.archive.org)] {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Беларускія літаратурныя прэміі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гліняны Вялес| ]] kemq98bn3higeqzv43g2tn9awp0kko8 5165589 5165414 2026-07-13T20:20:30Z M.L.Bot 261 афармленне 5165589 wikitext text/x-wiki {{Прэмія}} '''Гліняны Вялес''' — штогадовая літаратурная прэмія, заснаваная ў 1993 годзе членамі [[Таварыства вольных літаратараў]]. Старшыня арганізацыйнага камітэта [[Алесь Аркуш]]. Прысуджаецца за лепшую мастацкую беларускамоўную кнігу года. Лаўрэат атрымлівае сімвалічную ўзнагароду — гліняны стод апекуна мастацтва. Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы. == Гісторыя == У 1993 годзе заснавана само «[[Таварыства вольных літаратараў]]», на ўстаноўчым сходзе задумана стварэнне ўласнага друкаванага органа, якім стаў часопіс «[[Калосьсе (1993)|Калосьсе]]», і выдавецкай ўстановы — «[[Полацкае ляда]]»<ref name="ARCH_viales">[http://arche.by/by/12/40/509 …да наступнага Глінянага Вялеса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090915164906/http://arche.by/by/12/40/509/ |date=15 верасня 2009 }}// «ARCH», 24 красавіка 2009</ref>. {{Цытата|Сярод тых прапаноў, якія прагучалі на нашым устаноўчым сходзе, была прапанова заснаваць сваю літаратурную прэмію. І яна была заснаваная. Я асабіста доўга разважаў, як бы яе назваць. Так як ТВЛ паўставала на глебе нонканфармізму, мы не маглі прызнаваць розныя “татэмныя знакі” канфармізму. Мы шукалі вобраз, які б адпавядаў нам. Нам не пасавала ні залатая, ні срэбная, ні крыштальная ўзнагарода… Падумалася: а калі [[гліна|гліняная]]. Бог стварыў чалавека з гліны, да таго ж гэта ўлюблёны матэрыял народных майстроў…|Алесь Аркуш|[http://arche.by/by/12/40/509 Інтэрв'ю выданню «Archе»] // «Archе», 24 красавіка 2009}} Літаратарам хацелася працягнуць нацыянальныя беларускія традыцыі, знайсці сімвал, які б адпавядаў [[Крывічы|крыўскай]] зямлі, працягваў ідэі [[Вацлаў Ластоўскі|Ластоўскага]]. Алесь Аркуш прагартаў шмат энцыклапедый, даведнікаў і ў адным з іх натрапіў на артыкул пра Вялеса: «У яго шырокае поле дзейнасці: пачынаючы ад падземнага свету і заканчваючы жывёлагадоўляй, але акрамя таго ён апекаваўся людзьмі культуры. У жывёлагадоўлі пастухі спрадвеку гралі на жалейках, дудах. І гэта нам вельмі пасавала» — расказваў Алесь Аркуш. == Лаўрэаты == * 1993: [[Ігар Бабкоў]], за зборнік паэзіі «Solus Rex» * 1994: [[Людка Сільнова]], за зборнік малюнкаў-вершаў «Рысасловы» * 1995: [[Алесь Разанаў]], за кнігу вершаў «Паляванне ў райскай даліне» * 1996: [[Славамір Адамовіч]], за зборнік «Каханне пад акупацыяй» * 1997: [[Лявон Вашко]], за зборнік апавяданняў «Паэты-цары» * 1998: [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]], за зборнік эсэ «Божая кароўка з Пятай авеню» * 1999: [[Мікола Папека]], за паэтычны зборнік «Чарнавікі…» * 2000: [[Сяргей Астравец]], за зборнік прозы «Цэнзарскія нажніцы» * 2001: [[Віктар Слінко]], за зборнік паэзіі «Штольні вясны» * 2002: [[Альгерд Бахарэвіч]], за «Практычны дапаможнік па руйнаванні гарадоў» * 2003: [[Пятро Васючэнка]], за кнігу «Жылі-былі паны Кульбіцкі ды Заблоцкі» * 2004: [[Алена Брава]], за «Каменданцкі час для ластавак» * 2005: [[Сяргей Дубавец]], за кнігу «Вострая Брама» * 2006: [[Валянцін Акудовіч]], за кнігу «Код адсутнасці» * 2007: [[Алег Мінкін]], за кнігу «Пенаты» * 2008: [[Барыс Пятровіч]], за кнігу «Жыць не страшна» * 2009: [[Віктар Казько]], за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху» * 2010: [[Уладзімір Някляеў]], за кнігу вершаў «Кон. Вершы двух стагоддзяў» * 2011: [[Аляксандр Лукашук]], за кнігу «След матылька. Освальд у Мінску» * 2012: [[Сяргей Рублеўскі]], за кнігу «Паспець надыхацца» * 2013: [[Эдуард Акулін]], за кнігу «Святая ноч» * 2014: [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]], за кнігу «Ціша» * 2015: [[Франц Сіўко]], за кнігу «Плебейскія гульні» * 2016: [[Міхась Скобла]], за кнігу «Камізэлька для месяца» * 2017: [[Ганна Севярынец]], за кнігу «Дзень святога Патрыка» * 2018: [[Ілля Сін]], за кнігу «Libido» * 2019: [[Міхал Андрасюк]], за раман «Поўня» * 2020: [[Артур Клінаў]], за кнігу «Локісаў» * 2021: [[Віктар Сазонаў]], за раман «Генетычны алфавіт» * 2022: [[Наста Кудасава]], за кнігу «Побач» * 2023: [[Юрый Станкевіч]] (пасмяротна), за агульны ўклад у беларускую літаратуру * 2024: [[Віктар Вячаслававіч Жыбуль|Віктар Жыбуль]], за кнігу «Аранжавы» * 2025: [[Макс Шчур]], за кнігу «Чайны збор» == Шорт-лісты == === 2001 === * [[Віктар Жыбуль]] «Прыкры крык» (паэзія) * [[Алесь Пашкевіч]] «Пляц волі» (проза) * [[Франц Сіўко]] «Удог» (проза) * [[Міхась Скобла]] «Нашэсьце поўні» (паэзія) * [[Віктар Слінко]] «Штольні вясны» (паэзія) === 2002 === * [[Зміцер Бартосік]] «Чорны пісталет» (проза), серыя «Vostraja Brama», [[выдавецтва “Наша Ніва”]], [[Вільня]] — [[Менск]] * [[Альгерд Бахарэвіч]] «Практычны дапаможнік па руйнаваньні гарадоў» (проза), серыя «[[Schmerzwerk]]», выдавец [[Ігар Пятровіч Логвінаў|Ігар Логвінаў]], [[Менск]] * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «Паэтаграфічны раман» (паэзія-проза), [[Беларускае Таварыства “Кніга”]], [[Менск]] * [[Людміла Рублеўская]] «Старасвецкія міфы горада Б’» (проза), «Бібліятэчка часопіса „[[Куфэрак Віленшчыны]]“», [[Маладэчна]] * [[Ілля Сін]] «Нуль»(проза), серыя «[[“Schmerzwerk”|Schmerzwerk]]», выдавец [[Ігар Пятровіч Логвінаў|Ігар Логвінаў]], [[Менск]] === 2005 === * [[Сяргей Дубавец]] «Вострая Брама» (эсэістыка) * [[Югася Каляда]] «Галоўная памылка Афанасія» (проза) * [[Наталля Кучмель]] «Імгненні» (паэзія) * [[Вінцэсь Мудроў]] «Ператвораныя ў попел» (эсэістыка) * [[Алесь Наварыч]] «Літоўскі воўк» (проза) === 2006 === * [[Міхась Андрасюк]] «Белы конь» * [[Сяргей Балахонаў]] «Імя грушы» * [[Зміцер Вішнёў]] «Фараон у заапарку» * [[Андрэй Хадановіч]] «100 лі100ў на tut.by» * [[Валянцін Акудовіч]], за кнігу «Код адсутнасці». === 2007 === * «Янкі, альбо Астатні наезд на Літве» [[Уладзіслаў Ахроменка|Уладзіслава Ахроменкі]] і [[Максім Клімковіч|Максіма Клімковіча]] * «Рыбін горад» [[Наталка Бабіна|Наталкі Бабінай]] * «Фрашкі да пляшкі» [[Севярын Квяткоўскі|Севярына Квяткоўскага]] * «Пэнаты» [[Алег Мінкін|Алега Мінкіна]] * «Лісты зь лесу» [[Павал Севярынец|Паўла Севярынца]]<ref>[http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=14116 Бабіна і Севярынец прэтэндуюць на «Глінянага Вялеса»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210419090125/https://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=14116 |date=19 красавіка 2021 }}</ref>. === 2008 === * [[Галіна Дубянецкая]] з паэтычным зборнікам «Анадыямэна» * [[Андрэй Хадановіч]] з кнігай «Бэрлібры» * [[Аляксей Талстоў]] з раманам «Бег» * [[Юрый Станкевіч]] са зборнікам прозы «Мільярд удараў» * [[Барыс Пятровіч]], за кнігу «Жыць не страшна». === 2009 === * [[Уладзімір Някляеў]] кніга «Цэнтр Еўропы» * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Нічые» * [[Міхась Скобла]] «Акно для матылькоў» * [[Уладзіслаў Ахроменка]] і [[Максім Клімковіч]] «Праўдзівая гісторыя Кацапа, Хахла і Бульбаша»<ref>[http://www.racyja.by/news/materyyaly/kultura/23099.html Сталі вядомы намінанты літпрэміі «Гліняны Вялес»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[Віктар Казько]], за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху». === 2010 === * [[Міхась Андрасюк]]. «Вуліца Добрай Надзеі» («Медысонт») * [[Леанід Галубовіч]]. «Сыс і кулуары: літаратурна-крытычныя эсэ» («Літаратура і мастацтва») * [[Уладзімір Някляеў]]. «Кон: вершы двух стагоддзяў» («Лімарыус») * [[Юрый Станкевіч]]. «П’яўка» («Галіяфы») * [[Андрэй Хадановіч]]. «Несымэтрычныя сны». Выдавец Ігар Логвінаў<ref>[http://prajdzisvet.org/events/508 Намінанты «Гліняны Вялес» 2010]{{Недаступная спасылка}}// «Прайдзісвет», 3 студзеня 2011</ref> === 2011 === * [[Уладзіслаў Ахроменка]]. «Тэорыя змовы: кінараман-фарс» («Логвінаў») * [[Лявон Вольскі]]. «Міларусь». («Медысонт») * [[Сяргей Календа]]. «Іржавы пакой з белымі шпалерамі» * [[Аляксандр Лукашук]]. «След матылька. Освальд у Мінску» («Радыё Свабодная Еўропа / Радыё Свабода») * [[Ян Максімюк]]. «Словы ў голым полі» («Логвінаў»)<ref>[http://prajdzisvet.org/events/837 Намінанты «Гліняны Вялес» 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120131044532/http://prajdzisvet.org/events/837 |date=31 студзеня 2012 }}// «Прайдзісвет», 13 студзеня 2012</ref> === 2012 === * [[Эдуард Акулін]] «Малітва воч» (Мінск: Медысонт, серыя «Кнігарня Пісьменніка»); * [[Леанід Галубовіч]] «З гэтага свету» (Мінск: Кнігазбор, серыя «Кнігарня Пісьменніка»); * [[Сяргей Рублеўскі]] «Паспець надыхацца» (Мінск: Медысонт); * [[Юрый Станкевіч]] «Шал» (Мінск: Галіяфы, серыя «Другі фронт мастацтваў»); * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Ланцуг» (Мінск: Мастацкая літаратура, серыя «Беларуская проза ХХІ стагоддзя»)<ref>«Глінянага Вялеса» атрымаў Сяргей Рублеўскі http://nashaniva.by/?c=ar&i=105798</ref>. === 2013 === * [[Эдуард Акулін]] «Святая ноч» (Мінск) * [[Уладзіслаў Ахроменка]] «Музы і свінні» (Мінск: «Ковчег») * [[Аляксандр І. Бацкель]] «Мімікрыя» (Мінск: «Ковчег») * [[Вінцэсь Мудроў]] «Багун» (Полацк: «Полацкае ляда») * [[Віктар Сазонаў]] «Паэзія прозы» (Гродна: «Гарадзенская бібліятэка»)<ref>Абвешчаны шорт-ліст «Глінянага Вялеса» http://nashaniva.by/?c=ar&i=120151</ref>. === 2014 === * [[Таццяна Барысік]] «Жанчына і леапард» (Мінск: Кнігазбор). * [[Аляксандар І. Бацкель]] «Маёнтак Рыбы» (Мінск: Ковчег). * [[Віктар Марціновіч]] «Мова» (Мінск: Кнігазбор). * [[Таццяна Нядбай]] «Сірэны спяваюць джаз» (Полацк: Полацкія лабірынты). * [[Аляксей Палачанскі]] «Цвік». (Мінск: Галіяфы). * [[Сяржук Сыс]] «Павук» (Мінск: Галіяфы). * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Ціша». (Мінск: Мастацкая літаратура). === 2015 === * [[Алег Аблажэй]] «Красамоўнае сэрца» (Мінск: Мастацкая літаратура); * [[Сяргей Паўлавіч Абламейка|Сяргей Абламейка]] «Мой Картаген» (Прага: Радыё СвабоднаяЕўропа/Радыё Свабода); * [[Валянціна Аксак]] «Дзікая сьліва» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Леанід Галубовіч]] «Поўня» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Алесь Пашкевіч]] «Рух» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Франц Сіўко]] «Плебейскія гульні» (Мінск: «Логвінаў»); * [[Аляксей Шэін]] «Сем камянёў» (Мінск: «Пазітыў-цэнтр») === 2016 === * [[Валерый Гапееў]] «Ноч цмока». (Мінск: «Галіяфы»). * [[Віктар Жыбуль]] «Дзяцел і дупло» (Мінск: «Галіяфы»). * [[Альжбэта Кеда]] «Пра тое, што люблю» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). * [[Наста Кудасава]] «Маё невымаўля» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). * [[Алена Ніякоўская]] «Там, дзе жыта буяла» (Полацк: «Полацкае ляда»). * [[Сяргей Пляскач]] «Шоў працягваецца» (Мінск: «Галіяфы»). * [[Міхась Скобла]] «Камізэлька для месяца» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). === 2017 === * [[Зміцер Вайцюшкевіч]] «Простыя словы» * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «…натуральны, як лінія небасхілу» * [[Людміла Паўлікава-Хейдарава]] «Прыступкі да Храма Святога Духа» * [[Ганна Севярынец]] «Дзень святога Патрыка» * [[Павел Севярынец]] «Беларусалім» * [[Макс Шчур]] «Галасы» * [[Людміла Шчэрба]] «Урб@н. М: Адзін дзень не майго жыцця» '''2018''' * [[Зміцер Вішнёў]] «Калі прыгледзецца — Марс сіні» (Янушкевіч).  * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валерый Гапееў]] «Пазл» (Галіяфы). * [[Андрусь Горват|Андрэй Горват]] «Прэм’ера» (Медысонт). * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]] «Часам панкі паміраюць» (Логвінаў). * [[Віктар Марціновіч]] «Ноч» (Кнігазбор). * [[Людміла Рублеўская]] «Пантофля Мнемазіны» (Янушкевіч). * [[Ілля Сін]] «Libido» (Кнігазбор). * [[Галіна Сіўчанка]] «Зоў Звычаю» (Медысонт). * [[Уладзімір Сцяпан]] «Папяровая шапка: хайку» (Кнігазбор). * [[Юлія Шарова]] «Вяртанне Ліліт» (Янушкевіч). === 2019 === * [[Валянціна Аксак]] «Кава ў арліным гняздзе» * [[Міхал Андрасюк]] «Поўня» * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «…Усе бачылі нястачу віна» * [[Ігар Кулікоў]] «Храм ракі» * [[Анхела Эспіноса Руіс]] «Колер крылаў» * [[Уладзімір Сцяпан]] «Хвалі» * [[Макс Шчур]] «Кінараман» === 2020 === * [[Сяргей Балахонаў]]. «Бог кахання Марс» * [[Міхал Бараноўскі]]. «Volumen.2» * [[Вольга Гапеева]]. «Словы якія са мной адбыліся» * [[Леанід Дранько-Майсюк]]. «…Усе бачылі нястачу віна» * [[Артур Клінаў]]. «Локісаў» * [[Віктар Марціновіч]]. «Рэвалюцыя» * [[Павел Севярынец]]. «Беларусалім. Сэрца святла» * [[Людміла Шчэрба]]. «Я пакідаю сонца тут…» === 2021 === * [[Валянціна Аксак]] «Трэці Эдэм» * [[Анатоль Аляксандравіч Брусевіч|Анатоль Брусевіч]] «Крылы» * [[Дар’я Бялькевіч]] «Слёзы на вецер» * [[Вольга Гапеева]] «Самота, што жыла ў пакоі насупраць» * [[Ірына Францаўна Жарнасек|Ірына Жарнасек]] «Нашых дзён крыгаход» * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]] «Дэкалог» * [[Максім Аляксандравіч Клімковіч|Максім Клімковіч]] «Шкляная лялька і іншыя страшныя гісторыі» * [[Сяргей Пляскач]] «ДМБ-91: зычу вярнуцца дадому» * '''[[Віктар Сазонаў]]''' «Генетычны алфавіт» * [[Сяргей Васілевіч Тарасаў|Сяргей Тарасаў]] «Еўфрасіння-Офрасіння-Афрасіння Полацкая. Яе час, яе крыж» === 2022 === * [[Зміцер Бартосік]]. «Забіць упалмінзага» («Бібліятэка Свабоды») * [[Максім Знак]]. «Зэкамэрон» (Выдавецтва «Беларуская турэмная літаратура». Праваабарончы цэнтр «Вясна») * '''[[Наста Кудасава]]'''. «Побач» (ілюстратар Святлана Дземідовіч, выдавец Раман Цымбераў)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32420242.html|title=Абвясьцілі ляўрэата беларускай літаратурнай прэміі «Гліняны Вялес»|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2023-05-20|access-date=2023-08-15}}</ref> * [[Сяргей Лескець]]. «Шэпт» (Выдавецкая каманда «Вільма») * [[Антаніна Хатэнка]]. «Вербніца» (Выдавецтва «Кнігазбор») * [[Юлія Цімафеева]]. «Воўчыя ягады» (Выдавецтва «Вясна») === 2024 === * [[Вольга Гапеева]]. Пад асобнымі коўдрамі: вершы. — Лондан: Skaryna Press * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валер Гапееў]]. Вольнеры. Бясконцы дзень: раман (частка другая). — Варшава: Янушкевіч * [[Зміцер Дзядзенка]]. Гульні Цырцэі: раман. — Беласток: Kamunikat * [[Віктар Вячаслававіч Жыбуль|Віктар Жыбуль]]. Аранжавы: вершы. — Берлін: hochroth Minsk * [[Ігар Мікалаевіч Кулікоў|Ігар Кулікоў]]. Бяс край: верша. — Берлін: hochroth Minsk * [[Наталля Кучмель]]. Залатое: вершы. — Вільня: Пфляўмбаўм * [[Анхела Эспіноса Руіс]]. Астралябія божых таямніц: вершы. — Беласток: Kamunikat * [[Сяржук Сыс]]. DOM: вершы. — Лондан: Skaryna Press * [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]]. Дзікае паляваньне Караля Стаха. Вершы да оперы. — Кракаў. Gutenberg * [[Аляксандр Чарнуха]]. Гвалт: зборнік апавяданняў. — Варшава: Янушкевіч.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/ctau-vjadomy-sort-list-litpremii-hlinjany-vjalesa-za-2024-hod/|title=Cтаў вядомы шорт-ліст літпрэміі «Гліняны Вялеса» за 2024 год|website=Рацыя|date=2025-02-14|access-date=2025-02-14}}</ref> === 2025 === * [[Зміцер Вішнёў]] «Я – тое мяса, якое прыгатаваў Зміцер», раман (Skaryna Press, Лондан).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> * [[Аляксандр Карнаўх]] «Халодныя землі», раман (Gutenberg Publisher, Кракаў).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> * [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|Сяргей Кавалёў]] «Камедыя Юдзіфі», п“есы (Камунікат, Беласток).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> * [[Ганна Кандрацюк]] «Проста з любові. Рэпарцёрскія партрэты памяці» (Цэнтр беларускай культуры ў Беластоку).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> * [[Ванда Марцінш душ Рэйш]] «Таямніцы высокага двара», двухмоўная беларуска-літоўская кніга вершаў (Slinktys, Вільня).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> * [[Уладзімір Сцяпан]] «Ваўка», кніга апавяданняў (Мяне няма, Варшава).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> * [[Сяргей Сыс]] «Пералёт трава», нясумная кніга беларускага выгнанца. (Логвінаў, Вільня).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> * [[Юлія Пятроўна Цімафеева|Юля Цімафеева]] «Рэжу гісторыю сабой. Ich zerschneide die Geschichte», двухмоўны беларуска-нямецкі зборнік, калажы і вершы (Edition Frölich, Берлін).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> * [[Макс Шчур]] «Чайны збор», выбраная постпаэзія (SayBeat, Варшава).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> == Цікавыя факты == * Удзел у конкурсе магчымы толькі пасля падачы кнігі арганізацыйнаму камітэту. * Лаўрэата прэміі вызначае журы з 12 нейтральных экспертаў. * З 1998 года ўручэнне прэміі адбываецца ў [[Полацкі музей беларускага кнігадрукавання|Полацкім музеі беларускага кнігадрукавання]]. * Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы<ref name="ARCH_viales"/>. * Па традыцыі пры атрыманні прэміі лаўрэат мусіць выступіць з інагурацыйнаю прамовай<ref>[http://litara.net/doc/vieles Гліняны Вялес] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080131220208/http://litara.net/doc/vieles |date=31 студзеня 2008 }}// «litar'''a'''net»</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.facebook.com/profile.php?id=61550733124227 Старонка ў Фейсбуку] * [http://litara.net/doc/vieles «Гліняны Вялес» на litara.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080131220208/http://litara.net/doc/vieles |date=31 студзеня 2008 }} * [https://web.archive.org/web/20080603114508/http://p-bukinist.at.tut.by/html/viales.html «Гліняны Вялес» на сайце «Полацкі букініст» (копія з архіву web.archive.org)] {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Беларускія літаратурныя прэміі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гліняны Вялес| ]] 2gv5ch8w412pkmrw6oc9t87i53iu4cq 5165591 5165589 2026-07-13T20:23:00Z M.L.Bot 261 /* 2025 */ 5165591 wikitext text/x-wiki {{Прэмія}} '''Гліняны Вялес''' — штогадовая літаратурная прэмія, заснаваная ў 1993 годзе членамі [[Таварыства вольных літаратараў]]. Старшыня арганізацыйнага камітэта [[Алесь Аркуш]]. Прысуджаецца за лепшую мастацкую беларускамоўную кнігу года. Лаўрэат атрымлівае сімвалічную ўзнагароду — гліняны стод апекуна мастацтва. Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы. == Гісторыя == У 1993 годзе заснавана само «[[Таварыства вольных літаратараў]]», на ўстаноўчым сходзе задумана стварэнне ўласнага друкаванага органа, якім стаў часопіс «[[Калосьсе (1993)|Калосьсе]]», і выдавецкай ўстановы — «[[Полацкае ляда]]»<ref name="ARCH_viales">[http://arche.by/by/12/40/509 …да наступнага Глінянага Вялеса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090915164906/http://arche.by/by/12/40/509/ |date=15 верасня 2009 }}// «ARCH», 24 красавіка 2009</ref>. {{Цытата|Сярод тых прапаноў, якія прагучалі на нашым устаноўчым сходзе, была прапанова заснаваць сваю літаратурную прэмію. І яна была заснаваная. Я асабіста доўга разважаў, як бы яе назваць. Так як ТВЛ паўставала на глебе нонканфармізму, мы не маглі прызнаваць розныя “татэмныя знакі” канфармізму. Мы шукалі вобраз, які б адпавядаў нам. Нам не пасавала ні залатая, ні срэбная, ні крыштальная ўзнагарода… Падумалася: а калі [[гліна|гліняная]]. Бог стварыў чалавека з гліны, да таго ж гэта ўлюблёны матэрыял народных майстроў…|Алесь Аркуш|[http://arche.by/by/12/40/509 Інтэрв'ю выданню «Archе»] // «Archе», 24 красавіка 2009}} Літаратарам хацелася працягнуць нацыянальныя беларускія традыцыі, знайсці сімвал, які б адпавядаў [[Крывічы|крыўскай]] зямлі, працягваў ідэі [[Вацлаў Ластоўскі|Ластоўскага]]. Алесь Аркуш прагартаў шмат энцыклапедый, даведнікаў і ў адным з іх натрапіў на артыкул пра Вялеса: «У яго шырокае поле дзейнасці: пачынаючы ад падземнага свету і заканчваючы жывёлагадоўляй, але акрамя таго ён апекаваўся людзьмі культуры. У жывёлагадоўлі пастухі спрадвеку гралі на жалейках, дудах. І гэта нам вельмі пасавала» — расказваў Алесь Аркуш. == Лаўрэаты == * 1993: [[Ігар Бабкоў]], за зборнік паэзіі «Solus Rex» * 1994: [[Людка Сільнова]], за зборнік малюнкаў-вершаў «Рысасловы» * 1995: [[Алесь Разанаў]], за кнігу вершаў «Паляванне ў райскай даліне» * 1996: [[Славамір Адамовіч]], за зборнік «Каханне пад акупацыяй» * 1997: [[Лявон Вашко]], за зборнік апавяданняў «Паэты-цары» * 1998: [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]], за зборнік эсэ «Божая кароўка з Пятай авеню» * 1999: [[Мікола Папека]], за паэтычны зборнік «Чарнавікі…» * 2000: [[Сяргей Астравец]], за зборнік прозы «Цэнзарскія нажніцы» * 2001: [[Віктар Слінко]], за зборнік паэзіі «Штольні вясны» * 2002: [[Альгерд Бахарэвіч]], за «Практычны дапаможнік па руйнаванні гарадоў» * 2003: [[Пятро Васючэнка]], за кнігу «Жылі-былі паны Кульбіцкі ды Заблоцкі» * 2004: [[Алена Брава]], за «Каменданцкі час для ластавак» * 2005: [[Сяргей Дубавец]], за кнігу «Вострая Брама» * 2006: [[Валянцін Акудовіч]], за кнігу «Код адсутнасці» * 2007: [[Алег Мінкін]], за кнігу «Пенаты» * 2008: [[Барыс Пятровіч]], за кнігу «Жыць не страшна» * 2009: [[Віктар Казько]], за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху» * 2010: [[Уладзімір Някляеў]], за кнігу вершаў «Кон. Вершы двух стагоддзяў» * 2011: [[Аляксандр Лукашук]], за кнігу «След матылька. Освальд у Мінску» * 2012: [[Сяргей Рублеўскі]], за кнігу «Паспець надыхацца» * 2013: [[Эдуард Акулін]], за кнігу «Святая ноч» * 2014: [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]], за кнігу «Ціша» * 2015: [[Франц Сіўко]], за кнігу «Плебейскія гульні» * 2016: [[Міхась Скобла]], за кнігу «Камізэлька для месяца» * 2017: [[Ганна Севярынец]], за кнігу «Дзень святога Патрыка» * 2018: [[Ілля Сін]], за кнігу «Libido» * 2019: [[Міхал Андрасюк]], за раман «Поўня» * 2020: [[Артур Клінаў]], за кнігу «Локісаў» * 2021: [[Віктар Сазонаў]], за раман «Генетычны алфавіт» * 2022: [[Наста Кудасава]], за кнігу «Побач» * 2023: [[Юрый Станкевіч]] (пасмяротна), за агульны ўклад у беларускую літаратуру * 2024: [[Віктар Вячаслававіч Жыбуль|Віктар Жыбуль]], за кнігу «Аранжавы» * 2025: [[Макс Шчур]], за кнігу «Чайны збор» == Шорт-лісты == === 2001 === * [[Віктар Жыбуль]] «Прыкры крык» (паэзія) * [[Алесь Пашкевіч]] «Пляц волі» (проза) * [[Франц Сіўко]] «Удог» (проза) * [[Міхась Скобла]] «Нашэсьце поўні» (паэзія) * [[Віктар Слінко]] «Штольні вясны» (паэзія) === 2002 === * [[Зміцер Бартосік]] «Чорны пісталет» (проза), серыя «Vostraja Brama», [[выдавецтва “Наша Ніва”]], [[Вільня]] — [[Менск]] * [[Альгерд Бахарэвіч]] «Практычны дапаможнік па руйнаваньні гарадоў» (проза), серыя «[[Schmerzwerk]]», выдавец [[Ігар Пятровіч Логвінаў|Ігар Логвінаў]], [[Менск]] * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «Паэтаграфічны раман» (паэзія-проза), [[Беларускае Таварыства “Кніга”]], [[Менск]] * [[Людміла Рублеўская]] «Старасвецкія міфы горада Б’» (проза), «Бібліятэчка часопіса „[[Куфэрак Віленшчыны]]“», [[Маладэчна]] * [[Ілля Сін]] «Нуль»(проза), серыя «[[“Schmerzwerk”|Schmerzwerk]]», выдавец [[Ігар Пятровіч Логвінаў|Ігар Логвінаў]], [[Менск]] === 2005 === * [[Сяргей Дубавец]] «Вострая Брама» (эсэістыка) * [[Югася Каляда]] «Галоўная памылка Афанасія» (проза) * [[Наталля Кучмель]] «Імгненні» (паэзія) * [[Вінцэсь Мудроў]] «Ператвораныя ў попел» (эсэістыка) * [[Алесь Наварыч]] «Літоўскі воўк» (проза) === 2006 === * [[Міхась Андрасюк]] «Белы конь» * [[Сяргей Балахонаў]] «Імя грушы» * [[Зміцер Вішнёў]] «Фараон у заапарку» * [[Андрэй Хадановіч]] «100 лі100ў на tut.by» * [[Валянцін Акудовіч]], за кнігу «Код адсутнасці». === 2007 === * «Янкі, альбо Астатні наезд на Літве» [[Уладзіслаў Ахроменка|Уладзіслава Ахроменкі]] і [[Максім Клімковіч|Максіма Клімковіча]] * «Рыбін горад» [[Наталка Бабіна|Наталкі Бабінай]] * «Фрашкі да пляшкі» [[Севярын Квяткоўскі|Севярына Квяткоўскага]] * «Пэнаты» [[Алег Мінкін|Алега Мінкіна]] * «Лісты зь лесу» [[Павал Севярынец|Паўла Севярынца]]<ref>[http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=14116 Бабіна і Севярынец прэтэндуюць на «Глінянага Вялеса»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210419090125/https://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=14116 |date=19 красавіка 2021 }}</ref>. === 2008 === * [[Галіна Дубянецкая]] з паэтычным зборнікам «Анадыямэна» * [[Андрэй Хадановіч]] з кнігай «Бэрлібры» * [[Аляксей Талстоў]] з раманам «Бег» * [[Юрый Станкевіч]] са зборнікам прозы «Мільярд удараў» * [[Барыс Пятровіч]], за кнігу «Жыць не страшна». === 2009 === * [[Уладзімір Някляеў]] кніга «Цэнтр Еўропы» * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Нічые» * [[Міхась Скобла]] «Акно для матылькоў» * [[Уладзіслаў Ахроменка]] і [[Максім Клімковіч]] «Праўдзівая гісторыя Кацапа, Хахла і Бульбаша»<ref>[http://www.racyja.by/news/materyyaly/kultura/23099.html Сталі вядомы намінанты літпрэміі «Гліняны Вялес»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[Віктар Казько]], за кнігу прозы «Бунт незапатрабаванага праху». === 2010 === * [[Міхась Андрасюк]]. «Вуліца Добрай Надзеі» («Медысонт») * [[Леанід Галубовіч]]. «Сыс і кулуары: літаратурна-крытычныя эсэ» («Літаратура і мастацтва») * [[Уладзімір Някляеў]]. «Кон: вершы двух стагоддзяў» («Лімарыус») * [[Юрый Станкевіч]]. «П’яўка» («Галіяфы») * [[Андрэй Хадановіч]]. «Несымэтрычныя сны». Выдавец Ігар Логвінаў<ref>[http://prajdzisvet.org/events/508 Намінанты «Гліняны Вялес» 2010]{{Недаступная спасылка}}// «Прайдзісвет», 3 студзеня 2011</ref> === 2011 === * [[Уладзіслаў Ахроменка]]. «Тэорыя змовы: кінараман-фарс» («Логвінаў») * [[Лявон Вольскі]]. «Міларусь». («Медысонт») * [[Сяргей Календа]]. «Іржавы пакой з белымі шпалерамі» * [[Аляксандр Лукашук]]. «След матылька. Освальд у Мінску» («Радыё Свабодная Еўропа / Радыё Свабода») * [[Ян Максімюк]]. «Словы ў голым полі» («Логвінаў»)<ref>[http://prajdzisvet.org/events/837 Намінанты «Гліняны Вялес» 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120131044532/http://prajdzisvet.org/events/837 |date=31 студзеня 2012 }}// «Прайдзісвет», 13 студзеня 2012</ref> === 2012 === * [[Эдуард Акулін]] «Малітва воч» (Мінск: Медысонт, серыя «Кнігарня Пісьменніка»); * [[Леанід Галубовіч]] «З гэтага свету» (Мінск: Кнігазбор, серыя «Кнігарня Пісьменніка»); * [[Сяргей Рублеўскі]] «Паспець надыхацца» (Мінск: Медысонт); * [[Юрый Станкевіч]] «Шал» (Мінск: Галіяфы, серыя «Другі фронт мастацтваў»); * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Ланцуг» (Мінск: Мастацкая літаратура, серыя «Беларуская проза ХХІ стагоддзя»)<ref>«Глінянага Вялеса» атрымаў Сяргей Рублеўскі http://nashaniva.by/?c=ar&i=105798</ref>. === 2013 === * [[Эдуард Акулін]] «Святая ноч» (Мінск) * [[Уладзіслаў Ахроменка]] «Музы і свінні» (Мінск: «Ковчег») * [[Аляксандр І. Бацкель]] «Мімікрыя» (Мінск: «Ковчег») * [[Вінцэсь Мудроў]] «Багун» (Полацк: «Полацкае ляда») * [[Віктар Сазонаў]] «Паэзія прозы» (Гродна: «Гарадзенская бібліятэка»)<ref>Абвешчаны шорт-ліст «Глінянага Вялеса» http://nashaniva.by/?c=ar&i=120151</ref>. === 2014 === * [[Таццяна Барысік]] «Жанчына і леапард» (Мінск: Кнігазбор). * [[Аляксандар І. Бацкель]] «Маёнтак Рыбы» (Мінск: Ковчег). * [[Віктар Марціновіч]] «Мова» (Мінск: Кнігазбор). * [[Таццяна Нядбай]] «Сірэны спяваюць джаз» (Полацк: Полацкія лабірынты). * [[Аляксей Палачанскі]] «Цвік». (Мінск: Галіяфы). * [[Сяржук Сыс]] «Павук» (Мінск: Галіяфы). * [[Андрэй Міхайлавіч Федарэнка|Андрэй Федарэнка]] «Ціша». (Мінск: Мастацкая літаратура). === 2015 === * [[Алег Аблажэй]] «Красамоўнае сэрца» (Мінск: Мастацкая літаратура); * [[Сяргей Паўлавіч Абламейка|Сяргей Абламейка]] «Мой Картаген» (Прага: Радыё СвабоднаяЕўропа/Радыё Свабода); * [[Валянціна Аксак]] «Дзікая сьліва» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Леанід Галубовіч]] «Поўня» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Алесь Пашкевіч]] «Рух» (Мінск: «Кнігазбор»); * [[Франц Сіўко]] «Плебейскія гульні» (Мінск: «Логвінаў»); * [[Аляксей Шэін]] «Сем камянёў» (Мінск: «Пазітыў-цэнтр») === 2016 === * [[Валерый Гапееў]] «Ноч цмока». (Мінск: «Галіяфы»). * [[Віктар Жыбуль]] «Дзяцел і дупло» (Мінск: «Галіяфы»). * [[Альжбэта Кеда]] «Пра тое, што люблю» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). * [[Наста Кудасава]] «Маё невымаўля» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). * [[Алена Ніякоўская]] «Там, дзе жыта буяла» (Полацк: «Полацкае ляда»). * [[Сяргей Пляскач]] «Шоў працягваецца» (Мінск: «Галіяфы»). * [[Міхась Скобла]] «Камізэлька для месяца» (Мінск: «[[Кнігазбор]]»). === 2017 === * [[Зміцер Вайцюшкевіч]] «Простыя словы» * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «…натуральны, як лінія небасхілу» * [[Людміла Паўлікава-Хейдарава]] «Прыступкі да Храма Святога Духа» * [[Ганна Севярынец]] «Дзень святога Патрыка» * [[Павел Севярынец]] «Беларусалім» * [[Макс Шчур]] «Галасы» * [[Людміла Шчэрба]] «Урб@н. М: Адзін дзень не майго жыцця» '''2018''' * [[Зміцер Вішнёў]] «Калі прыгледзецца — Марс сіні» (Янушкевіч).  * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валерый Гапееў]] «Пазл» (Галіяфы). * [[Андрусь Горват|Андрэй Горват]] «Прэм’ера» (Медысонт). * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]] «Часам панкі паміраюць» (Логвінаў). * [[Віктар Марціновіч]] «Ноч» (Кнігазбор). * [[Людміла Рублеўская]] «Пантофля Мнемазіны» (Янушкевіч). * [[Ілля Сін]] «Libido» (Кнігазбор). * [[Галіна Сіўчанка]] «Зоў Звычаю» (Медысонт). * [[Уладзімір Сцяпан]] «Папяровая шапка: хайку» (Кнігазбор). * [[Юлія Шарова]] «Вяртанне Ліліт» (Янушкевіч). === 2019 === * [[Валянціна Аксак]] «Кава ў арліным гняздзе» * [[Міхал Андрасюк]] «Поўня» * [[Леанід Дранько-Майсюк]] «…Усе бачылі нястачу віна» * [[Ігар Кулікоў]] «Храм ракі» * [[Анхела Эспіноса Руіс]] «Колер крылаў» * [[Уладзімір Сцяпан]] «Хвалі» * [[Макс Шчур]] «Кінараман» === 2020 === * [[Сяргей Балахонаў]]. «Бог кахання Марс» * [[Міхал Бараноўскі]]. «Volumen.2» * [[Вольга Гапеева]]. «Словы якія са мной адбыліся» * [[Леанід Дранько-Майсюк]]. «…Усе бачылі нястачу віна» * [[Артур Клінаў]]. «Локісаў» * [[Віктар Марціновіч]]. «Рэвалюцыя» * [[Павел Севярынец]]. «Беларусалім. Сэрца святла» * [[Людміла Шчэрба]]. «Я пакідаю сонца тут…» === 2021 === * [[Валянціна Аксак]] «Трэці Эдэм» * [[Анатоль Аляксандравіч Брусевіч|Анатоль Брусевіч]] «Крылы» * [[Дар’я Бялькевіч]] «Слёзы на вецер» * [[Вольга Гапеева]] «Самота, што жыла ў пакоі насупраць» * [[Ірына Францаўна Жарнасек|Ірына Жарнасек]] «Нашых дзён крыгаход» * [[Сяргей Аляксандравіч Календа|Сяргей Календа]] «Дэкалог» * [[Максім Аляксандравіч Клімковіч|Максім Клімковіч]] «Шкляная лялька і іншыя страшныя гісторыі» * [[Сяргей Пляскач]] «ДМБ-91: зычу вярнуцца дадому» * '''[[Віктар Сазонаў]]''' «Генетычны алфавіт» * [[Сяргей Васілевіч Тарасаў|Сяргей Тарасаў]] «Еўфрасіння-Офрасіння-Афрасіння Полацкая. Яе час, яе крыж» === 2022 === * [[Зміцер Бартосік]]. «Забіць упалмінзага» («Бібліятэка Свабоды») * [[Максім Знак]]. «Зэкамэрон» (Выдавецтва «Беларуская турэмная літаратура». Праваабарончы цэнтр «Вясна») * '''[[Наста Кудасава]]'''. «Побач» (ілюстратар Святлана Дземідовіч, выдавец Раман Цымбераў)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32420242.html|title=Абвясьцілі ляўрэата беларускай літаратурнай прэміі «Гліняны Вялес»|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2023-05-20|access-date=2023-08-15}}</ref> * [[Сяргей Лескець]]. «Шэпт» (Выдавецкая каманда «Вільма») * [[Антаніна Хатэнка]]. «Вербніца» (Выдавецтва «Кнігазбор») * [[Юлія Цімафеева]]. «Воўчыя ягады» (Выдавецтва «Вясна») === 2024 === * [[Вольга Гапеева]]. Пад асобнымі коўдрамі: вершы. — Лондан: Skaryna Press * [[Валерый Мікалаевіч Гапееў|Валер Гапееў]]. Вольнеры. Бясконцы дзень: раман (частка другая). — Варшава: Янушкевіч * [[Зміцер Дзядзенка]]. Гульні Цырцэі: раман. — Беласток: Kamunikat * [[Віктар Вячаслававіч Жыбуль|Віктар Жыбуль]]. Аранжавы: вершы. — Берлін: hochroth Minsk * [[Ігар Мікалаевіч Кулікоў|Ігар Кулікоў]]. Бяс край: верша. — Берлін: hochroth Minsk * [[Наталля Кучмель]]. Залатое: вершы. — Вільня: Пфляўмбаўм * [[Анхела Эспіноса Руіс]]. Астралябія божых таямніц: вершы. — Беласток: Kamunikat * [[Сяржук Сыс]]. DOM: вершы. — Лондан: Skaryna Press * [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]]. Дзікае паляваньне Караля Стаха. Вершы да оперы. — Кракаў. Gutenberg * [[Аляксандр Чарнуха]]. Гвалт: зборнік апавяданняў. — Варшава: Янушкевіч.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/ctau-vjadomy-sort-list-litpremii-hlinjany-vjalesa-za-2024-hod/|title=Cтаў вядомы шорт-ліст літпрэміі «Гліняны Вялеса» за 2024 год|website=Рацыя|date=2025-02-14|access-date=2025-02-14}}</ref> === 2025 === * [[Зміцер Вішнёў]] «Я – тое мяса, якое прыгатаваў Зміцер», раман (Skaryna Press, Лондан).<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/litpremija-hlinjany-vjales-pavedamila-imeny-naminantau-za-2025-hod/|title=Літпрэмія «Гліняны Вялес» паведаміла імёны намінантаў за 2025 год|last=Ales|website=Рацыя|date=2026-02-01|access-date=2026-07-13}}</ref> * [[Аляксандр Карнаўх]] «Халодныя землі», раман (Gutenberg Publisher, Кракаў).<ref name=":0" /> * [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|Сяргей Кавалёў]] «Камедыя Юдзіфі», п“есы (Камунікат, Беласток).<ref name=":0" /> * [[Ганна Кандрацюк]] «Проста з любові. Рэпарцёрскія партрэты памяці» (Цэнтр беларускай культуры ў Беластоку).<ref name=":0" /> * [[Ванда Марцінш душ Рэйш]] «Таямніцы высокага двара», двухмоўная беларуска-літоўская кніга вершаў (Slinktys, Вільня).<ref name=":0" /> * [[Уладзімір Сцяпан]] «Ваўка», кніга апавяданняў (Мяне няма, Варшава).<ref name=":0" /> * [[Сяргей Сыс]] «Пералёт трава», нясумная кніга беларускага выгнанца. (Логвінаў, Вільня).<ref name=":0" /> * [[Юлія Пятроўна Цімафеева|Юля Цімафеева]] «Рэжу гісторыю сабой. Ich zerschneide die Geschichte», двухмоўны беларуска-нямецкі зборнік, калажы і вершы (Edition Frölich, Берлін).<ref name=":0" /> * [[Макс Шчур]] «Чайны збор», выбраная постпаэзія (SayBeat, Варшава).<ref name=":0" /> == Цікавыя факты == * Удзел у конкурсе магчымы толькі пасля падачы кнігі арганізацыйнаму камітэту. * Лаўрэата прэміі вызначае журы з 12 нейтральных экспертаў. * З 1998 года ўручэнне прэміі адбываецца ў [[Полацкі музей беларускага кнігадрукавання|Полацкім музеі беларускага кнігадрукавання]]. * Стаць лаўрэатам прэміі можна толькі аднойчы<ref name="ARCH_viales"/>. * Па традыцыі пры атрыманні прэміі лаўрэат мусіць выступіць з інагурацыйнаю прамовай<ref>[http://litara.net/doc/vieles Гліняны Вялес] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080131220208/http://litara.net/doc/vieles |date=31 студзеня 2008 }}// «litar'''a'''net»</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.facebook.com/profile.php?id=61550733124227 Старонка ў Фейсбуку] * [http://litara.net/doc/vieles «Гліняны Вялес» на litara.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080131220208/http://litara.net/doc/vieles |date=31 студзеня 2008 }} * [https://web.archive.org/web/20080603114508/http://p-bukinist.at.tut.by/html/viales.html «Гліняны Вялес» на сайце «Полацкі букініст» (копія з архіву web.archive.org)] {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Беларускія літаратурныя прэміі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гліняны Вялес| ]] na6kvu8vj9ount7x6afj4lai1ib6eyd 0 45099 5165555 5059118 2026-07-13T19:39:47Z 5165555 wikitext text/x-wiki {{Палітык}} '''Анжаліка Борыс''' ({{lang-pl|Andżelika Borys}}; {{ВД-Прэамбула}}) — настаўніца і польская грамадская дзяячка ў [[Беларусь|Беларусі]]. Кіраўнік [[Саюз палякаў на Беларусі|Саюза палякаў на Беларусі]] (абрана ў 2005, 2009, 2016), які не прызнаецца ўрадам [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<!--(зарэгістраваны [[Саюз палякаў на Беларусі|СПБ]] у верасні 2009 узначаліў [[Станіслаў Сямашка]])-->. == Біяграфія == Нарадзілася 14 кастрычніка 1973 года ў вёсцы [[Грабяні (Гродзенскі раён)|Грабяні]] [[Гродзенскі раён|Гродзенскага раёна]]. Скончыла сярэднюю школу ў вёсцы [[Падліпкі (Гродзенскі раён)|Падліпкі]] на Гродзеншчыне, а потым — педагагічны тэхнікум у [[Замасць|Замосці]] (Польшча). Атрымала вышэйшую педагагічную адукацыю ў [[Беласток]]у. Пасля навучання вярнулася ў [[Беларусь]], каб выкладаць [[Польская мова|польскую мову]] ў польскай школе ў [[Гродна|Гродне]] і ў [[Адэльск]]у. У 1995 годзе стала членам [[Саюз палякаў на Беларусі|Саюзу палякаў на Беларусі (СПБ)]], а праз тры гады — кіраўніком яго адукацыйнага аддзела. На шостым з’ездзе СПБ у сакавіку 2005 года абрана кіраўніком Саюза, што выклікала незапакоенасць дзяржаўнай улады Рэспублікі Беларусь. Змяніла на гэтай пасадзе [[Тадэвуш Кручкоўскі|Тадэвуша Кручкоўскага]], які імкнуўся да супрацоўніцтва з уладамі. 12 мая 2005 года [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь]] скасавала вынікі выбараў. За сваю дзейнасць неаднаразова сутыкалася з беларускай праваахоўнай сістэмай. Пачынаючы з 2005 года шматразова выклікалася на допыты ў [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]], пракуратуру. Некалькі разоў атрымлівала штрафы ці арыштоўвалася. 9 чэрвеня 2008 года атрымала штраф у памеры 1,4 млн беларускіх рублёў (больш чым за 400 еўра) за арганізацыю 2 мая 2008 года ў Гродне канцэрту польскага гурта [[Lombard, гурт|Lombard]]. 15 сакавіка 2009 года другі раз была абрана кіраўніком незарэгістраванага [[Саюз палякаў на Беларусі|Саюза палякаў на Беларусі]]. У снежні 2016 года зноў узначаліла аб’яднанне<ref>{{cite web|title=Падзел у неафіцыйным Саюзе палякаў у Беларусі|url=https://novychas.online/hramadstva/padzel-u-neaficyjnym-sajuze-paljakau-u-belarusi|work=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2017-02-13|accessdate=2023-04-17}}</ref>. 23 сакавіка 2021 года была затрымана і асуджана на 15 сутак. 25 сакавіка 2021 года [[Генеральная пракуратура Беларусі]] паведаміла, што распачала крымінальную справу ў дачыненні да старшыні незарэгістраванага Саюза палякаў Анжалікі Борыс і іншых асоб па частцы 3 артыкула 130 КК Рэспублікі Беларусь (распальванне варожасці). Борыс і іншых абвінавачвалі ў правядзенні масавых мерапрыемстваў, падчас якіх нібыта ўшаноўваліся ўдзельнікі антысавецкіх бандфарміраванняў, а іх дзеянні нібыта пераследвалі мэты рэабілітацыі нацызму, апраўдання генацыду беларускага народа<ref>[https://t.me/prokuraturabelarus/777 t.me/prokuraturabelarus]</ref><ref>[https://nn.by/?c=ar&i=270393 nn.by]</ref>. Вызвалена з-пад варты ў сакавіку 2022 года, яе адвезлі ў вёску Грабяні, дзе загадалі заставацца пад хатнім арыштам у доме маці. Яшчэ цераз год паведамлена аб спыненні справы «ў сувязі з адсутнасцю складу злачынства»<ref>[https://t.me/belsat/97950 t.me/belsat]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://charter97.org/ru/news/2009/8/14/21049/ Charter97: «Милиция проверяет главу Союза поляков Анжелику Борис»] * [http://www.zpb.org.pl/index.php?id=zpbon Біяграфія на старонцы СПБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090228102908/http://www.zpb.org.pl/index.php?id=zpbon |date=28 лютага 2009 }} * [http://www.wprost.pl/ar/139812/POSTAC-TYGODNIA-Andzelika-Borys/ Біяграфія на старонцы часопіса «Wprost»] * [https://prisoners.spring96.org/be/person/anzhalika-borys Старонка Анжалікі Борыс на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»] {{Кіраўнікі Саюза палякаў на Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Борыс Анжаліка}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Беластоцкага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Саюз палякаў на Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] 3pfuaferionlpuj0iknlluqtdgoqww5 0 46843 5165736 4883327 2026-07-14T06:06:27Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ вікіфікацыя 5165736 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Псеўданімы = Rainis, Jānis Jasēns Plikšis, Pēterpilietis, Petrapilietis, Bezdarbis, Jasietis, Henricus Lettus | Месца нараджэння = }} '''Ян''' '''Ра́йніс''' ({{lang-lv|Rainis}}), сапраўднае імя '''Яніс Пліекшанс''', ({{lang-lv|Jānis Pliekšāns}}), [[11 верасня]] [[1865]], хутар Варславаны, цяпер [[Дунаўская воласць]], [[Екабпілскі край]], — [[12 верасня]] [[1929]], [[Юрмала]], [[Латвія]]) — латышскі [[паэт]], [[драматург]], грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся 11 верасня 1865 года ў сям’і арандатара маёнтка Крыш’янаса Пліешканса. Вучыўся ў [[Даўгаўпілс|Дзвінску]] ў нямецкай школе (цяпер Даўгаўпілская 6-я школа імя Райніса) . У 1884—1888 гадах вучыўся ў [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскім універсітэце]]. У 1889—1891 гадах працаваў у [[Вільнюс|Віленскім]] судзе. У 1891—1895 гадах працаваў рэдактарам дэмакратычнай газеты «[[Dienas Lapa]]» («Штодзённы лісток»). Першыя вершы апублікаваў у 1895 годзе. У чэрвені 1897 года за ўдзел у рэвалюцыйным руху быў арыштаваны, у [[Рыга|Рыжскай]] губернскай турме скончыў пераклад на латышскую мову «[[Фаўст (трагедыя)|Фаўста]]». У снежні 1897 года сасланы ў [[Пскоў]], у 1899 годзе — у горад [[Слабадской]] [[Вяцкая губерня|Вяцкай губерні]]. Вярнуўся ў 1903 годзе, у 1905 годзе нелегальна эміграваў у [[Швейцарыя|Швейцарыю]]. З 1920 года ў [[Латвія|Латвіі]]. У 1920 годзе Райніс ад [[Латвійская сацыял-дэмакратычная рабочая партыя|Латвійскай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі]] быў абраны ў Канстытуцыйны сход Латвійскай Рэспублікі. Быў адным з аўтараў латвійскай канстытуцыі<ref>[http://www2.la.lv/lat/latvijas_avize/jaunakaja_numura/sodien/?doc=26243 «Izstrīdētā» Latvijas Satversme — Latvijas Avīze]{{Недаступная спасылка}}{{ref-lv}}</ref>. З 1921 года дырэктар Нацыянальнага тэатра ў Рызе. У 1921 годзе пры ягонай падтрымцы створаны Беларускі аддзел пры Міністэрстве асветы Латвіі<ref name="энцык"/>. Абараняў у сейме інтарэсы [[Беларусы Латвіі|беларусаў Латвіі]]<ref name="энцык">{{Крыніцы/БелЭн|13}} С.271</ref>. Садзейнічаў адкрыццю беларускіх гімназій у [[Даўгаўпілс|Дзвінску]] і [[Лудза|Люцыне]]<ref name="энцык"/>. 28 лютага 1925 года першым з латышскіх дзеячаў культуры быў узнагароджаны найвышэйшай узнагародай краіны — [[Ордэн Трох Зорак|Ордэнам Трох зорак]] I ступені. Ведаў [[Беларуская мова|беларускую мову]] і беларускія народныя песні<ref name="энцык" />. У лістападзе 1926 года ўдзельнічаў у рабоце міжнароднай [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі]], якая праходзіла ў [[Мінск|Менску]]<ref>{{cite web | author = Марат Гаравы|date = 16 лістапада 2013| url = http://novychas.info/kultura/adkrylasia_vystava_jan_rajnis/| title = Адкрылася выстава «Ян Райніс і беларуская культура»| publisher = [[Новы час, газета|Новы час]]}}</ref>. У 1926—1928 гадах міністр асветы. Арганізатар (1929) і першы старшыня Таварыства культурнай сувязі з народамі [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. Быў жанаты з латвійскай паэткай [[Аспазія (паэтэса)|Аспазіяй]]. Памёр 12 верасня 1929 года ў [[Юрмала|Юрмале]], пахаваны ў [[Рыга|Рызе]]. == Творчасць == Друкаваўся з 1887 года. Бунтарскі настрой, вера ў перамогу дабра і прыгажосці ў ягоных п’есах «Паўідэаліст» (1904), «Агонь і ноч» (1905), «Залаты конь» (1910), «Ветрык, вей» (1913), трагедыі «Ілля Мурамец» (1922). Аўтар зборнікаў вершаў «Далёкія водгукі ў сінім вечары» (1903), «Пасеў буры» (1905), «Новая сіла» (1907), «Тыя, што не забываюць» (1911), «Канец і пачатак» (1912), філасофскай паэмы «Ave sol!» (1910). У творчасці Яна Райніса арганічна спалучаюцца вобразная метафарычная форма з глыбокай філасофскай сімволікай, рэалізм з тонкім лірызмам, фальклорныя матывы<ref name="энцык"/>. На беларускую мову творы Райніса перакладалі [[Эдзі Агняцвет]], [[Мікалай Мікалаевіч Арочка|Мікалай Арочка]], [[Алесь Астапенка]], [[Рыгор Іванавіч Барадулін|Рыгор Барадулін]], [[Пятрусь Броўка]], [[Артур Вольскі]], [[Сцяпан Захаравіч Гаўрусёў|Сцяпан Гаўрусёў]], [[Ніл Гілевіч]], [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]], [[Сяргей Сцяпанавіч Дзяргай|Сяргей Дзяргай]], [[Язэп Дыла]], [[Кастусь Кірэенка]], П. Масальскі ([[Пятро Сакол]]), [[Пімен Панчанка]], [[Васіль Сяргеевіч Сёмуха|Васіль Сёмуха]]. == Райніс і беларусы == [[File:Беларускія пісьменнікі на сустрэчы з Я. Райнісам. 1926 г.jpg|thumb|300пкс|Беларускія пісьменнікі на сустрэчы з Янам Райнісам [[19 лістапада]] [[1926]] г. Сядзяць (злева направа): [[З. Бядуля]], Я. Райніс, [[Я. Купала]], [[К. Крапіва]]. Стаяць: [[Я. Пушча]], [[А. Бабарэка]], [[У. Дубоўка]], [[П. Глебка]], [[К. Чорны]]. З фондаў [[БДАМЛМ]].]] Ян Райіс быў актыўным прапагандыстам беларускай нацыянальнай культуры ў [[Інтэрбелум|міжваеннай]] Латвіі, быў абаронцам і прадстаўніком латвійскіх беларусаў у [[Сейм Латвіі|Сейме Латвіі]]. Ён дамогся ў свой час для беларускай меншыні культурна-нацыянальнай аўтаноміі. З выступлення Райніса ў Сейме Латвіі ў 1922 г.: {{Пачатак цытаты}} ''Пытанне паставілі так: хто ж у сапраўднасці прыдумаў беларусаў? Гэтых беларусаў, як быццам, выдумаў я. Выдумаць іх я не мог, бо само існаванне такога народа — гэта факт. Але што я іх абараняю, дык я не хачу і не магу гэта адмаўляць... З беларускім пытаннем у нас справа выглядае так, што беларусы ў Латвіі без абароны... Я ж абараняю ўсіх тых, у каго другога абаронцы няма...''<ref>Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Верхнядзвінскага раёна: у 2 кн. Кн. 2/ рэдкал.: У.С. Богаў, А.Ф. Бубала [і інш.]. Мн., 2000. С. 259.</ref> {{Канец цытаты}} Яніс Райніс цікавіўся традыцыйнай беларускай культурай і фальклорам, часта бываў у беларускіх вёсках [[Латгалія|Латгаліі]], часта наведваў [[Беларускае Паазер’е|Паўночную Беларусь]], у прыватнасці сучасны [[Верхнядзвінскі раён]] і інш. Райніс ведаў пра беларусаў з дзяцінства. У дзяцінстве ён хадзіў на рум слухаць дудароў-плытагонаў з Беларусі, што сплаўлялі лес па Дзвіне. У [[Віцебск|Віцебску]] на Старасямёнаўскіх могілках пахавана маці паэта Дартэ Пліекшанс, ёй усталяваны памятны знак. Неаднаразова Райніс наведваў Беларусь. Яму свае вершы прысвяцілі [[Рыгор Іванавіч Барадулін|Рыгор Барадулін]], [[Пятрусь Броўка]], [[Васіль Вітка]], [[Віталь Вольскі]], [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]], [[Васіль Васілевіч Зуёнак|Васіль Зуёнак]], [[Пятро Прыходзька]], [[Аляксей Васілевіч Пысін|Аляксей Пысін]], [[Юрась Свірка]], [[Максім Танк]], [[Станіслаў Пятровіч Шушкевіч|Станіслаў Шушкевіч]], экслібрысы [[Яўген Мікалаевіч Ціхановіч|Яўген Ціхановіч]]. == Бібліяграфія == *1897 — [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|Ё. Гётэ]]. [[Фаўст (трагедыя)|Фаўст]] (пераклад на латышскую мову) *1903 — Tālas noskaņas zilā vakarā *1905 — Vētras sēja *1907 — Uguns un nakts *1909 — Zelta zirgs *1909 — Klusā grāmata *1910 — Ave sol! *1911 — Tie, kas neaizmirst *1911 — Indulis un Ārija *1912 — Gals un sākums *1912 — G.E. Lesings "Natans Gudrais" *1913 — Pūt, vējiņi! *1916 — Daugava. Sērdieņu dziesma *1917 — Krauklītis *1919 — Jāzeps un viņa brāļi *1919 — Spēlēju, dancoju *1922 — Iļja Muromietis *1927 — Mīla stiprāka par nāvi === Беларускія пераклады === * Гірт з Воўчага логу. — Мн., 1930. * Выбранае / Склаў А.Вольскі. — Мн.: Дзяржвыд БССР.Рэд.мастац.літ., 1956. * Ветрык, вей!: народная песня ў 5 актах / Ян Райніс. — Мн.: Беларусь, 1965. — 174, [1] с. * Агонь і ноч / Пер.з латыш. мовы [[Васіль Сёмуха|В. Сёмухі]]: Даўняя песня ў новым гучанні. — Мн.: Юнацтва, 1988. * Выбранае: З латыш. / Уклад.,прадм.і камент. [[Мірдза Абала|М. Абалы]]. — Мн.: Маст.літ., 1993. — 463 с. — (Скарбы сусвет.літ.). === Зборы твораў === * Dzīve un darbi, sej. 1—11, Riga, 1925—31; * Kopoti raksti, sej. 1—14, Riga, 1947—51; * Kopoti raksti, sej. 1—30, Riga, 1977—90; == Памяць == У [[Мінск|Мінску]] і [[Ерэван|Ерэване]] яго імем названа вуліца. На планеце [[Меркурый]] адзін з кратараў. [[Дом Райніса і Аспазіі]]. {{зноскі}} == Літаратура пра Яніса Райніса == * Александровіч С. Гісторыя і сучаснасць. Мн., 1968; * Кулеша Т. Сустрэчы з Янам Райнісам // Беларускае мастацтва. Мн., 1962. Вып. 3.; * Дауге П., Ян Райнис. Певец борьбы, солнца и любви. М., 1920; * Краулинь К., Ян Райнис, М., 1957: * Сокол Э., Жизнь и творчество Яна Райниса, Рига, 1957; * Kraulinš К., Raiņa dzīve un darbība, Riga, 1953; * Sokols E., Rainis, Riga, 1962; * Hausmanis V., Tautas dzejnieks Rainis, Riga, 1968; * Hausmanis V., Raiņa daiļrades process, Riga, 1971; * Hausmanis V., Raiņa dramaturģija, Riga, 1973. == Спасылкі == {{Commons}} * [http://knihi.com/Jan_Rajnis/ Творы Яна Райніса на сайце «Беларуская палічка»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Райніс}} [[Катэгорыя:Драматургі Латвіі]] [[Катэгорыя:Латышскамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Латвіі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з нямецкай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на латышскую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Латвіі]] g1xsf9srzf9ew72dqc3mg2nyygxbmp4 0 54362 5165658 5088923 2026-07-13T22:57:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165658 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Плошча=63|Вышыня цэнтра НП=187|Першае згадванне=1283|Дата заснавання=1283|клімат=умерана-кантынентальны|Насельніцтва=243 873|год перапісу=2022|Шчыльнасць=3871|канфесійны склад=праваслаўныя, каталікі, пратэстанты, іудзеi|этнахаронім=равенчанін, равенчанка, равенчане|Тэлефонны код=+380 362|Паштовыя індэксы=33000, 33499|КААТУУ=5610100000|Сайт=http://www.city-adm.rv.ua/|нацыянальны склад=украінцы, беларусы, палякі, габрэі, рускія|глава=Аляксандр Вітальевіч Трацяк|від главы=Гарадскі галава|Статус з=1283}} '''Роўна''', або '''Рыўнэ'''<ref>{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Рівне}}) — [[горад]] у заходняй частцы [[Украіна|Украіны]], на рацэ [[Усця]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Ровенская вобласць|Ровенскай вобласці]] і [[Ровенскі раён|Ровенскага раёна]]. Плошча 58,24 км². Насельніцтва — 264 тыс. чал. ([[2024]]). Знаходзіцца за 307 км на захад ад [[Кіеў|Кіева]]. Чыгуначны вузел. Праз горад праходзяць аўтамабільныя дарогі [[Кіеў]] — [[Жытомір]] — Роўна — [[Дубна (Украіна)|Дубна]] — [[Львоў]] — [[Чоп]] ({{Таблічка-ua|М|06}}, частка {{Таблічка-eu|40}}), Роўна — [[Луцк]] — [[Усцілуг]] ({{Таблічка-ua|М|08}}) і [[Стараканстантынаў]] — [[Астрог (горад)|Астрог]] — [[Здалбунаў]] — Роўна — [[Сарны]] — [[Жыткавічы]] ([[Беларусь]]) ({{Таблічка-ua|М|21}}). == Гісторыя == * {{Перапісаць раздзел}} * [[1283]]: першы пісьмовы ўспамін пра Роўна як паселішча [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскага княства]] ў хроніцы «Rocznik kapituły krakowskiej». * [[1340]]: у складзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. * [[1481]]: уладальніца паселішча Марыя Нясвіцкая збудавала ў ім драўляны замак. * [[1492]]: атрымала [[Магдэбургскае права]]. * [[1548]]: княгіня Кастэлецкая заснавала ў Роўне касцёл. * [[1566|1565/66]]: у [[Валынскае ваяводства|Валынскім ваяводстве]]. * [[1569]]: згодна з умовамі [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] перайшло да [[Карона Польскага каралеўства|Каралеўства Польскага]]. * [[1575]]: у Роўне было 543 будынкі, а ў [[1629]] — 505 будынкаў і 10 вуліц (Замкавая, Школьная, Дубнаўская, Літоўская і інш.). * [[1637]]: заснаванне ў Роўне шпіталя паводле фундацыі Томаша Замойскага. * [[1680]]: загон украінскіх казакаў спустошыў горад. * [[1728]]: пачатак будаўніцтва мураванага палаца Любамірскіх. * [[1750]]: у Роўне было 683 будынкаў. * [[1775]]: будаўніцтва мураванага касцёла. * [[1793]]: у выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], цэнтр павета. * [[1873]]: праз горад прайшла чыгунка [[Брэст]] — [[Кіеў]]. * [[1919]]: часовая сталіца [[УНР]]. * [[1921]]: згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] увайшло ў склад міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. * [[1939]]: у складзе [[УССР|Украінскай ССР]], цэнтр вобласці. * [[28 чэрвеня]] [[1941]] — [[2 лютага]] [[1944]]: знаходзілася пад нямецкай акупацыяй, цэнтр Райхскамісарыята «Украіна». == Насельніцтва == * [[1863]] — 6402 чал. * [[1885]] — 7357 чал. (3576 мужчын і 3781 жанчына), з іх паводле стану: 957 шляхты, 22 духоўныя асобы, 31 ганаровы грамадзянін, 125 купцоў, 5105 мяшчан, 658 сялян, 17 чэхаў-каланістаў, 99 іўдзеў-сялян, 698 жаўнераў і іх сем’яў, 165 іншаземцаў; паводле веры: 1763 праваслаўныя, 664 рымска-каталікі, 58 евангелістаў, 17 чэшскіх гусітаў, 4850 іўдзеяў, 5 магаметан.<ref>Równe // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|9}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/818 818]</ref> * [[1897]] — 25 тыс. чал. * [[1921]] — 30 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/sie/14857/РОВНО Ровно] // {{Крыніцы/Савецкая гістарычная энцыклапедыя}}</ref> * [[1939]] — 43 тыс. чал. * [[1959]] — 56 тыс. чал. * [[1970]] — 116 тыс. чал. * [[1975]] — 155 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/127802/Ровно Ровно] // {{Крыніцы/Вялікая Савецкая Энцыклапедыя (3 выданне)}}</ref> * [[1991]] — 239 тыс. чал.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/256434 Ровно] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> === Мова === {| width="40%" align="center" border="0" cellspacing="2" cellpadding="5" style="border:1px solid #AAAAAA;" |-bgcolor="#AAAAFF" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Насельніцтва па роднай мове <small>(2023)</small><ref>{{Cite web |url=https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/municipal_survey_may_2023_ua_-_final.pdf |title=Архіўная копія |access-date=21 сакавіка 2024 |archive-date=19 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719164824/https://ratinggroup.ua/files/ratinggroup/reg_files/municipal_survey_may_2023_ua_-_final.pdf |url-status=dead }}</ref> |-bgcolor="#eeeeff" ! украінская&nbsp;мова !! руская !! iншыя |- bgcolor="#f7f9ff" | align=center|96 % | align=center|3 % | align=center|1 % |} == Фізіка-геаграфічная характарыстыка == Роўна мае ўмерана кантынентальны клімат з халоднай, снежнай зімой і цёплым летам. Снежнае покрыва звычайна трымаецца з лістапада па сакавік. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае 598 мм (24 цалі), чэрвень і ліпень з’яўляюцца самымі вільготнымі месяцамі, а студзень і люты — самымі засушлівымі<ref>{{Cite web|url=https://www.climate.top/ukraine/rovno/|title=Rovno Climate Rovno Temperatures Rovno, Ukraine Weather Averages|website=www.climate.top|access-date=2024-03-21}}</ref>. == Эканоміка == У Роўна працуюць ПАО «Рівнеазот»<ref>{{Cite web|url=https://www.azot.rv.ua/|title=Головна — ПрАТ РІВНЕАЗОТ OSTCHEM|website=www.azot.rv.ua|access-date=2024-03-21|archive-date=3 верасня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903033406/http://azot.rv.ua/|url-status=dead}}</ref>, завод высакавольтнай апаратуры; прадпрыемствы лёгкай прамысловасці — фабрыкі швейная і нятканых матэрыялаў; прадпрыемствы будаўнічага комплексу — камбінаты домабудаўнічы і буйнапанэльнага домабудавання, ВА «Рівнозалізобетон», завод сухіх будаўнічых сумесяў «Адiнол»<ref>{{Cite web|lang=ru-UA|url=https://www.addinol.ua/|title=Мастильні матеріали для промисловості та автомобільного сектору|website=ADDINOL|access-date=2024-03-21}}</ref>; дрэваапрацоўчай прамысловасці — ВА «Рівнодерев»; таксама працуе піваварны завод «Рівень'''»'''<ref>{{Cite web|url=https://riven.at.ua/|title=РІВЕНЬ - Найкраще пиво у нас! - Головна|website=riven.at.ua|access-date=2024-03-21}}</ref>, фабрыка па апрацоўцы бурштыну і вырабе ювелірных вырабаў «[[Укрбурштин]]» (на тэрыторыі Ровенскай вобласці ёсць радовішчы і здабыча [[бурштын]]у). == Транспарт == [[Файл:Railway Station-Rivne.JPG|міні|Чыгуначны вакзал у Роўна]] Аўтобусную сувязь забяспечваюць цэнтральны аўтавакзал горада і аўтастанцыя «Чайка» (у асноўным ажыццяўляюцца рэйсы ў [[Сарны|Сарненскім]] кірунку). У горадзе знаходзіцца пасажырская і грузавая чыгуначная станцыя Роўна, падпарадкаваная Ровенскай дырэкцыі Львоўскай чыгункі. Станцыя Роўна размешчана на лініі Здалбунаў-Ковель. На станцыі спыняюцца ўсе цягнікі і прыгарадныя цягнікі, якія праходзяць праз яе. Да станцыі курсуюць таксама рэгіянальныя электрацягнікі з [[Кіеў|Кіева]] і [[Львоў|Львова]] і рэгіянальны цягнік лакаматыўнай цягі [[Ковель]] — [[Цярнопаль]] (праз Луцк, Здалбунаў — Краснае)<ref>{{Cite web|url=https://railway.lviv.ua/schedule/suburban/|title=Львівська залізниця :: Розклад руху приміських поїздів|website=web.archive.org|date=2022-01-18|access-date=2024-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182600/https://railway.lviv.ua/schedule/suburban/|archive-date=18 студзеня 2022}}</ref>. Гарадскі аэрапорт размешчаны за 8 км ад цэнтра Роўна, практычна ў межах горада. Каля аэрапорта праходзяць аўтамабільныя магістралі, што дазваляе за хвіліны дабрацца да чыгуначнага вакзала, аўтавакзала і цэнтра горада. == Адукацыя і навука == [[Файл:Національний університет водного господарства та природокористування (навчальний корпус № 4).JPG|міні|[[Нацыянальны ўніверсітэт воднай гаспадаркі і прыродакарыстання]]]] [[Файл:Рівненський державний гуманітарний університет.jpg|міні|[[Ровенскі дзяржаўны гуманітарны ўніверсітэт]]]] Вышэйшыя навучальныя ўстановы: * [[Нацыянальны ўніверсітэт воднай гаспадаркі і прыродакарыстання]] * [[Ровенскі дзяржаўны гуманітарны ўніверсітэт]] * [[Міжнародны эканоміка-гуманітарны ўніверсітэт імя акадэміка Сцяпана Дзем’янчука]] * Ровенская медыцынская акадэмія * Ровенскі інстытут Адкрытага міжнароднага ўніверсітэта развіцця чалавека «Украіна» * Ровенскі інстытут славяназнаўства Кіеўскага славістычнага ўніверсітэта * Ровенскі інстытут Кіеўскага ўніверсітэта права Навучальныя ўстановы прафесійна-тэхнічнай адукацыі: * Вышэйшае прафесійнае вучылішча № 1 * Ровенскі дзяржаўны аграрны каледж * Ровенскі эканоміка-гуманітарны і інжынерны каледж * Ровенскі кааператыўны эканоміка-прававы каледж * Ровенскі каледж эканомікі і бізнесу * Ровенскі аўтатранспартны каледж Нацыянальнага ўніверсітэта воднай гаспадаркі і прыродакарыстання * Ровенскі каледж тэхналогій і дызайну * Тэхнічны каледж Нацыянальнага ўніверсітэта воднай гаспадаркі і прыродакарыстання == Культура == [[Файл:Рівненський драмтеатр.jpg|міні|Ровенскі абласны акадэмічны ўкраінскі музычна-драматычны тэатр]] Вядомыя сваімі творчымі поспехамі [[Ровенскі абласны музычна-драматычны тэатр]]<ref>{{Cite web|url=http://dramteatr.com.ua/|title=Головна {{!}} Рівненський академічний український музично-драматичний театр|website=dramteatr.com.ua|access-date=2024-03-21}}</ref>, Ровенская філармонія. У горадзе працуе таксама лялечны тэатр, заапарк, краязнаўчы музей, два кінатэатры: кінатэатр «Україна» (раней — «Жовтень») і 3D-кінатэатр «Эра». У былым касцёле Святога Антонія знаходзіцца Дом арганнай музыкі. Цэнтрам культурнага развіцця моладзі горада з’яўляецца Палац дзяцей і моладзі, дзе дзейнічаюць мноства гурткоў і секцый, якія ахопліваюць розныя тэматыкі ад танцаў да асноў інжынерыі. Ровенская пісьменніцкая арганізацыя налічвала звыш 30 чалавек празаікаў і паэтаў; у розныя гады ўзначальвалі яе [[Аляксандр Багачук]], [[Яўген Шморгун]], [[Сцяпан Бабін]], [[Лідзія Рыбенка]] і інш. == Спорт == [[Файл:Стадіон «Авангард» у Рівному.jpg|міні|Стадыён «Авангард» у Роўна]] Самыя папулярныя камандныя віды спорту ў гараджан — [[спідвей]] (СК «Рівненський Спідвей») і [[футбол]] (ФК «Верас»). ФК «Верас»<ref>{{Cite web|url=https://nkveres.com/|title=НК Верес|website=nkveres.com|access-date=2024-03-21}}</ref> заснаваны ў 1957 годзе. Выступае ва ўкраінскай Прэм’ер-лізе. Хатняй арэнай клуба з’яўляецца стадыён «Авангард». На дадзены момант ёмістасць складае на 4 500 чалавек. Пасля завяршэння рэканструкцыі ўмяшчальнасць стадыёна складзе 13 466 тысяч гледачоў<ref>{{Cite web|url=http://erve.ua/focus/comments/vidomo-yakim-bude-holovniy-stadion-rivnoho-eksklyuzyv.html|title=Відомо, яким буде головний стадіон Рівного (ЕКСКЛЮЗИВ) {{!}} «Ервеюей»|website=web.archive.org|date=2017-04-05|access-date=2024-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170405173132/http://erve.ua/focus/comments/vidomo-yakim-bude-holovniy-stadion-rivnoho-eksklyuzyv.html|archive-date=5 красавіка 2017|url-status=dead}}</ref>. СК «Рівненський Спідвей» быў заснаваны ў 1959 годзе<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://www.youtube.com/watch?v=uzdvcAxgiec|title=Відеофільм "Рівненському Спідвею 60!" (1959-2019) - "Rivne Speedway 60 years!" (1959-2019) HD|access-date=2024-03-21}}</ref>. Стадыён для правядзення спаборніцтваў называецца — «Ровенскі стадыён тэхнічных відаў спорту (мотатрэк)». Тут праводзіліся важныя спаборніцтвы па спідвеі, уключаючы адборачны раўнд чэмпіянату свету па спідвеі ў 1962 годзе і ў 1991 годзе. Акрамя спартыўных спаборніцтваў на Ровенскім мотатрэку праводзяцца розныя канцэрты, выступленні і іншыя культурныя мерапрыемствы. == Славутасці == * Гістарычная забудова горада канца XIX — пачатку XX стагоддзі * Касцёл Св. Антонія (1868, цяпер зала арганнай музыкі) * Сабор Уваскрэсення Гасподняга (1895) * Царква Успення Прасвятой Багародзіцы (1756) == Галерэя == <center><gallery widths="150" heights="150"> Файл:Church of the Assumption-Rivne2.jpg|Царква Успення Прасвятой Багародзіцы Файл:Rivne3.JPG|Грэка-каталіцкая царква Файл:Railway Station-Rivne.JPG|Чыгуначны вакзал Файл:Rivne8.JPG|Сабор Уваскрасення Гасподняга Файл:Maidan Rivne.JPG|Кінапалац «Украіна» Файл:Rivne Soborna.JPG|Вуліца Саборная Файл:Rivne2.JPG|Будынак раённага савета </gallery></center> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Роўна}} * [[Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў|Яраслаў Еўдакімаў]] (нар. 22.11.1946) — спявак, Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі, Народны артыст Беларусі<ref>[http://www.oblgazeta.ru/culture/13950/ Артист Ярослав Евдокимов рассказал «ОГ» о своих корнях] Областная газета, 12 ноября 2013</ref>. * [[Юрый Вітальевіч Луцэнка|Юрый Луцэнка]] (нар. 1964) — украінскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. * [[Ганна Валентыновіч]] ([[1929]]—[[2010]]) — польская грамадская дзеячка, актывістка і заснавальніца прафсаюза «Салідарнасць». * [[Леанід Краўчук]] ([[1934]]—[[2022]]) — першы прэзідэнт Украіны<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://bigenc.ru/c/kravchuk-leonid-makarovich-ed58d3|title=Кравчук Леонид Макарович|website=Большая российская энциклопедия|date=2023-01-27|access-date=2024-03-22}}</ref>. * [[Улас Самчук]] ([[1905]]—[[1987]]) — класік украінскай літаратуры. * [[Пётр Чуйкевіч]] ([[1818]]—[[1874]]) — украінскі педагог, этнограф. * [[Ала Мікалаеўна Бодак]] (нар. 1967) — беларускі палітык. * [[Мікалай Сцяпанавіч Ефімішын]] (1914—?) — урач-хірург. Доктар медыцынскіх навук (1968). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.city-adm.rv.ua/ Афіцыйная старонка гарадскога савета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071101063820/http://www.city-adm.rv.ua/ |date=1 лістапада 2007 }}{{ref-uk}} * [http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_no_uk.asp?#m5 Розподіл населення за національністю та рідною мовою] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131006161414/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_no_uk.asp#m5 |date=6 кастрычніка 2013 }} {{ref-uk}} * [https://rv.locator.ua/?l=ru Гарадскі даведнік і анлайн карта Роўна] {{Населеныя пункты Ровенскага раёна}} {{Ровенская вобласць}} {{Абласныя цэнтры Украіны}} [[Катэгорыя:Гарады Ровенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Роўна| ]] eqojiun8xnvzo555qdghyy7x6d0iox2 0 55304 5165402 4739522 2026-07-13T13:27:01Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Аўрыл Лавін]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165402 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Поўнае_імя = Аўрыл Рамона Лавін | Гады = 2002 — цяпер. час | Супрацоўніцтва = Эван Тобенфельд, [[Дэрык Уіблі]] | Лэйблы = [[Arista Records|Arista]] (2002—2005)<br />[[RCA]] (2007—2011) <br />[[Epic Records]] (2011—цяпер. час) }} '''Аўры́л Рамона Лаві́н''' ({{lang-en|Avril Ramona Lavigne}}, {{ВД-Прэамбула}}) — [[Канада|канадская]] спявачка і актрыса. Яе сям’я франка-канадскага паходжання; па-французску яе імя вымаўляецца як ''Аўры́ль Лаві́нь'' (ад {{lang-fr|avril}} — красавік і {{lang-fr|la vigne}} — вінаграднік), па-англійску — ''А́ўрыл Лавы́н''. Муж — {{Не перакладзена 5|Чэд Кругер|Чэд Кругер|en|Chad Kroeger}}, былы муж — [[Дэрык Уіблі]]. ==Дыскаграфія== {{Асноўны артыкул|Дыскаграфія Аўрыл Лавін}} * «[[Let Go]]» ([[2002]]) * «Under My Skin» ([[2004]]) * «The Best Damn Thing» ([[2007]]) * «Goodbye Lullaby» ([[2011]]) * «Avril Lavigne» ([[2013]]) * «Head Above Water» ([[2019]]) * «Love Sux» ([[2022]]) {{зноскі}} == Спасылкі == {{commonscat|Avril Lavigne|Аўрыл Лавін}} * {{Афіцыйны сайт}} * {{Imdb name|1245099|Аўрыл Лавін}} * {{youTube user|avrillavigne|Аўрыл Лавін}} * {{Discogs artist|Avril Lavigne|Аўрыл Лавін}} * {{Twitter|AvrilLavigne|Аўрыл Лавін}} * {{Facebook|avrillavigne|Аўрыл Лавін}} {{продкі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Канады]] [[Катэгорыя:Рок-музыканты Канады]] [[Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100]] [[Катэгорыя:Жаночы вакал у рок-музыцы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ivor Novello Awards]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Джуна»]] [[Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards]] [[Катэгорыя:Выканаўцы RCA Records]] [[Катэгорыя:Аўрыл Лавін]] do361cfd8vi9yyod83sc5gg3ujvkb5m 0 57996 5165830 5134347 2026-07-14T09:55:50Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5165830 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = Архар | regnum = Жывёлы | image file = Karkaraly National Park 11.jpg | image descr = Архары ў [[Казахстан]]е | parent = Ovis | rang = Від | latin = Ovis ammon | author = ([[Карл Ліней|Linnaeus]], 1758) | syn = ''Capra ammon'' Linnaeus, 1758 | typus = | children = | range map = | range legend = | iucnstatus = NT | wikispecies = Ovis ammon }} '''Арха́р''', або '''го́рны бара́н''', '''аргалі́''', таксама '''арка́р''', '''качка́р''' (''Ovis ammon'') — від [[Парнакапытныя|парнакапытных]] [[Млекакормячыя|сысуноў]] з сямейства [[Пустарогія|пустарогіх]], адзін з найбуйнейшых дзікіх прадстаўнікоў роду [[Бараны|бараноў]] (''Ovis'').<ref name="belen-arhar">Архар // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск : БелЭн, 1996. — Т. 1 : А — Аршын. — С. 288.</ref> Пашыраны ў горных і высакагорных раёнах [[Цэнтральная Азія|Цэнтральнай Азіі]] і сумежных тэрыторый: ад [[Алтайскія горы|Алтая]], [[Памір]]а, [[Цянь-Шань|Цянь-Шаня]] і [[Манголія|Манголіі]] да [[Тыбет]]а, [[Гімалаі|Гімалаяў]] і паўночнага захаду [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]]. Мае статус [[Віды, блізкія да ўразлівага становішча|віду, блізкага да ўразлівага становішча]] (NT).<ref name="iucn">Reading R., Michel S., Amgalanbaatar S. [https://www.iucnredlist.org/species/15733/22146397 Ovis ammon] // The IUCN Red List of Threatened Species. — 2020. — DOI: 10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T15733A22146397.en. Праверана 14 ліпеня 2026.</ref> == Назва == Назва ''архар'' выводзіцца з цюркскіх моў, а ''аргалі'' — з мангольскай; абедзве формы ёсць назвай адной жывёлы.<ref name="bulyka-archar">[https://verbum.by/sis1999/%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D1%80 Архар] // Булыка А. М. Слоўнік іншамоўных слоў. Verbum.by. Праверана 14 ліпеня 2026.</ref> == Апісанне == [[Файл:The skull and horns of an adult male Argali (Ovis ammon) 01.JPG|міні|злева|Чэрап і рогі дарослага самца архара]] Архар — буйная, моцна складзеная жывёла з адносна доўгімі нагамі, прыстасаванымі да руху па адкрытых [[Горны рэльеф|горных]] схілах. Даўжыня цела складае 1,1—2 метраў, вышыня ў карку — 0,65—1,25 м, маса — ад 25 да 328 кг, з максімальна зафіксаванай масай 356 кг.<ref name="fedosenko">Fedosenko A. K., Blank D. A. ''Ovis ammon'' // Mammalian Species. — 2005. — № 773. — P. 1—15. — DOI: 10.1644/773.</ref><ref name="belen-arhar" /> Самцы звычайна значна буйнейшыя за самак. Найбольш прыкметная рыса архара — вялікія, спіральна закручаныя [[Рог (анатомія)|рогі]]. Яны ёсць у абодвух полаў, але ў самцоў значна даўжэйшыя і масіўнейшыя: да 1,9 м па вітку і важаць да 30 кг.<ref name="belen-arhar" /> У самак рогі карацейшыя і танчэйшыя. Афарбоўка звычайна бураватая або шаравата-бурая зверху і святлейшая знізу; на крупе добра заўважная светлая пляма. У самцоў часта выдзяляецца больш светлая шыя. Летняя поўсць карацейшая і цямнейшая, зімовая — даўжэйшая і святлейшая.<ref name="adw">Tonda J. [https://animaldiversity.org/accounts/Ovis_ammon/ Ovis ammon (argali)] // Animal Diversity Web. University of Michigan Museum of Zoology. — 2002. Праверана 14 ліпеня 2026.</ref> [[Файл:A herd of Argali (Ovis ammon) 02.JPG|міні|Статак архараў у пустэльні [[Гобі]], Манголія]] == Лад жыцця == Архары — статкавыя жывёлы. Звычайна трымаюцца групамі ад некалькіх асобін да некалькіх дзясяткаў. Па-за перыядам размнажэння самцы часта ўтвараюць асобныя групы, а самкі трымаюцца разам з маладняком. Ад драпежнікаў у асноўным уцякаюць, і рэдка ўжываюць свае рогі для абароны. Корміцца архар пераважна травяністай расліннасцю: [[Злакі|злакамі]], [[Асокавыя|асокамі]], разнатраўем, лістамі і насеннем.<ref name="belen-arhar" /> З'яўляецца здабычай для [[воўк|воўкаў]] і [[снежны барс|снежных барсаў]].<ref name="adw" /> == Размнажэнне == [[Гон (біялогія)|Гон]] адбываецца восенню і ў пачатку зімы. У гэты час самцы змагаюцца за доступ да самак, сутыкаючыся рагамі; такія сутычкі служаць для вызначэння, хто дамінуе ў групе. Цяжарнасць доўжыцца каля 150—180 дзён. Звычайна самка нараджае адно, радзей двух ягнят, звычайна ўвесну.<ref name="belen-arhar" /> Перад родамі самка часова аддзяляецца ад статка. Маладыя хутка становяцца на ногі, але першыя месяцы залежаць ад маці; адлучэнне ад малака адбываецца прыблізна ва ўзросце 4—5 месяцаў.<ref name="adw" /> == Сувязі з чалавекам і ахова == На архараў здаўна палявалі дзеля мяса, скуры і рагоў.<ref name="belen-arhar" /> У жывёлагадоўлі архараў скрыжоўваюць са свойскімі пародамі [[Авечка|авечак]]; на гэтай аснове былі выведзены танкарунныя формы, у тым ліку горны мерынос і архарамерынос.<ref name="belen-arhar" /> У сучасных умовах галоўныя пагрозы для віду — [[Браканьерства|браканьерства]], канкурэнцыя са свойскай жывёлай за пашы, перадача хвароб ад свойскай жывёлы, фрагментацыя арэала пражывання.<ref name="cms">[https://www.cms.int/species/ovis-ammon Ovis ammon] // Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals. UNEP/CMS Secretariat. Праверана 14 ліпеня 2026.</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * Архар // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 1: А — Аршын. — С. 288. * Бараны // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 2: Аршыца — Беларусцы. — С. 300. * Fedosenko A. K., Blank D. A. ''Ovis ammon'' // Mammalian Species. — 2005. — № 773. — P. 1—15. — DOI: 10.1644/773. * Mallon D., Singh N., Röttger C. International Single Species Action Plan for the Conservation of the Argali Ovis ammon. — UNEP/CMS Secretariat, 2014. * Dotsev A. et al. Genome-Wide Insights into Intraspecific Taxonomy and Genetic Diversity of Argali (''Ovis ammon'') // Diversity. — 2023. — Vol. 15, № 5. — P. 627. — DOI: 10.3390/d15050627. {{Commonscat|Ovis ammon}} [[Катэгорыя:Бараны]] [[Катэгорыя:Млекакормячыя Азіі]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1758 годзе]] jrvr8b1rhlq9asm35hsafa43s351a4e 0 60130 5165786 3880510 2026-07-14T07:02:22Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Аляксей Ануфрыевіч Дудараў]] 5165786 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аляксей Ануфрыевіч Дудараў]] 54p81tfbj7tathjyfdxp8l1rtp2uji8 0 60139 5165785 3880500 2026-07-14T07:02:11Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Аляксей Ануфрыевіч Дудараў]] 5165785 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аляксей Ануфрыевіч Дудараў]] 54p81tfbj7tathjyfdxp8l1rtp2uji8 0 63545 5165399 5013859 2026-07-13T13:22:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165399 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Качанаў}} {{Кінематаграфіст}} '''Раман Раманавіч Качанаў''' ({{lang-ru|Роман Романович Качанов}}; нар. {{ДН|17|1|1967}}, {{МН|Масква||}}) — расійскі {{кінарэжысёр|СССР|Расіі}}, {{сцэнарыст|СССР|Расіі}}, {{акцёр|СССР|Расіі}}. Сын вядомага расійскага аніматара [[Раман Абелевіч Качанаў|Рамана Абелевіча Качанава]]. == Біяграфія == Працоўную дзейнасць пачаў у 15 гадоў. Працаваў літаратурным сакратаром (пісьменніка-фантаста [[Кір Булычоў|Кіра Булычова]]). У 1982—1984 гадах як вольны слухач, праслухаў курс лекцый на [[ВКСР|Вышэйшых рэжысёрскіх курсах]]. У 1984 годзе паступіў на сцэнарны факультэт [[УДІК]]а. Падчас навучання ў [[УДІК|інстытуце]] пісаў сцэнарыі для студэнцкіх навучальных работ. У 1989 годзе скончыў [[УДІК]]. У 1990 годзе як рэжысёр-пастаноўшчык пачаў здымаць фільм «[[Не пытай мяне ні пра што, фільм|Не пытай мяне ні пра што]]». У 1991 годзе фільм завяршыў. Аднак, праз эканамічныя цяжкасцей у краіне, фільм не выйшаў на экраны. Прэм’ера адбылася толькі ў 1994 годзе ў Цэнтральным доме кінематаграфістаў. У студзені 1992 года прыступіў да здымак кінакарціны «[[Вырадак (фільм)|Вырадак]]». У 1993 годзе карціну скончыў. У 1993 годзе 17 сакавіка памерла маці — Гара Аляксандраўна Качанава. А 4 ліпеня бацька — [[Раман Абелевіч Качанаў]]. У 1993—1997 годзе здымаў рэкламныя ролікі. У 1998 годзе зняў малабюджэтную карціну «[[Максіміліян, фільм|Максіміліян]]». У 1998 годзе ажаніўся з актрысай [[Ганна Буклоўская|Ганнай Буклоўскай]], 3 лістапада ў іх нарадзілася дачка — Паліна Качанава. 19 снежня 1999 года нарадзілася другая дачка — Аляксандра Качанава. У 1999 годзе пачаў здымаць, а ў 2000 годзе завяршыў вытворчасць фільма «[[ДМБ (фільм)|ДМБ]]», які атрымаў шырокае прызнанне, як крытыкаў, так і публікі. Яго прэм’ерай адкрыўся першы шматзалавы кінатэатр у Расіі. Мультыплекс «[[Каро Пракат|Каро]]» на Шарамецеўскай вуліцы ў Маскве. У 2001 годзе завяршыў вытворчасць кінафільма «[[Даўн Хаус (фільм)|Даўн Хаус]]». У 2003 годзе развёўся з Ганнай Буклоўскай. Цяпер жанаты з актрысай [[Ангеліна Віктараўна Чарнова|Ангелінай Чарновай]], у іх двое дзяцей — Гара Качанава і Дзіна Качанава. == Фільмаграфія == === Рэжысёр === # 1991 — [[Не пытай мяне ні пра што (фільм)|Не пытай мяне ні пра што]] # 1993 — [[Вырадкі (фільм)|Вырадкі]] # 1999 — [[Максіміліян (фільм)|Максіміліян]] # 2000 — [[ДМБ (фільм)|ДМБ]] # 2001 — [[Даўн Хаус (фільм)|Даўн Хаус]] # 2004 — [[Ар'е (фільм)|Ар’е]] # 2006 — [[Узяць Таранціна (фільм)|Узяць Таранціна]] # 2007 — [[Неваляшка (фільм)|Неваляшка]] # 2010 — [[Псеўданім для героя (фільм)|Псеўданім для героя]] (у вытворчасці) === Сцэнарыі === # 1988 — [[Лухта. Аповед ні пра што]] # 1991 — [[Не пытайся мяне ні пра што (фільм)|Не пытайся мяне ні пра што]] # 2000 — [[Даўн Хаус (фільм)|Даўн Хаус]] # 2000 — [[ДМБ (фільм)|ДМБ]] # 2004 — [[Ар'е (фільм)|Ар’е]] # 2007 — [[Неваляшка (фільм)|Неваляшка]] === Акцёрскія працы === # 1981 — [[Тайна трэцяй планеты (мультфільм)|Тайна трэцяй планеты]] — ''Ушан на вуліцы'' (агучванне) # 1989 — [[Разбуральнік хваль (фільм)|Разбуральнік хваль]] — ''мінак'' # 1991 — [[Не пытай мяне ні пра што (фільм)|Не пытай мяне ні пра што]] — ''Пацыент у чарзе'' # 2000 — [[ДМБ (фільм)|ДМБ]] — ''каптэр Ліберман'' # 2010 — [[Псеўданім для героя (фільм)|Псеўданім для героя]] — ''Кілер'' == Прызы == # 2000 — [[ДМБ (фільм)|ДМБ]] — Прыз [[ФІПРЭСІ]] на [[Кінатаўр|АРКФ у Сочы]] «For its humour and for the ironic look on Russian society which allows to overcome tragedies of everyday life and might open doors to the new cinema»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.imdb.com/title/tt0266437/awards/|title=DMB (2000) - Awards - IMDb|access-date=2023-10-14}}</ref>; # 2000 — [[ДМБ (фільм)|ДМБ]] — Прыз Гільдыі кіназнаўцаў і кінакрытыкаў на [[Кінатаўр|АРКФ у Сочы]]; # 2000 — [[ДМБ (фільм)|ДМБ]] — Прыз «[[Залаты авен]]» «За лепшы кінасцэнарый»; # 2001 — [[Даўн Хаус (фільм)|Даўн Хаус]] — Спецыяльны прыз журы на [[Кінатаўр|АРКФ у Сочы]] за «Пошук новай кінамовы»; # 2001 — [[Даўн Хаус (фільм)|Даўн Хаус]] — Расійскі кінафестываль «[[Літаратура і кіно]]» у Гатчыне Спецыяльны прыз журы «За беспрэцэдэнтнае абыходжанне з раманам Ф. М. Дастаеўскага „Ідыёт“»; # 2004 — [[Ар'е (фільм)|Ар’е]] — Расійскі кінафестываль «[[Амурская восень]]» ў Благавешчанскім «За лепшы фільм». {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.imdb.com/name/nm0434153/ Раман Раманавіч Качанаў: IMDb] * http://www.exler.ru/films/cast/Roman_Kachanov {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111007021311/http://www.exler.ru/films/cast/Roman_Kachanov |date=7 кастрычніка 2011 }} * http://www.rusactors.ru/k/kachanov/ * http://www.peoples.ru/art/cinema/producer/roman_kachanov/ * http://kadry.viperson.ru/wind.php?ID=200505 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130204152946/http://kadry.viperson.ru/wind.php?ID=200505 |date=4 лютага 2013 }} * http://kinoros.ru/db/person/266/movie/index.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100507055441/http://www.kinoros.ru/db/person/266/movie/index.html |date=7 мая 2010 }} * http://www.teatr-kino.ru/node/485 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201021040716/http://www.teatr-kino.ru/node/485 |date=21 кастрычніка 2020 }} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Качанаў Раман}} 59jqe250n4vz0gtxdbdkjo49uwq5knr 0 64146 5165416 4371125 2026-07-13T14:08:05Z DzBar 156353 шаблон 5165416 wikitext text/x-wiki {{Картка:Герб}}[[Image:Alternate Coat of arms of Kenya.svg|thumb|Герб Кеніі]] '''Герб [[Кенія|Кеніі]]''' — два [[леў|львы]] трымаюць масайскія дзіды і шчыт. Шчыт размаляваны ў нацыянальныя колеры, з якіх: * Чорны прадстаўляе народ Кеніі * Зялёны — сельскую гаспадарку, прыродныя рэсурсы і ўрадлівыя глебы Кеніі * Чырвоны — кроў, пралітую падчас барацьбы за свабоду * Белы — імкненне да адзінства і міру У цэнтры чырвонай паласы размешчаны певень які трымае сякеру, які ў адпаведнасці з мясцовымі звычаямі, абазначае новае і шчаслівае жыццё. Шчыт і львы стаяць на [[Гара Кенія|гары Кенія]] з прыкладамі мясцовай сельскагаспадарчай прадукцыі — кава, пірэтрум, сізаль, чай, кукуруза і ананасы. У аснове герба напісана слова harambee. Па-суахілі, harambee азначае «разам» або «ўзаемадзеянне». Гэта покліч [[рыбалоўства|рыбакоў]], калі яны кідаюць свае сеткі ў мора. ==Спасылкі== *[https://web.archive.org/web/20060610225809/http://kenyarchives.go.ke/emblem.htm Kenya Armorial Ensigns] {{краіна ў тэмах |краіна = Кенія |краіны = Кеніі |краіне = Кеніі |выява = {{сцяг Кеніі|35px}} }} [[Катэгорыя:Гербы дзяржаў|Кенія]] [[Катэгорыя:Кенія]] c5thx2x0wcnhe7eo9n1bvcdmovger6e 0 73424 5165791 5163100 2026-07-14T07:08:58Z 5165791 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Орган выканаўчай улады |назва = Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь |скарачэнне = Мінкульт |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |тэкст_поля_краіна = |сцяг_па_гадам = |эмблема = Эмблема Міністэрства культуры РБ.jpg |шырыня эмблемы = 225 px |подпіс эмблемы = Эмблема Міністэрства культуры |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = Мінск. Міністэрствы інфармацыі і культуры Беларусі (02).jpg |шырыня выявы = |подпіс выявы = Уваход у будынак міністэрства |дата стварэння = [[25 жніўня]] [[1991]] |папярэднік1 = [[Міністэрства культуры і друку]] |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падначаленне = [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь]] |штаб-кватэра = 220004, [[Мінск]], [[Праспект Пераможцаў (Мінск)|пр. Пераможцаў]], 11 |region_code = BY |супрацоўнікаў = |бюджэт = 230,8 млрд [[Беларускі рубель|рублёў]]<ref>{{Спасылка| дата публікацыі = 13 лістапада 2008| url = http://www.pravo.by/WEBNPA/text.asp?RN=H10800450| загаловак = Закон Рэспублікі Беларусь аб рэспубліканскім каштарысе на 2009 год| выдавецтва = Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь| дата = 27 жніўня 2010| мова = ru| title = Архіўная копія| access-date = 11 снежня 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20110122013020/http://www.pravo.by/WEBNPA/text.asp?RN=H10800450| archive-date = 22 студзеня 2011| url-status = dead}}</ref> (2009) |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя главы1 = [[Марат Сяргеевіч Маркаў|Марат Маркаў]] |пасада главы1 = Міністр |імя главы2 = пасада вакантная |пасада главы2 = Першы намеснік |імя главы3 = Сяргей Аляксандравіч Саракач |пасада главы3 = Намеснік |вышэйстаячае ведамства = [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь]] |падведамны орган1 = [[Мінскрэстаўрацыя]] |падведамны орган2 = [[Белпрамкультура]] |дакумент1 = |дакумент2 = |сайт = [http://www.kultura.by www.kultura.by] |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь''' ('''''Мінкульт Беларусі''''') — [[ведамства]] [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|ўрада Беларусі]], упаўнаважанае ажыццяўляць парадкаванне мастацтва. Міністр культуры прызначаецца і здымаецца з пасады [[Прэзідэнт Беларусі|прэзідэнтам]]. == Гісторыя == Пасля здабыцця Беларуссю незалежнасці 25 жніўня 1991 года Міністэрства культуры больш як 14 год працягвала кіравацца Пастановай [[Савет міністраў БССР|Савета міністраў]] [[БССР]] ад [[12 лютага]] [[1970]] г. № 37. [[9 жніўня]] [[1996]] года ўрад ухваліў Пастанову № 525 аб новай уставе міністэрства, паводле якой прэзідэнт упершыню ўпаўнаважваўся прызначаць і вызваляць ад пасады міністра<ref>{{cite web | url = http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor78/text78244.htm| title = Пастанова Кабінета міністраў ад 9 жніўня 1996 г. № 525| work = Сайт Валерыя Леванеўскага| date = 27 жніўня 2010 }}</ref>. === Палітычны крызіс 2020-х гадоў === {{асноўны артыкул|Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)}} У час [[Палітычныя чысткі ў Беларусі (2020-я)|шырокамаштабных палітычных чыстак]] 11 студзеня 2022 года былі звольнены [[Наталля Хвір]], начальніца ўпраўлення па ахове гісторыка-культурных каштоўнасцей Міністэрства культуры, і Святлана Краюшкіна, намесніца начальніка аддзела ўзгаднення і рэстаўрацыі, якая ўзгадняла навукова-праектную дакументацыю на выкананне рамонтна-рэстаўрацыйных работ<ref name="nashaniva2">{{cite web|date = 11-01-2022|url =https://nashaniva.com/?c=ar&i=282886|title = З Міністэрства культуры звольнілі адказных за ахову спадчыны|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date = 2022-01-22|language = be}}</ref>. [[Наталля Задзяркоўская]], адказная за пытанні культуры і нацыянальнай спадчыны ў [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народным антыкрызісным ўпраўленні]], каментуючы сітуацыю, што за 2021 год з апарата Міністэрства культуры звольнена практычна палова складу кіраўнікоў сярэдняга звяна, для звальнення «дастаткова проста мець уласнае меркаванне і прафесійныя прынцыпы»<ref name="by_culture">[https://t.me/by_culture/3891 З упраўлення па ахове гісторыка-культурных каштоўнасцей Міністэрства культуры звольнілі Наталлю Хвір, начальніцу ўпраўлення, і Святлану Краюшкіну, намесніцу начальніка аддзела ўзгаднення і рэстаўрацыі]</ref>. Выступаючы 21 студзені 2022 года перад канстытуцыйным рэферэндумам на «дыялогавай пляцоўцы» ў [[Стоўбцы|Стоўбцах]], тагачасны міністр культуры [[Анатоль Маркевіч]] прызнаў, што ў падначаленай яму галіне праводзяцца маштабныя кадравыя чысткі па ідэалагічных матывах<ref name="nashaniva1">{{cite web|date = 2022-01-20|url = https://nashaniva.com/?c=ar&i=283363|title = Міністр культуры: Больш за 300 чалавек з нашых калектываў «папрасілі». І я лічу гэта правільным |publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date = 2022-01-22|language = be}}</ref>: {{цытата|Не хаваю, што праводзілі і праводзім сур'ёзную працу па тых нашых супрацоўніках, работніках, якія займаюць дэструктыўную пазіцыю. Маё глыбокае перакананне, што на двух крэслах знаходзіцца не атрымліваецца. Гэта недапушчальна. Трэба вызначыцца, у рэшце рэшт. Па гэтых меркаваннях больш за 300 чалавек з нашых калектываў папрасілі. І лічу гэта правільным. Работнікі культуры пастаянна ўзаемадзейнічаюць з людзьмі і шмат у чым фарміруюць грамадскую думку. Таму нельга паводзіць сябе па падвойных стандартах. Трэба вызначыцца.}} == Структура == # Цэнтральны апарат — 7 упраўленняў, 4 аддзелы і адзін дэпартамент<ref>{{cite web| date = 27 жніўня 2010| url = http://www.kultura.by/rus/industries/structure/minstruct/| title = Будова цэнтральнага апарату Міністэрства культуры| publisher = Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь| language = ru| access-date = 20 лютага 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20101125233758/http://kultura.by/rus/industries/structure/minstruct| archive-date = 25 лістапада 2010| url-status = dead}}</ref>; # 7 упраўленняў у выканаўчых камітэтах абласцей і [[Мінск]]у; # Прадпрыемствы «Тэатральныя майстэрні», «[[Мінскрэстаўрацыя]]», «[[Віцебскрэстаўрацыя]]», «Праектрэстаўрацыя», «Аб’яднаная дырэкцыя аб’ектаў, якія будуюцца», «Светакон», «[[Белпрамкультура]]» ([[Гомель]]), «Аўтабаза Мінкультуры», «энтр музеязнаўчых, аздабленчых і даследчых работ», а таксама выдавецтва «[[Культура і мастацтва]]»; # Музеі — [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|мастацкі музей]], [[музей гісторыі і культуры Беларусі]], «[[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс|музей-запаведнік Нясвіж]]», [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|музей Вялікай Айчыннай вайны]], [[Брэсцкая крэпасць]], музеі [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Янкі Купалы]], [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|Якуба Коласа]], [[Літаратурны музей Максіма Багдановіча|Максіма Багдановіча]] і [[Дзяржаўны літаратурны музей Петруся Броўкі|Петруся Броўкі]], [[музей гісторыі беларускай літаратуры]], [[Дзяржаўны музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь|музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Беларусі]], [[Беларускі дзяржаўны музей народнага дойлідства і побыту|музей народнага дойлідства і побыту]]; # [[Тэатр]]ы — [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|оперы і балета]], [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Віцебскі драматычны]], [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага|драматычны тэатр імя Горкага]], [[Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі|беларускай драматургіі]], [[Мінскі маладзёжны тэатр эстрады|Маладзёжны тэатр эстрады]]; # Установы мастацтва — [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў]], [[Беларуская акадэмія музыкі|акадэмія музыкі]] і гімназія-каледж пры ёй, [[Беларуская акадэмія мастацтваў|акадэмія мастацтваў]], [[Мінскае мастацкае вучылішча імя Аляксея Глебава]]; # [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]<ref>{{cite web| date = 27 жніўня 2010| url = http://www.kultura.by/rus/industries/structure/| title = Будова кіравання галіною культуры (Пералік дзяржаўных арганізацый, падпарадкаваных Міністэрству культуры Рэспублікі Беларусь)| publisher = Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь| language = ru| access-date = 20 лютага 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20101125151532/http://kultura.by/rus/industries/structure| archive-date = 25 лістапада 2010| url-status = dead}}</ref>. == Пазіцыя па ахове помнікаў гісторыі і культуры == У маі 2010 года кіраўнік Беларусі [[Аляксандр Лукашэнка]] падпісаў указ аб будаўніцтве ў [[Мінск]]у побач з цыркам шматфункцыянальнага комплексу. Праект прадугледжваў знос будынка [[Першая мінская электрастанцыя|першай мінскай электрастанцыі]], пабудаванай у 1890 годзе. Электрастанцыя мела статус гісторыка-культурнай каштоўнасьці. Знос станцыі падтрымала Міністэрства культуры Беларусі. Нягледзячы на тое, што паводле 28-га артыкула Закона аб ахове гісторыка-культурнай спадчыны рашэнне аб зносе гісторыка-культурных каштоўнасьцях можа прымаць толькі найвышэйшы орган выканаўчай улады [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савет міністраў]] (і толькі ў выключных выпадках), знос электрастанцыі адбыўся ў 2012 годзе<ref>[https://news.tut.by/society/216893.html У Мінску пачалі руйнаваць будынак першай электрастанцыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201127100905/https://news.tut.by/society/216893.html |date=27 лістапада 2020 }} // [[Эўрарадыё]], [[TUT.BY]]</ref><ref>[https://realty.ej.by/reconstruction/2011/12/19/po_faktu_snosa_pervoy_minskoy_elektrostantsii_vozbuzhdeno_ugolovnoe_delo.html По факту сноса первой минской электростанции может быть возбуждено уголовное дело] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200814050138/https://realty.ej.by/reconstruction/2011/12/19/po_faktu_snosa_pervoy_minskoy_elektrostantsii_vozbuzhdeno_ugolovnoe_delo.html |date=14 жніўня 2020 }} // ej.by {{ref-ru}}</ref>. Па факце зносу распачатая крымінальная справа<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=65260 Па факце зносу першай мінскай электрастанцыі распачатая крымінальная справа] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>. У сувязі з будаўніцтвам забаўляльнага цэнтру «Бульбаш-хол» у ахоўнай зоне мемарыялу Курапаты, праваабаронцы і грамадскія актывісты накіравалі зварот у дзяржорганы аб недапушчальнасці згаданага будаўніцтва. 25 лістапада 2012 года актывісты атрымалі адказ з Міністэрства культуры, дзе сцвярджалася пра выяўленыя парушэнні пры будаўніцтве і далейшае спыненне будаўніцтва<ref>{{Навіна|загаловак=Будаўніцтва «Бульбаш-хола» прыпыняецца толькі часткова|спасылка=http://euroradio.by/report/budaunictva-bulbash-hola-prypynyaecca-124094|выдавец=[[Эўрарадыё]]|дата публікацыі=25 лістапада 2012|копія=https://euroradio.fm/report/budaunictva-bulbash-hola-prypynyaecca-124094|дата копіі=25 лістапада 2012|дата доступу=30 красавіка 2017|url-status=dead}}</ref>. Аднак 1 снежня 2014 года Міністэрства культуры скараціла ахоўную зону Курапатаў са 120 да 50 метраў, і будаўніцтва забаўляльнага цэнтру было ўзаконенае, а знос пабудоваў так і не адбыўся. У чэрвені 2018 года ў будынках «Бульбаш-холу» адкрылася рэстарацыя пад іншай назвай. Уначы 26 красавіка 2014 года на скрыжаванні вуліц К. Маркса і Маладзёжнай [[Гродна]] будаўнікі знеслі гістарычны будынак XIX стагоддзя. Будынак уяўляў сабой гістарычную каштоўнасць, але яго частковы знос ухваліла Міністэрства культуры Беларусі<ref>[http://vgr.by/home/society/14621-nochyu-v-tsentre-grodno-snosili-zdanie-kotoromu-bolshe-100-let Ночью в центре Гродно сносили здание, которому больше 100 лет (добавлено видео)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160328232820/http://www.vgr.by/home/society/14621-nochyu-v-tsentre-grodno-snosili-zdanie-kotoromu-bolshe-100-let |date=28 сакавіка 2016 }} // Вечерний Гродно {{ref-ru}}</ref><ref>[https://news.tut.by/society/480918.html Исторический дом на улице Карла Маркса, 22 в Гродно снесли] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200925164031/https://news.tut.by/society/480918.html |date=25 верасня 2020 }} // [[TUT.BY]] {{ref-ru}}</ref><ref>[https://grodno24.com/construction/v-czentre-grodno-snesli-istoricheskoe-zdanie-xix-veka.html В центре Гродно снесли историческое здание XIX века] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190716230116/https://grodno24.com/construction/v-czentre-grodno-snesli-istoricheskoe-zdanie-xix-veka.html |date=16 ліпеня 2019 }} // grodno24.com {{ref-ru}}</ref>. У верасні 2015 года ў Гродна знеслі будынак пачатку ХХ стагоддзя дзеля новабудоўлі<ref>[http://s13.ru/archives/118710 Фотофакт: в Гродно приступили к сносу здания начала прошлого века. На его месте появится элитная новостройка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170830225856/http://s13.ru/archives/118710 |date=30 жніўня 2017 }} // s13.ru {{ref-ru}}</ref>. Зімой 2016 года ў Гродна знеслі гістарычны будынак 1870 году пабудовы<ref>[https://grodno.in/news/10579/ Историческое здание на К. Маркса в Гродно снесли окончательно из-за плохого состояния ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200930143120/https://grodno.in/news/10579/ |date=30 верасня 2020 }} // grodno.in {{ref-ru}}</ref>. 7 мая 2018 года адбыўся знос будынку ў [[Ракаўскае прадмесце|Ракаўскім прадмесці Мінска]] па вуліцы Вызвалення, гісторыка-культурнай каштоўнасці XIX стагоддзя. Ад будынка засталося толькі дзьве сцяны. Знос адбыўся з ініцыятывы галавы [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату]] [[Павел (Панамароў)|Паўла (Панамарова)]]. Галоўнай мэтай зносу адзначаная пабудова комплексу Беларускай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхату. Нягледзячы на пратэсты [[Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры|Таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры]], праект пабудовы комплексу падтрымаў кіраўнік Беларусі [[Аляксандр Лукашэнка]]. Грамадскі актывіст Антон Матолька, які быў сведкам зносу, выклікаў міліцыю і звярнуўся ў Міністэрства культуры, аднак з Мінкульту атрымаў адказ, што знос знаходзіцца пад іх кантролем<ref>[https://citydog.by/post/tvj-mitropolit/ Теперь все ясно. Зачем Митрополит Павел просит снести исторические здания в центре Минска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170731114735/http://citydog.by/post/tvj-mitropolit/ |date=31 ліпеня 2017 }} // citydog.by {{ref-ru}}</ref><ref>[https://citydog.by/post/snesli-zdanie/ Как это возможно? Ради нового комплекса Белорусской православной церкви в центре Минска снесли часть исторического здания (фото)]{{Недаступная спасылка}} // citydog.by {{ref-ru}}</ref><ref>[https://realty.tut.by/news/building/599849.html?crnd=44126 Ради нового комплекса БПЦ в центре Минска сносят часть исторического здания 19 века] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200813031151/https://realty.tut.by/news/building/599849.html?crnd=44126 |date=13 жніўня 2020 }} // [[TUT.BY]] {{ref-ru}}</ref>. Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхату яшчэ ў 2016 годзе прасіў намесніка прэм’ер-міністра Беларусі [[Наталля Качанава|Наталлю Качанаву]] выключыць будынкі на вуліцы Вызвалення 6 і 6а са спісу гісторыка-культурных каштоўнасцяў і даць дазвол на іх поўны знос<ref>[https://news.tut.by/society/492040.html «Ситуация очень серьезная». В Сети всплыли намерения БПЦ снести исторические здания в Минске] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200815153139/http://news.tut.by/society/492040.html |date=15 жніўня 2020 }} // [[TUT.BY]] {{ref-ru}}</ref>. Аднак тады міністэрства культуры запэўніла, што яно «не дазволіць зруйнаваць будынкі». Начальнік аддзела па ахове гісторыка-культурных каштоўнасцяў Міністэрства культуры Наталля Хвір у каментары БелаПАН адзначала: «Гістарычны цэнтр Мінска сам па сабе з’яўляецца каштоўнасцю. Будынак па вуліцы Вызвалення можна аднавіць, гэта мы і будзем рэкамендаваць царкве»<ref>[https://news.tut.by/society/493006.html Минкульт встал на защиту исторических зданий в Минске, которые хочет снести БПЦ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200928095730/https://news.tut.by/society/493006.html |date=28 верасня 2020 }} // [[TUT.BY]] {{ref-ru}}</ref>. == Міністры == === Міністры культуры БССР === * [[Рыгор Якаўлевіч Кісялёў|Рыгор Кісялёў]] (1953—1964) * [[Міхал Аляксандравіч Мінковіч|Міхаіл Мінковіч]] (1964—1971) * [[Юрый Міхайлавіч Міхневіч|Юрый Міхневіч]] (1971—1988) * [[Яўген Канстанцінавіч Вайтовіч|Яўген Вайтовіч]] (1988—1994) === Міністры культуры Рэспублікі Беларусь === * [[Анатоль Іванавіч Бутэвіч|Анатоль Бутэвіч]] (1994—1996) — міністр культуры і друку * [[Аляксандр Уладзіміравіч Сасноўскі|Аляксандр Сасноўскі]] (1996—2000) * [[Леанід Гуляка]] (2000—2005) * [[Уладзімір Фёдаравіч Матвяйчук|Уладзімір Матвяйчук]] (2005—2009) * [[Павел Латушка]] (2009—2012) * [[Барыс Уладзіміравіч Святлоў|Барыс Святлоў]] (2012—2017) * [[Юрый Паўлавіч Бондар|Юрый Бондар]] (28 верасня 2017 — 19 лістапада 2020) * [[Анатоль Мечыслававіч Маркевіч|Анатоль Маркевіч]] (19 лістапада 2020 — 2 снежня 2024) * [[Руслан Іосіфавіч Чарнецкі]] (2 снежня 2024 — 9 красавіка 2026)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/356478|title=Міністрам культуры прызначаны артыст Руслан Чарнецкі|website=Наша Ніва|date=2024-12-02|access-date=2024-12-02}}</ref> * [[Марат Сяргеевіч Маркаў]] (з 9 красавіка 2026) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.kultura.by Сайт Міністэрства культуры Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101218135020/http://kultura.by/ |date=18 снежня 2010 }} {{Міністры культуры Беларусі|nocat=1}} {{Выканаўчая ўлада Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міністэрствы Беларусі|Культуры]] [[Катэгорыя:Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь| ]] pog3xxa23fxbr9hyrkr3kfs6gnajv8j 0 74737 5165640 5133461 2026-07-13T21:21:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165640 wikitext text/x-wiki {{Часопіс |назва = Роднае слова |арыгінал назвы = |лагатып = |выява = Роднае слова Вокладка.jpg |шырыня = |подпіс = Вокладка часопіса за красавік 2017 г., №4 |спецыялізацыя = навуковае і метадычнае выданне для настаўнікаў беларускай мовы і літаратуры |перыядычнасць = Штомесяц |скарачэнне = |мова = [[Беларуская мова|беларуская]] |адрас рэдакцыі = 220035, г. Мінск, пр-т Пераможцаў, 47/1, пад'езд 2, кв. 43 |галоўны рэдактар = Наталля Мікалаеўна Шапран |заснавальнікі = [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства адукацыі РБ]] |выдавец = |краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |гісторыя = |заснаванне = 1987 |апошні выпуск = |аб'ём = |камплектацыя = |тыраж = 3141 экз. (2011), каля 1000 экз. (2019) |ISSN = |eISSN = |доступ = |узнагароды = |вэб-сайт = http://rod-slova.by/ |вікікрыніцы = |вікісховішча = }} '''«Роднае слова»''' — навукова-метадычны ілюстраваны часопіс [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]]. Часопіс уключаны Вышэйшай атэстацыйнай камісіяй у Пералік навуковых выданняў Рэспублікі Беларусь для апублікавання вынікаў дысертацыйных даследаванняў па філалагічных навуках, мастацтвазнаўстве, культуралогіі, педагагічных навуках (тэорыя і методыка навучання беларускай мове і літаратуры)<ref name="РС">{{cite web | url =http://www.rs.unibel.by/be/main.aspx?guid=1031 | title =Інфармацыя пра часопіс | publisher =Роднае слова | accessdate =19 лістапада 2016 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20161113085616/http://www.rs.unibel.by/be/main.aspx?guid=1031 | archivedate =13 лістапада 2016 | url-status =dead }}</ref>. == Тэматыка == Часопіс асвятляе пытанні, звязаныя з мовазнаўчай, літаратуразнаўчай і культуралагічнай адукацыі ў сярэдніх і вышэйшых навучальных установах{{sfn|Лугоўскі|2008|с=81}}. Асвятляе пытанні літаратурнай, мовазнаўчай і культуралагічнай адукацыі ў сярэдняй школе і ВНУ. Змяшчае матэрыялы па гісторыі нацыянальнай культуры, пра сучасны літаратурны працэс, лінгвістычныя праблемы, міжмоўныя сувязі, адметнасць беларускай мовы. Асноўныя раздзелы: «Школа і нацыянальнае Адраджэнне», «Філалогія», «Методыка і вопыт», «Калі закончыўся ўрок», «Міжпрадметныя сувязі», «Культура Беларусі», «На ростанях». На сваіх старонках адлюстроўвае шляхі развіцця нацыянальнай школы, педагагічнага майстэрства, дасягненні філалагічнай навукі. == Гісторыя == Быў заснаваны ў [[1987]] г. як штомесячнае навуковае і метадычнае выданне для настаўнікаў беларускай мовы і літаратуры. Пачаў выходзіць у студзені [[1988]] г. у [[Мінск]]у на беларускай мове штомесячна, як «Беларуская мова і літаратура ў школе»{{sfn|Лугоўскі|2008|с=81}}. У 1992 г. быў перарэгістраваны пад новай назвай — «Роднае слова». За 25 гадоў дзейнасці было выдадзена больш за 3 млн. экзэмпляраў. У сярэдзіне 1990‑х гг. часопіс меў найбольшы тыраж — каля 10 тысяч экзэмпляраў<ref name="РС" />. == Узнагароды == * 2008 г. — Дыплом лаўрэата IV Нацыянальнага конкурсу друкаваных сродкаў масавай інфармацыі «[[Залатая Ліцера]]» ў намінацыі «Лепшы навуковы, навукова-папулярны часопіс»; * 2008 г. — Дыплом удзельніка ХІІ Міжнароднай спецыялізаванай выставы «СМІ ў Беларусі»; * 2008 г. — Дыплом Саюза пісьменнікаў Беларусі; * 2010 г. — Дыплом удзельніка ХІV Міжнароднай спецыялізаванай выставы «СМІ ў Беларусі»; * 2010 г. — Дыплом лаўрэата VI Нацыянальнага конкурсу друкаваных сродкаў масавай інфармацыі «Залатая Ліцера» ў намінацыі «Лепшыя матэрыялы навуковай і навукова-папулярнай тэматыкі»; * 2012 г. — Дыплом лаўрэата VIІІ Нацыянальнага конкурсу друкаваных сродкаў масавай інфармацыі «Залатая Ліцера» ў намінацыі «Лепшыя матэрыялы навуковай і навукова-папулярнай тэматыкі»; * 2013 г. — Грамата Інстытута журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта; * 2013 г. — Грамата Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь; * 2013 г. — Дыплом Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь за ўдзел у ХV Рэспубліканскай выставе навукова-метадычнай літаратуры, педагагічнага вопыту і творчасці навучэнскай моладзі «Я – грамадзянін Беларусі»<ref name="РС" />. == Галоўныя рэдактары == * [[Міхась Шавыркін]] (1988—2006) * Ларыса Сагановіч (2006—2007) * [[Уладзімір Куліковіч]] (2007—2009) * [[Зоя Іванаўна Падліпская|Зоя Падліпская]] (2009—2019) * [[Наталля Мікалаеўна Шапран|Наталля Шапран]]<ref>[http://rod-slova.by/image/catalog/nivisti/IMG_8655.jpg Наталля Шапран, студзень 2020]</ref> (з чэрвеня 2019) {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар = Лугоўскі А. І. |частка =Роднае слова |загаловак =Слоўнік студэнта-філолага па методыцы выкладання беларускай літаратуры |спасылка = http://elib.bspu.by/bitstream/doc/999/1/%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D1%96%D0%BA%20%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%82%D0%B0-%D1%84%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B0.pdf|адказны = |месца =Мн. |выдавецтва =[[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|БДПУ]] |год =2008 |старонкі =81 |старонак =106 |isbn =978-985-501-667-1 |ref =Лугоўскі}} * {{Крыніцы/БелЭн|13|«Роднае слова»|Шавыркін М. М.|396}} * [http://www.nastaunik.info/files/f/492_bprs.pdf Беларускія пісьменнікі на старонках часопіса «Роднае слова»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161020155155/http://www.nastaunik.info/files/f/492_bprs.pdf |date=20 кастрычніка 2016 }} : бібліягр. паказ. / Бел. асац. «Конкурс»; склад. : А. В. Высоцкая [і інш.]. — Мінск : Бел. асац. «Конкурс», 2008. — 256 с. — ISBN 978-985-6821-22-9. * {{крыніцы/ЭГБ|6-1|«Роднае слова»|Шавыркін М.}} — С. 118. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навукова-метадычныя часопісы]] [[Катэгорыя:Часопісы Беларусі]] [[Катэгорыя:Часопісы на беларускай мове]] 8ok6cak55nt1mf0fhc7s6zyqvyywgtt 0 80281 5165700 4510286 2026-07-14T05:01:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165700 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{цёзкі2|Жалязняк}} '''Рыгор Самуілавіч Жалязняк''' (верасень {{ДН|||1914}}, {{МН|Віцебск||}} — жнівень {{ДС|||1942}}) — беларускі [[паэт]] і [[крытык]]. Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў верасні 1914 года ў [[Віцебск]]у ў сям’і рабочага. Вучыўся ў Віцебскім фабрычна-заводскім вучылішчы чыгуначнікаў (1930—1931), працаваў у дэпо, літсупрацоўнікам у газеце «Віцебскі пралетарый» (1931—1932), займаўся ў [[Віцебскі кінатэхнікум|Віцебскім кінатэхнікуме]] на сцэнарным аддзяленні (1932—1933). Паступіў у [[Ленінградскі дзяржаўны інстытут гісторыі, філасофіі, літаратуры і лінгвістыкі]], а ў 1936 годзе перавёўся на філалагічны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Ленінградскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Пасля заканчэння ўніверсітэта (1938) вучыўся тры гады ў аспірантуры. Напісаў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Паэзія М. А. Багдановіча». Загінуў у жніўні 1942 года пры [[абарона Ленінграда|абароне]] [[Ленінград]]а ў раёне [[Мга (гарадскі пасёлак)|Мгі]] і быў пахаваны ў рабочым пасёлку № 8 Мгінскага раёна Ленінградскай вобласці<ref>{{Cite web |url=https://pobeda.spbu.ru/museum/item/1413-%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D1%8F%D0%BA-%D0%B3%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87-1914%E2%80%941942 |title=Железняк Григорий Самойлович (1914—1942) |access-date=1 сакавіка 2023 |archive-date=3 лютага 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203093553/https://pobeda.spbu.ru/museum/item/1413-%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D1%8F%D0%BA-%D0%B3%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B9-%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87-1914%E2%80%941942 |url-status=dead }}</ref>. == Творчасць == Першыя творы надрукаваў у 1931 годзе. У 1934 годзе ў Віцебску выйшаў зборнік вершаў «Вясновыя будні». {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. У 5-і т. Т.5.: Бібліяграфічны даведнік|адказны=Рэд. кал.: І. П. Шамякін і інш|месца=Мн.|выдавецтва=Гал. рэд. БелСЭ імя П. Броўкі|год=1981|том=5|старонкі=|старонак=720|тыраж=15&nbsp;000}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Жалязняк Рыгор Самуілавіч}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Крытыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] 92qmm0w9z9bx5cq26e3su9q34ivsdsq 0 82525 5165471 5129964 2026-07-13T15:42:05Z JerzyKundrat 174 /* Ліпень */ 5165471 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2014''' — невысакосны год, пачынаецца ў [[серада|сераду]] па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. * «Год гасціннасці» ў Беларусі<ref>[http://www.interfax.by/news/belarus/144678 Лукашэнка аб'явіў 2014 год Годам гасціннасці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140101073638/http://www.interfax.by/news/belarus/144678 |date=1 студзеня 2014 }}</ref> * «Год культуры» у Расіі<ref>[http://news.kremlin.ru/acts/17944 Указ аб правядзенні Года культуры]</ref>. * Гарады [[Рыга]] ([[Латвія]]) і [[Умеа]] ([[Швецыя]]) сталі культурнымі сталіцамі Еўропы на 2014 год<ref>{{Cite web |url=http://rus.tvnet.lv/showbiz/made_in_lv/246400-riga_stala_kulturnoy_stolicjey_jevropi2014 |title=Рыга стала культурнай сталіцай Еўропы |access-date=2 студзеня 2014 |archive-date=2 студзеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140102200238/http://rus.tvnet.lv/showbiz/made_in_lv/246400-riga_stala_kulturnoy_stolicjey_jevropi2014 |url-status=dead }}</ref>. * Міжнародны год крышталаграфіі ([[ЮНЕСКА]])<ref>[http://www.unesco.org/new/ru/unesco/events/prizes-and-celebrations/celebrations/international-years/ Міжнародныя гады ЮНЕСКА]</ref>. * [[Гродна]] — культурная сталіца Беларусі. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Mn2210.jpg|thumb|Заняткі курсаў «[[Мова нанова]]» ў [[Мінск]]у, 20 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: ** [[Латвія]], [[Румынія]] і [[Харватыя]] далучаюцца да зоны [[Еўра]]. ** Новым Прэзідэнтам [[Швейцарыя|Швейцарыі]] стаў Дыдзе Буркхальтэр<ref>[http://ria.ru/world/20140101/987561001.html#13886892927044&message=resize&relto=login&action=removeClass&value=registration Новым прэзідэнтам Швейцарыі стаў Дыдзе Буркхальтэр]</ref>. * [[3 студзеня]]: Прэзідэнтам [[Мадагаскар]]а абраны Раджаанарымампіяніна<ref>[http://www.gazeta.ru/politics/news/2014/01/03/n_5856145.shtml Прэзідэнтам Мадагаскара абраны Раджаанарымампіяніна]</ref>. * [[5 студзеня]]: Парламенцкія выбары ў [[Бангладэш]]. * [[13 студзеня]]: ** У [[Мінск]]у стартавалі моўныя курсы «Мова ці кава» і «[[Мова нанова]]». ** [[Крышціяну Раналду]], прызнаны найлепшым футбалістам 2013, атрымаў «Залаты мяч» [[ФІФА]] на ўрачыстай цырымоніі ў [[Цюрых]]у. * [[15 студзеня]]: Прэм’ера спектакля «Пан Тадэвуш» у [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы]]. * [[21 студзеня]]: Урад [[Грэнада|Грэнады]] зрабіў наведванне гэтай краіны безвізавым для грамадзян [[Беларусь|Беларусі]]. * [[28 студзеня]]: [[Мікалай Азараў]] падаў у адстаўку з пасады прэм’ер-міністра [[Украіна|Украіны]]. === Люты === [[File:2014 German Masters Day5 Session2 Final26.JPG|thumb|[[Дзін Цзюньхуэй]] з трафеем «[[German Masters 2014 (снукер)|German Masters]]», 2&nbsp;лютага.]] [[File:Stamps of Russia 2012 No 1559-61 Mascots 2014 Winter Olympics.jpg|thumb|Талісманы Зімовых Алімпійскіх гульняў 2014.]] * [[2 лютага]]: У фінале «[[German Masters 2014 (снукер)|German Masters]]» па [[снукер]]ы перамогу атрымаў кітаец [[Дзін Цзюньхуэй]]. * [[7 лютага]]: Пачаліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2014]] у [[Сочы]]. * [[18 лютага]]: Украінскія сілавікі пачалі штурм [[Майдан Незалежнасці|Майдана]], абвясціўшы контртэрарыстычную аперацыю. * [[22 лютага]]: Вярхоўная Рада [[Украіна|Украіны]] прыняла пастанову пра адхіленне [[Віктар Януковіч|Віктара Януковіча]] з пасады прэзідэнта. * [[23 лютага]]: Завяршыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2014]] у [[Сочы]]. === Сакавік === [[Файл:VOA-armed_men_01-03-14.jpg|thumb|Расійскія вайскоўцы без знакаў адрознення са зброяй ля будынку Вярхоўнай Рады [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномнай Рэспублікі Крым]], 1 сакавіка.]] * [[8 сакавіка]]: Прапаў самалёт [[Boeing 777]] кампаніі [[Malaysian Airlines]], які ляцеў рэйсам [[Куала-Лумпур]]: [[Пекін]]. На борце самалёта знаходзілася 239 чалавек. * [[11 сакавіка]]: Вярхоўнай Радай [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномнай Рэспублікі Крым]] прынята [[Дэкларацыя незалежнасці Крыма]] * [[16 сакавіка]]: ** Завяршыўся прафесійны турнір [[World Open 2014 (снукер)|World Open]] па [[снукер]]ы ў [[Хайкоу]] ([[Кітай]]), пераможцам стаў англічанін [[Шон Мёрфі]]. ** Пад расійскім кантролем праведзены [[Рэферэндум аб статусе Крыма (2014)|рэферэндум ад статусе Крыма]]. * [[29 сакавіка]]: Стартавала [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014]]. === Красавік === [[Файл:2014-04-07. Протесты в Донецке 018.jpg|thumb|Захоп будынку Данецкай абласной дзяржадміністрацыі, 7&nbsp;красавіка.]] [[Файл:Чарнобыльскі шлях—2014 001.JPG|thumb|«[[Чарнобыльскі шлях]]» у Мінску, 26&nbsp;красавіка.]] * [[4 красавіка]]: Кампанія [[Microsoft]] скончвае выпуск праграм падтрымкі і абнаўленняў для [[Windows XP]] (акрамя версіі для ўбудаваных сістэм).<ref>[http://support.microsoft.com/lifecycle/?p1=3223 Microsoft Support Lifecycle]</ref> * [[7 красавіка]]: Абвешчана [[Данецкая Народная Рэспубліка]]. * [[26 красавіка]]: ** Здарыўся выбух у порце [[Шахід Раджаі]] ў [[Іран]]е. ** «[[Чарнобыльскі шлях]]» прайшоў у [[Мінск]]у. * [[29 красавіка]]: Частковае [[Сонечныя зацьменні XXI стагоддзя|сонечнае зацьменне]]. === Май === * [[2 мая]]: [[Супрацьстаянне ў Адэсе (2014)|Супрацьстаянне ў Адэсе]] прывяло да шматлікіх чалавечых ахвяр. * [[3 мая]]: Адкрыта [[Барысаў-Арэна]], на якой прайшоў фінал Кубка Беларусі па футболе. * [[5 мая]]: У [[Шэфілд]]зе ([[Англія]]) скончыўся [[Чэмпіянат свету па снукеры 2014]] (пач. [[19 красавіка]]), у фінале [[Марк Сэлбі]] перамог [[Роні О'Саліван]]а. * [[9 мая]]: У [[Мінск]]у пачаўся 78-ы чэмпіянат свету па хакеі з шайбай (сконч. [[25 мая]]). * [[10 мая]]: Фінал конкурсу песні [[Конкурс песні Еўрабачанне 2014|«Еўрабачанне-2014»]] у [[Капенгаген]]е. * [[22 мая]]: Адбыўся [[бой пад Валнавахай]] ва Украіне. * [[25 мая]]: ** Прэзідэнцкія выбары ва [[Украіна|Украіне]], перамогу атрымаў [[Пётр Парашэнка]]. ** Другі тур прэзідэнцкіх выбараў у [[Літва|Літве]]. === Чэрвень === [[Файл:Petro Poroshenko 2014 presidential inauguration 06.jpg|thumb|[[Пётр Парашэнка]] заступае на пасаду Прэзідэнта Украіны.]] * [[3 чэрвеня]]: Адкрыццё станцыі [[Мінскі метрапалітэн|Мінскага метрапалітэна]] «[[Малінаўка (станцыя метро)|Малінаўка]]». * [[7 чэрвеня]]: [[Пётр Парашэнка]] заступае на пасаду Прэзідэнта Украіны. * [[12 чэрвеня]]: У [[Бразілія|Бразіліі]] стартаваў [[Чэмпіянат свету па футболу 2014]]. * [[27 чэрвеня]]: [[Украіна]], [[Грузія]] і [[Малдова]] падпісалі [[Пагадненне аб асацыяцыі з Еўрапейскім Саюзам|Пагадненне аб асацыяцыі з ЕС]]. === Ліпень === [[Файл:Götze kicks the match winning goal.jpg|thumb|Пераможны гол [[Марыа Гёцэ]] ў фінале чэмпіянату свету па футболе.]] * [[10 ліпеня]]: Адкрыццё XXIII Міжнароднага фестывалю мастацтваў «Славянскі базар у Віцебску — 2014». * [[13 ліпеня]]: У [[Бразілія|Бразіліі]] завяршыўся [[Чэмпіянат свету па футболе 2014]], перамогу ў фінале атрымала зборная [[зборная Германіі па футболе|Германіі]]. * [[15 ліпеня]]: [[Катастрофа ў Маскоўскім метрапалітэне (2014)|Аварыя]] ў [[Маскоўскі метрапалітэн|Маскоўскім метрапалітэне]] прывяла да гібелі людзей. * [[17 ліпеня]]: [[Катастрофа Boeing 777 пад Данецкам]]. === Жнівень === * [[3 жніўня]]: Землетрасенне [[магнітуда]]й 6,3 на паўднёвым захадзе Кітая. * [[28 жніўня]]: Завяршыліся [[Летнія Юнацкія Алімпійскія гульні 2014]] у [[Кітай|Кітаі]]. * [[30 жніўня]]: [[Дональд Туск]] абраны прэзідэнтам Рады [[ЕС]]. * [[31 жніўня]]: У [[Нью-Ёрк]]у прайшла 31-я сустрэча беларусаў Паўночнай Амерыкі<ref>http://nashaniva.by/?c=ar&i=134382</ref>. === Верасень === [[Файл:DBW2014.jpg|thumb|[[Дзень беларускага пісьменства]] ў [[Заслаўе|Заслаўі]].]] * [[4 верасня]]: [[Аляксандр Лукашэнка]] падпісаў указ, якім устанаўліваецца прыгранічная тэрыторыя ў раёнах [[Беларусь|Беларусі]], што мяжуюць з [[Расія]]й. * [[7 верасня]]: Свята [[Дзень беларускага пісьменства]] адзначана ў [[Заслаўе|Заслаўі]]. * [[12 верасня]]: Выйшаў дэбютны [[студыйны альбом]] гурта «[[Brutto (гурт)|Brutto]]» «[[Underdog]]». * [[18 верасня]]: [[Рэферэндум аб незалежнасці Шатландыі (2014)|Рэферэндум аб незалежнасці Шатландыі]], 55% удзельнікаў прагаласавала супраць. * [[19 верасня]]: У [[Віцебск]]у адкрылася Ганаровае консульства [[Славакія|Славакіі]]. * [[22 верасня]]: Прэм’ер-міністрам [[Польшча|Польшчы]] стала [[Эва Копач]]. === Кастрычнік === * [[4 кастрычніка]]: Парламенцкія выбары ў [[Латвія|Латвіі]]. * [[22 кастрычніка]]: Адкрыты [[помнік Вікіпедыі]] ў польскім горадзе [[Слубіцы]] * [[23 кастрычніка]]: Частковае [[Сонечныя зацьменні XXI стагоддзя|сонечнае зацьменне]]. * [[26 кастрычніка]]: ** Парламенцкія выбары ва [[Украіна|Украіне]]. ** Парламенцкія выбары ў [[Туніс]]е. ** Другі тур прэзідэнцкіх выбараў у [[Бразілія|Бразіліі]]. * [[30 кастрычніка]]: У [[Буркіна-Фасо]] пасля масавых пратэстаў і падпалу парламенту ўведзена надзвычайние становішча. === Лістапад === * [[4 лістапада]] — Выбары ў кангрэс [[ЗША]]. * [[9 лістапада]]: Апытанне аб незалежнасці [[Каталонія|Каталоніі]]. * [[12 лістапада]]: [[КА Філы|Касмічны апарат «Філы»]] здзейсніў пасадку на [[Камета Чурумава — Герасіменка|камету Чурумава — Герасіменка]]. * [[30 лістапада]]: Парламенцкія выбары ў [[Малдова|Малдове]]. === Снежань === * [[5 снежня]]: У [[Мядзел]]і адбылося ўрачыстае адкрыццё помніка [[Максім Танк|Максіму Танку]]. * [[17 снежня]]: Адноўлены дыпламатычныя адносіны [[ЗША]] і [[Куба|Кубы]]. == Памерлі == * [[5 студзеня]]: [[Эйсебіа]], партугальскі футбаліст (нар. 25.1.1942) * [[11 студзеня]]: [[Арыэль Шарон]], ізраільскі ваенны, палітычны і дзяржаўны дзеяч (нар. 27.2.1928) * [[15 студзеня]]: [[Роджэр Лойд-Пак]], англійскі акцёр (нар.8.2.1944) * [[20 студзеня]]: [[Клаўдзіа Абада]], італьянскі дырыжор і піяніст (нар. 26.6.1933) * [[22 студзеня]]: [[Мікола Прускі]], дзеяч беларускай эміграцыі ў ЗША (нар. 1.1.1928) * [[1 сакавіка]]: [[Леанід Мендэлевіч Левін|Леанід Левін]], беларускі скульптар (нар. 25.7.1936) * [[2 сакавіка]]: [[Рыгор Барадулін]], беларускі паэт, эсэіст, перакладчык, народны паэт Беларусі (нар. 24.2.1935) * [[23 сакавіка]]: [[Адольфа Суарэс]], прэм’ер-міністр [[Іспанія|Іспаніі]] (нар. 25.9.1932) * [[17 красавіка]]: [[Габрыэль Гарсія Маркес]], калумбійскі пісьменнік (нар. 6.3.1928) * [[24 красавіка]]: [[Тадэвуш Ружэвіч]], польскі паэт, пісьменнік, драматург (нар. 9.10.1921) * [[4 мая]]: [[Таццяна Яўгенаўна Самойлава|Таццяна Самойлава]], народная артыстка Расіі (нар. 4.5.1934) * [[9 мая]]: [[Давід Рыгоравіч Сімановіч|Давід Сімановіч]], беларускі паэт, перакладчык (нар. 26.6.1932) * [[30 мая]]: [[Генадзь Мікалаевіч Бураўкін|Генадзь Бураўкін]], беларускі паэт, дзяржаўны дзеяч (нар. 28.9.1936) * [[30 чэрвеня]]: [[Сяргей Усеваладавіч Краўчанка|Сяргей Краўчанка]], беларускі акцёр (нар. 13.5.1949) * [[7 ліпеня]]: [[Эдуард Шэварднадзэ]], савецкі і грузінскі палітычны і дзяржаўны дзеяч (нар. 25.12.1928) * [[12 ліпеня]]: [[Валерыя Ільінічна Навадворская|Валерыя Навадворская]], расійскі палітычны дзеяч, дысідэнтка, праваабаронца (нар. 17.5.1950) * [[13 ліпеня]]: [[Надзін Гордымер]], паўднёваафрыканская пісьменніца (нар. 20.11.1923) * [[17 ліпеня]]: [[Джозеф Ланге]], галандскі даследчык у галіне медыцыны, адзін з піянераў даследавання [[ВІЧ]] (нар. 25.9.1954) * [[25 ліпеня]]: [[Карла Бергонцы]], італьянскі оперны спявак (нар. 13.7.1924) * [[1 жніўня]]: [[Валянцін Бялькевіч]], беларускі футбаліст (нар. 27.1.1973) * [[29 жніўня]]: [[Канстанцін Пятровіч Шаранговіч|Канстанцін Шаранговіч]], беларускі мастак (нар. 4.1.1956) * [[4 верасня]]: [[Данатас Баніёніс]], літоўскі акцёр і рэжысёр * [[20 верасня]]: [[Анатоль Мікалаевіч Беразавой|Анатоль Беразавой]], савецкі касманаўт * [[25 верасня]]: [[Яак Ёала]], эстонскі спявак * [[17 кастрычніка]]: [[Міхаіл Марыніч]], дзяржаўны дзея Беларусі, дыпламат (нар. 13.1.1940) * [[9 лістапада]]: [[Анатоль Мікалаевіч Маразевіч]], беларускі вучоны * [[9 лістапада]]: [[Валерый Дзмітрыевіч Фралоў]], беларускі палітычны дзеяч * [[22 снежня]]: [[Джо Кокер]], англійскі спявак (нар. 20.5.1944) == Зноскі == {{reflist}} {{Храналагічны пералік}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:2014}} [[Катэгорыя:2014| ]] n2qr6aeneouy8xl38lrnqkpkaxsjr9b 10 84321 5165817 1539289 2026-07-14T08:19:08Z Milenioscuro 28560 5165817 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |name = Эрытрэя |top = 18.4 |bottom = 12.0 |left = 36.0 |right = 43.8 |image = Eritrea adm location map.svg |image1 = Eritrea relief location map.svg }}<noinclude>{{На карце (шыльда)}} </noinclude> 52ouvl7nkjxk014wm21o1l2pg98ialz 5165818 5165817 2026-07-14T08:19:19Z Milenioscuro 28560 5165818 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |name = Эрытрэя |top = 18.4 |bottom = 12.0 |left = 36.0 |right = 43.8 |image = Eritrea location map.svg |image1 = Eritrea physical map.svg }}<noinclude>{{На карце (шыльда)}} </noinclude> dm11a869ayb83yjfg6wp4kwyqecpjug 0 85155 5165427 4754627 2026-07-13T14:35:11Z JerzyKundrat 174 5165427 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Фарук I''' ({{ВД-Прэамбула}}) — кароль Егіпта і Судана ў 1936—1952 гадах. Фарук належаў да дынастыі [[Мухамед Алі Егіпецкі|Мухамеда Алі]] і стаў каралём пасля смерці свайго бацькі [[Ахмед Фуад I|Ахмеда Фуада I]]. Скінуты ў выніку [[Ліпеньская рэвалюцыя ў Егіпце|Ліпеньскай рэвалюцыі]] 1952 года, пасля адрачэння Фарука яму ўспадкаваў сын [[Ахмед Фуад II]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Farouk I of Egypt}} * {{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,841752-1,00.html|title=Egypt: A Tale of Two Autocrats|date=26 сакавіка 1965|publisher=[[Time]]|accessdate=2009-12-31|archiveurl=https://www.webcitation.org/66uL06wjh?url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,841752-1,00.html|archivedate=14 красавіка 2012|url-status=dead}} {{Прэзідэнты Егіпта}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кіраўнікі Егіпта]] dbto88qm30u3gopzt71jsna3bvbsdie 14 87104 5165623 5163636 2026-07-13T20:47:18Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165623 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Відэагульні|*Год]] [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] [[Катэгорыя:Творы паводле тыпаў і гадоў]] r37j0lcuzp9rjjkemgg6qcbg63ejj4t 0 87903 5165856 4425364 2026-07-14T11:47:28Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5165856 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя = Жан-Мішэль Мангальф'е | Арыгінал імя = Joseph-Michel Montgolfier | Фота = Jacques-Étienne Montgolfier.jpg | Шырыня = 200 | Подпіс = | Грамадзянства = | Навуковая сфера = вынаходнік | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = вынаходнік паветранага шара | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} '''Жазэф-Мішэль Мангальф'е''' ({{lang-fr|Joseph-Michel Montgolfier}}; [[26 жніўня]] [[1740]], Відалон-лэ-Ананэ, Ардэш — [[26 чэрвеня]] [[1810]], Баларук-лэ-Бэн, [[Эро (дэпартамент)|дэпартамент Эро]]) — старэйшы з двух братоў Мангальф'е, вынаходнік [[паветраны шар|паветранага шара]]. Разам з братам Жакам-Эцьенам прысвяціў сябе вывучэнню [[матэматыка|матэматыкі]] і [[фізіка|фізікі]], разам з ім потым прыняў у кіраванне папяровую фабрыку бацькі ў Ананэ і ў [[1783]] г. пабудаваў першы шар, пачаў падымацца нагрэтым [[паветра]]м, так званы мангальф'ер. У 1784 г. ён вынайшаў [[парашут]], у 1794 г. — асаблівы апарат для выпарвання, а ў 1796 г. разам з Арганам (Argand) гідраўлічны таран. Падчас Рэвалюцыі перабраўся ў [[Парыж]] і зрабіўся адміністратарам Кансерваторыі мастацтваў і рамёстваў і членам дарадчага бюро па мастацтвах і мануфактурах. [[Масонства|Масон]], з 1784 г. член ложы Вялікага Усходу Францыі «Дзевяць сясцёр». {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугараджы|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2000|том=10|старонак=544|isbn=985-11-0169-9 (Т. 10)|тыраж=10&nbsp;000}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мангальф'е}} [[Катэгорыя:Масоны ВУФ]] ekcdhtuj8mq3ngxqcyal7jau5phkjur 5165857 5165856 2026-07-14T11:47:44Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Жазеф-Мішэль Мангальф’е]] у [[Жазэф-Мішэль Мангальф’е]]: Уніфікацыя назваў 5165856 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя = Жан-Мішэль Мангальф'е | Арыгінал імя = Joseph-Michel Montgolfier | Фота = Jacques-Étienne Montgolfier.jpg | Шырыня = 200 | Подпіс = | Грамадзянства = | Навуковая сфера = вынаходнік | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = вынаходнік паветранага шара | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} '''Жазэф-Мішэль Мангальф'е''' ({{lang-fr|Joseph-Michel Montgolfier}}; [[26 жніўня]] [[1740]], Відалон-лэ-Ананэ, Ардэш — [[26 чэрвеня]] [[1810]], Баларук-лэ-Бэн, [[Эро (дэпартамент)|дэпартамент Эро]]) — старэйшы з двух братоў Мангальф'е, вынаходнік [[паветраны шар|паветранага шара]]. Разам з братам Жакам-Эцьенам прысвяціў сябе вывучэнню [[матэматыка|матэматыкі]] і [[фізіка|фізікі]], разам з ім потым прыняў у кіраванне папяровую фабрыку бацькі ў Ананэ і ў [[1783]] г. пабудаваў першы шар, пачаў падымацца нагрэтым [[паветра]]м, так званы мангальф'ер. У 1784 г. ён вынайшаў [[парашут]], у 1794 г. — асаблівы апарат для выпарвання, а ў 1796 г. разам з Арганам (Argand) гідраўлічны таран. Падчас Рэвалюцыі перабраўся ў [[Парыж]] і зрабіўся адміністратарам Кансерваторыі мастацтваў і рамёстваў і членам дарадчага бюро па мастацтвах і мануфактурах. [[Масонства|Масон]], з 1784 г. член ложы Вялікага Усходу Францыі «Дзевяць сясцёр». {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугараджы|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2000|том=10|старонак=544|isbn=985-11-0169-9 (Т. 10)|тыраж=10&nbsp;000}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мангальф'е}} [[Катэгорыя:Масоны ВУФ]] ekcdhtuj8mq3ngxqcyal7jau5phkjur 5165860 5165857 2026-07-14T11:48:57Z Ueschar 151377 удакладненне 5165860 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя = Жазэф-Мішэль Мангальф'е | Арыгінал імя = Joseph-Michel Montgolfier | Фота = Jacques-Étienne Montgolfier.jpg | Шырыня = 200 | Подпіс = | Грамадзянства = | Навуковая сфера = вынаходнік | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = вынаходнік паветранага шара | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} '''Жазэф-Мішэль Мангальф'е''' ({{lang-fr|Joseph-Michel Montgolfier}}; [[26 жніўня]] [[1740]], Відалон-лэ-Ананэ, Ардэш — [[26 чэрвеня]] [[1810]], Баларук-лэ-Бэн, [[Эро (дэпартамент)|дэпартамент Эро]]) — старэйшы з двух братоў Мангальф'е, вынаходнік [[паветраны шар|паветранага шара]]. Разам з братам Жакам-Эцьенам прысвяціў сябе вывучэнню [[матэматыка|матэматыкі]] і [[фізіка|фізікі]], разам з ім потым прыняў у кіраванне папяровую фабрыку бацькі ў Ананэ і ў [[1783]] г. пабудаваў першы шар, пачаў падымацца нагрэтым [[паветра]]м, так званы мангальф'ер. У 1784 г. ён вынайшаў [[парашут]], у 1794 г. — асаблівы апарат для выпарвання, а ў 1796 г. разам з Арганам (Argand) гідраўлічны таран. Падчас Рэвалюцыі перабраўся ў [[Парыж]] і зрабіўся адміністратарам Кансерваторыі мастацтваў і рамёстваў і членам дарадчага бюро па мастацтвах і мануфактурах. [[Масонства|Масон]], з 1784 г. член ложы Вялікага Усходу Францыі «Дзевяць сясцёр». {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугараджы|адказны=Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2000|том=10|старонак=544|isbn=985-11-0169-9 (Т. 10)|тыраж=10&nbsp;000}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мангальф'е}} [[Катэгорыя:Масоны ВУФ]] s7n5kkjs47wpmcnxdkjm02vvkxjm011 0 89302 5165664 4580523 2026-07-13T23:51:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165664 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Рудка}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Рудка |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 15|lat_sec = 53 |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 52|lon_sec = 21 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Пінскі |сельсавет = Мерчыцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 225754 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 242992391 }} '''Ру́дка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rudka}}, {{lang-ru|Рудка}}) — [[вёска]] ў [[Пінскі раён|Пінскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], на беразе ракі [[Ясельда]]. Уваходзіць у склад [[Мерчыцкі сельсавет|Мерчыцкага сельсавета]]. == Геалогія == Аднайменная крыніца, якая знаходзіцца ў Рудцы, мае статус помніка прыроды мясцовага значэння. == Гісторыя == Перад вайной у вёсцы жыло 294 чалавекі ў 68 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/4031 Рудка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306135016/http://db.narb.by/search/4031 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. У 1944 годзе гітлераўцамі было спалена 37 дамоў, забіта 6 чалавек<ref name="Бер"/>. == Вядомыя асобы == * [[Антон Рыгоравіч Навумавец]] (нар. у 1936) — вучоны-фізік, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Украіны|Нацыянальнай акадэміі навук Украіны]]<ref name="БЭ11">{{Крыніцы/БелЭн|11}} — С. 111.</ref> * [[Яўгенія Янішчыц]] (1948—1988) — беларуская [[паэт]]эса, перакладчыца {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://globustut.by/rudka_pins/index.htm#chapel Капліца ў Рудцы] * [https://archive.today/20121203183803/crbpinsk.brest.by/images/123.jpg Дом Я. Янішчыц у Рудцы] {{Мерчыцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Мерчыцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна]] kbl3sbya0kg4cicclnp0jp7q5z5wkdx 0 91080 5165663 879919 2026-07-13T23:45:00Z Xqbot 3088 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Тымаці Франц Гайтнер]] 5165663 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Тымаці Франц Гайтнер]] 77ahv9l1q3s0ht49nal1a3dzvu9d14w 0 93935 5165667 4580611 2026-07-14T00:19:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165667 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч | Імя = Рудольф Нурыеў | Выява = Nureyev Allan Warren.jpg | Шырыня = 200px | Апісанне выявы = | Імя пры нараджэнні = Рудольф Хаметавіч Нурыеў | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Прафесія = | Грамадзянства = {{USSR}}→{{AUT}} | Гады актыўнасці = | Тэатр = ЛАТОБ імя С. М. Кірава, [[Дзяржаўная парыжская опера|Парыжская опера]] | Узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Кавалер ордэна Ганаровага легіёна}}{{!}}{{!}}{{Камандор ордэна мастацтваў і літаратуры}} {{!}}} | imdb_id = }} {{цёзкі2|Нурыеў}} '''Рудольф Хаметавіч Нурыеў''' (таксама Нурэеў<ref name=pr>Варыянты напісання прозвішча '''Нурыеў''' і '''Нурэеў''' ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.11., Мн., 2000, С.390.</ref>); башк., тат. Рудольф Хәмит Улы Нуриев; {{ДН|17|3|1938}}, {{МН|Іркуцк}}, [[СССР]] — {{ДС|6|1|1993}}, {{МС|Парыж}}, [[Францыя]]) — [[СССР|савецкі]] і [[Вялікабрытанія|брытанскі]] артыст [[балет]]а, балетмайстар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля Іркуцка (у цягніку). У дзяцінстве Р. Нурыеў наведваў танцавальны гурток пры Палацы піянераў г. [[Уфа]]. Вучыўся ў Ленінградскім харэаграфічным вучылішчы. Быў вядучым салістам балетнай трупы Тэатра оперы і балета імя Кірава. У [[1961]], знаходзячыся на гастролях у [[Парыж]]ы, Р. Нурыеў папрасіў прадаставіць яму палітычны прытулак. Супрацоўнічаў з лонданскім «Каралеўскім балетам», балетнай трупай Чыкагскай оперы. З поспехам выступаў не толькі ў традыцыйным рэпертуары, але і ў балетах, якія сталі сучаснай класікай («Танцы на вечарынцы» Дж. Робінса на музыку Ф. Ліста, «Рамэо і Джульета» С. Пракоф'ева, «Страчаны рай» М. Канстана і інш.). Паставіў некалькі балетаў з класічнай спадчыны ў «Каралеўскім балеце» і іншых трупах. У канцы 1970-х г. звярнуўся да сучаснага танца і да здымкаў у фільмах. З 1983 па 1989 быў кіраўніком балетнай трупы Парыжскай оперы. {{зноскі}} == Спасылкі == {{commonscat|Rudolf Nureyev}} * [http://www.chaskor.ru/article/zolotoj_klyuchik_rudolfa_nurieva_17946 Залаты ключык Рудольфа Нурыева] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110619091611/http://www.chaskor.ru/article/zolotoj_klyuchik_rudolfa_nurieva_17946 |date=19 чэрвеня 2011 }} * [https://web.archive.org/web/20120412164342/http://mynureyev.narod.ru/1.htm Аўтабіяграфія. Рудольф Нурыеў] * [http://www.nureyev.org Official website of the Rudolf Nureyev Foundation] * [http://www.rudolfnureyev.ru/index.php Афіцыйны сайт Фонду Рудольф Нурыеў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304185638/http://www.rudolfnureyev.ru/index.php |date=4 сакавіка 2016 }} * {{imdb name|id=0638159|name=Рудольф Нурыеў}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нурыеў}} [[Катэгорыя:Выпускнікі акадэміі рускага балета імя А. Я. Ваганавай]] [[Катэгорыя:Рускія эмігранты ў Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Рускія эмігранты ў Францыі]] [[Катэгорыя:Уцекачы з СССР]] [[Катэгорыя:Памерлі ад захворванняў, звязаных са СНІДам]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Сент-Жэнеўеў-дэ-Буа]] msvba3agxug8steukgnkkws4nhw5kux 0 94513 5165674 4681010 2026-07-14T01:17:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165674 wikitext text/x-wiki {{НП |статус=горад |беларуская назва=Русельсгайм |арыгінальная назва={{lang-de|Rüsselsheim}} |краіна=Германія |від рэгіёна=Землі Германіі{{!}}Зямля |рэгіён=Гесэн |рэгіён у табліцы= |від раёна=раён |раён= |раён у табліцы= |від абшчыны=кіраванне |абшчына= |абшчына ў табліцы= |падпарадкаванне= |герб=DEU Rüsselsheim COA.svg |сцяг= |выява=Ruesselsheim Luftbild.jpg |подпіс=Русельсгайм з неба |шырыня герба= |шырыня сцяга= |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=58 |lat_sec=50 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=25 |lon_sec=55 |CoordAddon= |CoordScale= |Яндэкскарта= |карта краіны= |карта рэгіёна= |карта раёна= |памер карты краіны= |памер карты рэгіёна= |памер карты раёна= |унутранае дзяленне= |від главы=Обербургамістр |глава=Штэфан Гільтоўскі<br />([[Сацыял-дэмакратычная партыя Германіі|СДПГ]]) |дата заснавання= |першае згадванне= |ранейшыя імёны= |статус з= |плошча=58,3 |вышыня цэнтра НП=88 |від вышыні= |клімат= |афіцыйная мова= |афіцыйная мова-ref= |насельніцтва=59&nbsp;604 |год перапісу=2009 |шчыльнасць= |агламерацыя= |нацыянальны склад= |канфесійны склад= |этнахаронім= |часавы пояс=+1 |DST=ёсць |тэлефонны код=06142 |паштовы індэкс=65428 |паштовыя індэксы= |аўтамабільны код=GG |від ідэнтыфікатара=Ідэнтыфікацыйны код суб'екта самакіравання{{!}}Афіцыйны код |лічбавы ідэнтыфікатар=06 4 33 012 |катэгорыя ў Commons=Rüsselsheim |сайт=http://www.stadt-ruesselsheim.de |мова сайта=de |мова сайта 2= |мова сайта 3= |мова сайта 4= |мова сайта 5= |add1n= |add1= |add2n= |add2= |add3n= |add3= }} '''Русельсгайм''' ({{lang-de|Rüsselsheim}}) — горад у [[Германія|Германіі]], у зямлі [[Гесэн]]. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дармштат. Уваходзіць у склад [[Грос-Герау (раён)|раёна Грос-Герау]]. Насельніцтва складае 59 200 чалавек (на 30 чэрвеня 2007 года). Займае плошчу 58,3 км². Афіцыйны код 06 4 33 012. == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Спасылкі == * [http://www.stadt-ruesselsheim.de Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120229194703/http://www.stadt-ruesselsheim.de/ |date=29 лютага 2012 }} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Гесэна]] 3w8h5k5rb7kd6ozwdnmssq0xkcfm2c2 0 100909 5165654 4846023 2026-07-13T22:21:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165654 wikitext text/x-wiki {{Дваранскі род | Род =Ромер | Герб =Roemer COA.png | Назва герба = | Апісанне герба =гл. тэкст | Дэвіз = | Агульны гербоўнік = | Тытул = | Губерня = | Частка радаводу кнігі =Віленская, Санкт-Пецярбургская | Часткі радаводу кнігі =VI і II | Родапачынальнік = | Роднасныя роды = | Галіны = | Перыяд = | Месца паходжання = | Падданства = [[Выява:Coat of arms of Saxony.svg|22px]] [[курфюрства Саксонія]],<br /> [[Выява:Herb_Rzeczypospolitej_Obojga_Narodow.svg|22px]] [[Рэч Паспалітая]], <br /> [[Выява:Lesser coat of arms of the Russian Empire.svg|22px]] [[Расійская імперыя]] | Маёнткі = | Палацы = }}{{Значэнні|Ромер}} '''Ромеры''' ({{lang-pl|Römerowie}}, {{lang-de|Römern}}, {{lang-de2|Roemern}}) — [[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўскі]] шляхецкі род нямецкага паходжання. == Гісторыя == Род Ромераў, згодна падання, выводзіўся ад [[рымскі консул|рымскага консула]] Юстуса Севярынаса, які ў [[983]] г. вымушаны быў пакінуць [[Рым]] і асеў у [[Германія|Германіі]], дзе атрымаў прозвішча «Römer» — «рымлянін». Яго нашчадкі жылі ў [[Саксонія (герцагства)|Саксоніі]], а Берэнд Ромер у [[1223]] г. са світай князя [[Альберт I Саксонскі|Альберта Саксонскага]] прыбыў у [[Лівонія|Лівонію]] і стаў рыцарам ордэна<ref name="Сільвановіч">Станіслаў Сільвановіч. [http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=25431-1.pdf Гісторыя маёнткаў Лунна, воля і лёсы іх уладальнікаў]{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[Файл:Troki, Fara, Römer. Трокі, Фара, Ромэр (A. Römer, 1850-97).jpg|міні|злева|Капліца Ромераў у [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Тракай)|касцёле Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў [[Трокі|Троках]]. [[А. Ромер]]]] Калі [[Рэч Паспалітая]] ў 1630 г. [[Альтмаркскае перамір’е|вымушана была аддаць]] [[Шведская Лівонія|Інфлянты Швецыі]], Стэфан Ромер перасяліўся на [[ВКЛ|Літву]], бо як пісаў яго сын Матэуш ''«лічыў лепш ўсё страціць, а вернасць Рэчы Паспалітай захаваць»''. Сыны і ўнукі Стэфана служылі ў войску<ref name="Сільвановіч"/>. [[File:Römer family.jpg|thumb|300px|Сям’я Ромераў, [[Эдвард Ян Ромер]], [[1829]]]] У [[1700]] годзе ў [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Тракай)|касцёле Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў [[Трокі|Троках]], у ваколіцах якіх Ромеры валодалі маёнткамі, была дабудавана сямейная капліца<ref>[http://www.wilno.name/troki/trokikosciol.html Kościół Witolda w Trokach]</ref>. Іншая галіна роду перасялілася ў канцы [[XVIII ст.]] з Саксоніі ў Расію; з яе [[Мікалай Фёдаравіч Ромер]] (1804—1889) — сапраўдны тайны саветнік, сенатар і член Апякунскага Савета ўстаноў Грамадскага Догляду. Род Ромераў унесены ў дваранскі матрыкул [[Курляндская губерня|Курляндскай губерні]], у VI частку радаводнай кнігі [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] і ў II частку радаводнай кнігі [[Санкт-Пецярбургская губерня|СПб. губерні]]. == Апісанне герба == У чырвоным полі два скрыжаваных сярэбраных кія пілігрыма, кожны з дзвюма кнопкамі на ручцы. У нашлемніку такія ж кіі, якія сканчаюцца трыма страусінымі пёрамі. [[Намёт]] чырвоны падкладзены срэбрам. == Найбольш вядомыя == # [[Міхал Ромер]] ([[1778]]—[[1853]]), грамадска-палітычны дзеяч. # [[Эдвард Ян Ромер]] ([[1806]]—[[1878]]), грамадскі дзеяч, літаратар, перакладчык i мастак. # [[Альфрэд Ізідор Ромер]] ([[1832]]—[[1897]]), жывапісец, скульптар, медальер, мастацтвазнавец, этнограф. Сын [[Эдвард Ян Ромер|Эдварда Яна Ромера]]. # [[Эдвард Матэй Ромер]] ([[1848]]—[[1900]]), мастак. Сын [[Эдвард Ян Ромер|Эдварда Яна Ромера]]. # [[Міхал Піус Ромер]] ([[1880]]—[[1945]]), польскі і літоўскі навуковец, грамадска-палітычны дзеяч; адзін з галоўных ідэолагаў ліберальна-дэмакратычнага крыла [[Краёўцы|краёўцаў]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Römer family}} * [http://www.geni.com/family-tree/index/6000000008269095035 Генеалагічнае дрэва на Geni] {{RodovidSurname|Род:Рёмеры}} * [http://masty.belarda.org/local_news/data/ic_87/439/ Ромеры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220626233326/http://masty.belarda.org/local_news/data/ic_87/439/ |date=26 чэрвеня 2022 }} * [http://www.ldm.lt/RRM/Romers_en.htm The Artists of the Römer Family] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140808054551/http://www.ldm.lt/RRM/Romers_en.htm |date=8 жніўня 2014 }} {{ref-en}} * [https://www.vle.lt/Straipsnis/Romeriai-80839 Römeriai] {{ref-lt}} * [http://www.przodkowie.com/niesiecki/r/ronczy/10179.php?lit=r&kod=JHEG3 Romer właściwie Römer herbu własnego (t. 11 s. 380—385)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140808054212/http://www.przodkowie.com/niesiecki/r/ronczy/10179.php?lit=r&kod=JHEG3 |date=8 жніўня 2014 }} {{ref-pl}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ромеры| ]] [[Катэгорыя:Остзейскае дваранства]] e3oyuhd7wccrmbn84mxpo6sixwt5uii 0 100991 5165443 4995239 2026-07-13T14:50:37Z JerzyKundrat 174 /* Ліпень */ 5165443 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2016''' — [[высакосны год]], пачынаецца ў пятніцу па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == === Студзень === * [[1 студзеня]]: Кніга [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]] «[[Мая барацьба|Mein Kampf]]» перайшла ў [[грамадскі набытак]]. === Люты === * [[12 лютага]]: [[Сустрэча Папы Рымскага Францыска і Патрыярха Маскоўскага і ўсяе Русі Кірыла]] на [[Куба|Кубе]]. * [[17 лютага]]: Тэрарыстычны акт здзейснены ў [[Анкара|Анкары]]. * [[26 лютага]]: [[Зімовыя Юнацкія Алімпійскія гульні 2016]] стартуюць у [[Лілехамер]]ы (сконч. [[6 сакавіка]]). === Сакавік === * [[9 сакавіка]]: Поўнае [[сонечнае зацьменне]]. * [[13 сакавіка]]: [[ФК БАТЭ]] выйграў [[Суперкубак Беларусі па футболе 2016]]. * [[30 сакавіка]]: [[Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Манака]] === Красавік === * [[27 красавіка]]: [[Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Ліберыя]]й. * [[29 красавіка]]: Пачаўся Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай у [[Расія|Расіі]]. === Май === * [[9 мая]]: [[Праходжанне Меркурыя па дыску Сонца]]. * [[18 мая]]: Фінальны матч [[Ліга Еўропы УЕФА 2015/2016|Лігі Еўропы УЕФА]] адбыўся ў [[Базель|Базелі]]. Пераможцам турніру трэці год запар стаў іспанскі клуб [[ФК Севілья|«Севілья»]], які ў фінале атрымаў перамогу на англійскім [[ФК Ліверпул|«Ліверпулем»]]. * [[21 мая]]: [[ФК Тарпеда-БелАЗ]] ([[Жодзіна]]) выйграў [[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016]], перамогшы ў фінале ў [[Брэст|Брэсце]] [[ФК БАТЭ]] ([[Барысаў]]). * [[22 мая]]: Скончыўся Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай у [[Расія|Расіі]], пераможцам стала зборная каманда [[Канада|Канады]]. * [[28 мая]]: Фінал [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2015/2016|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]] адбыўся ў [[Мілан]]е. Пераможцам турніру стаў [[мадрыд]]скі [[ФК Рэал Мадрыд|«Рэал»]], які перамог землякоў з [[ФК Атлетыка Мадрыд|«Атлетыка»]]. === Чэрвень === [[Файл:Uefa_Euro_2016_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця Чэмпіянату Еўропы па футболе.]] * [[4 чэрвеня]]: [[XI Рэспубліканскі фестываль нацыянальных культур]] пачаўся ў [[Гродна|Гродне]] (сконч. 5 чэрвеня). * [[11 чэрвеня]]: У [[Францыя|Францыі]] стартаваў [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016]]. * [[12 чэрвеня]]: [[Масавае забойства ў Арланда]]. * [[23 чэрвеня]]: [[Рэферэндум аб членстве Вялікабрытаніі ў Еўрапейскім саюзе]]. * [[25 чэрвеня]]: Адбыўся першы запуск з касмадрома [[Вэньчан (касмадром)|Вэньчан]] на [[кітай]]скім востраве [[Хайнань]]. * [[28 чэрвеня]]: У [[стамбул]]ьскім [[Аэрапорт Стамбул імя Атацюрка|аэрапорце імя Атацюрка]] адбыўся [[Тэракт у Аэрапорце імя Атацюрка|тэракт]], 43 чалавекі загінулі. * [[29 чэрвеня]]: У [[Бразілія|Бразіліі]] адбываецца адключэнне аналагавага тэлебачання. === Ліпень === * [[1 ліпеня]]: [[Дэнамінацыя ў Беларусі 2016 года|Дэнамінацыя]] нацыянальнай грашовай адзінкі [[Беларусь|Беларусі]]. * [[3 ліпеня]]: У [[Францыя|Францыі]] заканчваецца чэмпіянат Еўропы па футболу. У [[Фінал чэмпіянату Еўропы па футболе 2016|фінале]] [[Зборная Партугаліі па футболе|зборная Партугаліі]] перамагла [[Зборная Францыі па футболе|зборную Францыі]]. * [[3 ліпеня]]: У выніку [[Двайны тэракт у Багдадзе (2016)|двайнога тэракта]] ў [[Багдад]]зе загінулі 292 чалавекі. * [[5 ліпеня]]: [[Аўтаматычная міжпланетная станцыя]] [[Юнона (касмічны апарат)|«Юнона»]], запушчаная амерыканскім касмічным агенцтвам [[НАСА]] [[5 жніўня]] [[2011]], выйшла на арбіту [[Юпітэр (планета)|Юпітэр]]а<!--для даследавання магнітнага поля планеты-->. * [[10 ліпеня]]: [[Чэмпіянат Еўропы па лёгкай атлетыцы 2016]] скончыыўся ў [[Амстэрдам]]е (пачаўся [[6 ліпеня]]). * [[12 ліпеня]]: У [[Мюнхен]]е ў выніку [[Масавыя забойствы ў Мюнхене (2016)|масавых забойстваў]] загінулі {{num|9|чалавек}} і яшчэ{{nbsp}}32 паранена. * [[14 ліпеня]]: У [[Ніца|Ніцы]] на святкаванні [[Дзень узяцця Бастыліі|Дня ўзяцця Бастыліі]] здзейснены [[Тэракт у Ніцы|тэрарыстычны акт]]. * [[15 ліпеня]]: Ваенныя спрабавалі здзейсніць [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Турцыі (2016)|дзяржаўны пераварот]] у [[Турцыя|Турцыі]]. * [[30 ліпеня]]: Адкрыты [[Нацыянальны музей Амана]]. === Жнівень === [[Файл:2016 Summer Olympics opening ceremony 1035301-05082016- v9a2048 04.08.16.jpg|thumb|Адкрыццё Алімпійскіх гульняў у [[Рыа-дэ-Жанэйра]].]] * [[5 жніўня|5]]—[[21 жніўня]]: Летнія Алімпійскія гульні ў [[Рыа-дэ-Жанэйра]]. * [[24 жніўня]]: У выніку [[Землетрасенне ў Італіі (2016)|землетрасення ў Італіі]] загінулі прынамсі 250 чалавек, больш за 350 паранены. === Верасень === [[Файл:Eclipse 20160901 center.jpg|thumb|150px|Кольцападобнае зацьменне ў Л'Етан-Сале, [[Рэюньён]].]] * [[1 верасня]]: Кольцападобнае [[Сонечнае зацьменне 1 верасня 2016 года|сонечнае зацьменне]] было бачнае Атлантычным акіянам, Афрыкай і Індыйскім акіянам. * [[4 верасня]]: [[Маці Тэрэза]] [[кананізацыя|прылічана]] [[Каталіцтва|Каталіцкай царквой]] да ліку [[святы]]х. * [[7 верасня]]: Цырымонія адкрыцця [[летнія Паралімпійскія гульні 2016|летніх Паралімпійскіх гульняў 2016]]. [[Андрэй Васілевіч Фомачкін|Беларускі спартыўны функцыянер]], насуперак забароне [[Міжнародны паралімпійскі камітэт|МПК]], пранёс [[сцяг Расіі]], дыскваліфікаванай за [[допінг]]. * [[11 верасня]]: Прайшлі [[парламенцкія выбары ў Беларусі (2016)|парламенцкія выбары ў Беларусі]]. * [[18 верасня]]: Скончыліся [[Летнія Паралімпійскія гульні 2016]]. * [[25 верасня]]: Завяршыўся турнір «[[Шанхай Мастэрс 2016 (снукер)|Шанхай Мастэрс]]» па [[снукер]]ы, пераможцам стаў кітаец [[Дзін Цзюньхуэй]]. * [[30 верасня]]: [[Еўрапейскае касмічнае агенцтва]] правяло кіраванае сутыкненне касмічнага апарата [[Разета (касмічны апарат)|«Разета»]] з [[камета Чурумава — Герасіменка|каметай Чурумава — Герасіменка]]. === Кастрычнік === * [[12 кастрычніка]]: ** [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца|Літаратурную прэмію імя Ежы Гедройца]] атрымаў [[Макс Шчур]] за кнігу «Завяршыць гештальт». ** Мітрапаліт [[Тадэвуш Кандрусевіч]] асвяціў [[касцёл Святога Юзафа (Брэст)|касцёл Святога Юзафа]] ў [[Брэст|Брэсце]]. * [[13 кастрычніка]]: [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] прысуджана [[Боб Дылан|Бобу Дылану]]. * [[13 кастрычніка]]: [[Антоніу Гутэрыш]] абраны на пасаду [[Генеральны сакратар ААН|Генеральнага сакратара ААН]]. * [[19 кастрычніка]]: Спускальны модуль «[[Скіяпарэлі, спускальны апарат|Скіяпарэлі]]» місіі «[[Экзамарс]]» разбіўся пры спробе сесці на [[Марс]], а «[[Трэйс Гас Орбітэр]]» стаў штучным спадарожнікам Чырвонай планеты. * [[21 кастрычніка]]: ** [[Беларусь]] выбрана месцам правядзення [[Еўрапейскія гульні 2019|Еўрапейскіх гульняў 2019 года]]. ** Адбыўся [[інцыдэнт з пасадкай Boeing 737 у Кіеве]]. * [[25 кастрычніка]]: Лаўрэатам [[Прэмія імя Алеся Адамовіча|прэміі Алеся Адамовіча]] стаў [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|Уладзімір Арлоў]]. [[Прэмія імя Францішка Багушэвіча|Прэміяй імя Францішка Багушэвіча]] адзначаны [[Святлана Валянцінаўна Марозава|Святлана Марозава]] і [[Дзяніс Васілевіч Лісейчыкаў|Дзяніс Лісейчыкаў]]. Першым лаўрэатам [[прэмія імя Карласа Шэрмана|прэміі імя Карласа Шэрмана]] стаў [[Якуб Лапатка]] за пераклад эпасу «[[Калевала]]». * [[30 кастрычніка]]: Прэзідэнцкія выбары ў [[Малдова|Малдове]]. === Лістапад === [[Файл:Trump victory speech.png|thumb|[[Дональд Трамп]] выступае пасля перамогі на прэзидэнцкіх выбарах.]] * [[3 лістапада]]: Распачаўся [[24-ы Мінскі міжнародны кінафестываль «Лістапад»]] (сконч. 10 лістапада) * [[8 лістапада]]: Прэзідэнцкія выбары, выбары ў Сенат і Кангрэс [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. На [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2016)|выбарах прэзідэнта]] перамог прадстаўнік ад Рэспубліканскай партыі [[Дональд Трамп]]. * [[29 лістапада]]: Новым каралём Тайланда абвешчаны [[Маха Вачыралангкорн]]. * [[29 лістапада]]: У небе над [[Калумбія]]й разбіўся самалёт з футбольнай камандай [[ФК Шапекаэнсі|«Шапекаэнсі»]]. * [[30 лістапада]]: [[Магнус Карлсен]] абараніў тытул чэмпіёна свету па [[шахматы|шахматах]], перамогшы прэтэндэнта Сяргея Каракіна. === Снежань === * [[1 снежня]]: Народ [[Гамбія|Гамбіі]] змяніў мірным шляхам кіраўніка дзяржавы ўпершыню за апошнія 22 гады. * [[2 снежня]]: Прэм’ер-міністр [[Індыя|Індыі]] [[Нарэндра Модзі]] названы чалавекам года па версіі чытачоў амерыканскага часопіса ''[[Time]]''. * [[5 снежня]]: Прэм’ер-міністр [[Італія|Італіі]] [[Матэа Рэнцы]] прызнаў паражэнне на канстытуцыйным рэферэндуме і абвясціў пра сваю адстаўку. * [[7 снежня]]: [[Дональд Трамп]] стаў чалавекам года паводле версіі часопіса ''Time''. * [[11 снежня]]: Уведзены ў эксплуатацыю [[Гатардскі базісны тунэль]], самы доўгі ў свеце чыгуначны тунэль. * [[15 снежня]]: Запушчана еўрапейская спадарожнікавая навігацыйная сістэма [[Галілеа (спадарожнікавая сістэма навігацыі)|Галілеа]]. * [[19 снежня]]: У [[Анкара|Анкары]] забіты пасол [[Расія|Расіі]] ў [[Турцыя|Турцыі]] [[Андрэй Генадзевіч Карлаў|Андрэй Карлаў]]. * [[25 снежня]]: Самалёт [[Ту-154]] Міністэрства абароны [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], які накіроўваўся ў [[Сірыя|Сірыю]], пацярпеў катастрофу над [[Чорнае мора|Чорным морам]] пасля ўзлёту з аэрапорта [[Сочы]]. {{Храналагічны пералік}} == Памерлі == {{Main|Спіс памерлых у 2016 годзе}} * [[6 студзеня]]: [[Рыгор Сасна]] — гісторык царквы, беларусазнавец (нар. 30.4.[[1939]]) * [[10 студзеня]]: [[Дэвід Боўі]] — брытанскі рок-музыкант (нар. 8.1.[[1947]]) * [[16 лютага]]: [[Бутрас Бутрас-Галі]] — егіпецкі дыпламат, 6-ы Генеральны сакратар ААН (нар. 14.11.[[1922]]) * [[19 лютага]]: [[Харпер Лі]] — амерыканская пісьменніца (нар. 12.4.[[1926]]) * [[19 лютага]]: [[Умберта Эка]] — італьянскі пісьменнік (нар. 5.1.[[1932]]) * [[26 лютага]]: [[Эры Клас]] — эстонскі дырыжор * [[6 сакавіка]]: [[Нэнсі Рэйган]] — [[Першыя лэдзі ЗША|першая лэдзі ЗША]], удава [[Рональд Уілсан Рэйган|Рональда Рэйгана]] (нар. 6.7.[[1921]]) * [[17 сакавіка]]: [[Аляксандр Аляксандравіч Прахарэнка]] — вайсковец Сіл спецыяльных аперацый Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі, старшы лейтэнант (нар 27.06.1990). * [[18 сакавіка]]: [[Гіда Вестэрвэле]] — нямецкі палітык (нар. 27.12.1961) * [[24 сакавіка]]: [[Ёхан Кройф]] — галандскі футбаліст і трэнер (нар. 25.4.[[1947]]) * [[29 сакавіка]]: [[Ніл Сымонавіч Гілевіч|Ніл Гілевіч]] — беларускі паэт і грамадскі дзеяч (нар. 30.9.[[1931]]) * [[4 красавіка]]: [[Уладзімір Міхайлавіч Казбярук|Уладзімір Казбярук]] — беларускі літаратуразнавец * [[9 красавіка]]: [[Зміцер Саўка]] — беларускі мовазнавец (нар. 26.7.[[1965]]) * [[17 красавіка]]: [[Вітаўт Міхайлавіч Мартыненка|Вітаўт Мартыненка]] — беларускі музычны крытык * [[19 красавіка]]: [[Вальтэр Кон]] — амерыканскі фізік-тэарэтык * [[19 красавіка]]: [[Патрысіа Эйлвін]] — 33-і прэзідэнт Чылі * [[18 мая]]: [[Алег Аблажэй]] — беларускі мастак * [[3 чэрвеня]]: [[Махамед Алі]] — амерыканскі баксёр (нар. 17.1.[[1942]]) * [[3 чэрвеня]]: [[Марат Радыкавіч Ахметшын]] — расійскі афіцэр, артылерыст, удзельнік баявых дзеянняў у Сірыі, Герой Расійскай Федэрацыі (нар. 27.06.1980). * [[26 чэрвеня]]: [[Расціслаў Іванавіч Янкоўскі|Расціслаў Янкоўскі]] — беларускі акцёр * [[26 чэрвеня]]: [[Сяргей Альбертавіч Картэс|Сяргей Картэс]] — беларускі кампазітар * [[2 ліпеня]]: [[Элі Візель]] — яўрэйскі, французскі пісьменнік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] * [[8 ліпеня]]: [[Абдул Сатар Эдхі]] — пакістанскі філантроп * [[15 ліпеня]]: [[Янез Бернік]] — славенскі мастак * [[20 ліпеня]]: [[Павел Рыгоравіч Шарамет|Павел Шарамет]] — беларускі журналіст * [[9 жніўня]]: [[Эрнст Іосіфавіч Неізвесны|Эрнст Неізвесны]] — савецкі і амерыканскі скульптар * [[23 жніўня]]: [[Райнхард Зелтэн]] — лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (нар. [[5 кастрычніка|5.10]].[[1930]]) * [[2 верасня]]: [[Іслам Карымаў]] — прэзідэнт Узбекістана (нар. 30.1.[[1938]]) * [[11 верасня]]: [[Юрый Віктаравіч Хадыка|Юрый Хадыка]] — беларускі [[навуковец]], грамадскі і культурны дзеяч, доктар фізіка-матэматычных навук (нар. 23.6.[[1938]]) * [[14 верасня]]: [[Іван Іванавіч Лучыц-Федарэц|Іван Лучыц-Федарэц]] — беларускі мовазнаўца і перакладчык (нар. 26.11.[[1938]]) * [[9 кастрычніка]]: [[Анджэй Вайда]] — польскі тэатральны дзеяч і кінарэжысёр (нар. 6.3.[[1926]]) * [[13 кастрычніка]]: [[Пхуміпон Адульядэт]] — кароль [[Тайланд]]а (нар. 5.12.[[1927]]) * [[19 кастрычніка]]: [[Клім Іванавіч Чурумаў|Клім Чурумаў]] — украінскі астраном, пісьменнік (нар. 19.2.[[1937]]) * [[23 лістапада]]: [[Анатоль Іосіфавіч Валахановіч|Анатоль Валахановіч]] — беларускі гісторык, журналіст, краязнавец (нар. 17.4.[[1939]]) * [[25 лістапада]]: [[Фідэль Кастра]] — кубінскі рэваюцыянер, дзяржаўны і палітычны дзеяч (нар. [[13 жніўня|13.8]] [[1926]]) * [[1 снежня]]: [[Алесь Мікалаевіч Белакоз|Алесь Белакоз]] — беларускі грамадскі дзеяч, музеязнаўца, настаўнік, краязнаўца (нар. 11.11.[[1928]]) * [[13 снежня]]: [[Томас Шэлінг]] — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (нар. 14.4.[[1921]]) * [[17 снежня]]: [[Леанід Уладзіміравіч Маракоў|Леанід Маракоў]] — беларускі журналіст, пісьменнік, гісторык (нар. 15.4.[[1958]]) * [[20 снежня]]: [[Мішэль Марган]] — французская актрыса * [[25 снежня]]: [[Джордж Майкл]] — брытанскі спявак (нар. [[25 чэрвеня|25.6]].[[1963]]) * [[27 снежня]]: [[Кэры Фішэр]] — амерыканская актрыса (нар. [[21 кастрычніка|21.10]].[[1956]]) {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2016| ]] 2iybudtw0fvadvx7go6tjdymvncc36n 0 104427 5165828 5023681 2026-07-14T09:30:22Z Zvenigorod 149636 Замена сiмволiкi на вектарную 5165828 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Галіцына |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Coat_of_Arms_of_Golitsyno_(Moscow_oblast).svg |сцяг = Flag_of_Golitsyno_(Moscow_oblast).svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 36|lat_sec = 53 |lon_dir = |lon_deg = 36|lon_min = 59|lon_sec = 14 |CoordAddon = type:city(19500)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 20 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 180 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{рост}} 17 497 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 49869 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = http://www.golitsyno-city.ru |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Галіцына''' — горад раённага падпарадкавання (да 2004 — пасёлак гарадскога тыпу) у Адзінцоўскім раёне [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]] Расіі. Найбуйнейшы населены пункт гарадскога паселішча Галіцына. Таксама ў горадзе размешчана чыгуначная станцыя Галіцына за 40 км на захад ад Масквы. Галіцына суседнічае з пасёлкам гарадскога тыпу Вялікія Вязёмы і вёскай Захарава. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{зноскі}} {{Гарады Маскоўскай вобласці}} [[Катэгорыя:Гарады Маскоўскай вобласці]] 1qgl5mmrvddbn6smdfho62ql6ix6iir 0 105059 5165594 5043692 2026-07-13T20:29:16Z The Explaner 87676 5165594 wikitext text/x-wiki {{Таксон |name = {{вымер}} Міяцыды |image descr = Рэшткі вымерлага драпежнага віда {{bt-bellat||Vulpavus}}. |image file = Vulpavus at AMNH.jpg |regnum = Жывёлы |rang = Сямейства |parent = Miacoidea |latin = Miacidae |author = [[Cope]], 1880 |children name = Роды |children = * [[Chailicyon]] * [[Eosictis]] * [[Ictognathus]] * [[Messelogale]] * [[Miacis]] * [[Miocyon]] * [[Oodectes]] * [[Palaearctonyx]] * [[Paramiacis]] * [[Paroodectes]] * [[Procynodictis]] * [[Prodaphaenus]] * [[Quercygale]] * [[Tapocyon]] * [[Uintacyon]] * [[Vassacyon]] * [[Vulpavus]] * [[Xinyuictis]] * [[Ziphacodon]] |wikispecies = Miacidae |commons = Category:Miacidae |eol = 4528789 }} '''Міяцыды''' — прымітыўныя [[драпежныя]], якія жылі ў [[палеацэн]]е і [[эацэн]]е каля 65-34 млн гадоў таму. Мяркуюць, што ад іх паходзяць усе сучасныя драпежныя сысуны. Міяцыды былі невялікімі жывёламі, падобнымі да [[куніца|куніцы]], з невялікім целам і доўгім хвастом. Розныя віды жылі на дрэвах або на зямлі. Харчаваліся, верагодна, бесхрыбтовымі, [[яшчаркі|яшчаркамі]], [[насякомыя|насякомымі]], [[птушкі|птушкамі]] і дробнымі сысунамі ([[землярыйкі]], [[апосумы]]). == Літаратура == * {{Крыніцы/БСЭ}} * Бербель Гербер. Кошки: Породы, повадки, уход, разведение. 1995 г. {{перакласці|en|Miacidae}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міяцыды]] [[Катэгорыя:Фауна палеацэну]] [[Катэгорыя:Фауна эацэну]] [[Катэгорыя:Сямействы сысуноў]] [[Катэгорыя:Драпежныя]] r9qosh9uhyujdfc74w0j6v9z61nfuc6 0 106724 5165494 4473411 2026-07-13T16:16:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165494 wikitext text/x-wiki {{Картка банка | найменне банка = Рассельгасбанк | лагатып банка = [[Выява:Россельхозбанк.PNG|250px]] | форма юрыдычнай асобы = [[Адкрытае акцыянернае таварыства]] | ліцэнзія = [http://www.cbr.ru/credit/coinfo.asp?id=450039042 №&nbsp;3349 ад 25.07.2007] | страхаванне ўкладаў = [http://www.asv.org.ru/ssv/bank/search/show/?id=190811 №&nbsp;760 ад 14.03.2005] | лістынг на біржы = | дзейнасць = | дэвіз банка = З намі надзейна! | год заснавання = [[2000]] | ранейшыя назвы = | размяшчэнне = {{сцягафікацыя|Расія}}: [[Масква]] | ключавыя фігуры = * [[Дзмітрый Мікалаевіч Патрушаў|Дзмітрый Патрушаў]],<br /> (старшыня Праўлення), * [[Віктар Аляксеевіч Зубкоў|Віктар Зубкоў]]<br />(старшыня наглядальнага савета). | галіна = Фінансаванне сельскай гаспадаркі | статутны капітал = | уласны капітал = 111,82 млрд руб. (1 ліпеня 2009 года) | актывы = 899,58 млрд руб. (1 ліпеня 2009 года) | чысты прыбытак = | колькасць супрацоўнікаў = | матчына таварыства = [[Расмаёмасць]] | даччыныя таварыствы = ТД «Агратарг» | аўдытар = | крыніцы = [http://cbr.ru/credit/coinfo.asp?id=450039042 старонка на сайце ЦБ РФ] | вэб-сайт = [http://www.rshb.ru www.rshb.ru] }} '''Рассельгасбанк''' ({{lang-ru|Россельхозбанк}}) — дзяржаўны спецыялізаваны сельскагаспадарчы аграбанк, 100 % акцый ва ўласнасці [[Урад Расіі|Урада Расіі]]. Поўнае найменне '''Адкрытае акцыянернае таварыства «Расійскі Сельскагаспадарчы банк»''' ({{lang-ru|Открытое акционерное общество «Российский Сельскохозяйственный банк»}}). Штаб-кватэра ў [[Масква|Маскве]]. Створаны ў выкананне распараджэння в. а. [[Прэзідэнт Расіі|Прэзідэнта]] РФ [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] ад [[15 сакавіка]] [[2000]] года для падтрымкі і развіцця сельскай гаспадаркі і аградзейнасці ў Расіі. Таксама мае філіялы ў [[Беларусь|Беларусі]], [[Таджыкістан]]е, [[Казахстан]]е, [[Узбекістан]]е для падтрымкі сельскай гаспадаркі ў краінах [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]]. [[Ліцэнзія]] [[Цэнтральны банк Расійскай Федэрацыі|ЦБ РФ]] № 3349 ад [[13 чэрвеня]] [[2000]] года. Дзмітрый Мікалаевіч Патрушаў — старшыня назіральнага савета Банка з чэрвеня 2018 года<ref>https://www.rshb.ru/press/releases/313354/</ref><ref>https://biographe.ru/politiki/dmitriy-patrushev/</ref><ref>https://bigpicture.ru/o-biografii-ministra-dmitriy-patrushev-vo-glave-selskohozyaystvennogo-vedomstva/</ref>. У 2020 годзе «Рассельгасбанк» запусціў экасістэму «Сваё. Фермерства»<ref>https://profile.ru/profil/boris-listov-rshb-gotov-k-formirovaniju-novyh-podhodov-v-realizacii-strategii-razvitiya-apk-1122950/</ref><ref>{{Cite web |url=https://regnum.ru/news/economy/3628547.html |title=Архіўная копія |access-date=28 сакавіка 2023 |archive-date=28 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328155203/https://regnum.ru/news/economy/3628547.html |url-status=dead }}</ref>, якая прызначана для комплекснай цыфравізацыі невялікіх прадпрыемстваў, занятых у сферы АПК, а таксама дапамагае з рэалізацыяй фермерскай прадукцыі пры дапамозе маркетплейса «Сваё Роднае»<ref>https://newizv.ru/news/2022-09-16/boris-listov-seychas-horoshee-vremya-dlya-teh-kto-hochet-zapustit-svoe-delo-369169</ref><ref>https://rg.ru/2022/12/05/boris-listov-rasskazal-o-roste-pokazatelej-apk.html</ref>. На 2022 год экасістэма «Сваё» аб’ядноўвае звыш 30 бізнес-сэрвісаў і субплатформ<ref>https://fedpress.ru/person/3152917</ref>. == Гл. таксама == * [[Банкі ў Расіі]] {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.rshb.ru/ Афіцыйны сайт Рассельгасбанка] * [http://cbr.ru/credit/coinfo.asp?id=450039042 Старонка на сайце ЦБ РФ] [[Катэгорыя:Банкі Расіі]] jh4ej33yb41od1mq14bo1j46hbtzina 0 107675 5165576 5163043 2026-07-13T19:58:37Z DobryBrat 5701 арфаграфія, пунктуацыя, дапаўненне, вікіфікацыя 5165576 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = Śluńkoŭ.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = Член Палітбюро ЦК КПСС | парадак = | сцяг = Symbol-hammer-and-sickle.svg | перыядпачатак = [[26 чэрвеня]] [[1987]] | перыядканец = [[1990]] | тытул_2 = Кандыдат ў члены Палітбюро ЦК КПСС | парадак_2 = | сцяг_2 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | перыядпачатак_2 = [[6 сакавіка]] [[1986]] | перыядканец_2 = [[26 чэрвеня]] [[1987]] | тытул_3 = Першы сакратар ЦК [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП Беларусі]] | парадак_3 = 16 | сцяг_3 = Symbol-hammer-and-sickle.svg | перыядпачатак_3 = [[13 студзеня]] [[1983]] | перыядканец_3 = [[6 лютага]] [[1987]] | папярэднік_3 = [[Ціхан Якаўлевіч Кісялёў]] | пераемнік_3 = [[Яфрэм Яўсеевіч Сакалоў]] | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | рэлігія = | узнагароды = {{{!}} style = "background: transparent" {{!}} {{Медаль Серп і Молат | 1974}} {{!}}} {{{!}} Style = "background: transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} {{!}}} {{{!}} Style = "background: transparent" {{!}} {{Дзяржаўная прэмія СССР | 1971}} {{!}}} | аўтограф = | Commons = }} '''Мікала́й Мікі́тавіч Слюнько́ў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі дзяржаўны і партыйны дзеяч, кіраўнік БССР у 1983—1987 гадах. == Біяграфія == Нарадзіўся 26 красавіка 1929 года ў в. [[Гарадзец (Рагачоўскі раён)|Гарадзец]] [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] ў сялянскай сям’і. Пасля сканчэння школы з’ехаў у [[Мінск]], скончыў [[Мінскі аўтамеханічны тэхнікум]] (1950). Пачаў працоўную дзейнасць чорнарабочым на [[Мінскі трактарны завод|Мінскім трактарным заводзе]]. Далей працаваў памочнікам майстра, майстрам, старэйшым майстрам, намеснікам начальніка, начальнікам цэха, намеснікам старшыні і старшынём заводскага прафесійнага саюзу МТЗ. Член [[КПСС]] з 1954 года. Завочна скончыў [[Беларускі інстытут механізацыі сельскай гаспадаркі]] (1962). У 1960—1965 гг. — дырэктар [[Мінскі завод трактарных запасных частак|Мінскага завода трактарных запасных частак]]. У 1965—1972 гг. — дырэктар [[Мінскі трактарны завод|Мінскага трактарнага завода]], генеральны дырэктар Мінскага вытворчага трактарабудаўнічнага аб’яднання. У 1972—1974 гг. — першы сакратар Мінскага гаркама партыі. Загадам Прэзідыума Вярхоўнага Савету СССР ад 3 студзеня 1974 года «за выдатныя дасягненні ў кіраванні Мінскім вытворчым трактарабудаўнічным аб’яднаннем, партыйнай арганізацыяй Беларусі» Слюнькову Мікалаю Мікітавічу прысвоена званне [[Герой Сацыялістычнай Працы|Героя Сацыялістычнай Працы]] з узнагароджаннем [[Ордэн Леніна|ордэнам Леніна]] і Залатой зоркі «Серп і молат». У 1974—1983 гг. — намеснік старшыні [[Дзяржплан СССР|Дзяржплана СССР]]. З 31 студзеня 1983 па 6 лютага 1987 гг.<ref>{{Спасылка| аўтар = Вадзім Якушаў| url = http://proekt-wms.narod.ru/states/belorusia.htm| загаловак = Белоруссия (Belarus)| назва праекту = Краіны і прэзідэнты| выдавецтва = Праект WMS| дата = 5 красавіка 2009| мова = ru| access-date = 19 лютага 2012| archive-date = 23 жніўня 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120823082313/http://proekt-wms.narod.ru/states/belorusia.htm| url-status = dead}}</ref> — першы сакратар ЦК [[Камуністычная партыя БССР|Кампартыі Беларусі]]. З 1987 года — сакратар [[ЦК КПСС]], член Палітбюро ЦК КПСС, адначасова ў 1987—1988 гг. — загадчык Эканамічнага аддзела ЦК КПСС. Абіраўся дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР 7, 10, 11 скліканняў, народны дэпутат СССР з 1989 г. З 1988 года — старшыня Камісіі ЦК КПСС па пытаннях сацыяльна-эканамічнай палітыкі. З 1990 года — на пенсіі. Жыў у Мінску. Памёр 9 жніўня 2022 года<ref>[http://www.belta.by/society/view/umer-byvshij-glava-bssr-nikolaj-sljunkov-517877-2022/?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop Умер бывший глава БССР Николай Слюньков]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Слюнькоў Мікалай Мікітавіч||36}} * [[Дзяніс Аляксандравіч Марціновіч|Марціновіч Д. А.]] «Слюнькоў. Палітычная біяграфія». — [[Зомбкі]]: «Янушкевіч», 2023. — 296 с. — ISBN 978-83-970292-0-0<ref>{{cite web| date =2023-12-18| url =https://d1a9nnmcvk9pjz.cloudfront.net/332427 | title =Выдавецтва «Янушкевіч» выпусціла біяграфію Слюнькова і яшчэ тры кнігі |publisher =[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]| access-date = 2023-12-18}}</ref>. == Спасылкі == * {{Спасылка | url = http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=10895| загаловак = Слюньков Николай Никитович| выдавецтва = Герои страны| дата = 5 красавіка 2009 | мова = ru}} * [http://www.nashaslova.mns.by/page10.html Валер Санько. Чарнобыльская катастрофа і Мікалай Слюнькоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140426214712/http://www.nashaslova.mns.by/page10.html |date=26 красавіка 2014 }} // Наша слова, № 17, 2014 * Біяграфіі: [http://www.hrono.info/biograf/bio_s/slyunkov_nn.html]{{ref-ru}}, [http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=119013]{{ref-ru}}, [http://www.pseudology.org/people/Slunkov_NN.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081012173835/http://www.pseudology.org/people/Slunkov_NN.htm |date=12 кастрычніка 2008 }}{{ref-ru}} * [http://ont.by/programs/programs/kontyry/topics/0087775/ ОНТ. Нікалай Слюнькоў. Інтэрв’ю праз 20 гадоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130503094807/http://ont.by/programs/programs/kontyry/topics/0087775 |date=3 мая 2013 }} {{Лідэры беларускай кампартыі, 1919—1991}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Слюнькоў Мікалай Мікітавіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 8-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 11-га склікання]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР]] [[Катэгорыя:Члены Палітбюро ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Першыя сакратары ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Члены ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Першыя сакратары Мінскага гаркама КП Беларусі]] [[Катэгорыя:Мінскі трактарны завод]] [[Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад КПСС]] [[Катэгорыя:Сакратары ЦК КПСС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXIII з’езда КПСС]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXVII з’езда КПСС]] fo4m7os4fz8inkpcsbovi2lc5nxj1h6 0 108571 5165820 5052530 2026-07-14T08:30:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165820 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Імя = Рэй Чарлз | Подпіс = Ray Charles | Ключ = Чарлз, Рэй | Фота = Ray Charles.jpg | Апісанне_фота = 1990 год | Сучаснасць_імя = Рэй Чарлз Робінсан | Гады = 1947—2004 | Краіна = {{USA}} | Інструменты = [[фартэпіяна]], [[альтовы саксафон]] | Жанр = [[соўл]], [[рытм-н-блюз]], [[папулярная музыка]], [[джаз]], [[блюз]], [[кантры]], [[госпел]] | Калектывы = «The Raelettes» | Лэйбл = Swing Time, [[Atlantic Records|Atlantic]], [[ABC Records]], [[Warner Bros.]] | Узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Кавалер ордэна мастацтваў і літаратуры}} {{!}}} | Сайт = [http://www.raycharles.com www.raycharles.com] }} '''Рэй Чарлз''' (поўнае імя '''Рэй Чарлз Робінсан''', {{lang-en|Ray Charles Robinson}}; {{ДН|23|9|1930}} — {{ДС|10|6|2004}}) — амерыканскі сляпы музыкант, [[вакаліст]], [[піяніст]], [[аранжоўнік]], аўтар песень, лідар музычнага калектыву, аўтар больш за 70 студыйных альбомаў, адзін з самых вядомых у свеце выканаўцаў музыкі ў стылях соўл, [[джаз]] і рытм-энд-блюз. Быў узнагароджаны 17 прэміямі «[[Грэмі]]», трапіў у залу славы рок-н-ролу, джазу, [[кантры]] і [[блюз]]у, у залу славы штата Джорджыя, яго запісы былі ўключаны ў [[Бібліятэка Кангрэса|Бібліятэку Кангрэса ЗША]]. == Выбраная дыскаграфія == Дыскаграфія Рэя Чарльза ўключае 62 студыйных альбома, 7 канцэртных альбомаў, 39 альбомаў-зборнікаў і 127 сінглаў. Ніжэй дадзены няпоўны спіс альбомаў. '''Студыйныя альбомы''' * Ray Charles (1957) * The Great Ray Charles (1957) * Yes Indeed! (1958) * What’d I Say (1959) * The Genius of Ray Charles (1959) * The Genius Hits the Road (1960) * Dedicated to You (1961) * Genius + Soul = Jazz (1961) * Ray Charles Greatest Hits (1962) * Modern Sounds in Country and Western Music (1962) * Modern Sounds in Country and Western Music Volume Two (1962) * Ingredients in a Recipe for Soul (1963) * Sweet & Sour Tears (1964) * Crying Time (1966) * Volcanic Action of My Soul (1971) * A Message from the People (1972) * Friendship (1984) * Genius Loves Company (2004) {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Ray Charles}} * [http://www.raycharles.com Афіцыйны сайт Рэя Чарлза]{{ref-en}} * [http://www.rockhall.com/hof/inductee.asp?id=76 Зала славы рок-н-рола]{{ref-en}} * [http://www.morethings.com/music/brother-ray/index.html Фотагалерэя Рэя Чарлза]{{ref-en}} * [http://www.cbsnews.com/stories/2004/10/14/60minutes/main649346.shtml «Геній Рэя Чарлза»]{{ref-en}} * [http://minorjive.typepad.com/hungryblues/2004/06/ray_charles_hel.html «Ray Charles Helped Integrate Birmingham»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150910195301/http://minorjive.typepad.com/hungryblues/2004/06/ray_charles_hel.html |date=10 верасня 2015 }}{{ref-en}} гістарычныя дакументы пра ролю Рэя Чарлза ў Руху за грамадзянскія правы. * [http://www.nowtoronto.com/issues/2004-11-04/news_story6.php «No Ray of Hope»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060427053435/http://www.nowtoronto.com/issues/2004-11-04/news_story6.php |date=27 красавіка 2006 }}{{ref-en}}, крытычны артыкул пра Рэе Чарлзе. * [http://www.boheme-magazine.net/php/modules.php?name=News&file=article&sid=258 ''Boheme Magazine''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080927133451/http://www.boheme-magazine.net/php/modules.php?name=News&file=article&sid=258 |date=27 верасня 2008 }}{{ref-en}} пра Рэя Чарлза ([[1930]]—[[2004]]) * [http://findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=8896492 Рэй Чарлз]{{ref-en}} на «Findagrave.com» {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарлз Рэй}} [[Катэгорыя:Музыканты ЗША]] [[Катэгорыя:Выканаўцы рытм-н-блюза]] [[Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100]] [[Катэгорыя:Выканаўцы, уключаныя ў Залу славы рок-н-рола]] [[Катэгорыя:Сляпыя музыканты]] [[Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Памерлі ад раку печані]] [[Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы ЗША]] ius92a6j9gl9x68znj6dx46k07ztf97 0 108608 5165572 5022910 2026-07-13T19:53:33Z Нявідны 166654 5165572 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Зайкоўскі}} {{Навуковец}} '''Эдвард (Эдуард) Міхайлавіч Зайкоўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[археолаг]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] (1985). == Біяграфія == Нарадзіўся 18 лістапада 1952 года ў в. [[Дубашы (Валожынскі раён)|Дубашы]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Скончыў у 1975 годзе [[БДУ]]. У 1979—1984 гадах удзельнічаў у маладзёжным грамадскім аб’яднанні «[[Беларуская спеўна-драматычная майстроўня|Беларуская майстроўня]]». З 1980 года працаваў у [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытуце гісторыі]] [[НАНБ]]. Памёр 22 ліпеня 2025 года ў Мінску<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/373001|title=Памёр Эдвард Зайкоўскі|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-07-22|access-date=2025-07-22}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Даследваў помнікі [[неаліт]]у і [[Бронзавы век|бронзавага веку]], язычніцкія вераванні і [[першабытнае мастацтва]] на тэрыторыі Беларусі. Аўтар навукова-папулярных прац па пытаннях старажытнага мастацтва, у тым ліку «Першабытныя помнікі Паўночнай Беларусі» (1990), кнігі «Старажытная беларуская кухня» (у суаўтарстве, 1995), шэрагу артыкулаў. == Творы == === Артыкулы === * Адкрыта новае паселішча // За передовую науку. — 1981. — №. — 26 июня. — С. 6: ил. * Исследование памятников неолита и бронзы Северной Белоруссии / Э. М. Зайковский // Археологические открытия 1981 года. — М.: Наука, 1983. — С. 347—348. * Исследование памятников Подвинья / Э. М. Зайковский // Археологические открытия 1978 года. — М.: Наука, 1979. — С. 434. * Исследования в Белорусском Поозерье / Э. М. Зайковский // Археологические открытия 1979 года. — М.: Наука, 1980. — С. 361—362. * Исследования в Подвинье / Э. М. Зайковский // Археологические открытия 1980 года. — М.: Наука, 1981. — С. 334. * Новае паселішча паўночнабеларускай культуры / Э. М. Зайкоўскі // Весці Акадэміі навук БССР. Серыя грамадскіх навук. — 1982. — № 5. — С. 82—88. * Паселішча на Крывінскім тарфяніку // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — 1980. — № 1. — С. 29: іл. * Сучаснікі егіпецкіх пірамід // Голас Радзімы. — 1982. — №. — 27 мая. — С. 8: іл. === Артыкулы ў слоўніках, даведніках і энцыклапедыях === * Лета-літоўскія плямёны / Э. М. Зайкоўскі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 13—14. — ISBN 978-985-11-0354-2. * Літва / Э. М. Зайкоўскі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 2: Л — Я. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2009. — 492, [1] c. — С. 21—22. — ISBN 978-985-11-0354-2. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1. * {{Крыніцы/ЭГБ|3|Зайкоўскі Эдвард Міхайлавіч||395}} * ''[[Сяргей Іванавіч Дубавец|Дубавец, С.]]'' Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду / Сяргей Дубавец; фота А. Канцавога. — [Б. м.] : Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2012, — 457 с. == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|136174}} * {{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/2234465.html|author=[[Сяргей Дубавец]]|title=Гісторыя аднаго цуду: Эдвард Зайкоўскі|website=Радыё Свабода|date=2010-11-30|access-date=2026-07-13|archive-date=2025-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20250728071504/https://www.svaboda.org/a/2234465.html}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Зайкоўскі Эдвард Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай спеўна-драматычнай майстроўні]] dw61hh2ubhl02k94l8h4dyn4zzg5u08 0 118829 5165710 5164923 2026-07-14T05:29:37Z DobryBrat 5701 дапаўненне, вікіфікацыя, стыль 5165710 wikitext text/x-wiki {{ДД}} Шэйх '''Хамад бін Халіфа Аль Тані''' ({{lang-ar|حمد بن خليفة آل ثاني}}; {{ВД-Прэамбула}}) — эмір Катара (1995—2013). == Біяграфія == Нарадзіўся 1 студзеня 1952 года ў [[Доха|Досе]] ([[Катар]]). Пачаў адукацыю ў Катары, у ліпені 1971 года скончыў каралеўскую ваенную акадэмію Сандхёрст (Вялікабрытанія), служыў у арміі Катара. З 31 мая 1977 года — прастолапераемнік і Міністр абароны Катара, шмат зрабіў для мадэрнізацыі арміі. Адказваў таксама за спартыўную падрыхтоўку юнакоў. Актыўна займаўся падтрымкай спорту. 27 чэрвеня 1995 года бяскроўным пераваротам зрынуў свайго бацьку, які быў на адпачынку ў [[Швейцарыя|Швейцарыі]], і прыйшоў да ўлады. Меў дрэннае здароўе, пакутаваў на [[дыябет]]. У 1997 годзе зрабіў Катар першай краінай рэгіёну, якая дала выбарчае права [[жанчына]]м. У 1996 годзе спрыяў з’яўленню тэлеканала [[Аль-Джазіра]]. Памёр 12 ліпеня 2026 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://apnews.com/article/qatar-sheikh-hamad-khalifa-al-thani-dies-43c1d0e86698967d4809f0dbfc2b39c1|title=Qatar's former ruler Sheikh Hamad bin Khalifa Al Thani has died at age 74, state news agency says|website=AP News|date=2026-07-12|access-date=2026-07-12}}</ref> ў [[Доха|Досе]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дынастыя Ат-Тані]] [[Катэгорыя:Эміры Катара|Катар]] [[Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Калекцыянеры сучаснага мастацтва]] 9tcy7gq7eej75rnmbum7spxid3kanxn 0 121272 5165822 4450018 2026-07-14T08:37:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165822 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Кафедральны сабор |Беларуская назва = Рэймскі сабор |Арыгінальная назва = Cathédrale Notre-Dame de Reims | Выява =Cathedral Notre-Dame de Reims, France-PerCorr.jpg | Подпіс выявы = | Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = Францыя |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Рэймс |lat_dir = N|lat_deg =49 |lat_min =15 |lat_sec =13 |lon_dir = E|lon_deg =4 |lon_min =02 |lon_sec =03 |region = FR |CoordScale = |Канфесія = [[Рымска-каталіцкая царква]] |Епархія = Рэймскае [[архібіскупства]] |Добрапрыстойнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = готыка |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1211 |Заканчэнне будаўніцтва = 1275 |Рэліквіі = |Сучасны стан = |Сайт = |Commons = Notre-Dame de Reims }} '''Рэймскі сабор''' ({{lang-fr|Notre-Dame de Reims}}) быў пабудаваны ў [[XIII ст.]], гэта значыць пазней [[Сабор Парыжскай Божай Маці|Сабора Парыжскай Божай Маці]] і [[Шартрскі сабор|Шартрскага сабора]], але значна раней, чым саборы ў [[Страсбургскі сабор|Страсбургу]], [[Ам’енскі сабор|Ам’ене]] і [[Сабор Святога Пятра, Бавэ|Бавэ]]. Рэймскі сабор з’яўляецца адным з самых вядомых узораў [[готыка|гатычнага]] мастацтва ва [[Францыя|Францыі]] дзякуючы сваёй [[архітэктура|архітэктуры]] і [[скульптура|скульптурным]] кампазіцыям і ўваходзіць у спіс сусветнай спадчыны [[ЮНЕСКА]]. Пачынаючы з перыяду [[Сярэднявечча]] і да [[XIX]] стагоддзя гэты сабор быў месцам [[каранацыя|каранацыі]] практычна ўсіх французскіх манархаў. == Гісторыя == [[V стагоддзе]]: Першы сабор, пабудаваны святым біскупам [[Нікасій з Рэймса|Ніказіем]] (Saint Nicaise) на месцы гала-рымскіх [[тэрмы|тэрм]]. Ужо тады ён быў прысвечаны [[Маці Божая|Маці Божай]]. Каля [[498]]: [[Святы Рэмігій]] хрысціў у Рэймскім саборы [[Хлодвіг I|Хлодвіга I]]. [[816]]: Сын [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]] [[Людовік Набожны]] абраў Рэймс месцам, дзе ён каранаваўся ў якасці [[імператар]]а. [[1027]]: Каранацыя [[Генрых I (кароль Францыі)|Генрыха I]]. Легенда пра сасуд з [[міро]] ({{lang-fr|Sainte Ampoule}}) і палітычная магутнасць Рэймскага архібіскупства сталі прычынамі таго, што сабор стаў сталым месцам каранацыі французскіх кіраўнікоў. [[1210]]: Пажар знішчыў стары сабор. [[1211]], [[6 мая]]: Архібіскуп Рэймса [[Абры дэ Умбер]] ({{lang-fr|Aubry de Humbert}}) заклаў тут новы сабор Маці Божай, які існуе і дагэтуль. У будаўніцтве новага будынка сабора бралі ўдзел чатыры архітэктара: * з [[1211]]: [[Жан д'Арбэ]] ({{lang-fr|Jean d'Orbais}}). * [[1231]]—[[1237]]: [[Жан-ле-Лу]] (што можа быць перакладзена як Жан Воўк) ({{lang-fr|Jean-le-Loup}}). * [[1247]]—[[1255]]: [[Гашэ Рэймскі]] ({{lang-fr|Gaucher de Reims}}). * паміж [[1255]] і [[1285]]: [[Бернар Суасонскі]] ({{lang-fr|Bernard de Soissons}}). [[XVI стагоддзе]] — у Рэймскі сабор трапляе славянскае [[Рэймскае евангелле]], на якім, як на таямнічым рукапісе, прысягаюцца каралі. [[1825]], [[29 мая]]: Апошняя каранацыя ў Рэймсе — [[Карл X Бурбон|Карл X]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Рэймскі сабор||564}} * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Всеобщая история искусств. Том 2. Искусство средних веков. Книга первая |арыгінал = |спасылка = http://bibliotekar.ru/Iskuss1/36.htm |выданне = |месца = |выдавецтва = Академия художеств СССР. Институт теории и истории изобразительных искусств |год = |старонкі = |isbn = }} == Спасылкі == {{commons|Notre-Dame de Reims|Notre-Dame de Reims}} {{Сусветная спадчына|601}} * [http://www.cathedrale-reims.com Афіцыйны сайт Рэймскага сабора] {{ref-fr}} * [http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=601 Рэймскі сабор на сайце ЮНЕСКА] {{ref-en}}, {{ref-fr}} * [http://www.krugosvet.ru/articles/71/1007184/1007184a1.htm Рэймскі сабор у энцыклапедыі «Кругосвет»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080309004809/http://www.krugosvet.ru/articles/71/1007184/1007184a1.htm |date=9 сакавіка 2008 }} {{Сусветная спадчына ў Францыі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэймс]] [[Катэгорыя:Саборы Францыі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Францыі ў гатычным стылі]] [[Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Францыі]] isir5fllygkzod267lhxh4hjyvcxhy9 100 121975 5165477 5165058 2026-07-13T15:51:18Z NirvanaBot 40832 +10 новых 5165477 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Уільям Джэймс Сайдзіс|2026-07-13T12:46:58Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Yellow Submarine (песня)|2026-07-13T10:12:33Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Yellow Submarine (song)|2026-07-13T10:08:52Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Here, There and Everywhere|2026-07-13T08:52:11Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Эдвартс Вірза|2026-07-13T08:16:40Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Яніс Ёнэўс|2026-07-13T07:52:45Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Дзідра Рынкуле-Зэмзарэ|2026-07-13T06:55:42Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Love You To|2026-07-12T18:39:54Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Іван Кушнярук|2026-07-12T17:40:05Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Беларускае будаўніцтва ў Венесуэле|2026-07-12T16:34:21Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Іосіф Давыдавіч Грынберг|2026-07-12T11:41:26Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Грэйдан Сандэрс|2026-07-12T10:46:38Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Наука и жизнь|2026-07-12T06:47:56Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Кіёура Кэйго|2026-07-12T06:34:27Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Пітэр Кушынг|2026-07-12T03:37:36Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Лія Генадзеўна Кісялёва|2026-07-11T15:51:59Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Міхаіл Лакатнік|2026-07-11T14:46:24Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Адам Ламберт|2026-07-11T14:21:40Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Казусёнак|2026-07-11T11:09:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Дольнікаў|2026-07-11T10:55:40Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> qfoehhzahimzincc3x57d4fzgf37ai4 0 123419 5165701 4599278 2026-07-14T05:05:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165701 wikitext text/x-wiki {{Мастак | імя = Рыгор Сямёнавіч Сітніца | арыгінальнае імя = | імя пры нараджэнні = | партрэт =Rygor Sitnica.JPG | шырыня = | загаловак =''Рыгор Сітніца на вечарыне, прысвечанай [[Вінцэнт ван Гог|Вінцэнту ван Гогу]] ў «Кніжным салоне», Мінск, 2014 г.'' | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | паходжанне = | падданства = | грамадзянства ={{USSR}}→{{BLR}} | жанр = | вучоба = | стыль = | працы = | заступнікі = | уплыў = [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|Васіль Шаранговіч]], [[Уладзімір Пятровіч Савіч|Уладзімір Савіч]] | уплыў на = | узнагароды = | сайт = | вікісховішча = }} {{цёзкі2|Сітніца}} '''Рыгор Сямёнавіч Сітніца''' ({{ДН|1|1|1958}}, [[Курыцічы]], {{МН|Петрыкаўскі раён|у Петрыкаўскім раёне|Петрыкаўскі раён}}, [[Гомельская вобласць]]) — беларускі [[Графіка (мастацтва)|графік]], [[паэт]]. Лаўрэат літаратурнай прэміі «[[Залаты апостраф]]» (2006). == Біяграфічныя звесткі == Пасля заканчэння шостага класа сярэдняй школы на радзіме, па рэкамендацыі настаўніка, Івана Маліноўскага, перавёўся вучыцца ў Мінск, у [[Рэспубліканская школа-інтэрнат па выяўленчым мастацтве і музыцы|Рэспубліканскую школу-інтэрнат па выяўленчым мастацтве і музыцы імя І. Ахрэмчыка]], якую скончыў у 1976 годзе. Пасля паступіў на аддзяленне графікі [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускага тэатральна-мастацкага інстытуту]], які скончыў у 1982 годзе. Вучыўся ў [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|В. П. Шаранговіча]]. З 1980 году прымае ўдзел ў рэспубліканскіх, замежных і міжнародных мастацкіх выставах і літаратурных імпрэзах. З 1983 года выкладае ў Беларускім каледжы мастацтваў. Выкладаў таксама ў Беларускай акадэміі мастацтваў. У 1985 годзе стаў сябрам [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], а ў 2007 годзе — першым намеснікам грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз мастакоў». У 2013 годзе абраны кіраўніком Беларускага саюза мастакоў. == Творчасць == Творчасці ўласцівы спалучэнне супрэматычных і канструктывісцкіх прынцыпаў у пабудове кампазіцыі, гіперрэалістычная трактоўка формы, сімвалічнасць мастацкай мовы. Стылістычная манера мастака надае канкрэтным аб’ектам ягоных твораў грунтоўную сутнасць сімвалаў, знакаў і выводзіць іх на памежжа, дзе форма, не губляючы сваёй рэалістычнасці, спалучае рысы абстрактнага вобразу. Таксама творчасці характэрна пільная ўвага да беларускіх нацыянальных каштоўнасцей: гісторыі, этнаграфіі, фальклору, як неад’емных частак агульнаеўрапейскага культурнага кантэксту. [[File:Vystavka Ludmila Kalmaeva foto Evgeny Ksenevich (1).jpg|thumb|left| Злева направа мастакі Рыгор Сітніца, [[Людміла Кальмаева]], нам. дыр. па навуковай рабоце музея Наталля Сяліцкая на адкрыцці персанальнай выставы Людмілы Кальмаевай у Нацыянальным мастацкім музеі РБ. Мінск, 23 чэрвеня 2016 г. Фота Яўгена Ксяневіча]] Творы мастака знаходзяцца ў фондах наступных музеяў Беларусі: * [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] * Мастацкі фонд Беларускага саюза мастакоў * [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва]] ў Мінску * [[Літаратурны музей Максіма Багдановіча]] * [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]] * Дзяржаўны музеі гісторыі Вялікай Айчынай вайны * [[Магілёўскі абласны мастацкі музей імя Паўла Масленікава]] * Дзяржаўны гісторыка-культурны музей-запаведнік "Заслаўе" * Мастацкі збор [[Сабор Святых апосталаў Пятра і Паўла (Мінск)|Сабору Святых апосталаў Пятра і Паўла]] ў Мінску У замежных калекцыях: * Музей і асяродак беларускай культуры ў [[Гайнаўка|Гайнаўцы]] ([[Польшча]]) * Муніцыпальны мастацкі цэнтр горада Бельска-Бяла (Польшча) * Прыватны збор — калекцыя графікі Франса Салеса Грыля ў [[Мюнхен]]е)<ref>[http://be.convdocs.org/docs/index-41593.html Рыгор Сітніца] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210129221422/https://be.convdocs.org/docs/index-41593.html |date=29 студзеня 2021 }}</ref> * Манастыр Святога Георга на [[Грэцыя|грэчаскім]] востраве [[Востраў Касас|Касас]], дзе мастак быў на [[пленэр]]ы. * Мастацкі збор Міністэрства марскога гандлю Грэцыі<ref>[http://www.artmuseum.by/by/vyst/m%D1%96nulyiya-vyista%D1%9Ek%D1%96/sitnica «Гаспóда. Суб’ектыўная рэчаіснасць». Выстаўка Рыгора Сітніцы ў Нацыянальным мастацкім музеі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305100104/http://www.artmuseum.by/by/vyst/m%d1%96nulyiya-vyista%d1%9ek%d1%96/sitnica |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>. Рыгор Сітніца вядомы таксама як паэт і публіцыст. Яго творы друкаваліся у Беларусі ў часопісах [[Полымя (1922)|«Полымя»]] і [[Дзеяслоў (2002)|«Дзеяслоў»]], а таксама за мяжой. З’яўляецца лаўрэатам літаратурных прэмій «Полымя» (2001) і «Залаты апостраф» (2006)<ref>[http://www.tvr.by/bel/culture.asp?id=8065 Чарговую выставу «Гаспода. Суб’ектыўная рэчаіснасць адкрыў» мастак Рыгор Сітніца]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Узнагароды == * [[Медаль Францыска Скарыны]] ([[2012]])<ref name="nagrady">{{Cite web |url=https://nagrady.by/persona/5898 |title=Узнагароды Беларусі: Сітніца Рыгор Сямёнавіч |access-date=15 лістапада 2020 |archive-date=16 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116201107/https://nagrady.by/persona/5898 |url-status=dead }}</ref> * [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь]] ([[2019]])<ref name="nagrady"/>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Сітніца Рыгор Сямёнавіч||424—425}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{bis.nlb.by|137619|Сітніца Рыгор Сямёнавіч}} * [http://gdb.rferl.org/42C477B6-65A0-44FD-ADB4-DDD4E142A5A1_w268_r1.jpg Карціна «Язэп Драздовіч»] {{DEFAULTSORT:Сітніца Рыгор Сямёнавіч}} [[Катэгорыя:Мастакі СССР]] [[Катэгорыя:Графікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Графікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя]] m6115124hsp7igj9pcmifudy17afmhb 0 124538 5165540 4449010 2026-07-13T19:20:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165540 wikitext text/x-wiki {{Спартсмен | імя = Раян Лохтэ | партрэт = Ryan_Lochte_cropped.jpg | памер = 200px | подпіс = | пол = мужчынскі | поўнае імя = Раян Стывен Лохтэ | мянушкі = Лахтэнатар, Велічны | нацыянальнасць = {{USA}} | спецыялізацыя = [[вольны стыль]], [[плаванне на спіне]], [[комплекснае плаванне]] | клуб = Daytona Beach Swimming | дата нараджэння = | месца нараджэння = | года кар'еры = | трэнеры = [[Грэг Трой]] | рост = 188 см | вага = 86 кг | медалі = {{АГ-спорт|[[Плаванне]] (мужчыны)}} {{турнір|[[Летнія Алімпійскія гульні|Алімпійскія гульні]]}} {{медаль|Золата|[[Летнія Алімпійскія гульні 2004|Афіны 2004]]|[[Плаванне на летніх Алімпійскіх гульнях 2004|Эстафета 4х200 м в/с]]}} {{АГ-медаль|Серабро|Летнія|2004|[[Плаванне на летніх Алімпійскіх гульнях 2004|200 м комплекс]]}} {{АГ-медаль|Золата|Летнія|2008|[[Плаванне на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 — 200 метраў на спіне, мужчыны|200 м на спіне]]}} {{АГ-медаль|Золата|Летнія|2008|[[Плаванне на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 — Эстафета 4x200 метраў вольным стылем, мужчыны|Эстафета 4х200 м в/с]]}} {{АГ-медаль|Бронза|Летнія|2008|[[Плаванне на летніх Алімпійскіх гульнях 2008|200 м комплекс]]}} {{АГ-медаль|Бронза|Летнія|2008|[[Плаванне на летніх Алімпійскіх гульнях 2008|400 м комплекс]]}} {{АГ-медаль|Золата|Летнія|2012|[[Плаванне на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 — 400 метраў комплексным плаваннем, мужчыны|400 м комплекс]]}} {{АГ-медаль|Золата|Летнія|2012|{{нп5|Плаванне на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 — эстафета 4x200 метраў вольным стылем, мужчыны|эстафета 4x200 м в/с||Swimming at the 2004 Summer Olympics - Men's 4 x 200 metre freestyle relay}}}} {{АГ-медаль|Серабро|Летнія|2012|[[Плаванне на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 — эстафета 4x100 метраў вольным стылем, мужчыны|Эстафета 4х100 м в/с]]}} {{турнір|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту|Чэмпіянаты свету]]}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2005|Манрэаль 2005]]|Эстафета 4х200 м в/с}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2005|Манрэаль 2005]]|200 м спіна}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2005|Манрэаль 2005]]|200 м комплекс}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2007|Мельбурн 2007]]|[[Плаванне на чэмпіянаце свету па водных відах спорту 2007 — Мужчыны, 200 м, на спіне|200 м спіна]]}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2007|Мельбурн 2007]]|[[Плаванне на чэмпіянаце свету па водных відах спорту 2007 — Мужчыны, эстафета 4x200 м, вольны стыль|Эстафета 4х200 м в/с]]}} {{медаль|Серабро|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2007|Мельбурн 2007]]|[[Плаванне на чэмпіянаце свету па водных відах спорту 2007 — Мужчыны, 100 м, на спіне|100 м спіна]]}} {{медаль|Серабро|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2007|Мельбурн 2007]]|[[Плаванне на чэмпіянаце свету па водных відах спорту 2007 — Мужчыны, 200 м, комплекснае плаванне|200 м комплекс]]}} {{медаль|Серабро|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2007|Мельбурн 2007]]|[[Плаванне на чэмпіянаце свету па водных відах спорту 2007 — Мужчыны, 400 м, комплекснае плаванне|400 м комплекс]]}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2009|Рым 2009]]|[[Плаванне на чэмпіянаце свету па водных відах спорту 2009 — Мужчыны, 200 м, комплекснае плаванне|200 м комплекс]]}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2009|Рым 2009]]|[[Плаванне на чэмпіянаце свету па водных відах спорту 2009 — Мужчыны, 400 м, комплекснае плаванне|400 м комплекс]]}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2009|Рым 2009]]|[[Плаванне на чэмпіянаце свету па водных відах спорту 2009 — Мужчыны, эстафета 4x100 м, вольны стыль|Эстафета 4х100 м в/с]]}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2009|Рым 2009]]|[[Плаванне на чэмпіянаце свету па водных відах спорту 2009 — Мужчыны, эстафета 4x200 м, вольны стыль|Эстафета 4х200 м в/с]]}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2009|Рым 2009]]|[[Плаванне на чэмпіянаце свету па водных відах спорту 2009 — Мужчыны, 200 м, на спіне|200 м спіна]]}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2011|Шанхай 2011]]|[[Плаванне на чэмпіянаце свету па водных відах спорту 2011 - Мужчыны, 200 м, вольны стыль|200 м вольны стыль]]}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2011|Шанхай 2011]]|[[Плаванне на чэмпіянаце свету па водных відах спорту 2011 — Мужчыны, 200 м, комплекснае плаванне|200 м комплекс]]}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2011|Шанхай 2011]]|[[Плаванне на чэмпіянаце свету па водных відах спорту 2011 — Мужчыны, 200 м, на спіне|200 м спіна]]}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2011|Шанхай 2011]]|[[Плаванне на чэмпіянаце свету па водных відах спорту 2011 — Мужчыны, эстафета 4x200 м, вольны стыль|Эстафета 4х200 м в/с]]}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2011|Шанхай 2011]]|[[Плаванне на чэмпіянаце свету па водных відах спорту 2011 — Мужчыны, 400 м, комплекснае плаванне|400 м комплекс]]}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па водных відах спорту 2011|Шанхай 2011]]|[[Плаванне на чэмпіянаце свету па водных відах спорту 2011 — Мужчыны, эстафета 4x100 м, вольны стыль|Эстафета 4х100 м в/с]]}} {{турнір|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе|Чэмпіянаты свету на кароткай вадзе]]}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2004|Індыянапаліс 2004]]|Эстафета 4х200 м в/с}} {{медаль|Серабро|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2004|Індыянапаліс 2004]]|200 м комплекс}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2004|Індыянапаліс 2004]]|200 м в/с}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2006|Шанхай 2006]]|200 м спіна}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2006|Шанхай 2006]]|200 м комплекс}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2006|Шанхай 2006]]|400 м комплекс}} {{медаль|Серабро|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2006|Шанхай 2006]]|Эстафета 4х100 м камб}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2006|Шанхай 2006]]|Эстафета 4х100 м в/с}} {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2006|Шанхай 2006]]|Эстафета 4х200 м в/с}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2008|Манчэстэр 2008]]|100 м комплекс}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2008|Манчэстэр 2008]]|200 м комплекс}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2008|Манчэстэр 2008]]|400 м комплекс}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2008|Манчэстэр 2008]]|Эстафета 4х100 м в/с}} {{медаль|Серабро|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2008|Манчэстэр 2008]]|200 м спіна}} {{медаль|Серабро|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2008|Манчэстэр 2008]]|Эстафета 4х100 м камб}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2010|Дубай 2010]]|200 м в/с}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2010|Дубай 2010]]|200 м спіна}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2010|Дубай 2010]]|100 м комплекс}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2010|Дубай 2010]]|200 м комплекс}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2010|Дубай 2010]]|400 м комплекс}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2010|Дубай 2010]]|Эстафета 4х100 м комб}} {{медаль|Серабро|[[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе 2010|Дубай 2010]]|Эстафета 4х200 м в/с}} {{турнір|[[Pan American Games]]}} {{медаль|Золата|[[Pan American Games 2003|Санта - Дамінга 2003]]|Эстафета 4х200 м в/с}} {{турнір|{{нп5|Чэмпіянат Ціхага акіяна па плаванні|Чэмпіянаты Ціхага акіяна||Pan Pacific Swimming Championships}}}} {{медаль|Золата|{{нп5|Чэмпіянат Ціхага акіяна па плаванні 2006|Вікторыя 2006||2006 Pan Pacific Swimming Championships}}|Эстафета 4х200 м в/с}} {{медаль|Серабро|[[Чэмпіянат Pan Pacific 2006|Вікторыя 2006]]|100 м спіна}} {{медаль|Серабро|[[Чэмпіянат Pan Pacific 2006|Вікторыя 2006]]|200 м комплекс}} {{медаль|Золата|{{нп5|Чэмпіянат Ціхага акіяна па плаванні 2010|Ірвайн 2010||2010 Pan Pacific Swimming Championships}}|Эстафета 4х200 м в/с}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат Pan Pacific 2010|Ірвін 2010]]|Эстафета 4х100 м в/с}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат Pan Pacific 2010|Ірвін 2010]]|200 м спіна}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат Pan Pacific 2010|Ірвін 2010]]|200 м в/с}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат Pan Pacific 2010|Ірвін 2010]]|200 м комплекс}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат Pan Pacific 2010|Ірвін 2010]]|400 м комплекс}} }} {{цёзкі2|Лохтэ}} '''Раян Стывен Лохтэ''' ({{lang-en|Ryan Steven Lochte}}, [[3 жніўня]] [[1984]], [[Канандайгуа]], [[Нью-Ёрк (штат)|штат Нью-Ёрк]], [[ЗША]]) — амерыканскі плывец, чатырохразовы [[Алімпійскія гульні|алімпійскі чэмпіён]]. Уладальнік 26 залатых медалёў чэмпіянатаў свету, 12 з якіх перамог у [[Чэмпіянат свету па водных відах спорту|50-метровых басейнах]] і 14 — на [[Чэмпіянат свету па плаванні на кароткай вадзе|кароткай вадзе]]. Перамог у агульнай складанасці 58 медалёў на буйных міжнародных спаборніцтвах: 38 залатых, 11 срэбраных і 9 бронзавых, якія ахопліваюць Алімпійскія гульні, чэмпіянаты свету ў 50-метровых басейнах і на кароткай вадзе, [[Панамерыканскія гульні|панамерыканскія гульняў]] і чэмпіянат [[Pan Pacific]]. З’яўляецца ўніверсальным плыўцом, спецыялізуючыся ў плаванні [[вольны стыль|вольным стылем]] на 100 і 200 метраў, на спіне і ў [[комплекснае плаванне|комплексным плаванні]]. За кар’еру ўсталяваў больш за 10 сусветных рэкордаў як у доўгіх, гэтак і ў кароткіх басейнах. Раян з’яўляецца дзеючым рэкардсменам свету на дыстанцыі 200 метраў комплексным плаваннем. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://ryanlochte.com/ Афіцыйны сайт]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/lo/ryan-lochte-1.html Статыстыка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150909215421/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/lo/ryan-lochte-1.html |date=9 верасня 2015 }} на Sports-Reference.com {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Плыўцы ЗША]] [[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад ЗША]] [[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па плаванні]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2008 года]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2012 года]] [[Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года]] [[Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2012 года]] [[Катэгорыя:Плыўцы на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года]] [[Катэгорыя:Плыўцы на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года]] [[Катэгорыя:Плыўцы на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны свету па плаванні]] [[Катэгорыя:Уладальнікі дзеючых алімпійскіх рэкордаў]] c9lir12jygo1v113pa72l8jamx91u49 0 124542 5165684 5024102 2026-07-14T02:45:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165684 wikitext text/x-wiki {{Спартсмен |імя = Рута Мейлуціце |партрэт = Rūta Meilutytė portrait.jpg |памер = |подпіс = |пол = жаночы |поўнае імя = |арыгінальнае імя = Rūta Meilutytė |мянушкі = |нацыянальнасць = {{Сцягафікацыя|Літва}} |спецыялізацыя = [[Кроль (плаванне)|''кроль'']] <br />50, 100 м<br />[[Брас|''брас'']] <br />100 м |клуб = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |года кар'еры = |працоўны бок = |трэнеры = Джон Руд |рост = 172 [[Сантыметр|см]] |вага = 64 [[Кілаграм|кг]] |медалі = {{АГ-спорт|[[Плаванне]] (жанчыны)}} {{турнір|[[Летнія Алімпійскія гульні|Алімпійскія гульні]]}} {{медаль|Золата|[[Летнія Алімпійскія гульні 2012|Лондан 2012]]|[[Плаванне на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 — 100 метраў брасам, жанчыны|100 м брас]]}} }} '''Ру́та Мейлуці́це''' ({{lang-lt|Rūta Meilutytė}}, [[19 сакавіка]] [[1997]], [[Каўнас]], [[Літва]]) — літоўская плыўчыха, алімпійская чэмпіёнка [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|2012]] года ў [[Лондан]]е. На гульнях Рута стала ўладальнікам еўрапейскага рэкорду ў [[плаванне|плаванні]] на 100 метраў брасам. З 13 гадоў Мейлуціце жыве і трэніруецца ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], у марскім горадзе [[Плімут (Англія)|Плімут]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Facebook|RutaMeilutyte|Руты Мейлуціце|lang=en}} * {{Твітэр|MeilutyteRuta|Рута Мейлуціце|lang=en}} * [https://web.archive.org/web/20121030004945/http://www.london2012.com/athlete/meilutyte-ruta-1065297/ Профіль на сайце London 2012] {{ref-en}} * [http://i-swimmer.ru/foto/lithuania/meilutyte/meilutyte.htm/ Профіль на сайце I-Swimmer.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120805035128/http://www.i-swimmer.ru/foto/lithuania/meilutyte/meilutyte.htm |date=5 жніўня 2012 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Ізаляваны артыкул}} {{DEFAULTSORT:Мейлуціце Рута}} [[Катэгорыя:Плыўцы Літвы]] [[Катэгорыя:Плыўцы на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года]] [[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Літвы]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2012 года]] [[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па плаванні]] 115t5gi61z88utkz4ukfazpcx3auzgz 0 130924 5165823 4768756 2026-07-14T08:39:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165823 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Рэйнгальд Іосіфавіч Берзін |арыгінал імя = {{lang-lv| Reinholds Bērziņš}} |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |партрэт = |подпіс = |мянушка = |псеўданім = |прыналежнасць = {{Сцяг|Расійская імперыя}} <br /> {{Сцяг|РСФСР|1918}} <br /> {{Сцяг|СССР|армія}} |гады службы = [[1914]] — [[1924]] |званне = |род войскаў = |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Першая сусветная вайна]] <br /> [[Грамадзянская вайна ў Расіі]] |узнагароды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} [[Выява:Order of the Red Star Bukhara Soviet Republic, 1 degree.png|30px|Ордэн Чырвонай Зоркі I ступені Бухарскай НСР]] {{!}}} |Commons = |сувязі = |у адстаўцы = Кіруючыя пасады ў ваеннай прамысловасці і Наркамземе РСФСР, кіраўнік трэстам «Агротехзнание» |роспіс = }} '''Рэйнгальд Іосіфавіч (Язэпавіч) Берзін (Бэрзіньш)''' ({{ДН|16|7|1888|4}}, маёнтак Кінігсгоф, [[Валміерскі павет]], [[Ліфляндская губерня]] — {{ДС|19|3|1938}}, [[Расстрэльны палігон «Камунарка»|Камунарка]], [[Маскоўская вобласць]]) — савецкі палітычны і ваенны дзеяч, актыўны ўдзельнік [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]]. == Біяграфія == === Пачатковая біяграфія === Рейнгальд Іосіфавіч Берзін нарадзіўся 4 (16) ліпеня 1888 года ў сям’і парабка<ref name="sve">Советская военная энциклопедия. — Т. 1. — С. 452.</ref>. У [[1905]] годзе Берзін уступіў у [[РСДРП]]. Працаваў пастухом, потым — рабочым на фабрыцы, а з 1909 года — настаўнікам. У 1911 годзе Берзін быў арыштаваны за распаўсюджванне бальшавіцкай літаратуры і больш за год сядзеў у турме. === Першая сусветная і Грамадзянская вайны === У [[1914]] годзе Берзін быў прызваны ў войска, а ў 1916 годзе скончыў школу прапаршчыкаў. У званні [[паручнік]]а прымаў удзел у [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]], на фронце вёў бальшавіцкую прапаганду. У [[1917]] годзе быў абраны на пасаду старшыні выканкама [[40-ы армейскі корпус, Расія|40-га армейскага корпуса]]<ref name="sve" />, таварыш старшыні камітэта 2-й арміі (Нясвіж)<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Берзин Рейнгольд Иосифович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 55 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. У тым жа годзе стаў членам выканкама і [[Ваенна-рэвалюцыйныя камітэты|Ваенна-рэвалюцыйнага камітэта]] [[2-я армія, Расія|2-й арміі]]. У якасці дэлегата прысутнічаў на [[Другі ўсерасійскі з'езд саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў|2-м Усерасійскім з’ездзе Саветаў]]. З канца 1917 па пачатак [[1918]] года Берзіня камандаваў латышскімі часткамі, на чале якіх праводзіў арышты ў [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага|Стаўцы Вярхоўнага галоўнакамандуючага]] ў [[Магілёў|Магілёве]]<ref name="БС"/>. Пасля гэтага рэшткі пад камандаваннем Берзіна былі накіраваны на барацьбу з часткамі [[Цэнтральная Рада УНР|Цэнтральнай рады]] і ліквідацыю антысавецкага бунту польскага корпуса пад камандаваннем генерала [[Іосіф Раманавіч Доўбар-Мусніцкі|Іосіфа Раманавіча Доўбар-Мусніцкага]]<ref name="БС"/>. У студзені 1918 года Берзін камандаваў 2-й рэвалюцыйнай арміяй, а з лютага па сакавік таго ж года з’яўляўся галоўнакамандуючым [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходняга фронту]]. З чэрвеня 1918 з’яўляўся прадстаўніком Вышэйшай ваеннай інспекцыі Сібіры і камандуючым [[Паўночна-Урала-Сібірскі фронт|Паўночна-Урала-Сібірскім фронтам]]<ref name="БС"/>, а з ліпеня па лістапад таго ж года камандаваў [[3-я армія, РСЧА|3-й арміяй]]. Са снежня 1918 па чэрвень [[1919]] года Берзін працаваў інспектарам арміі [[Латвійская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка|Латвійскай савецкай рэспублікі]], а з 1919 па [[1920]] уваходзіў у склад [[Рэўваенсавет]]аў Заходняга (жнівень — снежань 1919), [[Паўднёвы фронт, Грамадзянская вайна|Паўднёвага]] (снежань 1919 — студзень [[1920]]), [[Паўднёва-Заходні фронт, Грамадзянская вайна|Паўднёва-Заходняга]] (студзень — верасень 1920) і [[Туркестанскі фронт|Туркестанскага]] (з верасня 1920 — па лістапад [[1921]] і са снежня [[1923]] па верасень [[1924]]) франтоў, а з ліпеня 1924 года — [[Заходняя ваенная акруга|Заходняй ваеннай акругі]]. === Пасляваенная дзейнасць === З дэмабілізацыяй з войска ў 1924 годзе Рейнгальд Берзін з [[1927]] па [[1937]] годы займаў кіруючыя пасады ў ваеннай прамысловасці і [[Наркомзем]]е [[РСФСР]]<ref name="БС"/>. [[10 снежня]] 1937 Берзін, працуючы на той момант кіраўніком трэстам «Агротехзнание» Наркамата земляробства РСФСР, быў арыштаваны. [[19 сакавіка]] [[1938]] года расстраляны па прысудзе [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР|Ваеннай калегіі Вярхоўнага суда СССР]], на [[расстрэльны палігон «Камунарка»|расстрэльным палігоне «Камунарка»]] ([[Маскоўская вобласць]]). У жніўні [[1955]] года Рейнгальд Берзін быў рэабілітаваны<ref>[http://lists.memo.ru/d4/f219.htm Москва, расстрельные списки — Коммунарка] {{ref-ru}}</ref>. == Узнагароды == * [[Ордэн Чырвонага Сцяга]] (1922); * Ордэн Чырвонага Сцяга Харэзмскай Народнай Рэспублікі (1924) * [[Ордэн Чырвонай Зоркі, Бухарская НСР|Ордэн Чырвонай Зоркі Бухарскай народнай рэспублікі]] (1924). {{зноскі}} == Літаратура == * Советская военная энциклопедия. — Т. 1. — С. 452. * Берзин Рейнгольд Иосифович // БСЭ. Т.3 * ''Залесский К. А.'' Империя Сталина. Биографический энциклопедический словарь — Москва, Вече, 2000 == Спасылкі == * [http://www.hrono.ru/biograf/bio_b/berzin_ri.php Рейнгольд Иосифович Берзин на сайте «Хронос»] {{ref-ru}} * [http://all-photo.ru/portret/berzin/index.ru.html Биография Р. И. Берзина] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141218115258/http://all-photo.ru/portret/berzin/index.ru.html |date=18 снежня 2014 }} {{ref-ru}} * [http://www.az-libr.ru/index.shtml?Persons&70B/b6310cc5/0001/375d40af Р. И. Берзин] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Берзін Рэйнгальд}} [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі бухарского НСР]] [[Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Латвіі]] [[Катэгорыя:Бальшавікі]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ліфляндскай губерні]] bclb7lkp26v43ksrm0119x0b5f294ht 4 131069 5165525 5164993 2026-07-13T18:30:45Z Emilia Noah 155537 5165525 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Беларускае нацыянальнае адраджэнне]] → [[Беларускі нацыянальны рух]] == У гістарычных крыніцах бачу выключна варыянт «беларускі нацыянальны рух». Нашае «беларускае нацыянальнае адраджэнне» вядома на якіх прыкладах узнікла, але ёсць адчуванне, што нацыянальнае адраджэнне гэта канкрэтны перыяд, які мае пачатак і канец, аднак са зместу вынікае, што дагэтуль не «адрадзілі». Так што больш карэктным выглядае слова «рух». --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 23:58, 6 ліпеня 2026 (+03) :Падтрымліваю. Хвалі адраджэння гэта хутчэй перыяды. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:37, 7 ліпеня 2026 (+03) == [[Ліянель Жаспен]] → [[Ліянэль Жаспэн]] == [https://nashaniva.com/391027 Тут], [https://www.svaboda.org/a/24871287.html тут] і [https://nashaniva.com/96339 тут] выкарыстоўваецца форма Ліянэль Жаспэн. Бягучую форму ў крыніцах мне знайсці не ўдалося. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:47, 6 ліпеня 2026 (+03) == [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс]] → [[Нясвіжскі замак]] == Пачварная канструкцыя пры існаванне больш лаканічнай і агульна прынятай назвы. Усе гэтыя сядзібна-паркавыя/замкава-паркавыя комплексы/ансамблі трэба выкарчоўваць. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:24, 5 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, згодна з [[Вікіпедыя:Найменне артыкулаў|ВП:НА]] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:06, 6 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але без кампанейшчыны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:55, 6 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} можна, аднак пра паркі вакол замка [[Нясвіжскі_палацава-паркавы_комплекс#Паркавы комплекс|дастаткова напісана]], каб нават вынесці ў асобны артыкул. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 13:34, 12 ліпеня 2026 (+03) == [[Аляксандр Карнаўх]] → [[Аляксандр Карнавух]] == У яго такая хрэнь можа і ў пашпарце, але націск у прозвішчу тут і на «у», бо гэта славянскае прозвішча, дзе другая частка ад «вуха», а не нейкае нямецкае з націскам на апошняе «а». Так што не можа быць пад націскам у нескладовага: або Карнаву́х, або Карнау́х. У Бірылы [https://www.google.lt/books/edition/Belaruskai%CD%A1a_antrapanimii%CD%A1a_2/Xxg-AAAAIAAJ?hl=be&gbpv=1&bsq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&dq=%22%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D1%85%22&printsec=frontcover ёсць] гэтае прозвішча. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 00:34, 4 ліпеня 2026 (+03) ::{{Не пераймяноўваць}}Мы ўжо будзем самі прозьвішча людзей перапісваць на свой лад? :) Тады можа лепш адразу Карнавуха? Бо пайшло ад вуха. Паўсюль [https://bellit.store/%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%96-%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%9E%D1%85/ напісана] Карнаўх, на кнігах напісана Карнаўх ня ведаю, як можна мяняць у такім разе і ці знойдзе чытач, які шукае аўтара кнігі па зьмененаму прозьвішчу. [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 14:12, 4 ліпеня 2026 (+03) :::Ну калі Домрачава запісвае сябе як Домрач'''Э'''ва, а яшчэ адна адораная патрабуе пісаць сябе выключна як Мар'''і'''я - то так, будзем выпраўляць, бо гэта не адпавядае беларускай мове. Прозвішча гэтага чалавека Карнавух і не належыць прыватна яму, гэта ён сам перапісвае беларускае прозвішча на свой лад. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 15:18, 5 ліпеня 2026 (+03) == [[Генрых Птушнік]] → [[Генрых І Птушкалоў]] == Адзіная крыніца з падобным імем (Гэнрык І Птушнік), якую я знайшоў — [https://be.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%3A%D0%A1%D1%83%D1%81%D1%8C%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_2.pdf Сусьветная гісторыя] ў перакладзе Луцкевіча. Птушкалоў жа сустракаецца прынамсі ў [https://verbum.by/belen/%D0%93%D0%95%D0%9D%D0%A0%D0%AB%D0%A5-2 БелЭн], [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Viktar_Fiadosik_Ihar_Jeutuchou_Andrej_Procharau.Historyja_siarednich_viakou._Zachodniaja_Jeuropa_i_Vizantyja_V_XIII_st._._Castka_1.pdf Гісторыя сярэдніх вякоў], [http://Гісторыя%20сярэднявечнай%20Еўропы%20(V-XV%20стагоддзі)https://pawet.net/library/history/bel_history/trusau/09/%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D1%8F%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%BD%D Гісторыя сярэднявечнай Еўропы (V-XV стагоддзі)] Таму, думаю, трэба перанесці пад больш сучасную і распаўсюджаную назву. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:11, 2 ліпеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, шмат крыніц указвае на іншае прозвішча [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:36, 3 ліпеня 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. {{lang-de|Heinrich der Vogeler}} – як я зразумеў <u>па анлайн-перакладчыку</u>, der Vogeler азначае '''птушка/птушыны''', а птушкалоў будзе '''Vogelfänger'''. Магчыма пан Луцкевіч пераклаў больш правільна. Лепш няхай выкажуць сваё меркаванне знаўцы нямецкай мовы. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:29, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Кітайцы]] → [[Ханьцы]] == #У артыкуле гаворка ідзе менавіта пра этнічную групу ханьцаў. Ханьцы, гэта не ўсе кітайцы (можна паглядзець, напрыклад, у рускамоўных артыкулах [[:ru:Хань (народ)|Хань (народ)]] і [[:ru:Китайцы|Китайцы]]). #Міжмоўныя зноскі таксама вядуць на артыкулы на іншых мовах пра ханьцаў, а не кітайцаў (акрамя тарашкевіцы, там тая ж памылка).[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:53, 28 чэрвеня 2026 (+03) #:Калі ласка, выконвайце рэкамедацыі, якія прапісаны ў раздзеле «Выстаўленне старонкі да перайменавання». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 09:56, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}} Выглядае, як банальны недагляд ці памылка. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:29, 29 чэрвеня 2026 (+03) #:{{Перайменаваць}}, памылка назвы, відаць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:37, 3 ліпеня 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) ::{{Нейтральны}}. Прозвішча [[:en:Rutherford (name)|Rutherford (name)]] мае два [[Корань (мовазнаўства)|кораня]] і два націскі адпаведна. «О» тут знаходзіцца пад націскам – [https://gramota.ru/meta/rezerford Рэ́зерфо́рд]. Незразумела навошта мяняць «О» на «А». [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 22:03, 5 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна БелЭн, толькі Эрнэст [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:42, 11 чэрвеня 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} нямецкія e мы нідзе асабліва праз э не перадаем, не бачу неабходнасці рабіць тое ж з прозвішчам, якое вядомае пры пасродніцтве рускай мовы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:30, 16 чэрвеня 2026 (+03) == [[Акадэмія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) :А чаму мы мусім гэта транслітараваць? Калі гэта ўласная назва, гандлёвая марка, і г.д., то звычайна пакідаем у арыгінальным напісанні. Пакуль што не перакананы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:54, 16 чэрвеня 2026 (+03) ::У першую чаргу трэба выправіць кірлат Akademія. ::Далей можна размаўляць пра назву навучальнай установы. На цяперашні момант WSB нібыта ніяк не расшыфроўваецца, проста застаецца як частка назвы гістарычна, таму мне падаецца лагічным транслітараваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:37, 17 чэрвеня 2026 (+03) :::Кірлат выпраўлены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:23, 18 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) :Тут усё крыху цяжэй, бо выпадкаў ужывання "Хэгіс", апарача гэтага слоўніку, я не знайшоў, але Хагіс згадваецца [https://prajdzisvet.org/events/845-bielarusy-vinshujuts-bernsa-z-dniom-naradzhennia.html тут], [https://news.by/by/news/kultura/260_let_so_dnya_rozhdeniya_roberta_bernsa_otmetili_v_minske тут], [https://www.svaboda.org/a/28331935.html тут], [https://nashaniva.com/322748 тут], [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LiM.pdf.zip/2012-06.pdf тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 09:45, 29 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. Звярніце ўвагу, што прозвішча [[:en:Burroughs (surname)|Burroughs (surname)]] не англійскае, а французскае. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:28, 5 ліпеня 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Нейтральны}}. WALL-E – гэта абрэвіятура ад Waste Allocation Load Lifter Earth-Class. Засталося разабрацца як правільна транслітэруюцца гэтыя словы на беларускую мову – W праз «В» ці «У», А праз «А» ці «О» і г.д. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:17, 5 ліпеня 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. У англійскім артыкуле выкарыстоўваецца «a ghost-catching business» і «to capture and contain ghosts», слова «hunters» я не знайшоў. Я больш згодны на перайменаванне. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:58, 5 ліпеня 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згаджаюся [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:27, 5 ліпеня 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) :У БелЭн замацавана форма "[https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 Бельск-Падляскі]", таму, лічу, што трэба ўніфікаваць да дадзенага варыянту. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:59, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: БелЭн крыніца аўтарытэтная, але не адзіная. Уніфікацыя ў БелВікі здзяйсняецца паводле іншых прынцыпаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Слушна. З тых крыніц, што я знайшоў сітуацыя выглядае наступнай: ::: Бельск-Падляскі — [https://verbum.by/belen/%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%94%D0%9B%D0%AF%D0%A1%D0%9A%D0%86 БелЭн], [https://verbum.by/pbs/bielsk-podlaski Польска-беларускі слоўнік], [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/165776/4/%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%82%D1%8D%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%2037.pdf Беларусіка = Albaruthenika], [https://slounik.org/146870.html Беларускія рэлігійныя дзеячы (XX ст.). Даведнік], часткова [https://www.svaboda.org/a/29005335.html РС], [https://belsat.eu/84527031/niczos-na-eurovision БС] ::: Бельск-Падляшскі — [https://slounik.org/81455.html Беларускія пісьменнікі (1917-1990). Даведнік,] [https://racyja.com/by/?s=%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA РР], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3597088%2C%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%81%D0%BA%D1%96-%D1%80%D1%8B%D1%85%D1%82%D1%83%D0%B5%D1%86%D1%86%D0%B0-%D0%B4%D0%B0-%C2%AB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9-%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%96%C2%BB ПР], [https://niva.bialystok.pl/issue/2017/08/art_07.htm Ніва.Беласток] ::: Бельск Падляшскі — [https://slounik.org/90495.html Драўляныя цэрквы Беласточчыны,] :::Бельск Падляскі — часткова [https://www.svaboda.org/a/32467265.html РС], часткова [https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/2980699%2C%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BA-%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%8F%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D1%96-%E2%80%93-%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D0%B7-%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%B6%D1%8D%D0%B9%D1%88%D1%8B%D1%85-%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E-%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D1%8F%D1%88%D1%88%D0%B0 ПР] :::Калі нешта забыў ці паблытаў — перапрашаю. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:23, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: Ну пакуль за варыянт "Бельск-Падляскі" крыніцы самыя аўтарытэтныя. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:47, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з прыведзенымі абгрунтаваннямі. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:11, 5 ліпеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) :Не бачу неабходнасці ў татальнай уніфікацыі, таму што можна натыкнуцца на назвы моў, ад якіх мы не здолеем утварыць адназначна правільны беларускі прыметнік. Але хачу звярнуць увагу, што ў апошніх слоўніках ідыш перастаў быць нескланяльным назоўнікам ([https://verbum.by/?q=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 1], [https://slounik.org/search?dict=nazounik&search=%D1%96%D0%B4%D1%8B%D1%88 2]), так што варта пісаць Пісьменнікі на ідышы. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:25, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. «Пісьменнікі на ідышы» будзе лепш. [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:15, 5 ліпеня 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] qtzybgd8q08e7ci6khz04lb0p9823pc 0 131233 5165739 3693308 2026-07-14T06:18:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165739 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор | Назва = Рымскія элегіі | Назва-арыгінал = Römische Elegien | Выява = | Памер = | Подпіс выявы = | Жанр = цыкл вершаў | Аўтар = [[Ёган Вольфганг фон Гётэ]] | Мова арыгіналу = нямецкая | Напісаны = 1781—1790 | Публікацыя = 1795 | Асобнае выданне = 1914 | Выдавецтва = | Пераклад = | Электронная версія = https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=4610 | Вікікрыніцы-тэкст = :de:s:Elegien (Goethe) }} '''Рымскія элегіі''' ({{lang-de|Römische Elegien}}) — паэтычны цыкл [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|Ёгана Вольфганга Гётэ]], які складаецца з 24 вершаў. Гётэ пісаў Рымскія элегіі з [[1788]] па [[1790]] гады пасля свайго вяртання з Італіі, і ў [[1795]] годзе апублікаваў 20 вершаў з цыкла ў штомесячным часопісе [[Фрыдрых Шылер|Фрыдрыха Шылера]] «[[Оры, часопіс|Оры]]». Поўны збор «Рымскіх элегіяў» упершыню выйшаў у [[1914]] годзе без скарачэнняў у веймарскім выданні твораў Гётэ. Арыгінальная назва цыкла — ''Erotica Romana''. У першым выданні яна была зменена на ''Элегіі'' і, нарэшце, у [[1806]] годзе цыкл быў найменаваны «Рымскімі элегіямі». На беларускую мову «Рымскія элегіі» пераклаў [[Васіль Сяргеевіч Сёмуха|Васіль Сёмуха]]. == Спасылкі == * [http://gutenberg.spiegel.de/goethe/elegien/elegien.htm Konventionelle Fassung im Projekt Gutenberg] * [https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=4610 Гётэ Ёган Вольфганг. Рымскія элегіі]{{Недаступная спасылка}} на [[Kamunikat.org]] [[Катэгорыя:Паэзія Ёгана Вольфганга Гётэ]] [[Катэгорыя:Літаратура веймарскага класіцызму]] osaxrrm764r2w24h20tfadhqxxcqncm 0 132765 5165395 5047902 2026-07-13T12:55:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165395 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Васілюк}} {{футбаліст | імя = Раман Васілюк | поўнае імя = Раман Мікалаевіч Васілюк | фатаграфія = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = 177 см<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.fcneman.by/klub/zhelto-zelenye-lyudi/253.html|title=Василюк Роман Николаевич|website=Официальный сайт ФК «Неман»|date=2025-10-17|access-date=2025-10-21|archive-date=25 студзеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125014415/https://www.fcneman.by/klub/zhelto-zelenye-lyudi/253.html|url-status=dead}}</ref> | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = | нумар = | пазіцыя = [[нападнік (футбол)|нападнік]] | клубы = {{футбольная кар’ера |1994—1995| {{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[ФК Брэстбытхім|Брэстбытхім (Брэст)]]|11 (1) |1995—1999| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]]|86 (47) |1995—1997| {{Фарм-клуб}} {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама-2 Брэст|Дынама-2 (Брэст)]]|41 (17) |2000—2001| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Славія Мазыр|Славія (Мазыр)]]|41 (38) |2001—2005| {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Спартак Масква|Спартак (Масква)]]|6 (2) |2002| {{Арэнда}} {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]|9 (2) |2004| {{Арэнда}} {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]]|28 (17) |2004—2005| {{Арэнда}} {{Сцяг|Ізраіль||20px}} [[ФК Хапаэль Тэль-Авіў|Хапаэль (Тэль-Авіў)]]|9 (1) |2005—2008| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Гомель|Гомель]]|77 (55) |2008—2010| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]]|59 (16) |2011—2012| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Мінск|Мінск]]|45 (13) |2012| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК БАТЭ|БАТЭ (Барысаў)]]|9 (2) |2013| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Мінск|Мінск]]|30 (9) |2014—2015| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]]|54 (16) |2016| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]]|13 (3) |2016—2018| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]]|20 (0) |2021| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Брэстжылбуд|Брэстжылбуд (Брэст)]]|11 (3) }} | нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |1998—1999| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-21|Беларусь (да 21)]]|7 (1) |2000—2008|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе|Беларусь]]|23 (10) }} | медалі = {{турнір|Дзяржаўныя і ведамасныя ўзнагароды}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа}} {{!}}} | абнаўленне дадзеных аб клубе = 8 чэрвеня 2022 | абнаўленне дадзеных аб зборнай = канец 2012 }} '''Раман Васілюк''' (нар. {{ДН|23|11|1978}}, {{МН|Брэст}}) — беларускі [[футбол|футбаліст]], [[нападнік (футбол)|нападнік]]. Найлепшы бамбардзір Вышэйшай лігі чэмпіянату Беларусі за ўсю яе гісторыю (218 галоў). == Клубная кар’ера == Выхаванец брэсцкага футбола, гуляў за розныя беларускія клубы, ва ўсіх адрозніваўся вялікай колькасцю забітых галоў (у суме з’яўляецца рэкардсменам па колькасці забітых галоў у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе]]). Спрабаваў гуляць у [[Расія|Расіі]] і [[Ізраіль|Ізраілі]]. У жніўні 2010 года скандальна пакінуў роднае брэсцкае «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» з-за канфлікту з галоўным трэнерам [[Юрый Пунтус|Юрыем Пунтусам]], у кастрычніку таго ж года падпісаў кантракт з клубам «[[ФК Мінск|Мінск]]», за які пачаў выступаць з сезона 2011. У ліпені 2012 года перайшоў у [[ФК БАТЭ|БАТЭ]]. У складзе барысаўчан выступаў у Лізе чэмпіёнаў, стаў чэмпіёнам краіны, хоць і не быў асноўным іграком. У снежні таго ж года вярнуўся ў «Мінск». У сезоне 2013 быў асноўным нападнікам каманды, за сезон забіў 9 галоў, чым давёў агульную колькасць сваіх галоў у Вышэйшай лізе да 199. У снежні 2013 года вярнуўся ў брэсцкае «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» і стаў капітанам каманды. 10 мая 2014 года прыняў удзел у матчы з мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]», які стаў для Рамана 500-м матчам на вышэйшым узроўні<ref>{{cite web|date = 2014-05-10|url = https://football.by/news/57739 |title = Роман Василюк поводит 500-й матч на высшем уровне |website = football.by|access-date = 2023-11-05|language = ru}}</ref>, тым самым уступіў у [[Клуб Сяргея Алейнікава]]. Дапамог сваёй камандзе атрымаць перамогу (2:1), забіўшы гол на 79-й хвіліне (першы гол пасля чарговага вяртання ў Брэст). Гэты гол стаў 200-м голам Васілюка ў Вышэйшай лізе<ref>{{cite web|date = 2014-05-10|url = https://football.by/news/57740 |title = Роман Василюк забил 200-й гол в своей карьере в высшей лиге чемпионата Беларуси |website = football.by|access-date = 2023-11-05|language = ru}}</ref>. У лютым 2015 года яшчэ на год падоўжыў кантракт з брэсцкім клубам<ref>{{cite web|date = 2015-02-12|url = https://football.by/news/66672 |title = Роман Василюк продлил контракт с брестским "Динамо" |website = football.by|access-date = 2023-11-05|language = ru}}</ref>. Улетку 2015 года з’явілася інфармацыя аб тым, што з-за цяжкага фінансавага становішча брэсцкага клуба Васілюк можа працягнуць кар’еру ў Польшчы, таксама нападнікам цікавіліся «[[ФК Нёман Гродна|Нёман]]» і «[[ФК Нафтан|Нафтан]]», аднак Раман застаўся ў Брэсце. У студзені 2016 года падпісаў гадавы кантракт з гродзенскім «[[ФК Нёман Гродна|Нёманам]]»<ref>{{cite web|date = 2016-01-18|url = https://football.by/news/80467 |title = Роман Василюк стал игроком "Немана" |website = football.by|access-date = 2023-11-05|language = ru}}</ref>, аднак ужо ў ліпені кантракт быў разарваны<ref>{{cite web|date = |url = http://by.tribuna.com/football/1041817931.html |title = Василюк покинул «Неман» |website = by.tribuna.com|access-date = |language = ru}}</ref> і неўзабаве Васілюк вярнуўся ў «Дынама»<ref>{{cite web|date = 2016-07-22|url = https://football.by/news/88758 |title = Василюк подписал контракт с брестским "Динамо" |website = football.by|access-date = 2023-11-05|language = ru}}</ref>, дзе стаў пераважна выхадзіць на замену. У студзені 2019 года завяршыў прафесійную кар’еру і перайшоў на працу ў скаўцкую службу брэсцкага «Дынама»<ref>{{cite web|date = 2019-01-25|url = https://football.by/news/122558 |title = Роман Василюк завершил карьеру футболиста |website = football.by|access-date = 2023-11-05|language = ru}}</ref>. У жніўні 2021 года стаў спартыўным дырэктарам брэсцкага «[[ФК Рух Брэст|Руха]]»<ref>{{cite web|date = 2021-08-01|url = https://football.by/news/154318 |title = Роман Василюк - новый спортивный директор "Руха" |website = football.by|access-date = 2023-11-05|language = ru}}</ref>, заставаўся на пасадзе да пачатку 2022 года, калі клуб зняўся са спаборніцтваў. У лістападзе 2023 года вярнуўся на працу ў брэсцкае «Дынама»<ref>{{cite web|date = 2023-11-05|url = https://football.by/news/180495 |title = Роман Василюк возвращается в брестское "Динамо" |website = football.by|access-date = 2023-11-05|language = ru}}</ref>. == Міжнародная кар’ера == Гуляў за [[Зборная Беларусі па футболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. 5 верасня 2001 года аформіў покер у адборачным матчы [[Чэмпіянат свету па футболе 2002|чэмпіянату свету 2002]] супраць зборнай [[Зборная Польшчы па футболе|Польшчы]]. == Дасягненні == * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Зл}} [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]] (2): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|2000]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Ср}} Срэбраны прызёр [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|2007]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (4): [[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|2000]], [[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|2013]], [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|2017]], [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|2018]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Уладальнік [[Суперкубак Беларусі па футболе|Суперкубка Беларусі]]: [[Суперкубак Беларусі па футболе 2018|2018]] * {{Сцяг|Расія||20px}} {{Зл}} [[Чэмпіянат Расіі па футболе|Чэмпіён Расіі]]: [[Чэмпіянат Расіі па футболе 2001|2001]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Найлепшы бамбардзір [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|2000]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|2007]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Найлепшы ігрок чэмпіянату Беларусі: 2007<!-- * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Найлепшы нападнік чэмпіянату Беларусі (2): 2005, 2007--> * {{Сцяг|Беларусь||20px}} У спісе 22 найлепшых ігракоў чэмпіянату Беларусі (10): 1998, 1999, 2000, 2004, 2005, 2006, 2007, 2009, 2013, 2015 == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{fcneman.by|253}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Найлепшыя бамбардзіры чэмпіянату Беларусі па футболе}} {{DEFAULTSORT:Васілюк Раман Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Кобрын]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-2 Брэст]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Мазыр]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Спартак Масква]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Хапаэль Тэль-Авіў]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Брэстжылбуд]] 75iby7eznf9rtxbck5lnjneam4sbh6v 0 138862 5165424 4868070 2026-07-13T14:32:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165424 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Раніца (значэнні)}} {{твор мастацтва |тып = карціна |арыгінал = Der Morgen in den Bergen |тэхніка = масла |вышыня = 137 |шырыня = 170 }} '''«Раніца ў гарах»''' ({{lang-de|Der Morgen in den Bergen}}) — карціна, напісаная [[Германія|нямецкім]] мастаком [[Каспар Давід Фрыдрых|Каспарам Давідам Фрыдрыхам]] у перыяд з [[1822]] па [[1823]] год у горадзе [[Дрэздэн]], у [[Каралеўства Саксонія|Саксоніі]]<ref>[http://artclassic.edu.ru/catalog.asp?ob_no=22114&cat_ob_no=22097 Раніца ў гарах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130602033836/http://artclassic.edu.ru/catalog.asp?ob_no=22114&cat_ob_no=22097 |date=2 чэрвеня 2013 }}</ref>. Твор выканана ў рамках [[рамантызм]]у. Карціна ўяўляе сабой пейзаж з відам на горы, зроблены са значнай вышыні. Выстаўлена карціна ў [[Санкт-Пецярбург|пецярбургскім]] [[Эрмітаж|Дзяржаўным Эрмітажы]], у галерэі [[Мастацтва Германіі|нямецкага мастацтва]]. У музей яна паступіла з Цэнтральнага сховішча музейных фондаў у [[Паўлаўск (Санкт-Пецярбург)|Паўлаўску]] ў [[1945]] годзе<ref>[http://www.hermitagemuseum.org/fcgi-bin/db2www/descrPage.mac/descrPage?selLang=Russian&indexClass=PICTURE_RU&PID=GJ-9772&numView=1&ID_NUM=7&thumbFile=%2Ftmplobs%2FOH9JUY%24NUQ%24OEFSF6.jpg&embViewVer=noEmb&comeFrom=quick&sorting=no&thumbId=6&numResults=192&tmCond=%C4%E0%D8%D4%E0%D8%E5+%BA%D0%E1%DF%D0%E0+%B4%D0%D2%D8%D4&searchIndex=TAGFILRU&author=%C4%E0%D8%D4%E0%D8%E5%2C%26%2332%3B%BA%D0%E1%DF%D0%E0%26%2332%3B%B4%D0%D2%D8%D4 Афіцыйны сайт Эрмітажа]{{Недаступная спасылка}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.artrenewal.org/pages/artwork.php?artworkid=23681&size=large «Раніца ў гарах»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304090630/http://www.artrenewal.org/pages/artwork.php?artworkid=23681&size=large |date=4 сакавіка 2016 }}{{ref-en}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Каспар Давід Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Карціны Каспара Давіда Фрыдрыха]] [[Катэгорыя:Карціны са збораў Дзяржаўнага Эрмітажа]] [[Катэгорыя:Карціны 1823 года]] nnyxyhc21dmud9rr8ne2mqdsynicie9 0 139547 5165683 5147902 2026-07-14T02:42:51Z 5165683 wikitext text/x-wiki [[Файл:Russification evidence.jpg|thumb|Замена беларускіх вулічных шыльдаў на рускамоўныя. Мінск, 2011 год.]] [[Файл:Мова Віцебскаблдарбуда2.jpg|thumb|Паступовы перавод раскладу аўтатранспарту ў в. [[Мікіціха]] з беларускай мовы на [[трасянка|трасянку]] і, нарэшце, на рускую мову.]] '''Русіфікацыя''' ({{lang-ru|русский|скарочана}} + {{lang-la|-fico|скарочана}} «раблю») — сукупнасць захадаў уладаў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], а пазней [[СССР]] і [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] пад кіраваннем [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]<ref name = "disaster">[https://novychas.by/hramadstva/nacyjanalnaja-katastrofa-na-tle-mjakkaj-belarusiza Нацыянальная катастрофа на тле мяккай беларусізацыі] // [[Новы час (газета)|Новы час]]</ref><ref name = "Smok">''[https://belarusdigest.com/story/author/vadzim-smok/ Vadzim Smok] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201101094557/https://belarusdigest.com/story/author/vadzim-smok/ |date=1 лістапада 2020 }}''. [https://belarusdigest.com/papers/belarusianidentity.pdf Belarusian Identity: the Impact of Lukashenka’s Rule] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210418120332/https://belarusdigest.com/papers/belarusianidentity.pdf |date=18 красавіка 2021 }} // ''Analytical Paper.'' Ostrogorski Centre, BelarusDigest, 9 December 2013</ref><ref name = "crisis">[https://www.opendemocracy.net/en/odr/belarus-has-identity-crisis/ Belarus has an identity crisis] // openDemocracy</ref><ref name = "main">[http://novychas.by/hramadstva/halounaja-bjada-belarusau-u-belarusi-mova Галоўная бяда беларусаў у Беларусі — мова] // [[Новы час (газета)|Новы час]]</ref><ref name = "russificator">[https://nashaniva.by/?c=ar&i=100322 Аляксандар Русіфікатар] // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]</ref>, скіраваных на насаджэнне рускай нацыянальна-палітычнай перавагі на землях, заселеных іншымі народамі, з мэтай наступнай іх [[Асіміляцыя (сацыялогія)|асіміляцыі]] і дасягнення перавагі рускіх мовы і культуры на дадзенай тэрыторыі. Русіфікацыя Беларусі складаецца з шэрагу кампанентаў: * Русіфікацыя адукацыі ** Перавод [[Адукацыя ў Беларусі|адукацыі ў Беларусі]] на рускую мову<ref name = "Smok" /> ** Выкладанне праз парадыгмы рускай ментальнасці<ref name = "EESC" /> * Рэпрэсіі беларускіх элітаў, якія стаяць на пазіцыях нацыянальнай незалежнасці і будуюць беларускую дзяржаву на аснове беларускіх нацыянальных атрыбутаў ** [[Савецкія рэпрэсіі ў Беларусі]] * Увядзенне праваслаўя, звязанага з [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквой]]<ref name = "EESC">''Andrei Kazakevich'' (PhD in political science, director, Institute of Political Studies), ''Vadim Vileita''. [http://www.eesc.lt/uploads/news/id476/Bell_2013_2(32).pdf National Identity as a Necessity for Democracy] // Eastern Europe Studies Centre, Nordic Council of Ministers</ref> * Навязванне рускай культуры<ref name = "Smok" /><ref name = "EESC" /> * Навязванне рускай ментальнасці, [[:en:Anti-Western sentiment|антызаходніцтва]], адмова ад каштоўнасцей свабоднага дэмакратычнага прававога грамадства<ref name = "EESC" /> ** Укараненне ў беларускую свядомасць рускіх ментальных шаблонаў («братэрскія народы», «[[Вялікая Айчынная вайна]]», непрыязнасць або нянавісць да свабоды, дэмакратыі, правоў чалавека, антызаходнія догмы і г. д.) * Штучная дэфармацыя беларускай мовы з мэтай набліжэння яе да рускай<ref name = "Delaware_University">''Yuliya Brel.'' (University of Delaware) [https://cpb-us-w2.wpmucdn.com/sites.udel.edu/dist/a/7158/files/2018/01/6-1dsju93.pdf The Failure of the Language Policy in Belarus.] ''New Visions for Public Affairs'', Volume 9, Spring 2017, pp. 59—74</ref> ** [[Наркамаўка]] * Падтрыманне прававых інстытутаў, якія ствараюць умовы для выцяснення беларускай мовы<ref name = "Delaware_University" /> * Разбурэнне альбо мадыфікацыя нацыянальнай архітэктуры<ref name="str_sp_54">{{Крыніцы/Страчаная спадчына (2003)|54}}</ref><ref name="Volkava">''Волкава В.'' Мінск 21 лютага 1918 г. вачыма нямецкага салдата (па матэрыялах газеты «Zeitung der 10. Armee») // Беларускі гістарычны часопіс. № 2, 2018. С. 11.</ref> ** [[Антырэстаўрацыя Маскоўскага патрыярхата]] * Масавае ўсталяванне помнікаў расійскім дзеячам * Перайменаванне населеных пунктаў, вуліц і іншых геаграфічных аб’ектаў у гонар расійскіх дзеячоў альбо паводле расійскай традыцыі<ref>''Соркіна І.'' Палітыка царызму адносна гарадоў Беларусі ў кантэксце гістарычнай памяці і ідэнтычнасці гараджанаў // Трэці міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі. Працоўныя матэрыялы. Том 3. 2014. С. 376.</ref><ref>''Kapylou I., Lipnitskaya S.'' Current status and related problems of national toponyms standardization in the Republic of Belarus // Studia Białorutenistyczne. Nr. 8, 2014.</ref> * Панаванне расійскага тэлебачання, расійскай прадукцыі ў медыйнай прасторы Беларусі<ref name = "Smok" /><ref name = "EESC" /> * Адсутнасць умоў для выкарыстання беларускай мовы ў працы і дакументазвароце<ref name = "Smok" /> == У Расійскай імперыі == [[28 мая]] [[1772]] года адразу па [[Першы падзел Рэчы Паспалітай#.D0.9F.D0.B0.D0.B4.D0.B7.D0.B5.D0.BB.D1.8B .D0.A0.D1.8D.D1.87.D1.8B .D0.9F.D0.B0.D1.81.D0.BF.D0.B0.D0.BB.D1.96.D1.82.D0.B0.D0.B9|першым падзеле]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] расійская імператрыца [[Кацярына II]] падпісала Наказ, паводле якога ўсе губернатары «былых польскіх» (гэта значыць — беларускіх) губерняў абавязваліся складаць свае выракі, пастановы і загады толькі на рускай мове. Жыхарам дазвалялася карыстацца сваёй мовай і сваімі законамі толькі калі гэта не краналася сферы ўлады. [[8 мая]] [[1773]] года Кацярына II падпісала чарговы Наказ «Аб заснаванні ў Беларускіх губернях губернскіх і правінцыйных земскіх судоў», дзе было яшчэ раз пазначана пра абавязковае выкарыстанне ў справаводстве толькі рускай мовы<ref>Дакументы і матэрыялы па гісторыі Беларусі. Т. 2. — Мн., 1940.</ref>. Кацярына II імкнулася да аб’яднання далучаных земляў з іншымі часткамі імперыі, але рабіла гэта асцярожна і паступова. Па здушэнні [[Паўстанне 1794 года|паўстання 1794 года]] гэтая палітыка праводзілася больш упарта і настойліва з ужываннем карных захадаў<ref name="sved">Вячаслаў Швед. [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/almanach/07/07szved.htm Эвалюцыя расійскай урадавай палітыкі адносна земляў Беларусі (1772—1863 г.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151020160251/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/almanach/07/07szved.htm |date=20 кастрычніка 2015 }} // «[[Гістарычны Альманах]]». Том 7, 2002.</ref>. Расія афіцыйна адмаўляла беларускую нацыю і беларускую мову; чыноўнікі беларускага паходжання звальняліся з дзяржаўных устаноў і замяняліся расійскімі<ref name="nv">Мікалай Крыжаноўскі. [http://www.nv-online.info/index.php?c=ar&i=9046 Жывая крыніца ты, родная мова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090815125808/http://www.nv-online.info/index.php?c=ar&i=9046 |date=15 жніўня 2009 }} // «[[Народная Воля]]» № 65—66, [[1 мая]] [[2008]].</ref>. [[Павел I (імператар расійскі)|Павел I, імператар расійскі]] і [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] не прымалі значных захадаў супраць распаўсюджвання польскай культуры і мовы, таму польскі ўплыў на беларускіх землях па яго вынішчэнні ў часы Кацярыны II дастаткова хутка аднавіўся і да канца першай чвэрці [[19 стагоддзе|XIX ст.]] перавышаў рускі. [[Файл:Muravyov-hangman.png|thumb|250пкс|Карыкатура на адкрыццё помніка Мураўёву-вешальніку ў [[Вільня|Вільні]], 1898]] Па прыходзе да ўлады ў снежні [[1825]] года [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалая I]] наступ на беларускую і польскую культуру аднавіўся і асабліва ўзмацніўся па здушэнні [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831]] гадоў. Палітыка Мікалая I была накіраваная на вяртанне больш узмоцненай русіфікацыі і ўніфікацыі земляў Беларусі<ref name="sved"/>. [[16 верасня]] [[1831]] года ўтварыўся адмысловы «Заходні камітэт», задачай якога з’яўлялася «зраўняць Заходні край ва ўсіх адносінах з унутранымі велікарускімі губернямі»<ref name="sved"/>. Міністр унутраных спраў Расійскай імперыі Пётр Валуеў падрыхтаваў для Камітэту адмысловы «Нарыс пра сродкі абрусення Заходняга края»<ref>Миллер А. И. Планы властей по усилению русского ассимиляторского потенциала в Западном крае // «Украинский вопрос» в политике властей и русском общественном мнении (вторая половина XIX века). — СПб: Алетейя, 2000.</ref>. [[25 чэрвеня]] [[1840]] года Мікалай I выдаў указ, паводле якога ўсе справы як ва ўрадавай, так і ў судовай частцы, не вылучаючы спраў дваранскіх і дэпутацкіх сходаў, а таксама ўвогуле ўсе акты, якога б роду і наймення яны не былі, трэба было пісаць толькі на рускай мове. У афіцыйнай дакументацыі забаранялася карыстацца словамі «Беларусь» і «беларусы». Беларусь атрымала назву «Паўночна-Заходні край», адначасна скасоўвалася дзеянне [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статута]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name="nv"/>. Апроч таго, Мікалай I зацвердзіў пастанову пра перасленне ў Беларусь «''выхадцаў з унутраных губерняў, якія прынясуць з сабой у гэты край, які цураецца Расіі, нашу мову, звычай, прыхільнасць рускіх да трона''»<ref>[http://old.knihi.com/10viakou/10v405.html 1831. Нацыянальна-вызваленчае паўстанне супроць царызму] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110916101303/http://old.knihi.com/10viakou/10v405.html |date=16 верасня 2011 }}</ref>. За [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандрам II]] назіраліся пэўныя паслабленні ў русіфікацыйных працэсах, але палітыка ўніфікацыі і інтэграцыі заходніх губерніяў з іншымі тэрыторыямі Расійскай імперыі ўсё яшчэ працягвалася<ref name="sved"/>. У сваіх «[[Лісты з-пад шыбеніцы|Лістах з-пад шыбеніцы]]», якія былі напісаныя ў 1864 годзе, [[Кастусь Каліноўскі]] патлумачыў, што: {{цытата|Калі ронд польскі ўсім братнім народам дае самарондства, маскаль мала таго, што гэтак не робіць, но яшчэ там, гдзе жылі палякі, літоўцы і беларусы, заводзіць маскоўскія школы, а ў гэтых школах учаць па-маскоўску, гдзе ніколі не пачуеш і слова па-польску, па-літоўску да і па-беларуску, як народ таго хоча, а ў гэтыя школы адно з другога канца света маскалёў насылаюць, што толька ўмеюць красці, людзей абдзіраці дай служыць за грошы паганаму дзелу на глум народу.<ref>[https://knihi.com/Kastus_Kalinouski/Pismy_z-pad_sybienicy.html Пісьмы з-пад шыбеніцы]</ref>}} Па здушэнні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] працэс расіізацыі ўзначаліў генерал-губернатар [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|М. Мураўёў]]. Мураўёў запрасіў у Вільню прадстаўніка кансерватыўнага кірунку ў «заходне-русізме» Ксенафонта Гаворскага і спрыяў пераносу яго кіеўскага выдання «Веснік Паўднёва-Заходняй і Заходняй Расіі» пад новай назвай «Веснік Заходняй Расіі». Аднак, нягледзячы нават на ўвядзенне абавязковай падпіскі для духавенства і службоўцаў, часопіс не карыстаўся папулярнасцю, і ў [[1871]] годзе яго закрылі. Звяртаючыся да беларускага дваранства Мураўёў казаў: {{цытата|Забудзцеся пра наіўныя летуценні і мары, панове, і помніце, што калі вы не зробіцеся тут сваімі думкамі і пачуццямі рускімі, вы будзеце іншаземцамі і мусіце тады пакінуць гэты край}} Расійскія імперскія ўлады надавалі асаблівую ўвагу русіфікацыі адукацыі. [[Іван Пятровіч Карнілаў]], царскі чыноўнік Расіі, пісаў у 1897 годзе:<ref>{{cite book|last=Корниловъ |first=Иванъ Петровичъ |title=Русское дѣло въ Сѣверо-Западномъ краѣ |date=1901 |publisher=Типографiя А. П. Лопухина |url=https://archive.org/details/russkoedielovsi00korngoog/page/n179/mode/2up |lang=ru |location=Санктъ-Петербургъ |page=147}}</ref> {{цытата|Руская адукацыя мацнейшая за рускага штыка. У якія-небудзь 4 гады рускія школы зрабілі больш для адукацыі народа і паслабленні паланізацыі, чым войскі за дзясяткі гадоў.}} {{арыгінал|ru|Русское образованiе сильнѣе русскаго штыка. Въ какiе-нибудь 4 года русскiя школы сдѣлали болѣе для образованiя народа и ослабленiя полонизма, чѣм войска въ десятки лѣтъ.}} [[Файл:Belarusian language in the Russian Empire (1897).svg|thumb|300px|[[Беларуская мова]] ў Расійскай імперыі паводле [[Усерасійскі перапіс насельніцтва 1897 года|перапісу насельніцтва 1897 года]].]] Апроч таго, істотнымі фактарамі расіізацыі ў «Паўночна-заходнім краі» з’яўляліся падвышаныя (параўнальна з метраполіяй) аклады і разнастайныя прывілеі для чыноўнікаў-выхадцаў з цэнтральнай Расіі, а таксама расійскае войска, шматлікія гарнізоны якога стала размяшчаліся ў беларускіх гарадах і мястэчках<ref>[http://old.knihi.com/pytanni/086.html Калі ў Беларусі пасяліліся рускія?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110916165058/http://old.knihi.com/pytanni/086.html |date=16 верасня 2011 }}</ref>. === Русіфікатарская палітыка ў архітэктуры === [[Файл:Belarus-Barysau-ResurrectionChurch.jpg|thumb|250px|[[Сабор Уваскрасення Хрыстова (Барысаў)|Сабор]] у [[Барысаў|Барысаве]] (1874 г.), збудаваны ў стылі [[масковія|маскоўскага]] дойлідства XVII ст.{{sfn|Кулагін|2000|с=35}}]] {{Асноўны артыкул|Мураўёўкі|Спіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расійскай імперыі}} У другой палове [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] на Беларусі прыкметна пашырылася і набыло беспрэцэдэнтныя маштабы{{sfn|Кулагін|2000|с=18}} царкоўнае будаванне, ініцыятарам якога быў генерал-губернатар [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|М. Мураўёў]]. Мураваныя бажніцы ўзводзіліся паводле «ўзорных» праектаў і мусілі ўвасобіць праваслаўна-[[Расія|рускія]] і царкоўна-традыцыйныя рысы архітэктуры<ref>{{Крыніцы/Беларусы: У 8 т.|2к}} С. 177.</ref> [[Руская праваслаўная царква|Маскоўскай царквы]]: {{Цытата|Праваслаўныя бажніцы маюць быць адвечнымі сведкамі вялікай эпохі адраджэння рускай народнасці ў Паўночна-Заходнім краі, спрадвеку рускім, які доўгі час пакутаваў пад прыгнётам лацінска-польскай прапаганды. {{арыгінал|ru|Православные храмы должны служить вековыми свидетелями великой эпохи возрождения русской народности в Северо-Западном крае, искони русском, страдавшем так долго под гнетом латинско-польской пропаганды.}} }} Расійскі этнограф [[Аляксандр Мікалаевіч Пыпін|А. М. Пыпін]] пісаў у 1892 годзе, што ''«даўгачаснае падляганне Беларусі польскаму панаванню змяніла будаўніцтва нашых цэркваў; яны пабудаваны тут па выгляду каталіцкіх»''<ref>''Пыпин, А. Н.'' История русской этнографии. Т. 1-4. Т. 4. Белоруссия и Сибирь / [Соч.] А. Н. Пыпина. — СПб. : Тип. М. М. Стасюлевича, 1892. — XII, 488 с.</ref><ref>[[Б. Бжэго]]. Ахова помнікаў старажытнасці на Віцебшчыне. «[[Беларуская школа ў Латвіі (часопіс)|Беларуская школа]]» № 5 (15). 1932</ref>. [[Файл:St.George church (Babrujsk).JPG|thumb|250px|Характэрная [[Царква Святога Георгія (Бабруйск)|мураўёўка]] з [[купал-цыбуліна|купаламі-цыбулінамі]], [[шацёр (архітэктура)|шатрамі]], [[Какошнік (архітэктура)|какошнікамі]] і інш.]] На правядзенне прац прапаноўвалася прыцягваць будаўнічыя арцелі з цэнтральнай Расіі, бо на думку расійскіх уладаў, знаходжанне такіх арцеляў сярод праваслаўныга насельніцтва края мусіла «''пасеяць моцнае насенне чыста расійскага жыцця''» і азнаёміць бліжэй тутэйшы народ з Расіяй<ref>Лаврецкий Г. [http://www.ais.by/story/316 Назад в будущее] // Архитектура и строительство. 12 ноября 2004 г.</ref>. Сотні аднолькавых цэркваў<ref>[http://www.svaboda.org/content/article/800931.html 5 кастрычніка ў Беларусі адзначаецца Дзень настаўніка], [[Радыё Свабода]], 6 кастрычніка 2005 г.</ref>, збудаваных у гэты час, атрымалі назву «[[мураўёўкі]]»<ref>{{Крыніцы/Матэрыялы па гісторыі Беларусі (2003)|186}}</ref>. З’яўленне «мураўёвак» адпавядала абвешчанай расійскім царом Мікалаем I тэзе: ''«самадзяржаўе, праваслаўе, народнасць»''. Падобныя збудаванні як матэрыяльны выраз каланіяльнай палітыкі<ref>Кацер М. С. Белорусская архитектура. Исторический очерк / Ин-т литературы и искусства АН БССР. — Мн.: Гос. изд-во БССР, 1956. С. 114, 115.</ref> мусілі ўвасабляць бясспрэчнае панаванне царскай Расіі на Беларусі<ref name="nv"/>. У гэты ж час ажыццяўлялася масавае знішчэнне старажытных праваслаўных цэркваў Вялікага Княства Літоўскага<ref name="str_sp_54"/>, а таксама перабудова ў стылі архітэктуры [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] колішніх рымска-каталіцкіх, уніяцкіх і нават спрадвеку праваслаўных святыняў ([[Канстанцінопальскі патрыярхат]]). Фінансавалася гэтая справа з сродкаў, сабраных з удзельнікаў паўстання ў выглядзе штрафаў і кантрыбуцый{{sfn|Кулагін|2000|с=18}}<ref>Чарановіч С. [http://media.catholic.by/nv/n21/art4.htm Ляхавіцкі касцёл Узвышэння Святога Крыжа] // [[Наша Вера]]. № 3 (21), 2002 г.</ref>. [[Файл:Маскалізацыя (русіфікацыя). Нясьвіж. Ратуша.jpg|thumb|250px|[[Нясвіжская ратуша]] ў 1820-я гады (налева) і ў 1894 годзе (направа)]] Палітыка русіфікацыі таксама выявілася ў разбурэнні мясцовага каларыту старых гарадскіх цэнтраў Вялікага Княства Літоўскага. У час непазбежнай мадэрнізацыі гарадоў знішчаліся ратушы (у 1857 годзе па загадзе расійскага цара зруйнавалі [[Мінская ратуша|Мінскую ратушу]]), руйнаваліся альбо перабудоўваліся да непазнавальнасці старажытныя цэрквы і касцёлы, змяняліся функцыі старых ансамбляў (комплексы езуіцкіх калегіумаў у [[Орша|Оршы]] і [[Гродна]] ператварылі ў вязніцы). З мэтай стварэння магутнай крэпасці на заходніх рубяжах Расійскай імперыі ў 1830-я гады поўнасцю знішчылі сярэдневяковае [[Берасце]], багатае архітэктурнымі каштоўнасцямі (старажытны замак, 10 цэркваў і касцёлаў, мураваны Рынак з ратушай, палацам князя Чартарыйскага і іншымі будынкамі). Такім чынам закладваліся асноўныя прынцыпы каланіяльнай архітэктурнай практыкі ў Беларусі: гвалтоўная змена функцый старых ансамбляў, брутальнае разбурэнне важных у духоўным і гістарычным сэнсах аб’ектаў, наўмыснае стварэнне эстэтычнага канфлікту праз радыкальную стылістычную змену альбо пабудову чужародных і несумаштабных аб’ектаў у традыцыйным высокамастацкім асяроддзі<ref>[[Сяргей Харэўскі|Харэўскі С.]] Два стагоддзі руйнавання Горадні // Горад святога Губерта. Краязнаўчы альманах. Выпуск трэці. — Варшава, 2007</ref>. 3 сакавіка 1918 года ў нямецкай прэсе выйшла публікацыя пра ўражанні ад таго горада, у якое ператварыўся Мінск пад уладай Расійскай імперыі<ref>[https://web.archive.org/web/20180331034552/https://news.tut.by/culture/583845.html Как германская армия 100 лет назад вступила в Минск. Письмо немецкого солдата], [[TUT.BY]], 5 сакавіка 2018 г.</ref><ref name="Volkava"/>: «''Мінск не робіць надта спрыяльнага ўражання, галоўным чынам таму, што шмат з старых выдатных барочных будынкаў, цэркваў і манастыроў было абязлічана рускімі праз перабудову яшчэ горш, чым у Вільні. Наогул, урад імкнецца наўмысна знішчыць усё, што магло б нагадваць былыя часы, тым не менш нічога не робіць з свайго боку дзеля ўпрыгажэння горада. Галоўныя будынкі <…> былі збудаваны ў большасці ў XVII стагоддзі. Роўна як цэрквы, таксама праваслаўныя, частка з якіх раней была каталіцкімі. Манастыры былі зведзены да ролі казармаў''». == У СССР == Паводле [[СССР|савецкай]] [[камунізм|камуністычнай]] тэорыяй працэс зліцця ўсіх народаў [[СССР|Савецкага Саюза]] ў адну нацыю мусіў адбывацца на падставе ўзаемнага скрыжоўвання нацыянальных элементаў усіх народаў, у тым ліку мовы. Насамрэч гэты працэс праводзіўся толькі на падставе [[Расія|рускай]] нацыянальнай базы — на базе рускіх гісторыі, культуры, мовы і патрыятызму<ref name="ehb">{{Крыніцы/ЭГБ|6-1|Русіфікацыя||136}}</ref>. Кампанія супраць беларускай мовы была ўзнятая ў СССР у пачатку [[1930-я|1930-х]] гадоў. Палітыка русіфікацыі беларускай мовы знайшла сваё канкрэтнае адлюстраванне ў выдадзенай у [[1931]] годзе пад рэдакцыяй дырэктара Інстытуту Філасофіі [[Акадэмія навук Беларусі|Беларускай Акадэміі Навук]] акадэміка С. Я. Вальфсона «Навука на службе нацдэмаўскай контррэвалюцыі». Практычным завяршэннем першага этапу кампаніі русіфікацыі беларускай мовы зрабілася ўрадавая пастанова Савету народных камісараў БССР за [[28 жніўня]] [[1933]] года «[[Беларуская граматыка (1934)|Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу]]», якая датычыла не толькі правапісу, але і [[фанетыка|фанетычных]] і [[марфалогія мовы|марфалагічных]] асаблівасцей беларускай мовы. У [[1950]] годзе [[Іосіф Сталін|Сталін]] пісаў<ref>И. Сталин. Марксизм и вопросы языкознания. — Москва, 1950.</ref>: {{цытата|Мы будзем мець справу не з дзвюма мовамі,... а з сотнямі нацыянальных моў, з якіх у выніку доўгага эканамічнага, палітычнага і культурнага супрацоўніцтва нацый будуць выдзяляцца спачатку найбольш узбагачаныя адзіныя занальныя мовы, а потым занальныя мовы зліюцца ў адну супольную міжнародную мову,...якая... будзе новай мовай, што ўбярэ ў сябе найлепшыя элементы нацыянальных і занальных моў}} Адна з прадбачаных Сталіным занальных моў мусіла паўстаць на базе рускай мовы. Цягам усёй русіфікацыйнай кампаніі, якая пачалася ў [[1930-я|1930-х]] гадах ва ўсіх нерускіх мовах [[СССР|Савецкага Саюза]] адбываўся прыблізна адначасна аднолькавы працэс з аднолькавай рэакцыяй на яго з боку асобных народаў. Калі разгледзіць славянскія нерускія мовы СССР — [[беларуская мова|беларускую]] і [[украінская мова|ўкраінскую]] — то ў звязку са сваяцтвам гэтых моў русіфікацыйны працэс у кожнай з іх з’яўляўся ідэнтычным ва ўсіх дэталях. У працэсе русіфікацыі неславянскіх моў — [[Цюркскія мовы|цюркскіх]], моў народаў [[Каўказ]]у, мовы [[Балты|балцкіх]] народаў — існавалі пэўныя фармальныя і колькасныя розніцы ад русіфікацыйнага працэсу ў беларускай альбо ўкраінскай мовах, але асноўныя мэты, на якія быў скіраваны гэты працэс, заставаліся аднолькавымі. Рэалізацыя моўнай палітыкі ў [[БССР]] праводзілася ў двух кірунках, якія ўзаемна дапаўняюць адзін адно, але паслядоўна вялі да поўнага нівеліравання беларускай мовы: # Звужэнне сферы ўжывання беларускай мовы ў публічным жыцці і замена яе рускай; # Усебаковая русіфікацыя дапушчанай да публічнага ўжывання беларускай мовы. У пасляваенны час на нізкім прафесійным узроўні вялося выкладанне многіх прадметаў, дрэнна ўлічваліся нацыянальныя асаблівасці ў вучэбна-выхаваўчай рабоце. Гэтаму спрыялі ўмовы, звязаныя з камандзіраваннем у рэспубліку многіх кадраў, якія не валодалі мовай карэннага насельніцтва і не жадалі, каб яе вывучалі іх дзеці. Абыякава адносіўся да беларускай мовы партыйна-дзяржаўны апарат. У [[1953]] г. толькі 62,2 % кіруючых кадраў рэспубліканскай партыйнай арганізацыі складалі прадстаўнікі карэннай нацыянальнасці. Гэтыя абставіны спрыялі таму, што рэзка скарацілася колькасць беларускіх школ у буйных прамысловых цэнтрах. У Мінску ў 1945/46 н.г. з 28 школ 14 былі беларускамоўнымі, а ўжо ў 1952/53 н.г. з 46 школ беларускіх налічвалася толькі 9. Набірала моц тэндэнцыя скарачэння беларускамоўных школ у раёнах і нават у сельскай мясцовасці<ref>Нарысы гісторыі Беларусі: У 2 ч. / АН Беларусі, Ін-т гісторыі; Рэдкал.: М. П. Касцюк (гал. рэд.) і інш. Ч. 2. — Мн.: Беларусь, 1995. — 359,[1] с.: іл. — С. 362. — ISBN 5-338-01061-5</ref>. Кепская сітуацыя склалася з выданнем беларускамоўных кніг. Беларускамоўныя кнігі трымаліся на складах, не пушчаліся ў продаж, а потым спісваліся ў якасці затаваранай нехадавой прадукцыі, якую ніхто не хоча чытаць. Разам са змяншэннем тыражаў і колькасці беларускамоўнай друкаванай прадукцыі, павялічвалася колькасць і ўдзельная вага рускамоўнай. У [[1946]] годзе тыраж часопісаў на рускай мове ў БССР складаў 1 %, [[1955]] годзе ён дасягнуў 31 %. У [[1970]] годзе агульны тыраж беларускамоўных кніг складаў 9 мільёнаў асобнікаў, рускамоўных — 16 мільёнаў<ref name="atlantyda">[http://www.svaboda.org/content/transcript/822774.html Беларуская Атлантыда: без бар’ераў. Русіфікацыя] // «[[Радыё Свабода]]», [[13 снежня]] [[2007]].</ref>. [[26 мая]] [[1983]] была прынятая пастанова ЦК КПСС і Савету Міністраў СССР, аб павелічэнні на 15 % заробку настаўнікаў рускай мовы ў беларускамоўных школах. Пастанова прадугледжвала са студзеня 1984 года павелічэнне на 15 % стаўкі настаўнікаў падрыхтоўчых і другіх-трэціх класаў, якія ведалі рускую мову, і настаўнікаў рускай мовы і літаратуры ў 4—11 класах агульнаадукацыйных школ усіх тыпаў<ref name="atlantyda"/>. == Рэспубліка Беларусь пад кіраваннем Аляксандра Лукашэнкі == [[Файл:РайониБілорусіДМ2009—2019.gif|thumb|right|270px|Найбольш распаўсюджаная дамашняя мова ў раёнах, гарадах і гарсаветах Беларусі паводле перапісаў 2009 і [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|2019]] гадоў.]] === Кнігавыданне === Станам на 2014 год у краіне на беларускай мове выдавалася толькі 10-11 % кніг, пра што [[3 лютага]] [[2015]] года заявіла міністр інфармацыі [[Лілія Ананіч]]. Усяго ў 2014 годзе выйшла 11613 найменняў кніг агульным накладам 31,2 мільёна асобнікаў, па прыкладных падліках было толькі 3,4 мільёны кніг выйшлі на беларускай мове. Міністр адзначыла, што гэтыя лічбы адлюстроўваюць рэальны моўны стан кнігавыдання ў краіне<ref>[http://euroradio.fm/lichba-dnya-11-knig-yakiya-vyhodzyac-u-kraine-vydayucca-na-belaruskay-move Лічба дня: 11 % кніг, якія выходзяць у краіне, выдаюцца на беларускай мове]</ref>. === Адукацыя === Канстытуцыя Беларусі дэкларуе роўнасць дзвюх дзяржаўных моў: беларускай і рускай, аднак у рэальнасці атрымаць адукацыю па-беларуску складана. З кожным годам колькасць беларускамоўных груп у садку і беларускамоўных школ скарачаецца. А вышэйшая адукацыя на беларускай мове практычна ліквідавана<ref name=":0">[http://nashaniva.by/?c=ar&i=152272 Страшныя лічбы русіфікацыі: з 2010 года колькасць беларускамоўных вучняў зменшылася на 43 тысячы, беларускамоўнае студэнцтва практычна ліквідавана]. [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] // 4 ліпеня 2015</ref>. ==== Дашкольныя ўстановы ==== У дзіцячых садках па-беларуску ў [[2014]] годзе навучалася 11 % дашкольнікаў (45 тысяч чалавек), а ў [[2013]] годзе іх было яшчэ 11,4 %<ref name="нарастае" />. У [[Мінск]]у ў беларускамоўныя групы запісаныя менш за 3 тысячы дзетак, што складае ўсяго 3,2 % ад агульнай колькасці<ref name=":0"/>. {| class="wikitable" |- align="center" | | colspan="2" |'''2010''' | colspan="2" |'''2014''' |- align="center" | |колькасць,<br />тыс. чал. |доля |колькасць,<br />тыс. чал. |доля |- |усяго навучэнцаў |384 | |410,6 | |- |па-беларуску, з іх: |49,2 |12,8 % |43,1 |{{Падзенне}}10,5 % |- |[[Мінск]] |3,1 |3,8 % |2,9 |{{Падзенне}}3,2 % |- |[[Брэсцкая вобласць]] |9,8 |16,8 % |9,1 |{{Падзенне}}14,7 % |- |[[Віцебская вобласць]] |4,7 |10 % |3,8 |{{Падзенне}}7,8 % |- |[[Гомельская вобласць]] |5,6 |9,7 % |4,8 |{{Падзенне}}7,9 % |- |[[Гродзенская вобласць]] |8,8 |19 % |8,3 |{{Падзенне}}18,2 % |- |[[Мінская вобласць]] |13 |24,2 % |10,4 |{{Падзенне}}18,2 % |- |[[Магілёўская вобласць]] |4,3 |10,4 % |3,6 |{{Падзенне}}8,2 % |} ==== Сярэдняя адукацыя ==== [[Файл:ЗСО-Білоруською-2010—2026.gif|thumb|right|270px|Змяненне долі вучняў у класах з беларускай мовай навучання ў дзённых установах агульнай сярэдняй адукацыі паміж 2010/11 і 2025/26 навучальнымі гадамі.]] Беларуская ССР была самай русіфікаванай з рэспублік СССР, але нават пры канцы савецкага перыяду доля беларускамоўных школьнікаў складала 22 % <ref name="Цвёрдая русіфікацыя">[https://nashaniva.by/?c=ar&i=235098 Цвёрдая русіфікацыя. Доля беларускамоўных першакласнікаў упершыню склала менш за 10 %] // сайт «Наша Ніва», 7 жніўня 2019</ref>. Пасля здабыцця незалежнасці (1991) доля беларускамоўных школ рэзка вырасла, але пачала зноў падаць пасля таго, як з прыходам да ўлады А. Лукашэнкі зноў пачалася русіфікацыя<ref name = "disaster" /><ref name = "Smok" /><ref name = "crisis" /><ref name = "main" /><ref name = "russificator" /><ref>[https://rebenok.by/pics/images/x.jpg Дынаміка прыёму для навучання на беларускай мове 1993 / 1994—1998 / 1998 нав. гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190808200017/https://rebenok.by/pics/images/x.jpg |date=8 жніўня 2019 }} // сайт «Ребёнок. BY», 6 жніўня 2019</ref>. З 1995 да 2006 года доля беларускамоўных школьнікаў скарацілася з больш чым 40 %, да тых самых савецкіх 22 %. Але і гэта лічба імкліва памяншалася: у 2011-м яна ўпала да 17,8 %, у 2016-м — да 13,3 %<ref name="Цвёрдая русіфікацыя"/>. Самы нізкі паказчык па Мінску<ref name="нарастае" />, дзе ў [[2013]]—[[2014]] на­ву­чаль­ным го­дзе ў 148 кла­сах з бе­ла­рус­кай мо­вай на­ву­ча­лі­ся ўся­го 1,6 % ад агульнай коль­кас­ці мін­скіх школь­ні­каў, што ў 1,5 ра­за менш, чым было за пяць га­доў да таго<ref name="zviazda_50146">[http://zviazda.by/2014/08/50146.html Скараціць нельга пакінуць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151021122811/http://zviazda.by/2014/08/50146.html |date=21 кастрычніка 2015 }} // [[Звязда (газета)|Звязда]]</ref>. Толькі за перыяд з 2011 да 2014 года ў асоб­ных ра­ё­нах Беларусі ў да­школь­ных уста­но­вах, шко­лах і гім­на­зі­ях уво­гу­ле знік­лі бе­ла­рус­ка­моў­ныя кла­сы і групы<ref name="zviazda_50146"/>. {| class="wikitable" |- align="center" | | colspan="2" |'''2010''' | colspan="2" |'''2014''' |- align="center" | |колькасць,<br />тыс. чал. |доля |колькасць,<br />тыс. чал. |доля |- |усяго навучэнцаў |940,4 | |931,3 | |- |па-беларуску |178,4 |19 % |135,1 |{{Падзенне}}14,5 % |- |[[Мінск]] | |2,3 % |3,9 |{{Няма змен}} 2,3 % |- |[[Брэсцкая вобласць]] | |24,5 % |32,4 |{{Падзенне}}20,6 % |- |[[Віцебская вобласць]] | |18,6 % |13,1 |{{Падзенне}}12,1 % |- |[[Гомельская вобласць]] | |18 % |18,7 |{{Падзенне}}12,8 % |- |[[Гродзенская вобласць]] | |21,8 % |18,1 |{{Падзенне}}16,9 % |- |[[Мінская вобласць]] | |31,9 % |35,7 |{{Падзенне}}25,7 % |- |[[Магілёўская вобласць]] | |16,9 % |13,5 |{{Падзенне}}12,7 % |} Скарачаецца доля першакласнікаў, якія вучыліся па-беларуску<ref>[https://rebenok.by/articles/stature/difficulty/26819-russky-ili-belorussky-kakoi-yazyk-vybirali-shkoly.html Как белорусский язык постепенно исчезает из школы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190808200016/https://rebenok.by/articles/stature/difficulty/26819-russky-ili-belorussky-kakoi-yazyk-vybirali-shkoly.html |date=8 жніўня 2019 }} // сайт «Ребёнок. BY», 6 жніўня 2019</ref>. У 2009 годзе яна складала 16,7 %, у 2014—2015 навучальным годзе ўпала да 12,1 %. А ў 2018—2019 навучальным годзе ў Беларусі вучыліся па-беларуску толькі 9,7 % вучняў першых класаў<ref name="Цвёрдая русіфікацыя"/>. Пераважная большасць беларускамоўных школ знаходзіцца ў сельскай мясцовасці, якія паступова зачыняюцца праз адток насельніцтва ў гарады. Штогод у Беларусі закрываецца каля 100 невялікіх школ, большасць з якіх беларускамоўная. Назіраецца тэндэнцыя пераводу вучняў згаданых школ у рускамоўныя школы. Такім чынам, адбываецца страта навучання па-беларуску<ref>[https://www.brestspring.com/design/print.php?year=2012&print=5808 Алег Трусаў: Скарачэнне беларускамоўных школ можа прывесці да выраджэння нацыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200927040912/https://www.brestspring.com/design/print.php?year=2012&print=5808 |date=27 верасня 2020 }} // Берасцейская вясна</ref>. На люты 2019 года ў абласных цэнтрах Беларусі (з выключэннем [[Мінск]]а) няма ніводнай беларускамоўнай школы, ёсць толькі асобныя беларускія класы. Колькасць дзяцей у гэтых класах вагаецца ад пяці да двух дзясяткаў. Агулам ва ўсіх абласных цэнтрах Беларусі не налічваецца і трох сотняў дзяцей, якія вучацца цалкам па-беларуску. З 118 беларускіх раённых цэнтраў толькі ў двух з іх ёсць беларускамоўная школа — у [[Барысаў|Барысаве]] (гімназія № 2) і [[Іванава|Іванаве]] (сярэдняя школа № 4). Разам з тым, у барысаўскай гімназіі № 2 беларускамоўная толькі пачатковая школа<ref name = "Liberty_Review">[https://www.svaboda.org/a/vucycca-na-rodnaj-movie-8-faktau-pra-bielaruskija-skoly/29051058.html Вучыцца на роднай мове. 8 фактаў пра беларускія школы] // [[Радыё Свабода]]</ref>. З 277 сярэдніх навучальных устаноў [[Мінск]]а толькі 7 — беларускамоўныя<ref>[https://belsat.eu/programs/13-3-belarusau-deklarue-shto-ne-umee-chytats-pa-belarusku 13,3 % беларусаў дэкларуе, што не ўмее чытаць па-беларуску], [[Белсат]], 21 лютага 2019 г.</ref>. У сярэдняй школе № 190, якая ўваходзіць у лік згаданых сямі беларускамоўных школ Мінску, адбываецца набор як у беларускамоўныя, так і ў рускамоўныя класы<ref>[http://sch190.minsk.edu.by/ru/main.aspx?guid=1231 Мікрараён ДУА «Сярэдняя школа № 190 г. Мінска»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191217152444/http://sch190.minsk.edu.by/ru/main.aspx?guid=1231 |date=17 снежня 2019 }} // Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Сярэдняя школа № 190 г. Мінска»</ref>. Такім чынам, у сталіцы, абласных і раённых цэнтрах Рэспублікі Беларусь маецца ўсяго 6 беларускамоўных школ: # Гімназія № 4 (вуліца Кунцаўшчына, 18 — г. [[Мінск]], [[Фрунзенскі раён (Мінск)|Фрунзенскі раён]]) # Гімназія № 9 (вуліца Сядых, 10 — г. [[Мінск]], [[Першамайскі раён (Мінск)|Першамайскі раён]]) # Гімназія № 14 (вуліца Васняцова, 10 — г. [[Мінск]], [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі раён]]) # Гімназія № 23 (праспект Незалежнасці, 45 — г. [[Мінск]], [[Савецкі раён (Мінск)|Савецкі раён]]) # Гімназія № 28 (праспект Ракасоўскага, 93 — г. [[Мінск]], [[Ленінскі раён (Мінск)|Ленінскі раён]]) # Сярэдняя школа № 60 (вуліца Карла Лібкнэхта, 82 — г. [[Мінск]], [[Маскоўскі раён (Мінск)|Маскоўскі раён]]) # Сярэдняя школа № 4 (вуліца Савецкая, 78 — г. [[Іванава]]) {| class="wikitable" style="text-align: center; |+ Колькасць беларускамоўных школ у сталіцы, абласных і раённых цэнтрах Беларусі ([[2019]]) ! Населены пункт ! Колькасць беларускамоўных школ ! Агульная колькасць школ ! Працэнт беларускамоўных школ |- ! scope=row | Мінск | 6 | 277 | 2.17 % |- ! scope=row | Брэст | 0 | 37 | 0 % |- ! scope=row | Віцебск | 0 | 48 | 0 % |- ! scope=row | Гродна | 0 | 42 | 0 % |- ! scope=row | Гомель | 0 | 53 | 0 % |- ! scope=row | Магілёў | 0 | 47 | 0 % |- ! scope=row | Раённыя цэнтры агулам<br /> (за выняткам сталіцы і абласных цэнтраў) | 1^'''*''' | ~ 920 | 0.11 % |- | colspan="4" style="text-align: left;" | ^'''*''' у [[Іванава|Іванаве]] (сярэдняя школа № 4)<ref name="Liberty_Review"/> |} ==== Сярэдняя спецыяльная адукацыя ==== Колькасць навучэнцаў у беларускамоўных каледжах у перыяд з [[2010]] года па [[2014]] год скарацілася ў дзесяць разоў і складае ўсяго 300 чалавек. Яшчэ 21 800 (16,9 %) чалавек навучаюцца па-руску і па-беларуску, што на практыцы азначае выкладанне адзінкавых дысцыплін на беларускай мове<ref name=":0" />. {| class="wikitable" |- align="center" | | colspan="2" |'''2010''' | colspan="2" |'''2014''' |- align="center" | |колькасць,<br />чал. |доля |колькасць,<br />чал. |доля |- |усяго навучэнцаў |167 600 | |129 000 | |- |па-беларуску |3 200 |1,9 % |300 |{{Падзенне}}0,2 % |} ==== Вышэйшая адукацыя ==== У Рэспубліцы Беларусь не існуе аніводнай вышэйшай навучальнай установы, дзе б выкладанне вялося па-беларуску. Па-беларуску вышэйшую адукацыю ў [[2014]] атрымліваў усяго 1 з 670 студэнтаў, агулам гэта складае каля 600 чалавек, у той час як яшчэ ў [[2013]] годзе гэта лічба была каля 700 чалавек<ref name="нарастае">[http://nashaniva.by/?c=ar&i=122637 Русіфікацыя нарастае: па-беларуску навучаецца кожны сёмы школьнік і толькі 1 з 670 студэнтаў]</ref>. Паводле іншых звестак, на беларускай мове станам на 2014 год навучаецца ўсяго 300 чалавек, што азначае скарачэнне ў 6 разоў усяго за адну пяцігодку<ref name=":0" />. {| class="wikitable" |- align="center" | | colspan="2" |'''2010''' | colspan="2" |'''2014''' |- align="center" | |колькасць,<br />чал. |доля |колькасць,<br />чал. |доля |- |усяго |442 900 | |362 900 | |- |па-беларуску |1 700 |0,4 % |300 |{{Падзенне}}0,1 % |} === Помнікі і памятныя знакі === 23 чэрвеня 2017 года на доме па адрасе вуліца Савецкая 17 (сярод краязнаўцаў і гісторыкаў вядомы як «дом Абрампольскага») з’явілася памятная шыльда, якая сведчыць, што ў доме ў 1922 годзе знаходзіўся Аддзел аховы рэвалюцыйнай законнасці народнага камісарыяту юстыцыі БССР ([[АДПУ]], папярэднік [[НКУС]]). Адначасова з гэтым улады праігнаравалі факт, што ў гэтым доме жыла беларуская мецэнатка [[Магдалена Радзівіл]], якая фінансава дапамагала выдаваць першыя кнігі [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]], [[Максім Гарэцкі|Максіма Гарэцкага]] і адкрывала беларускія школкі. Памятная шыльда, прысвечаная Магдалене Радзівіл, на доме адсутнічае. Акурат пасля таго, як у Доме Абрампольскага размясцілі першую ў БССР пракурорскую ўстанову, у краіне пачалася першая хваля рэпрэсій. Па класіфікацыі гісторыка [[Уладзімір Адамушка|Уладзіміра Адамушкі]], прыведзенай у кнізе «Палітычныя рэпрэсіі 20-50-х гадоў у Беларусі», яна працягвалася з 1923 да 1928 года. У тагачаснай Беларусі, якая на 1923 год была па тэрыторыі была меншая за сучасную ў чатыры разы, а на 1928 — амаль удвая, арыштавалі прыкладна столькі ж людзей, колькі і па ўсёй Расіі. Згодна з падлікамі некаторых гісторыкаў, маштабы рэпрэсій у Беларусі ў першай палове 20-х гадоў значна перавышалі тыя, якія адбываліся на іншых тэрыторыях СССР. У сярэднім жыхар Беларусі меў у 20 разоў больш шанцаў быць рэпрэсаваным, чым жыхар [[РСФСР]]. Першымі пракурорамі БССР, якія не толькі працавалі ў доме Абрампольскага, але і жылі там, былі Адольф Гетнер (займаў пасаду з 1922 па 1925 гады), Майсей Сегаль (1925—1928), Максім Ляўкоў (1929—1931). Усе яны пазней таксама сталі ахвярамі рэпрэсій. Усталяванне шыльдаў карнаму органу можа сведчыць пра працяг русіфікацыі Беларусі<ref>[https://www.svaboda.org/a/na-dom-dzie-zyla-mahdaliena-radzivil-paviesili-syldu-pra-supracounikau-ohpu/28575404.html На дом, дзе жыла Магдалена Радзівіл, павесілі шыльду пра супрацоўнікаў ОГПУ] // Беларуская служба радыё Свабода</ref>. === Бізнес === Выкарыстанне беларускай мовы ў гандлі было абмежавана Тэхнічным рэгламентам [[Мытны саюз ЕАЭС|Мытнага саюза]] 022—2011, паводле якога (п. 1 арт. 4.1) усе тавары павінны абавязкова маркіравацца на рускай мове<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=141775 У Беларусі забароненыя этыкеткі на беларускай мове?]</ref>. У снежні 2020 года кампанія «[[Synesis Group]]» была ўнесена ў [[Чорны спіс Еўрасаюза]] ў тым ліку за забарону сваім супрацоўнікам размаўляць беларускаю<ref name="E20210625">{{Cite web|language=en|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02012D0642-20210625|title=Consolidated text: Council Decision 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures in view of the situation in Belarus|website=|publisher=[[EUR-Lex]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211026080506/https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02012D0642-20210625|archivedate=2021-10-26|accessdate=2021-10-26|url-status=live}}</ref>. === Прычыны русіфікацыйнай моўнай палітыкі === [[Рэжым Лукашэнкі]] не тлумачыць прычын фарсіравання русіфікацыі пасля [[Рэферэндум у Беларусі 1995 года|1995 года]]. У беларускай грамадзянскай супольнасці выказаны думкі пра негалосную дамоўленасць паміж рэжымам Лукашэнкі і кіраўніцтвам [[Расійская Федэрацыя|Расіі]]. Паводле меркаванай дамоўленасці, рэжым Лукашэнкі абавязаўся забяспечваць палітычную лаяльнасць да Расіі і праводзіць русіфікацыю ў Беларусі, скарачаць сферу ўжывання беларускай мовы, у абмен на сродкі ад Расіі для [[Аўтарытарызм|ўтрымання ўлады]] ў Беларусі<ref>[https://knihi.com/none/Aniamiennie_Z_kroniki_zniscennia_bielaruskaj_movy.html#chapter28 Аняменьне. З кронікі зьнішчэньня беларускай мовы] // Беларуская Палічка: knihi.com</ref><ref>[http://pawet.net/ns/2015/28/%E2%84%96_28_(1231).html НАША СЛОВА] № 28 (1231), 15 ліпеня 2015 г.</ref><ref>''Nelly Bekus.'' [https://books.openedition.org/ceup/616#ftn5 Chapter 15. Paradoxes of Political and Linguistic Russification]. Struggle over Identity</ref>. Магчымым пацверджаннем такой дамоўленасці можа быць традыцыйнае наданне асаблівай важнасці агрэсіўнай расійскай экспансіі рускай мовы і культуры ў суседнія краіны. Названая акалічнасць была рысай як [[Расійская імперыя|імперскай]], так і [[Савецкі Саюз|савецкай]], так і сучаснай [[Расійская Федэрацыя|Расіі]]. Пацверджаннямі працягу трымання такой палітыкі ў сучаснасці ёсць напрыклад істэрычная рэакцыя Крамля на [[Дэрусіфікацыя|дэрусіфікацыю]] ва Украіне з 2014 года і агрэсіўныя каментары расійскіх афіцыйных асоб на адрас дэрусіфікацыйных ініцыятыў у Казахстане<ref>[http://language-policy.info/2015/06/serhij-osnach-movna-skladova-hibrydnoji-vijny/ Сергій Оснач. Мовна складова гібридної війни] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220208170450/http://language-policy.info/2015/06/serhij-osnach-movna-skladova-hibrydnoji-vijny/ |date=8 лютага 2022 }} // Портал мовної політики</ref><ref>[https://ms.detector.media/mediaanalitika/post/19200/2017-07-04-rosiyska-propaganda-pro-podii-v-ukraini-tendentsii-20142016-rokiv/ Російська пропаганда про події в Україні: тенденції 2014—2016 років] // ГО «Детектор медіа»</ref><ref>[https://www.radiosvoboda.org/a/28112325.html Війна між Україною і Росією. Мовно-культурний фронт] // Радіо Свобода</ref><ref>[https://central.asia-news.com/ru/articles/cnmi_ca/features/2021/12/30/feature-01 Казахстанцы отвергли попытки вмешательства российской Государственной Думы в решения по закону о языке] // Caravanserai {{ref-ru}}</ref>. == Прававыя наступствы == * Русіфікацыя Беларусі з’яўляецца складнікам [[этнацыд]]у, што падпадае пад крымінальны пераслед міжнародных судовых інстанцый<ref>''Bartolomé Clavero.'' Genocide Or Ethnocide, 1933—2007: How to Make, Unmake, and Remake Law with Words. Giuffrè Editore, 2008. — 268 pages.</ref>. * За раследаванне дыскрымінацыі беларускай мовы [[Рэжым Лукашэнкі|рэжымам Лукашэнкі]] выказваўся прэтэндэнт на пасаду прэзідэнта Беларусі (адмоўлена ў рэгістрацыі кандыдатам), кіраўнік ініцыятыўнай групы кандыдаткі ў прэзідэнты на [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|выбарах 2020 года]] [[Святлана Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]], блогер і палітычны актывіст [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргей Ціханоўскі]]. 28 траўня 2020 года актывіст адзначыў: {{Цытата|аўтар=[[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргей Ціханоўскі]]|Гэтая мова толькі нашая. Ні ў якой іншай краіне гэтай мовы няма. І вось так, як з ёй учыніла ўлада нашая, гэта злачынства. Я лічу, гэтае злачынства трэба будзе яшчэ раследаваць.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=2cS1vh7-Ux0 Гомель. Пікет па зборы подпісаў кандыдата ў прэзідэнты Ціханоўскай. Ч. 1.] 29:26 // Жывы этэр на [[YouTube]]</ref>}} == Гл. таксама == * [[Беларуская граматыка (1934)|Рэформа беларускага правапісу 1933 года]] * [[Наркамаўка]] * [[Этнацыд]] * [[Транслітарацыя]] * [[Купала (фільм)]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * [http://kamunikat.org/Kalita_Ina.html Калита И. В. Современная Беларусь: языки и национальная идентичность. Ústí nad Labem, ISBN 978-80-7414-324-3, 2010, 300 s.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200924220713/http://kamunikat.org/Kalita_Ina.html |date=24 верасня 2020 }} * {{Крыніцы/Эклектыка. Архітэктура Беларусі другой паловы XIX — пачатку XX ст.}} * Станіслаў Станкевіч. Русіфікацыя беларускае мовы ў БССР і супраціў русіфікацыйнаму працэсу. — Мн.: Навука і тэхніка, 1994. — 79 с. * Генадзь Лыч, Леанід Лыч. [http://www.nation-sos.info/index.php?option=com_content&task=view&id=95&Itemid=70&limit=1&limitstart=3 Паміж двух агнёў: Урокі гісторыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090815132407/http://www.nation-sos.info/index.php?option=com_content&task=view&id=95&Itemid=70&limit=1&limitstart=3 |date=15 жніўня 2009 }}. * Самусік, А. Ф. Русіфікацыя сістэмы асветы на беларускіх землях у апошняй трэці XVIII — другой палове ХІХ ст. // Гістарычны альманах. Т. 14. Гродна-Беласток, 2008. С. 48-93. * https://apnews.com/article/belarus-language-russia-lukashenko-russification-bcc4eb1881ca6c93f98ef9951068dde7 == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://tbm-mova.by/news_1195.html Фільм «Русіфікацыя на Беларусі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151020144830/http://tbm-mova.by/news_1195.html |date=20 кастрычніка 2015 }} — у 2-х частках * [[Ніна Баршчэўская]]. [http://kamunikat.org/7951.html Русіфікацыя беларускай мовы ў асвятленні газеты «Беларус»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151020144202/http://kamunikat.org/7951.html |date=20 кастрычніка 2015 }} * [http://krukouski.iatp.by/img/49.jpg Білінгвізм] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060526064728/http://krukouski.iatp.by/img/49.jpg |date=26 мая 2006 }} — плакат [[Уладзімір Крукоўскі|Уладзіміра Крукоўскага]], 1988 г. {{Вонкавыя спасылкі}} {{Рускія}} {{Беларусь у тэмах}} {{Этнічная тэрыторыя і нацыянальнае самавызначэнне беларусаў}} {{Гісторыя Беларусі 2}} [[Катэгорыя:Русіфікацыя Беларусі| ]] 8y3rtr1z9f5hcjceznvplzkbussg3o1 0 139991 5165724 5164979 2026-07-14T05:46:27Z Autumndancer 168015 /* Біяграфія */ 5165724 wikitext text/x-wiki {{Нядаўна памерлы}}{{Цёзкі2|Садоўскі}} {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Пётр Садоўскі | тытул = Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Федэратыўнай Рэспубліцы Германія | перыядпачатак = [[3 чэрвеня]] [[1992]] | перыядканец = [[28 кастрычніка]] [[1994]] | прэзідэнт = [[Аляксандр Лукашэнка]] | прэм'ер = [[Вячаслаў Кебіч]], [[Міхаіл Чыгір]] | пераемнік = [[Пётр Бяляеў]] | партыя = [[Партыя БНФ]] }} '''Пётр Вікенцьевіч Садоўскі''' (вядомы як '''Пётра Садоўскі'''<ref name=":0">Пётра Садоўскі. [https://web.archive.org/web/20090406144756/http://arche.by/by/9/40/298/ ''Мы былі гістарычна шчаслівыя…''] // [[Arche]], 12 студзеня 2009</ref>; {{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[мовазнавец]], [[палітык]] і [[дыпламат]]. [[Кандыдат філалагічных навук]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1941 годзе<ref name=":0" /><ref>паводле іншых звестак — у 1939 г.</ref> года ў вёсцы [[Будзькаўшчына (Полацкі раён)|Будзькаўшчына]] [[Полацкі раён|Полацкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]<ref name=":03">{{крыніцы/Акцэнты Свабоды|Садоўскі Пётра}}</ref>. У 1953—1959 гадах вучыўся ў [[Мінскае сувораўскае вучылішча|Мінскім сувораўскім вучылішчы]]. Скончыў [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў]]. Валодаў нямецкай, англійскай, іспанскай і французскай мовамі. Працаваў [[дацэнт]]ам у ВНУ<ref name=":03" />. Быў членам Прэзідыума і старшынёй камісіі ў замежных справах [[Вярхоўны Савет БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР і Рэспублікі Беларусь 12-га склікання]]<ref>Пётра Садоўскі: [http://charter97.org/bel/news/2007/09/19/sadovski ''«Была агульная атмасфера чакання вялікіх пераменаў і шчасця…»''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090603042647/http://www.charter97.org/bel/news/2007/09/19/sadovski |date=3 чэрвеня 2009 }} // Хартыя’97</ref>. У часы парламенцкай дзейнасці быў членам фракцыі [[Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне»|Беларускага народнага фронту]]. [[3 чэрвеня]] [[1992]] года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у [[Германія|Федэратыўнай Рэспубліцы Германія]]<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time85/lav85965.htm Указ Президиума Верховного Совета Республики Беларусь от 3 июня 1992 г. № 1700-XII «О назначении Садовского П. В. Чрезвычайным и Полномочным Послом Республики Беларусь в Федеративной Республике Германия и присвоении ему дипломатического ранга Чрезвычайного и Полномочного Посла»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120601000805/http://old.bankzakonov.com/d2008/time85/lav85965.htm |date=1 чэрвеня 2012 }} {{ref-ru}}</ref>; адстаўлены быў [[28 кастрычніка]] [[1994]] года<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time80/lav80505.htm Указ Президента Республики Беларусь от 28 ноября 1994 г. № 219 «Об освобождении П. В. Садовского от обязанностей Чрезвычайного и Полномочного Посла Республики Беларусь в Федеративной Республике Германии»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120527141012/http://old.bankzakonov.com/d2008/time80/lav80505.htm |date=27 мая 2012 }} {{ref-ru}}</ref>. Пасля адстаўкі займаўся грамадскай і палітычнай дзейнасцю ў Беларусі. Да 2009 г. быў членам сойму [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]]<ref>{{cite web|url=http://www.svaboda.org/content/article/1816622.html|title=Галіна Абакунчык: ''Сойм Партыі БНФ без Баршчэўскага і Садоўскага''|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=07.09.2009}}</ref>. Сябра [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]<ref name=":03" />. Працаваў у аддзеле знешніх сувязяў «[[Прыёрбанк]]а»<ref name=":03" />. Аўтар кнігі ўспамінаў «[[Мой шыбалет]]» (2008). Удзельнічаў у [[Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй|акцыях супраць інтэграцыі]] з [[Расія]]й, якія адбываліся ў [[Мінск]]у ў снежні 2019 года. Выканаў патрыятычнаю песню на словы [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «А ў бары-бары тры дарожанькі», якую ён спяваў, будучы дэпутатам Вярхоўнага Савета, на [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчы Незалежнасці]] 25 жніўня 1991 года. Цэнтральным судом Мінска ў рамках адміністрацыйнага працэсу быў прысуджаны да штрафу<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=244080|title=«У мяне не сярэдняя адукацыя, я кандыдат навук!» Як судзілі пасла Пятра Садоўскага|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. Памёр 5 ліпеня 2026 года. Пахаваны на могілках у [[Студзёнкі (Нясвіжскі раён)|Студзёнках]]<ref>[https://www.facebook.com/valer.dranchuk/posts/pfbid02C4Xv6Hy2ZWHdm4cRzPJ9t3Zo7Gwuowa22mqMXdJN1GoBNcoYQsjGXTRWmYVmQJsml?__cft__ Допіс Валера Дранчука]</ref>. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Медаль 100 гадоў БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/29838254.html|title=Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{YouTube|SnO99Q7MYBY|Пётра Садоўскі. Мой шыболет (чытае аўтар)}} {{Паслы Беларусі ў Германіі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Садоўскі Пётр}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Германіі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Партыі БНФ]] mbccbwb3sncvrk6cwcwopvc98jw99w8 5165793 5165724 2026-07-14T07:11:11Z M.L.Bot 261 5165793 wikitext text/x-wiki {{Нядаўна памерлы}}{{Цёзкі2|Садоўскі}} {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Пётр Садоўскі | тытул = Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Федэратыўнай Рэспубліцы Германія | перыядпачатак = [[3 чэрвеня]] [[1992]] | перыядканец = [[28 кастрычніка]] [[1994]] | прэзідэнт = [[Аляксандр Лукашэнка]] | прэм'ер = [[Вячаслаў Кебіч]], [[Міхаіл Чыгір]] | пераемнік = [[Пётр Бяляеў]] | партыя = [[Партыя БНФ]] }} '''Пётр Вікенцьевіч Садоўскі''' (вядомы як '''Пётра Садоўскі'''<ref name=":0">Пётра Садоўскі. [https://web.archive.org/web/20090406144756/http://arche.by/by/9/40/298/ ''Мы былі гістарычна шчаслівыя…''] // [[Arche]], 12 студзеня 2009</ref>; {{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[мовазнавец]], [[палітык]] і [[дыпламат]]. [[Кандыдат філалагічных навук]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1941 годзе<ref name=":0" /><ref>паводле іншых звестак — у 1939 г.</ref> года ў вёсцы [[Будзькаўшчына (Полацкі раён)|Будзькаўшчына]] [[Полацкі раён|Полацкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]<ref name=":03">{{крыніцы/Акцэнты Свабоды|Садоўскі Пётра}}</ref>. У 1953—1959 гадах вучыўся ў [[Мінскае сувораўскае вучылішча|Мінскім сувораўскім вучылішчы]]. Скончыў [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў]]. Ведаў нямецкую, англійскую, іспанскую і французскую мовы. Працаваў [[дацэнт]]ам у ВНУ<ref name=":03" />. Быў членам Прэзідыума і старшынёй камісіі ў замежных справах [[Вярхоўны Савет БССР 12-га склікання|Вярхоўнага Савета БССР і Рэспублікі Беларусь 12-га склікання]]<ref>Пётра Садоўскі: [http://charter97.org/bel/news/2007/09/19/sadovski ''«Была агульная атмасфера чакання вялікіх пераменаў і шчасця…»''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090603042647/http://www.charter97.org/bel/news/2007/09/19/sadovski |date=3 чэрвеня 2009 }} // Хартыя’97</ref>. У часы парламенцкай дзейнасці быў членам фракцыі [[Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне»|Беларускага народнага фронту]]. [[3 чэрвеня]] [[1992]] года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у [[Германія|Федэратыўнай Рэспубліцы Германія]]<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time85/lav85965.htm Указ Президиума Верховного Совета Республики Беларусь от 3 июня 1992 г. № 1700-XII «О назначении Садовского П. В. Чрезвычайным и Полномочным Послом Республики Беларусь в Федеративной Республике Германия и присвоении ему дипломатического ранга Чрезвычайного и Полномочного Посла»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120601000805/http://old.bankzakonov.com/d2008/time85/lav85965.htm |date=1 чэрвеня 2012 }} {{ref-ru}}</ref>; адстаўлены быў [[28 кастрычніка]] [[1994]] года<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time80/lav80505.htm Указ Президента Республики Беларусь от 28 ноября 1994 г. № 219 «Об освобождении П. В. Садовского от обязанностей Чрезвычайного и Полномочного Посла Республики Беларусь в Федеративной Республике Германии»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120527141012/http://old.bankzakonov.com/d2008/time80/lav80505.htm |date=27 мая 2012 }} {{ref-ru}}</ref>. Пасля адстаўкі займаўся грамадскай і палітычнай дзейнасцю ў Беларусі. Да 2009 г. быў членам сойму [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]]<ref>{{cite web|url=http://www.svaboda.org/content/article/1816622.html|title=Галіна Абакунчык: ''Сойм Партыі БНФ без Баршчэўскага і Садоўскага''|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]|date=07.09.2009}}</ref>. Сябра [[Беларускі ПЭН-Цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]]<ref name=":03" />. Працаваў у аддзеле знешніх сувязяў «[[Прыёрбанк]]а»<ref name=":03" />. Аўтар кнігі ўспамінаў «[[Мой шыбалет]]» (2008). Удзельнічаў у [[Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй|акцыях супраць інтэграцыі]] з [[Расія]]й, якія адбываліся ў [[Мінск]]у ў снежні 2019 года. Выканаў патрыятычнаю песню на словы [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «А ў бары-бары тры дарожанькі», якую ён спяваў, будучы дэпутатам Вярхоўнага Савета, на [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчы Незалежнасці]] 25 жніўня 1991 года. Цэнтральным судом Мінска ў рамках адміністрацыйнага працэсу быў прысуджаны да штрафу<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=244080|title=«У мяне не сярэдняя адукацыя, я кандыдат навук!» Як судзілі пасла Пятра Садоўскага|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. Памёр 5 ліпеня 2026 года. Пахаваны на могілках у [[Студзёнкі (Нясвіжскі раён)|Студзёнках]]<ref>[https://www.facebook.com/valer.dranchuk/posts/pfbid02C4Xv6Hy2ZWHdm4cRzPJ9t3Zo7Gwuowa22mqMXdJN1GoBNcoYQsjGXTRWmYVmQJsml?__cft__ Допіс Валера Дранчука]</ref>. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Медаль 100 гадоў БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/29838254.html|title=Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{YouTube|SnO99Q7MYBY|Пётра Садоўскі. Мой шыболет (чытае аўтар)}} {{Паслы Беларусі ў Германіі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Садоўскі Пётр}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Германіі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Партыі БНФ]] fstkzxusofinikigrzpqifrdqtapiap 0 140626 5165784 4427588 2026-07-14T07:01:58Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя асобы */ 5165784 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Казяны}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Казяны |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 17|lat_sec = 52 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 51|lon_sec = 36 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Браслаўскі |сельсавет = Відзаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243007264 }} '''Казя́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Казья́ны'''</ref> ({{lang-be-trans|Kaziany}}, {{lang-ru|Козяны}}) — [[аграгарадок]] у [[Браслаўскі раён|Браслаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Відзаўскі сельсавет|Відзаўскага сельсавета]]. Вёска знаходзіцца за 62 км на паўднёвы захад ад [[Браслаў|Браслава]], за 20 км ад чыгуначнай станцыі [[Паставы]]; на аўтамабільнай дарозе [[Браслаў]] — [[Паставы]], у сутоках рэчак [[Дрысвяціца]] і [[Дзісна (рака)|Дзісна]]. Насельніцтва 1288 чал. ([[1995]]). Раней з'яўлялася цэнтрам [[Казянскі сельсавет|сельсавета]] [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёна]] == Гісторыя == У гістарычных крыніцах паселішча згадваецца пад назвамі ''Козян'', ''Козьяны''. Першы пісьмовы ўспамін пра ''зямлю казянскую'' датуецца [[1504]]. У [[1514]] мясцовасць знаходзілася ва ўладанні [[Зяновічы|Зяновічаў]] і ўваходзіла ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскі павет]]. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай ([[1565]]—[[1566]]) Казяны ўвайшлі ў склад [[Браслаўскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Браслаўскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] паселішчам валодалі [[Пацы]]. У [[1686]] падкаморы Ф. Я. Пац перадаў частку ўладанняў віленскім бенедыкцінкам, якія збудавалі ў Казянах грэка-каталіцкую царкву. Паводле рэестру падымнага за [[1690]], Пацы ў Казянах «зь вёскамі» валодалі 45 дымамі, бенедыкцінкам належала 38 дымоў. 3 канца [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] Казяны знаходзіліся ва ўладанні графаў Манузі. За падтрымку апошнімі [[Таргавіцкая канфедэрацыя|Таргавіцкай канфедэрацыі]] ([[1792]]) і расійскіх войскаў маёнтак канфіскавалі [[Паўстанне 1794 года|паўстанцы Т. Касцюшкі]], аднак па здушэнні выступлення ([[1794]]) яго вярнулі былым уладальнікам. У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1795]]) Казяны апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Дзісенскім павеце [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У [[1800]] мястэчкам валодаў М. Манузі, тут было 90 двароў, драўляная грэка-каталіцкая царква Святога Духа. Побач знаходзілася аднайменная вёска (56 двароў). У [[Вайна 1812 года|Вайну 1812 года]] [[1 ліпеня]] праз Казяны на [[Дрыса|Дрысу]] адступаў 3-і расійскі кавалерыйскі корпус Палена. Пад мястэчкам адбылася сутычка паміж ар’ергардам корпусу і французскім конным аддзелам (28 эскадронаў, 6 конных гармат). 3 [[1823]] паселішчам валодалі [[Плятэры]]. [[Выява:Kaziany, Duchaŭskaja. Казяны, Духаўская (1900).jpg|thumb|150px|Царква, фота пач. [[XX стагоддзе|XX ст.]]]] У часы [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|вызваленчага паўстання]] [[19 мая]] [[1831]] у ходзе рэйду праз Казяны прайшлі асноўныя сілы (каля 2 тыс. чал.) паўстанцаў Дзісенскага павета. У маі [[1863]] тут прыпыняўся паўстанцкі аддзел Я. Ельскага-Ёдкі. Станам на [[1866]] у мястэчку было 35 двароў. У канцы [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] граф Ф. Плятэр заснаваў каля Казянаў кардонны, лесапільны і гонтавы заводы, каля якіх узнікла невялікае паселішча Плятэрова. На [[1903]] у мястэчку (сяле) існавала мураваная царква, земскі паштовы пункт, кожную сераду праводзіўся кірмаш. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] ў верасні [[1915]] Казяны занялі нямецкія войскі. З восені [[1915]] да лютага [[1918]] мястэчка знаходзілася на расійскім баку ў прыфрантавой зоне, у гэты час яго перайменавалі ў Раманава-Нікольскае. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] ([[1921]]) Казяны апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Богінскай гміне Браслаўскага павета [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. Станам на [[1931]] у мястэчку было 106 двароў, у вёсцы — 153 двары. У [[1939]] Казяны ўвайшлі ў [[БССР]], дзе ў [[1940]] сталі цэнтрам сельсавета Відзаўскага раёна (з [[1960]] у Браслаўскім раёне). Статус паселішча панізілі да вёскі. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з ліпеня [[1941]] да [[8 ліпеня]] [[1944]] Казяны знаходзіліся пад нямецкай акупацыяй. Станам на [[1995]] у вёсцы было 590 двароў. У [[2004]] годзе [[Казянскі сельсавет]] скасаваны, Казяны ўвайшлі ў склад [[Відзаўскі сельсавет|Відзаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>. == Насельніцтва == * '''[[XVIII стагоддзе]]''': [[1800]] — 223 чал. у ''мястэчку Казяны'' і 298 чал. у ''вёсцы Казяны'' * '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1866]] — 480 чал.<ref>Koziany // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/542 542].</ref>; [[1869]] — 369 чал.<ref>{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 380.</ref> * '''[[XX стагоддзе]]''': [[1903]] — 750 чал. у ''мястэчку Казяны'' і 677 чал. у ''вёсцы Казяны''; [[1931]] — 692 чал. у ''мястэчку Казяны'' і 828 чал. у ''вёсцы Казяны''; [[1995]] — 1288 чал.<ref>[[Кастусь Шыдлоўскі]]. Казяны // {{Крыніцы/ЭГБ|4к}} С. 14.</ref> === Інфраструктура === У Казянах працуюць сярэдняя і музычная школы, амбулаторыя, бібліятэка імя П. Сергіевіча, пошта. == Славутасці == * [[Свята-Духаўская царква (Казяны)|Свята-Духаўская царква]] (2-я пал. [[XIX стагоддзе|XIX ст.]]) * Млын * Шэраговая забудова <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Казяны. Местачковая забудова (03).jpg|Шэраговая забудова Казяны. Местачковая забудова (01).jpg|Шэраговая забудова Казяны. Млын (02).jpg|Млын </gallery> == Вядомыя асобы == * [[Антон Данатавіч Дрозд]] — астраном * [[Сямён Сцяпанавіч Лебедзь]] (нар. 1934) — [[вучоны]] ў галіне машынабудавання, [[доктар тэхнічных навук]]<ref name="БЭ9">{{крыніцы/БелЭн|9}} — С. 175.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}} * Koziany // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/542 542]. == Спасылкі == {{Commons|Category:Kaziany}} * {{ГБ|http://globustut.by/kozyany/index.htm}} {{Відзаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Відзаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Казяны (Браслаўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] qz2kl5m6bfc6p4j4ijwgafqrg2jb7hu 0 140855 5165392 4834918 2026-07-13T12:52:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165392 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Семашкевіч}} {{Мастак}} '''Рама́н Мацве́евіч Семашке́віч''' ([[1 кастрычніка]] [[1900]], {{#statements:P19}}, цяпер [[Маладзечанскі раён]], [[Мінская вобласць]], [[Беларусь]] — [[22 снежня]] [[1937]], {{#statements:P20}}, [[Маскоўская вобласць]]) — [[Беларусь|беларускі]]{{Sfn|Ліс А.|2002|с=318}} [[жывапіс]]ец, графік і скульптар, удзельнік групы «Трынаццаць». == Біяграфія == Раман Семашкевіч нарадзіўся 1 кастрычніка 1900 года<ref>{{cite web|url = http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii-dadatak/index_28003.html|title = Семашкевіч Раман Мацвеевіч|author = Леанід Маракоў|authorlink = Леанід Уладзіміравіч Маракоў|date = |publisher = marakou.by|language = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20191215211941/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii-dadatak/index_28003.html|archivedate = 16-12-2019|accessdate = 16-12-2019}}</ref>{{efn-ua|Паводле некаторых даных — у 1902 годзе{{Sfn|Ліс А.|2002|с=318}}.|}} ў мястэчку [[Лебедзева (Маладзечанскі раён)|Лебедзева]] [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] (цяпер [[Маладзечанскі раён]]). Быў адным з шаснаццаці дзяцей вясковага садавода Мацвея{{Sfn|Гваздзёў С.|2007|с=14}}. Яго бацька працаваў у пана і ў той час ужо вырошчваў у аранжарэі архідэі. Патрапіў у прытулак для дзетак з маламаёмасных сем’яў і дзяцей-сірот, які існаваў пры [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], прытулкам апекаваўся беларускі грамадска-палітычны дзеяч і каталіцкі святар [[Адам Станкевіч]]{{Sfn|Гваздзёў С.|2007|с=14}}. Як успамінаў [[Янка Антонавіч Багдановіч|Янка Багдановіч]], Семашкевіч увесь вольны час займаўся творчасцю і быў вельмі працавіты. З прытулку Раман Семашкевіч паступіў у [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]]. Афармляў рукапісны гімназічны часопіс «Рунь» (1923), сябра Камуністычнага саюза моладзі Заходняй Беларусі{{Sfn|Гваздзёў С.|2007|с=14}}. У 1924 годзе ляснымі сцежкамі перабіраецца ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]{{Sfn|Гваздзёў С.|2007|с=14}}. Спачатку жыве ў [[Мінск|Менску]], потым пераязджае ў [[Віцебск]]<ref name="spadčyna">{{cite web|url = http://spadczyna.com/art/b_p_semashkevich.htm|title = Раман Семашкевіч|publisher = spadczyna.com|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140415152528/http://spadczyna.com/art/b_p_semashkevich.htm|archivedate = 15 красавіка 2014|accessdate = 12-12-2019|url-status = }}</ref>. У 1925—1927 гадах навучаецца ў [[Віцебскае народнае мастацкае вучылішча|Віцебскім мастацкім тэхнікуме]] (скульптурнае аддзяленне, загадчык — [[Міхаіл Аркадзевіч Керзін|Міхаіл Керзін]]), які ў той час праз палітыку [[Беларусізацыя|беларусізацыі]] працаваў у беларускім рэчышчы. Пад кіраўніцтвам [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]] студэнты і выкладчыкі тэхнікума ладзілі этнаграфічныя і краязнаўчыя экспедыцыі па Беларусі, у 1925—1926 гадах тут пачалі выкладаць гісторыю беларускага мастацтва<ref name="spadčyna"/>. Раман Семашкевіч, як адзін з найлепшых студэнтаў, у 1927 годзе накіроўваецца ў [[Масква|Маскву]], дзе паступае ў [[Вышэйшы мастацка-тэхнічны інстытут]] на базе [[Вышэйшыя мастацка-тэхнічныя майстэрні|Выйшэйшых мастацка-тэхнічных майстэрняў]] (аддзяленне жывапісу){{Sfn|Гваздзёў С.|2007|с=14}}. Вучыўся ў {{не перакладзена 5|Сяргей Васільевіч Герасімаў|Сяргея Герасімава|ru|Герасимов, Сергей Васильевич}}, {{не перакладзена 5|Аляксандр Давыдавіч Дрэвін|Аляксандра Дрэвіна|ru|Древин, Александр Давыдович}}, {{не перакладзена 5|Дзмітрый Мікалаевіч Кардоўскі|Дзмітрыя Кардоўскага|ru|Кардовский, Дмитрий Николаевич}}. Скончыў навучанне ў 1930 годзе<ref name="spadčyna"/>. Яшчэ да заканчэння інстытута Семашкевіч становіцца прызнаным мастаком. Яго творы набываюць [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна|Пушкінскі музей]], [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўская галерэя]], Мікалаеўскі музей імя Верашчагіна, музеі Фрунзэ і Таганрога, рэспубліканскія музеі Менска і Чабаксараў, а таксама прыватныя калекцыянеры. [[Файл:Вуліца ў Мозыры. 1932.jpg|250px|міні|злева|Раман Семашкевіч. Вуліца ў Мазыры, 1932.]] Ажаніўся з Надзеяй Васільевай. У 1931 годзе прыняў удзел у 3-й выстаўцы суполкі «Трынаццаць», якая прайшла ў актавай зале [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МГУ]]. 10 кастрычніка 1931 года на Вялікай Дзмітраўцы адкрылася персанальная выстаўка Семашкевіча. У 1932 годзе здзейсніў творчую паездку ў савецкую Беларусь. У Менску пабачыўся з сябрам юнацтва — [[Алесь Салагуб|Алесем Салагубам]]. Сустрэўся з [[Янка Купала|Янкам Купалам]], [[Якуб Колас|Якубам Коласам]] напісаў іх партрэты, зрабіў групавы партрэт [[Мікалай Мацвеевіч Галадзед|Мікалая Галадзеда]], [[Мікалай Фёдаравіч Гікала|Мікалая Гікалы]] і [[Андрэй Іванавіч Александровіч|Андрэя Александровіча]]. Сустрэўся з гімназічным настаўнікам [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антонам Грыневічам]], якога таксама замаляваў. Зрабіў партрэт выхаванца Віленскай беларускай гімназіі, у той час ужо вядомага паэта, [[Валянцін Паўлавіч Таўлай|Валянціна Таўлая]]. У часе паездкі па Беларусі ладзіў персанальныя выстаўкі ў [[Петрыкаў|Петрыкаве]] і [[Мазыр]]ы<ref name="spadčyna"/>. У 1932 годзе прыняты ў Маскоўскае аб’яднанне мастакоў (МОСХ). У тым жа годзе ў складзе навукова-даследчай экспедыцыі едзе на Паўночны Урал, у наступным годзе зімуе на метэаралагічнай станцыі Паўднёвага Урала на гары Вялікі Таганай. Мастак адзначаў, што ў часе вандроўкі «напісаў каля 200 маленькіх эцюдаў»{{Sfn|Гваздзёў С.|2007|с=15}}. [[Файл:Raman Siemaškievič jail.jpg|250px|міні|Фота з крымінальнай справы]] Па вяртанні з Урала, верагодна, сустракаўся з [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніславам Тарашкевічам]], які прыехаў у Маскву ў 1933 годзе{{Sfn|Гваздзёў С.|2007|с=15}}. У 1935 годзе першы раз арыштаваны, але неўзабаве выпушчаны{{Sfn|Гваздзёў С.|2007|с=15}}. Аказаўся ў цяжкім матэрыяльным становішчы, праз нястачу палотнаў маляваў на кардоне, кавалках [[Фанера|фанеры]], часам замалёўваў папярэднія творы<ref name="spadčyna"/>. Ездзіў у Залатавустаўскі металургічны завод, у [[Златавуст|Залатавусце]] зладзіў персанальную выстаўку. У часе падрыхтоўкі да выстаўкі вандраваў па [[Алтай|Алтаі]], малюе панараму [[Ленінагорск|Рыдзера]] (Ленінагорск) і зноў арганізоўвае персанальную выстаўку. Працуе ілюстратарам у часопісе «30 дзён». З 1931 па 1936 год удзельнічаў у дзесяці выстаўках, наладзіў пяць персанальных экспазіцый{{Sfn|Гваздзёў С.|2007|с=15}}. У 1937 годзе зладзіў творчую паездку ў [[Лепель]]{{Sfn|Гваздзёў С.|2007|с=15}}. Уначы з 1 на 2 лістапада 1937 года ў камунальнай кватэры (Успольны завулак, д. 17, кв 9/10), дзе ён жыў з цяжарнай жонкай (ёй было тады 24 гады) з’явіліся супрацоўнікі [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]]. Семашкевіч арыштаваны і дастаўлены ў [[Таганская турма|Таганскую турму]]. Абвінавачаны ў контррэвалюцыйнай фашысцкай агітацыі і шпіянажы на карысць Польшчы (два браты, дзве сястры і маці мастака жылі на радзіме ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая тады была часткай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]). 19 снежня 1937 года супрацоўнікі НКУС вывезлі ўсе працы Семашкевіча з яго кватэры. На допытах віны не прызнаў, аднак паказанні былі выбітыя ў настаўніка Семашкевіча — Аляксандра Дрэвіна. Праз два дні, 22 снежня 1937 года Раман Семашкевіч быў расстраляны на Бутаўскім палігоне пад Масквой<ref name="spadčyna"/>. Дагэтуль, 3 лістапада 1937 года ў Менску быў расстраляны брат, Сямён Семашкевіч{{efn-ua|Сямён Мацвеевіч Семашкевіч (1904 — 3 лістапада 1937), сябра КПЗБ з 1932 года. Арыштаваны 12 лютага 1937 года, асуджаны 18 кастрычніка да расстрэлу за шпіянаж і нелегальны пераход граніцы. Рэабілітаваны 2 лістапада 1960 года<ref>{{cite web|url = https://base.memo.ru/person/show/2841945|title = Семашкевич Семен Матвеевич|author = |authorlink = |date = |publisher = base.memo.ru|language = ru|archiveurl = |archivedate = |accessdate = 17-12-2019}}</ref>.|}}. 4 лістапада 1937 года была расстраляная сястра Семашкевіча, Алена Семашкевіч, якая працавала загадчыцай раённай бібліятэкі ў вёсцы Зыранская [[Томская вобласць|Томскай вобласці]]{{efn-ua|Алена Мацвееўна Семашкевіч (1908 — 4 лістапада 1937), арыштаваная 27 ліпеня 1937, асуджаная 18 кастрычніка як «член шпіёнскай дыверсійнай контррэвалюцыйнай арганізацыі» да расстрэлу. Пасмяротна рэабілітаваная 9 верасня 1957 года<ref>{{cite web|url = http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii/index_21155.html|title = Семашкевіч Алена Мацвееўна|author = |authorlink = |date = |publisher = marakou.by|language = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20191217170436/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-ii/index_21155.html|archivedate = 17 снежня 2019|accessdate = 17-12-2019|url-status = dead}}</ref>.|}}. Раман Семашкевіч пасмяротна рэабілітаваны 2 чэрвеня 1958 года. == Творчасць == Пісаў партрэты, пейзажы, сцэны з гарадскога жыцця, жанравыя кампазіцыі. У графічных і жывапісных работах адлюстроўваў побыт сялян, родную прыроду, а таксама сацыяльна-рэвалюцыйную тэматыку{{Sfn|Ліс А.|2002|с=318}}. Адважныя і нечаканыя каляровыя рашэнні, наіўнае ўспрыманне і экспрэсіўнасць выканання вызначылі творчую манеру мастака. Мастацтва Рамана Семашкевіча высока цанілі яго сучаснікі: [[Надзея Андрэеўна Удальцова|Надзея Удальцова]], [[Юрый Карлавіч Алеша|Юрый Алеша]], [[Ілля Арнольдавіч Ільф|Ілля Ільф]], [[Таццяна Аляксееўна Маўрына|Таццяна Маўрына]], [[Мікалай Іванавіч Харджыеў|Мікалай Харджыеў]], [[Давыд Пятровіч Штэрэнберг|Давыд Штэрэнберг]]. Яго палотны набывалі музеі і калекцыянеры. Аўтар жывапісных работ: «Галадоўка палітзняволеных у Лукішскай турме», «На этапе», «Паны забіраюць апошнюю карову», «Бойка з секвестратарамі», «Здзек паліцыі»; партрэтаў Антона Грыневіча, Валянціна Таўлая, Янкі Купалы, Якуба Коласа, групавога партрэта Мікалая Галадзеда, Мікалая Гікалы і Андрэя Александровіча; скульптурнай кампазіцыі «Юны змагар». У 1930 годзе Семашкевіч прыняў удзел у выстаўцы аб’яднання «Всекохудожник». Яго першая персанальная выстаўка адбылася ў [[Масква|Маскве]] ў 1931 годзе. У тым жа годзе карціны Рамана Семашкевіча экспанаваліся на выстаўцы групы «Трынаццаць». 2 лістапада 1937 года Раман Семашкевіч быў [[Рэпрэсіі ў СССР|арыштаваны па сфабрыкаваным абвінавачванні]] ў «контррэвалюцыйнай агітацыі» і 22 снежня расстраляны. Карціны, якія знаходзіліся ў майстэрні мастака, былі канфіскаваны супрацоўнікамі [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]], гэтыя творы лічацца страчанымі. У 1990 годзе ў Маскве адбылася першая пасмяротная выстаўка яго прац. == Галерэя == <gallery> Файл:1930 Semaschkewitsch Auto anagoria.JPG|Аўто, 1930. [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]]. Файл:1930 Semaschkewitsch Straße in Samoskvorechye anagoria.JPG|Вуліца ў Замаскварэччы, 1930. Дзяржаўная Траццякоўская галерэя. Файл:Raman Siemaškievič. Tea House.jpg|Чайная, 1930. Файл:Вершнік на белым кані. 1932.jpg|Вершнік на белым кані, 1932. Файл:Партрэт Таўлая. 1930-я гг..jpg|Партрэт Валянціна Таўлая, 1932. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Беларусі]]. Файл:Партрэт Я. Купалы. 1932.jpg|Партрэт Янкі Купалы, 1932. Файл:Аўтапартрэт. 1933.jpg|Аўтапартрэт, 1933. Файл:Партрэт Н.М. Васільевай. 1933.jpg|Партрэт Надзеі Васільевай, 1933. Файл:Коні на пашы. 1934.jpg|Коні на пашы, 1934. Файл:Краявід з дрэвам. 1934.jpg|Краявід з дрэвам, 1934. Файл:Р.Семашкевич.Мужская фигура.1930.jpg|Мужчынская фігура, 1930-я. Файл:Роздум. 1934.jpg|Роздум, 1934. Файл:Фабрыка. 1930-я гг..jpg|Фабрыка, 1930-я. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ Беларусі]]. File:Roman Semashkevich. The Potato Eaters.jpg|Едакі бульбы. 1930-я. </gallery> == Заўвагі == {{Notelist-ua}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * ''Васильева Н. М.'' Роман Матвеевич Семашкевич. ― М., Галарт, 1996 * {{артыкул|аўтар= [[Сяргей Міхайлавіч Гваздзёў|Гваздзёў С]].|загаловак= Раман Семашкевіч. Мара|арыгінал= |спасылка= http://pdf.kamunikat.org/3531-1.pdf|аўтар выдання= |выданне= Новы Час|тып= газета|месца= Мінск|выдавецтва= |год= 2007|выпуск= |том= |нумар= 27 (72)|старонкі= 14—15|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= Гваздзёў С.|archiveurl= https://web.archive.org/web/20191209223716/http://pdf.kamunikat.org/3531-1.pdf|archivedate= 9 снежня 2019}} * ''Ермакова Т. А.'' Роман Матвеевич Семашкевич. ― М., Третьяковская Государственная галерея, 1990 * {{артыкул|аўтар= Крэпак Б.|загаловак= Асуджаны без права на перапіску…|арыгінал= |спасылка= http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=4173|аўтар выдання= |выданне= Культура|тып= газета|месца= Мінск|выдавецтва= |год= 2010|выпуск= |том= |нумар= 24 (944)|старонкі= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= Крэпак Б.|archiveurl= https://web.archive.org/web/20200814024011/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=4173|archivedate= 14 жніўня 2020}} * {{артыкул|аўтар= Крэпак Б.|загаловак= Я хачу жыць!..|арыгінал= |спасылка= http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=4195|аўтар выдання= |выданне= Культура|тып= газета|месца= Мінск|выдавецтва= |год= 2010|выпуск= |том= |нумар= 25 (945)|старонкі= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= Крэпак Б. (2)|archiveurl= https://web.archive.org/web/20201126012310/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=4195|archivedate= 26 лістапада 2020}} * {{Крыніцы/БелЭн|14|Семашкевіч Раман Мацвеевіч|[[Арсень Ліс|Ліс А.]]|318|ref=Ліс А.}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2}} * ''Плугина Н. В.'' Группа «13» в контексте художественной жизни конца 1920-х―середины 1950-х. Канд. дисс. ― М., 2009 == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Семашкевіч Раман Мацвеевіч}} [[Катэгорыя:Мастакі СССР]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Памерлі ў месцах пазбаўлення волі]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Маладзечанскім раёне]] 7hwou8tvjf030taofx8qun3kqul6u5t 0 141338 5165774 4899298 2026-07-14T06:45:26Z StarDeg 16311 5165774 wikitext text/x-wiki '''Суслаў''' — рускае прозвішча. == Выбітныя носьбіты == * [[Аляксандр Генадзевіч Суслаў]] (нар. 1950) — беларускі архітэктар. * [[Віктар Іванавіч Суслаў]] * [[Віктар Паўлавіч Суслаў]] — беларускі вучоны ў галіне механізацыі сельскай гаспадаркі. * [[Міхаіл Андрэевіч Суслаў]] — савецкі дзяржаўны дзеяч. * [[Павел Суслаў]] — беларускі добраахвотнік у складзе Узброеных сіл Украіны. * [[Уладзімір Васілевіч Суслаў]] — рускі архітэктар. {{спіс цёзак2}} [[Катэгорыя:Рускія прозвішчы]] phpurh0gvia6v03oppinyflz8h164t8 0 141806 5165602 5144036 2026-07-13T20:43:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165602 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Ро́берт То́мас Па́цінсан''' ({{lang-en|Robert Thomas Pattinson}}; {{ВД-Прэамбула}}) — брытанскі [[акцёр]], [[Мадэль (прафесія)|мадэль]] і [[музыкант]]<ref name="LA Times">{{cite news | author=Джына МакІнтайр |title=Robert Pattinson on his 'Twilight' songs: 'Music is my backup plan if acting fails'|url=http://latimesblogs.latimes.com/herocomplex/2008/10/robert-pattin-1.html |publisher=[[Los Angeles Times]] |date=2008-10-09 |accessdate=2009-10-05}}</ref>. Вядомы як выканаўца ролі ''[[Эдвард Кален|Эдварда Калена]]'' у вампірскай сазе «[[Змярканне (фільм, 2008)|Змярканне]]» па творах [[Стэфані Маер]] і ролі ''[[Седрык Дыгары|Седрыка Дыгары]]'' у [[Гары Потэр і Келіх агню (фільм)|экранізацыі кнігі]] [[Джаан Роўлінг]] «[[Гары Потэр і Келіх агню]]». У 2008 годзе за ролю ў фільме «[[Пераходны ўзрост (фільм, 2008)|Пераходны ўзрост]]» атрымаў галоўны прыз Страсбургскага фестывалю за найлепшую мужчынскую ролю. Таксама атрымаў узнагароды за самы лепшы пацалунак [[MTV Movie Awards 2009]] і [[MTV Movie Awards 2012]]. == Біяграфія == Роберт Томас Пацісан нарадзіўся 13 мая 1986 года ў прыгарадзе [[Лондан]]а, [[Англія]]<ref name=Часопіс "People">{{cite news |title=Роберт Пацісан |url=http://www.people.com/people/robert_pattinson |publisher=People.com |accessdate=2009-10-05}}</ref>. Яго маці Клэр працавала на мадэльнае агенцтва, а бацька Рычард займаецца вывазам вінтажных машын з ЗША<ref>[http://www.harpercollinschildrens.com/HarperChildrens/Kids/BookDetail.aspx?isbn13=9780061765537&BDMode=8 Бацькі Роберта Пацісана.]</ref>. Пацісан наведваў «Tower House School» (школа для хлопчыкаў), а з 12-ці гадоў — ''Harrodian School''<ref name="Стаббс">{{cite news | author=Флора Стаббс | title=Звезда Гарри Поттера 'следующий Джуд Лоу' | url=http://www.thisislondon.co.uk/film/article-20955856-details/Potter+star+%27next+Jude+Law%27/article.do | publisher=Evening Standard | date=2005-11-17 | accessdate=2009-10-05 | archive-date=28 верасня 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080928080552/http://www.thisislondon.co.uk/film/article-20955856-details/Potter+star+%27next+Jude+Law%27/article.do | url-status=dead }}</ref>. Ён быў уцягнуты ў тэатр у якасці непрафесійнага акцёра (аматара) праз «тэатральную групу Барнса» ({{lang-en|«Barnes Theatre Company»}}). Пасля некаторага досведу тут у якасці акцёра на задніх планах, ён быў запрошаны на больш значныя ролі. Ён прыцягнуў увагу акцёрскага агента пасля пастаноўкі «Tess of the D’Urbervilles» і з гэтага моманту быў у пошуках прафесійных роляў. З гэтых пор ён быў прыцягнуты для пастаноўкі аматарскай версіі [[Макбет (п’еса)|Макбета]] цэнтра мастацтваў «Old Sorting Office Arts Centre», у той жа час спрабуючы зрабіць кар’еру [[Манекеншчыца|мадэлі]]. У Пацісана ёсць дзве старэйшыя сястры: Вікторыя і Лізі<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/3541846/Profile-of-Twilight-star-Robert-Pattinson.html Profile of Twilight star Robert Pattinson — Telegraph<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Вікторыя, старэйшая сястра Роберта, займаецца рэкламай. А Лізі — спявачка, складае песні. У 17 гадоў яна выступала ў адным з пабаў [[Барнс]]а (прыгарад Лондана, дзе нарадзіўся Роберт), і яе заўважыла гуказапісвальная кампанія [[EMI]]. Праз год стала ўдзельніцай гурта [[Aurora]] і адной з самых прадаваных выканаўцаў Вялікабрытаніі. == Асабістае жыццё == На здымачнай пляцоўцы фільма «[[Змярканне (фільм, 2008)|Змярканне]]» у 2008 годзе Роберт сустрэўся з актрысай [[Крыстэн Сцюарт]]. Разлад у пары адбыўся ўлетку 2012 года пасля скандальнай гісторыі са здрадай Крыстэн Сцюарт з рэжысёрам фільма «Беласнежка і паляўнічы» [[Руперт Сандэрс|Рупертам Сандэрсам]]<ref>[http://tata.ru/news/27.07.2012/160155 Роберт Пацісан з’ехаў ад Крыстэн Сцюарт пасля здрады] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130520100311/http://tata.ru/news/27.07.2012/160155 |date=20 мая 2013 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.rosbalt.ru/style/2012/07/26/1015333.html |title=Крыстэн Сцюарт і Руперт Сандэрс публічна прызналіся ў здрадзе |access-date=9 лістапада 2012 |archive-date=29 жніўня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120829034706/http://www.rosbalt.ru/style/2012/07/26/1015333.html |url-status=dead }}</ref>. Пасля здрады Крыстэн Сцюарт пара разышлася і прадала набыты для сваёй будучай сям’і дом<ref>[http://www.cosmo.ru/in_focus/section_news_events/1202954/ Роберт Пацісан прадае дом]</ref>. Аднак праз некалькі месяцаў Роберт Пацісан і Крыстэн Сцюарт памірыліся і нават заявілі пра заручыны<ref>[http://www.cosmo.ru/in_focus/section_news_events/1212745/ Роберт Пацісан жадае ажаніцца з Крыстэн Сцюарт]</ref>. == Абраная фільмаграфія == {{УФільмеВерх}} {{УФільме|2005|[[Гары Потэр і Келіх агню (фільм)|Гары Потэр і Келіх агню]]|Harry Potter and the Goblet of Fire|Седрык Дыгары }} {{УФільме|2007|[[Гары Потэр і Ордэн Фенікса (фільм)|Гары Потэр і Ордэн Фенікса]]|Harry Potter and the Order of the Phoenix|Седрык Дыгары }} {{УФільме|2019|[[Маяк (фільм, 2019)|Маяк]]|The Lighthouse|Эфраім Уінслау / Томас Говард}} {{УФільме|2019|[[Кароль (фільм)|Кароль]]|The King|Людовік}} {{УФільме|2020|[[Тэнэт (фільм, 2020)|Тэнэт]]|Tenet|Ніл}} {{УФільме|2022|[[Бэтмен (фільм, 2022)|Бэтмен]]|The Batman|Брус Уэйн / Бэтмен}} {{УФільме|2025|[[Мікі 17]]|Mickey 17|Мікі Барнс}} {{УФільмеНіз}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{commonscat|Robert Pattinson|Роберт Пацісан}} * {{imdb name|1500155|Роберт Пацісан}} * [http://www.people.com/people/robert_pattinson Акцёр на сайце выдання [[People]]]{{ref-en}} {{праверана|30|7|2009}} * [http://www.fandango.com/commentator_exclusiveinterview:robertpattinson_203 «Эксклюзіўнае інтэрв’ю: Роберт Пацісан»]{{ref-en}} {{праверана|30|7|2009}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія MTV Movie & TV Awards за найлепшае выкананне ў кіно}} {{DEFAULTSORT:Пацінсан Роберт}} [[Катэгорыя:Музыканты Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі]] rdf0yc5l9ea92tse7o2kqnxrkjw8gdb 0 145104 5165448 5138949 2026-07-13T14:53:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165448 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Раскіданае гняздо}} {{Літаратурны твор |Назва = «Раскіданае гняздо» |Выява = Раскіданае гняздо - вокладка.jpg |Памер = |Подпіс выявы = Тытульны ліст першага выдання</br>драмы «Раскіданае гняздо» |Жанр = [[п'еса]]</br>[[Драма (род літаратуры)|драма]] |Аўтар = [[Янка Купала]] |Мова арыгіналу = беларуская |Напісаны = [[4 верасня]] [[1913]] |Публікацыя = [[1919]] |Электронная версія = http://knihi.com/Janka_Kupala/Raskidanaje_hniazdo.html }} '''«Раскіданае гняздо»''' — п’еса [[Янка Купала|Янкі Купалы]] (драма ў 5 актах), завершаная [[4 верасня]] [[1913]] года ў [[Акопы|Акопах]]. Адна з вяршыняў беларускае нацыянальнае драматургіі і адно з найвышэйшых дасягненняў паэтычнага генію Купалы. Упершыню выдадзена асобным выданнем у [[Вільня|Вільні]] ў [[1919]] годзе (выдавецтва [[Мінск]]ага камісарыята асветы, друкарня «Прамень»). Аўтограф п’есы захоўваецца ў [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурным музеі Янкі Купалы]]<ref name="enc">{{Артыкул | аўтар = [[Анатоль Сабалеўскі|А. Сабалеўскі]] | загаловак = Паўлінка (драматычны твор) | мова = беларуская | выданне = Янка Купала | тып = Энцыклапедычны даведнік | месца = Мінск | выдавецтва = БелСЭ | год = 1986 | старонкі = 525—527 }}</ref>. Асноўная праблема п’есы — праблема зямлі, крыніцы існавання селяніна, а тым самым — і яго волі, свабоды<ref>{{Кніга|аўтар = Рагойша В.|загаловак = Янка Купала // Беларуская літаратура: вучэб. дапам. для 9-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. і рус. мовамі навучання|адказны = пад рэд. В. П. Рагойшы|месца = Мн.|выдавецтва = Нац. ін-т адукацыі|год = 2011|старонак = 320|isbn = 978-985-465-898-8}}</ref>. == Вытокі == Па сведчанні Я. Купалы, драма напісаная на аснове жыццёвых фактаў.<ref>{{Кніга |аўтар = Я. Купала |частка = |загаловак = Збор твораў у 7 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = |год = 1972—1976. |том = 7 |старонкі = 435 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref> Князі [[Вітгенштэйны]] выгналі з зямлі продкаў паэта. Дзед Я. Купалы доўга судзіўся і, не здолеўшы даказаць свайго права на валоданне зямлёй, быў вымушаны з сям’ёй пакінуць сядзібу і выправіцца ў свет у пошуках заробку. Дарэчы і сам Купала добра зазнаў, як цяжка зарабляць кавалак хлеба на чужым загоне. Падзеі ў драме, аднак, адбываюцца не ў [[19 стагоддзе|19 ст.]], а напярэдадні [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|першай расійскай рэвалюцыі 1905 года]]. Праз тое аўтар надае твору вострае сацыяльнае гучанне і выразную палітычную афарбоўку.<ref name=enc/> {{Цытата|Я памру, але «Раскіданае гняздо» займе яшчэ на сцэне сваё пачэснае месца і загаворыць на поўны голас.</br>Я ўклаў у гэтую п'есу лепшае, што было ў маёй паэзіі і прозе| Я. Купала}} == Сюжэт і мастацкія асаблівасці == Падзеі драмы пачынаюцца ўлетку, перад касьбою, у хаце Лявона Зябліка, пасля працягваюцца на яе руінах, на «раскіданым гняздзе» і завяршаюцца позняй восенню. У цэнтры твору — сям’я Зяблікаў. Гаспадар сям’і Лявон — самы трагічны персанаж у п’есе. Ён нібы ўвабраў у сябе ўвесь горкі лёс беззямельнага селяніна. Не здолеўшы даказаць свайго права на ўладанне зямлёй, знясілены царскім судом, Лявон накладае на сябе рукі.<ref name=enc/> Цэнтральным у творы з’яўляецца вобраз сына Лявона — Сымона. Дух бунтарства, непакоры ўласцівы Сымону ад нараджэння. Але спачатку яго бунтарства мае стыхійны характар. Чалавек горды, нескароны духам, Сымон, як і бацька, спачатку трымаецца ўласнага, хоць і ўжо разбуранага гнязда, імкнецца давесці судовую справу да канца, даказаць праўду. Нічога не дамогшыся, Сымон пакідае руіны і йдзе ў шырокі свет, на вялікі сход, па Бацькаўшчыну.<ref name=enc/> Вельмі драматычны лёс сястры Сымона Зоські, вобраз якой таксама пададзены ў псіхалагічна складаным і дыялектычным развіцці. Натура надзвычай уражлівая, у нечым нават экзальтаваная, Зоська як бы ў палоне сваіх чароўных, дзівосных мрояў і мараў. Але светлыя, чыстыя памкненні дзяўчыны ўступаюць у вялікі разлад з суровай, жорсткай рэчаіснасцю, сутыкнуўшыся з якой, Зоська губляе розум. Аднак у фінале твору, калі надышоў час узнімацца на помсту, на Зоську находзіць як бы прасвятленне, і яна йдзе адзінай дарогай з Сымонам.<ref name=enc/> Непаўторны характар 14-гадовага Данілкі — хлапчука не па гадах разумнага і разважлівага. Яго, як і Зоську, вабіць чароўны свет прыгожага і яго любімы занятак — змайстраваць [[Скрыпка|скрыпку]] і сваёю музыкай суцешыць і развесяліць людзей, несці светлы прамень у іх змрочнае, бязрадаснае жыццё. Калі Данілка выправіцца ў свет разам з маці, ён будзе ёй добрым памочнікам, будзе аберагаць сваіх малодшых — сястру Аленку і брата Юрку.<ref name=enc/> Своеасаблівы шлях развіцця праходзіць у п’есе жонка Лявона Марыля. Яна цяжка хворая, прыкаваная да ложку. Але калі памірае Лявон, Марыля ўстае з пасцелі. Гэта сімвалічна: калі гінуць у змаганні бацькі, на іх месца становяцца маці. Калі ў фінале п’есы Марыля разам з малодшымі дзецьмі пакідае родную хату, яе ўчынак не ўспрымаецца як капітуляцыя перад жыццёвымі нягодамі. Ходзячы ад хаты да хаты, Марыля будзе расказваць людзям пра самавольства паноў, пра несправядлівасць на зямлі.<ref name=enc/> Паказальна, што Марыля выпраўляецца ў вандроўку разам са Старцам, чалавекам блізкага да яе лёсу. Ён таксама раней меў свой кавалак зямлі, але яго адтуль сагналі. Дасведчаны чалавек, Старац нясе людзям векавую народную мудрасць. Ён умее выслухаць чалавека, паспагадаць яго бядзе, даць разумную параду. Старац сее сярод людзей дух непакоры, нязломнасці перад выпрабаваннямі лёсу.<ref name=enc/> Пасля Старца да Зяблікаў заходзіць Незнаёмы і таксама ў найбольш драматычныя, паваротныя моманты іх жыцця. Як і Старац, Незнаёмы не мае свайго ўласнага імя, прозвішча, не мае сваёй біяграфіі. Яго вобраз абагульнены, рамантызаваны. Гэта як бы сам покліч вякоў да людзей абудзіцца ад здранцвення, узняцца на змаганне. І Сымон, і Зоська ўрэшце адгукваюцца на кліч Незнаёмага і ідуць за ім.<ref name=enc/> Станоўчым вобразам п’есы проціпастаўлены Паніч, разбэшчаны нікчэмны малады чалавек, які сагнаў Зяблікаў з зямлі, загадаў разбурыць іх хату, зняславіў Зоську. Але Зяблікі ў канфлікце не толькі з Панічом, вобраз якога ў творы эпізадычны. Яны ў канфлікце і з падкупленымі і споенымі сведкамі на судзе, якія далі хлуслівыя паказанні, і з самім судом, што абараняе інтарэсы тых, хто мае ўладу.<ref name=enc/> П’еса мае моцную драматычную спружыну, яна востраканфліктная. Вобразы твору раскрытыя з вялікай мастацкай сілай. Персанажаў нельга адарваць ад побыту, ад тых рэчаў, што іх атачаюць. Разам з тым твор глыбока паэтычны, мае высокае рамантычнае гучанне. У ім ідэальна дасягнуты сінтэз побыту, паўсядзённасці і вялікай паэзіі, канкрэтнага і агульнага. Звычайныя рэчы (кветкі, вянок, торбы, [[скрыпка]], [[сякера]]) набываюць у п’есе сімвалічнае значэнне.<ref name=enc/> == Сцэнічная гісторыя == Разумеючы сацыяльную і палітычную вастрыню п’есы, Я. Купала нават не звяртаўся ў царскую [[Цэнзура|цэнзуру]] па дазвол на яе публікацыю і пастаноўку. П’еса ўбачыла свет толькі пасля падзення царызму. П’еса адыграла значную ролю ў станаўленні і развіцці беларускага прафесійнага тэатра. Упершыню п’еса была пастаўлена [[Фларыян Ждановіч|Ф. Ждановічам]] [[10 ліпеня]] [[1917]] года ў [[Мінск]]у [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першым беларускім таварыствам драмы і камедыі]] ў памяшканні [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|гарадскога тэатра]].<ref name=enc/> У [[Мінск]]у ў [[1921]] годзе [[14 красавіка]] адбылася прэм’ера «Раскіданага гнязда» ў [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Беларускім дзяржаўным тэатры]]. [[Раскіданае гняздо (спектакль, Нацыянальны тэатр імя Янкі Купалы)|Спектакль]] быў перанесены [[Фларыян Ждановіч|Ф. Ждановічам]] з [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першага беларускага таварыства драмы і камедыі]] ў сваёй пераважна побытавай трактоўцы.<ref name=enc/> «Раскіданае гняздо» шмат ставілі аматарскія тэатральныя калектывы: сярод іх — гурток Мінскага рабочага клуба, аматарскі гурток у [[Глуск]]у. Нягледзячы на забарону польскіх уладаў, п’еса ставілася і ў [[Заходняя Беларусь|Заходняе Беларусі]]: у [[Заполле (Карэліцкі раён)|в. Заполле]] [[Карэліцкі раён|Карэліцкага раёна]] і ў в. [[Чапялёва]] [[Слонімскі раён|Слонімскага раёна]]. У [[1920-я]] гады п’есу іграў у [[Латвія|Латвіі]] [[Дзвінскі беларускі народны тэатр]].<ref name=enc/> Новае сцэнічнае жыццё «Раскіданаму гнязду» даў [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Беларускі тэатр імя Я. Коласа]]. Прэм’ера [[Раскіданае гняздо (спектакль, Нацыянальны тэатр імя Якуба Коласа)|спектакля]] адбылася ў [[Віцебск]]у [[13 снежня]] [[1951]] года.<ref name=enc/> Пасля пастаноўкі п’есы ў [[Віцебск]]у да яе звярнуліся шматлікія аматарскія тэатральныя калектывы: [[Магілёў]]скі народны тэатр Дома культуры чыгуначнікаў, драматычныя гурткі [[Віцебскі дыванова-плюшавы камбінат|Віцебскага дыванова-плюшавага камбінату]], в. [[Бокшыцы]] [[Слуцкі раён|Слуцкага раёна]]. Значнай падзеяй стала пастаноўка п’есы [[Мазырскі народны тэатр|Мазырскім народным тэатрам]] (рэжысёр [[М. Колас]]). Яна атрымала высокую ацэнку ў [[Масква|Маскве]] ў [[1967]] годзе на Усесаюзным аглядзе народнага тэатра.<ref name=enc/> У [[1972]] годзе [[Раскіданае гняздо (спектакль, Нацыянальны тэатр імя Янкі Купалы)|новае прачытанне]] п’есы прапанаваў [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальны тэатр імя Я. Купалы]]. У [[1982]] годзе да 100-годдзя з дня нараджэння Я. Купалы спектакль быў пастаўлены {{нп3|Нацыянальны акадэмічны ўкраінскі драматычны тэатр імя Марыі Занькавецкай|Львоўскім украінскім тэатрам імя М. Занькавецкай|uk|Національний академічний український драматичний театр імені Марії Заньковецької}}.<ref name=enc/> Свой унёсак ва ўвасабленне творчай задумы Я. Купалы ў сваіх спектаклях таксама зрабілі [[Раскіданае гняздо, спектакль, Нацыянальны тэатр імя Максіма Горкага|Нацыянальны тэатр імя Максіма Горкага]], [[Раскіданае гняздо, спектакль, Брэсцкі акадэмічны тэатр драмы|Брэсцкі акадэмічны тэатр драмы]], [[Раскіданае гняздо, спектакль, Гродзенскі абласны драматычны тэатр|Гродзенскі абласны драматычны тэатр]], [[Раскіданае гняздо, спектакль, Мазырскі драматычны тэатр|Мазырскі драматычны тэатр]] і інш. У [[1981]] годзе на студыі «[[Беларусьфільм]]» паводле п’есы быў пастаўлены [[Раскіданае гняздо (фільм)|фільм]]. У [[1959]] годзе клавір [[Опера|оперы]] «Раскіданае гняздо» (лібрэта [[Анатоль Астрэйка|А. Астрэйкі]] і А. Скібнеўскага) напісаў [[Мікалай Чуркін|М. Чуркін]].<ref name=enc/> == Водгукі і крытыка == Першы вядомы водгук у друку на «Раскіданае гняздо» з’явіўся ў [[1919]] годзе ў часопісе «Беларускае жыццё». У тым жа годзе ў [[Беларусь (газета, Мінск)|газеце «Беларусь»]] з ацэнкай твору выступіў [[Змітрок Бядуля|З. Бядуля]]. Ён адзначыў яго паэтычную вобразнасць, звязаную з вуснай народнай творчасцю, гарманічнае спалучэнне лірычнага і сімвалічнага пачаткаў, а ў адлюстраванні рэчаіснасці бачыў эмблему жыцця ўсяго беларускага народу. {{Цытата|Што тычыцца «Раскіданага гнязда» Я. Купалы, дык... гэта скарэй усяго паэма, чымся драма. Лірыка і сімволіка гэтага, бясспрэчна, мастацкага твору вытрымана болей гарманічна, як ва ўсіх другіх творах нашага паэта. Чытаючы «Раскіданае гняздо», атрымліваеш такое ўражанне, як бы пад акампанемент чуластрунных гусляў сівы дзед-баечнік, у стылі Баяна, пяе дзіўную песню і чаруе грамаду людзей, каторыя слухаюць яго, седзячы на прызбе ў летні вечарок пры захадзе сонца.... Уся драма Я. Купалы напоўнена гэткай паэзіяй у прозе. У большасці месцаў чуецца нават і рытміка. Аўтар захопліваўся народнай паэзіяй і пад яе чарамі кідаў з сваёй душы па палаючы трыножнік творчасці цудна-лірычныя косы-праменні і гэтым затуляў празаічную характарыстыку сваіх багатыроў...| Зм. Бядуля<ref>{{Артыкул | аўтар = Зм. Бядуля | загаловак = Водгук на п'есу «Раскіданае гняздо» | арыгінал = | спасылка = http://biadulia.ru/stories/127.htm | мова = | адказны = | аўтар выдання = | выданне = Беларусь | тып = газета | месца = Мінск | выдавецтва = | год = 28 лістапада 1919 | выпуск = | том = | нумар = | старонкі = | isbn = | issn = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304140728/http://biadulia.ru/stories/127.htm | archivedate = 4 сакавіка 2016 }}</ref>}} [[Максім Гарэцкі|М. Гарэцкі]] новае ў драме перш-наперш звязаў з вобразам Незнаёмага.<ref>{{Кніга |аўтар = М. Гарэцкі |частка = |загаловак = Гісторыя беларускае літаратуры |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = 4-е выданне |месца = Мінск |выдавецтва = |год = 1926 |том = |старонкі = 191 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref> Высокія ідэйныя і мастацкія вартасці п’есы адзначаў [[Іван Замоцін|І. Замоцін]]. Разам з тым ён пісаў аб праліках у кампазіцыйнай пабудове, аб маладзейнасці «Раскіданага гнязда», лічыў драму «не зусім сцэнічнай»: {{Цытата|Усе асобы п'есы заняты сваімі клопатамі і горасцямі і жывуць не столькі ў дзеянні, колькі ў размовах.| І. Замоцін<ref>{{Артыкул | аўтар = І. Замоцін | загаловак = Беларуская драматургія. Драматычныя творы Я. Купалы | арыгінал = | спасылка = | мова = | адказны = | аўтар выдання = | выданне = Узвышша | тып = часопіс | месца = | выдавецтва = | год = 1927 | выпуск = | том = | нумар = 1 | старонкі = 76 | isbn = | issn = }}</ref>}} Гэтую думку аб несцэнічнасці п’есы пазней падхапілі і іншыя даследчыкі і крытыкі «Раскіданага гнязда». Шэраг водгукаў з’явіўся ў сувязі з пастаноўкай п’есы ў [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Беларускім тэатры імя Я. Коласа]]. Іх аўтары ([[Пятро Глебка|П. Глебка]], [[Я. Рамановіч]] і інш.) зноў рэабілітуюць купалаўскі твор. Даследвалі п’есу [[Міхась Ярош|М. Ярош]], [[Алена Якаўлеўна Лянсу|А. Лянсу]], [[Антон Аляксандравіч Семяновіч|А. Семяновіч]], [[Іван Навуменка|І. Навуменка]], [[Алег Лойка|А. Лойка]], [[Уладзімір Няфёд|У. Няфёд]], [[Анатоль Сабалеўскі|А. Сабалеўскі]], [[Тамара Яўгенаўна Гаробчанка|Т. Гаробчанка]].<ref name=enc/> == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: [[Іван Шамякін|І. П. Шамякін]] (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Паўлінка (драматычны твор)» / Аўтар — [[Анатоль Сабалеўскі|А.Сабалеўскі]] — C. 525—527. * Васючэнка, П. Драматургічная спадчына Янкі Купалы. Вопыт сучаснага прачытання. — Мн., 1994. * Гаробчанка, Т. Купалаўскія вобразы на беларускай сцэне. — Мн., 1976. * [[Уладзімір Няфёд|Няфёд, Ул.]] Беларускі акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы. — Мн., 1970. * [[Уладзімір Няфёд|Няфёд, Ул.]] Беларускі тэатр імя Якуба Коласа. — Мн., 1976. * [[Уладзімір Няфёд|Няфёд, Ул.]] Гісторыя беларускага тэатра. — Мн., 1982. * Пятровіч, С. Тэатральная самадзейнасць Савецкай Беларусі. — Мн., 1972. * Семяновіч, А. Беларуская драматургія. — Мн., 1961. * Ярош, М. Драматургія Янкі Купалы. — Мн., 1959. == Спасылкі == * [http://referat.np.by/reports/view-6801 «Раскіданае гняздо» (кароткі змест)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121211021820/http://referat.np.by/ |date=11 снежня 2012 }} на сайце [http://referat.np.by referat.np.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121211021820/http://referat.np.by/ |date=11 снежня 2012 }} * [http://biadulia.ru/stories/127.htm «Раскіданае гняздо» (водгук) / газета «Беларусь», 28 лістапада 1919 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304140728/http://biadulia.ru/stories/127.htm |date=4 сакавіка 2016 }} на сайце [http://biadulia.ru Змітрака Бядулі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120814140538/http://biadulia.ru/ |date=14 жніўня 2012 }} * [http://old.moladz.org/node/1296 Пошукі героямі шляхоў да шчаслівага жыцця ў драме Янкі Купалы «Раскіданае гняздо». Сэнс назвы твору] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121113092712/http://old.moladz.org/ |date=13 лістапада 2012 }} на сайце [http://old.moladz.org moladz.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121113092712/http://old.moladz.org/ |date=13 лістапада 2012 }} * [http://kamunikat.org/download.php?item=6045.html&pubref=6042 А. Петрушкевіч. Вобраз старца ў п’есе Янкі Купалы «Раскіданае гняздо»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130402210114/http://kamunikat.org/ |date=2 красавіка 2013 }} на сайце [http://kamunikat.org kamunikat.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130402210114/http://kamunikat.org/ |date=2 красавіка 2013 }} * [http://vodguki.ru/autary/yanka-kupala Водгукі на драму Я. Купалы «Раскіданае гняздо»] на сайце [http://vodguki.ru vodguki.ru] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Янка Купала}} [[Катэгорыя:П’есы Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Творы 1913 года]] ev6wizawgxozsizjncwoqo9imxbbrqp 0 146760 5165814 5065345 2026-07-14T07:59:40Z 5165814 wikitext text/x-wiki {{Газета | назва = Тыднёвік "Рэгіянальная газета" | арыгінальная назва = | выява = [[Выява:Logo Reh Hazieta.png|250px|center]] | подпіс = Маладзечна, Вілейка, Смаргонь, Ашмяны, Валожын, Мядзел, Астравец | тып = | фармат = 24 старонкі, фармат А3 | заснаванне = [[28 красавіка]] [[1995]] | спыненне публікацый = | кошт = | уладальнікі = [[Аляксандр Манцэвіч]], <br/>Ніна Манцэвіч | выдавец = Таварыства з абмежаванай адказнасцю "Рэдакцыя газеты "Рэгіянальная газета"" | рэдактар = | галоўны рэдактар = [[Аляксандр Барысавіч Манцэвіч|Аляксандр Манцэвіч]] | штат = | палітычна = Незалежная | мова = [[беларуская мова|беларуская]] | тыраж = 6500 | галоўны офіс = [[Маладзечна]], Вялікі Гасцінец, 68 а, 222310 | ISSN = | вэб-сайт = [http://rh.by/ http://rh.by] }} '''«Рэгіянальная газета»''' — [[Беларусь|беларуская]] [[газета]], якая выдавалася з [[28 красавіка]] [[1995]] года<ref name="Аб">[http://rh.by/by/static/1/84/ Аб «Рэгіянальнай газеце»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130301222946/http://rh.by/by/static/1/84/ |date=1 сакавіка 2013 }}</ref>. Рэгіён распаўсюджвання — былы цэнтр [[Вілейская вобласць|Вілейскай]], а пасля [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай]] вобласці — часткі колішняй Віленшчыны. Выданне аб’ядноўвае інфармацыйную прастору чатырох раёнаў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] ([[Маладзечанскі раён|Маладзечанскі]], [[Вілейскі раён|Вілейскі]], [[Мядзельскі раён|Мядзельскі]] і [[Валожынскі раён|Валожынскі]]) і трох раёнаў [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] ([[Смаргонскі раён|Смаргонскі]], [[Ашмянскі раён|Ашмянскі]], [[Астравецкі раён|Астравецкі]]). У рамках [[Пагром незалежных медыя ў Беларусі (ліпень 2021)|пагрому незалежных беларускіх медыя]] 19 ліпеня 2021 года адбыліся ператрусы ў рэдакцыі і журналістаў, галоўнага рэдактара дапыталі<ref name="Еўрапейскае радыё для Беларусі">{{Cite web|date=2021-07-22|title="Рэгіянальная газета" прыпыняе выхад друкаванага выдання|url=https://euroradio.pl/regiyanalnaya-gazeta-prypynyae-vyhad-drukavanaga-vydannya|archive-url=https://archive.today/20210723073648/https://euroradio.pl/regiyanalnaya-gazeta-prypynyae-vyhad-drukavanaga-vydannya|access-date=2021-07-23|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|archive-date=23 ліпеня 2021|url-status=live}}</ref>. Падставы былі невядомыя, у журналістаў забралі тэхніку<ref name="Медиазона">{{Cite web|date=2021-07-22|title=Молодеченская «Региональная газета» прекращает выпуск печатной версии издания|url=https://mediazona.by/news/2021/07/22/regionalka|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723082032/https://mediazona.by/news/2021/07/22/regionalka|archive-date=2021-07-23|access-date=2021-07-23|publisher=[[Медиазона]]|language=ru}}</ref>. 22 ліпеня рэдакцыя паведаміла, што прыпыняе выпуск газеты на паперы<ref name="belsat.eu">{{Cite web|last=АА|date=2021-07-22|title=«Рэгіянальная газета» прыпыніла выпуск на паперы|url=https://belsat.eu/news/22-07-2021-regiyanalnaya-gazeta-prypynila-vypusk-na-papery/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723073859/https://belsat.eu/news/22-07-2021-regiyanalnaya-gazeta-prypynila-vypusk-na-papery/|archive-date=2021-07-23|access-date=2021-07-23|publisher=[[Белсат]]|language=be}}</ref>. 20 студзеня 2022 iнфармацыйную прадукцыю сайта і [[Telegram]]-канала маладзечанскай «Рэгіянальнай газеты» прызналі экстрэмісцкімі матэрыяламі. Адапаведнае рашэнне прыняў суд Маладзечанскага раёна. == Выходныя звесткі == 24-х палосны тыднёвік фармату А3, тыраж ([[2018|май 2018]]) 5000 экзэмпляраў. == Гісторыя == «Рэгіянальная газета» («РГ») была першым масавым недзяржаўным выданнем у рэгіёне<ref name="Касько_01">{{Cite web |url=http://www.elib.bsu.by/bitstream/123456789/20434/1/Kasko.PDF |title="Рэгіянальная перыёдыка Беларусі на шляху станаўлення. Уладзімір Касько, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт |access-date=9 студзеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160127065239/http://www.elib.bsu.by/bitstream/123456789/20434/1/Kasko.PDF |archive-date=27 студзеня 2016 |url-status=dead }}</ref>. Спачатку газета выходзіла на 4 старонках, паступова набірала аб’ём, паляпшала якасць інфармацыі і сваё афармленне, стаўшы аўтарытэтным мясцовым выданнем<ref name="Гуляеў_01">{{Cite web |url=http://mediakritika.by/article/580/tut-i-syonnya |title=«Тут і сёння». Анатоль Гуляеў, медыяэксперт |access-date=14 студзеня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130304053109/http://mediakritika.by/article/580/tut-i-syonnya |archive-date=4 сакавіка 2013 |url-status=dead }}</ref>. Адзін з нешматлікіх беларускамоўных рэгіянальных СМІ ў Беларусі<ref name="Klaskouski">{{Cite web |url=http://mediakritika.by/article/1629/kudy-ni-plyun-akupacyynaya-presa |title=«Куды ні плюнь — „акупацыйная“ прэса!». Аляксандр Класкоўскі, кіраўнік аналітычных праектаў інфармацыйнай кампаніі БелаПАН, медыяэксперт |access-date=5 лістапада 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105125633/http://mediakritika.by/article/1629/kudy-ni-plyun-akupacyynaya-presa |archive-date=5 лістапада 2013 |url-status=dead }}</ref>. Лагатып газеты да 2014 года: На старонках газеты і на сайце выдання<ref name="сайт">[http://www.rh.by Онлайн-версія «Рэгіянальнай газеты»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130518232246/http://www.rh.by/ |date=18 мая 2013 }}</ref> публікаваліся навукоўцы і краязнаўцы: * [[Адам Мальдзіс]], * [[Генадзь Каханоўскі]] (пасмяротныя публікацыі)<ref name="Ках_РГ">Генадзь Каханоўскі. «Мемуарная літаратура і краязнаўства» //«Рэгіянальная газета», 7 студзеня 2000 г., № 1 (246), 4 лютага 2000 г., № 5 (250),</ref> * [[Анатоль Валянцінавіч Рогач|Анатоль Рогач]], * [[Кастусь Харашэвіч]], * [[Анатоль Капцюг]], * [[Алесь Карлюкевіч]], * [[Сымон Вікенцьевіч Барыс|Сымон Барыс]], * [[Міхась Казлоўскі]], * [[Мікола Капыловіч]]<ref name="Капыловіч_РГ">Мікола Капыловіч. «Спадчына Уладзіміра Зянько» //«Рэгіянальная газета», 4 лютага 2000 г., № 5 (250),</ref> * [[Сяргей Чыгрын]], * [[Уладзімір Содаль]], * Вольга Коласава, * Барыс Бароўскі, * Аляксандр Зайцаў, * Наталля Іванова, * Сяргей Верамейчык, * Алена Саламевіч, * Уладзімір Прыхач, * Міхаіл Міхалевіч, * Анатоль Сцебурака<ref name="Сцебурака">[http://www.rh.by/by/199/70/5667/ Зніклыя скарбы Напалеона. Таямніца возера Вула (1812—2012) ля Вілейкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305015528/http://www.rh.by/by/199/70/5667/ |date=5 сакавіка 2016 }}</ref>, * Валянцін Ількевіч<ref name="Сцебурака"/>, * Стэфан Плавінскі Неаднойчы «РГ» станавілася ініцыятарам грамадзянскіх і культурных акцый. Адна самая істотная з іх — штогодні рэгіянальны конкурс самадзейных выканаўцаў «[[Адна зямля]]». «РГ» выступіла заснавальнікам яго разам з аддзеламі культуры раёнаў рэгіёну. Цяпер гэта адзін з самых папулярных рэгіянальных конкурсаў у Беларусі. Некалькі разоў газета падвяргалася рэпрэсіям. У [[2004]] годзе яна вымушаная была прыпыняць свой выхад пасля адпаведнага загаду міністра інфармацыі<ref name="Прып">[http://spring96.org/be/news/1692/ Праваабаронцы аб прыпыненні выхаду газеты]</ref>. === Палітычны крызіс 2020-х гадоў === Пасля [[Прэзідэнцкія выбары 2020 года ў Беларусі|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] і наступных [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавых пратэстаў]] пераслед [[рэжым Лукашэнкі|рэжымам Лукашэнкі]] [[Пагром незалежных медыя ў Беларусі (ліпень 2021)|незалежных медыя]] і [[Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (ліпень 2021)|грамадскіх арганізацый]] Беларусі дасягнуў апагею ў ліпені 2021 года. У многіх выданнях прайшлі ператрусы і затрыманні журналістаў. 19 ліпеня 2021 года ператрусы прайшлі ў рэдакцыі і журналістаў газеты, галоўнага рэдактара дапыталі<ref name="Еўрапейскае радыё для Беларусі"/>. У журналістаў забралі тэхніку<ref name="Медиазона"/>. 22 ліпеня рэдакцыя паведаміла, што прыпыняе выпуск газеты на паперы<ref name="belsat.eu"/><ref>https://euroradio.fm/peratrus-u-regiyanalnay-gazece-u-maladzechne</ref><ref>https://officelife.media/news/26778-novyy-obysk-v-redaktsii-molodechnenskoy-regionalnoy-gazety/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211027181639/https://officelife.media/news/26778-novyy-obysk-v-redaktsii-molodechnenskoy-regionalnoy-gazety/ |date=27 кастрычніка 2021}}</ref><ref>https://www.currenttime.tv/a/belarus-smi/31366760.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://news.mail.ru/incident/47179010/ |title=Архіўная копія |access-date=11 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027181453/https://news.mail.ru/incident/47179010/ |archive-date=27 кастрычніка 2021 |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.instagram.com/p/CRo0Rp7ITMY/</ref>. 15 сакавіка 2023 года затрымалі 64-гадовага заснавальніка і галоўнага рэдактара «Рэгіянальнай газеты» [[Аляксандр Барысавіч Манцэвіч|Аляксандра Манцэвіча]], завялі крымінальную справу, пасля перавялі ў следчы ізалятар, відавочна ў межах палітычных рэпрэсій супраць незалежных СМІ ў Беларусі. Праваабарончыя арганізацыі прызналі яго [[Палітычныя зняволеныя|палітычным вязнем]]<ref>{{Cite web |url=https://baj.by/be/content/na-galounaga-redaktara-regiyanalnay-gazety-alyaksandra-mancevicha-zavyali-kryminalnuyu |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606225157/https://baj.by/be/content/na-galounaga-redaktara-regiyanalnay-gazety-alyaksandra-mancevicha-zavyali-kryminalnuyu |archive-date=6 чэрвеня 2023 |url-status=dead }}</ref><ref>https://nashaniva.com/312744</ref><ref>https://www.svaboda.org/a/32330967.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/hramadstva/suprats-galounaga-redaktara-regiyan/ |title=Архіўная копія |access-date=23 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323225942/https://www.racyja.com/hramadstva/suprats-galounaga-redaktara-regiyan/ |archive-date=23 сакавіка 2023 |url-status=dead }}</ref><ref>https://belsat.eu/in-focus/23-03-2023-masavyya-represii-pratsyagvayutstsa</ref><ref>https://euroradio.fm/na-galounaga-redaktara-regiyanalnay-gazety-raspachali-kryminalnuyu-spravu</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/313849|title=Галоўнага рэдактара «Рэгіянальнай газеты» прызналі палітвязнем|website=Наша Ніва|access-date=2023-11-07}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=http://spring96.org/be/news/111344|title=Заява аб прызнанні Аляксандра Манцэвіча палітычным зняволеным|website=spring96.org|date=2023-04-06|access-date=2023-11-07}}</ref>. 3 лістапада 2023 года [[Аляксандр Барысавіч Манцэвіч|Аляксандру Манцэвічу]] па абвінавачванню ў дыскрэдытацыі Рэспублікі Беларусь паводле арт. 369-1 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь прысудзілі 4 гады калоніі і штраф у памеры 400 [[Базавая велічыня|базавых велічынь]], што склала 14 800 [[Беларускі рубель|рублёў]] (~4500 [[Долар ЗША|USD]])<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/329601|title=«Ніколі не здраджваў Бацькаўшчыне». Рэдактару «Рэгіянальнай газеты» прысудзілі 4 гады калоніі|date=2023-11-03|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=http://spring96.org/be/news/113227|title=“Сваёй віны не прызнаю”: вынесены прысуд рэдактару “Рэгіянальнай газеты” Аляксандру Манцэвічу|website=spring96.org|date=2023-11-03|access-date=2023-11-07}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/redaktar-regiyanalnay-gazety-alyaksandr-mancevich-asudzhdany-na-4-gady-kalonii|title=Рэдактар "Рэгіянальнай газеты" Аляксандр Манцэвіч асуджаны на 4 гады калоніі {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|access-date=2023-11-07}}</ref>. 11 верасня 2025 года галоўны рэдактар [[Аляксандр Барысавіч Манцэвіч|Аляксандр Манцэвіч]] быў фармальна памілаваны ў ліку 52-х [[Палітычныя зняволеныя|палітычных зняволеных]], дастаўлены пад канвоем на мяжу і ў ліку 51-га палітычнага зняволенага фактычна дэпартаваны (выдвараны) з [[Беларусь|Беларусі]] ў [[Літва|Літву]], у рамках здзелкі адміністрацыі прэзідэнта [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] з [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Лукашэнкам А.Г.]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/376772|title=Журналіст Манцэвіч, блогеры Казлоў і Вінаградаў, палітык Кучук. паплечнікі Аўтуховіча і Статкевіча. Хто яшчэ з палітвязняў вызваліўся сёння?|website=Наша Ніва|date=2025-09-11|access-date=2025-12-07}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/12-zhurnalistau-i-blogerau-vyjshli-na-volju/|title=12 журналістаў і блогераў выйшлі на волю|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2025-09-12|access-date=2025-12-07}}</ref><ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/396/7819/artykul/3578597,%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D1%86%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B3%D1%8D%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B5-%D0%B2%D1%8B%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5-%D0%B3%D1%8D%D1%82%D0%B0-%D0%B4%D1%8D%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F-%D0%B7-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96|title=Святлана Ціханоўская: Гэта не вызваленне, гэта дэпартацыя з Беларусі - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2025-12-07}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/52-palitvjaznja-vyjszli-na-volju|title=52 палітвязня выйшлі на волю! Поўны спіс вызваленых (абноўлена)|last=НЧ|website=Новы Час|date=2025-09-11|access-date=2025-12-07}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/376738|title=Вызваленыя з дэпартацыяй 52 палітвязні. Статкевіч адмовіўся пакінуць Беларусь і вярнуўся|website=Наша Ніва|date=2025-09-11|access-date=2025-12-07}}</ref> == Сённяшні дзень == Газета зачынена з 2021 года. Раней «РГ» выходзiла кожную пятніцу на 24 старонках, мела інтэрнэт-версію, дзе публікавалася інфармацыя, а таксама рэклама і аб’явы з усяго рэгіёну. «Рэгіянальная газета» — недзяржаўнае выданне, якое не з’яўлася выразнікам інтарэсаў і пазіцый якой-небудзь палітычнай партыі, рэлігійнай канфесіі, органаў улады. У сваіх публікацыях паказвала супрацьлеглыя пункты гледжання, пазбягаючы тэндэнцыйнасці. Уваходзіла у склад «[[Аб’яднаныя Масмедыі|Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы „Аб’яднаныя Масмедыі“]]». === Грамадскія ініцыятывы === «Рэгіянальная газета» падтрымлівала грамадскія ініцыятывы, выступала інфармацыйным спонсарам некаторых з іх. У 2013 годзе з’яўлялася інфармацыйным спонсарам трохдзённага фестывалю-конкурсу «Час жыць», накіраванага на папярэджанне суіцыдаў у асяродку моладзі, які праходзіў у Маладзечне.<ref name="Czas_00">[http://www.rh.by/by/223/20/6475/ Сёння ў Маладзечне пачаўся трохдзённы конкурс-фестываль «Час жыць»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924090842/http://www.rh.by/by/223/20/6475/ |date=24 верасня 2015 }} //«Рэгіянальная газета»</ref><ref name="Czas_01">[http://www.rh.by/by/224/20/6606/ Узнагароджанне пераможцаў творчых конкурсаў фестываля «Час жыць»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160202034435/http://www.rh.by/by/224/20/6606/ |date=2 лютага 2016 }} //«Рэгіянальная газета»</ref><ref name="Czas_02">[http://www.rh.by/by/225/50/6656/ «Час жыць» — погляд на фестываль яго ўдзельніцы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160202031854/http://www.rh.by/by/225/50/6656/ |date=2 лютага 2016 }} //«Рэгіянальная газета»</ref><ref name="Czas_03">[http://www.rh.by/by/224/50/6604/ Інтэрактыўны тэатр дапамагаў вырашаць складаныя пытанні на фестывалі «Час жыць»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160202040421/http://www.rh.by/by/224/50/6604/ |date=2 лютага 2016 }} //«Рэгіянальная газета»</ref><ref name="Czas_04">[http://www.rh.by/by/224/20/6605/ Канцэрт-конкурс фестываля «Час жыць»: Таццяна Беланогая, тэатр ценяў і аўтарская песня] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160202013413/http://www.rh.by/by/224/20/6605/ |date=2 лютага 2016 }} //«Рэгіянальная газета»</ref> === Акцыі газеты === '''2013 год'''. 12 ліпеня 2013 года «Рэгіянальная газета» правяла акцыю «Зрабіце нам дарогу».<ref name="Daroha_00">[http://www.rh.by/by/234/10/7063/ На 150 метраў дарогі — 193 яміны. Людзі фатаграфаваліся з ахвотай] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160202025428/http://www.rh.by/by/234/10/7063/ |date=2 лютага 2016 }} //«Рэгіянальная газета»</ref> Людзі фатаграфаваліся з плакатамі, на якіх па-рознаму абыгрывалі просьбу адрамантаваць унутрыдваровую дарогу ў Маладзечне: «Хто дасць грошы на падвеску?», «Няма дарог — давай метро», «За што плачу падаткі?», «Баюся зламаць ногі», «Нязручна хадзіць на абцасах» і іншыя. Перад акцыяй карэспандэнты падлічылі колькасць ямінаў на невялікім адрэзку дарогі, памералі іх глыбіню <ref name="Daroha_01">[http://www.rh.by/by/233/10/7032/ На 150 метраў дарогі — 193 яміны. Праезд у дварах, уздоўж гімназіі № 6 да «Космаса», цалкам разбіты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160202033727/http://www.rh.by/by/233/10/7032/ |date=2 лютага 2016 }} //«Рэгіянальная газета»</ref>. Пасля акцыі зладзілі інтэрв’ю з дырэктарам раённым прадпрыемствам «Камунальнік».<ref name="Daroha_02">[http://www.rh.by/by/234/10/7130/ Кіраўнік «Камунальніка»: «Газета з акцыяй паспяшалася»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160202022546/http://www.rh.by/by/234/10/7130/ |date=2 лютага 2016 }} //«Рэгіянальная газета»</ref> Восенню «Камунальнік» адрамантаваў першую частку дарогі <ref name="Daroha_03">[http://www.rh.by/by/243/10/7442/ Рамонт праезду ў дварах уздоўж гімназіі № 6 да «Космасу», пра неабходнасць якога пісала «РГ», ідзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160202035629/http://www.rh.by/by/243/10/7442/ |date=2 лютага 2016 }} //«Рэгіянальная газета»</ref>. Налета дарожнікі закончылі працу. '''2014 год'''. Дзеці са школы-інтэрната для слабавідушчых. Цягам некалькіх месяцаў карэспандэнтка «Рэгіянальнай газеты» [[Настасся Роўда]] наведвалася ў маладзечанскую школу-інтэрнат № 2 для дзяцей са слабым зрокам. Журналістка спрабавала адчуць, чым жыве школа, чым жывуць дзеці, якія туды трапляюць. Сярод 107 дзяцей, якія вучыліся ў школе на той момант, — 72 інваліды па зроку і 30 сірот. У гутарках сацыяльныя педагогі установы расказалі, з якімі праблемамі звяртаюцца дзеці, і складанасці, да якіх мусіць быць гатовы той, хто прыходзіць сюды працаваць. Журналістка дазналася пра жыццёвыя лёсы некаторых дзяцей. Вынікам праекта стала відэа, якое паказвае жыццё дзяцей у школе-інтэрнаце. У газеце апублікавалі артыкул. Не — будоўлі на месцы жалобы. Краязнаўца з Валожына Георгі Каржанеўскі звярнуўся ў рэдакцыю, каб зрабіць здабыткам грамадскасці планы будаўніцтва жылых дамоў на гарадскім стадыёне, дзе ў часы Другой сусветнай вайны расстралялі фашысты расстралялі 200 яўрэяў. Газета пісала аб пікеце<ref name="Pikiet_01">[http://www.rh.by/by/288/10/9257/ Пікет у Валожыне: «Нельга аддаваць варварам косці людскія»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141108102158/http://www.rh.by/by/288/10/9257/ |date=8 лістапада 2014 }} //«Рэгіянальная газета»</ref>, які зладзіў грамадскі актывіст, знайшла і апублікавала архіўныя дакументы, якія сведчылі аб масавых расстрэлах у гэтым месцы. Журналісты знайшлі і сустрэліся з яшчэ жывымі сведкамі тых падзей. Інтэрв’ю з імі былі апублікаваныя<ref name="Pikiet_02">[http://www.rh.by/by/292/10/9411/ Расстрэл яўрэяў у Валожыне. Гавораць сведкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924091045/http://www.rh.by/by/292/10/9411/ |date=24 верасня 2015 }} //«Рэгіянальная газета»</ref>. Георгі Каржанеўскі памер незадоўга да ініцыяваных з дапамогай газеты раскопак на стадыёне ў Валожыне. Вынікі раскопак пацвердзілі дадзеныя, сабраныя Каржанеўскім і журналістамі «Рэгіянальнай газеты». Парэшткі эксгумаваных ахвяр перапахавалі. Дамы на стадыёне не сталі будаваць. На месцы трагедыі гараджане заклалі мемарыяльную алею.<ref name="Pikiet_03">[http://www.rh.by/by/334/50/11801/ У Валожыне на месцы расстрэлаў яўрэяў пасадзілі алею. Цяпер будуюць мемарыял] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160202005734/http://www.rh.by/by/334/50/11801/ |date=2 лютага 2016 }} //«Рэгіянальная газета»</ref> Пратэсты супраць будоўлі буйных свінакомплексаў на Маладзечаншчыне. Адзін планавалася пабудаваць каля вёскі Соўлава, другі — каля вёскі Мойсічы, у трох кіламетрах ад Маладзечна. «Рэгіянальная газета» асвятляла збор подпісаў грамадзян пад пратэстам супраць будаўніцтва гэтых аб’ектаў. У газеце цягам некалькіх месяцаў выходзілі артыкулы, рэпартажы і аналітычныя матэрыялы, прысвечаныя гэтай праблеме. Карэспандэнты былі на грамадскім абмеркаванні будаўніцтва ў Маладзечне<ref name="Swinni_02">[http://www.rh.by/by/309/30/10303/ Што гаварылі на грамадскім абмеркаванні: чаму людзі супраць свінакомплексаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150330124515/http://www.rh.by/by/309/30/10303/ |date=30 сакавіка 2015 }} //«Рэгіянальная газета»</ref>, куды прыйшло сто чалавек. Журналісты сустракаліся з жыхарамі Валожыншчыны, якія жывуць побач з такім самым, ужо пабудаваным, свінакомплексам. Гутарылі з эколагам і інжынерам-геолагам пра небяспеку будаўніцтва комплексу<ref name="Swinni_03">[ http://www.rh.by/by/308/50/10225/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141217142636/http://www.rh.by/by/308/50/10225/ |date=17 снежня 2014 }} Эколаг бачыць хібы ў праектаванні свінакомплексу ў трох кіламетрах ад Маладзечна] //«Рэгіянальная газета»</ref>. == «Рэгіянальная газета» ў сеціве == Упершыню «Рэгіянальная газета» стварыла свой сайт у сакавіку 2000 года<ref name="web">Асаблівасці газетнай WEB-старонкі //«Рэгіянальная газета», 31 сакавіка 2000 г., № 13 (258)</ref>. Стваральнік — маладзечанец Дзмітрый Бараноўскі. Інтэрнэт-старонка выдання была адным з першых падобных рэсурсаў у рэгіёне. Да 2009 года інтэрнэт-версія газеты неістотна адрознівалася па змесце ад папяровай версіі выдання. У асноўным публікацыі, змешчаныя ў сеціве, паўтаралі старонкі тыднёвіка. Змест сайта абнаўляўся 1 раз на тыдзень. Пасля запуску абноўленай версіі сайта 15 мая 2009 года на новым адрасе палітыка выдання адносна зместу і рэгулярнасці падачы інфармацыі змянілася. З гэтага часу сайт публікуе навіны штодня, што робіць немагчымым размяшчэнне многіх з іх у тыднёвіку з прычыны страты актуальнасці. 25 лістапада 2009 года тыднёвік быў адзначаны дыпломам інстытута FOJO, Швецыя, за найлепшы рэдызайн Інтэрнэт-сайта.<ref name="Дып">[http://rh.by/by/51/40/967/ Дыплом інстытута FOJO, Швецыя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131113161552/http://www.rh.by/by/51/40/967/ |date=13 лістапада 2013 }}</ref> Адной з прыкмет сайта «Рэгіянальнай газеты» стала яго мультымедыйнасць. Тут публікуюцца фотарэпартажы, аўдыёзапісы, відэа. 1 мая 2013 года рэдакцыя правяла сваю першую анлайн-трансляцыю<ref name="Online">[http://www.rh.by/by/222/173/6538/ Першая анлайн-трансляцыя: 1 мая ў Маладзечне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160202035632/http://www.rh.by/by/222/173/6538/ |date=2 лютага 2016 }}</ref> з вуліц Маладзечна. 13 мая 2013 года ў прамым інтэрнэт-эфіры прайшоў круглы стол<ref name="Stol">[http://www.rh.by/by/224/60/6613/ Круглы стол па маладзечанскім футболе АНЛАЙН] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160202035141/http://www.rh.by/by/224/60/6613/ |date=2 лютага 2016 }}</ref>, прысвечаны праблемам мясцовага футбола. == Асноўныя рубрыкі і раздзелы газеты == * Адна зямля (культура) * Базарны дзень (эканоміка) * Куфэрак (гісторыя) * Вакол здарэння * Грамадства * Сектар спорту * Рэклама і аб’явы * Тэлетыдзень (праграма тэлебачання) == Творчыя праекты == * Госць нумара (працягваецца) * Школка дзядзькі Капцюга (працягваецца, аўтар Анатоль Капцюг) * Дзікая прырода ([[2011]] год — першы этап, аўтар Віктар Казлоўскі) * Думкі ўслых (да [[2011]] года, аўтар Марына Сліж) * Цыкл публікацый краязнаўца Анатоля Рогача * Разам з «[[Вілейскі краязнаўчы музей|Вілейскім краязнаўчым музеем]]» рэалізуе праект пад назвай «Найцікавейшыя экспанаты», паводле якога журналіст Алесь Высоцкі расказвае аб экспанатах, якія могуць выклікаць найбольшую цікавасць наведнікаў музея.<ref name="muzej_00">[http://www.rh.by/by/221/70/6481/ Што за знак меў памочнік Вілейскага старасты?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150617222924/http://www.rh.by/by/221/70/6481/ |date=17 чэрвеня 2015 }} //«Рэгіянальная газета»</ref><ref name="muzej_01">[http://www.rh.by/by/226/70/6702/ Незвычайны кубачак з Першай сусветнай захоўваецца ў Вілейскім музеі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150617222728/http://www.rh.by/by/226/70/6702/ |date=17 чэрвеня 2015 }} //«Рэгіянальная газета»</ref> == Журналісты і аўтары ў штаце == * Зоя Хруцкая, загадчык аддзела інфармацыі * [[Настасся Роўда]], карэспандэнт * Наталля Тур, карэспандэнт * Алесь Высоцкі, карэспандэнт па Вілейскім і Мядзельскім раёнах * Галіна Сініца, карэспандэнт * Марыя Бераснева, стыльрэдактар == Аўтары == * Сяргей Гайковіч, спартыўны аглядальнік * Аляксандра Парахня * Вольга Юркевіч == Узнагароды, адзнакі == * Лепшая рэгіянальная газета 2015 года. Конкурс «Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы „Аб’яднаныя Масмедыі“».<ref name="2015_РГ">[http://www.rh.by/by/357/50/12990/ «Рэгіянальная газета» стала лепшай газетай 2015 года сярод рэгіянальных СМІ Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171103014049/http://www.rh.by/by/357/50/12990 |date=3 лістапада 2017 }}//«Рэгіянальная газета»</ref><ref name="2015_БАЖ">[http://baj.by/be/analytics/regiyanaly-iduc-naperad-spis-peramozhcau Рэгіяналы ідуць наперад (спіс пераможцаў)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160128193309/http://baj.by/be/analytics/regiyanaly-iduc-naperad-spis-peramozhcau |date=28 студзеня 2016 }}//«Беларуская асацыяцыя журналістаў»</ref> * Трэцяе месца ў намінацыі «Дэбют» ў намінацыі конкурса «Вольнае слова» (2015) у журналісткі [[Настасся Роўда|Настассі Роўды]].<ref name="Роўда_01">[ http://baj.by/be/node/28601{{Недаступная спасылка}} Першыя месцы ў «Вольным слове»: Зміцер Лукашук, Павел Свярдлоў, Зміцер Галко, Ягор Марціновіч, Раман Стэфаненка]//«Беларуская асацыяцыя журналістаў»</ref> * Другое месца ў намінацыі «Дэбют» конкурса «Вольнае слова» (2013) у журналісткі Зоі Хруцкай.<ref name="Хруцкая">[http://baj.by/be/node/20714 Віншуем пераможцаў «Вольнага слова»!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130621161501/http://baj.by/be/node/20714 |date=21 чэрвеня 2013 }}//«Беларуская асацыяцыя журналістаў»</ref> * Дыплом за перамогу ў намінацыі «Лепшы тлумачальны артыкул» конкурсу «Лепшая рэгіянальная газета года 2013», арганізаванага Асацыяцыяй выдаўцоў рэгіянальнай прэсы «Аб’яднаныя Мас-медыі»<ref name="Тлумач">[http://www.rh.by/by/250/50/7757/ Ваша «Рэгіянальная газета» − з найлепшых у Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111155859/http://www.rh.by/by/250/50/7757/ |date=11 лістапада 2013 }}//«Рэгіянальная газета»</ref> * Другое месца ў намінацыі «Лепшая рэгіянальная газета года» конкурсу «Лепшая рэгіянальная газета года 2013», арганізаванага Асацыяцыяй выдаўцоў рэгіянальнай прэсы «Аб’яднаныя Мас-медыі».<ref name="Тлумач" /> * Дыплом інстытута FOJO, Швецыя, за найлепшы рэдызайн Інтэрнэт-сайта.<ref name="Дып" /> * Спецыяльны прыз газеце па выніках конкурсу пасольства Польшчы у Беларусі «Польшча — прыязная суседка Беларусі» (2006)<ref name="Polska_01">[http://vialejka.info/1080-polskae-pasolstva-adznachyla-rg.html Польскае пасольства адзначыла «РГ» ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924030319/http://vialejka.info/1080-polskae-pasolstva-adznachyla-rg.html |date=24 верасня 2015 }} //«Сайт Vialejka.org»</ref> «Рэгіянальная газэта» была адзначаная як самая актыўная па колькасці ўдзельнікаў і дасланых матэрыялаў.<ref name="Polska_02">[http://www.svaboda.mobi/a/755873.html Агляд недзяржаўных СМІ за 23 сакавіка] //«Радыё Свабода»</ref> {{Зноскі}} == Літаратура == * ''Манцэвіч Алесь''. «Рэгіянальная газета» — газета беларускага сэрца // Свая газета. 2013. Дапаможнік журналіста мясцовай прэсы. — Мн.: 2013. — Стар. 65—70. * ''Манцэвіч Аляксандр''. Акцыі газеты набліжаюць яе да чытачоў // Свая газета. 2014. У дапамогу мясцоваму журналісту. — Мн.: 2014. — Стар. 5—9. * {{кніга |частка = Памяць. Маладзечанскі раён. |загаловак = ''Л.І. Карповіч: ''Друк. "Рэгіянальная газета" |месца = Мн. |выдавецтва = Беларуская энцыклапедыя. |год = 2002 |старонкі = 593 |старонак = 792 |серыя = Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. |isbn = 985-11-0256-3 |тыраж = 5000 }} * {{кніга |загаловак = Мы робім газету разам з вамі. Брашура да 20-годдзя “Рэгіянальнай газеты”. |месца = Мн. |выдавецтва = ТАА “Мэдысонт”. |год = 2015 |старонак = 16 |тыраж = 200 }} == Спасылкі == * [http://rh.by/ Онлайн-версія «Рэгіянальнай газеты»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200918095439/https://rh.by/ |date=18 верасня 2020 }} * [[RSS]]-[http://www.rh.by/feed/index.rss Стужка навін] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150723192022/http://www.rh.by/feed/index.rss |date=23 ліпеня 2015 }} * [http://masmedyi.by Асацыяцыя выдаўцоў рэгіянальнай прэсы «Аб’яднаныя Масмедыі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160422024627/http://masmedyi.by/ |date=22 красавіка 2016 }} * [http://34mag.net/pravincyja/post/gavoryc-maladzechna/ Гаворыць Маладзечна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150723185110/http://34mag.net/pravincyja/post/gavoryc-maladzechna/ |date=23 ліпеня 2015 }} * [http://www.rh.by/by/329/173/11499/ Пабыць у скуры журналіста: адзін дзень з жыцця "Рэгіянальнай газеты (Відэа)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305033734/http://www.rh.by/by/329/173/11499/ |date=5 сакавіка 2016 }} * [http://www.rh.by/by/329/20/11489/ «Рэгіянальная газета» зладзіла вечарыну ў гонар 20-годдзя ў Вілейцы (Фота)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021515/http://www.rh.by/by/329/20/11489/ |date=5 сакавіка 2016 }} * [http://www.rh.by/by/324/50/11144/ Чаму я чытаю «Рэгіянальную газету», распавядаюць вядомыя людзі з нашага рэгіёна]{{Недаступная спасылка}} [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Газеты на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Штотыднёвыя газеты]] [[Катэгорыя:Культура Астравецкага раёна]] [[Катэгорыя:Культура Ашмянскага раёна]] [[Катэгорыя:Культура Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Культура Вілейскага раёна]] [[Катэгорыя:Культура Маладзечанскага раёна]] [[Катэгорыя:Культура Мядзельскага раёна]] [[Катэгорыя:Культура Смаргонскага раёна]] [[Катэгорыя:Культура Маладзечна]] [[Катэгорыя:Аб’яднаныя Масмедыі]] [[Катэгорыя:1995 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] tnuk49gmlppj9qvaaon7uor991q5ccu 0 148984 5165824 4582844 2026-07-14T08:42:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165824 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Рэйнская ліга}} {{Гістарычная дзяржава |назва = Рэйнскі саюз |саманазва = Rheinbund <br /> Etats confederes du Rhin |герб = Commemorative Medal of the Rhine Confederation.svg |мапа = Map-Rheinbund-1812.png |апісанне = Рэйнскі саюз у 1812 |p1 = Свяшчэнная Рымская імперыя |flag_p1 = Banner of the Holy Roman Emperor (after 1400).svg |утворана = 12 ліпеня 1806 |ліквідавана = 4 лістапада 1813 |s1 = Германскі саюз |flag_s1 = Wappen Deutscher Bund.svg |сталіца = [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурт]] |тытул_кіраўнікоў = [[Пратэктарат|Пратэктар]] |кіраўнік1 = [[Напалеон I]] |тытул_кіраўнікоў2 = [[Прымас]] |кіраўнік2 = [[Карл Тэадор Дальберг|Карл Тэадор фон Дальберг]] |год_кіраўніка2 = 1806—1813 |кіраўнік3 = [[Яўген Багарнэ|Прынц Яўген Багарнэ]] |год_кіраўніка3 = 1813 |дадатковы_параметр1 = [[Напалеонаўскія войны]] |змесціва_параметру1 = |Этап1 = Утварэнне |Дата1 = 12 ліпеня |Год1 = 1806 |Этап2 = [[Свяшчэнная Рымская імперыя]] распалася |Дата2 = 6 жніўня |Год2 = 1806 |Этап3 = [[Бітва народаў|Распад]] |Дата3 = 4 лістапада |Год3 = 1813 }} '''Рэйнскі саюз''', таксама '''Рэйнскі саюз''' ({{lang-de|Rheinbund}}, {{lang-fr|Confederation du Rhin}}) — складзены пад ціскам [[Напалеон Банапарт|Напалеона I]] у [[1806]] годзе ў [[Парыж]]ы саюз [[Германія|нямецкіх]] манархій, якія выйшлі са складу [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]. == Узнікненне і развіццё == Напачатку [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] Германія ўсё яшчэ заставалася [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыяй германскай нацыі]]. У яе ўваходзіла больш 350 дзяржаў рознай ступені незалежнасці. Аднак сярод германскіх княстваў вылучаліся [[каралеўства Прусія|Прусія]], [[каралеўства Саксонія|Саксонія]], [[каралеўства Баварыя|Баварыя]], [[Вюртэмберг]] і асабліва [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыя]], якая з'яўлялася найбуйнейшым дзяржаўным утварэннем у Свяшчэннай Рымскай імперыі. Гэтыя дзяржавы фармальна знаходзіліся ў падначаленні [[Імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі|імператара]] і [[Рэйхстаг (Свяшчэнная Рымская імперыя)|імперскага сойма]], але фактычна валодалі поўнай незалежнасцю. Дваранства было неаднароднае па складзе і знаходзілася ў залежнасці ад князёў ці ад імператара; гарадское насельніцтва складалася з патрыцыянскіх сем'яў, гарадскіх бюргераў, чаляднікаў і вучняў, залежных ад майстроў. Сяляне былі галоўным чынам прыгоннымі. У параўнанні з іншымі краінамі, такімі як [[Брытанская імперыя|Англія]] і [[Францыя]], Германію можна было назваць эканамічна, сацыяльна і палітычна адсталай. {{цытата|Французская рэвалюцыя быццам грымотная страла стукнула ў гэты хаос, званы Германіяй<ref>Ф. Энгельс. Маркс К. і Энгельс Ф., Соч., т. 5, з. 7</ref>.}} [[Напалеонаўскія войны]] перакроілі карту Германіі: з 51 вольнага горада Напалеон пакінуў усяго пяць, астатнія ж былі перададзены дзясятку найбуйнейшых дзяржаў. Той жа лёс спасціг сотні дробных княстваў, [[царкоўныя валадарствы]] і землі [[імперскія рыцары|імперскіх рыцараў]]. Пры падпісанні дамовы аб стварэнні Рэйнскага саюза [[12 ліпеня]] [[1806]] года 16 паўднёва- і заходнегерманскіх княстваў афіцыйна абвясцілі пра свой выхад з рэйху і аб'яднанне ў [[канфедэрацыя|канфедэрацыі]] пад патранажам Напалеона. Перад падпісаннем Напалеон паставіў перад удзельнікамі 24-гадзінны [[ультыматум]], пры якім у выпадку адмовы ад падпісання [[Францыя|французскія]] войскі мусілі быць уведзены ў паўднёва- і заходнегерманскія землі. Праз некалькі дзён пасля складання дамовы аб Рэйнскім звязе [[Франц II]], які стаў у [[1804]] годзе імператарам [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]], зрокся ад пасаду Свяшчэннай Рымскай імперыі германскай нацыі і абвясціў пра яе скасаванне. Гэта было таксама выкананнем ультыматуму Напалеона. Да [[1808]] года да Рэйнскага саюза далучыліся яшчэ 23 нямецкіх дзяржавы. Ужо з прычыны паразы [[каралеўства Прусія|Прусіі]] супраць Францыі ў [[Бітва пры Ене|бітве пры Ене]] ў яго склад увайшлі шматлікія цэнтральна- і паўночнагерманскія дробныя дзяржавы. У 1808 годзе Рэйнскі саюз дасягнуў сваіх найвялікшых памераў. Ён ахопліваў чатыры каралеўствы, пяць вялікіх герцагстваў, трынаццаць герцагстваў, сямнаццаць княстваў, а таксама незалежныя [[ганза|ганзейскія]] гарады [[Гамбург]], [[Любек]] і [[Брэмен]]. Апошнім да Рэйнскага саюза далучыўся князь [[Ангальт-Дэсау]] і атрымаў у адказ тытул герцага. Убаку засталіся толькі Прусія, Аўстрыя, залежнае ад [[Данія|Даніі]] герцагства [[Гольштэйн]] і [[Швецкая Памеранія]]. У [[1810]] годзе вялікія часткі паўночнай Германіі, якія ўключаюць вусці [[Эмс]]а, [[Везер]]а і [[Эльба|Эльбы]], былі анексаваныя непасрэдна напалеонаўскай Францыяй, каб лепш кантраляваць [[кантынентальная блакада|кантынентальную блакаду]] [[Англія|Англіі]]. {{Гісторыя Германіі}} Рэйнскі саюз быў у значнай меры ваенным альянсам, а яго члены былі абавязаны даваць Францыі шматлікія ваенныя кантынгенты. У адказ шматлікія з іх былі падняты ў статуце ([[Бадэн]], [[Гесэн-Дармштат]], герцагствы [[Клевэ]] і [[Берг (графства)|Берг]] сталі вялікімі герцагствамі, а [[Вюртэмберг]] і [[Баварыя]] — каралеўствамі), а таксама дасягнулі парой буйнага пашырэння сваіх валадарстваў. Прыязным сабе Рэйнскім саюзам Напалеон стварыў значную буферную прастору на паўночным усходзе Францыі. Ад рашэнняў Напалеона Рэйнскі саюз залежаў не толькі ў ваеннай сферы, але, у рамках кантынентальнай блакады Англіі, і ў гандлёвай палітыцы. Паводле дамовы Рэйнскі саюз мусіў мець агульныя канстытуцыйныя органы, што аднак неўзабаве было адкінута з прычыны імкнення буйнейшых членаў саюза да самастойнасці. Бундэстаг, арганізаваны галоўным князем Карлам Тэадорам фон Дальбергом, так і не сабраўся, паколькі ў ім адмаўляліся ўдзельнічаць першым чынам Вюртэмберг і Баварыя. У [[1813]] годзе, пасля паразы Напалеона ў [[Бітва народаў|Бітве народаў]] пад [[Лейпцыг]]ам, Рэйнскі саюз распаўся. На сённяшні момант адзіным яго членам, які захаваў незалежнасць, з'яўляецца княства [[Ліхтэнштэйн]]. Аўстрыя і Прусія ў складзе [[Шостая кааліцыя|Шостай кааліцыі]] прынялі ўдзел у перамозе над Напалеонам, якая давала Германіі новы шанец да аб'яднання. == Члены саюза == У наступных табліцах пералічаныя члены Рэйнскага саюза з датамі ўступа і выстаўлянымі ваеннымі кантынгентамі (у дужках): <ref>{{Cite web |url=http://195.154.144.20/en/Template/chronologie.asp?idpage=464577&onglet=1 |title=Creation of the Confederation of the Rhine, 12 July, 1806 |access-date=26 студзеня, 2013 |archive-date=29 мая, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529142612/http://195.154.144.20/en/Template/chronologie.asp?idpage=464577&onglet=1 |url-status=dead }}</ref> === Каралеўствы і вялікія герцагствы === {| class="wikitable unsortable" style="width:70%" ! width="3%" | Сцяг ! width="25%" | Манархія ! width="20%" | Год далучэння ! width="*" class="unsortable" | Нататка |- | align="center" | {{flagicon image|Coat of arms of Baden.svg|border=}} | align="left" | [[Вялікае герцагства Бадэн]] | align="center" | 12 ліпеня 1806 | Сузаснавальнік; раней [[маркграф]]ства (8000) |- | align="center" | {{flagicon image|Flag of Bavaria (striped).svg}} | align="left" | [[Каралеўства Баварыя]] | align="center" | 12 ліпеня 1806 | Сузаснавальнік; раней [[герцаг]]ства (30,000) |- | align="center" | {{flagicon image|Flag of the Grand Duchy of Berg (1806-1808).svg}} | align="left" | [[Вялікае герцагства Берг]] | align="center" | 12 ліпеня 1806 | Сузаснавальнік; былое [[Герцагства Берг]], да якога было далучана [[Герцагства Клеўскае]] (5000) |- | align="center" | {{flagicon image|Flagge Großherzogtum Hessen ohne Wappen.svg|border=}} | align="left" | [[Вялікае герцагства Гесэн]] | align="center" | 12 ліпеня 1806 | Сузаснавальнік; былое [[Граф|ландграфства]] (4000) |- | align="center" | {{flagicon image|Banner of the Electorate of Mainz.svg}} | align="left" | Землі [[эрцканцлер]]а ([[Рэгенсбург, архібіскупства|архібіскупства Рэгенсбург]], [[княства Ашафенбург]]) | align="center" | 12 ліпеня 1806 | Сузаснавальнік; з 1810 — [[Выява:Wappen Großherzogtum Frankfurt.svg|15px]] [[Вялікае герцагства Франкфурт]] |- | align="center" | {{flagicon image|State flag of Saxony before 1815.svg}} | align="left" | [[Каралеўства Саксонія]] | align="center" | 11 снежня 1806 | Былое [[герцаг]]ства (20,000) |- | align="center" | {{flagicon image|Flag of the Kingdom of Westphalia.svg}} | align="left" | [[Каралеўства Вестфалія]] | align="center" | 15 лістапада 1807 | Створана Напалеонам (25,000) |- | align="center" | {{flagicon image|Flag of Württemberg before 1809.svg|border=}} | align="left" | [[Каралеўства Вюртэмберг]] | align="center" | 12 ліпеня 1806 | Сузаснавальнік; былое [[герцаг]]ства (12,000) |- | align="center" | {{flagicon image|Flag of the Grandduchy of Wurzburg.svg}} | align="left" | [[Вялікае герцагства Вюрцбург]] | align="center" | 23 верасня 1806 | Створана Напалеонам (2000) |} === Княствы і герцагствы === {| class="wikitable unsortable" style="width:70%" ! width="3%" | Сцяг ! width="25%" | Манархія ! width="20%" | Год далучэння ! width="*" class="unsortable" | Нататка |- | align="center" | {{flagicon image|Flag of Anhalt Duchies.png}} | align="left" | Герцагства [[Анхальт-Бернбург]] | align="center" | 11 красавіка 1807 | (700) |- | align="center" | {{flagicon image|Flagge Herzogtum Anhalt.svg}} | align="left" | Герцагства [[Анхальт-Дэсау]] | align="center" | 11 красавіка 1807 | (700) |- | align="center" | {{flagicon image|Flag of Anhalt Duchies.png}} | align="left" | Герцагства [[Анхальт-Кетэн]] | align="center" | 11 красавіка 1807 | (700) |- | align="center" | {{flagicon image|Flag of Arenberg (1803 - 1810).svg}} | align="left" | Герцагства [[Арэнберг-Мепен]] | align="center" | 12 ліпеня 1806 | Сузаснавальнік; медыятызаванае 13 снежня 1810 (4000) |- | align="center" | {{flagicon image|Flag of Hohenzollern-Hechingen and Sigmaringen.png}} | align="left" | Княства [[Гогенцоллерн-Хехінген]] | align="center" | 12 ліпеня 1806 | Сузаснавальнік (4000) |- | align="center" | {{flagicon image|Flag of Hohenzollern-Hechingen and Sigmaringen.png}} | align="left" | Княства [[Гогенцоллерн-Зігмарынген]] | align="center" | 12 ліпеня 1806 | Сузаснавальнік (4000) |- | align="center" | {{flagicon image|Flag of Isenburg County.svg}} | align="left" | Княства [[Ізенбургі|Ізенбург-Бірштайн]] | align="center" | 12 ліпеня 1806 | Сузаснавальнік (4000) |- | align="center" | {{flagicon image|Flag of the Principality of Leyen (1806-1813).svg}} | align="left" | [[Княства Лейен]] | align="center" | 12 ліпеня 1806 | Сузаснавальнік; былое [[граф]]ства (4000) |- | align="center" | {{flagicon image|Flag of Liechtenstein (1719-1852).svg}} | align="left" | Княства [[Ліхтэнштэйн]] | align="center" | 12 ліпеня 1806 | Сузаснавальнік (4000) |- | align="center" | {{flagicon image|Wappen Deutsches Reich - Fürstentum Lippe.png|border=}} | align="left" | Княства [[Ліпэ-Дэтмольд]] | align="center" | 11 красавіка 1807 | (650) |- | align="center" | {{flagicon image|Wappen Mecklenburg-Schwerin.png|border=}} | align="left" | Герцагства [[Мекленбург-Шверын]] | align="center" | 22 сакавіка 1808 | (1900) |- | align="center" | {{flagicon image|Grosses wappen MSTRELITZ.jpg|border=}} | align="left" | Герцагства [[Мекленбург-Стрэліц]] | align="center" | 18 лютага 1808 | (400) |- | align="center" | {{flagicon image|Flagge Herzogtum Nassau (1806-1866).svg}} | align="left" | [[Насау, герцагства|Герцагства Насау]] (Узінген і Вайльбург) | align="center" | 12 ліпеня 1806 | Аб'яднанне княстваў [[Выява:Flag of Nassau-Usingen.svg|20px]] [[Насау-Узінген]] і [[Выява:Flag of the House of Nassau-Weilburg.png|border|20px]] [[Насау-Вайльбург]], якія з'яўляліся сузаснавальнікамі Рэйнскага саюза (4000 кожнае) |- | align="center" | {{flagicon image|Civil flag of Oldenburg.svg}} | align="left" | [[Альдэнбург, княства|Герцагства Альдэнбург]] | align="center" | 14 кастрычніка 1808 | 13 снежня 1810 анексавана Францыяй (800) |- | align="center" | {{flagicon image|Flagge Fürstentum Reuß jüngere Linie.svg}} | align="left" | Княства [[Рэйс-Эберсдорф]] | align="center" | 11 красавіка 1807 | (400) |- | align="center" | {{flagicon image|Flagge Fürstentum Reuß ältere Linie.svg}} | align="left" | Княства [[Рэйс-Грэйц]] | align="center" | 11 красавіка 1807 | (400) |- | align="center" | {{flagicon image|Flag of Reuss-Lobenstein.svg}} | align="left" | Княства [[Рэйс-Лобенштайн]] | align="center" | 11 красавіка 1807 | (400) |- | align="center" | {{flagicon image|Flagge Fürstentum Reuß jüngere Linie.svg}} | align="left" | Княства [[Рэйс-Шлейц]] | align="center" | 11 красавіка 1807 | (400) |- | align="center" | {{flagicon image|Flag of Salm principalities (1798-1811).svg}} | align="left" | [[Княства Зальм]] | align="center" | 25 ліпеня 1806 | Сузаснавальнік; 13 снежня 1810 года анексавана Францыяй (4000) |- | align="center" | {{flagicon image|Armoiries Saxe.svg|border=}} | align="left" | Герцагства [[Саксен-Кобург-Заальфельд]] | align="center" | 15 снежня 1806 | (частка ад 2000 для саксонскіх герцагстваў) |- | align="center" | {{flagicon image|Armoiries Saxe.svg|border=}} | align="left" | Герцагства [[Саксен-Гота-Альтэнбург]] | align="center" | 15 снежня 1806 | (частка ад 2000 для саксонскіх герцагстваў) |- | align="center" | {{flagicon image|Armoiries Saxe.svg |border=}} | align="left" | Герцагства [[Саксен-Гільдбурггаўзен]] | align="center" | 15 снежня 1806 | (частка ад 2000 для саксонскіх герцагстваў) |- | align="center" | {{flagicon image|Wappen Deutsches Reich - Herzogtum Sachsen-Meiningen-Hildburghausen (Grosses).png|border=}} | align="left" | Герцагства [[Саксен-Мейнінген]] | align="center" | 15 снежня 1806 | (частка ад 2000 для саксонскіх герцагстваў) |- | align="center" | {{flagicon image|Wappen Deutsches Reich - Grossherzogtum Sachsen-Weimar-Eisenach.png|border=}} | align="left" | Герцагства [[Саксен-Веймар]] | align="center" | 15 снежня 1806 | (частка ад 2000 для саксонскіх герцагстваў) |- | align="center" | {{flagicon image|Flagge Fürstentum Schaumburg-Lippe.svg}} | align="left" | Княства [[Шаўмбург-Ліпэ]] | align="center" | 11 красавіка 1807 | (650) |- | align="center" | {{flagicon image|Wappen Deutsches Reich - Fürstentum Schwarzburg-Rudolstadt.jpg|border=}} | align="left" | Княства [[Шварцбург-Рудальштат]] | align="center" | 11 красавіка 1807 | (650) |- | align="center" | {{flagicon image|Wappen Deutsches Reich - Fürstentum Schwarzburg-Sondershausen.jpg|border=}} | align="left" | Княства [[Шварцбург-Зондэрсхаўзен]] | align="center" | 11 красавіка 1807 | (650) |- | align="center" | {{flagicon image|Flag of Waldeck before 1830.svg}} | align="left" | Княства [[Вальдэк]] | align="center" | 11 красавіка 1807 | (400) |} == Карты == <gallery> Выява:Rheinbund 1806, political map.png|Рэйнскі саюз у 1806 годзе Выява:Rheinbund 1808, political map.png|Рэйнскі саюз у 1808 годзе Выява:Rheinbund_1812,_political_map.png|Рэйнскі саюз у 1812 годзе </gallery> {{Няма крыніц|дата=14 мая 2011}} {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя Германіі (1806—1918)]] [[Катэгорыя:Свяшчэнная Рымская імперыя]] [[Катэгорыя:Дзяржавы часоў Рэвалюцыйных і Напалеонаўскіх войн]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1806 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1813 годзе]] [[Катэгорыя:1806 год у Германіі]] gbrjhdzwnadim8zyak4lcg7ddf5ftw9 0 153886 5165692 5026182 2026-07-14T03:52:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165692 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Арыгінал імя = {{lang-ru|Григорий Иванович Таранухо}} }} '''Рыгор Іванавіч Тарану́ха'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-ru|Григорий Иванович Таранухо}}; {{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[селекцыя раслін|селекцыі]] і [[генетыка раслін|генетыкі]] сельскагаспадарчых раслін. Член-карэспандэнт [[Акадэмія аграрных навук Беларусі|Акадэміі аграрных навук Беларусі]] (1996—2002), [[член-карэспандэнт НАН Беларусі]] (2003). [[Доктар сельскагаспадарчых навук]] (1978), [[прафесар]] (1980). Акадэмік [[Міжнародная акадэмія аграрнай адукацыі|Міжнароднай акадэміі аграрнай адукацыі]] (2001). [[Заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1990). Вынаходнік СССР (1990). [[Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь]] (1995). == Біяграфія == У 1953 годзе скончыў Навазыбкаўскі сельскагаспадарчы тэхнікум і з 1956 года працаваў галоўным аграномам у насенгасе «Іскра» Клімаўскага раёна Бранскай вобласці. Скончыў [[БСГА|Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію]] ў 1962 годзе і працаваў у ёй з 1966 года. У 1966—1976 гадах займаў пасаду загадчыка кафедры генетыкі, ў 1976—2009 — загадчык кафедры селекцыі і насенняводства, пасля — да 2020 — прафесар гэтай кафедры.<ref>{{Cite web |url=https://baa.by/news/?ELEMENT_ID=9545&sphrase_id=71707 |title=Памяти ученого |access-date=20 жніўня 2025 |archive-date=13 верасня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913204812/https://baa.by/news/?ELEMENT_ID=9545&sphrase_id=71707 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://baa.by/facultet/agronom/kafedra/genetiki/?sphrase_id=71707 |title=Кафедра селекции и биотехнологии растений |access-date=20 жніўня 2025 |archive-date=13 верасня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913162259/https://baa.by/facultet/agronom/kafedra/genetiki/?sphrase_id=71707 |url-status=dead }}</ref> Адначасова з 1974 года быў загадчыкам апорнага пункта Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута зернебабовых і крупяных культур па генетыцы і селекцыі лубіну. Памёр 13 жніўня 2025 года. == Навуковая дзейнасць == Аўтар звыш 450 навуковых і вучэбна-метадычных прац па генетыцы і селекцыі [[лубін]]у, [[насенняводства]] і тэхналогіі вырошчвання сельскагаспадарчых культур. Мае 9 аўтарскіх пасведчанняў на сарты і вынаходствы. Аўтар сартоў жоўтага кармавога лубіну: «Акадэмічны 1», «Акадэмічны 2», «Горацкі», «БСГА-382», «Матыў-369», «Пружанскі» і інш. Падрыхтаваў 1 доктара навук і 19 кандыдатаў навук. == Намінацыі і ўзнагароды == Рашэннем Міжнароднага біяграфічнага цэнтра ў [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскім універсітэце]] Вялікабрытаніі намініраваны на званне «Міжнародны вучоны 2003 года». Узнагароджаны [[Ордэн «Знак Пашаны»|ордэнам «Знак Пашаны»]] (1974), [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|ордэнам Дружбы народаў]] (1986), [[Ганаровая грамата Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь|Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь]] (1995), [[НАН Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]. Рашэннем [[Міжнародны біяграфічны цэнтр|Міжнароднага біяграфічнага цэнтра]] (горад [[Кембрыдж]]) атрымаў званне «Міжнародны вучоны 2003 года». == Асноўныя публікацыі == * Краткий сборник терминов по генетике, цитологии и дарвинизму: учеб. пособие (в соавторстве). — Горки, 1970. * Селекция и семеноводство люпина. — Мн., 1980. * Частная селекция и сортоведение зерновых культур. — Горки, 1987. * Частная селекция и сортоведение зернобобовых культур в Белоруссии. — Горки, 1989. * Селекция и семеноводство сельскохозяйственных культур. — Мн., 2001, 2009. * Люпин: биология, селекция и технология возделывания. — Горки, 2001. * Семеноводство: Учебн. (в соавторстве). — Мн., 2004. * Семеноводство полевых культур: монография. — Брест, 2004. * Генетика: курс лекций (в соавторстве). — Горки, 2018. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Тарану́ха Рыгор Іванавіч||435}} * {{Крыніцы/ЭПБ|5|Тарану́ха Рыгор Іванавіч||82}} * ''Исайчиков Ф. С.'' Учёные Брянской области. Их вклад в науку / Ф. С. Исайчиков. — Брянск : Десна, 2002. — 92 с. : портр. — 200 экз. — ISBN 5-88757-042-3.{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://nasb.gov.by/bel/members/chleny-korrespondenty/taranukho.php Члены-карэспандэнты; ТАРАНУХА Рыгор Іванавіч] // [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] * [https://baa.by/upload/doktora/taranuho.pdf Таранухо Григорий Иванович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240601101247/https://baa.by/upload/doktora/taranuho.pdf |date=1 чэрвеня 2024 }}{{ref-ru}} // Сайт [[БДСГА]] * [https://csl.bas-net.by/personalii/71888/taranuho-grigoriy-ivanovich/ Рыгор Іванавіч Тарануха] ў базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-SEK-248990&strq=l_siz=20 Таранухо, Григорий Иванович (доктор сельскохозяйственных наук; род. 1933)] {{Ref-ru}} // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] * [https://mogilev.1prof.by/news/semya-uchenyx-v-gostyax-u-taranuxo/ ''Елена Агейчик'' Семья учёных. В гостях у Таранухо] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240601101240/https://mogilev.1prof.by/news/semya-uchenyx-v-gostyax-u-taranuxo/ |date=1 чэрвеня 2024 }}{{ref-ru}} // Магілёўскае абласное аб’яднанне прафсаюзаў * [https://patentdb.ru/author/1635154 Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента]{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тарануха Рыгор Іванавіч}} [[Катэгорыя:Вынаходнікі СССР]] [[Катэгорыя:Селекцыянеры СССР]] [[Катэгорыя:Генетыкі СССР]] [[Катэгорыя:Генетыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Аўтары падручнікаў]] 4iaxbmoohnxt52o2tph5u6thxetwnk6 0 154521 5165417 4421041 2026-07-13T14:09:31Z DzBar 156353 шаблон 5165417 wikitext text/x-wiki {{Картка:Герб}} '''Герб Астравоў Цёркс і Кайкас''' афіцыйна быў прыняты ў [[1965]] годзе. Герб складаецца са [[Геральдычны шчыт|шчыта]], на якім намаляваны: [[ракавіна]], [[амар]] і [[кактус]] на [[Жоўты колер|жоўтым фоне]]. Падтрымліваюць шчыт — [[фламінга]]. Грэбень шчыта — [[пелікан]] паміж дзвюма раслінамі [[сізаль|сізаля]], якія ўяўляюць сувязь вострава з вытворчасцю ліннай прадукцыі. Герб ёсць на [[сцяг Цёркс і Кайкаса|сцягу Астравоў Цёркс і Кайкас]] і на скажоным сцягу Губернатара астравоў. {{Паўночная Амерыка паводле тэм|Герб|Гербы}} [[Катэгорыя:Гербы дзяржаў|Цёркс і Кайкас]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Цёркса і Кайкаса]] fubjivxdmaxqchx6tu7f1a32y992glj 0 155429 5165528 4580826 2026-07-13T18:38:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165528 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кальдэра}} {{ДД}} '''Рафаэль Антоніа Кальдэра Радрыгес''' ({{lang-es|Rafael Antonio Caldera Rodríguez}}; {{ДН|24|1|1916}} — {{ДС|24|12|2009}}) — прэзідэнт [[Венесуэла|Венесуэлы]] з 1969 года па 1974 год і з 1994 года па 1999 год. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.gobiernoenlinea.gob.ve/venezuela/perfil_presidente35.html Афіцыйная біяграфія]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110716090544/http://www.gobiernoenlinea.gob.ve/venezuela/perfil_presidente35.html |date=16 ліпеня 2011 }} {{ref-es}} * [http://www.fundacionjoseguillermocarrillo.com/sitio/discaldera.php Гаворкі і біяграфія] {{ref-es}} * [http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/america_del_sur/venezuela/rafael_caldera_rodriguez Біяграфія CIDOB Foundation] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130217141948/http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/america_del_sur/venezuela/rafael_caldera_rodriguez |date=17 лютага 2013 }} {{ref-es}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кальдэра}} [[Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Венесуэлы]] [[Катэгорыя:Прэзідэнты Венесуэлы]] [[Катэгорыя:Юрысты]] [[Катэгорыя:Юрысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Юрысты Венесуэлы]] 9nhad4eoqpesux4bej53jgo8l07t3gk 5165775 5165528 2026-07-14T06:46:43Z StarDeg 16311 5165775 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кальдэра}} {{ДД}} '''Рафаэль Антоніа Кальдэра Радрыгес''' ({{lang-es|Rafael Antonio Caldera Rodríguez}}; {{ДН|24|1|1916}} — {{ДС|24|12|2009}}) — прэзідэнт [[Венесуэла|Венесуэлы]] з 1969 года па 1974 год і з 1994 года па 1999 год. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.gobiernoenlinea.gob.ve/venezuela/perfil_presidente35.html Афіцыйная біяграфія]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110716090544/http://www.gobiernoenlinea.gob.ve/venezuela/perfil_presidente35.html |date=16 ліпеня 2011 }} {{ref-es}} * [http://www.fundacionjoseguillermocarrillo.com/sitio/discaldera.php Гаворкі і біяграфія] {{ref-es}} * [http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/america_del_sur/venezuela/rafael_caldera_rodriguez Біяграфія CIDOB Foundation] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130217141948/http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/america_del_sur/venezuela/rafael_caldera_rodriguez |date=17 лютага 2013 }} {{ref-es}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кальдэра}} [[Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Венесуэлы]] [[Катэгорыя:Прэзідэнты Венесуэлы]] [[Катэгорыя:Юрысты]] [[Катэгорыя:Юрысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Юрысты Венесуэлы]] 45xe9yixnfrfoui1hziv76h6j7s05ye 0 160974 5165675 5135020 2026-07-14T01:32:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165675 wikitext text/x-wiki {{Ваеннае падраздзяленне |назва = Руская вызваленчая армія |выява = [[Выява:Bundesarchiv Bild 183-N0301-503, General Wlassow mit Soldaten der ROA.jpg|275px]] |подпіс = Генерал А. А. Уласаў інспектуе салдатаў РВА |гады = [[29 красавіка]] [[1943]]<ref>[[Дэ-факта]] з [[23 лістапада]] [[1944]] года</ref> — [[12 мая]] [[1945]] |краіна = |падначаленне = {{Андрэеўскі сцяг}} [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|КВНР]]<br />[[Галоўнакамандуючы]] — А. А. Уласаў (з [[28 студзеня]] [[1945]])<ref name="Александров186">{{кніга |аўтар = Александров К. М. |загаловак = Русские солдаты Вермахта. Герои или предатели |год = 2005 |старонкі = 186 }} </ref> |у складзе = {{Андрэеўскі сцяг}} [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|КВНР]] |тып = [[Узброеныя сілы]] |уключае_ў_сябе = [[Пяхота]], [[кавалерыя]], [[ВПС КВНР|ваенна-паветраныя сілы]], [[Усходнія легіёны|дапаможныя часці]] |роля = Вядзенне [[баявыя дзеянні|баявых дзеянняў]] супраць [[РСЧА|савецкіх войскаў]] |памер = 50.000 (сакавік 1945)<ref>[http://www.pseudology.org/POA/POA_sostav.htm РУСКАЯ ВЫЗВАЛЕНЧАЯ АРМІЯ<!-- Загаловак дададзены ботам -->]{{Недаступная спасылка}}</ref><br />120.000 — 130.000 (красавік 1945) |камандная_структура = |размяшчэнне = [[Еўропа]], [[СССР]] |мянушка = Уласаўцы |заступнік = |дэвіз = |колеры = |марш = Мы ідзём шырокімі палямі |талісман = |рыштунак = Нямецкая і трафейная савецкая зброя |бітвы = [[Другая сусветная вайна]] |знакі_адрознення = [[File:Chevron ROA.png|Шаўрон РВА|70px]] |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = [[Андрэй Уласаў]], [[Сяргей Кузьміч Бунячанка|Сяргей Бунячанка]], [[Рыгор Аляксандравіч Звераў|Рыгор Звераў]], [[Віктар Іванавіч Мальцаў|Віктар Мальцаў]] }} '''Руская вызваленчая армія''', '''РВА''' — назва, якая гістарычна замацавалася за [[Узброеныя сілы|ўзброенымі сіламі]] [[Камітэт вызвалення народаў Расіі|Камітэта Вызвалення Народаў Расіі]] (КВНР), што ваявалі на боку [[Трэці рэйх|Трэцяга рэйха]] супраць [[СССР]], а таксама сукупнасць большасці рускіх антысавецкіх часцей і падраздзяленняў з рускіх [[Калабарацыянізм|калабарацыяністаў]] у складзе [[Вермахт]]а ў 1943—1944 гг., які пераважна выкарыстоўваліся на ўзроўні асобных батальёнаў і ротаў<ref name="akm">{{кніга|аўтар= к. и. н. [[Кірыл Міхайлавіч Аляксандраў|Александров, К. М.]]|загаловак= Вооруженные формирования Комитета освобождения народов России в 1944—1945 гг|адказны= |спасылка= http://www.dissercat.com/content/vooruzhennye-formirovaniya-komiteta-osvobozhdeniya-narodov-rossii-v-1944-1945-gg|месца= Санкт-Петербург |выдавецтва= |год= 2002|том= |старонак= 349|старонкі= |isbn=}}</ref>, і сфарміраваных рознымі нямецкімі ваеннымі структурамі (штабам [[Войскі СС|Войскаў СС]] і г.д.) падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Знакі адрознення Рускай вызваленчай арміі (нарукаўны знак) у розныя перыяды часу насілі каля 800.000 чалавек, але толькі трэцяя частка гэтай лічбы, як прызнавалася кіраўніцтвам РВА, рэальна належалі да іх руху.<ref>[http://www.posev.ru/files/articles/46.htm ЗАГАДОЧНАЯ АРМИЯ ГЕНЕРАЛА ВЛАСОВА<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120314072122/http://www.posev.ru/files/articles/46.htm |date=14 сакавіка 2012 }}</ref><ref>[http://9-may.info/statya5.htm Великая Отечественная война — Статья 5. Наши соотечественники на службе у фашистской Германии<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120629093452/http://9-may.info/statya5.htm |date=29 чэрвеня 2012 }}</ref> Да 1944 года РВА не існавала ў якасці якога-небудзь пэўнага вайсковага фарміравання, а галоўным чынам выкарыстоўвалася [[Вермахт|нямецкімі ўладамі]] для прапаганды і прыцягнення добраахвотнікаў на службу. [[1-я пяхотная дывізія РВА|1-я дывізія РВА]] была сфарміравана [[23 лістапада]] [[1944]] года, крыху пазней былі створаны іншыя злучэнні, а напачатку 1945 года ў склад РВА былі ўключаны іншыя калабарацыянісцкія фарміраванні. Армія фарміравалася гэтак жа як і, напрыклад, [[Sonderverband Bergmann|Паўночнакаўказскі Sonderverband Bergmann]], [[Грузінскі легіён|Грузінскі легіён вермахта]], — галоўным чынам, з [[СССР|савецкіх]] ваеннапалонных ці з ліку эмігрантаў. Неафіцыйна Рускую вызваленчую армію і яе членаў звалі «уласаўцамі», па прозвішчы іх кіраўніка, генерал-лейтэнанта [[Андрэй Андрэевіч Уласаў|Андрэя Уласава]]. == Гл. таксама == * [[Ордэны Трэцяга рэйха для ўсходніх народаў]] * [[Рускі калабарацыянізм]] * [[Белы рух]] * [[Камбатанты]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Russian Liberation Army}} * {{cite web|url=http://www.roa.ru/|title=Руская вызваленчая армія|publisher=Сайт, прысвечаны Рускай вызваленчай арміі|accessdate=2017-08-26|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/65C7ziPZm?url=http://www.roa.ru/|archivedate=4 лютага 2012|url-status=live}} * [http://www.opoccuu.com/roa.htm Знакі адрознення РВА і іншых фармаванняў рускіх калабарацыяністаў]{{ref-ru}} * [http://ricolor.org/history/roa/ Падборка матэрыялаў па гісторыі РВА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110825183614/http://ricolor.org/history/roa/ |date=25 жніўня 2011 }}{{ref-ru}} * [http://www.mochola.org/russiaabroad/vlas_smolensk.htm Рускі Вызваленчы Рух — Смаленская дэкларацыя]{{ref-ru}} * [http://www.mochola.org/russiaabroad/vlas_manifesto.htm Маніфест Камітэта Вызвалення Народаў Расіі (Прага, 14 лістапада 1944 года)]{{ref-ru}} * [http://country-osi.narod.ru/roa.html Гісторыя РВА]{{ref-ru}} * [http://nn.by/?c=ar&i=195628 Казакі на беларускай зямлі: што расказваюць архівы СБУ] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Руская вызваленчая армія| ]] sch167iof59domknqix7hs97vabuepd 0 163785 5165588 5026275 2026-07-13T20:20:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165588 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Роберт Іванавіч Брычонак |арыгінал імя = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |партрэт = R I Brichenok.jpg |подпіс = |мянушка = |псеўданім = |прыналежнасць = |гады службы = 1915—1953 |званне = |род войскаў = {{Сцяг|Расійская Імперыя}} [[кавалерыя]]<br/>{{Сцяг|СССР}} [[артылерыя]] |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Першая сусветная вайна]]<br/> [[Грамадзянская вайна ў Расіі]]:<br/> * Абарона Петраграда * [[Польска-савецкая вайна]] * Разгром банд [[Махно]] [[Савецка-фінская вайна]]<br/> [[Вялікая Айчынная вайна]]<br/> * [[Курская бітва]] * [[Бітва за Ленінград]] * [[Прыбалтыйская аперацыя, 1944|Прыбалтыйская аперацыя]] |узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!}}- {{!}} {{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!!}} [[File:SU Order of Bogdan Khmelnitsky 1st class ribbon.svg|40px|]] {{!!}} [[File:Order kutuzov1 rib.png|40px|]] {{!!}} [[File:SU Medal XX Years of the Workers' and Peasants' Red Army ribbon.svg|40px|]] {{!}}- {{!}} [[File:SU Medal For the Defence of Leningrad ribbon.svg|40px|link=Медаль «За абарону Ленінграда»]] {{!}}} ;Замежныя ўзнагароды {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Медаль Перамогі і Свабоды}} {{!!}} {{Дукельскі памятны медаль}} {{!}}} |Commons = Robert Ivanovich Brichenok |сувязі = |у адстаўцы = [[мастак]] |роспіс = [[File:Brichenok autograph.png|120px]] }} '''Роберт Іванавіч Брычонак''' ({{ДН|17|1|1893}}, г. [[Санкт-Пецярбург|Пецярбург]] — {{ДС|5|2|1972}}) — генерал-лейтэнант артылерыі (1945){{sfn|БС|1982|}}<ref name="rtk">[http://www.rtc.ru/encyk/biogr-book/02B/0366.shtml Роберт Иванович Бриченок — ЦНИИ РТК] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071113035146/http://www.rtc.ru/encyk/biogr-book/02B/0366.shtml |date=13 лістапада 2007 }} {{ref-ru}}</ref><ref name="auk">[http://www.baldwin.co.uk/media/cms/auction-archive/auction-ny32-33/BALDWINS%20NewYorkSale%2033%20-%2006.pdf Архіў аўкцыёнаў Baldwin’s] {{ref-en}}</ref>. == Біяграфія == Беларус. У Чырвонай гвардыі з 1917 г., у [[РСЧА|Чырвонай Арміі]] з 1918 г. Удзельнік [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай]], [[Савецка-фінляндская вайна 1939-1940|савецка-фінляндскай 1939—1940 гг.]] войнаў. У перыяд [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з 1941 г. на Паўднёвым, Волхаўскім, Ленінградскім, 4-м Украінскім франтах: начальнік артылерыі дывізіі, камандуючы артылерыяй арміі<ref name="rtk"/>. Удзельнік абароны [[Ленінград]]а, вызвалення [[Польшча|Польшчы]]. У 1946—1953 гг. начальнік артылерыйскага вучылішча<ref>[http://www.ruscadet.ru/history/milschool/1.htm Экскурс в историю создания подготовительных военных училищ в России, СССР и Российской Федерации] {{ref-ru}}</ref><ref>[http://snob.ru/selected/entry/56441 Урхо Постонен: Детдом на реке Белой] {{ref-ru}}</ref>. == Галерэя == <gallery widths=200> Файл:Bulykin F F and Brichenok R I.jpg|З контр-адміралам {{нп3|Філіп Фёдаравіч Булыкін|Ф. Ф. Булыкіным|ru|Булыкин, Филипп Фёдорович}} (справа). Файл:R I Brichenok paint.jpg|З унукам Ф. Ф. Булыкіна ў [[Паўлаўскі парк|Паўлаўскім парку]] за працай. Файл:Магіла Роберта Брычонка.jpg|Магіла </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар = |частка = Бриченок Роберт Иванович|загаловак = Биографический справочник|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки|год = 1982|том = 5|старонкі = 81|старонак = 737|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = БС}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Брычонак Роберт Іванавіч}} [[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Артылерысты Другой сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Кавалерысты Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Курскай бітвы]] [[Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны]] n4msry5w2fwq710r5ahdnclftqqbwim 0 166123 5165669 4581333 2026-07-14T00:34:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165669 wikitext text/x-wiki [[Выява:Voynich Manuscript (170).jpg|thumb|300px|Старонкі з рукапісу]] '''Рукапіс Войніча''' — таямнічая кніга, напісаная каля 600 гадоў таму невядомым аўтарам на невядомай [[мова|мове]] з выкарыстаннем невядомага [[алфавіт]]у. Паводле выніках радыевугляроднага аналізу манускрыпта было выяўлена, што папера рукапісу была створана паміж [[1404]] і [[1438]] гадамі. У рукапісе прысутнічаюць толькі некалькі рэалістычных малюнкаў, на адным з якіх размяшчаецца выява горада з зубцамі сценаў тыпу «ластаўчын хвост». У пачатку [[15 стагоддзе|XV стагоддзя]] такія зубцы сустракаліся толькі ў Паўночнай Італіі, але пазней яны сталі больш распаўсюджанымі<ref>[https://web.archive.org/web/20120512125002/http://www.tvkultura.ru/issue.html?id=107168 По материалам телепередачи «Код Войнича. Самый загадочный манускрипт в мире»]. Телеканал Культура {{ref-ru}}</ref>. [[Выява:Voynich manuscript excerpt.svg|thumb|злева|Манускрыпт Войніча напісаны з дапамогай невядомай сістэмы пісьма]] Рукапіс Войніча спрабавалі расшыфраваць мноства разоў, але да гэтага часу без усякага поспеху. [[Марчэла Мантэмура]], фізік-тэарэтык з [[Манчэстэрскі ўніверсітэт|універсітэта Манчэстэра]], у 2013 г. выявіў у рукапісу Войніча лінгвістычную структуру, якая, паводле словаў вучонага, не сумяшчальная з гіпотэзай містыфікацыі і кажа пра тое, што ў тэксце маецца зашыфраванае пасланне<ref>[http://it.tut.by/354537 Рукопись XV века оказалась закодированным сообщением на неизвестном языке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130629015129/http://it.tut.by/354537 |date=29 чэрвеня 2013 }}. tut.by {{ref-ru}}</ref>. Сваё даследаванне Марчэла апублікаваў у часопісе PLoS ONE<ref>[http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0066344 Keywords and Co-Occurrence Patterns in the Voynich Manuscript: An Information-Theoretic Analysis]. {{ref-en}}</ref>, яго кароткае апісанне таксама можна прачытаць на сайце BBC News<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-22975809 Mysterious Voynich manuscript has 'genuine message']. BBC {{ref-en}}</ref>. Адзіная важная выснова, якую зрабілі спецыялісты, — тэкст напісаны на штучнай мове, якая мае выразную [[логіка|лагічную]] структуру<ref>[http://kp.ru/daily/24425/594791/ «Манускрипт Войнича»: Удастся ли расшифровать самую таинственную книгу в мире?]. «Комсомольская правда». {{ref-ru}}</ref>. У 2014 годзе амерыканскі батанік Артур Такер (Arthur O. Tucker) з Універсітэта Дэлавэр і IT-спецыяліст Рексфорд Толберт (Rexford H. Talbert) заявiлi: «манускрыпт змяшчае апісанне флоры і фаўны Новага Свету і часткова напісаны на адной з ацтэкскіх моў», — іх даследаванне апублікавана ў часопісе HerbalGram<ref>[http://lenta.ru/news/2014/01/23/voinichplants/ Ботаники определили растения из «самого загадочного манускрипта»] — lenta.ru {{V|25|01|2014}}</ref>. Кніга названая імем бібліяфіла з [[Каўнас|Коўна]], [[Вільфрыд Войніч|Вільфрыда Войніча]] (мужа вядомай пісьменніцы [[Этэль Ліліян Войніч]], аўтара раман «[[Авадзень, раман|Авадзень]]»), які набыў яе ў 1912 годзе. Цяпер яна захоўваецца ў [[Бібліятэка рэдкіх кніг Бейнеке|бібліятэцы рэдкіх кніг Бейнеке]] [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскага ўніверсітэта]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Voynich Manuscript}} * [http://voynichmanuscript.narod.ru/ Рукапіс Войніча] (PDF) * [http://www.archive.org/details/TheVoynichManuscript The Voynich Manuscript]. Internet Archive {{Пісьменнасці}} {{Акультызм}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Старажытныя кнігі]] [[Катэгорыя:Нерасшыфраваныя пісьменнасці]] [[Катэгорыя:Шыфры]] [[Катэгорыя:Кнігі ў Бібліятэцы рэдкіх кніг Байнеке|Байнеке]] [[Катэгорыя:Рукапіс Войніча]] [[Катэгорыя:Ананімныя творы]] ihvm9sqlf657jcq6sqwt5pcn2p76dwd 0 168833 5165380 3027040 2026-07-13T12:31:28Z IshaBarnes 124956 удакладненне 5165380 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Відэагульня]] n5phs7v77xvk74y7sfmjg266ks6nwb3 0 169867 5165519 4211091 2026-07-13T18:15:16Z M.L.Bot 261 5165519 wikitext text/x-wiki '''Беларускае студэнцкае зямляцтва''' ў Ленінградзе дзейнічала з перапынкамі ў 1925—1937 гадах. Аб'ядноўвала зямляцтвы беларускіх студэнтаў асобных навучальных устаноў [[Ленінград]]а. Утворана рэарганізацыяй [[Асацыяцыя беларускіх студэнтаў ВНУ|Асацыяцыі беларускіх студэнтаў ВНУ у Петраградзе]]. Асноўныя задачы: нацыянальна-культурная праца, навуковая дзейнасць, матэрыяльная ўзаемадапамога. Выканаўчы орган — выбарнае праўленне. Супрацоўнічала з Ленінградскім гарадскім саветам пралетарскага студэнцтва і [[Цэнтральнае бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі|Цэнтральным бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі]]. З 1927 года на арганізацыю культурна-асветных мерапрыемстваў (адбываліся ў Беларускім доме асветы) атрымлівала грашовыя датацыі ад [[Наркамат асветы БССР|Наркамата асветы БССР]] (да 1500 рублёў на навучальны год). Сябры зямляцтва ўдзельнічалі ў падрыхтоўцы літаратурна-музычных вечарын беларускіх пісьменнікаў [[Я. Купала|Я. Купалы]], [[Я. Колас]]а, [[Зміцер Жылуновіч|Ц. Гартнага]], пачынаючых літаратараў [[П. Кабзарэўскі|П. Кабзарэўск]]ага, [[Зяма Раманавіч Півавараў|З. Піваварава]], [[Б. Пятроўскі|Б. Пятроўск]]ага, [[Р. Сапун]]а ([[Р. Папараць]]), [[Янка Шарахоўскі|Я. Шарахоўскага]]. З зямляцтвам супрацоўнічалі беларускія вучоныя [[Аляксандр Казіміравіч Сержпутоўскі|А. Сержпутоўскі]], [[Канстанцін Пушкарэвіч|К. Пушкарэвіч]], дзеячы беларускага нацыянальна-культурнага руху [[Я. Канчар]], [[Л. Сеўрук]] і іншыя. Сярод сяброў беларускія пісьменнікі [[Рыгор Самуілавіч Жалязняк|Р. Жалязняк]], [[Р. Сапун]], [[Алесь Пруднікаў|А.]] і [[Павел Іванавіч Пруднікаў|П. Пруднікавы]] і іншыя. Са студзеня 1929 года пры зямляцтве дзейнічала навуковае таварыства па вывучэнні Беларусі ў складзе каля 30 сяброў (старшыня праўлення [[Антон Данатавіч Дрозд|Антон Дрозд]], навуковы сакратар [[Андрэй Валерыянавіч Пратасевіч|Андрэй Пратасевіч]]). Таварыстава ладзіла лекцыі, публікавала працы па беларускай культуры і гаспадарцы. Сябры таварыства (сярод іх [[М. Грынблат|Мацвей Грынблат]] і іншыя) удзельнічалі ў экспедыцыях па Беларусі, арганізаваных супрацоўнікамі [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]]. == Літаратура == * Васілеўскі, Ю. Р. Беларускае студэнцкае зямляцтва / Ю. Р. Васілеўскі // {{Крыніцы/ЭГБ|1}} — С. 358. [[Катэгорыя:Арганізацыі Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Беларускія зямляцтвы]] [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі]] [[Катэгорыя:1925 год у Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1937 годзе]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1925 годзе]] cc7zr2g8m82d8nwp2fy4d2iexn6lddt 5165522 5165519 2026-07-13T18:24:43Z M.L.Bot 261 /* Літаратура */ 5165522 wikitext text/x-wiki '''Беларускае студэнцкае зямляцтва''' ў Ленінградзе дзейнічала з перапынкамі ў 1925—1937 гадах. Аб'ядноўвала зямляцтвы беларускіх студэнтаў асобных навучальных устаноў [[Ленінград]]а. Утворана рэарганізацыяй [[Асацыяцыя беларускіх студэнтаў ВНУ|Асацыяцыі беларускіх студэнтаў ВНУ у Петраградзе]]. Асноўныя задачы: нацыянальна-культурная праца, навуковая дзейнасць, матэрыяльная ўзаемадапамога. Выканаўчы орган — выбарнае праўленне. Супрацоўнічала з Ленінградскім гарадскім саветам пралетарскага студэнцтва і [[Цэнтральнае бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі|Цэнтральным бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі]]. З 1927 года на арганізацыю культурна-асветных мерапрыемстваў (адбываліся ў Беларускім доме асветы) атрымлівала грашовыя датацыі ад [[Наркамат асветы БССР|Наркамата асветы БССР]] (да 1500 рублёў на навучальны год). Сябры зямляцтва ўдзельнічалі ў падрыхтоўцы літаратурна-музычных вечарын беларускіх пісьменнікаў [[Я. Купала|Я. Купалы]], [[Я. Колас]]а, [[Зміцер Жылуновіч|Ц. Гартнага]], пачынаючых літаратараў [[П. Кабзарэўскі|П. Кабзарэўск]]ага, [[Зяма Раманавіч Півавараў|З. Піваварава]], [[Б. Пятроўскі|Б. Пятроўск]]ага, [[Р. Сапун]]а ([[Р. Папараць]]), [[Янка Шарахоўскі|Я. Шарахоўскага]]. З зямляцтвам супрацоўнічалі беларускія вучоныя [[Аляксандр Казіміравіч Сержпутоўскі|А. Сержпутоўскі]], [[Канстанцін Пушкарэвіч|К. Пушкарэвіч]], дзеячы беларускага нацыянальна-культурнага руху [[Я. Канчар]], [[Л. Сеўрук]] і іншыя. Сярод сяброў беларускія пісьменнікі [[Рыгор Самуілавіч Жалязняк|Р. Жалязняк]], [[Р. Сапун]], [[Алесь Пруднікаў|А.]] і [[Павел Іванавіч Пруднікаў|П. Пруднікавы]] і іншыя. Са студзеня 1929 года пры зямляцтве дзейнічала навуковае таварыства па вывучэнні Беларусі ў складзе каля 30 сяброў (старшыня праўлення [[Антон Данатавіч Дрозд|Антон Дрозд]], навуковы сакратар [[Андрэй Валерыянавіч Пратасевіч|Андрэй Пратасевіч]]). Таварыстава ладзіла лекцыі, публікавала працы па беларускай культуры і гаспадарцы. Сябры таварыства (сярод іх [[М. Грынблат|Мацвей Грынблат]] і іншыя) удзельнічалі ў экспедыцыях па Беларусі, арганізаваных супрацоўнікамі [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]]. == Літаратура == * ''Васілеўскі, Ю. Р.'' Беларускае студэнцкае зямляцтва / Ю. Р. Васілеўскі // {{Крыніцы/ЭГБ|1}} — С. 358. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Беларускія зямляцтвы]] [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі]] [[Катэгорыя:1925 год у Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1937 годзе]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1925 годзе]] 5oe54ue4i1uu6wyb8ku9hwe9anxxndd 5165523 5165522 2026-07-13T18:25:45Z M.L.Bot 261 5165523 wikitext text/x-wiki '''Беларускае студэнцкае зямляцтва''' ў Ленінградзе дзейнічала з перапынкамі ў 1925—1937 гадах. Аб’ядноўвала зямляцтвы беларускіх студэнтаў асобных навучальных устаноў [[Ленінград]]а. Утворана рэарганізацыяй [[Асацыяцыя беларускіх студэнтаў ВНУ|Асацыяцыі беларускіх студэнтаў ВНУ у Петраградзе]]. Асноўныя задачы: нацыянальна-культурная праца, навуковая дзейнасць, матэрыяльная ўзаемадапамога. Выканаўчы орган — выбарнае праўленне. Супрацоўнічала з Ленінградскім гарадскім саветам пралетарскага студэнцтва і [[Цэнтральнае бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі|Цэнтральным бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі]]. З 1927 года на арганізацыю культурна-асветных мерапрыемстваў (адбываліся ў Беларускім доме асветы) атрымлівала грашовыя датацыі ад [[Наркамат асветы БССР|Наркамата асветы БССР]] (да 1500 рублёў на навучальны год). Сябры зямляцтва ўдзельнічалі ў падрыхтоўцы літаратурна-музычных вечарын беларускіх пісьменнікаў [[Я. Купала|Я. Купалы]], [[Я. Колас]]а, [[Зміцер Жылуновіч|Ц. Гартнага]], пачынаючых літаратараў [[П. Кабзарэўскі|П. Кабзарэўскага]], [[Зяма Раманавіч Півавараў|З. Піваварава]], [[Б. Пятроўскі|Б. Пятроўскага]], [[Р. Сапун]]а ([[Р. Папараць]]), [[Янка Шарахоўскі|Я. Шарахоўскага]]. З зямляцтвам супрацоўнічалі беларускія вучоныя [[Аляксандр Казіміравіч Сержпутоўскі|А. Сержпутоўскі]], [[Канстанцін Пушкарэвіч|К. Пушкарэвіч]], дзеячы беларускага нацыянальна-культурнага руху [[Я. Канчар]], [[Л. Сеўрук]] і іншыя. Сярод сяброў беларускія пісьменнікі [[Рыгор Самуілавіч Жалязняк|Р. Жалязняк]], [[Р. Сапун]], [[Алесь Пруднікаў|А.]] і [[Павел Іванавіч Пруднікаў|П. Пруднікавы]] і іншыя. Са студзеня 1929 года пры зямляцтве дзейнічала навуковае таварыства па вывучэнні Беларусі ў складзе каля 30 сяброў (старшыня праўлення [[Антон Данатавіч Дрозд|Антон Дрозд]], навуковы сакратар [[Андрэй Валерыянавіч Пратасевіч|Андрэй Пратасевіч]]). Таварыстава ладзіла лекцыі, публікавала працы па беларускай культуры і гаспадарцы. Сябры таварыства (сярод іх [[М. Грынблат|Мацвей Грынблат]] і іншыя) удзельнічалі ў экспедыцыях па Беларусі, арганізаваных супрацоўнікамі [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]].{{sfn|Баринов|2021|p=}} == Літаратура == * ''Васілеўскі, Ю. Р.'' Беларускае студэнцкае зямляцтва / Ю. Р. Васілеўскі // {{Крыніцы/ЭГБ|1}} — С. 358. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Беларускія зямляцтвы]] [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі]] [[Катэгорыя:1925 год у Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1937 годзе]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1925 годзе]] g1odwad8s4kqj6l11y6u1pmhmiekjv5 5165524 5165523 2026-07-13T18:27:18Z M.L.Bot 261 5165524 wikitext text/x-wiki '''Беларускае студэнцкае зямляцтва''' ў Ленінградзе дзейнічала з перапынкамі ў 1925—1937 гадах. Аб’ядноўвала зямляцтвы беларускіх студэнтаў асобных навучальных устаноў [[Ленінград]]а. Утворана рэарганізацыяй [[Асацыяцыя беларускіх студэнтаў ВНУ|Асацыяцыі беларускіх студэнтаў ВНУ у Петраградзе]]. Асноўныя задачы: нацыянальна-культурная праца, навуковая дзейнасць, матэрыяльная ўзаемадапамога. Выканаўчы орган — выбарнае праўленне. Супрацоўнічала з Ленінградскім гарадскім саветам пралетарскага студэнцтва і [[Цэнтральнае бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі|Цэнтральным бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі]]. З 1927 года на арганізацыю культурна-асветных мерапрыемстваў (адбываліся ў Беларускім доме асветы) атрымлівала грашовыя датацыі ад [[Наркамат асветы БССР|Наркамата асветы БССР]] (да 1500 рублёў на навучальны год). Сябры зямляцтва ўдзельнічалі ў падрыхтоўцы літаратурна-музычных вечарын беларускіх пісьменнікаў [[Я. Купала|Я. Купалы]], [[Я. Колас]]а, [[Зміцер Жылуновіч|Ц. Гартнага]], пачынаючых літаратараў [[П. Кабзарэўскі|П. Кабзарэўскага]], [[Зяма Раманавіч Півавараў|З. Піваварава]], [[Б. Пятроўскі|Б. Пятроўскага]], [[Р. Сапун]]а ([[Р. Папараць]]), [[Янка Шарахоўскі|Я. Шарахоўскага]]. З зямляцтвам супрацоўнічалі беларускія вучоныя [[Аляксандр Казіміравіч Сержпутоўскі|А. Сержпутоўскі]], [[Канстанцін Пушкарэвіч|К. Пушкарэвіч]], дзеячы беларускага нацыянальна-культурнага руху [[Я. Канчар]], [[Л. Сеўрук]] і іншыя. Сярод сяброў беларускія пісьменнікі [[Рыгор Самуілавіч Жалязняк|Р. Жалязняк]], [[Р. Сапун]], [[Алесь Пруднікаў|А.]] і [[Павел Іванавіч Пруднікаў|П. Пруднікавы]] і іншыя. Са студзеня 1929 года пры зямляцтве дзейнічала навуковае таварыства па вывучэнні Беларусі ў складзе каля 30 сяброў (старшыня праўлення [[Антон Данатавіч Дрозд|Антон Дрозд]], навуковы сакратар [[Андрэй Валерыянавіч Пратасевіч|Андрэй Пратасевіч]]). Таварыстава ладзіла лекцыі, публікавала працы па беларускай культуры і гаспадарцы. Сябры таварыства (сярод іх [[М. Грынблат|Мацвей Грынблат]] і іншыя) удзельнічалі ў экспедыцыях па Беларусі, арганізаваных супрацоўнікамі [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]].{{sfn|Баринов|2021|p=}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Васілеўскі, Ю. Р.'' Беларускае студэнцкае зямляцтва / Ю. Р. Васілеўскі // {{Крыніцы/ЭГБ|1}} — С. 358. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Беларускія зямляцтвы]] [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі]] [[Катэгорыя:1925 год у Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1937 годзе]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1925 годзе]] 5bjm3vlzbmr9bi748xfx1mwbb2qrjpv 5165694 5165524 2026-07-14T04:18:57Z M.L.Bot 261 5165694 wikitext text/x-wiki '''Беларускае студэнцкае зямляцтва''' ў Ленінградзе дзейнічала з перапынкамі ў 1925—1937 гадах. Аб’ядноўвала зямляцтвы беларускіх студэнтаў асобных навучальных устаноў [[Ленінград]]а. Утворана рэарганізацыяй [[Асацыяцыя беларускіх студэнтаў ВНУ|Асацыяцыі беларускіх студэнтаў ВНУ у Петраградзе]]. Асноўныя задачы: нацыянальна-культурная праца, навуковая дзейнасць, матэрыяльная ўзаемадапамога. Выканаўчы орган — выбарнае праўленне. Супрацоўнічала з Ленінградскім гарадскім саветам пралетарскага студэнцтва і [[Цэнтральнае бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі|Цэнтральным бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі]]. З 1927 года на арганізацыю культурна-асветных мерапрыемстваў (адбываліся ў Беларускім доме асветы) атрымлівала грашовыя датацыі ад [[Наркамат асветы БССР|Наркамата асветы БССР]] (да 1500 рублёў на навучальны год). Сябры зямляцтва ўдзельнічалі ў падрыхтоўцы літаратурна-музычных вечарын беларускіх пісьменнікаў [[Я. Купала|Я. Купалы]], [[Я. Колас]]а, [[Зміцер Жылуновіч|Ц. Гартнага]], пачынаючых літаратараў [[П. Кабзарэўскі|П. Кабзарэўскага]], [[Зяма Раманавіч Півавараў|З. Піваварава]], [[Б. Пятроўскі|Б. Пятроўскага]], [[Р. Сапун]]а ([[Р. Папараць]]), [[Янка Шарахоўскі|Я. Шарахоўскага]]. З зямляцтвам супрацоўнічалі беларускія вучоныя [[Аляксандр Казіміравіч Сержпутоўскі|А. Сержпутоўскі]], [[Канстанцін Пушкарэвіч|К. Пушкарэвіч]], дзеячы беларускага нацыянальна-культурнага руху [[Я. Канчар]], [[Л. Сеўрук]] і іншыя. Сярод сяброў беларускія пісьменнікі [[Рыгор Самуілавіч Жалязняк|Р. Жалязняк]], [[Р. Сапун]], [[Алесь Пруднікаў|А.]] і [[Павел Іванавіч Пруднікаў|П. Пруднікавы]] і іншыя. Са студзеня 1929 года пры зямляцтве дзейнічала навуковае таварыства па вывучэнні Беларусі ў складзе каля 30 сяброў (старшыня праўлення [[Антон Данатавіч Дрозд|Антон Дрозд]], навуковы сакратар [[Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч|Андрэй Пратасевіч]]). Таварыстава ладзіла лекцыі, публікавала працы па беларускай культуры і гаспадарцы. Сябры таварыства (сярод іх [[М. Грынблат|Мацвей Грынблат]] і іншыя) удзельнічалі ў экспедыцыях па Беларусі, арганізаваных супрацоўнікамі [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]].{{sfn|Баринов|2021|p=}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Васілеўскі, Ю. Р.'' Беларускае студэнцкае зямляцтва / Ю. Р. Васілеўскі // {{Крыніцы/ЭГБ|1}} — С. 358. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Беларускія зямляцтвы]] [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі]] [[Катэгорыя:1925 год у Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1937 годзе]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1925 годзе]] r7w1e2vjj9u22tobttk5pmb3952pdj9 5165725 5165694 2026-07-14T05:51:32Z M.L.Bot 261 5165725 wikitext text/x-wiki '''Беларускае студэнцкае зямляцтва''' ў Ленінградзе дзейнічала з перапынкамі ў 1925—1937 гадах. Аб’ядноўвала зямляцтвы беларускіх студэнтаў асобных навучальных устаноў [[Ленінград]]а. Утворана рэарганізацыяй [[Асацыяцыя беларускіх студэнтаў ВНУ|Асацыяцыі беларускіх студэнтаў ВНУ у Петраградзе]]. Асноўныя задачы: нацыянальна-культурная праца, навуковая дзейнасць, матэрыяльная ўзаемадапамога. Выканаўчы орган — выбарнае праўленне. Супрацоўнічала з Ленінградскім гарадскім саветам пралетарскага студэнцтва і [[Цэнтральнае бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі|Цэнтральным бюро пралетарскага студэнцтва Беларусі]]. З 1927 года на арганізацыю культурна-асветных мерапрыемстваў (адбываліся ў Беларускім доме асветы) атрымлівала грашовыя датацыі ад [[Наркамат асветы БССР|Наркамата асветы БССР]] (да 1500 рублёў на навучальны год). Сябры зямляцтва ўдзельнічалі ў падрыхтоўцы літаратурна-музычных вечарын беларускіх пісьменнікаў [[Я. Купала|Я. Купалы]], [[Я. Колас]]а, [[Зміцер Жылуновіч|Ц. Гартнага]], пачынаючых літаратараў [[П. Кабзарэўскі|П. Кабзарэўскага]], [[Зяма Раманавіч Півавараў|З. Піваварава]], [[Б. Пятроўскі|Б. Пятроўскага]], [[Р. Сапун]]а ([[Р. Папараць]]), [[Янка Шарахоўскі|Я. Шарахоўскага]]. З зямляцтвам супрацоўнічалі беларускія вучоныя [[Аляксандр Казіміравіч Сержпутоўскі|А. Сержпутоўскі]], [[Канстанцін Пушкарэвіч|К. Пушкарэвіч]], дзеячы беларускага нацыянальна-культурнага руху [[Я. Канчар]], [[Л. Сеўрук]] і іншыя. Сярод сяброў беларускія пісьменнікі [[Рыгор Самуілавіч Жалязняк|Р. Жалязняк]], [[Р. Сапун]], [[Алесь Пруднікаў|А.]] і [[Павел Іванавіч Пруднікаў|П. Пруднікавы]] і іншыя. Са студзеня 1929 года пры зямляцтве дзейнічала Навуковае таварыства па вывучэнні Беларусі ў складзе каля 30 сяброў (старшыня праўлення [[Антон Данатавіч Дрозд|Антон Дрозд]], навуковы сакратар [[Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч|Андрэй Пратасевіч]]). Таварыстава ладзіла лекцыі, публікавала працы па беларускай культуры і гаспадарцы. Сябры таварыства (сярод іх [[М. Грынблат|Мацвей Грынблат]] і іншыя) удзельнічалі ў экспедыцыях па Беларусі, арганізаваных супрацоўнікамі [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]]. Дзейнасць Таварыства цалкам перапынілася да сярэдзіны 1930-х гадоў, напярэдадні масавых рэпрэсій супраць «нацыяналаў».{{sfn|Баринов|2021|p=}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Васілеўскі, Ю. Р.'' Беларускае студэнцкае зямляцтва / Ю. Р. Васілеўскі // {{Крыніцы/ЭГБ|1}} — С. 358. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Беларускія зямляцтвы]] [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі]] [[Катэгорыя:1925 год у Санкт-Пецярбургу]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1937 годзе]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1925 годзе]] lrqx8gjeow2oosgyiw7qxw2n8ba7z9m 0 172462 5165509 5138969 2026-07-13T17:05:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165509 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт | канфлікт = Расійска-японская вайна | частка = | выява = RUSSOJAPANESEWARIMAGE.jpg | загаловак = Верх: Крэйсер «Палада» пад абстрэлам у гавані Порт-Артура. Злева па гадзіннікавай стрэлцы: японская пяхота на мосце праз раку Ялу, расійская кавалерыя пад Мукдэнам, «Вараг» і «Карэец» у Чэмульпа, рускія салдаты стаяць над траншэяй з забітымі японскімі салдатамі падчас аблогі Порт-Артура. | дата = 27 студзеня (9 лютага) 1904&nbsp;— 23 жніўня (5 верасня) 1905 | месца = [[Маньчжурыя]], [[Жоўтае мора]], [[Японскае мора]], [[Сахалін]] | прычына = сутыкненне зон уплыву [[Расійская імперыя|Расійскай]] і [[Японская імперыя|Японскай]] імперый у [[Карэя|Карэі]] і [[Маньчжурыя|Маньчжурыі]] | вынік = Перамога Японіі, [[Портсмуцкі мірны дагавор]] | змены = анексія Японіяй паўвострава [[Люйшунь]] і [[Паўднёвы Сахалін|Паўднёвага Сахаліна]] | праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Японская імперыя}} | праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} {{Сцяг|Чарнагорыя|1905}} [[Княства Чарнагорыя]]{{efn|Чарнагорыя абвясціла вайну Японіі, выказаўшы тым самым сваю падзяку за дасягненне Расіяй яе дыпламатычнымі высілкамі незалежнасці краіны па выніках [[Руска-турэцкая вайна (1877—1878)|расійска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў]]. Тым не менш, у сілу аддаленасці Чарнагорыя не змагла аказаць істотнай дапамогі Расіі, і яе высілкі былі абмежаваны тымі чарнагорцамі, якія служылі ва ўзброеных сілах Расіі. Пры заключэнні міру пра Чарнагорыю забыліся, і фармальна яна да 2006 года знаходзілася ў стане вайны з Японіяй.}} | камандзір1 = [[Выява:Flag of the Japanese Emperor.svg|22px]] [[Імператар Мэйдзі]] {{Сцяг Імператарскай арміі Японіі}} [[Аяма Іваа]]<br /> {{Сцяг Імператарскай арміі Японіі}} [[Ногі Марэсукэ]]<br /> {{Сцяг Імператарскай арміі Японіі}} [[Курокі Тамэмота]]<br /> [[Выява:Standard of Admiral of Imperial Japanese Navy.svg|22px]] [[Таго Хэйхаціра]] | камандзір2 = [[Выява:Imperial Standard of the Emperor of Russia (1858–1917).svg|22px]] [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]]<br /> {{Сцяг|Расійская імперыя}} [[Аляксей Мікалаевіч Курапаткін]]<br /> {{Сцяг|Расійская імперыя}} [[Анатоль Міхайлавіч Стэсель]]<br /> {{Сцяг|Расійская імперыя}} [[Раман Ісідоравіч Кандраценка]]<br /> {{Сцяг|Расія|ВМС}} [[генерал-адмірал]] вялікі князь [[Аляксей Аляксандравіч]] | сілы1 = 300&nbsp;000 салдат | сілы2 = 500&nbsp;000 салдат | страты1 = забіта: 47 387;<br /> паранена, кантужана: 173 425;<br /> памерла ад ран: 11 425;<br /> памерла ад хвароб: 27 192;<br /> агульныя беззваротныя страты: 86 004<ref name="poteri">Усе лічбы, акрамя параненых і кантужаных, прыведзены па табліцы 37 у кнізе: Россия и СССР в войнах XX века: Потери Вооружённых Сил. — М.: Олма-Пресс, 2001. — С. 58. Колькасць параненых і кантужаных прыведзена паводле табліцы 17 у тым самым выданні (с. 43).</ref> | страты2 = забіта: 32 904;<br /> паранена, кантужана: 146 032;<br /> памерла ад ран: 6614;<br /> памерла ад хвароб: 11 170;<br /> патрапіла ў палон: 74 369;<br /> агульныя беззваротныя страты: 52 501 }} {{Руска-японская вайна}} '''Расі́йска-япо́нская вайна́'''<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.google.by/books/edition/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C_%D0%A0%D0%B0%D1%81%D1%96%D1%8F_%D0%AF%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D1%96%D1%8F/LhQhAQAAMAAJ?hl=be&gbpv=1&bsq=%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%96%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D1%8F%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0&dq=%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%96%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D1%8F%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0&printsec=frontcover|аўтар=Герман Брэгер, Данута Чарнышэвіч|загаловак=Беларусь, Расія, Японія|год=1997|выдавецтва=Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны|старонак=150|isbn=978-985-6419-02-0}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://www.google.by/books/edition/%D0%93%D1%96%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_MARC+2/6wIjAQAAIAAJ?hl=be&gbpv=1&bsq=%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%96%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D1%8F%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0&dq=%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%96%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D1%8F%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0&printsec=frontcover|загаловак=Гісторыя Беларусі: Беларусь у складзе Расійскай імперыі, канец ХVІІІ—пачатак ХХ ст|год=2000|выдавецтва=Экаперспектыва|старонак=528|isbn=978-985-469-104-6}}</ref> ({{lang-ru|Русско-японская война}}, {{lang-ja|日露戦争}}, {{СС|9|лютага|1904|27|студзеня}} — {{СС|5|верасня|1905|23|жніўня}}) — вайна паміж [[Расійская імперыя|Расійскай]] і [[Японская імперыя|Японскай]] імперыямі за кантроль над [[Маньчжурыя]]й і [[Карэя]]й. Стала — пасля перапынку ў некалькі дзясяткаў гадоў — першай вялікай вайной з ужываннем найноўшай зброі: дальнабойнай [[артылерыя|артылерыі]], [[браняносец|браняносцаў]], [[мінаносец|мінаносцаў]]. == Перадгісторыя == На першым месцы ва ўсёй расійскай палітыцы першай паловы валадарання імператара [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]] стаялі пытанні [[Далёкі Усход|Далёкага Усходу]] — «вялікая азіяцкая праграма»: падчас сваёй сустрэчы ў [[Рэвель|Рэвелі]] з імператарам [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельмам II]] рускі імператар прама сказаў, што разглядае ўмацаванне і ўзмацненне ўплыву [[Расійская імперыя|Расіі]] ў [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]] ''як задачу менавіта свайго кіравання''. Асноўнай перашкодай да расійскай перавагі на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]] была [[Японская імперыя|Японія]]<ref name="Bohanov">''Боханов А. Н.'' Николай II / А. Н. Боханов. — {{М.}}: Вече, 2008. — 528 с.: ил. — (Императорская Россия в лицах). ISBN 978-5-9533-2541-7.</ref>{{rp|148}}<ref name="Oldenburg">''Ольденбург С. С.'' Царствование императора Николая II / Предисловие Ю. К. Мейера. — {{СПб.}}: Петрополь, 1991. — 672 с. ISBN 5-88560-088-0. Репринтное воспроизведение издания: Вашингтон, 1981.</ref>{{rp|213, 218}}, непазбежнае сутыкненне з якой Мікалай II прадбачыў і рыхтаваўся да яго як у дыпламатычным, так і ў ваенным плане. Зроблена было нямала: пагадненне з [[Аўстрыя]]й і паляпшэнне адносін з [[Германія]]й забяспечвала рускі тыл; будаўніцтва [[Транссібірская магістраль|Сібірскай дарогі]] і ўзмацненне флоту забяспечвалі матэрыяльную магчымасць барацьбы. Аднак у рускіх урадавых колах была моцнай і надзея на тое, што страх перад сілай Расіі ўтрымае Японію ад прамога нападу<ref name="Oldenburg"/>{{rp|213, 218}}. Пасля [[Рэстаўрацыя Мэйдзі|Рэстаўрацыі Мэйдзі]] ў [[1868]] годзе, правёўшы маштабную мадэрнізацыю эканомікі краіны, Японія да сярэдзіны [[1890-я|1890-х гадоў]] перайшла да палітыкі знешняй экспансіі, у першую чаргу ў геаграфічна блізкай [[Карэя|Карэі]]. Натыкнуўшыся на супраціўленне [[Кітай|Кітая]], Японія падчас [[Першая япона-кітайская вайна|япона-кітайскай вайны (1894—1895)]] нанесла Кітаю разгромнае паражэнне. [[Сіманасекскі дагавор]], падпісаны па выніках вайны, зафіксаваў адмову Кітая ад усіх правоў на Карэю і перадачу Японіі шэрагу тэрыторый, уключаючы [[Ляадунскі паўвостраў]] у [[Маньчжурыя|Маньчжурыі]]. Гэтыя дасягненні Японіі рэзка павялічвалі яе моц і ўплыў, што не адпавядала інтарэсам еўрапейскіх дзяржаў<ref name="Bohanov"/>{{rp|147}}, таму [[Германія]], [[Расійская імперыя|Расія]] і [[Францыя]] дамагліся змянення гэтых умоў: прадпрынятая з удзелам Расіі [[траістая інтэрвенцыя]] прывяла да адмовы Японіі ад Ляадунскага паўвострава, а затым і да [[Расійска-кітайская канвенцыя (1898)|перадачы яго]] ў [[1898]] годзе Расіі ў арэнднае карыстанне. Усведамленне таго, што Расія фактычна адабрала ў Японіі захоплены падчас вайны Ляадунскі паўвостраў, прывяло да новай хвалі мілітарызацыі Японіі, гэтым разам накіраванай супраць Расіі. І гэта нягледзячы на тое, што Японія атрымала ад Расіі за [[Квантунскі паўвостраў]] велізарную кампенсацыю — каля 400 млн рублёў срэбрам<ref name ="zarkov">{{кніга |аўтар = Царьков А. |частка = |загаловак = Русско-японская война 1904—1905. Боевые действия на море |спасылка = http://wunderwaffe.narod.ru/WeaponBook/rjw_sea/ |месца = М. |выдавецтва = Экспринт |год = 2005 |старонкі = |старонак = 56 |isbn = 5-94038-097-2 }}</ref>. У [[1903]] годзе спрэчка з-за рускіх лясных [[Канцэсія|канцэсій]] у [[Карэя|Карэі]] і расійскай акупацыі [[Маньчжурыя|Маньчжурыі]] прывяла да рэзкага абвастрэння расійска-японскіх адносін. Нягледзячы на слабасць расійскай ваеннай прысутнасці на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]], [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалай II]] не пайшоў на саступкі, з прычыны таго, што для Расіі сітуацыя, па яго меркаванні, была прынцыповая: вырашалася пытанне аб выхадзе да незамярзаючых мораў, аб перавазе на велізарнай тэрыторыі на адносна слаба заселеных абшарах Маньчжурыі. Японія імкнулася да поўнага свайго панавання ў Карэі і патрабавала, каб Расія ачысціла Маньчжурыю.<ref name="Bohanov"/>{{rp|148}}. Паводле меркавання даследчыка валадарання імператара Мікалая II прафесара {{nobr|[[Сяргей Сяргеевіч Ольдэнбург|С. С. Ольдэнбурга]]}}, пазбегнуць барацьбы з Японіяй Расія магла толькі цаной капітуляцыі і свайго самаўхілення з Далёкага Усходу, і ніякія частковыя саступкі<ref name="Bohanov"/>{{rp|148}}, якіх было зроблена нямала (у тым ліку затрымка адпраўлення падмацаванняў у Маньчжурыю), не змаглі не толькі прадухіліць, але нават адтэрмінаваць рашэнне Японіі пачаць вайну з Расіяй, у якой Японія і па сутнасці, і па форме стала нападаючым бокам<ref name="Oldenburg"/>{{rp|228}}. У канцы снежня [[1903]] года [[Генеральны штаб|Галоўны штаб]] у дакладной запісцы Мікалаю II абагульніў усю разведвальную інфармацыю: з яе вынікала, што Японія цалкам завяршыла падрыхтоўку да вайны і чакае толькі зручнага выпадку для атакі. Акрамя рэальных доказаў непазбежнасці вайны, расійская [[ваенная разведка]] змагла ўсталяваць і практычна дакладную дату яе пачатку. Аднак ніякіх экстраных мер з боку Мікалая II і яго атачэння так і не рушыла ўслед. Нерашучасць вышэйшых службовых асоб прывяла да таго, што ніводны з планаў падрыхтоўкі кампаніі супраць далёкаўсходняга суседа, складзеных [[Аляксей Мікалаевіч Курапаткін|А. М. Курапаткіным]], [[Яўген Іванавіч Аляксееў|Я. І. Аляксеевым]] і [[Галоўны марскі штаб|Галоўным марскім штабам]], не быў ажыццёўлены да канца<ref>{{кніга|аўтар = Н. А. Кудрявцев.|частка = |загаловак = Государево око: тайная дипломатия и разведка на службе России|спасылка = http://books.google.com/books?id=ekSgPYk3bcsC&pg=PA507#v=onepage&q&f=true|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = Олма-Пресс|год = 2002|старонкі = 507|старонак = 593|серыя = |isbn = 5-7654-1500-8|тыраж = }}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Сергеев Е. Ю.|загаловак=Военная разведка России в борьбе с Японией (1904—1905 гг.)|спасылка=http://regiment.ru/Lib/C/9.htm|аўтар выдання=|выданне=|тып=|месца=|выдавецтва=Отечественная история|год=2004|нумар=3|старонкі=78—92|isbn=|issn=|doi=|pmid=|мова=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131006213626/http://regiment.ru/Lib/C/9.htm|archivedate=6 кастрычніка 2013}}</ref>. == Ход падзей == Раптоўны, без афіцыйнага абвяшчэння вайны, напад [[Імператарскі флот Японіі|японскага флоту]] на [[Першая Ціхаакіянская эскадра|рускую эскадру]] на знешнім рэйдзе [[Порт-Артур]]а ў ноч на {{OldStyleDate|9|лютага|1904|27|студзеня}} года прывёў да вываду з ладу некалькіх наймацнейшых караблёў расійскай эскадры і забяспечыў бесперашкодную высадку японскіх войскаў у [[Карэя|Карэі]] ў лютым [[1904]] года. У маі 1904 года, выкарыстоўваючы бяздзейнасць расійскага камандавання, японцы правялі высадку сваіх войскаў на [[Ляадунскі паўвостраў|Квантунскі паўвостраў]] і перарэзалі чыгуначнае злучэнне Порт-Артура з Расіяй. [[Абарона Порт-Артура|Аблога Порт-Артура]] была распачата японскімі войскамі ўжо да пачатку жніўня [[1904]] года, а {{OldStyleDate|2|студзеня|1905|20|снежня|1904}} года гарнізон крэпасці быў прымушаны да здачы. Рэшткі расійскай эскадры ў Порт-Артуры былі патоплены аблогавай артылерыяй японцаў або падарваны ўласным экіпажам. У лютым [[1905]] года японцы прымусілі адступіць рускую армію ў генеральнай [[Мукдэнская бітва|бітве пры Мукдэне]], а {{OldStyleDate|27|мая|1905|14}} — {{OldStyleDate|28|мая|1905|15}} года ў [[Цусімская бітва|Цусімскай бітве]] нанеслі паражэнне [[Другая Ціхаакіянская эскадра|расійскай эскадры]], перакінутай на [[Далёкі Усход]] з [[Балтыйскае мора|Балтыкі]]. Прычыны няўдач рускіх армій і флоту і іх пэўных паражэнняў былі абумоўлены шматлікімі фактарамі, але галоўнымі сярод іх з’явіліся незавершанасць ваенна-стратэгічнай падрыхтоўкі, аддаленасць тэатра ваенных дзеянняў ад галоўных цэнтраў краіны і арміі, надзвычайная абмежаванасць сетак камунікацый і тэхналагічнае адставанне царскай Расіі ад свайго праціўніка<ref name="Bohanov"/>{{rp|148}}. У выніку паражэнняў у гэтай вайне са студзеня [[1905]] года ў Расіі ўзнікла і развівалася [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыйная сітуацыя]]. == Вынікі == Вайна завяршылася [[Портсмуцкі мірны дагавор|Портсмуцкім мірам]], які быў падпісаны {{OldStyleDate|5|верасня|1905|23|жніўня}} года і зафіксаваў саступку Расіяй Японіі паўднёвай часткі [[Сахалін]]а і сваіх арэндных правоў на [[Ляадунскі паўвостраў]] і [[Паўднёва-Маньчжурская чыгунка|Паўднёва-Маньчжурскую чыгунку]]. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ|Японско-русская война 1904—05 г.}} * [http://www.runivers.ru/lib/book4738/ История Русско-Японской войны: в 6 т. — СПб.: Т-во Р. Голике и А. Вильборг, 1907—1909.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131213205323/http://www.runivers.ru/lib/book4738 |date=13 снежня 2013 }} * [http://www.runivers.ru/lib/book3159/10071/ Русско-японская война 1904—1905 гг., СПб.: Типография А. С. Суворина, 1910] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161129070932/http://www.runivers.ru/lib/book3159/10071/ |date=29 лістапада 2016 }} * {{кніга |аўтар = Левицкий Н. А. |загаловак = Русско-японская война 1904—1905 гг |спасылка = http://militera.lib.ru/h/levicky_na/index.html |месца = М. |выдавецтва = Эксмо, Изографус |год = 2003 |старонкі = |старонак = 672 |isbn = 5-7921-0612-6 }} * {{кніга |аўтар = [[Свечын, Аляксандр Андрэевіч|Свечин А. А.]] |частка = Русско-японская война 1904—05 г |спасылка частка = http://militera.lib.ru/science/svechin2b/09.html |загаловак = Эволюция военного искусства |спасылка = http://militera.lib.ru/science/svechin2b/index.html |адказны = |месца = М.-Л. |выдавецтва = Военгиз |год = 1928 |том = II |старонак = |старонкі = |isbn = }} * {{кніга |аўтар = Золотарев В. А., Козлов И. А.|загаловак = Три столетия Российского флота, XIX&nbsp;— начало XX века, глава Русско-японская война 1904—05 г |спасылка = http://militera.lib.ru/h/zolotarev_kozlov2/index.html |месца = М. |выдавецтва = АСТ |год = 2004 |старонкі = |старонак = |isbn = 5-17-023120-2 }} * {{кніга |аўтар = Куропаткин А. Н. |загаловак = Русско-японская война, 1904—1905: Итоги войны |спасылка = http://militera.lib.ru/h/kuropatkin/index.html |выданне = 2-е изд |месца = СПб. |выдавецтва = Полигон |год = 2002 |старонкі = |старонак = 525 |isbn = 5-89173-155-X }} * {{кніга |аўтар = Шишов А. В. |загаловак = Россия и Япония. История военных конфликтов |спасылка = http://militera.lib.ru/h/shihsov_av/index.html |выданне = |месца = М. |выдавецтва = Вече |год = 2000 |старонкі = |старонак = 574 |isbn = 978-5-7838-0863-0 }} == Спасылкі == {{Commons|Category:Russo-Japanese War}} * [http://www.las-arms.ru/forum/index.php/topic,177.0.html Расійска-японская вайна — неапублікаваныя фатаграфіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190519111027/http://las-arms.ru/forum/index.php/topic,177.0.html |date=19 мая 2019 }} * {{cite web |url = http://www.russojapanesewar.com/index.html |title = Russo-Japanese War Research Society |accessdate = 2009-01-06 |lang = en |archiveurl = https://web.archive.org/web/20060821064709/http://www.russojapanesewar.com/index.html |archivedate = 21 жніўня 2006 |url-status = dead }} {{Дыпламатыя вялікіх дзяржаў 1871—1913}} {{Войны Расіі}} {{Рэвалюцыя 1905 года}} {{Першая сусветная вайна}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Войны ў Азіі]] [[Катэгорыя:Расійска-японская вайна| ]] [[Катэгорыя:Падзеі 10 лютага|1904]] [[Катэгорыя:Люты 1904 года|10]] [[Катэгорыя:Войны Чарнагорыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Далёкага Усходу]] [[Катэгорыя:Войны Японіі]] [[Катэгорыя:Войны Расіі]] [[Катэгорыя:Курыльскія астравы]] [[Катэгорыя:Маньчжурыя]] [[Катэгорыя:Гісторыя Сахалінскай вобласці]] lmnud0gbbvic6phtdmqt58ve16hkisx 0 175187 5165434 4854506 2026-07-13T14:42:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165434 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Расарыа |арыгінальная назва = Rosario |краіна = Аргенціна |герб =Escudo de armas de Rosario.svg |сцяг =Bandera de la Ciudad de Rosario.svg{{!}}border |шырыня герба = |шырыня сцяга = |lat_dir = S|lat_deg = 32|lat_min = 57|lat_sec = |lon_dir = W|lon_deg = 60|lon_min = 39|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |Яндэкскарта = http://maps.yandex.ru/?text=Аргенціна,%20Росарио&sll=-60.653646,-33.006148&sspn=11.249998,7.106734&l=map |памер карты краіны = 250 |памер карты рэгіёна = 250 |памер карты раёна = |від рэгіёна = Правінцыя |рэгіён =правінцыя Санта-Фэ, Аргенціна{{!}}Санта-Фэ |рэгіён у табліцы = |від раёна = |раён = Расарыа |раён у табліцы = |унутраны падзел = |від главы = мэр |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 179 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 31 |клімат = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 909&nbsp;397 |год перапісу = 2001 |шчыльнасць = 5080,43 |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |часавы пояс = -3 |DST = -2 |тэлефонны код = 0341 |паштовы індэкс = S2000 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Rosario (Argentina) |сайт = http://www.rosario.gov.ar/ |мова сайта = es }} '''Раса́рыа''' ({{lang-es|Rosario}}) — горад у [[Аргенціна|Аргенціне]], у правінцыі [[Санта-Фэ (правінцыя)|Санта-Фэ]]. З насельніцтвам у 909 397<ref>[http://www.mininterior.gov.ar/municipales/busqueda/amplia_info.asp?ID=SFE264 Сайт міністэрства ўнутраных спраў Аргенціны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927221906/http://www.mininterior.gov.ar/municipales/busqueda/amplia_info.asp?ID=SFE264 |date=27 верасня 2007 }}</ref> жыхароў ([[перапіс]] [[2001]] года) з’яўляецца трэцім па колькасці ў краіне, пасля [[Буэнас-Айрэс]]а і [[Кордава (Аргенціна)|Кордавы]]. Горад размешчаны на беразе ракі [[Парана (рака)|Парана]], у 300 км на паўночны захад ад Буэнас-Айрэса. Разам з прыгарадамі і найбліжэйшымі гарадамі ўтварае [[Гарадская агламерацыя|агламерацыю]] з насельніцтвам 1 121 441 чалавек. Для паўночнага ўсходу Аргенціны горад з’яўляецца важным чыгуначным вузлом і марскім [[порт]]ам, марскія судны дасягаюць Расарыа па рацэ Парана. == Гісторыя == Каланіяльнае паселішча на месцы, дзе цяпер размешчаны горад, вядома з XVII стагоддзя. Назва паселішча азначае [[разарый]] — традыцыйныя каталіцкія пацеркі, а таксама малітву, якую чытаюць па гэтых пацерках, і ў перакладзе з лацінскага азначае «вянок з руж». З 1751 года вядома імя першага бургамістра — Сант’яга дэ Мантэнегра ({{lang-es|Santiago de Montenegro}}). У 1812 годзе генералам [[Мануэль Бельграна|Мануэлем Бельграна]] ({{lang-es|Manuel Belgrano}}) у мястэчку быў упершыню падняты нацыянальны [[сцяг Аргенціны]], пра гэту падзею сёння нагадвае помнік у цэнтры горада. Да сярэдзіны XVIII ст. развіццё горада праходзіла вельмі павольна, і толькі з 1880 года, калі законы аб эміграцыі ў Аргенціну з Еўропы былі спрошчаны, у Расарыа пачаўся бурны прырост насельніцтва і развіццё прамысловасці. Да 1887 годзе ў горадзе пражывала 50&nbsp;914 чал., а ў 1926 г. — ужо 407&nbsp;000, з іх 47 % нарадзіліся за мяжой (італьянцы, немцы, харваты, палякі і іншыя). [[19 мая]] [[1969]] г. у горадзе ўспыхнула [[Расарыяса|паўстанне супраць дыктатарскага рэжыму]] ў краіне. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.rosario.gov.ar Афіцыйны сайт муніцыпалітэта Расарыа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20020525150037/http://www.rosario.gov.ar/ |date=25 мая 2002 }} [[Катэгорыя:Расарыа| ]] [[Катэгорыя:Гарады Аргенціны]] pvoi6sgaxliq8wj7vssptpy47defhlm 0 179438 5165668 4771627 2026-07-14T00:23:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165668 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Роза}} {{Таксон |image file = Rosa canina flower Luc Viatour.JPG |image title = |image descr = Кветкі шыпшыны сабачай |regnum = Расліны |parent = Caninae_subsect |rang = Від |latin = Rosa canina |author = [[L.]], 1753 |syn = {{bt|Rosa ciliatosepala|[[Blocki]]}} |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Rosa canina |commons = Category:Rosa canina |itis = 24819 |ncbi = 74635 |eol = |grin = 5309 |ipni = 731955-1 |tpl = tro-27800145 }} '''Ружа сабачая'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|112}}</ref><ref>БЭ ў 18 т. Т. 13. Мн., 2001. С. 433.</ref>, '''Шыпшына сабачая'''<ref name="Ур">Дикорастущие плоды и ягоды/Шапиро Д. К., Михайловская В. А., Манциводо Н. И.—2-е изд., перераб. и доп.—Мн.: Ураджай, 1981.—159 с., 16 л. ил.</ref> (''Rosa canina'') — [[Біялагічны від|від]] раслін, якія адносяцца да [[род]]у {{bt-bellat|Ружа|Rosa}} сямейства {{bt-bellat|Ружавыя|Rosaceae}}. == Назва == Назва «ружа сабачая» з’явілася ў кантэксце супастаўлення каштоўнасці дадзенага куста з садовымі ружамі. Паводле другой версіі — Ховард ([[1987]]), шыпшына выкарыстоўвалася ў [[18 стагоддзе|XVIII]] і [[19 стагоддзе|XIX]] стагоддзях для лячэння сабачых укусаў, адсюль і ўзнікла назва. Беларускія назвы: ружа сабачая, роза<ref name="Киселевский"/>, ружа, шупшына<ref name="Верас">{{Крыніцы/Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік}}</ref>, рожа, шупшыннік, шыпшына<ref>[[Канстанцін Аляксандравіч Чалоўскі|Чоловский К.]] Опыт описания Могилевской губернии. По программе и под редакцией А. С. Дембовецкого, кн. I. Могілев.</ref>, шыпшыннік<ref>{{нп3|Мікалай Іванавіч Аненкаў|Анненков Н.|ru|Анненков, Николай Иванович}} [[:s:ru:Ботанический словарь (Анненков)/Rosa canina/ДО|Ботанический словарь]], Спб, 1878</ref><ref>[[Міхаіл Мікалаевіч Ганчарык|Ганчарык М. М.]] Беларускія назвы раслін. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. II і IV. Горы-Горки, 1927</ref><ref>[[Мікалай Васілевіч Шатэрнік|Шатэрнік М. В.]] Краёвы слоўнік Чэрвеньшчыны. Мінск, 1929</ref>. == Апісанне == [[Файл:Illustration Rosa canina1.jpg|thumb|left|Шыпшына сабачая. {{Бат.іл.|3}}]] Шыпшына сабачая — лістападны [[куст]], які дасягае ў вышыню ад 1,5 да 2,5 м<ref name="Хржановский">{{кніга|аўтар=Хржановский В. Г.|загаловак=Розы. Филогения и систематика. Спонтанные виды европ. части СССР, Крыма и Кавказа. Опыт и перспективы использования|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/hrzhanovskij1958_rozy.djvu|месца=М.|выдавецтва=Советская наука|год=1958|старонкі=177—183|старонак=497}}</ref>. [[Парасткі]] тоўстыя, дугападобна выгнутыя<ref name="Ур"/>, радзей амаль прамыя<ref name="Хржановский" />. Кара зялёная, с сонечнага боку чырванее<ref name="Ур"/>. [[Шып, батаніка|Шыпы]] рэдкія, [[серп]]ападобныя, з вельмі кароткім аснаваннем, з бакоў сціснутыя, на галоўных сцеблах амаль прамыя, на кветканосных парастках шматлікія, заўсёды кручкападобна-выгнутыя<ref name="Ур"/><ref name="Хржановский" />. Сярэднія [[ліст]]ы кветаносных парасткаў 7-9 см даўжыні, голыя<ref name="Ур"/>, толькі па галоўнай жылцы усеяныя кароткімі валасінкамі, непарнаперыстыя, з сям’ю, радзей пяццю або дзевяццю проста-вострапільчатымі па краі (нярэдка зубцы сканчаюцца жалёзкай), яйкападобна-эліптычнымі, на верхавіне коратка завостранымі [[лісточак, частка ліста|лісточкамі]], 2-2,5 см даўжынёй і 1-1,5 см шырынёй. Ля аснавання ліста маецца вузкі, па краі залозіста-раснічасты [[прылістак]], з вострымі вушкамі<ref name="Хржановский" />. [[Кветкі]] — без паху, адзіночныя або сабраныя па тры-пяць у верхавінныя [[суквецце|шчыткападобныя суквецці]], ад белага да ярка-ружовага колеру<ref name="Ур"/>, дасягаюць у [[дыяметр]]ы 5-8 см [[Чашалісцік]]аў і знізу ўсеяныя кароткімі валасінкамі, зверху ў большасці выпадкаў голыя, да 20-25 мм даўжыні, шырокаланцэтныя, з багатымі пёрыстымі прыдаткамі, пасля [[цвіценне|цвіцення]] адгінаюцца назад<ref name="Ур"/> і задоўга да паспявання пладоў адвальваюцца. Пялёсткі карацей чашалісцікаў; дыск шырокі, да 4-5 мм у дыяметры, плоскі або конусападобны, з зевам 1-1,6 мм у дыяметры; слупкі доўгія, пакрытыя белымі валасінкамі; галоўка лычыкаў шарападобная, канічная, радзей амаль шарападобная. Кветаножкі даўжынёй 12-18 мм, часцей за роўныя велічыні спелага плода, радзей карацей або даўжэй яго, звычайна пазбаўленыя валасінак і жалёзак. Цвіце ў маі-чэрвені (ліпені)<ref name="Хржановский" />. [[Формула кветкі]]: {{Nobr|[[Файл:Male and female sign.svg|12px]]<math>\ast K_{(5)}\; C_{5}\; A_{\infty}\; G_{\underline{\infty}}</math>}}<ref name="Яковлев">{{кніга|аўтар=Яковлев Г. П., Челомбитько В. А.|загаловак=Ботаника: Учебник для вузов|адказны=Под ред. Р. В. Камелина|месца=СПб.|выдавецтва=Спецлит, изд-во СПХФА|год=2003|старонкі=434|старонак=647|isbn=5-299-00237-8|тыраж=5000}}</ref>. [[Плод|плады]] — гладкія і льсняныя, памяранцава-чырвонага колеру<ref name="Ур"/>, пры паспяванні 15-26 мм даўжынёй, шырокаавальныя, радзей амаль шарападобныя, пазбаўленыя жалёзак<ref name="Хржановский" />, унутры ўтрымліваюць [[насенне]] — шмат валасістых [[Арэшак|арэшкаў]]. Плады спеюць у жніўні. {| class="wikitable" align=center valign=top cellspacing=2 |- bgcolor=#BACC99 align=center valign=top ||[[Файл:Rosa canina plant Luc Viatour.JPG|100px|center]]<p style="font-size: 85%">Агульны выгляд ||[[Файл:Rosa canina blatt 2005.05.26 11.50.13.jpg|200px|center]]<p style="font-size: 85%"> Лісце ||[[Файл:Rosa canina .jpg|200px|center]]<p style="font-size: 85%">Кветка ||[[Файл:Rosa canina fruits.jpg|200px|center]]<p style="font-size: 85%"> Плады |} == Хімічны склад == Плады шыпшыны сабачай утрымліваюць аскарбінавую кіслату (зрэдку да 1 %<ref name="Ур"/>, часцей 0,2 % ці нават менш), шыпшыны — да 5-6 %, рэдка больш (часам да 14 %), у сярэднім 2-3 %. Утрыманне іншых рэчываў практычна не адрозніваецца: флаваноіды — вытворныя кверцэцін, кемпферол і антацыяны, кацехіны, караціноіды — да 8 мг%, пантатэнавая, нікацінавая кіслата і яе [[аміды|амід]], вітамін В1, В2, К, Е, пекцінавыя рэчывы, цукры, кіслоты, трыцерпены, мікраэлементы K, Mn, Fe, Co, Mg, Ca і інш. == Распаўсюджанне і экалогія == [[Еўропа]], [[Заходняя Азія]], [[Паўночная Афрыка]]. У [[Еўрапейская частка Расіі|Еўрапейскай частцы Расіі]] да [[Масква|Масквы]], часам і далей на поўнач, [[Крым]], [[Каўказ]], [[Сярэдняя Азія]]<ref>{{кніга|аўтар=Андронов Н. М., Богданов П. Л.|загаловак= Определитель древесных растений по листьям|спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/andronov1974_opred_drevesn_rast_listja.pdf|месца=Л.|выдавецтва=ГУПИ Издательство Лен. Университета|год=1974|старонкі=49|старонак=128}}</ref>. У Беларусі распаўсюджана па ўзлесках, хмызняках, схілах, пераважна ў паўднёвай частцы<ref name="Ур"/>. Расце ў разрэджаных лясах, на палянах, высечках, бязлесных хмызняковых і травяністых схілах, на берагах ручаёў і рэк, уздоўж дарог, на пустках, як пустазелле<ref name="Хржановский" />. == Ужыванне == Вітамінная, лекавая, харчовая, меданосная, эфірамаслічная, таніданосная, фарбавальная, дэкаратыўная расліна. === Медыцынскае выкарыстанне === Дзякуючы багатаму ўтрыманню вітамінаў і флаваноідаў плады шыпшыны валодаюць рознабаковым дзеяннем. Выяўляюць дыўрэтычнае, крывесуцішальнае і звязальнае дзеянне. Плады шыпшыны зніжаюць ўтрыманне [[халестэрын]]у ў крыві, запавольваюць адклад [[атэрасклероз|атэрасклератычных]] бляшак у крывяносных сасудах. Вітаміны і каратын актывізуюць [[энзімы|энзімную]] сістэму, узмацняюць рэгенерацыю тканак, сінтэз [[гармоны|гармонаў]] і аказваюць дабратворны ўплыў на вугляводны абмен і пранікальнасць сасудаў. Змест вітаміна Р спрыяе памяншэнню далікатнасці капіляраў, дапамагае выкарыстанню аскарбінавай кіслаты арганізмам. Вітамін К удзельнічае ў стварэнні пратрамбіну і ўплывае на нармальную згусальнасць крыві. Іншыя вітаміны маюць важныя фізіялагічныя функцыі. Плады шыпшыны дзейнічаюць спрыяльна пры авітамінозе і як умацавальны сродак у рэканвалесцэнтны перыяд. У лекавых формах іх прымаюць з мэтай прафілактыкі [[цынга|цынгі]] і гіпавітаміноза С і Р, пры гемарагічных дыятэзах, розных крывацёках, у тым ліку выкліканыя прамянёвай хваробай, пры хваробах печані (хранічны гепатыт, [[халецыстыт]], [[халангіт]]), пры нефрапатыі цяжарных, (хваробы нырак і мачавога пузыра), ранах, пераломах касцей, якія вяла загойваецца, [[дыстрафія]]х, пры ўзмацненні фізічных нагрузак, разумовым напружанні, у перыяд цяжарнасці і лактацыі, станоўчы ўплыў вітаміна С пры [[атэрасклероз]]е. Як агульнаўмацавальны сродак (пры вострых і хранічных інфекцыях, дыстрафіі, фізічных нагрузках і г. д.). Плады шыпшыны сабачай ужываюць у [[народная медыцына|народнай медыцыне]]. [[Чай]] з пладоў выкарыстоўваюць пры прастудных захворваннях. Насенне — для лячэння камянёў у [[мочавыдзяляльныя шляхі|мочавыдзяляльных шляхах]]<ref>[http://www.adventus.info/medicine/flora/documents/316-1.php Шиповник собачий — Лекарственные растения]</ref>, пры [[рэўматызм]]е і [[падагра|падагры]]. Плады ўтрымліваюць нязначную колькасць [[Аскарбінавая кіслата|вітаміна C]] (0,24-0,85 % ад сухой вагі мякаці). Як вітамінавая расліна шыпшына сабачая вялікага значэння не мае<ref>{{кніга|загаловак=Дикие съедобные растения|адказны=Под ред. акад. В. А. Келлера; АН СССР; Моск. ботан. сад и Ин-т истории матер. культуры им. Н. Я. Марра|месца={{М.}}|выдавецтва=б. и.|год=1941|старонкі=12|старонак=40}}</ref>. === Харчовае выкарыстанне === {{нп3|Плады шыпшыны||ru|Плоды шиповника}} выкарыстоўваюць свежымі, у выглядзе [[гарбата|гарбаты]] ([[адвар]]у) з сушаных пладоў, [[сіроп]]у, [[сок]]у. У харчовай прамысловасці з іх рыхтуюць [[варэнне]], [[джэм]], [[пасціла|пасцілу]], [[пюрэ]], [[павідла]], [[кампот]]ы, [[Кісель|кісялі]] прычым у працэсе перапрацоўкі губляецца не больш за 35 % [[вітаміны|вітамінаў]]. Плады шыпшыны прыдатныя для вытворчасці [[цукеркі|цукерак]], [[мармелад]]у, [[дражэ]], а канцэнтраваныя прэпараты з іх дадаюць да [[кандытарскія вырабы|кандытарскіх вырабаў]] для іх вітамінізацыі. З іх рыхтуюць [[наліўка|наліўкі]], [[безалкагольныя напоі]], віны, гарбатна-кававыя сурагаты, якія адзначаюцца араматам, абумоўленым наяўнасцю [[эфірны алей|эфірных алеяў]]. Падсмажаныя на лёгкім агні плады выкарыстоўваюць для падрыхтоўкі «кавы», якая мае пах [[Ваніль|ванілі]]<ref name="Верзилин">''{{нп3|Мікалай Міхайлавіч Вярзілін||uk|Верзилін Микола Михайлович}}'' По следам Робинзона. Сады и парки мира.&nbsp;— Л.: Детская литература., 1964.&nbsp;— 576с.</ref>. === Дэкаратыўнае выкарыстанне === Дзякуючы засухаўстойлівасці і здольнасці да парасткавага абнаўлення, добра развітой каранёвай сістэме шыпшына цэніцца ў супрацьэразійных і ахоўных насаджэннях. Іншыя віды шыпшынніка маюць аналагічнае прымяненне. Шыпшына сабачая — самая распаўсюджаная [[прышчэпа]] для [[сад]]овых руж. [[Шчэпа|Прышчэпленыя]] на яго ружы набываюць яго непераборлівасць, [[зімаўстойлівасць]] і значную ўстойлівасць да хвароб. === Іншае выкарыстанне === Шыпшына не вылучае шмат [[Нектар (цукрысты сок)|нектару]], але яе ахвотна наведваюць [[пчолы]] і збіраюць з яе вялікую колькасць [[пылок|пылка]]. На шыпшынніку часам вылучаецца [[падзь]]. Рэкамендуюць высаджваць яе ў месцах, дзе ў канцы мая — першай палове чэрвеня мала пылканосаў. Пялёсткі шыпшыны — выдатная сыравіна для эфірамаслічнай прамысловасці, [[парфумерыя|парфумерыі]], лікёрагарэлачнай вытворчасці. З насення здабываюць тлусты алей, багаты каратынам (да 40 %). Выкарыстоўваюць пры пролежнях, трафічных язвах, дэрматозах, як жоўцегонны, мачагонны супрацьзапаленчы сродак. У каранях і {{нп3|Гал (біялогія)|галах|ru|Галл (биология)}} шыпшыны ўтрымліваюцца [[таніды]]. Іх можна выкарыстоўваць для афарбоўвання тканін у [[карычневы колер]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар =Штегеман И. А.|загаловак =Разведение дичков Rosa canina |спасылка =http://kajuta.net/node/2717 |мова = |выданне =Вестник Императорского Российского общества садоводства, СПб. |тып = |год =1874 |том = |нумар = |старонкі = |doi = |issn = }} * {{кніга |аўтар = Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. |загаловак = Иллюстрированный определитель растений Средней России |месца = М. |выдавецтва = Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований |год = 2003 |том = 2 |старонкі = 396 |isbn = 5-87317-128-9}} == Спасылкі == * [http://flower.onego.ru/kustar/rosa_p.html Шиповник собачий] в [http://flower.onego.ru/ Энциклопедии декоративных садовых растений] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121121070828/http://flower.onego.ru/ |date=21 лістапада 2012 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ружа]] [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны]] [[Катэгорыя:Лекавыя расліны]] [[Катэгорыя:Кусты]] k5t5m1hpm5m4jkdhguwate6s3axbuf8 0 184780 5165597 4842492 2026-07-13T20:37:40Z DobryBrat 5701 спасылка, арфаграфія, вікіфікацыя, дапаўненне 5165597 wikitext text/x-wiki '''Мінскі працэс 1946 года''' — судовы працэс над нямецкімі ваеннымі злачынцамі, які адбыўся ў [[Мінск]]у ў студзені 1946 года. == Удзельнікі == Суддзямі на працэсе былі [[генерал-маёр]] [[Юстыцыя|юстыцыі]] Кедраў ([[Старшыня (пасада)|старшыня]]), палкоўнікі юстыцыі Сахараў і Вінаградаў ([[сябры суду]]), маёр юстыцыі Іваноў (сакратар). Абвінавачванне прадстаўляў [[ваенны пракурор]] генерал-маёр юстыцыі Ячэнін. Абарону здзяйснялі адвакаты Міхальскі, Бядросаў, Савенка, Татарынцаў, Гаўрылаў, Плявака і Пятрэнка ([[Франц Карл Гес]] адмовіўся ад адваката і абараняў сябе сам). Абвінавачанымі былі 18 прадстаўнікоў нямецкае акупацыйнае ўлады на Беларусі: генералы, афіцэры, [[унтэр-афіцэр]]ы, радавыя, прадстаўнікі [[вермахт]]у і войск [[СС]], паліцыі, [[гестапа]], [[Жандармерыя|жандармерыі]], сябры [[НСДАП|нацысцкай партыі]] і беспартыйныя. Тым самым прысуд выносіўся як бы не толькі пэўным ваенным злачынцам, але ўсёй нямецкай ваеннай машыне агулам. == Суд == Першае пасяджэнне ваеннага трыбунала адбылося ўвечары 15 студзеня 1946 года ў Мінску ў памяшканні акруговага [[Цэнтральны дом афіцэраў (Мінск)|Дома афіцэраў]]. Працэс быў адкрытым, на пасяджэннях прысутнічала каля 1000 чалавек, якія прадстаўлялі ўсе вобласці і раёны [[БССР]]. На сцэне за сталом сядзелі суддзі, абвінавачаныя сядзелі на 18 лаўках бокам да гледачоў. Абвінавачванні зачытваліся цэлы дзень. Падсудныя вінаваціліся ў знішчэнні мірных савецкіх грамадзян, зверскіх расправах і здзеках з савецкіх ваеннапалонных, масавым згоне грамадзянскага насельніцтва ў нямецкае рабства, разбурэнні гарадоў, вёсак і рабаванні цывільнага насельніцтва. Судовае следства цягнулася да 27 студзеня, калі распачаліся спрэчкі бакоў. Большая частка пасяджэнняў 28 студзеня была прысвечаная выступам адвакатаў, якія сцвярджалі, што падсудныя, безумоўна, вінаватыя, але заслугоўваюць паблажкі, бо, па-першае, раскаяліся, а па-другое, толькі выконвалі загады вышэйшага кіраўніцтва краіны. Пасля падсудным было нададзена права апошняга слова. Усе яны раскайваліся, прасілі літасці і асуджалі [[фашызм]], толькі камандзір 26-га паліцэйскага палка падпалкоўнік [[Георг Роберт Вайсіг]] папрасіў памілаваць не сябе, а свайго маладога падначаленага, а обер-лейтэнант СС [[Ганс Герман Кок]] абвясціў, што: «''Усе тыя злачынствы, якія я здзейсніў у Расіі, я здзейсніў не толькі праз паслухмянае выкананне тых загадаў, якія давалі мае начальнікі, але таксама з прызнання і выканання [[Расавая тэорыя Гюнтэра|расавай тэорыі]]. Забіваў і знішчаў таксама па ўласнай ініцыятыве. … Шмат крыві на маіх руках. …У дадзены момант чакаю смяротнага прысуду''». Прысуд быў абвешчаны 29 студзеня і быў сустрэты апладысментамі. 14 з 18-і падсудных ([[Іаган Георг Рыхерт]], [[Эбергард Герф]], [[Готфрыд фон Эрдмансдорф]], [[Георг Роберт Вайсіг]], [[Эрнест Аўгуст Фальк]], [[Ганс Герман Кок]], [[Паўль Карл Айк]], [[Карл Макс Лангут]], [[Бруна Франц Мітман]], [[Франц Карл Гес]], [[Райнгард Георг Моль]], [[Рольф Оскар Бурхард]], [[Аўгуст Іозеф Бітнер]], Фішэр) былі асуджаныя да [[Смяротнае пакаранне|смяротнага пакарання]] праз [[павешанне]], астатніх ([[Ганс Іозеф Хехтль]], [[Бруна Макс Гец]], Родэнбуш, Гетэрых) засудзілі да ссылкі на катаржныя працы на тэрмін 15—20 гадоў. == Пакаранне == Здзяйсненне пакарання было прызначана на [[30 студзеня]]. Месцам для яго быў выбраны [[мінскі іпадром]] (участак абмежаваны [[Вуліца Ульянаўская (Мінск)|вуліцамі Ульянаўская]] і [[Чырвонаармейская вуліца (Мінск)|Чырвонаармейская]], а таксама [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслаччу]]). На беразе Свіслачы былі ўсталяваныя 6 т-падобных і 2 г-падобных [[шыбеніца|шыбеніцы]]. Да гарызантальных брусоў былі прымацаваныя шыльды з прозвішчамі і ваеннымі званнямі асуджаных. Каля Ульянаўскай вуліцы была ўсталявана [[трыбуна]] і слуп з дзвюма раструбамі [[рэпрадуктар]]аў. Паводле розных сведчанняў, сабралася каля 100 тысяч гледачоў. А 14:25 задняй хадой да [[шыбеніца]]ў пад’ехала 14 «[[Студэбекер]]аў». Не заглушаючы матораў, салдаты адкінулі барты і, узняўшы на ногі асуджаных, накінулі тым петлі на шыі. Пакаранні пачаліся а 14:30. Першым быў павешаны генерал-лейтэнат Рыхерт, а за ім і ўсе астатнія. {{няма крыніц}} == Спасылкі == * [http://7days.belta.by/7days.nsf/last/8374469D04466E3D42256B7D0048A88E?OpenDocument Виктор Чикин. Виселицы на ипподроме]{{Недаступная спасылка}} * [https://news.by/news/obshchestvo/rasstrelival-lyudey-po-svoey-vole-v-chem-priznalsya-natsist-gans-kokh-vo-vremya-minskogo-protsessa Расстреливал людей по своей воле: в чем признался нацист Ганс Кох во время Минского процесса] [[Катэгорыя:Мінскі працэс 1946 года| ]] [[Катэгорыя:Падзеі ў Мінску]] [[Катэгорыя:Падзеі 1946 года]] [[Катэгорыя:1946 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Студзень 1946 года]] ixh1mwvx8exs8085mswtlyeu9xtetcq 5165598 5165597 2026-07-13T20:39:45Z JerzyKundrat 174 5165598 wikitext text/x-wiki '''Мінскі працэс 1946 года''' — судовы працэс над нямецкімі ваеннымі злачынцамі, які адбыўся ў [[Мінск]]у ў студзені 1946 года. == Удзельнікі == Суддзямі на працэсе былі [[генерал-маёр]] [[Юстыцыя|юстыцыі]] Кедраў ([[Старшыня (пасада)|старшыня]]), палкоўнікі юстыцыі Сахараў і Вінаградаў ([[сябры суду]]), маёр юстыцыі Іваноў (сакратар). Абвінавачванне прадстаўляў [[ваенны пракурор]] генерал-маёр юстыцыі Ячэнін. Абарону здзяйснялі адвакаты Міхальскі, Бядросаў, Савенка, Татарынцаў, Гаўрылаў, Плявака і Пятрэнка ([[Франц Карл Гес]] адмовіўся ад адваката і абараняў сябе сам). Абвінавачанымі былі 18 прадстаўнікоў нямецкае акупацыйнае ўлады на Беларусі: генералы, афіцэры, [[унтэр-афіцэр]]ы, радавыя, прадстаўнікі [[вермахт]]у і войск [[СС]], паліцыі, [[гестапа]], [[Жандармерыя|жандармерыі]], сябры [[НСДАП|нацысцкай партыі]] і беспартыйныя. Тым самым прысуд выносіўся як бы не толькі пэўным ваенным злачынцам, але ўсёй нямецкай ваеннай машыне агулам. == Суд == Першае пасяджэнне ваеннага трыбунала адбылося ўвечары 15 студзеня 1946 года ў Мінску ў памяшканні акруговага [[Цэнтральны дом афіцэраў (Мінск)|Дома афіцэраў]]. Працэс быў адкрытым, на пасяджэннях прысутнічала каля 1000 чалавек, якія прадстаўлялі ўсе вобласці і раёны [[БССР]]. На сцэне за сталом сядзелі суддзі, абвінавачаныя сядзелі на 18 лаўках бокам да гледачоў. Абвінавачванні зачытваліся цэлы дзень. Падсудныя вінаваціліся ў знішчэнні мірных савецкіх грамадзян, зверскіх расправах і здзеках з савецкіх ваеннапалонных, масавым згоне грамадзянскага насельніцтва ў нямецкае рабства, разбурэнні гарадоў, вёсак і рабаванні цывільнага насельніцтва. Судовае следства цягнулася да 27 студзеня, калі распачаліся спрэчкі бакоў. Большая частка пасяджэнняў 28 студзеня была прысвечаная выступам адвакатаў, якія сцвярджалі, што падсудныя, безумоўна, вінаватыя, але заслугоўваюць паблажкі, бо, па-першае, раскаяліся, а па-другое, толькі выконвалі загады вышэйшага кіраўніцтва краіны. Пасля падсудным было нададзена права апошняга слова. Усе яны раскайваліся, прасілі літасці і асуджалі [[фашызм]], толькі камандзір 26-га паліцэйскага палка падпалкоўнік [[Георг Роберт Вайсіг]] папрасіў памілаваць не сябе, а свайго маладога падначаленага, а обер-лейтэнант СС [[Ганс Герман Кок]] абвясціў, што: «''Усе тыя злачынствы, якія я здзейсніў у Расіі, я здзейсніў не толькі праз паслухмянае выкананне тых загадаў, якія давалі мае начальнікі, але таксама з прызнання і выканання [[Расавая тэорыя Гюнтэра|расавай тэорыі]]. Забіваў і знішчаў таксама па ўласнай ініцыятыве. … Шмат крыві на маіх руках. …У дадзены момант чакаю смяротнага прысуду''». Прысуд быў абвешчаны 29 студзеня і быў сустрэты апладысментамі. 14 з 18-і падсудных ([[Іаган Георг Рыхерт]], [[Эбергард Герф]], [[Готфрыд фон Эрдмансдорф]], [[Георг Роберт Вайсіг]], [[Эрнест Аўгуст Фальк]], [[Ганс Герман Кок]], [[Паўль Карл Айк]], [[Карл Макс Лангут]], [[Бруна Франц Мітман]], [[Франц Карл Гес]], [[Райнгард Георг Моль]], [[Рольф Оскар Бурхард]], [[Аўгуст Іозеф Бітнер]], Фішэр) былі асуджаныя да [[Смяротнае пакаранне|смяротнага пакарання]] праз [[павешанне]], астатніх ([[Ганс Іозеф Хехтль]], [[Бруна Макс Гец]], Родэнбуш, Гетэрых) засудзілі да ссылкі на катаржныя працы на тэрмін 15—20 гадоў. == Пакаранне == Здзяйсненне пакарання было прызначана на [[30 студзеня]]. Месцам для яго быў выбраны [[мінскі іпадром]] (участак абмежаваны [[Вуліца Ульянаўская (Мінск)|вуліцамі Ульянаўская]] і [[Чырвонаармейская вуліца (Мінск)|Чырвонаармейская]], а таксама [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслаччу]]). На беразе Свіслачы былі ўсталяваныя 6 т-падобных і 2 г-падобных [[шыбеніца|шыбеніцы]]. Да гарызантальных брусоў былі прымацаваныя шыльды з прозвішчамі і ваеннымі званнямі асуджаных. Каля Ульянаўскай вуліцы была ўсталявана [[трыбуна]] і слуп з дзвюма раструбамі [[рэпрадуктар]]аў. Паводле розных сведчанняў, сабралася каля 100 тысяч гледачоў. А 14:25 задняй хадой да [[шыбеніца]]ў пад’ехала 14 «[[Студэбекер]]аў». Не заглушаючы матораў, салдаты адкінулі барты і, узняўшы на ногі асуджаных, накінулі тым петлі на шыі. Пакаранні пачаліся а 14:30. Першым быў павешаны генерал-лейтэнат Рыхерт, а за ім і ўсе астатнія. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{rq|refless}} == Спасылкі == * [http://7days.belta.by/7days.nsf/last/8374469D04466E3D42256B7D0048A88E?OpenDocument Виктор Чикин. Виселицы на ипподроме]{{Недаступная спасылка}} * [https://news.by/news/obshchestvo/rasstrelival-lyudey-po-svoey-vole-v-chem-priznalsya-natsist-gans-kokh-vo-vremya-minskogo-protsessa Расстреливал людей по своей воле: в чем признался нацист Ганс Кох во время Минского процесса] [[Катэгорыя:Мінскі працэс 1946 года| ]] [[Катэгорыя:Падзеі ў Мінску]] [[Катэгорыя:Падзеі 1946 года]] [[Катэгорыя:1946 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Студзень 1946 года]] 3x13qn03fupvovwkbopv21064qg01ac 5165599 5165598 2026-07-13T20:40:51Z JerzyKundrat 174 5165599 wikitext text/x-wiki '''Мінскі працэс 1946 года''' — судовы працэс над нямецкімі ваеннымі злачынцамі, які адбыўся ў [[Мінск]]у ў студзені [[1946]] года. == Удзельнікі == Суддзямі на працэсе былі [[генерал-маёр]] [[Юстыцыя|юстыцыі]] Кедраў ([[Старшыня (пасада)|старшыня]]), палкоўнікі юстыцыі Сахараў і Вінаградаў ([[сябры суду]]), маёр юстыцыі Іваноў (сакратар). Абвінавачванне прадстаўляў [[ваенны пракурор]] генерал-маёр юстыцыі Ячэнін. Абарону здзяйснялі адвакаты Міхальскі, Бядросаў, Савенка, Татарынцаў, Гаўрылаў, Плявака і Пятрэнка ([[Франц Карл Гес]] адмовіўся ад адваката і абараняў сябе сам). Абвінавачанымі былі 18 прадстаўнікоў нямецкае акупацыйнае ўлады на Беларусі: генералы, афіцэры, [[унтэр-афіцэр]]ы, радавыя, прадстаўнікі [[вермахт]]у і войск [[СС]], паліцыі, [[гестапа]], [[Жандармерыя|жандармерыі]], сябры [[НСДАП|нацысцкай партыі]] і беспартыйныя. Тым самым прысуд выносіўся як бы не толькі пэўным ваенным злачынцам, але ўсёй нямецкай ваеннай машыне агулам. == Суд == Першае пасяджэнне ваеннага трыбунала адбылося ўвечары 15 студзеня 1946 года ў Мінску ў памяшканні акруговага [[Цэнтральны дом афіцэраў (Мінск)|Дома афіцэраў]]. Працэс быў адкрытым, на пасяджэннях прысутнічала каля 1000 чалавек, якія прадстаўлялі ўсе вобласці і раёны [[БССР]]. На сцэне за сталом сядзелі суддзі, абвінавачаныя сядзелі на 18 лаўках бокам да гледачоў. Абвінавачванні зачытваліся цэлы дзень. Падсудныя вінаваціліся ў знішчэнні мірных савецкіх грамадзян, зверскіх расправах і здзеках з савецкіх ваеннапалонных, масавым згоне грамадзянскага насельніцтва ў нямецкае рабства, разбурэнні гарадоў, вёсак і рабаванні цывільнага насельніцтва. Судовае следства цягнулася да 27 студзеня, калі распачаліся спрэчкі бакоў. Большая частка пасяджэнняў 28 студзеня была прысвечаная выступам адвакатаў, якія сцвярджалі, што падсудныя, безумоўна, вінаватыя, але заслугоўваюць паблажкі, бо, па-першае, раскаяліся, а па-другое, толькі выконвалі загады вышэйшага кіраўніцтва краіны. Пасля падсудным было нададзена права апошняга слова. Усе яны раскайваліся, прасілі літасці і асуджалі [[фашызм]], толькі камандзір 26-га паліцэйскага палка падпалкоўнік [[Георг Роберт Вайсіг]] папрасіў памілаваць не сябе, а свайго маладога падначаленага, а обер-лейтэнант СС [[Ганс Герман Кок]] абвясціў, што: «''Усе тыя злачынствы, якія я здзейсніў у Расіі, я здзейсніў не толькі праз паслухмянае выкананне тых загадаў, якія давалі мае начальнікі, але таксама з прызнання і выканання [[Расавая тэорыя Гюнтэра|расавай тэорыі]]. Забіваў і знішчаў таксама па ўласнай ініцыятыве. … Шмат крыві на маіх руках. …У дадзены момант чакаю смяротнага прысуду''». Прысуд быў абвешчаны 29 студзеня і быў сустрэты апладысментамі. 14 з 18-і падсудных ([[Іаган Георг Рыхерт]], [[Эбергард Герф]], [[Готфрыд фон Эрдмансдорф]], [[Георг Роберт Вайсіг]], [[Эрнест Аўгуст Фальк]], [[Ганс Герман Кок]], [[Паўль Карл Айк]], [[Карл Макс Лангут]], [[Бруна Франц Мітман]], [[Франц Карл Гес]], [[Райнгард Георг Моль]], [[Рольф Оскар Бурхард]], [[Аўгуст Іозеф Бітнер]], Фішэр) былі асуджаныя да [[Смяротнае пакаранне|смяротнага пакарання]] праз [[павешанне]], астатніх ([[Ганс Іозеф Хехтль]], [[Бруна Макс Гец]], Родэнбуш, Гетэрых) засудзілі да ссылкі на катаржныя працы на тэрмін 15—20 гадоў. == Пакаранне == Здзяйсненне пакарання было прызначана на [[30 студзеня]]. Месцам для яго быў выбраны [[мінскі іпадром]] (участак абмежаваны [[Вуліца Ульянаўская (Мінск)|вуліцамі Ульянаўская]] і [[Чырвонаармейская вуліца (Мінск)|Чырвонаармейская]], а таксама [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслаччу]]). На беразе Свіслачы былі ўсталяваныя 6 т-падобных і 2 г-падобных [[шыбеніца|шыбеніцы]]. Да гарызантальных брусоў былі прымацаваныя шыльды з прозвішчамі і ваеннымі званнямі асуджаных. Каля Ульянаўскай вуліцы была ўсталявана [[трыбуна]] і слуп з дзвюма раструбамі [[рэпрадуктар]]аў. Паводле розных сведчанняў, сабралася каля 100 тысяч гледачоў. А 14:25 задняй хадой да [[шыбеніца]]ў пад’ехала 14 «[[Студэбекер]]аў». Не заглушаючы матораў, салдаты адкінулі барты і, узняўшы на ногі асуджаных, накінулі тым петлі на шыі. Пакаранні пачаліся а 14:30. Першым быў павешаны генерал-лейтэнат Рыхерт, а за ім і ўсе астатнія. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{rq|refless}} == Спасылкі == * [http://7days.belta.by/7days.nsf/last/8374469D04466E3D42256B7D0048A88E?OpenDocument Виктор Чикин. Виселицы на ипподроме]{{Недаступная спасылка}} * [https://news.by/news/obshchestvo/rasstrelival-lyudey-po-svoey-vole-v-chem-priznalsya-natsist-gans-kokh-vo-vremya-minskogo-protsessa Расстреливал людей по своей воле: в чем признался нацист Ганс Кох во время Минского процесса] [[Катэгорыя:Мінскі працэс 1946 года| ]] [[Катэгорыя:Падзеі ў Мінску]] [[Катэгорыя:Падзеі 1946 года]] [[Катэгорыя:1946 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Студзень 1946 года]] hwwxxb4mgjv9xf3ucr4xmb6lubsq83f 5165629 5165599 2026-07-13T20:49:51Z DobryBrat 5701 спасылка 5165629 wikitext text/x-wiki '''Мінскі працэс 1946 года''' — судовы працэс над нямецкімі ваеннымі злачынцамі, які адбыўся ў [[Мінск]]у ў студзені [[1946]] года. == Удзельнікі == Суддзямі на працэсе былі [[генерал-маёр]] [[Юстыцыя|юстыцыі]] Кедраў ([[Старшыня (пасада)|старшыня]]), палкоўнікі юстыцыі Сахараў і Вінаградаў ([[сябры суду]]), маёр юстыцыі Іваноў (сакратар). Абвінавачванне прадстаўляў [[ваенны пракурор]] генерал-маёр юстыцыі Ячэнін. Абарону здзяйснялі адвакаты Міхальскі, Бядросаў, Савенка, Татарынцаў, Гаўрылаў, Плявака і Пятрэнка ([[Франц Карл Гес]] адмовіўся ад адваката і абараняў сябе сам). Абвінавачанымі былі 18 прадстаўнікоў нямецкае акупацыйнае ўлады на Беларусі: генералы, афіцэры, [[унтэр-афіцэр]]ы, радавыя, прадстаўнікі [[вермахт]]у і войск [[СС]], паліцыі, [[гестапа]], [[Жандармерыя|жандармерыі]], сябры [[НСДАП|нацысцкай партыі]] і беспартыйныя. Тым самым прысуд выносіўся як бы не толькі пэўным ваенным злачынцам, але ўсёй нямецкай ваеннай машыне агулам. == Суд == Першае пасяджэнне ваеннага трыбунала адбылося ўвечары 15 студзеня 1946 года ў Мінску ў памяшканні акруговага [[Цэнтральны дом афіцэраў (Мінск)|Дома афіцэраў]]. Працэс быў адкрытым, на пасяджэннях прысутнічала каля 1000 чалавек, якія прадстаўлялі ўсе вобласці і раёны [[БССР]]. На сцэне за сталом сядзелі суддзі, абвінавачаныя сядзелі на 18 лаўках бокам да гледачоў. Абвінавачванні зачытваліся цэлы дзень. Падсудныя вінаваціліся ў знішчэнні мірных савецкіх грамадзян, зверскіх расправах і здзеках з савецкіх ваеннапалонных, масавым згоне грамадзянскага насельніцтва ў нямецкае рабства, разбурэнні гарадоў, вёсак і рабаванні цывільнага насельніцтва. Судовае следства цягнулася да 27 студзеня, калі распачаліся спрэчкі бакоў. Большая частка пасяджэнняў 28 студзеня была прысвечаная выступам адвакатаў, якія сцвярджалі, што падсудныя, безумоўна, вінаватыя, але заслугоўваюць паблажкі, бо, па-першае, раскаяліся, а па-другое, толькі выконвалі загады вышэйшага кіраўніцтва краіны. Пасля падсудным было нададзена права апошняга слова. Усе яны раскайваліся, прасілі літасці і асуджалі [[фашызм]], толькі камандзір 26-га паліцэйскага палка падпалкоўнік [[Георг Роберт Вайсіг]] папрасіў памілаваць не сябе, а свайго маладога падначаленага, а обер-лейтэнант СС [[Ганс Герман Кок]] абвясціў, што: «''Усе тыя злачынствы, якія я здзейсніў у Расіі, я здзейсніў не толькі праз паслухмянае выкананне тых загадаў, якія давалі мае начальнікі, але таксама з прызнання і выканання [[Расавая тэорыя Гюнтэра|расавай тэорыі]]. Забіваў і знішчаў таксама па ўласнай ініцыятыве. … Шмат крыві на маіх руках. …У дадзены момант чакаю смяротнага прысуду''». Прысуд быў абвешчаны 29 студзеня і быў сустрэты апладысментамі. 14 з 18-і падсудных ([[Іаган Георг Рыхерт]], [[Эбергард Герф]], [[Готфрыд фон Эрдмансдорф]], [[Георг Роберт Вайсіг]], [[Эрнест Аўгуст Фальк]], [[Ганс Герман Кок]], [[Паўль Карл Айк]], [[Карл Макс Лангут]], [[Бруна Франц Мітман]], [[Франц Карл Гес]], [[Райнгард Георг Моль]], [[Рольф Оскар Бурхард]], [[Аўгуст Іозеф Бітнер]], Фішэр) былі асуджаныя да [[Смяротнае пакаранне|смяротнага пакарання]] праз [[павешанне]], астатніх ([[Ганс Іозеф Хехтль]], [[Бруна Макс Гец]], Родэнбуш, Гетэрых) засудзілі да ссылкі на катаржныя працы на тэрмін 15—20 гадоў. == Пакаранне == Здзяйсненне пакарання было прызначана на [[30 студзеня]]. Месцам для яго быў выбраны [[мінскі іпадром]] (участак абмежаваны [[Вуліца Ульянаўская (Мінск)|вуліцамі Ульянаўская]] і [[Чырвонаармейская вуліца (Мінск)|Чырвонаармейская]], а таксама [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслаччу]]). На беразе Свіслачы былі ўсталяваныя 6 т-падобных і 2 г-падобных [[шыбеніца|шыбеніцы]]. Да гарызантальных брусоў былі прымацаваныя шыльды з прозвішчамі і ваеннымі званнямі асуджаных. Каля Ульянаўскай вуліцы была ўсталявана [[трыбуна]] і слуп з дзвюма раструбамі [[рэпрадуктар]]аў. Паводле розных сведчанняў, сабралася каля 100 тысяч гледачоў. А 14:25 задняй хадой да [[шыбеніца]]ў пад’ехала 14 «[[Студэбекер]]аў». Не заглушаючы матораў, салдаты адкінулі барты і, узняўшы на ногі асуджаных, накінулі тым петлі на шыі. Пакаранні пачаліся а 14:30. Першым быў павешаны генерал-лейтэнат Рыхерт, а за ім і ўсе астатнія. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{rq|refless}} == Спасылкі == * [http://7days.belta.by/7days.nsf/last/8374469D04466E3D42256B7D0048A88E?OpenDocument Виктор Чикин. Виселицы на ипподроме]{{Недаступная спасылка}} * [https://news.by/news/obshchestvo/rasstrelival-lyudey-po-svoey-vole-v-chem-priznalsya-natsist-gans-kokh-vo-vremya-minskogo-protsessa Расстреливал людей по своей воле: в чем признался нацист Ганс Кох во время Минского процесса] * [https://www.belarus.kp.ru/daily/27755/5202462/ «Даже те, кто оказался на скамье подсудимых, были поражены жестокостью». 80 лет Минскому Нюрнбергу: 30 января 1946-го на ипподроме публично казнили 14 военных преступников] [[Катэгорыя:Мінскі працэс 1946 года| ]] [[Катэгорыя:Падзеі ў Мінску]] [[Катэгорыя:Падзеі 1946 года]] [[Катэгорыя:1946 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Студзень 1946 года]] 2uc95r8jukwba1xps5jrt5ywopui3u9 0 184785 5165596 4035940 2026-07-13T20:37:36Z DobryBrat 5701 шаблон, вікіфікацыя, дапаўненне 5165596 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кок (значэнні)}} {{Злачынец}} '''Ганс Герман Кок''' ці '''''Кох''''' ({{lang-de|Hans Herman Kock (Koch)}}; {{ВД-Прэамбула}}) — нямецкі ваенны злачынец. Актыўны ўдзельнік [[Карныя аперацыі нямецкіх акупацыйных улад|карных акцый]] на тэрыторыі Беларусі. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1914 годзе. Член [[НСДАП]] з 1933 года. [[Обер-лейтэнант]] [[СС]] і камісар [[гестапа]]. З першых дзён [[Вялікая Айчынная вайна|нападу на СССР]] быў начальнікам асобай каманды гестапа, якая знішчала [[яўрэі|яўрэйскае]] насельніцтва і савецкі актыў<ref name="news">[https://news.by/news/obshchestvo/rasstrelival-lyudey-po-svoey-vole-v-chem-priznalsya-natsist-gans-kokh-vo-vremya-minskogo-protsessa Расстреливал людей по своей воле: в чем признался нацист Ганс Кох во время Минского процесса]</ref>. За час знаходжання ў асобай камандзе знішчыў прыблізна 30 тысяч чалавек; загадваў забіваць усіх, хто меў [[камунізм|камуністычны]] [[светапогляд]], у тым ліку жанчын і дзяцей<ref name="news"/>. На [[Мінскі працэс 1946 года|Мінскім працэсе 1946 года]] не [[раскаянне|раскаяўся]]<ref name="news"/>. 28 студзеня на судзе заявіў, што: «''Усе тыя злачынствы, якія я здзейсніў у Расіі, я здзейсніў не толькі праз паслухмянае выкананне тых загадаў, якія давалі мае начальнікі, але таксама з прызнання і выканання [[Расавая тэорыя Гюнтэра|расавай тэорыі]]. Забіваў і знішчаў таксама па ўласнай ініцыятыве. … Шмат крыві на маіх руках. …У дадзены момант чакаю смяротнага прысуду''». 29 студзеня 1946 года ваенным трыбуналам быў прыгавораны да [[вышэйшая мера пакарання|вышэйшай меры пакарання]] праз [[павешанне]]<ref name="news"/>. Калі даведаўся пра пакаранне, рыдаў, разглядаючы фатаграфію сваёй жонкі і дачкі<ref name="news"/>. Павешаны 30 студзеня 1946 года на Мінскім іпадроме. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://7days.belta.by/7days.nsf/last/8374469D04466E3D42256B7D0048A88E?OpenDocument Виктор ЧИКИН. ВИСЕЛИЦЫ НА ИППОДРОМЕ]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кок Ганс Герман}} [[Катэгорыя:Нацысцкія злачынцы]] [[Катэгорыя:Павешаныя]] ohmog12s5dvyhva46tn8kfom1ohts1v 5165628 5165596 2026-07-13T20:49:09Z DobryBrat 5701 дапаўненне 5165628 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кок (значэнні)}} {{Злачынец}} '''Ганс Герман Кок''' ці '''''Кох''''' ({{lang-de|Hans Herman Kock (Koch)}}; {{ВД-Прэамбула}}) — нямецкі ваенны злачынец. Актыўны ўдзельнік [[Карныя аперацыі нямецкіх акупацыйных улад|карных акцый]] на тэрыторыі Беларусі. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1914 годзе. Член [[НСДАП]] з 1933 года. [[Обер-лейтэнант]] [[СС]] і камісар [[гестапа]]. З першых дзён [[Вялікая Айчынная вайна|нападу на СССР]] быў начальнікам асобай каманды гестапа, якая знішчала [[яўрэі|яўрэйскае]] насельніцтва і савецкі актыў<ref name="news">[https://news.by/news/obshchestvo/rasstrelival-lyudey-po-svoey-vole-v-chem-priznalsya-natsist-gans-kokh-vo-vremya-minskogo-protsessa Расстреливал людей по своей воле: в чем признался нацист Ганс Кох во время Минского процесса]</ref>. Быў начальнікам паліцыі бяспекі ў [[Арол (горад)|Арле]], [[Орша|Оршы]], [[Барысаў|Барысаве]] і [[Слонім]]е, камендантам лагера «Арэхі»<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/27755/5202462/ «Даже те, кто оказался на скамье подсудимых, были поражены жестокостью». 80 лет Минскому Нюрнбергу: 30 января 1946-го на ипподроме публично казнили 14 военных преступников]</ref>. За час знаходжання ў асобай камандзе знішчыў прыблізна 30 тысяч чалавек; загадваў забіваць усіх, хто меў [[камунізм|камуністычны]] [[светапогляд]], у тым ліку жанчын і дзяцей<ref name="news"/>. На [[Мінскі працэс 1946 года|Мінскім працэсе 1946 года]] не [[раскаянне|раскаяўся]]<ref name="news"/>. 28 студзеня на судзе заявіў, што: «''Усе тыя злачынствы, якія я здзейсніў у Расіі, я здзейсніў не толькі праз паслухмянае выкананне тых загадаў, якія давалі мае начальнікі, але таксама з прызнання і выканання [[Расавая тэорыя Гюнтэра|расавай тэорыі]]. Забіваў і знішчаў таксама па ўласнай ініцыятыве. … Шмат крыві на маіх руках. …У дадзены момант чакаю смяротнага прысуду''». 29 студзеня 1946 года ваенным трыбуналам быў прыгавораны да [[вышэйшая мера пакарання|вышэйшай меры пакарання]] праз [[павешанне]]<ref name="news"/>. Калі даведаўся пра пакаранне, рыдаў, разглядаючы фатаграфію сваёй жонкі і дачкі<ref name="news"/>. Павешаны 30 студзеня 1946 года на Мінскім іпадроме. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://7days.belta.by/7days.nsf/last/8374469D04466E3D42256B7D0048A88E?OpenDocument Виктор ЧИКИН. ВИСЕЛИЦЫ НА ИППОДРОМЕ]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кок Ганс Герман}} [[Катэгорыя:Нацысцкія злачынцы]] [[Катэгорыя:Павешаныя]] m3d9hv65drh5wuyjn0ekoepa7ma58dk 0 187877 5165517 5138982 2026-07-13T18:08:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165517 wikitext text/x-wiki {{Народ | назва = '''Расійскія немцы'''<br />{{lang-de|Russlanddeutsche}} | выява = Russian germans. Российские немцы.png | шырыня = | подпіс = <br />[[Дзяніс Іванавіч Фанвізін]] • [[Міхаіл Багдановіч Барклай-дэ-Толі|Міхаіл Барклай-дэ-Толі]] • [[Аляксандр Хрыстафоравіч Бенкендорф|Аляксандр Бенкендорф]] • [[Кацярына II]] • [[Пётр Струвэ]] • [[Алексій II|Патрыярх Алексій II]] • [[Аліса Фрэйндліх]] • [[Ота Шміт]] | саманазва = | колькасць = [[Расія]] — 394 138 (2010 г.)<ref name="runemstat"> {{cite web | url = http://www.rg.ru/2011/12/16/stat.html | title = Об итогах Всероссийской переписи населения 2010 года | format = html | publisher = rg.ru: Вот какие мы - россияне | access-date = 2011-12-16 | lang = ru }}</ref> | рассяленне = [[РФ]] | вымер = | архкультура = | мова = [[руская мова|руская]] і [[нямецкая мова|нямецкая мовы]], [[нямецка-плацкі дыялект]], [[швабскі дыялект]] | раса = [[Еўрапеоідная раса]] | рэлігія = у большасці выпадкаў — [[хрысціянства|хрысціяне]]: * [[лютэране]] * [[каталікі]] * [[баптысты]] * [[менаніты]] * [[пяцідзесятнікі]] * [[РПЦ|праваслаўныя]] | роднасныя = [[галандцы]], [[датчане]], [[рускія]], [[нарвежцы]] | уваходзіць = | уключае = [[паволжскія немцы]], [[крымскія немцы]], [[балтыйскія немцы]] | паходжанне = }} '''Расійскія немцы''' ці '''{{lang-de|Russlanddeutsche}}''' — [[этнас|этнічныя]] [[немцы]], а таксама грамадзяне ([[падданыя]]) германскіх дзяржаў, якія пражывалі на тэрыторыі [[Расія|Расіі]] або дзяржаў-папярэднікаў:[[Наўгародская зямля]], [[Кіеўская Русь]], [[Руская дзяржава]], [[Расійская імперыя]], [[СССР]], краіны што ўтварыліся пасля [[Распад СССР|распаду СССР]], і іх прамыя нашчадкі. У сучаснай Германіі выраз «расійскія немцы» ({{lang-de|Russlanddeutsche}}), ужываецца таксама ў адносінах да этнічных немцаў, якія рэпатрыяваліся ў Германію з [[СССР]], пачынаючы з [[1951]] года, а пасля [[1991]] года — да [[Нямецкія перасяленцы|рэпатрыянтаў з постсавецкіх дзяржаў]]. == З’яўленне немцаў на Русі == {{main|Немцы на Русі|Рассяленне немцаў на ўсход}} Першыя згадванні пра немцаў на [[Русь|Русі]] адносяцца да IX стагоддзя. Да канца XII стагоддзя ў рускіх гарадах ужо аселі шматлікія нямецкія купцы, рамеснікі, ваяры, лекары і навукоўцы<ref>[[Немцы Расіі, энцыклапедыя|Энциклопедия Немцы России]]. — С. 9.</ref>. Першая пісьмовая згадка пра існаванне ў [[Ноўгарад]]зе «нямецкага двара» — месца, дзе жылі купцы і захоўваліся тавары, адносіцца да 1199 года. Але заснаваны гэты двор быў, відавочна, раней, паколькі пра будаўніцтва ў горадзе нямецкай царквы Святога Пятра, якая была цэнтрам нямецкага двара, паведамляецца ўжо ў 1184 годзе<ref>''Dr. Woldemar Buck'' Der deutsche Handel in Nowgorod. — St. Petersburg, 1895.</ref>. == Немцы ў [[Наўгародская рэспубліка|Наўгародскай рэспубліцы]] == {{main|Немцы ў Наўгародскай рэспубліцы}} == Немцы ў [[Маскоўскае княства|Маскоўскім княстве]] == Значная колькасць немцаў перасялілася ў Рускую дзяржаву ў перыяд кіравання вялікіх князёў [[Іван III|Івана III]] і [[Васіль III|Васіля III]] — у XV—XVI стагоддзях. У перыяд кіравання [[Іван IV Грозны|Івана IV Грознага]] доля немцаў у насельніцтве гарадоў стала настолькі істотнай, што ў шматлікіх з іх з’явіліся кварталы кампактнага пражывання нямецкай [[дыяспара|дыяспары]] — так званыя Нямецкія слабоды, самая вялікая і вядомая з якіх была ў Маскве (Гл. «[[Нямецкая слабада]]»). У першую чаргу рускі ўрад быў зацікаўлены ў замежных спецыялістах ваеннай справы — збройніках, майстрах ліцця гармат, фартыфікатарах і сапёрах. Нямецкія афіцэры служылі інструктарамі ў царскім войску, перадаючы еўрапейскі досвед арганізацыі, валодання сучаснай зброяй і тактыкі. Вялікім попытам у Расіі карысталіся замежныя інжынеры і майстры горнай справы. Таксама важнымі для маскоўскага двара былі замежныя спецыялісты-медыкі. У краіне былі свае знахары, аднак не было адукаваных лекараў і аптэкараў. Таму першымі лейб-медыкамі вялікіх маскоўскіх князёў [[Іван III Васільевіч|Івана III]] і [[Васіль III|Васіля III]] у розны час былі Нікалаус Бюлаў (Nicolaus Bulow) і Тэафіл Маркварт (Theophil Marquart) з [[Любек]]а<ref>[http://books.google.de/books?id=x-ruv8tgkF4C&pg=PA16&lpg=PA16&dq=Deutsche+%C3%84rzte+im+Moskauer+Russland+Sabine+Dumschat+Leibarzt+Iwan+III&source=bl&ots=KVO9AsUvs6&sig=ylYxaZwyF8sw7-TOJXfvAevxAt0&hl=de&ei=FHtsTrDtHcfRsgaO9LDjBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCAQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false Sabine Dumschat. Auslandische Mediziner im Moskauer Russland]. — Munchen : Franz Steiner Verl, 2006. ISBN 3-515-08512-2. — S. 16, 242]</ref>. Яны ж перавялі на рускую мову адзін з ранніх падручнікаў па медыцыне «Благапрахладны вертаград, здароўю стварэнне»<ref>[http://www.bcetyt.ru/travel/cities/31628957.html?page=2 Прыдворная медыцына ў Расіі ў X—XVIII стст.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120204182248/http://www.bcetyt.ru/travel/cities/31628957.html?page=2 |date=4 лютага 2012 }}</ref>. == Эпоха Раманавых == {{main|Паволжскія немцы|Немцы Вобласці Войска Данскога}} Каля 90 % немцаў Расіі ў XVIII—XIX стагоддзях складаюць так званыя ''каланісты''. У XVIII жа стагоддзі па запрашэнні [[Кацярына II|Кацярыны II]] ([[Маніфест Кацярыны II ад 4 снежня 1762 года|маніфест]] ад [[4 снежня]] [[1762]] года) пачалося перасяленне нямецкіх сялян (так званых каланістаў) на вольныя землі Паволжа і пазней Паўночнага Прычарнамор’я — шматлікія з гэтых сялянскіх сем’яў заставаліся ў месцах свайго першапачатковага кампактнага пражывання на працягу больш за паўтары стагоддзяў, захоўваючы нямецкую мову (у закансерваваным у параўнанні з нямецкай мовай Германіі выглядзе), веру (як правіла, [[лютэранства|лютэранскую]] ці [[каталіцтва|каталіцкую]]) і іншыя элементы нацыянальнай культуры. Першая хваля міграцыі, накіраваная ў раён Паволжа, прыбыла галоўным чынам з зямлі [[Рэйнская вобласць|Рейнланд]], [[Гесэн]] і [[Курпфальц|Пфальц]]. Наступная хваля эміграцыі быў выкліканы маніфестам імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] 1804 года. Гэта хваля каланістаў была накіраваны ў раён [[Прычарнамор'е|Прычарнамор’я]] і [[Каўказ]]а, і складалася галоўным чынам з жыхароў [[Швабія|Швабіі]]; у меншай ступені з жыхароў Усходняй і Заходняй Прусіі, [[Баварыя|Баварыі]], [[Мекленбург]]а, [[Саксонія|Саксоніі]], [[Эльзас]]а, [[Бадэн]]а і Швейцарыі, а таксама нямецкіх жыхароў [[Польшча|Польшчы]]. У [[1860|1860-ых гадах XIX стагоддзі]] 200 000 каланістаў перасяліліся з Польшчы на [[Валынь]]. Перад Першай сусветнай вайной лік нямецкіх вёсак у Расійскай імперыі (не лічачы расійскай часткі Польшчы) вагаўся ад 3 да 4 тысяч. [[Выява:1918. The garden in Darmstadt.jpg|300px|left|thumb|Паштовая паштоўка пачатку XX стагоддзя з фатаграфічным малюнкам немцаў-каланістаў калоніі Дармштат пад [[Адэса]]й]] Асноўную частку цяперашняга нямецкага насельніцтва Расіі і [[СНД|краін СНД]] складаюць першым чынам нашчадкі нямецкіх сялян-каланістаў. Гісторыя іх фарміравання ахоплівае перыяд з XVIII па XX стагоддзе. Асноўнымі месцамі рассялення з’яўляліся сярэдняе і ніжняе [[Паволжа]], паўночнае [[Прычарнамор'е]], [[Закаўказзе]], [[Крым]], [[Валынь]] (паўночны захад Украіны), з канца XIX стагоддзя — [[Паўночны Каўказ]] і Сібір. У сілу іх тэрытарыяльнай раз’яднанасці і розных асаблівасцей гістарычнага і этнічнага развіцця ў асяроддзі расійскіх немцаў сфарміраваўся шэраг этнічных (лакальных) груп — [[паволжскія немцы]], [[украінскія немцы]] (выхадцы з Прычарнамор’я, часцяком падзяляльныя сябе па канфесійнай прыкмеце на лютэран і каталікоў), [[Валынь|валынскія]] немцы, [[Крым]]скія немцы, [[Бесарабія|бесарабскія]] немцы, каўказскія немцы (ці [[швабы]], па месцы свайго пражывання ў паўднёвай Германіі — [[Швабія|Швабіі]]) і [[менаніцтва|менаніты]] (адмысловая этнаканфесыянальная супольнасць). Прадстаўнікі розных этнічных груп нямецкага насельніцтва доўгі час мелі і захоўвалі асаблівасці ў [[нямецкая мова|мове]], культуры, рэлігіі, побыту — размаўлялі на сваіх [[дыялект]]ах, якія часцяком значна адрозніваліся, адмыслова святкавалі народныя і рэлігійныя абрады і святы — [[Каляды]], [[Вялікдзень]], [[Сёмуха]], [[Свята ўраджаю]], [[Свята забою скаціны]] ({{lang-de|Schlachtfest}}) і інш. Зыходным пунктам міграцыі нямецкага насельніцтва па тэрыторыі Расіі былі таксама далучаныя да яе ў XVIII стагоддзі прыбалтыйскія землі, асабліва [[Эстляндыя]] і [[Ліфляндыя]]. Акрамя таго, вялікая колькасць немцаў у XIX стагоддзі перасялілася на Валынь з Польшчы. Нарэшце, у [[1920]]-я годы нямецкая [[дыяспара]] ў СССР папоўнілася некаторай колькасцю нямецкіх камуністаў, якія перабраліся ў тады адзіную ў свеце [[СССР|сацыялістычную дзяржаву]]. З [[1870|1870-ых гадоў]] іміграцыя немцаў у Расію галоўным чынам спыняецца (асабліва ў сувязі з адменай у адносінах да каланістаў палогак па адбыванні ваеннай павіннасці і астуджэннем руска-германскіх адносін). Больш таго, вялікая колькасць расійскіх немцаў пачынае эміграваць з Расіі, прычым не ў Германію, а галоўным чынам у [[ЗША]]. Усяго да [[1914]] года з Расіі ў ЗША перасялілася да 200 тысяч этнічных немцаў. Яны склалі адну з найбуйнейшых плыняў дарэвалюцыйнай расійскай эміграцыі — нароўні з [[яўрэі|яўрэямі]], [[палякі|палякамі]], [[беларусы|беларусамі]], [[літоўцы|літоўцамі]] і [[фіны|фінамі]]. Акрамя таго, з другой паловы XIX стагоддзея немцы пачынаюць прымаць актыўны ўдзел ва [[Міграцыі насельніцтва Расіі|унутрырасійскім міграцыйным руху]] на многазямельныя ўсходнія і паўднёвыя ўскраіны імперыі. Па дадзеных перапісу [[1926]] года, у [[Сібір]]ы і на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]] пражывае 81 тысяча немцаў (галоўным чынам у Омскай акрузе — 34,6 тыс., і ў Слаўгарадскай акрузе — 31,7 тыс.), у [[Казахстан]]е — 51 тысяча немцаў<ref>{{cite web |url = http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_26.xls |format = xls |publisher = Demoscope.ru: Электронная версия бюллетеня «Население и общество» |access-date = 2009-08-28 |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20120104134222/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_26.xls |archive-date = 4 студзеня 2012 |title = Таблица национальностей России по состоянию на 1926 г.|url-status = dead }}</ref>. Па стане на [[1913]] год у Расійскай імперыі пражывала каля 2 400 000 немцаў. === Немцы Пецярбурга === {{main|Немцы Пецярбурга}} [[File:Родители А. Р. Штамма. Роберт-Горфрид и Эмма-Элеонора. 1910-е.jpg|250px|thumb|Бацькі [[Арнольд Робертавіч Штам|А. Р. Штама]]. Роберт-Горфрыд і Эма-Элеанора Штам. 1910-я]] Пачынаючы з эпохі Пятра I, шырока практыкавалася запрашэнне ў Расію замежных вучоных, ваенных, дыпламатаў, дзеячаў мастацтва, і некаторыя з іх былі немцамі. Нашчадкі гэтых людзей, часцяком, уладкоўваліся ў Расіі, у значным ліку выпадкаў не толькі захоўваючы нямецкую мову ў якасці сваёй асноўнай мовы, але таксама захоўваючы ў сябе нямецкую нацыянальную самасвядомасць, прыналежнасць да лютэранскай ці каталіцкай царквы, таксама немцы практыкавалі кампактнае пражыванне. Нават сама кіравальная дынастыя [[Раманавы]]х, пачынаючы са шлюбу бацькоў [[Пётр III|Пятра III]] — [[імператрыца|імператрыцы]] [[Ганна Пятроўна|Ганны Пятроўны]] і герцага [[Гольштэйн-Готарпы|Гольштэйн-Готарпскага]] [[Карл Фрыдрых Шлезвіг-Гольштэйн-Готарпскі|Карла Фрыдрыха]], актыўна раднілася з прадстаўнікамі нямецкіх кіравальных дынастый. У выніку ўсе наступныя расійскія кіраўнікі дынастыі [[Раманавы]]х мелі вялікую долю «нямецкай крыві», шматлікія з іх, у сілу дынастычных акалічнасцей, былі народжаны ў Германіі і размаўлялі па-руску з прыкметным акцэнтам, сам жа Пётр III размаўляў выключна па-нямецку, лічыў сябе немцаў і ўся яго знешняя палітыка была накіравана на карысць германскіх дзяржаў. А сама дынастыя Раманавых пераўтварылася ў адгалінаванне [[Ольдэнбургская дынастыя|Ольдэнбургскай дынастыі]] пад найменнем [[Раманавы з 1762|Раманавы-Гольштэйн-Готарп]], якое захоўваецца ў афіцыйным тытуле дагэтуль. Фаварытамі вялікіх імператрыц таксама з’яўляліся немцы, самы знакаміты з якіх [[Эрнст Іаган Бірон]]. Значная колькасць немцаў прыняў удзел у дзяржаўным кіраванні на самых розных яго паверхах і кірунках, што істотна адбілася на выбары сталіцы, як пераважнага месца прыкладання сваіх здольнасцей і ведаў. Паколькі Пецярбург з самага свайго заснавання стаў не толькі адміністрацыйнай сталіцай Расіі, але і найбуйнейшым прамысловым навуковым і гандлёвым цэнтрам, значная колькасць немцаў асядала ў ім. Іх нашчадкі таксама прымалі непасрэдны ўдзел у самых разнастайных галінах гаспадаркі. У выніку шматлікіх складаных працэсаў у рэгіёне ўтварыўся спецыфічны субетнас — Пецярбургскія немцы, які адносіў сябе да культуры заходняга хрысціянства, у першую чаргу, да лютэранства і каталіцтва. У гарадскім асяроддзі ўтварыліся раёны, дзе канцэнтрацыя нямецкага насельніцтва была настолькі вялікая, што нямецкую мову можна было чуць гэтак жа часта, як і рускую, напрыклад, раён Васільеўскага вострава<ref name="Немцы в Санкт-Петербурге">Немцы в Санкт-Петербурге (XVIII—XX века): биографический аспект. Санкт-Петербург. МАЭ РАН.2002 ISBN 5-88431-074-9</ref>. === Планаванне дэпартацыі немцаў Расіі ў перыяд Першай сусветнай вайны === * [[2 лютага]] [[1915]] года. У сувязі з вайной расійскі ўрад прымае законы пра экспрапрыяцыю зямельных уладанняў у асоб нямецкай нацыянальнасці ў заходніх губернях. Пазней гэтыя «ліквідацыйныя законы» распаўсюджваюцца на іншыя губерні і вобласці краіны. * [[13 снежня]] [[1915]] года. Урад рыхтуе ўказ, паводле якога ўсё нямецкае насельніцтва Паволжа належала да высялення ў Сібір. Высяленне планавалася пачаць з вясны 1917 года. * [[6 лютага]] [[1917]] года. Імператар Мікалай Другі санкцыянуе ўжыванне «ліквідацыйных законаў» пра экспрапрыяцыю земляў у адносінах да паволжскіх немцаў. * [[2 сакавіка]], [[3 сакавіка]] [[1917]] года. Перамога Лютаўскай рэвалюцыі ў Петраградзе і ў Сара­таве. * [[11 сакавіка]] [[1917]] года. Адмысловай пастановай было прыпынена выкананне ўсяго «ліквідацыйнага» заканадаўства, накіраванага супраць нямецкага насельніцтва Расіі. У пастанове паказвалася, што канчатковае рашэнне па гэтым пытанні павінен прыняць Устаноўчы сход. == Немцы ў СССР == === 1918—1940 гады === У першыя дзесяцігоддзі Савецкай улады адраджэнне нацыянальнай ідэнтычнасці расійскіх немцаў віталася, што прывяло ў [[1918]] годзе да ўтварэння адной з першых нацыянальна-тэрытарыяльных аўтаномій на тэрыторыі Савецкай Расіі — [[Аўтаномная вобласць немцаў Паволжа|Аўтаномнай вобласці немцаў Паволжа]], якая [[19 снежня]] [[1923]] года была ператворана ў [[АССР немцаў Паволжа|Аўтаномную Савецкую Сацыялістычную Рэспубліку немцаў Паволжа]]. са сталіцай у горадзе [[Энгельс (горад)|Пакроўск]], які ў [[1931]] годзе будзе пераназваны ў горад [[Энгельс (горад)|Энгельс]]. [[Выява:Volga German03.png|300px|thumb|[[АССР немцаў Паволжа|Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка немцаў Паволжа]]]] Па меры абвастрэння адносін паміж СССР і Германіяй пагаршалася і стаўленне да савецкіх немцаў. У 1935—1936 гадах больш дзесяці тысяч немцаў было выселена з прымежнай зоны ва Украіне ў Казахстан<ref name="Полян1">''Полян П. М.'' Не по своей воле… История и география принудительных миграций в СССР.[http://www.memo.ru/history/deport/polyan1.htm Принудительные миграции до начала второй мировой войны, 1919—1939] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131011114053/http://www.memo.ru/history/deport/polyan1.htm |date=11 кастрычніка 2013 }}</ref><ref name="Бугай">''Бугай Н. Ф.'' [http://scepsis.ru/library/id_1237.html Депортация народов]</ref>. У [[1937]]—[[1938]] гадах [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] правёў так званую «нямецкую аперацыю». Паводле [[Загад народнага камісара ўнутраных спраў СССР № 00439|загаду народнага камісара ўнутраных спраў СССР № 00439]] ад [[25 ліпеня]] [[1937]] года, усе германскія грамадзяне, якія працавалі на прадпрыемствах абароннай прамысловасці (ці маючыя абаронныя цэхі) павінны былі быць арыштаванымі. З [[30 ліпеня]] пачаліся арышты і звальненні, а з восені 1937 года пачалася масавая аперацыя супраць савецкіх немцаў. Усяго ў рамках «нямецкай аперацыі» было арыштавана 65—68 тыс. чалавек, асуджана 55.005, з іх: да [[Смяротнае пакаранне смерцю|растрэлу]] — 41 898, да зняволення, спасылцы і высылання — 13 107<ref name="Рогинский" />. З найбольшай сілай аперацыя закранула прымежныя зоны і асяроддзе сталічных гарадоў; сама АССР папакутавала непрапарцыйна слаба. Паводле дырэктывы [[Клімент Варашылаў|наркама абароны СССР Варашылава]], усе немцы (акрамя выхадцаў АССР НП), у ліку прадстаўнікоў усіх нацыянальнасцей, якія не ўваходзілі ў склад Савецкага Саюза, былі звольнены з войска<ref name="Рогинский">''Охотин Н. Г., [[Рогинский, Арсений Борисович|Рогинский А. Б.]]'' [http://www.memo.ru/history/nem/Chapter2.htm Из истории «немецкой операции» НКВД 1937—1938 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130519053037/http://www.memo.ru/history/nem/Chapter2.htm |date=19 мая 2013 }}</ref>. У канцы [[1930|1930-ых гадоў]] за межамі АССР НП былі зачынены ўсе нацыянальна-тэрытарыяльныя ўтварэння — нямецкія нацыянальныя сельсаветы і раёны, а школы з выкладаннем на роднай нямецкай мове пераведзены на рускую мову. Па дадзеных [[Усесаюзны перапіс насельніцтва 1939 года|перапісу 1939 года]] на тэрыторыі СССР налічвалася 1427,3 тыс. немцаў. З гэтай колькасці ў РСФСР пражывала 862,5 тыс. (уключаючы [[Крым]]), ва Украіне — 392,5 тыс. (у тым ліку ў [[Адэская вобласць|Адэскай вобласці]] — 91,5 тыс., у [[Запарожская вобласць|Запарожскай]] — 89,4 тыс., у [[Данецкая вобласць|Сталінскай]] — 47,2 тыс., у [[Нікалаеўская вобласць|Нікалаеўскай]] — 41,7 тыс.), у Казахстане — 92,6 тыс., у Закаўказзе — 44,1 тыс., у рэспубліках Сярэдняй Азіі — 27,2 тыс., ў Беларусі — 8,4 тыс. З ліку немцаў РСФСР 42,5 % (366,7 тыс. чал.) было засяроджана ў межах [[АССР немцаў Паволжа]] (немцы складалі 60,5 % насельніцтва аўтаномнай рэспублікі), а ўсяго ў Паволжскім рэгіёне пражывала 451,6 тыс. немцаў. Таксама буйныя тэрытарыяльныя групоўкі немцаў рассяляліся на Паўночным Каўказе (127,1 тыс.), у Заходняй Сібіры (101,4 тыс.) і ў Крыму (51,3 тыс.)<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.xls Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения по регионам России]</ref><ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_39.xls Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения по республикам СССР]</ref>. Акрамя таго, на тэрыторыях, акупаваных СССР у 1939—1940 гадах, дзе па сучасных адзнаках да 1939 года пражывала 346,1 тыс. немцаў, у тым ліку 81,1 тыс. — у [[Бесарабія|Бесарабіі]], 62,1 тыс. — у [[Латвія|Латвіі]], 51,0 тыс. — у [[Літва|Літве]], 45,4 тыс. — у Ровенскім і Валынскім ваяводствах [[Польшча|Польшчы]], 40,0 тыс. — ва Усходняй [[Галіцыя|Галіччыне]], 37,5 тыс. — у Паўночнай [[Букавіна|Букавіне]], 18,4 тыс. — у [[Эстонія|Эстоніі]], 10,6 тыс. (дадзеныя магчыма заніжаныя з-за таго, што немцы-каталікі часта ўпісваліся, як палякі) — у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Акрамя таго, да 13,8 тыс. немцаў рассялілася ў [[Падкарпацкая Русь|Падкарпацкай Русі]], якая ўвайшла ў склад Савецкага Саюза ў [[1945]] годзе<ref name="ReferenceA">''Кабузан В. М.'' Немецкоязычное население в Российской империи и СССР в XVIII—XX веках (1719—1989): Ист.-стат. исслед. — {{М.}}, 2003. — С. 183.</ref>. Такім чынам усяго на тэрыторыі СССР у пасляваенных межах (без [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]]) налічвалася 1782,9 тыс. немцаў. === 1941—1945 гады === {{main|Дэпартацыя немцаў у СССР}} Перыяд [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] адзначыўся карэннай трансфармацыяй арэала рассялення немцаў на тэрыторыі СССР. [[28 жніўня]] 1941 г. Прэзідыум [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] ухваліў Указ «Аб перасяленні немцаў, якія пражываюць у раёнах Паволжа» (380 тыс.) у вёскі [[Алтайскі край|Алтайскага края]], [[Новасібірская вобласць|Новасібірскай]] і [[Омская вобласць|Омскай]] абласцей [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] і ў сельскую мясцовасць [[Казахская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Казахскай ССР]]. Таксама немцаў выселілі з [[Азербайджанская ССР|Азербайджанскай]], [[Армянская ССР|Армянскай]], [[Грузінская ССР|Грузінскай]] і [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украінскай ССР]], [[Крымская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Крымскай Аўтаномнай ССР]], [[Ленінград]]а, Масквы і [[Паўночны Каўказ|Паўночнага Каўказа]] РСФСР (агулам 1,5 млн жыхароў). Да канца года нямецкіх [[Рабоча-Сялянская Чырвоная Армія|чырвонаармейцаў]] адклікалі з фронту ў склад [[Працоўная армія|працоўнай арміі]], якую размясцілі ў [[сібір]]скай [[Тайга|тайзе]] (лесанарыхтоўка), на будаўніцтве [[Урал|ўральскіх]] заводаў і [[Шахта|рудніках]]. Месцы размяшчэння працарміі агароджваліся калючым [[дрот]]ам і знаходзіліся пад узброенай [[ахова]]й. З [[1942]] г. у працармію накіравалі нямецкіх перасяленцаў, якіх у [[1947]] г. на месцы ссылкі<ref>{{артыкул|аўтар=[[Павел Бераснеў]].|загаловак=70 гадоў таму савецкіх немцаў Паволжа аб'явілі дыверсантамі і шпіёнамі|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=85207|выданне=[[Звязда]]|тып=[[газета]]|год=1 верасня 2011|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2011-09-01 166 (27029)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/85215/1ver-5.indd.pdf 3]|issn=1990-763x}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Усяго ў 1939—47 гадах колькасць немцаў СССР паменшылася да 1,7 млн, у пераважнай большасці на тэрыторыях, якія ўвайшлі ў склад Савецкага Саюза ў 1939—45 гады. === Пасляваенны перыяд === 26 лістапада [[1948]] года Прэзідыум Вярхоўнага Савета СССР прыняў указ, які забараняў немцам вяртацца да ранейшага месца жыхарства: выгнанне на «вечныя часы» ў месцы перасялення, і які ўсталёўваў працяглыя тэрміны зняволення за самавольнае пакіданне спецпасяленняў — 20 гадоў катаргі. Да пачатку [[1953]] года, па дадзеных органаў МУС СССР, на ўліку Аддзела спецпасяленняў складалася 1 224 931 нямецкіх спецпасяленцаў, у тым ліку 855 674 выселеных у 1941-42 гадах з Еўрапейскай часткі Расіі і Закаўказзя, 208 388 рэпатрыянтаў, 111 324 мабілізаваных, 48 582 «мясцовых» і 963 іншых. З гэтай колькасці на тэрыторыі РСФСР было расселена 707 863 чал., у Казахстане — 448 626, у рэспубліках Сярэдняй Азіі — 53 850, ва Украінскай ССР — 460 і ў Карэла-Фінскай ССР — 246. З ліку немцаў, расселеных у РСФСР, у Заходняй Сібіры пражывала 338 142 чал., на Урале — 198 624, ва Усходняй Сібіры — 74 687 (галоўным чынам у [[Краснаярскі край|Краснаярскім краі]]), на Еўрапейскай Поўначы — 35 007, у Цэнтральным раёне — 28 229, на Далёкім Усходзе — 13 378, у Волга-Вятскам раёне — 11 797, у Паволжа — 7697 і на Паўночным Каўказе ([[Растоўская вобласць]]) — 302<ref>''Земсков В. Н.'' Спецпоселенцы в СССР, 1930—1960. — {{М.}}: Наука, 2005. — С. 210—224.</ref>. Паколькі пасля 1955 года немцы так і не атрымалі дазвола вярнуцца на месцы даваеннага пражывання, карціна рассялення немцаў па тэрыторыі СССР, якая склалася ў выніку дэпартацыі, галоўным чынам захавалася да канца савецкага перыяду без істотных змен. Па дадзеных [[Усесаюзны перапіс насельніцтва 1989 года|перапісу 1989 года]] ў Савецкім Саюзе налічвалася 2038,6 тыс. немцаў. Асноўная маса дыяспары была расселена прыкладна ў тых жа раёнах, у якіх немцы былі паселены ў перыяд дэпартацый. Больш за ўсё немцаў пражывала ў Казахстане (957,5 тыс.), у Заходняй Сібіры (416,5 тыс.), у Сярэдняй Азіі (178,2 тыс.), на Урале (149,7 тыс.) і ва Усходняй Сібіры (66,2 тыс.). У раёнах, дзе размяшчаліся кампактныя раёны рассялення немцаў да 1941 года, іх колькасць была невялікая. Так, у Паволжа пражывала 68,3 тыс. немцаў, ва Украіне — 37,8 тыс., у рэспубліках Прыбалтыкі — 9,3 тыс.(галоўным чынам гэта былі непаўнагадовыя дзеці, якія не падвяргаліся дэпартацыі, немцы, якія нейкім чынам схавалі нацыянальнасць, немцы, якія ваявалі на баку СССР)<ref>{{cite web |url = http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.xls |format = xls |publisher = Demoscope.ru: Электронная версия бюллетеня «Население и общество». |access-date = 2009-08-28 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/61CNnRWmC?url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.xls |archive-date = 25 жніўня 2011 |title = Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по регионам России|url-status = live }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.xls |format = xls |publisher = Demoscope.ru:Электронная версия бюллетеня «Население и общество». |access-date = 2009-08-28 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/61CNnvBfg?url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.xls |archive-date = 25 жніўня 2011 |title = Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по республикам СССР|url-status = live }}</ref>. === Перыяд 1955—1991 гадоў === Па рашэнні бундэстага ФРГ 22 лютага [[1955]] года былі прызнанымі сапраўднымі грамадзянствы, атрыманыя падчас вайны. Адначасова ў верасні гэтага ж года першы [[канцлер]] Германіі [[Конрад Адэнаўэр]] наведвае [[СССР]], дзе таксама падпісваецца шэраг міжурадавых дагавораў. [[13 снежня]] [[1955]] года выходзіць Указ Прэзідыуму Вярхоўнага Савета «Пра спыненне абмежаваняў у правах немцаў і членаў іх сем’яў, якія знаходзяцца на спецпасяленні» (без вяртання канфіскаванай маёмасці), забарона на вяртанне ў былыя родныя населеныя пункты. Пачаўся працэс перасялення немцаў у [[ФРГ]], [[ГДР]] і Аўстрыю. Першапачаткова ён ішоў пад лозунгам уз’яднання разарваных у гады вайны сем’яў. У гэты час выяжджала ад некалькіх сотняў да некалькіх тысяч чалавек у год. У маі [[1957]] года ў Маскве выходзіць першы нумар цэнтральнай газеты на нямецкай мове «Ноес Лебен» («Новае жыццё»), сталай пераемніцай «Дойчэ цэнтраль-цайтунг» («Цэнтральная нямецкая газета»), а праз месяц пачала выдавацца газета «Ротэ Фанэ» («Чырвоны сцяг») на Алтаі. Пазней была арганізавана ў Цэлінаградзе газета савецкага нямецкага насельніцтва Казахстана «Фройндшафт» («Сяброўства») — цяпер яна выдаецца ў Алма-Ате пад назвай «Deutsche Allgemeine Zeitung». Аднавілася радыёвяшчанне для савецкіх немцаў на роднай мове. Ізноў з’явіліся ў продажы кнігі савецкіх нямецкіх аўтараў. Пачалося стварэнне груп для вывучэння нямецкай мовы як роднай у сярэдніх школах Казахстана, РСФСР, Кіргізіі. [[8 красавіка]] [[1958]] года падпісана савецка-германскі дагавор пра ўз’яднанне сем’яў і пра супрацоўніцтва Грамадстваў Чырвонага Крыжа абедзвюх краін. [[24 красавіка]] [[1959]] года падпісана савецка-германскі дагавор пра ўз’яднанне сем’яў. [[29 жніўня]] [[1964]] года — Указ пра частковую рэабілітацыю немцаў Паволжа і адмене дэпартацыёнага Указу ад 28.08.41 года (распаўсюдзіўся і на астатніх немцаў СССР). Ва ўказе не забаранялася, але і не рэкамендавалася вяртацца немцам у ранейшыя месцы пражывання. Гэты ўказ, апублікаваны ў свой час ва ўмовах абмежаваня галоснасці толькі ў «Ведамасцях Вярхоўнага Савета СССР» і ў савецкім нямецкамоўным друку, у жыцці савецкіх немцаў змяніў няшмат чаго. [[19 снежня]] [[1966]] года падпісаны [[Міжнародны пакт пра грамадзянскія і палітычныя правы]]. Правы на вольны выезд і гарантыя аховы нацыянальных меншасцей. СССР ратыфікаваў гэту дамову толькі [[23 сакавіка]] [[1973]] года. [[12 жніўня]] [[1970]] года адбылося падпісанне Маскоўскага дагавору паміж [[ФРГ]] і СССР пра ўзаемную адмову ад ужывання насілля. Лік перасяленцаў расце. [[3 лістапада]] [[1972]] года — Указам прадпісаны вольны выбар сталага месца жыхарства для немцаў, на тэрыторыі СССР. Указ не быў апублікаваны. Па некаторых звестках, гэты Указ, як і Указ ад [[29 жніўня]] [[1964]] года не атрымаў шырокай агалоскі ў савецкіх СМІ па просьбах кіраўнікоў азіяцкіх рэспубалік і сібірскіх абласцей не зацікаўленых у масавым выездзе са сваіх рэгіёнаў нямецкага насельніцтва. [[1 жніўня]] [[1975]] года падпісаны [[Хельсінкскі дагавор]]. Далейшы рост колькасці перасяленцаў, але толькі на кароткі час (ніжні пік у 1985 годзе — 460 чалавек). [[1979]] год — Спроба арганізаваць [[Нямецкая аўтаномія ў Казахстане|нямецкую аўтаномію ў Казахстане]]. [[1981]] год— Заснаваны Нямецкі драматычны тэатр (спачатку ў Тэміртау, затым у Алма-Аце). Сітуацыя змянілася пасля занясення змен у закон СССР «Пра ўезд і выезд» [[28 жніўня]] [[1986]] года. Масавая эміграцыя немцаў з тэрыторыі былога [[СССР]] у [[Германія|Германію]] пачалася з [[1987]] года, калі выехала 14 488 чалавек, у [[198]] годзе — 47 572, у [[1989]] годзе — 98 134 (пік у [[1994]] годзе — 213 214 чалавек), што значна скараціла долю нямецкага насельніцтва ў Расіі, [[Казахстан]]е, на [[Украіна|Украіне]] і ў іншых рэспубліках былога СССР. У агульнай складанасці, па дадзеных [[Міністэрства ўнутраных спраў ФРГ]], у Германію з [[1950]] па [[2006]] год перасялілася 2 334 334 [[Нямецкія перасяленцы|расійскіх немцаў і членаў іх сем’яў]]<ref name="Статистика">[http://www.bmi.bund.de/cln_012/Internet/Content/Common/Anlagen/Themen/Vertriebene__Spaetaussiedler/Statistiken/Aussiedlerstatistik__seit__1950,templateId=raw,property=publicationFile.pdf/Aussiedlerstatistik_seit_1950.pdf Статыстыка Міністэрства ўнутраных спраў ФРГ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071031110005/http://www.bmi.bund.de/cln_012/Internet/Content/Common/Anlagen/Themen/Vertriebene__Spaetaussiedler/Statistiken/Aussiedlerstatistik__seit__1950,templateId=raw,property=publicationFile.pdf/Aussiedlerstatistik_seit_1950.pdf |date=31 кастрычніка 2007 }}</ref>. == Немцы і постсавецкая прастора == === 1990-я гады === Напачатку 90-х гадоў XX стагоддзя У Санкт-Пецярбургу было арганізавана «Нямецкае грамадства Санкт-Пецярбурга», адноўлена выданне газеты на нямецкай мове «[[St. Petersburgische Zeitung]]». У [[1990|1990-ых гадах]] у шматлікіх буйных гарадах Расіі і ў месцах кампактнага пражывання расійскіх немцаў створаны Цэнтры нямецкай культуры, у якіх пры садзейнічанні ўрада [[ФРГ]] рэалізуецца праграма «[[Брайтэнарбайт]]» («Пашыраная праца»), утвораны два нямецкіх нацыянальных раёна (з цэнтрамі [[Нямецкі нацыянальны раён Алтайскага края|Гальбштат]] у Алтайскім краі і [[Азоўскі нямецкі нацыянальны раён Омскай вобласці|Азова]] ў Омскай вобласці), рэалізавана нямецка-расійская праграма «[[Нойдорф-Стрэльна]]» па стварэнні [[катэдж]]нага мястэчка расійскіх немцаў у прыгарадзе Санкт-Пецярбурга — раёне [[Нойдорф]] у [[Стрэльна, прыгарад Санкт-Пецярбурга|Стрэльне]], утворана [[Федэральная нацыянальна-культурная аўтаномія «Расійскія немцы»]]. На цяперашні час «Рускія немцы» застаюцца адзінай з рэпрэсаваных у Савецкі час, але не [[рэабілітацыя|рэабілітаваных]] нацыянальных груп<ref>{{cite web |author = Владимир КРЫЛОВ |date = 2006-2007 |url = http://www.sibrd.ru/index.php?page=341 |format = html |publisher = РОССИЙСКИЕ НЕМЦЫ СИБИРИ / RUSSLANDDEUTSCHE SIBIRIENS |access-date = 2010-08-28 |lang = ru |archive-url = https://archive.today/20130417194920/http://www.sibrd.ru/index.php?page=341 |archive-date = 17 красавіка 2013 |title = РАЗГОВОР ДЕЛОВОЙ И КОНСТРУКТИВНЫЙ|url-status = live }}</ref>. Па сумеснай ініцыятыве кансулату [[ФРГ]], евангелічна-лютэранскай царквы і мерыі Санкт-Пецярбурга ў адноўленай у постсавецкі час [[Лютэранская царква Святых Пятра і Паўла, Санкт-Пецярбург|Лютэранскай царквы Святых Пятра і Паўла]] была адкрыта сталая выстаўка «Немцы Санкт-Пецярбурга» ({{lang-de|St.Petersburger Deutschen}})<ref name=" Zeitung">Ausstellung ueber St.Petersburger Deutsche: St.Petrsburgishe Zeitung. № 2 (75) 1999</ref>. У Пецярбургу праходзіць Міжнародны навуковы семінар «Немцы ў Расіі: Руска-нямецкія навуковыя і культурныя сувязі», ключавой тэмай якога з’яўляецца «Германісты і германістыка ў Расіі». У яго арганізацыі актыўны ўдзел прымае [[Інстытут рускай і савецкай культуры імя Ю. М. Лотмана]] [[Рурскі ўніверсітэт|Рурскага ўніверсітэта]] г. [[Бохум]] і [[Міністэрства замежных спраў Германіі]]. У Пецярбургу праходзіць увесь час дзейсная канферэнцыя «[[Немцы ў Санкт-Пецярбургу: Біяграфічны аспект]]». === Сучасная статыстыка === Паводле [[Усерасійскі перапіс насельніцтва 2002 года|Усерасійскага перапісу насельніцтва 2002 года]], у Расіі пражывала '''597 212''' немцаў<ref>{{cite web |url = http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_01.xls |title = 1. Нацыянальны склад насельніцтва |date = 2004 |work = Том 4 - «Нацыянальны склад і валоданне мовамі, грамадзянства». // Усерасійскі перапіс насельніцтва 2002 гады |format = xls |publisher = Федэральная служба дзяржаўнай статыстыкі |access-date = 2011-08-30 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/65CSs13pg?url=http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_01.xls |archive-date = 4 лютага 2012 |url-status = live }}</ref>, пры гэтым прыкладна '''1,5''' мільёна чалавек з’яўляюцца нашчадкамі расійскіх немцаў з той ці іншай ступенню сваяцтва{{Няма АК|3|4|2012}}. Сучасная супольнасць расійскіх немцаў арганізавала больш сто розных лакальных, усерасійскіх і міжнародных арганізацый з мэтай захоўваць культурную ідэнтычнасць расійскіх немцаў, спрыяць вывучэнню сваёй гісторыі, нацыянальнаму і духоўнаму адраджэнню немцаў Расіі, аднаўленню і захаванню нямецкіх нацыянальных традыцый, нацыянальнай мовы і яго дыялектаў, гісторыі нямецкага народа. Таксама арганізацыі спрыяюць паляпшэнню ўзроўня жыцця расійскіх немцаў на лакальным узроўні; так, напрыклад, [[Міжрэгіянальная грамадская арганізацыя «Нямецкае моладзевае аб'яднанне»|«Нямецкае моладзевае аб’яднанне»]] актыўна падтрымлівае моладзевыя ініцыятывы расійскіх немцаў, [[Міжнародная асацыяцыя даследчыкаў гісторыі і культуры расійскіх немцаў|(МАДГКРН)]] пасродкам вывучэння гісторыі і традыцый лакальных нямецкіх паволжскіх, каўказскіх і азіяцкіх лакальных субкультур мінулага ставіць перад сабой задачу захавання гістарычнай спадчыны немцаў Расіі. Паводле статыстычных дадзеных нямецкіх федэральных устаноў на [[2006]] год, агульны лік асоб, якія маюць нямецкае паходжанне, што пражываюць на тэрыторыі краін [[Постсавецкая прастора|былога СССР]] ацэньваўся ў '''800 000''' — '''820 000''' чалавек. З іх каля '''550 000''' чал. у [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]], каля '''200 000''' у [[Казахстан]]е, '''33 000''' на [[Украіна|Украіне]] і '''15 000''' у [[Кіргізія|Кіргізіі]]<ref>[http://www.bpb.de/wissen/XRVWHC,0,0,Zuzug_von_%28Sp%E4t%29Aussiedlern_und_ihren_Familienangeh%F6rigen.html Bundeszentrale f. Politische Bildug: Zuzug v. Spataussiedlern]</ref><ref>[http://www.bpb.de/system/files/pdf/UT32YA.pdf Migrationsberich des Bundesamtes f. Migration u. Fluchtlinge]</ref>. Па дадзеных перапісу насельніцтва, праведзенаму ў 2010 годзе, у Расіі пражывала '''394 138''' немцаў<ref name="runemstat"/>. == Гл. таксама == * [[Нямецкая слабада]] * [[Немцы Пецярбурга]] * [[Нямецкі нацыянальны раён Алтайскага края]]; [[Гальбштат]] * [[Азоўскі нямецкі нацыянальны раён]] * [[Аўтаномная вобласць немцаў Паволжа]] * [[АССР немцаў Паволжа]] * [[Піхцінскія галендры]] * [[Помнік «Немцам Расіі»]] * [[Петрышуле]] * [[Перасяленцы з краін былога СССР у Германіі]] * [[Нямецкія перасяленцы]] * [[Беларускія немцы]] * [[Палеськія немцы]] * [[Віленскія немцы]] * [[Фольксдойчэ]] * [[Немцы Магілёва]] * [[Балтыйскія немцы]] * [[Вучылішча Святой Ганны]] * [[Міжнародны саюз нямецкай культуры]] * [[Plautdietsch-Freunde]] * [[Дэпартацыя немцаў у СССР]] * [[Немцы Казахстана]] * [[Азербайджанскія немцы]] * [[Немцы ў Бесарабіі]] * [[Нямецкая аўтаномія ў Казахстане]] * [[Крыстаф Бергнер]] * [[Цэрскія менаніцкія калоніі]] * [[Нямецкія калоніі ў Дагестане]] * [[Немцы Вобласці Войска Данскога]] * [[Немцы Расіі, энцыклапедыя]] * [[Немцы ва Украіне]] * [[Крымскія немцы]] * [[Паволжскія немцы]] {{Зноскі}} === Дакументы і першакрыніцы === * [[Поўны збор законаў Расійскай імперыі|Полное собрание законов Российской империи (с 1749 г.)]]. — Т. XVI (1762—1765), 1830 * История российских немцев в документах (1763—1992 гг.) (Сост.: В. А. Ауман, В. Г. Чеботарева) — М.: МИГУП, 1993. === Энцыклапедыі, бібліяграфія === <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * [[Немцы Расіі, энцыклапедыя|Немцы России (энциклопедия)]]. В 3-х томах. Москва: Изд-во «Общественная академия наук российских немцев», 1999—2006 (Предс. редкол. В. Карев, О.Кубицкая) * В. А. Ауман, В. Ф. Баумгертнер, В. Бретт и другие (гл. ред. В. Ф. Дизендорф). Немцы России. Населенные пункты и горада поселения: энциклопедический словарь. — М.: ЭРН, 2006. — 470 с ISBN 5-93227-002-0 * Handbuch Russland-Deutsche : ein Nachschlagewerk zur russland-deutschen und dt.-russ. Geschichte und Kultur (mit Ortsverzeichnis ehemaliger Siedlungsgebiete) Verfasser: Ulrich Mertens. Nürnberg ; Paderborn : 2001. ISBN 3-9807701-1-7 * Lexikon der Russlanddeutschen. (Hrsg. H.-J. Kathe u.a.) Berlin: Bildungsverein für Volkskunde in Deutschland Die Linde, 2000. * Deutsche Geschichte im Osten Europas. (in 12 Bde) Bd. 10.: Rußland. — Berlin : Siedler Verlag, 2002. — 669 S. ISBN 3-88680-778-9 * Международная организация исследователей истории и культуры российских немцев: Научно-информационный бюллетень. 1996—2006 [http://www.rusdeutsch.ru/biblio/?name=2&tema=6 Информация о конференциях, семинарах, фондах архивов, документы, рецензии, аннотации, библиография.]{{Недаступная спасылка}} * Российские немцы. Историография и источниковедение. Материалы научной конференции. Анапа. 4-9 сентября 1996. М., 1997. * Чернова Т. Н. Российские немцы: Отечественная библиография, 1991—2000 гг.: Указатель новейшей литературы по истории и культуре немцев России/ Т. Н. Чернова.- М.,2001.- 268 с. * Списки научных публикаций Саратовского университета, издательства «Готика»[https://web.archive.org/web/20110407021845/http://www.sgu.ru/sguprojects/cultural/article], [https://archive.today/20130417190106/www.sgu.ru/faculties/historical/departments/oinp/publication.php] </div> === Матэрыялы навуковых канферэнцый, з’ездаў === <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * Российские немцы на Дону, Кавказе и Волге. — М-лы российско-германской научн. конф. Анапа, 22-26 сентября 1994. // Международный союз немецкой культуры (отв. редактор Е. А. Шервуд). М., 1994. 358 с LCCN 97176727; OCLC 36891750 * Российские немцы: Проблемы истории, языка и современного положения. — М-лы междунар. науч. конф. Анапа, 20-25 сентября, 1995. // Изд-во Готика, 1996. 511 с ISBN 5-7834-0004-1 [http://openlibrary.org/b/OL17131982M/Rossiiskie-nemtsy] * Российские немцы: Историография и источниковедение. — М-лы междунар. научн. конф. Серия: История и этнография российских немцев. Internationaler Verband der Deutsche Kultur (IVDK), Анапа, 4-9 сентября 1996. // М., Готика, 1997. 372 с ISBN 5-7834-0024-6 * Миграционные процессы среди российских немцев: исторический аспект. М-лы междунар. научн. конф., Анапа, 26-30 сентября 1997 г. М, Готика, 1998 г. 444 с.[http://www.rusdeutsch.ru/biblio/?name=55&type=1]{{Недаступная спасылка}} * Немцы России в контексте отечественной истории: Общие проблемы и региональный особенности. Материалы международной научной конференции, Москва, 17-20 сентября 1998 г. // М, Готика, 1999, 488 с. * [http://www.rusdeutsch.ru/biblio/files/XIKonferenc.pdf Российское государство, общество и этнические немцы: основные этапы и характер взаимоотношений (XVIII—XXI вв.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130719193039/http://www.rusdeutsch.ru/biblio/files/XIKonferenc.pdf |date=19 ліпеня 2013 }} М-лы 11-ой междунар.науч. конф. Москва, 1-3 ноября 2006/ — М.: МСНК-пресс, 2007. — 480 с. * [http://www.rusdeutsch.ru/biblio/files/nib_1(53)_2008.pdf Российские немцы: Научно-информационный бюллетень. 1(53), Москва, 2008] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121009001952/http://www.rusdeutsch.ru/biblio/files/nib_1(53)_2008.pdf |date=9 кастрычніка 2012 }} * Научное сообщество этнических немцев в Средней Азии и России: современное состояние и перспективы. — Материалы международной научно-методической конференции 23-24 октября 2008 г. // Караганда: Арко, 2009 </div> === Учебные пособия === * А. А. Герман, Т. С. Иларионова, И. Р. Плеве. [http://www.rusdeutsch.ru/?hist=1&lng= История немцев России]. (учебное пособие) — М.: МСНК-пресс, 2005—544 с. * ''их же:''. История немцев России: Хрестоматия. — М.: МСНК-пресс, 2005. — 416 с. * ''их же:''. История немцев России: Методические материалы. — М.: МСНК-пресс, 2005. — 240 с. === Агульныя выданні === <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * Андреева Н. С. Прибалтийские немцы и российская правительственная политика в начале XX в. — СПб.: Міръ,2008. * Ковригина В. А. Немецкая слобода Москвы и её жители конца XVII-первой четверти XVIII вв. / В. А. Ковригина. — М.: Археол. центр, 1998. — 434, [2] с. * Клаус А. Наши колонии: опыт и материалы по истории и статистике иностранной колонизации в России. — СПб., 1869. * Россия — Германия. Контакты и взаимовлияния. XVIII—XIX век. // Государственная Третьяковская галерея: сб. статей под ред. О. С. Северцева, И. А. Гутт. — М., б. г. * Остроух И. Г., Шервуд Е. А. Российские немцы: ВКЛад в историю и культуру (XVII — начало XX вв.). // Российские немцы на Дону, Кавказе и Волге. — М., 1995. * Кабузан В. М. Немецкое население в России в XVIII — начале XX вв (численность и размещение). // Вопросы истории. — 1989. — № 12. — С. 18—29. * [[Герман, Аркадий Адольфович|Герман А. А.]] Немецкая автономия на Волге. 1918—1941. — М.: «МСНК-пресс», 2007. — 576 с. — 2-ое изд., исправленное и дополненное. * Московские немцы. Четыре века с Россией / [сост. Л. Дементьева, Ю. Петров]. — Москва: Фабрика офсетной печати, 1999. — 71 с. * Немецкие предприниматели в Москве: Сб. ст. [по итогам Междунар. науч. конф. (Москва, 1999 г.)] / Сост. сб.: В. А. Ауман]. — М. : Обществ. акад. наук рос. немцев, 1999. — 285, [1] с. — (Российские немцы: исторические материалы и исследования: ИРН). ISBN 5-93227-001-2 * Немцы в России: Люди и судьбы / [Семинар «Немцы в России: рус.-нем. науч. и культур. связи»; Редкол.: Л. В. Славгородская (отв. ред.) и др.]. — СПб.: Дмитрий Буланин, 1998. — 310,[1] с. ISBN 5-86007-119-1 * Немцы в России: Петербурские немцы = Die Deutschen in Russland: Petersburger deutsche: Сб. ст. / РАН. С.-Петерб. науч. центр. Ин-т истории естествознания и техники. С.-Петерб. фил. и др.; Отв. ред. Г. И. Смагина. — СПб.: Изд-во Дмитрий Буланин, 1999. — 620 с ISBN 5-86007-154-X * Немцы в России: Проблемы культур. взаимодействия : [Материалы конференций семинара, 1990—1995 гг. / Семинар «Немцы в России. Рус.-нем. науч. и культур. связи»; Редкол.: Л. В. Славгородская (отв. ред.) и др.]. — СПб.: Дмитрий Буланин, 1998. — 327 с ISBN 5-86007-116-7 * Немцы в России = Die deutschen in Russland: Рос.-нем. диалог: Сб. ст. / Рос. акад. наук. Ин-т истории естествознания и техники. С.-Петерб. фил., Б-ка Рос. акад. наук; [Редкол.: Г. И. Смагина (отв. ред.) и др.]. — СПб.: ДБ, 2001. — 552 с ISBN 5-86007-294-5 * Немцы в России = Die Deutschen in Russland: Русско-немец. науч. и культурные связи: Сб. ст. / Рос. акад. наук. Ин-т истории естествознания и техники, С.-Петерб. фил. [и др.]; [Редкол.: Г. И. Смагина (отв. ред) и др.]. — СПб.: ДБ, 2000. — 424 с ISBN 5-86007-248-1 * Немцы в России = Die Deutschen in Russland: три века науч. сотрудничества: сб. ст. / Рос. акад. наук, Ин-т истории естествознания и техники, С.-Петерб. фил., Б-ка Рос. акад. наук; [редкол.: Н. В. Колпакова, Г. И. Смагина (отв. ред.), И. В. Черказ’янова]. — СПб.: Дмитрий Буланин, 2003. — 604 с. — (Немцы в России: русско-немецкие научные и культурные связи). ISBN 5-86007-372-0 * Немцы и развитие образования в России. — СПб., 1998. ISBN 5-201-00230-7 * Немцы Москвы: исторический ВКЛад в культуру столицы: Междунар. науч. конф., посвящ. 850-летию Москвы (Москва, 5 июня 1997 г.): Сб. докл. / [Науч. ред. Ю. А. Петров, А. А. Семин]. — М.: Обществ. акад. наук рос. немцев, 1997. — 356 с. — (Российские немцы: исторические материалы и исследования. ИРН). * {{кніга|загаловак=Немцы Санкт-Петербурга: наука, культура, образование Сб. ст.|арыгінал=Die Deutschen in Sankt-Petersburg: Wissenschaft, Kultur, Bildung|адказны=[[РАН]], Ин-т истории естествознания и техники. С-Петерб., фил. Б-ка РАН, Семинар «Немцы в России: рус.-нем. науч. и культ. связи»; [Отв. ред. Г. И. Смагина]|месца=СПб.|выдавецтва=Росток|год=2005|старонак=640|isbn=5-94668-017-X}} * Немцы. Россия. Сибирь: [Сб. ст.] / Ом. гос. ист. — краевед. музей, Сиб. фил. Рос. ин-та культурологии; Сост. и науч. ред. — Вибе П. П. — Омск: Ом. гос. ист. — краевед. музей, 1997. — 241 с ISBN 5-901062-01-1 * Быт и культура российских немцев в музеях Санкт-Петербурга = Alltag und kultur der russlanddeutschen in museen von Sankt Petersburg: Свод. кат. / [Сост.: Т. А. Шрадер]. — СПб.: Наука, 2003 (Тип. Наука РАН). — 142, [2] с. — (Deutsche in Russland / Музей антропологии и этнографии им. Петра Великого (Кунсткамера) Рос. акад. наук [и др.]). ISBN 5-02-027096-2 * Вашкау Н. Э. Школа в немецких колониях Поволжья, 1764—1917 гг. / Н. Э. Вашкау; М-во общ. и проф. образования РФ. Волгогр. гос. ун-т. — Волгоград: Изд-во Волгогр. гос. ун-та, 1998. — 206 с ISBN 5-85534-154-2 * Грекова Т. Н., Голиков Ю. П. Медицинский Петербург / Т. И. Грекова, Ю. П. Голиков. — СПб.: Фолио-Пресс: Фолио-Плюс, 2001. — 414, [1] с. ISBN 5-7627-0163-8 * Губкина Н. В. Немецкий музыкальный театр в Петербурге в первой трети XIX века / Н. В. Губкина; Рос. ин-т истории искусств. — СПб.: Дмитрий Буланин, 2003 (Тип. Береста). — 563, [1] с., [8] л. ил. ISBN 5-86007-312-7 * Дитц Я. Е. История поволских немцев-колонистов. / Под ред. И. Р. Плеве. — М., «Готика», 1997. — 495 с. — (Серия: История и этнография российских немцев). — ISBN 5-7834-0010-6. * Жиромская В. Б., Киселев И. Н., Поляков Ю. А. Полвека под грифом «секретно»: Всесоюзная перепись населения 1937 года. / В. Б. Жиромская, И. Н. Киселев, Ю. А. Поляков; РАН. Ин-т рос. истории. — М.: Наука, 1996. — 150 с.: табл. ISBN 5-02-009756-X * Захаров В. Н. Западноевропейские купцы в России: Эпоха Петра I. — М.: РОССПЭН, 1996. — 345 с, [19] л. ил., портр. ISBN 5-86004-056-3 * История предпринимательства в России / [В. И. Бовыкин, М. Л. Гавлин, Л. М. Епифанова и др.]; Рос. акад. наук. Ин-т рос. истории. В 2 т. — {{М.}}: РОССПЭН, 2000. ISBN 5-8243-0030-5 * Кириков Б. М., Штиглиц М. Санкт-Петербург немецких архитекторов. От барокко до авангарда. — СПб., 2002. ISBN 5-901528-04-2 * Культура русских и немцев в Поволском районе: [Сборник] / Поволж. кадровый центр, Упр. культуры Сарат. обл. администрации; [Науч. ред. Великий П. П., Горелов И. Н.]. — Саратов: Слово, 1993-. ** Вып. 1: История, теория, культура. — Саратов: Слово, 1993. — 207, [2] с. * Материалы по истории связи в России. XVIII — начало ХХ вв. (почта, телеграф, телефон, радио, телевидение): Обзор документальных материалов. — Л., 1966. * Миграционные процессы среди российских немцев: исторический аспект. — {{М.}}, 1998. * Плесская-Зебольд Э. Г. Одесские немцы: 1803—1920 / Э. Г. Плесская-Зебольд; Ин-т герм. и восточноевроп. исслед., Гёттинген (Германия). — Одесса: ТЭС, 1999. — 520 с ISBN 966-95556-6-3 * Петров Ф. А. Немецкие профессора в Московском университете / Ф. А. Петров. — М., 1997. ISBN 5-7820-0035-X * [[Саитов, Владимир Иванович|Саитов В. И.]], [[Модзалевский, Борис Львович|Модзалевский Б. Л.]] Московский некрополь: Т. 1-3 / [В. И. Саитов и Б. Л. Модзалевский]; [Авт. предисл. и изд. вел. кн. Николай Михайлович]. — Санкт-Петербург: тип. М. М. Стасюлевича, 1907—1908. — 3 т. * Русские и немцы в XVIII веке = Russen und Deutsche im XVIII. Jahrhundert: Встреча культур / [Рос. акад. наук. Науч. совет по истории мировой культуры. Ин-т всеобщ. истории; Редкол. С. Я. Карп (отв. ред.) и др.]. — М.: Наука, 2000. — 309, [1] с. ISBN 5-02-011592-4 * Терра инкогнита Сибирь. У истоков научного освоения Сибири при участии немецких учёных в XVIII век. — Галле, 1999. * Воскресенский Н. А. Законодательные акты Петра I. — М.; Л., 1945. * Беспятых Ю. Н. Петербург Анны Иоанновны в иностранных описаниях: Введение. Тексты. Комментарии / Ю. Н. Беспятых; Рос. акад. наук, Ин-т рос. истории, С.-Петерб. фил. — СПб.: Рус.-балт. информ. центр «БЛИЦ», 1997. — 492,[1] с. ISBN 5-86789-029-5 * Беспятых Ю. Н. Петербург Петра I в иностранных описаниях: Введение. Тексты. Комментарии / Ю. Н. Беспятых. — Л.: Наука : Ленингр. отд-ние, 1991. — 278,[1] с. — (Сер. «Панорама истории»). ISBN 5-02-027336-8 * Бескровный Л. Г. Русская армия и флот в XVIII век. — М., 1958. * Alfred Eisfeld. Die Rußlanddeutschen. — Verlag: Langen/Müller, München, 1991. — 252 S. ISBN 3784423825; 978-3784423821 * Karl Stumpp. Die Russlanddeutschen — zweihundert Jahre unterwegs. — Stuttgart, Pannonia-Verlag, 1964. — 139 S. </div> === Нацыянальныя СМІ === * [[Цэнтральная газета расійскіх немцаў «Neues Leben»]] * [http://www.ru.mdz-moskau.eu/ Московская Немецкая Газета]{{ref-ru}} * [http://www.deutsche-allgemeine-zeitung.de/rus/index.php Deutsche Allgemeine Zeitung] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090827095808/http://www.deutsche-allgemeine-zeitung.de/rus/index.php |date=27 жніўня 2009 }}{{ref-ru}}{{ref-de}} * Алтайская рэгіянальная газета «Zeitung für Dich» (в 1957—1991 «Rote Fahne») * [http://www.sibrd.ru/index.php?page=15 «Sibirische Zeitung Plus»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120427230323/http://www.sibrd.ru/index.php?page=15 |date=27 красавіка 2012 }} {{ref-ru}}{{ref-de}} == Спасылкі == <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2;"> * [http://dierusslanddeutschen.ru/ Die Russlanddeutschen.ru — Информационный портал Российских немцев] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140919082813/http://dierusslanddeutschen.ru/ |date=19 верасня 2014 }} * [http://www.rusdeutsch-panorama.ru/index.php?mode=view&site_id=34 Сайт «Немцы России»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140107211557/http://rusdeutsch-panorama.ru/index.php?mode=view&site_id=34 |date=7 студзеня 2014 }} * «[http://wolgadeutsche.ru/index.php Die Geschichte Der Wolgaedutschen]» — научно-популярный исторический сайт о Немцах Поволжья {{ref-ru}} * [http://www.rusdeutsch.ru/?menu=13&z=1&level2= Международная ассоциация исследователей истории и культуры российских немцев (МАИИКРН)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121019204645/http://www.rusdeutsch.ru/?menu=13&level2=&z=1 |date=19 кастрычніка 2012 }} * [http://www.rusdeutsch.ru/?menu=6&level2=&z=1 Internationaler Verband der deutschen Kultur (IVDK)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140912045548/http://www.rusdeutsch.ru/?menu=6&level2=&z=1 |date=12 верасня 2014 }} Международный союз немецкой культуры] * [http://www.rusdeutsch.ru/?lib=1 Электронная библиотека российских немцев] * [http://www.genrogge.ru/grbook/index.htm Немцы в России: Историко-документальное издание. СПб.: [[Лики России (Санкт-Петербург), издательство|Лики России]], [[2004]].] * ''Кригер В.'' [http://www.viktor-krieger.de/html/kratkij.html Краткий очерк истории российских немцев] * ''Кригер В.'' [http://www.viktor-krieger.de/Demogr-2002.pdf Некоторые аспекты демографического развития немецкого населения 1930-х — 1950-х годов] * [http://www.ferghana.ru/article.php?id=5520 Советские немцы: В поисках утраченного фатерлянда. Часть I] * [http://www.ferghana.ru/article.php?id=5525 Советские немцы: В поисках утраченного фатерлянда. Часть II] * [http://new.hist.asu.ru/german/bibl1.html Библиография: Немцы Алтая и Сибири в исторической и этнографической перспективах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203024/http://new.hist.asu.ru/german/bibl1.html |date=4 сакавіка 2016 }} * [http://www.egh.altai.ru/ Немецкий национальный район, Фонд поддержки российских немцев «Алтай»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131213042736/http://www.egh.altai.ru/ |date=13 снежня 2013 }} * * [http://www.omsk-germany.ru/forum/44-514-1 Статья о немецких колонистах в Петербурской губернии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304103813/http://omsk-germany.ru/forum/44-514-1 |date=4 сакавіка 2016 }} * [http://www.communa.ru/news/detail.php?ID=9461 Немецкие колонисты в Артюшкино (Воронеская губерния)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140915041000/http://www.communa.ru/news/detail.php?ID=9461 |date=15 верасня 2014 }} * [http://www.ruthenia.ru/folktee/CYBERSTOL/GULAG/Vindgolts.html И. П. Виндгольц. Немцы России — народ-скиталец. Народ в беде.] * [http://www.memo.ru/history/nem/index.htm Репрессии против немцев в СССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140810173311/http://www.memo.ru/history/nem/index.htm |date=10 жніўня 2014 }} (сборник [[Международное общество «Мемориал»|mеждународного общества «Мемориал»]]) * [http://www.rd-zeitung.de/partner/gw.htm Российские немцы в годы войны и после неё, свидетельства очевидцев. Герхард Вольтер «Зона полного покоя»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080518175541/http://www.rd-zeitung.de/partner/gw.htm |date=18 мая 2008 }}([[Герхард Вольтер]]) * [http://www.lists.memo.ru Жертвы политического террора в СССР] ([[Международное общество «Мемориал»]]) * ''Ладыгин И. В.'' [http://army.armor.kiev.ua/hist/nemcu-rus.shtml Немцы в Русской Армии] * [[Герцен, Александр Иванович|Герцен А. И.]] «[http://az.lib.ru/g/gercen_a_i/text_0180.shtml Русские немцы и немецкие русские]» * [http://www.rusdeutsch.ru/ Информационный портал российских немцев] * [http://forum.vgd.ru/132/8638/ Немцы в России. Генеалогический форум] * [http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,2341944,00.html Deutsche Welle: «Немцы в истории России», отдельные статьи] * [http://www.webbitt.com/volga/home.html Volga Germans]{{ref-en}} * [http://www.russlanddeutschegeschichte.de История российских немцев] * Статья [http://www.senator.senat.org/Das_Schicksal_der_Russlanddeutschen.html «В интересах государства Российского»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120908022044/http://www.senator.senat.org/Das_Schicksal_der_Russlanddeutschen.html |date=8 верасня 2012 }}, посвященная истории российских немцев и современному положению. * [http://www.bmi.bund.de/cln_144/SharedDocs/Downloads/DE/Broschueren/DE/2004/Filmtrilogie_Versoehnung_ueber_Grenzen_Id_95038_de.html «Примирение через границы» — История российских немцев (3х док.-видео)]{{Недаступная спасылка}}{{ref-de}} * [http://www.facebook.com/group.php?gid=118524375002 «Russian Germans International» — Крупнейшая интернациональная группа российских немцев в Facebook] * [http://www.rdinfo.ru/site.php?mode=change_page&site_id=223&own_menu_id=30505&curent_page=01 Статьи и база персоналий по российским немцам на проекте «ЕДИНСТВО»]{{Недаступная спасылка}} </div> {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Расійскія немцы| ]] [[Катэгорыя:Руска-нямецкая гісторыя]] [[Катэгорыя:Дэпартаваныя народы]] du03yqscdq507lc2c3avbu4hac86926 0 189748 5165539 5054953 2026-07-13T19:15:49Z Rotondus 11765 дапаўненне 5165539 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Майман}} {{Філосаф |імя = Саламон Майман |арыгінал імя = Salomon Maimon |выява = Solomon maimon.gif |шырыня = |апісанне выявы = {{lang-de|Arndt}}, партрэт Саламона Маймана |імя пры нараджэнні = Шлоймэ Хайман |псеўданімы = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |грамадзянства = |падданства = |мова = |школа = [[Кантыянства]], [[Эпоха Асветніцтва|Асветніцтва]] |кірунак = Заходняя філасофія, [[нямецкая класічная філасофія]] |перыяд = [[Філасофія XVIII стагоддзя]] |інтарэсы = [[эпістэмалогія]], [[метафізіка]], [[этыка]] |ідэі = адмаўленне [[Іманентнасць|іманентнасці]] [[Рэч у сабе|рэчаў у сабе]], [[дыферэнцыял вызначанай свядомасці]]<ref>Тэрмін уведзены Майманам па аналогіі з [[Дыферэнцыяльнае злічэнне|дыферэнцыяльным вылічэннем]] у матэматыцы.</ref>, прынцып азначальнасці ў свядомасці |папярэднікі = [[Майманід]], [[Спіноза]], [[Лейбніц]], [[Дэвід Юм|Юм]], [[Мозес Мендэльсон|Майсей Мендэльсон]], [[Кант]] |паслядоўнікі = [[Іаган Готліб Фіхтэ|Іаган Фіхтэ]] |прэміі = |узнагароды = |роспіс = |lib = |сайт = |вікікрыніца = |вікіцытатнік = }} '''Саламон Майман''' (сапр. '''Хейман'''; [[1753]] або [[1754]], [[Жукаў Барок]] — {{ДС|22|11|1800}}, Нідэрзігерсдорф ля Фрайштата, {{Месца смерці|Сілезія}}) — [[яўрэі|яўрэйскі]] філосаф-асветнік, паходзіў з [[Беларусь|Беларусі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў мястэчку [[Жукаў Барок]]. Яго дзед і бацька былі [[арандатар]]амі ў адным з маёнткаў князя [[Радзівіл]]а. Пачатковую адукацыю атрымаў дома пад кіраўніцтвам бацькі, потым скончыў яўрэйскую школу ў [[Мір]]ы, працягваў навучанне ў [[івянец]]кай [[талмуд]]ычнай школе і да 9 гадоў спасцігнуў усе «''прамудрасці талмудычнай вучонасці''». Вельмі рана пачаў чытаць гістарычныя і астранамічныя кнігі, якія меліся ў багатай хатняй бібліятэцы і спадабаліся яму больш, чым [[Талмуд]]. Саламону Майману не было яшчэ і 12 гадоў, калі яго ажанілі з дачкой гаспадыні заезнага двара ў [[Нясвіж]]ы; у 14 гадоў ён ужо быў бацькам і зарабляў на хлеб выкладаннем Талмуда. Вывучыўшы, хоць і недасканала, [[Нямецкая мова|нямецкую мову]], ён адправіўся пешшу ў [[Слуцк]] да галоўнага [[рабін]]а, які атрымаў адукацыю ў [[Германія|Германіі]], і ўзяў у яго навуковыя творы па [[Фізіка|фізіцы]], [[Оптыка|оптыцы]] і [[Медыцына|медыцыне]]. «''Калі я прачытаў гэтыя кнігі'', — успамінаў пазней Майман, — ''то мне адчыніўся новы свет. Я лічыў, што цяпер валодаю ўжо ключом да ўсіх тайнаў прыроды… Я ганарліва глядзеў на ўсіх тых, хто яшчэ не ведаў гэтага, смяяўся з іх забабонаў і выказаў гатоўнасць асведчыць іх паняцці і розум''». Ва ўзросце каля 25 гадоў Майман паехаў у [[Германія|Германію]] вывучаць медыцыну, [[Філасофія|філасофію]], фізіку, [[Матэматыка|матэматыку]]. Некаторы час жыў у [[Кёнігсберг]]у і [[Шчэцін]]е, потым перабраўся ў [[Берлін]]. Адтуль яго выслалі незадаволеныя кіраўнікі яўрэйскай грамады, якія палічылі яго намеры ерэтычнымі, і ён пасяліўся ў [[Познань|Познані]]. Тут Майман на працягу 2 гадоў быў настаўнікам у багатай яўрэйскай сям’і, але ў [[1780]] пад націскам рэлігійных фанатыкаў Познані быў вымушаны пакінуць горад і вярнуцца зноў у Берлін. Тут пазнаёміўся з вядомым філосафам і пісьменнікам Мендэльсонам, доступ да якога яму адчыніла напісаная на [[Ідыш|яўрэйскай мове]] філасофская манаграфія. Майман настойліва вывучаў філасофію і фізіку, выявіў здольнасці ў матэматыцы і ў пэўнай ступені авалодаў [[Французская мова|французскай мовай]]. У жаданні Маймана паглыбіцца ў вывучэнне навук і «''развіць свой розум і веды''» набожныя яўрэі ўбачылі штосьці небяспечнае для [[Іўдаізм|рэлігіі]] і добрых нораваў, наракаючы за гэта на [[Польшча|польскіх]] рабінаў, якія «''шчаслівым выпадкам вызваліліся ад рабства забабонаў, раптам убачылі святло розуму і знялі ранейшыя кайданы». Пазбаўлены сродкаў для існавання, Майман у [[1782]] выправіўся ў [[Галандыя|Галандыю]], але расчараваны вярнуўся ў [[Гамбург]]. Тут, каб атрымаць матэрыяльную падтрымку, ён наважыўся перайсці ў [[хрысціянства]], хоць лічыў [[іўдаізм]] ў дагматычным плане больш чыстай рэлігіяй, і таму больш сумяшчальнай з яго светапоглядам. Аднак адзін евангельскі святар адгаварыў яго ад гэтага кроку. Жывучы ў [[Гамбург]]у ў беднасці, Майман моцна хварэў, але ў 30-гадовым узросце паступіў у гімназію ў [[Альтан]]е, вывучаў [[Філасофія|філасофію]], [[Матэматыка|матэматыку]], [[Лаціна|лаціну]], [[Англійская мова|англійскую мову]]. З Гамбурга Майман пераехаў у [[Берлін]], а адтуль у [[Брэслау]]. Тут ён пераклаў «''Ранішнія часы''» Мендэльсона, напісаў «''Дапаможнік да прыродазнаўства і пачаткаў''» Ньютана. Пасля некалькіх гадоў вандраванняў і распаду сям’і Майман зноў вярнуўся ў [[Берлін]], дзе вывучаў [[Імануіл Кант|Канта]], [[Спіноза|Спінозу]], [[Джон Лок|Лока]] і ў [[1790]] выдаў першую сваю філасофскую працу «''Спроба трансцэндэнтальнай філасофіі''» на [[Нямецкая мова|нямецкай мове]]. У гэты перыяд пашыраюцца яго сувязі з вядомымі філосафамі, вучонымі і пісьменнікамі канца XVIII ст. Творы Маймана чыталі і высока ацэньвалі [[Імануіл Кант]], [[Іаган Вольфганг Гётэ]], [[Фрыдрых Шылер]], Гумбальт; яго таленавітасцю захапляўся [[Іаган Готліб Фіхтэ]], які ў сваёй філасофіі развіў далей асобныя яго ідэі. Свае апошнія гады з [[1795]] па [[1800]] Саламон Майман правёў у маёнтку графа Калькрайта (каля [[Познань|Познані]]), высланага з [[Берлін]]а за вальнадумства. Пахаваны ў Глогаве. Ёсць звесткі, што ўсе рэчы і творы Маймана, якія знаходзіліся ў мясцовай яўрэйскай грамадзе, былі ёю спаленыя. == Філасофскія погляды == У навуковай літаратуры Маймана называюць [[Германія|нямецкім]], [[Яўрэі|яўрэйскім]] або [[Польшча|польскім]] мысліцелем, хоць вядома, што значную частку свайго жыцця ён правёў у [[Беларусь|Беларусі]], дзе фарміраваўся яго светапогляд, дзе ён пачаў сваю выкладчыцкую і літаратурную дзейнасць. Станаўленне Маймана як філосафа непасярэдна звязана з асноўнымі перыядамі яго жыцця і дзейнасці на [[Беларусь|Беларусі]], у [[Польшча|Польшчы]] і [[Германія|Германіі]]. З дзіцячых гадоў ён быў сведкам сацыяльнай несправядлівасці, прыгнёту і бяспраўнага становішча сялян-беларусаў, сваіх землякоў-яўрэяў, самавольства і пагардлівых адносін да людзей з боку магнатаў і князёў. У сваёй «''Аўтабіяграфіі''» ([[1791]]) Майман усебакова адлюстраваў жыццё і побыт насельніцтва [[Беларусь|Беларусі]], надзённыя праблемы сацыяльна-эканамічнага і духоўнага жыцця грамадства. «''Тагачасны лад нашай краіны наогул'', — адзначаў ён, — ''і нашага народа, які, як асёл, стагнаў пад дзвюма ношамі — сваім уласным невуцтвам і забабонамі пануючага насельніцтва, няшчасці маёй сям’і — усё спалучылася разам, каб памяшаць майму развіццю і перашкодзіць праяўленню маіх прыродных здольнасцей''». Майман падкрэсліваў змешаны характар [[Польшча|польскай]] і [[Беларусь|беларускай]] [[Шляхта|шляхты]], сярод якой толькі нямногія маюць магчымасць прасвятліць сябе выхаваннем, навучаннем і мэтазгоднымі падарожжамі і судзейнічаюць такім чынам свайму агульнаму дабру і дабру сваіх падданых, а большасць праводзіць сваё жыццё ў невуцтве і амаральнасці, безразважна аддаецца самым гнюсным захапленням, якія губяць тысячы іх падначаленых. «''Яны'', — пісаў Саламон Майман, — ''адзначаюцца тытуламі і ордэнамі, якія знеслаўляюць сваімі дзеямі, валодаюць велізарнымі маёнткамі, якімі не ўмеюць кіраваць, пастаянна вядуць паміж сабой сваркі, у выніку чаго дзяржава непазбежна становіцца здабычай суседзяў, што зайздросцяць яе вялікасці''». У пацверджанне сваіх высноў Майман прыводзіў шэраг канкрэтных прыкладаў жорсткасці і нядобразычлівых адносін да людзей з боку прадстаўнікоў улады, у тым ліку гетмана польнага і ваяводы літоўскага [[Радзівіл]]а. У светапогляднай эвалюцыі Маймана паказальным ёсць яго стаўленне да яўрэйскага рэлігійна-містычнага вучэння [[Кабала|Кабалы]], якое прыцягнула ўвагу прагнага да ведаў юнака найперш сваім метадам, што дазваляў развіваць новыя палажэнні з законаў Святога пісання. Пазнаёміўшыся з асноўнымі палажэннямі гэтага вучэння, ён пераканаўся, што яно «''ёсць не што іншае, як наданне тайнам прыроды формы баек і алегорый''». Падобнымі тлумачэннямі Саламон Майман выклікаў незадаволенасць з боку артадаксальных кабалістаў, якія сцвярджалі, што Кабала — гэта не чалавечая, а боская навука і тлумачыць яе тайны згодна з розумам і прыродай — значыць прыніжаць яе. Майман зрабіў крытычны аналіз палажэнняў і практыкі [[хасідызм]]у — рэлігійнага руху сельскага яўрэйскага насельніцтва [[Валынь|Валыні]] і [[Падолія|Падоліі]], асноўная ідэя якога заключалася ў прынцыпе «''літара мёртвая, дух жыватворны, мэта жыцця — злучэнне з Богам пры дапамозе малітвы''». Выхаваны ў духу [[іўдаізм]]у, Майман стаў гарачым прыхільнікам філасофіі яўрэйскага тэолага і лекара XII ст. [[Майманід|Майсея Майманіда]], таму і змяніў сваё прозвішча. Яшчэ ў [[Польшча|Польшчы]] ён пазнаёміўся з найбольш вядомым творам Майманіда «''Морэ Небухім''» («Даведнік блукаючага») і напісаў да яго каментар, у якім падкрэсліваў рацыяналізм свайго духоўнага настаўніка, яго імкненне абмежаваць веру на карысць ведаў, растлумачыць усё незразумелае і загадкавае натуральнымі законамі. Паводле ўласнага прызнання, авалоданне вучэннем Майманіда стала паваротным момантам у станаўленні Маймана як мысліцеля, дало моцны штуршок развіццю яго здольнасцей. Пры гэтым, як адзначаў сам філосаф, пераважны ўплыў на яго мела не ўласна філасофская сістэма Майманіда, а смелы палёт яго думак, яго любоў да ісціны, цвёрдасць у прынцыпах, строгі метад даследавання, энергічны пратэст супраць невуцтва і забабонаў. Праз Майманіда Майман-Хейман прыйшоў да [[Арыстоцель|арыстоцелевай]] філасофіі, што дазволіла яму пазней напісаць спецыяльную працу «''Катэгорыі Арыстоцеля''». Думкі Арыстоцеля аб прымаце [[Форма|формы]] над [[матэрыя]]й, а таксама вучэнне [[Платон]]а аб ідэях сустракаюцца і ў майманавай «''Трансцэндэнтальнай філасофіі''». На станаўленне яго светапогляду на першым этапе паўплывала і знаёмства з філасофскай сістэмай [[Спіноза|Спінозы]]. «''Глыбокія думкі гэтага філосафа'', — пісаў Саламон Майман у „''Аўтабіяграфіі''“, — ''і яго любоў да ісціны мне моцна спадабаліся, і так як я ўжо ў Польшчы пры дапамозе кабалістычных кніг наткнуўся на яго сістэму, то я зноў пачаў разважаць аб ёй і да таго пераканаўся ў ісціннасці яе, што ніякія старанні Мендэльсона не ў стане былі адцягнуць мяне ад яе''». Уплыў Спінозы праявіўся і ў вучэнні Маймана аб бясконцым [[розум]]е, у яго спробах стварыць, падобна да геаметрычнага метаду Спінозы, сваю ідэальную, чыста аналітычную сістэму. Сталым творчым пошукам, нястомнай працай у авалоданні асновамі навук, плённай асветніцкай дзейнасцю пазначаны другі перыяд жыцця і творчасці Маймана, які пачаўся з другога наведвання [[Берлін]]а ([[1780]]). Тут вырашальны ўплыў на яго зрабілі філасофскія погляды [[Імануіл Кант|Імануіла Канта]], глыбокае вывучэнне яго сістэмы і абгрунтаваныя спробы ўдасканаліць яе. Спачатку беларускі яўрэйскі філосаф склаў заўвагі да «''Крытыкі чыстага розуму''» Канта, потым на аснове гэтых матэрыялаў падрыхтаваў фундаментальную працу «''Спроба трансцэндэнтальнай філасофіі''», у якой найбольш поўна і грунтоўна выкладзены яго філасофскія погляды. Азнаёміўшыся з рукапісам Маймана, Кант адзначаў, што ніхто з яго праціўнікаў не толькі не зразумелі яго і галоўнага пытання так добра, як ён, але «''вельмі нямногія асобы наогул валодаюць такой дасціпнасцю для падобнага роду даследаванняў''». З пункту гледжання Маймана, існуе толькі [[свядомасць]] з яе ўяўленнямі, якая з самой сябе па сваіх уласных законах упершыню стварае свой уласны прадмет і тым самым надае яму [[аб'ектыўнасць]] і [[рэальнасць]], гэта значыць усеагульны і неабходны характар. Паводле Маймана, усякае пазнанне магчыма толькі як пазнанне працэсу ўзнікнення прадмета: яно спасцігае толькі тое, што само стварае ў выглядзе сваіх аб’ектаў, надаючы ім характар неабходнасці. Законы ж прыроды вызначаюцца дзейнасцю [[розум]]у, а катэгорыі [[Логіка|логікі]] з’яўляюцца ўмовамі існавання ўсіх прадметаў магчымага вопыту. У сваёй крытыцы філасофскай канцэпцыі Канта ён зыходзіць з палажэння аб тым, што па-за межамі нашай свядомасці нічога не можа існаваць, і таму з пункту гледжання тэарэтычнага розуму ўяўленне незалежнай ад свядомасці, без канкрэтных прыкмет «''рэчы ў сабе''» з’яўляецца неймаверным і немагчымым. «''Усякая прыкмета'', — пісаў Майман у сваёй працы „''Аб прагрэсе філасофіі''“, — ''пры дапамозе якой мы ўяўляем які-небудзь прадмет, знаходзіцца ў свядомасці, рэч у сабе павінна быць па-за свядомасцю і незалежнай ад яе: значыць, яна ёсць рэч без прыкметы, неўяўляемая, неймаверная рэч, бяссэнсіца. У паняцці рэчы ў сабе заключаецца цэнтр цяжару дагматычнай метафізікі, з ім яна стаіць і падае''». Такім чынам, Майман пераадольвае дуалізм Канта, суб’ектыўна-ідэалістычна лічыць, што існуе толькі адзін свет — свет свядомасці і як дадзенае не можа быць растлумачаны. Філосаф Вітэ адзначаў, што Саламон Майман стаў «''пачынальнікам таго філасофскага кірунку, у якім зыходзяцца Фіхтэ, Гегель і Шэлінг, ён з’явіўся пачынальнікам маністычнага ідэалізму, які ў першай палове нашага стагоддзя адыгрываў вялікую ролю не толькі ў філасофіі, але ва ўсей навуцы і вынікі чаго ўсе яшчэ відавочныя''». Пэўны ўнёсак зрабіў Майман у распрацоўку трансцэндэнтальнай [[Дыялектыка|дыялектыкі]] (вучэнне аб [[катэгорыя]]х, аб [[антыномія]]х і [[паралагізм]]ах і інш.), праблем логікі, этыкі і эстэтыкі. Як і іншыя вальнадумцы-асветнікі, Майман сцвярджаў права людзей на жыццё, авеянае радасцю пазнання, напоўненае святлом розуму і ісціны. У адрозненне ад Мендэльсона, які патрабаваў ад яўрэйскай інтэлігенцыі «разумнай маралі» і «натуральнай рэлігіі», ён лічыў, што людзям найперш неабходна даць кнігі, у якіх галоўнае месца займалі б пытанні прыродазнаўства, матэматыкі і філасофіі. З уласцівай яму энергіяй Саламон Майман узяўся за выданне навуковай літаратуры для польскіх яўрэяў, але адсутнасць сродкаў і адмова сяброў Мендэльсона фінансаваць такія выданні сарвалі гэта пачынанне. Адной з прычын такога становішча магло быць і тое, што, як пісаў Майман у сваёй «Аўтабіяграфіі», пры тагачасным рэлігійным і палітычным становішчы яўрэяў частка адукаваных людзей не жадала вывучаць навуку па падручніках на яўрэйскай мове, «''нязручнай для выкладання навуковых палажэнняў''», а неадукаваная большасць народа лічыла ўсякую навуку, хоць і на яўрэйскай мове, забароненым плодам і займалася толькі вывучэннем Талмуда і яго шматлікіх каментараў. Асветніцтву Майман адводзіў асабліва вялікую ролю ў вырашэнні надзённых праблем дня, рэфармаванні існуючай сістэмы ўлады і грамадскіх адносін, маральным і духоўным узбагачэнні людзей. == Беларускія пераклады == * Аўтабіяграфія: [пераклад з нямецкай мовы] / Саламон Майман. — Мінск : Экономпресс, 2018. — 223 с. * Спроба трансцэндэнтальнай філасофіі: выбраныя раздзелы з трактата / Саламон Майман. — Мінск : Энцыклапедыкс, 2026. — 116, [1] с. — (Галерэя чалавечай думкі). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Ма́йман (сапр. Хейман) Саламон|455}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Salomon Maimon}} * {{ЭЯЭ|12579|Шлома Майман}} * {{З ВСЭ|http://bse.sci-lib.com/article072656.html|загаловак=Майман Саламон}} * {{cite web|url=http://plato.stanford.edu/entries/maimon/|title=Salomon Maimon|publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy|accessdate=2010-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190318135639/http://plato.stanford.edu/entries/maimon/|archivedate=18 сакавіка 2019|url-status=live}} * {{cite web|url=http://www.iep.utm.edu/m/maimon.htm|title=Salomon Maimon|publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy|accessdate=2010-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090324062157/http://www.iep.utm.edu/m/maimon.htm|archivedate=24 сакавіка 2009|url-status=dead}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Філосафы Германіі]] [[Катэгорыя:Кантыянства]] [[Катэгорыя:Постаці этыкі]] [[Катэгорыя:Постаці Асветніцтва]] [[Катэгорыя:Гісторыя XVIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Постаці яўрэйскай гісторыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя яўрэяў Германіі]] [[Катэгорыя:Хаскала]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Глогау]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1750-я гады]] n3edbidpo5f4hzx0ieogdtrugesboiy 0 190759 5165779 3822459 2026-07-14T06:54:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165779 wikitext text/x-wiki '''Рыцы́на''' — тлусты раслінны [[алей]], атрымліваемы з насення [[Клешчавіна|клешчавіны]] прасаваннем і экстрагаваннем арганічнымі растваральнікамі. Вязкая [[вадкасць]] светла-жоўтага колеру або бясколерная, амаль без паху, з непрыемным смакам. Невысыхальны алей. На 80—90 % складаецца з трыгліцэрыдаў [[Рыцынолевая кіслата|рыцынолевай кіслаты]]. Таксама ўтрымлівае 3—5 % [[Лінолевая кіслата|лінолевай]] і 3—9 % [[Алеінавая кіслата|алеінавай]] кіслаты. [[Шчыльнасць]] 950—974 (948—968<ref name="hem" />) кг/м³ пры тэмпературы 15 [[Градус Цэльсія|°С]]. Застывае пры тэмпературы ад −8 да −18 (-16<ref name="hem">[http://www.xumuk.ru/farmacevt/631.html Масло касторовое] // ХиМиК.ру {{ref-ru}}</ref>)°С. Не раствараецца ў [[Вада|вадзе]] і [[бензін]]е. Добра раствараецца ў спірце. == Выкарыстанне == Рыцына выкарыстоўваецца ў якасці змазачнага матэрыялу, гідраўлічнай вадкасці, у вытворчасці [[мыла]], [[пакост]]у і [[фарба]]ў, [[Касметыка|касметычных]] сродкаў. === У медыцыне === У [[Медыцына|медыцыне]] рыцына выкарыстоўваецца ў якасці хуткадзеючага слабіцельнага сродку. У спалучэнні з [[хінін]]ам і інш. у [[Акушэрства|акушэрстве]]. Мазі і бальзамы з рыцынай выкарыстоўваюцца пры лячэнні [[апёк]]аў, [[язва]]ў, змякчэння скуры і інш. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Рыцына||528}} * {{ВСЭ3|Касторовое масло}} == Спасылкі == * [http://www.xumuk.ru/farmacevt/631.html Масло касторовое] // ХиМиК.ру {{ref-ru}} * [http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/tehnologiya_i_promyshlennost/KASTOROVOE_MASLO.html КАСТОРОВОЕ МАСЛО] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140502013518/http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/tehnologiya_i_promyshlennost/KASTOROVOE_MASLO.html |date=2 мая 2014 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}} {{Тлушчы і алеі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Алеі]] r0wtiowzpq8o5jnefssrccmqcxd0jfj 0 191510 5165433 4040051 2026-07-13T14:42:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165433 wikitext text/x-wiki {{твор мастацтва |тып = рукапіс |выява = RossanoGospelsFolio8vChristBeforePilate.jpg |памер = 280px |назва = Расанскі кодэкс |арыгінал = Codex Rossanensis |аўтар = |год = [[VI стагоддзе]] |матэрыял = Пергамент |тэхніка = |вышыня = 31 |шырыня = 26 |месцазнаходжанне = |музей = }} '''«Расанскі кодэкс»''' ({{lang-la|Codex Rossanensis}}; умоўнае абазначэнне: '''Σ''' або '''042''') — [[унцыял]]ьны [[манускрыпт]] [[VI]] стагоддзя на [[грэчаская мова|грэчаскай]] мове, які змяшчае тэкст [[Евангелле паводле Матфея|Евангелля паводле Матфея]] і [[Евангелле паводле Марка|Евангелля паводле Марка]], на 188 пергаментных аркушах (31 x 26 зм) з лакунай у Марк 16,14-20<ref name = Gregory>C. R. Gregory, [http://www.archive.org/stream/textkritikdesne00greggoog#page/n105/mode/2up «Textkritik des Neuen Testaments»], Leipzig 1900, vol. 1, p. 92</ref><ref name = Aland>[[Kurt Aland|Kurt]] und Barbara Aland, ''Der Text der Neuen Testaments. Einführung in die wissenschaftlichen Ausgaben sowie in Theorie und Praxis der modernen Textkritik''. Deutsche Bibelgesellschaft, Stuttgart 1981, S. 123. ISBN 3-438-06011-6.</ref>. Назва рукапісу паходзіць ад горада, у якім рукапіс быў знойдзены. == Асаблівасці рукапісу == Расанскі кодэкс напісаны сярэбранымі чарніламі на пурпурным [[пергамент|пергаменц]]е. Скарачэнні для слоў «Бог» і «Ісус» (nomina sacra) вылучаны залатымі літарамі. Тэкст на аркушы размешчаны ў дзвюх калонках, па 20 радкоў у кожнай<ref name = Aland/>. Расанскі кодэкс, разам з [[Сінопскі кодэкс|Сінопскім кодэксам]] (О), [[Берацкі кодэкс|Берацкім кодэксам]] (Φ) і [[Пецярбургскі Пурпурны кодэкс|Пецярбургскім Пурпурным кодэксам]] (N), належыць да групы пурпурных унцыяльных рукапісаў<ref>[[Брус Мецгер|Bruce M. Metzger]], Bart D. Ehrman, ''The Text Of The New Testament: Its Transmission, Corruption and Restoration'', New York — Oxford 2005, [[Oxford University Press]], p. 84.</ref>. Грэчаскі тэкст рукапісу адлюстроўвае [[візантыйскі тып тэксту]], вельмі блізкі да [[Пецярбургскі Пурпурны кодэкс|Пецярбургскага Пурпурнага кодэкса]]. Рукапіс аднесены да [[Катэгорыі рукапісаў Новага Запавету#Катэгорыя V|V катэгорыі]] [[Аланд Курт|Аланда]]<ref name = Aland/>. Тэкст рукапісу быў выдадзены Гебхардам (О. von Gebhard) у [[1883]] годзе. [[File:Miniuatura del codice purpureo, cattedrale di rossano calabro.jpg|thumb|right|280px]] == Гісторыя == Рукапіс быў знойдзены ў [[1879]] годзе ў [[Расана]] на поўдні Італіі<ref name = Gregory/>. Рукапіс належыць Архібіскупскаму музею г. Расана. == Гл. таксама == * [[Спіс унцыяльных рукапісаў Новага Запавету]] * [[Пурпурныя пергаментныя рукапісы]] * [[Пецярбургскі Пурпурны кодэкс]] * [[Сінопскі кодэкс]] * [[Берацкі кодэкс]] {{зноскі}} == Літаратура == * Oscar von Gebhardt, [http://www.archive.org/stream/dieevangeliendes00gebhrich#page/n1/mode/2up ''Die Evangelien des Matthaeus und des Marcus aus dem Codex purpureus Rossanensis'']. Leipzig : Hinrichs, 1883 * [[Інга Вальтэр|Walther, Ingo F.]] and Norbert Wolf. ''Codices Illustres: The world’s most famous illuminated manuscripts, 400 to 1600''. Köln, TASCHEN, 2005. pp 62–63. * Kurt Weitzmann. ''Late Antique and Early Christian Book Illumination''. New York: George Braziller, 1977. * ''Лихачёва В. Д.'' ''Искусство Византии IV - Xv веков. — М.: Искусство, 1986'' — С. 78-80. == Спасылкі == {{вікісховішча-кат|Rossano Gospels}} * [http://www.silagreca.de/rossano_neu.htm Ausführliche Beschreibung auf www.silagreca.de]{{ref-de}} * [http://www2.chiesacattolica.it/cci/diocesi/id_170/codex.htm Abbildungen auf der Seite des erzbischöflichen Museums in Rossano] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120924022212/http://www2.chiesacattolica.it/cci/diocesi/id_170/codex.htm |date=24 верасня 2012 }}{{ref-de}} * [http://www.calabria.org.uk/calabria/arte-cultura/CodexPurpureusRossanensis/CodexPurpureusRossanensis.htm Online presentation with superb reproductions] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220808044201/https://www.calabria.org.uk/calabria/arte-cultura/CodexPurpureusRossanensis/CodexPurpureusRossanensis.htm |date=8 жніўня 2022 }}{{ref-it}} * [http://www.rossanolive.com/musei.asp Musei Rossano] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090508062748/http://www.rossanolive.com/musei.asp |date=8 мая 2009 }}{{ref-it}} * [http://www.trismegistos.org/ldab/text.php?tm=61836 LDAB] [[Катэгорыя:Унцыяльныя рукапісы Новага Запавету]] [[Катэгорыя:Рукапісы VI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Ілюмінаваныя рукапісы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пурпурныя кодэксы]] 53cq6rguv59wl1pmcrfxwh9khjnedn8 0 192072 5165514 5138971 2026-07-13T17:36:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 20 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165514 wikitext text/x-wiki {{Грамадзянскі канфлікт | загаловак = Расійскае ўварванне ў Крым | частка = [[Расійска-ўкраінская вайна|расійска-ўкраінскай вайны]] | выява = [[Выява:Crimea crisis map.PNG|300пкс]] | апісанне = {{Legend|#000000|[[Крым]]|inline}} • {{Legend|#32CD32|[[Украіна]]|inline}} • {{Legend|#d78776|[[Расія]]|inline}} | дата = [[21 лютага]] — канец сакавіка [[2014]] года<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2014/03/31/politics/crimea-explainer/|title=Is Crimea gone? Annexation no longer the focus of Ukraine crisis|last=Cohen|first=Tom|date=2014-04-01|publisher=[[CNN]]|lang=en|access-date=2014-10-02}}</ref><br />(ваенная аперацыя — з [[26 лютага]] па [[28 сакавіка]] [[2014]] года)<ref name="Ширяев">{{Cite web |title=Валерий Ширяев. «Вежливые люди» в Крыму: как это было. Новая газета, № 42, 18 апреля 2014 |url=http://www.novayagazeta.ru/inquests/63246.html |access-date=14 жніўня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150508193808/http://www.novayagazeta.ru/inquests/63246.html |archive-date=8 мая 2015 |url-status=dead }}</ref> | месца = {{collapsible list|title={{nobold|[[Крым]]}}|<small>да 17 сакавіка 2014 года — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|АР Крым]] і горад з асаблівым статусам Севастопаль ([[Украіна]]); 17—18 сакавіка — [[Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы|часткова прызнаная]] {{нп3|Рэспубліка Крым, незалежная дзяржава|Рэспубліка Крым|ru|Республика Крым (независимое государство)}}; з 18 сакавіка — спрэчная тэрыторыя, якая [[дэ-факта]] кантралюецца [[Расія]]й як [[Рэспубліка Крым]] і горад федэральнага значэння Севастопаль</small>}} | прычыны = — паводле пазіцыі Украіны: [[Расійская інтэрвенцыя ва Украіну (2014)|узброеная агрэсія Расіі супраць Украіны]], распачатая 20 лютага 2014 года<ref name="145-19">[http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/145-19 Про Заяву Верховної Ради України «Про визнання Україною юрисдикції Міжнародного кримінального суду щодо скоєння злочинів проти людяності та воєнних злочинів вищими посадовими особами Російської Федерації та керівниками терористичних організацій „ДНР“ та „ЛНР“, які призвели до особливо тяжких наслідків та масового вбивства українських громадян»]</ref></small><br /><small>— паводле пазіцыі Расіі<ref name="crsp" /><ref name="V-24-10" /> і «прарасійскіх» крымскіх улад<ref name="P-27-2" />: грамадская незадаволенасць дзеяннямі прыхільнікаў Еўрамайдана ў лютым 2014 года, адмова кіраўніцтва аўтаноміі прызнаваць легітымнасць ураду Украіны пасля самаадхілення Януковіча ад выканання сваіх абавязкаў | мэты = {{collapsible list|title=заяўленыя:| * [[Рэферэндум пра статус Крыма (2014)|пашырэнне аўтаноміі Крыма]], * абарона рускай мовы і культуры, * інтэграцыя з Расіяй, * абвяшчэнне самастойнасці<ref>[http://www.newsru.com/russia/21feb2014/krym.html «Неправильный» крымский депутат ворвался в новости «России 24» об Украине] // NEWSru.com</ref><ref>[http://rusplt.ru/world/krim-otdelaetca-8206.html Возможности полуострова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150513232038/http://rusplt.ru/world/krim-otdelaetca-8206.html |date=13 мая 2015 }} // Русская планета</ref><ref>[http://www.mk.ru/politics/sng/interview/2014/02/21/988774-parlament-kryima-vplot-do-vyihoda-iz-sostava-ukrainyi.html Парламент Крыма: вплоть до выхода из состава Украины]</ref> з наступным далучэннем да РФ}} | статус = * усталяванне кантролю Расіі над большай часткай тэрыторыі Крыма{{efn|Акрамя паўночнай часткі [[Арабацкая стрэлка|Арабацкай стрэлкі]], якая ўваходзіць у склад [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]]}} * абсалютная большасць краін-членаў ААН абвясціла аб [[Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН 68/262|непрызнанні далучэння Крыма да Расіі]] * [[Вярхоўная Рада Украіны]] прыняла {{нп3|Аб забеспячэнні правоў і свабод грамадзян і прававы рэжым на часова акупаванай тэрыторыі Украіны|закон|ru|Об обеспечении прав и свобод граждан и правовом режиме на временно оккупированной территории Украины}}, які вызначыў Крым як «часова [[Акупацыя|акупаваную]] тэрыторыю» * {{нп3|Санкцыі ў сувязі з украінскімі падзеямі 2014 года|«Крымскі пакет» санкцый|ru|Санкции в связи с украинскими событиями 2014 года}} з боку Захаду ў дачыненні да Расіі<ref>[http://slon.ru/fast/world/evrosoyuz-soglasoval-novyy-paket-sanktsiy-v-otnoshenii-kryma-1195604.xhtml Евросоюз согласовал новый пакет санкций в отношении Крыма]</ref><ref>[http://www.dw.de/крымский-пакет-санкций-ес-как-его-видит-берлин/a-18142451 «Крымский пакет» санкций ЕС: как его видит Берлин]</ref><ref>[http://ria.ru/economy/20141218/1038863833.html ЕС примет новый пакет санкций против Крыма, запретив все инвестиции]</ref>. * Выключэнне Расіі са складу «[[Вялікая сямёрка|Вялікай васьмёркі]]»<ref>[http://www.bbc.com/russian/rolling_news/2014/03/140320_rn_merkel_g8_russia Меркель: «Большой восьмерки» больше не существует]</ref><ref>[http://russian.rt.com/inotv/2014-03-25/Lavrov-Rossiya-ne-vidit-bolshoj Лавров: Россия не видит «большой беды» в своем исключении из G8]</ref>{{efn|Фармальнага інстытута членства мерапрыемства не мае}} </div> | змены = утвораны новыя суб’екты Расійскай Федэрацыі — [[Рэспубліка Крым]] і [[горад федэральнага значэння]] [[Севастопаль]] | бок1 = {{Спіс са згортваннем |стыль_блока = border: none; |загаловак = {{Сцягафікацыя|Расія}} |[[Выява:Medium emblem of the Вооружённые Силы Российской Федерации.svg|15px]] [[Узброеныя Сілы Расійскай Федэрацыі|УС Расіі]] |[[Выява: Реестр казачьих обществ России (шеврон).png|15px]] Дзяржаўны рэестр казачых таварыстваў Расійскай Федэрацыі ** Кубанскае вайсковае казачае таварыства<ref name="kuban" /> |{{Сцягафікацыя|Крым|РК}} <small>(з 18 сакавіка 2014)</small> |[[Севастопаль|ГФЗ Севастопаль]] <small>(з 18 сакавіка 2014)</small> }} {{Спіс са згортваннем |стыль_блока = border: none; |загаловак = {{nobold|Прарасійскія<br />сілы:}} |ПП «Рускае адзінства»<ref name="OSCE" /> |Партыя «Рускі блок»<ref>[http://focus.ua/society/298942/ В Крыму организованы отряды самообороны — Русский блок] // Фокус, 27.02.2014</ref> ** «Атрады самаабароны»<ref name="RBmil">[http://new-sebastopol.com/news/novosti_sevastopolya/Russkiy_blok_Mi_nachinaem_segodnya_sozdavat_v_Sevastopole_silovie_strukturi_samooboroni Русский блок: Мы начинаем сегодня создавать в Севастополе силовые структуры самообороны] // Новый Севастополь, 23 февраля 2014</ref> |Адзіны штаб казачых арганізацый<ref>[http://www.segodnya.ua/regions/krym/v-krymu-kazaki-obedinilis-dlya-zashchity-poluostrova-i-rasschityvayut-na-pomoshch-chf-497137.html В Крыму казаки объединились для защиты полуострова и рассчитывают на помощь ЧФ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190422084943/http://www.segodnya.ua/regions/krym/v-krymu-kazaki-obedinilis-dlya-zashchity-poluostrova-i-rasschityvayut-na-pomoshch-chf-497137.html |date=22 красавіка 2019 }} // «Сегодня» (Украина), 20 февраля 2014</ref> ** Аб’яднанне казакоў Крыма войска Запарожскага ** Крымскі казачы саюз ** Кардынацыйны савет казачых арганізацый Севастопаля }} {{Спіс са згортваннем |стыль_блока = padding-bottom:0.4em; border: none; |загаловак = {{nobold|Расійскія арганізацыі:}} |[[Выява:Party RODINA (Russia).svg|border|22px]] УПП «Радзіма»<ref name="RBCkub" /> | Партыя «Іншая Расія»<ref name="OR" /> |Байкерскі клуб «Начныя Ваўкі»<ref name="NW" /> }} {{Спіс са згортваннем |стыль_блока = border: none; |загаловак = {{nobold|Замежныя арганізацыі:}} |{{сцяг|Сербія|1815}} Рух чэтнікаў<ref>[http://uk.reuters.com/article/2014/03/14/uk-crimea-volunteers-idUKBREA2D0CE20140314 Serbian paramilitaries join pro-Russian forces in Crimea] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150402140257/http://uk.reuters.com/article/2014/03/14/uk-crimea-volunteers-idUKBREA2D0CE20140314 |date=2 красавіка 2015 }}</ref><ref name="Chetnik-SMB">[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1023183 У Севастопаль для падтрымкі мясцовых атрадаў самаабароны прыехалі сербскія добраахвотнікі]</ref> }} {{Спіс са згортваннем |стыль_блока = border: none; |загаловак = {{nobold|{{Сцяг|Украіна}}[[Выява:Flag of Sevastopol.svg|border|22пкс]] Органы мясцовага самакіравання [[Севастопаль|Севастопаля]] <small>(з 23 лютага па 17 сакавіка 2014)</small><ref>[http://zn.ua/POLITICS/mer-sevastopolya-chalyy-poprosil-u-rossii-deneg-139890_.html "Мэр" Севастопаля Дэраш папрасіў у Расіі грошай] // ZN.UA, 27 лютага 2014</ref>}} |КССУЗЖ Севастопаля ** [[Беркут (спецпадраздзяленне)|ПМСП «Беркут»]]<ref name="SevBer" /> |Севастопальскі гарсавет }} {{Спіс са згортваннем |стыль_блока = border: none; |загаловак = {{nobold|{{Сцяг|Украіна}}{{Сцяг|Крым}} Органы мясцовага самакіравання [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|АРК]] <small>(з 27 лютага па 17 сакавіка 2014)</small><ref name="IF-27-2" />}} |[[Савет міністраў Аўтаномнай Рэспублікі Крым|Савет міністраў АРК]] ** [[Беркут (спецпадраздзяленне)|ПМСП «Беркут»]]<ref name="BBCBer" /><br /><small>(з 28 лютага 2014)</small> ** [[Выява:Emblem of Crimea.svg|15пкс]] УС Крыма<br /><small>(са 2 сакавіка 2014)</small> |Вярхоўны савет АРК }} {{Спіс са згортваннем |стыль_блока = border: none; |загаловак ={{nobold|{{Сцяг|Крым}} <small>(з 17 па 18 сакавіка 2014)</small>}} | [[Выява:Emblem of Crimea.svg|15пкс]] УС Крыма <small>(да 18 сакавіка 2014)</small> | [[Беркут (спецпадраздзяленне)|ПМСП «Беркут»]] }} | бок2 = {{Спіс са згортваннем |стыль_блока = border: none; |загаловак = {{Сцягафікацыя|Украіна}} | [[Выява:Emblem of the Ukrainian Armed Forces.svg|15px]] [[Узброеныя сілы Украіны|УС Украіны]] | [[Выява:Emblem of the State Border Guard Service of Ukraine.svg|15px]] ДПС Украіны<ref name="ENW-GPS">[http://ua.euronews.com/2014/03/03/ukrainian-military-faces-down-tense-standoff/ Українські прикордонники зберігають контроль у Криму] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160426040213/http://ua.euronews.com/2014/03/03/ukrainian-military-faces-down-tense-standoff/ |date=26 красавіка 2016 }} // Euronews, 03.03.2014{{ref-uk}}</ref> | [[Выява:Security Service of Ukraine Emblem.svg|15px]] ГУ [[Служба бяспекі Украіны|СБ Украіны]] ў АРК<ref name="GUSBU">[http://dt.ua/UKRAINE/krimski-spivrobitniki-sbu-vidmovilisya-pidkoryatisya-uryadu-aksonova-138883_.html Кримські співробітники СБУ відмовилися підкорятися уряду Аксьонова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190224102145/http://dt.ua/UKRAINE/krimski-spivrobitniki-sbu-vidmovilisya-pidkoryatisya-uryadu-aksonova-138883_.html |date=24 лютага 2019 }} // ZN.UA, 4 марта 2014</ref> | [[Файл:Геральдичний знак - емблема МВС України.svg|15px]] [[Міністэрства ўнутраных спраў Украіны|МУС Украіны]] ** [[Файл:Емблема внутрішніх військ МВС України.svg|15px]] КТК [[Унутраныя войскі|УВ МУС Украіны]]<ref name="vv">[http://podrobnosti.ua/podrobnosti/2014/03/03/962121.html ВВ МВД Крыма заявляют о верности народу Украины] // «Подробности» (Украина), 03 марта 2014</ref> }} {{Спіс са згортваннем |стыль_блока = border: none; |загаловак ={{nobold|Праўкраінскія сілы:}} | [[Файл:Flag_of_the_Crimean_Tatar_people.svg|22px]] Меджліс крымскататарскага народа<ref name="medj">[http://www.segodnya.ua/regions/krym/medzhlis-ne-priznaet-novoe-pravitelstvo-kryma-499666.html Меджлис не признает новое правительство Крыма (видео)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190407104154/http://www.segodnya.ua/regions/krym/medzhlis-ne-priznaet-novoe-pravitelstvo-kryma-499666.html |date=7 красавіка 2019 }} // «Сегодня»</ref> ** Атрады самаабароны<ref>[http://gazeta.ua/articles/politics/_krimski-tatari-stvoryuyut-zagoni-samooboroni/545020 Кримські татари створюють загони самооборони] // Gazeta.ua, 1 березня 2014</ref> |Усякрымская ўкраінская рада<ref name="UkrRada" /> ** КЦДКС «Украінскі дом»<ref name="IFUkr">[http://www.interfax.ru/world/361692 Украинцы Крыма попросили власти страны предотвратить войну на полуострове] // Интерфакс, 27 лютага 2014</ref> |Рух «Еўрамайдан-Крым»<ref name="OSCE">[http://www.segodnya.ua/regions/krym/iz-za-konflikta-v-krymu-v-ukrainu-pribudet-verhovnyy-komissar-obse-499018.html Из-за конфликта в Крыму в Украину прибудет Верховный комиссар ОБСЕ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181222221344/http://www.segodnya.ua/regions/krym/iz-za-konflikta-v-krymu-v-ukrainu-pribudet-verhovnyy-komissar-obse-499018.html |date=22 снежня 2018 }} // «Сегодня»</ref> |Украінскія ультрас<ref name="10t-v-ua">[http://vesti.ua/krym/39052-v-krymu-prohodit-5-tysjachnyj-miting-krymskih-tatar В Крыму проходит 10-тысячный митинг крымских татар] // Вести, 23.02.2014</ref><ref name="tvi-ult">[http://tvi.ua/new/2014/02/26/pid_chas_sutychok_u_simferopoli_zahynuly_dvoye__dzhemilyev Під час сутичок у Сімферополі загинули двоє — Джемілєв] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140413145444/http://tvi.ua/new/2014/02/26/pid_chas_sutychok_u_simferopoli_zahynuly_dvoye__dzhemilyev |date=13 красавіка 2014 }} // ТВІ, 26.02.2014</ref> }} | ключавыяфігуры1 = [[Выява:Standard of the President of the Russian Federation.svg|border|22px]] [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]]<br /> {{Сцяг|Расія}} [[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў|Дзмітрый Мядзведзеў]]<br /> {{Сцяг|Расія}} [[Сяргей Кужугетавіч Шайгу|Сяргей Шайгу]]<br /> {{Сцяг|Расія}} Аляксандр Вітко<br /> {{Сцяг|Расія}} Алег Белавенцаў<br /> {{Сцяг|Украіна}}→{{Сцяг|Расія}}{{Сцяг|Крым}} [[Сяргей Валер’евіч Аксёнаў|Сяргей Аксёнаў]]<br /> {{Сцяг|Украіна}}→{{Сцяг|Расія}}{{Сцяг|Крым}} {{нп3|Уладзімір Андрэевіч Канстанцінаў|Уладзімір Канстанцінаў|ru|Константинов, Владимир Андреевич}}<br /> {{Сцяг|Украіна}}→{{Сцяг|Расія}}{{Сцяг|Крым}} {{нп3|Рустам Ільміравіч Тэміргаліеў|Рустам Тэміргаліеў|ru|Темиргалиев, Рустам Ильмирович}}<br /> {{Сцяг|Расія}}[[Выява:Flag of Sevastopol.svg|border|22px]] {{нп3|Аляксей Міхайлавіч Чалы|Аляксей Чалы|ru|Чалый, Алексей Михайлович}}<br /> {{Сцяг|Украіна}}→{{Сцяг|Расія}}{{Сцяг|Крым}} Васві Абдураімаў<!-- намеснік старшыні Савета прадстаўнікоў крымскататарскага народа пры Прэзідэнце Украіны --> | ключавыяфігуры2 =[[Выява:Flag of the President of Ukraine.svg|border|22px]] [[Аляксандр Валянцінавіч Турчынаў|Аляксандр Турчынаў]]<br /> {{Сцяг|Украіна}} [[Арсеній Пятровіч Яцанюк|Арсеній Яцанюк]]<br /> {{Сцяг|Украіна}} {{нп3|Ігар Іосіфавіч Ценюх|Ігар Ценюх|ru|Тенюх, Игорь Иосифович}}<br /> {{Сцяг|Украіна}} [[Андрэй Уладзіміравіч Парубій|Андрэй Парубій]]<br /> {{Сцяг|Украіна}}{{Сцяг|Крым}} {{нп3|Сяргей Уладзіміравіч Куніцын|Сяргей Куніцын|ru|Куницын, Сергей Владимирович}}<br /> {{Сцяг|Украіна}}{{Сцяг|Крым}} Ільмі Умераў<br /> {{Сцяг|Украіна}}[[Файл:Flag_of_the_Crimean_Tatar_people.svg|22px]] [[Рэфат Абдурахманавіч Чубараў|Рэфат Чубараў]]<br /> {{Сцяг|Украіна}}[[Файл:Flag_of_the_Crimean_Tatar_people.svg|22px]] [[Мустафа Джэмілеў]] | колькі1 = ''Пратэстуючыя:'' ** [[Выява:Flag of Sevastopol.svg|border|22px]] 20 000 <small>(у Севастопалі)</small><ref>{{cite news|url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/russian-citizen-elected-sevastopol-mayor-amid-pro-moscow-protests-in-crimea/495113.html|title=Russian Citizen Elected Sevastopol Mayor Amid Pro-Moscow Protests in Crimea|publisher=// The Moscow Times|date=2014-02-25|access-date=2014-02-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.euronews.com/2014/02/25/ukraine-leader-turchynov-warns-of-danger-of-separatism/|title=Ukraine leader Turchynov warns of «danger of separatism»|date=2014-02-25|publisher=// Euronews|lang=en|access-date=2014-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073813/http://www.euronews.com/2014/02/25/ukraine-leader-turchynov-warns-of-danger-of-separatism/|archive-date=4 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref> ** {{Сцяг|Крым}} 5 000 <small>(у Сімферопалі)</small><ref>{{cite news|url=http://www.theguardian.com/world/2014/feb/26/ukraine-new-leader-disbands-riot-police-crimea-separatism|title=Russia puts military on high alert as Crimea protests leave one man dead|publisher=// [[The Guardian]]|date=2014-02-26|access-date=2014-02-27}}</ref> {{Сцяг|Расія}} ''[[Узброеныя Сілы Расійскай Федэрацыі|УС Расіі]]:'' ** 18 000<ref>[http://tsn.ua/politika/v-minoboroni-narahuvali-v-krimu-18-tisyach-soldativ-z-rosiyi-338719.html В Міноборони нарахували в Криму 18 тисяч солдатів з Росії] // ТСН</ref>—30 000 вайскоўцаў<ref>[http://top.rbc.ru/politics/07/03/2014/909928.shtml Украина насчитала 30 тыс. российских военных в Крыму]</ref><br /><small>(украінскія даныя)</small> | колькі2 = ''Пратэстуючыя:'' ** {{Сцяг|Украіна}} 10 000 <small>(у Сімферопалі)</small><ref>[http://focus.ua/society/299082/ Крымские татары готовы взять в руки оружие, — Джемилев] // Фокус.ua, 28.02.2014</ref> {{Сцяг|Украіна}} ''[[Узброеныя сілы Украіны|УС Украіны]]:'' ** 18,8 тыс. (на тэрыторыі Крыма), у тым ліку 11,9 тыс. у складзе ВМС і 2,9 тыс. у складзе ВПС<ref name="IT-26-3">[http://tass.ru/politika/1074879 Свыше 15 тыс. украинских военнослужащих в Крыму перешли на службу в силовые структуры РФ. ИТАР-ТАСС, 26.03.2014]</ref> | страты1 = {{Сцяг|Крым}} ''Актывісты:'' ** 2 загінулых<ref name="meeting">[https://web.archive.org/web/20150108165332/http://gazeta.crimea.ua/news/bog-dal-ya-ojil-12796 «Бог дал - я ожил»]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www-ki.rada.crimea.ua/index.php/2011-03-13-12-15-12/13705-2014-03-10-07-38-38 |title=Помнить о них — наш долг |access-date=14 жніўня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011455/http://www-ki.rada.crimea.ua/index.php/2011-03-13-12-15-12/13705-2014-03-10-07-38-38 |archive-date=5 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref> {{Сцяг|Крым}} ''«Сілы самаабароны»:'' ** 1 забіты<ref>[http://www.c-inform.info/news/id/1137 Стральба ў Сімферопалі вялася з аднаго пункта - па байцах самаабароны і па суседняй украінскай ваеннай часці]</ref> ** 1 паранены<ref>[http://www.c-inform.info/news/id/1239 Убивший накануне в Симферополе двух человек снайпер совершил 15-20 выстрелов - потерпевший]</ref> | страты2 = {{Сцяг|Украіна}} ''Актывісты:'' ** 1 забіты<ref name="reshat">{{Cite web |url=http://www.trtrussian.com/trtworld/ru/newsDetail.aspx?HaberKodu=1d4b8c74-50d9-442a-a1c8-a4cd6e9f3a84 |title=В Крыму похоронен Решат Аметов |access-date=28 красавіка 2014 |archive-date=29 красавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140429063408/http://www.trtrussian.com/trtworld/ru/newsDetail.aspx?HaberKodu=1d4b8c74-50d9-442a-a1c8-a4cd6e9f3a84 |url-status=dead }}</ref><ref name="reshat_simfpl">[http://news.bigmir.net/ukraine/802057-V-Simferopole-pohoronili-jestoko-ybitogo-Reshata-Ametova- В Симферополе похоронили жестоко убитого Решата Аметова]</ref><ref name="reshat_aksen">[http://www.youtube.com/watch?v=gTMKL9xozX8 Аксёнов о расследовании убийства Решата Аметова]</ref> {{Сцяг|Украіна}} ''УС Украіны:'' ** 2 забітых<ref name="KIA">[http://glavred.info/politika/rossiyskiy-specnaz-pervym-otkryl-ogon-v-simferopole-gde-byl-ubit-ukrainskiy-voennyy-274503.html Российский спецназ первым открыл огонь в Симферополе, где был убит украинский военный] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180731223856/http://glavred.info/politika/rossiyskiy-specnaz-pervym-otkryl-ogon-v-simferopole-gde-byl-ubit-ukrainskiy-voennyy-274503.html |date=31 ліпеня 2018 }} — Главред, 19 марта 2014</ref><ref>[http://www.segodnya.ua/regions/krym/rossiyskiy-voennyy-ubil-ukrainskogo-mayora-vystrelami-v-grud-i-golovu-510601.html Российский военный убил украинского майора выстрелами в грудь и голову] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181222221317/http://www.segodnya.ua/regions/krym/rossiyskiy-voennyy-ubil-ukrainskogo-mayora-vystrelami-v-grud-i-golovu-510601.html |date=22 снежня 2018 }} — Сегодня, 7 Апреля 2014</ref> ** 1 паранены<ref name="KIA" /> | заўвагі = ''Агульныя страты:'' 2 загінулых і 35 параненых падчас мітынгу ў Сімферопалі 26 лютага 2014 года<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2014/feb/27/crimean-parliament-seized-by-unknown-pro-russian-gunmen|title=Crimean parliament seized by unknown pro-Russian gunmen |date=2014-02-27|publisher=// [[The Guardian]]|lang=en|access-date=2014-03-18|quote=Two people died and 35 were injured during clashes outside the building on Wednesday…}}</ref><br />2 убитых и 2 раненых 18 марта в Симферополе<ref>{{cite web|url=http://www.gazeta.ru/politics/news/2014/03/19/n_6022369.shtml|title=В результате стрельбы в Симферополе погибли два человека|date=19.03.2014|publisher=// [[Газета.Ру]]|access-date=2014-03-19}}</ref><br /> 10 тыс. унутрана перамешчаных асоб<ref>[http://zn.ua/UKRAINE/oon-svorachivaet-ryad-proektov-v-anneksirovannom-krymu-145477_.html ААН згортвае шэраг праектаў у анексаваным Крыме] — ZN,UA, 21 мая 2014</ref> }} '''Уварванне Расійскай Федэрацыі ў Крым''' было здзейсненае расійскімі войскамі без знакаў адрознення на тэрыторыі [[Крым]]а з 20 лютага 2014 года з мэтай [[Анексія Крыма Расіяй|анексіі Крымскага паўвострава]] ад Украіны і [[Расійская акупацыя Крыма|акупацыі яго Расійскай Федэрацыяй]]. Падзеям непасрэдна папярэднічалі шматмесячныя пратэсты («''[[Еўрамайдан]]''»), якія завяршыліся ў лютым 2014 года самаухіленнем Прэзідэнтам Украіны ад выканання сваіх абавязкаў. Пасля гэтага распачалася актывізацыя дзеянняў рускіх грамадскіх арганізацый («''Руская абшчына Крыма''» і партыя «''Рускае адзінства''»), якія прыступілі да мабілізацыі сваіх прыхільнікаў яшчэ ў сярэдзіне студзеня 2014 года, у сувязі з супрацьстаяннем у Кіеве і шэрагу рэгіёнаў Украіны<ref name=autogenerated8>[http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3327 Снова ДНД?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160802141902/http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3327 |date=2 жніўня 2016 }}</ref><ref name=autogenerated2>[http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3373 «Русское Единство» заявляет о мобилизации для установки блокпостов на въезде в Крым и создания отрядов народных дружин] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170327095501/http://ruscrimea.ru/news.php?point=3373 |date=27 сакавіка 2017 }}</ref><ref name=autogenerated4>[http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3379 Сергей Аксенов: «Русское Единство» готово оказать поддержку правоохранителям] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170327093645/http://ruscrimea.ru/news.php?point=3379 |date=27 сакавіка 2017 }}</ref><ref name=autogenerated3>[http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3386 Казаки обсудили план действий по предотвращению попыток проникновения в Крым фашиствующих экстремистов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170327112146/http://ruscrimea.ru/news.php?point=3386 |date=27 сакавіка 2017 }}</ref><ref name=autogenerated6>[http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3389 Вставайте, люди русские!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160802151510/http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3389 |date=2 жніўня 2016 }}</ref>. 23—27 лютага была ажыццёўлена змена кіраўніцтва выканаўчай улады [[Севастопаль|Севастопаля]] і [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномнай Рэспублікі Крым]]. Новыя крымскія ўлады заявілі пра нелегітымнасць кіраўніцтва Украіны<ref name="P-27-2">{{cite web|url=http://crimiz.ru/index.php/2014-04-03-07-29-46/13607-2014-03-03-14-07-51|title=Обращение Президиума Верховного Совета Автономной Республики Крым|date=2014-02-28|publisher=Крымские известия|access-date=2014-10-25|archive-url=https://archive.today/20141025135947/http://crimiz.ru/index.php/2014-04-03-07-29-46/13607-2014-03-03-14-07-51|archive-date=25 кастрычніка 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://new-sebastopol.com/news/novosti_sevastopolya/Sevastopolskiy_gorodskoy_sovet_zayavil_chto_ne_budet_pochinyatsya_nelegitimnoy_ukrainskoy_vlasti|title=Севастопольский городской совет заявил, что не будет подчиняться нелегитимной украинской власти|publisher=газета Новый Севастополь|access-date=2014-12-02|archive-url=https://archive.today/20141202083018/http://new-sebastopol.com/news/novosti_sevastopolya/Sevastopolskiy_gorodskoy_sovet_zayavil_chto_ne_budet_pochinyatsya_nelegitimnoy_ukrainskoy_vlasti|archive-date=2 снежня 2014|url-status=live}}</ref> і звярнуліся па садзейнічанне і дапамогай да кіраўніцтва [[Расія|Расіі]]<ref name="cgr1314" />, якая аказала крымскім уладам падтрымку. Украінскі ўрад, у сваю чаргу, заявіў пра нелегітымнасць новага кіраўніцтва ў Крыме. [[16 сакавіка]] ў Крыме адбыўся [[Рэферэндум пра статус Крыма (2014)|рэферэндум]] пра магчымасць далучэння да Расіі<ref name="ARC16" /><ref name="Sev16" />. [[17 сакавіка]] паводле вынікаў рэферэндуму і [[Дэкларацыя незалежнасці Крыма|Дэкларацыі аб незалежнасці]], прынятай [[11 сакавіка]], была ў аднабаковым парадку абвешчаная суверэнная {{нп3|Рэспубліка Крым, незалежная дзяржава|Рэспубліка Крым|ru|Республика Крым (независимое государство)}}, у склад якой увайшоў Севастопаль. [[18 сакавіка]] РФ і Рэспубліка Крым падпісалі дамову аб далучэнні Крыма да Расіі, у адпаведнасці з якім у складзе Расіі былі ўтвораны новыя суб’екты — [[Рэспубліка Крым]] і [[горад федэральнага значэння]] Севастопаль<ref name="RBTR" />. На момант пачатку крымскіх падзей ва ўкраінскім заканадаўстве адсутнічалі нарматыўныя прававыя акты, якія тычацца правядзення рэферэндумаў аб статусе часткі тэрыторыі Украіны. Згодна з [[Канстытуцыя Украіны|Канстытуцыяй Украіны]], пытанні змены тэрыторыі краіны вырашаюцца выключна на ўсеўкраінскім рэферэндуме (артыкул 73), а ўлічваючы ўнітарны дзяржаўны лад, усе пытанні па арганізацыі і працэдуры выбараў і рэферэндумаў вызначаюцца толькі законамі Украіны<ref name="Аналитика">[http://lenta.ru/articles/2014/03/07/rewrite/ Углубление фарватера. Сможет ли Крым отделиться от Украины. Lenta.ru 07.03.2014]</ref>. [[15 сакавіка]] сабраўся [[Савет Бяспекі ААН]] для галасавання па праекце рэзалюцыі супраць рэферэндуму ў Крыме, які прадугледжваў абвясціць будучы рэферэндум у Крыме такім, «што не мае сілы» і заклікаў усе краіны не прызнаваць яго вынікі. У праекце рэзалюцыі падкрэслівалася прыхільнасць СБ ААН прынцыпам адзінства, суверэнітэта і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны. 13 з 15 краін-членаў Савета Бяспекі падтрымалі праект рэзалюцыі. Аднак ён не быў прыняты, бо Расія, як пастаянны член Савета Бяспекі ААН, скарысталася правам вета і заблакіравала зацвярджэнне рэзалюцыі. Кітай устрымаўся пры галасаванні<ref name="Цэнтр навін ААН">[http://www.un.org/russian/news/story.asp?NewsID=21308#.VedEXPntlBc Россия применила вето при голосовании резолюции Совета Безопасности по Украине]</ref>. Большасць{{efn|За рэзалюцыю Генеральнай Асамблеі ААН, якая асуджае рэферэндум аб статусе Крыма, прагаласавала 100 з 193 дзяржаў — членаў арганізацыі, супраць — 11, 58 краін устрымаліся і 24 не галасавалі. Супраць рэзалюцыі выступілі Расія, Беларусь, Арменія, Зімбабвэ, КНДР, Куба, Балівія, Венесуэла, Нікарагуа, Сірыя, Судан<ref name="UNNC" />}} краін-членаў [[ААН]] [[Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН 68/262|не прызнае крымскі рэферэндум]]<ref name="UNNC" />. [[Украіна]], [[ЗША]]<ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2014/03/18/press-briefing-press-secretary-jay-carney-3182014 |title=Press Briefing by Press Secretary Jay Carney, 3/18/2014 |access-date=14 жніўня 2015 |archive-date=23 снежня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161223161221/https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2014/03/18/press-briefing-press-secretary-jay-carney-3182014 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://ukraine.usembassy.gov/statements/psaki-crimea-03172015.html One Year Later — Russia’s Occupation of Crimea] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150912145721/http://ukraine.usembassy.gov/statements/psaki-crimea-03172015.html |date=12 верасня 2015 }}</ref>, дзяржавы [[Еўрасаюз]]а<ref>[http://eeas.europa.eu/delegations/russia/press_corner/all_news/news/2014/20140321_ru.htm Выводы Европейского Совета касательно Украины (21/03/2014)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306015419/http://eeas.europa.eu/delegations/russia/press_corner/all_news/news/2014/20140321_ru.htm |date=6 сакавіка 2016 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-%2f%2fEP%2f%2fTEXT%2bTA%2bP7-TA-2014-0457%2b0%2bDOC%2bXML%2bV0%2f%2fEN&language=EN|title=European Parliament resolution of 17 April 2014 on Russian pressure on Eastern Partnership countries and in particular destabilisation of eastern Ukraine|date=2014-04-17|publisher=Европарламент|lang=en|access-date=2015-07-08}}</ref> і шэраг іншых краін<ref>[http://www.theguardian.com/world/2014/mar/03/russian-ambassador-summoned-explain-troops-crimea Russian ambassador to Australia called in to explain troops in Crimea]</ref><ref>[http://ria.ru/world/20140411/1003578175.html Ещё пять стран, включая Украину и Норвегию, ввели санкции против РФ. РИА Новости, 11.04.2014]</ref>, а таксама шэраг міжнародных арганізацый і аб’яднанняў, уключаючы [[НАТА]], {{нп3|Парламенцкая Асамблея Савета Еўропы|ПАСЕ|ru|Парламентская ассамблея Совета Европы}}<ref name="PACE" /><ref>[http://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-XML2HTML-en.asp?fileid=21956&lang=en Consideration of the annulment of the previously ratified credentials of the delegation of the Russian Federation (follow-up to paragraph 16 of Resolution 2034 (2015))]</ref>, [[Парламенцкая асамблея АБСЕ|ПА АБСЕ]]<ref>[http://www.oscepa.org/meetings/annual-sessions/2014-baku-annual-session/2014-baku-final-declaration/1850-06 Resolution on Clear, Gross and Uncorrected Violations of Helsinki Principles by the Russian Federation] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924062038/http://www.oscepa.org/meetings/annual-sessions/2014-baku-annual-session/2014-baku-final-declaration/1850-06 |date=24 верасня 2015 }}</ref><ref>[http://www.oscepa.org/publications/all-documents/annual-sessions/2015-helsinki/declaration-3/2979-2015-helsinki-declaration-rus/file Хельсинская декларация и резолюции, принятые Парламентской Ассамблеей ОБСЕ на двадцать четвёртой ежегодной сессии. Хельсинки, 5-9 июля 2015 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711230144/http://www.oscepa.org/publications/all-documents/annual-sessions/2015-helsinki/declaration-3/2979-2015-helsinki-declaration-rus/file |date=11 ліпеня 2015 }}</ref>, ахарактарызавалі дзеянні Расіі як агрэсію, акупацыю і [[Анексія|анексію]] часткі ўкраінскай тэрыторыі, падрыў тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны. Расія, са свайго боку, спасылаецца на замацаванае ў [[Статут ААН|статутных дакументах]] [[ААН]] [[Права на самавызначэнне|права народаў на самавызначэнне]]<ref name="crsp" /><ref name="conf-4-3" />, якое, згодна з пазіцыяй РФ, і было рэалізавана насельніцтвам Крыма, «''паўсталым''» супраць змены ўлады ў краіне<ref>[http://www.mid.ru/BDOMP/Brp_4.nsf/arh/41F16D84381234C144257CD8006C0936?OpenDocument Интервью Министра иностранных дел России С. В. Лаврова телеканалу «Блумберг», Москва, 14 мая 2014 года]</ref>. На думку шэрагу экспертаў, слабая рэакцыя Захаду на [[Расійска-грузінская вайна (2008)|вайну ў Грузіі]] падштурхнула расійскае кіраўніцтва да захопу Крыма, а таксама да наступнай [[Расійская акупацыя Данецкай вобласці|акупацыі Данецкай]] і Луганскай абласцей<ref name="заохотила Путіна">{{cite web|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-66422215|title=Війна Росії проти Грузії. Як реакція Заходу заохотила Путіна напасти на Україну|lang=uk|date=2023-08-08|publisher=[[BBC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225200726/https://www.bbc.com/ukrainian/features-66422215|archive-date=2024-02-25|access-date=2024-03-16|url-status=live}}</ref><ref name="невыученные уроки">{{cite web|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-russian-45110182|title=10 лет войны России с Грузией: невыученные уроки для Украины|date=2018-08-08|publisher=[[BBC]]}}</ref><ref name="Russia is losing">{{cite web|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/russia-is-losing-in-ukraine-but-winning-in-georgia/|title=Russia is losing in Ukraine but winning in Georgia|lang=en|date=2023-08-31|publisher=[[Atlantic Council]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240201131406/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/russia-is-losing-in-ukraine-but-winning-in-georgia/|archive-date=2024-02-01|access-date=2024-03-16|url-status=live}}</ref><ref name="green light">{{cite web|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/the-2008-russo-georgian-war-putins-green-light/|title=The 2008 Russo-Georgian War: Putin’s green light|lang=en|date=2023-08-07|publisher=[[Atlantic Council]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240305025124/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/the-2008-russo-georgian-war-putins-green-light/|archive-date=2024-03-05|access-date=2024-03-16|url-status=live}}</ref>. == Перадгісторыя == === Стаўленне рэгіянальных улад Крыма і мясцовых грамадскіх арганізацый да Еўрамайдана === З канца лістапада 2013 года ва Украіне праходзілі [[Еўрамайдан|акцыі пратэсту]], справакаваныя адмовай урада падпісваць [[Пагадненне аб асацыяцыі з Еўрапейскім Саюзам|Пагадненне аб асацыяцыі з ЕС]]. Некалькі разоў яны перарасталі ў масавыя беспарадкі. У Крыме, аднак, антыўрадавыя акцыі не знайшлі шырокай падтрымкі сярод насельніцтва, а Вярхоўны Савет АР Крым неаднаразова выказваў сваё рэзкае непрыманне дзеянняў апазіцыі і патрабаваў ад прэзідэнта Януковіча прыняцця рашучых мер па падтрыманні парадку. [[22 лістапада]] прэзідыум {{нп3|Вярхоўны Савет Аўтаномнай Рэспублікі Крым|Вярхоўнага Савета АРК|ru|Верховный Совет Автономной Республики Крым}} падтрымаў рашэнне [[Мікалай Янавіч Азараў|прэм’ер-міністра Украіны]] прыпыніць працэс еўраінтэграцыі, выказаўшы пры гэтым сур’ёзную занепакоенасць у сувязі з «''дэструктыўнымі дзеяннямі апазіцыйных палітычных сіл''»<ref>{{cite web|url=http://crimea.gov.ru/act/11418|title=Заявление Президиума ВС АРК от 22.11.2013 № 21-6/13–ПВР|date=2014-11-25|publisher=официальный сайт Государственного Совета Республики Крым|access-date=2014-11-10|archive-url=https://archive.today/20141110142913/http://crimea.gov.ru/act/11418|archive-date=10 лістапада 2014|url-status=live}}</ref>. [[27 лістапада]] прыпыненне працэсу еўраінтэграцыі падтрымаў і парламент Крыма, які заклікаў крымчан «''умацоўваць сяброўскія сувязі з рэгіёнамі Расійскай Федэрацыі''»<ref>{{cite web|url=http://crimea.gov.ru/act/11433|title=Решение ВС АРК от 27 ноября 2013 года № 1477-6/13 «''О политической ситуации''»|date=2014-11-27|publisher=официальный сайт Государственного Совета Республики Крым|access-date=2014-11-10|archive-url=https://archive.today/20141110143229/http://crimea.gov.ru/act/11433|archive-date=10 лістапада 2014|url-status=live}}</ref>. [[1 снежня]] прэзідыум Вярхоўнага Савета АРК заявіў, што апазіцыйныя выступленні ў Кіеве «''ставяць пад пагрозу палітычную і эканамічную стабільнасць ва Украіне''» і «''кучка палітыканаў спрабуе пад выглядам барацьбы за еўрапейскі вектар развіцця захапіць уладу ў краіне''»<ref name="антимайдан">[http://www.analitik.org.ua/current-comment/int/52a6e5841136a/pagedoc1096_4/ «''Антимайдан''». Киевский центр политических исследований и конфликтологии. 11.12.2013] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140225013044/http://www.analitik.org.ua/current-comment/int/52a6e5841136a/pagedoc1096_4/ |date=25 лютага 2014 }}</ref>. [[2 снежня]] крымскі парламент звярнуўся да прэзідэнта [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Віктара Януковіча]] з просьбай прыняць меры для аднаўлення грамадскага парадку ў краіне, а таксама ўвесці надзвычайнае становішча, калі гэтага запатрабуе сітуацыя. Зварот падтрымалі 76 дэпутатаў з 78, якія прынялі ўдзел у галасаванні<ref>{{Cite web |url=http://vesti.ua/kiev/27446-poslednie-novosti-o-mjatezhnom-majdane |title=Последние новости о мятежном Майдане. Vesti.ua, 02.12.2014 |access-date=14 жніўня 2015 |archive-date=8 лютага 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140208172720/http://vesti.ua/kiev/27446-poslednie-novosti-o-mjatezhnom-majdane |url-status=dead }}</ref><ref>[http://crimea.gov.ru/news/02_11_2-13_4 Крымский парламент принял обращение к Президенту Украины Виктору Януковичу]</ref>. Як сказана ў заяве, «''пазіцыя кожнага павінна быць пачутая. Інакш можа паўстаць ілюзія, што сваё меркаванне маюць толькі людзі, якія апанавалі плошчы і вуліцы Кіева…''». Улада, гаворыцца ў звароце, «''абавязаная не дапусціць антыканстытуцыйнага шляху рэваншу збанкрутавалых палітычных сіл, якія вызнаюць крайні нацыяналізм. Гэта яны здзекуюцца са святых пачуццяў ветэранаў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]…''»<ref name="антимайдан" />. [[3 снежня]] прэзідыум ВС АРК прапанаваў прэзідэнту і Кабінету міністраў разгледзець пытанне аб магчымасці ўступлення Украіны ў [[Мытны саюз ЕАЭС|Мытны саюз ЕўрАзЭС]]<ref name="антимайдан" />, а [[11 снежня]] заклікаў насельніцтва Крыма «''быць гатовымі ўстаць на абарону аўтаноміі''»<ref>{{cite web |url= http://crimea.gov.ru/act/11485 |title= Обращение Президиума ВС АРК |date= 2013-12-11 |publisher= // crimea.gov.ru|access-date=2014-12-04}}</ref>. У пачатку студзеня 2014 года актывісты рускіх арганізацый Крыма накіравалі зварот да прэзідэнта Украіны Віктара Януковіча з патрабаваннем даць самую сур’ёзную ацэнку бяздзейнасці кіеўскіх улад і праваахоўных органаў, якія дапусцілі 1 студзеня правядзенне ў Кіеве факельнага шэсця актывістаў партыі «''Свабода''» і футбольных фанатаў. У звароце ад прэзідэнта запатрабавалі забараніць «''прапаганду неанацызму і фашызму, нацысцкай атрыбутыкі і сімвалаў, гераізацыю злачынных фарміраванняў АУН-УПА''», прыняць закон, які забараняе «''палітычныя партыі і арганізацыі з неанацысцкай і экстрэмісцкай ідэалогіяй''» і ўстанаўлівае крымінальную адказнасць за «''адмаўленне ці абразу Вялікай перамогі савецкага народа ў Вялікай Айчыннай вайне''»<ref>[http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3355 Русские активисты сожгли флаг ОУН-УПА и чучело Бандеры. В знак протеста против маршей «''Свободы''»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160802180227/http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3355 |date=2 жніўня 2016 }}</ref>. У сярэдзіне студзеня [[2014]] года, у сувязі з абвастрэннем супрацьстаяння ў Кіеве і кампаніяй захопаў адміністрацыйных будынкаў у шэрагу рэгіёнаў Украіны, «''Руская абшчына Крыма''» і партыя «''Рускае адзінства''», сумесна з прадстаўнікамі казацтва і арганізацый ветэранаў-афганцаў, узялі на сябе ініцыятыву ў фарміраванні «народных дружын самаабароны», сіл народнага супраціву на выпадак спробаў пранікнення ў Крым экстрэмістаў і неанацыстаў<ref name=autogenerated8 /><ref name=autogenerated2 /><ref name=autogenerated4 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 />. [[22 студзеня]] Вярхоўны Савет АРК прыняў заяву, у якой гаварылася, што калі «''злачынны сцэнарый''» «''каляровай рэвалюцыі''» будзе рэалізаваны, то Крым апынецца перад пагрозай страты «''усіх заваяванняў аўтаноміі і яе статусу''». Парламент заявіў, што не аддасць Крым «''экстрэмістам і неанацыстам''», якія імкнуцца «''захапіць уладу''» ў краіне і «''крымчане ніколі не будуць удзельнічаць у нелегітымных выбарах <…> і не будуць жыць у „бандэраўскай“ Украіне''»<ref>{{cite web|url=http://crimea.gov.ru/act/11551|title=Заявление ВС АРК о политической ситуации|date=2014-01-22|publisher=Официальный сайт Государственного Совета Республики Крым|access-date=2014-11-10|archive-url=https://archive.today/20141110171409/http://crimea.gov.ru/act/11551|archive-date=10 лістапада 2014|url-status=live}}</ref>. [[24 студзеня]] 2014 года партыя «''Рускі блок''» абвясціла аб наборы ў атрады самаабароны<ref>[http://topnews.sebastopol.ua/other/2014/01/24/11272.html Партия «''Русский блок''» объявляет набор в отряды самообороны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140201184137/http://topnews.sebastopol.ua/other/2014/01/24/11272.html |date=1 лютага 2014 }}</ref>. Гарадскі кіраўнік {{нп3|Уладзімір Рыгоравіч Яцуба|Уладзімір Яцуба|ru|Яцуба, Владимир Григорьевич}} заклікаў мясцовых жыхароў быць гатовымі абараніць горад<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/2393341 Ъ-Новости — Глава администрации Севастополя мы должны защитить город от «''коричневой чумы''» — сторонников евроинтеграции Украины]</ref>. Адначасова звыш дзесяці грамадскіх арганізацый падрыхтавалі зварот да гараджан, у якім гаварылася, што ў выпадку дзяржаўнага перавароту «''Севастопаль, выкарыстоўваючы сваё права на самавызначэнне, выйдзе з прававога поля Украіны''». Ініцыятарам звароту стаў Севастопальскі каардынацыйны савет, актывісты якога таксама выступалі за стварэнне на паўднёвым усходзе і ў цэнтры Украіны Федэратыўнай дзяржавы Маларосія з арыентацыяй на Расію<ref>{{cite web|url=http://www.interfax.ru/world/353993|title=Пророссийские организации Севастополя предлагают, в случае переворота на Украине, отделиться и создать федеративное государство Малороссию|date=2014-01-26|publisher=Интерфакс|access-date=2014-02-28}}</ref>. Першы прэзідэнт Рэспублікі Крым {{нп3|Юрый Аляксандравіч Мяшкоў|Юрый Мяшкоў|ru|Мешков, Юрий Александрович}} заклікаў да абвяшчэння самастойнасці Крыма, назваўшы палітычны крызіс ва Украіне «''чужой для крымчан вайной''» і заявіў, што паўвостраў «''знаходзіцца ў стане акупацыі''»<ref>{{cite web|url=http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/01/29/1226922.html|title=Первый президент Крыма выступил за независимость автономии|date=2014-01-29|publisher=Росбалт|access-date=2015-01-22|archive-date=22 студзеня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122210157/http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/01/29/1226922.html|url-status=dead}}</ref>. 24 студзеня прэзідыум ВС АРК заклікаў Януковіча ўвесці надзвычайнае становішча і спыніць фінансаванне з дзяржаўнага бюджэту «''рэгіёнаў, якія абвясцілі сябе па-за законам, дзе ўлада зрушаная гвалтоўным шляхам, да аднаўлення ў іх канстытуцыйнага парадку''»<ref>{{cite web|url=http://www.rada.crimea.ua/act/11563|title=Обращение Президиума ВС АРК от 24 января 2014 года № 31-6/14–ПВР|date=2014-02-07|publisher=Официальный сайт Государственного Совета Республики Крым|access-date=2014-11-10|archive-url=https://archive.today/20141110171121/http://www.rada.crimea.ua/act/11563|archive-date=10 лістапада 2014|url-status=live}}</ref>, а праз тры дні забараніў на тэрыторыі рэгіёну дзейнасць [[Усеўкраінскае аб'яднанне «''Свабода''»|нацыяналістычнай партыі «''Свабода''»]]<ref>{{cite web|url=http://crimea.gov.ru/act/11564|title=Решение Президиума ВС АРК от 27 января 2014 года № 1578-6/14 «''О мерах по содействию охране порядка и общественной безопасности на территории Автономной Республики Крым''»|date=2014-01-27|publisher=Официальный сайт Государственного Совета Республики Крым|access-date=2014-11-10|archive-url=https://archive.today/20141110170645/http://crimea.gov.ru/act/11564|archive-date=10 лістапада 2014|url-status=live}}</ref>, якая прымае актыўны ўдзел у пратэстных акцыях, аднак пазней па патрабаванні пракуратуры зняў дадзеную забарону<ref>{{cite web|url=http://crimea.gov.ru/act/11587|title=Решение Президиума ВС АРК 7 февраля 2014 года № 1594-6/14 «''О представлении Прокурора Автономной Республики Крым от 29 января 2014 года № 07/1-212 исх. 14''»|date=2014-02-07|publisher=Официальный сайт Государственного Совета Республики Крым|access-date=2014-11-10|archive-url=https://archive.today/20141110170849/http://crimea.gov.ru/act/11587|archive-date=10 лістапада 2014|url-status=live}}</ref>. [[27 студзеня]] на пасяджэнні Асацыяцыі органаў мясцовага самакіравання АРК і Севастопаля пад старшынствам спікера крымскага парламента Уладзіміра Канстанцінава было прынята рашэнне аб стварэнні Крымскіх добраахвотных дружын з мэтай аказання садзейнічання праваахоўным органам у ахове грамадскага парадку<ref>[http://crimea.comments.ua/news/2014/02/04/150050.html Могилев считает, что народные дружины не дадут «''взорвать''» Крым — Крым.comments.ua]</ref>. З рэзкімі пратэстамі супраць стварэння добраахвотных дружын выступіў крымскататарскі Меджліс, расцаніўшы гэта рашэнне як праяву сепаратызму ў АРК<ref>[http://crimea.comments.ua/news/2014/02/10/142928.html Крымские татары выступили против дружинников — Крым.comments.ua]</ref><ref>[http://crimea.comments.ua/news/2014/02/19/111032.html Главу меджлиса «''затоптали''» в крымском парламенте — Крым.comments.ua]</ref>. [[4 лютага]] на пасяджэнні прэзідыума АРК прапаноўвалася «''ва ўмовах імкнення да ўлады груп нацыянал-фашысцкага толку''» ініцыяваць правядзенне агульнакрымскага апытання аб статусе паўвострава, а таксама абмяркоўвалася магчымасць звароту да прэзідэнта і Дзярждумы Расіі з заклікам выступіць гарантам непахіснасці статусу аўтаноміі Крыма<ref>{{cite news|url=http://crimea.gov.ru/news/04_02_14_3|title=Защитить статус и полномочия Крыма!|date=2014-02-04|publisher=Официальный сайт Государственного Совета Республики Крым|access-date=2014-11-10|archive-url=https://archive.today/20141110170158/http://crimea.gov.ru/news/04_02_14_3|archive-date=2014-11-10}}</ref>. [[Служба бяспекі Украіны|СБУ]] ў сувязі з падзеямі ў крымскім парламенце адкрыла крымінальную вытворчасць па факце крымінальнага правапарушэння, прадугледжанага ч. 1 арт. 14, ч. 1 арт. 110 Крымінальнага кодэкса Украіны (падрыхтоўку да замаху на тэрытарыяльную цэласнасць і недатыкальнасць Украіны)<ref>{{cite web|url=http://www.sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=121919|title=Повідомлення для ЗМІ|date=2014-02-08|publisher=Пресс-центр СБУ|lang=uk|access-date=2014-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122210005/http://www.sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=121919|archive-date=22 студзеня 2015|url-status=dead}}</ref>. У сваю чаргу, некаторыя прадстаўнікі ўкраінскай парламенцкай апазіцыі выступілі з рэзкай крытыкай гэтых заяў і заклікалі пакараць парламент Крыма. З пагрозай распусціць гэты заканадаўчы орган выступіў дэпутат Вярхоўнай Рады ад апазыцыйнай «''Бацькаўшчыны''» {{нп3|Мікалай Уладзіміравіч Таменка|Мікалай Таменка|ru|Томенко, Николай Владимирович}}<ref>[http://tomenko.ua/komentari/verhovna-rada-ukrajiny-povynna-rozhlyanuty-pytannya-pro-rozpusk-parlamentu-krymu/ Верховна Рада України повинна розглянути питання про розпуск парламенту Криму]</ref>, а дэпутат ад нацыяналістычнай партыі «''Свабода''» Аляксандр Шаўчэнка запатрабаваў прыцягнуць крымскіх парламентарыяў да крымінальнай адказнасці<ref>[http://iportal.rada.gov.ua/meeting/stenogr/show/5157.html Стенограмма пленарного заседания ВР Украины от 05.02.2014] {{Ref-uk}}</ref>. [[12 лютага]] старшыня Вярхоўнага савета АРК Уладзімір Канстанцінаў, выступаючы на ​​Усеўкраінскім форуме абласных саветаў і ВС Крыма, які праходзіў у [[Лівадыйскі палац|Лівадыйскім палацы]], заявіў, што мадэль крымскай аўтаноміі, закладзеная ў Канстытуцыі Украіны і Канстытуцыі АРК 1998 года, «''цалкам сябе вычарпала''» і «''мы хочам зусім іншай аўтаноміі. Нам варта вярнуцца да шэрагу параметраў першай паловы 90-х гадоў''»<ref name="CSC-12-2" />. У форуме прынялі ўдзел прадстаўнікі 18 абласцей Украіны (за выключэннем заходніх — Валынскай, Закарпацкай, Івана-Франкоўскай, Львоўскай, Ровенскай, Цярнопальскай, Чарнавіцкай, Вінніцкай і Кіева)<ref>[http://crimea.gov.ru/news/12_02_2014_1 В Ливадийском дворце открылся Всеукраинский форум представителей областных советов и Верховного Совета Автономной Республики Крым]</ref>. Паводле слоў Канстанцінава, у ходзе падзей на Майдане «''высветлілася, наколькі слабымі апынуліся пазіцыі цэнтральнай улады… Вядома, не будзь памылак улады, раздзьмуць пажар пратэстаў ніхто б не змог. Але не будзь замежнага ўмяшання — крызіс не зайшоў бы так глыбока''». На яго думку, дапамагчы ў сітуацыі, якая склалася, можа дэцэнтралізацыя ўлады<ref name="CSC-12-2">[http://crimea.gov.ru/news/12_02_2014_2 Выступление Председателя ВС АРК Владимира Константинова на Всеукраинском форуме областных советов Украины и Верховного Совета АРК]</ref>. [[18 лютага]], у сувязі з абвастрэннем сітуацыі ў Кіеве, Прэзідыум Вярхоўнага савета АРК накіраваў зварот да прэзідэнта Украіны Віктара Януковіча, апублікаваўшы яго на сваім афіцыйным сайце: «''Сёння мы патрабуем ад Вас як кіраўніка дзяржавы рашучых дзеянняў і прыняцця надзвычайных мер. Гэтага чакаюць і сотні тысяч крымчан, якія галасавалі за Вас на прэзідэнцкіх выбарах у надзеі на стабільнасць у краіне''». Прэзідыум заявіў, што ў выпадку «''далейшай эскалацыі грамадзянскага супрацьстаяння''» Вярхоўны савет АРК «''пакідае за сабой права заклікаць жыхароў аўтаноміі ўстаць на абарону грамадзянскага міру і спакою на паўвостраве''»<ref>[http://crimea.comments.ua/news/2014/02/18/203149.html Парламент Крыма в письме Януковичу заявил о начале гражданской войны — Крым.comments.ua]</ref>. 19 лютага Вярхоўны Савет АРК «''палічыў мэтазгодным актыўны ўдзел рэгіёнаў Украіны ў рабоце па падрыхтоўцы змяненняў у Канстытуцыю Украіны''» і падтрымаў ініцыятыву аб правядзенні ўсеўкраінскага рэферэндуму па «''ключавых пытаннях''» дзяржаўнага ладу<ref>[http://crimea.gov.ru/act/11597 Решение ВС АРК от 19.02.2014 № 1603-6/14 «''Об общественно-политической ситуации''»]</ref>. Шэраг дэпутатаў парламента падтрымаў ініцыятыву дэпутата Мікалая Каліснічэнкі (Партыя рэгіёнаў), які прапанаваў, у выпадку калі ва Украіне ў бліжэйшы час не будзе ўрэгуляваны крызіс, падняць пытанне аб далучэнні Крыма да Расіі. Спікер крымскага парламента Уладзімір Канстанцінаў, аднак, перапыніў выступ Каліснічэнкі, заявіўшы, што галоўная задача, якая стаіць перад дэпутатамі на дадзены момант, — «''дапамагчы Кіеву адстаяць уладу''»<ref>{{cite web|url=http://crimea.comments.ua/news/2014/02/19/110004.html|title=Депутаты ВР АРК уже готовы отдать Крым России|date=2014-02-19|publisher=Крым.Комментарии|access-date=2015-01-22}}</ref>. Тым не менш ужо на наступны дзень, знаходзячыся ў Маскве, дзе ён правёў сустрэчы з лідарамі парламенцкіх фракцый Дзярждумы, Уладзімір Канстанцінаў заявіў у інтэрв’ю «''Інтэрфаксу''», што не выключае аддзялення Крыма ад Украіны ў выпадку абвастрэння сітуацыі ў краіне. Адказваючы на ​​пытанне, ці трэба пры неспрыяльным развіцці сітуацыі ва Украіне праводзіць рэферэндум з нагоды аддзялення Крыма, ён сказаў, што аддае перавагу «''не жаваць''» гэтую тэму, паколькі Крым — гэта адна з апор цэнтральнай улады і «''калі мы пачнем гэтым займацца, мы проста загубім гэтую цэнтральную ўладу''». Пры гэтым Уладзімір Канстанцінаў дадаў, што барацьба ідзе не за Крым, а за Кіеў. Аднак, калі ўсё-такі пад ціскам гэтая цэнтральная ўлада будзе зламана, Вярхоўны савет Крыма будзе прызнаваць легітымнымі для аўтаноміі толькі свае рашэнні. «''І тады ў нас будзе адзіны шлях — гэта дэнансацыя рашэння Прэзідыума ЦК КПСС ад 1954 года… З гэтай хвіліны мы будзем прызнаваць тыя рашэнні, якія лічым патрэбнымі''»<ref>{{cite web|url=http://www.interfax.ru/world/359837|title=Спикер крымского парламента: Крым может отделиться от Украины, если «''страна развалится''»|date=2014-02-20|publisher=Интерфакс|access-date=2014-02-28}}</ref>. Прэм’ер-міністр крымскага ўрада Анатоль Магілёў, каментуючы зробленую заяву, заклікаў палітыкаў «''узважваць кожнае слова, асабліва тыя, якія могуць трактавацца як пагроза тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны''»<ref>[http://crimea.comments.ua/news/2014/02/20/174340.html Могилев посоветовал спикеру Крыма думать, о чем говорить — Крым.comments.ua]</ref>. === Змена ўлады ва Украіне === [[21 лютага]] пад ціскам масавых пратэстаў у краіне, а таксама дзякуючы дыпламатычнай дапамозе апазіцыі з боку Захаду<ref>[http://www.kommersant.ru/Doc/2413718 Виктору Януковичу пора выбираться. Запад усиливает давление на президента Украины. Газета «''Коммерсант''», 21.02.2014]</ref> прэзідэнт Януковіч пайшоў на саступкі і падпісаў з апазіцыяй пагадненне аб урэгуляванні крызісу ва Украіне, якое прадугледжвала, у прыватнасці, неадкладнае (на працягу 2 сутак) вяртанне да Канстытуцыі ў рэдакцыі 2004 года, канстытуцыйную рэформу і правядзенне датэрміновых прэзідэнцкіх выбараў не пазней снежня 2014 года<ref>{{cite web|url=http://www.president.gov.ua/ru/news/30117.html|title=Состоялось подписание Соглашения об урегулировании кризиса в Украине|date=2014-02-21|publisher=Пресс-служба Президента Украины Виктора Януковича|archive-url=https://archive.today/20140223081530/http://www.president.gov.ua/ru/news/30117.html|archive-date=23 лютага 2014|access-date=14 жніўня 2015|url-status=live}}</ref>. У той жа дзень Януковіч пакінуў Кіеў. На наступны дзень выйшаў у тэлеэфір відэазапіс інтэрв’ю з Януковічам, дзе ён заявіў, што не мае намеру ні падаваць у адстаўку, ні падпісваць рашэнні Вярхоўнай Рады, якія ён лічыць супрацьзаконнымі, а тое, што адбываецца ў краіне, ён кваліфікаваў як «''вандалізм, бандытызм і дзяржаўны пераварот''»<ref>[http://euromaidan.rbc.ua/rus/yanukovich-nazval-proishodyashchee-v-ukraine-gosudarstvennym-22022014155900 Янукович назвал происходящее в Украине государственным переворотом. РБК Украина, 22.02.2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141007143123/http://euromaidan.rbc.ua/rus/yanukovich-nazval-proishodyashchee-v-ukraine-gosudarstvennym-22022014155900 |date=7 кастрычніка 2014 }}</ref>. Праз некалькі гадзін [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўная Рада]] прыняла пастанову<ref>{{cite web |datepublished=22.2.2014 |url=http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/757-VII |title=Постанова № 757-VII Про самоусунення Президента України від виконання конституційних повноважень та призначення позачергових виборів Президента України |publisher=Верховная Рада Украины |access-date=2014-2-23 |lang=uk}}</ref>, у якой сцвярджалася, што Януковіч «''неканстытуцыйным чынам самаўхіліўся ад ажыццяўлення канстытуцыйных паўнамоцтваў''» і не выконвае свае абавязкі, а таксама прызначыла датэрміновыя прэзідэнцкія выбары на [[25 мая]] 2014 года<ref>[http://www.rbc.ua/rus/news/politics/rada-otstranila-yanukovicha-i-naznachila-vybory-prezidenta-22022014171100 Рада отстранила Януковича и назначила выборы Президента на 25 мая 2014 г. РБК Украина, 22.02.2014]</ref>. [[23 лютага]] Вярхоўная Рада ўсклала абавязкі прэзідэнта Украіны на старшыню Вярхоўнай Рады [[Аляксандр Турчынаў|Аляксандра Турчынава]]<ref>[http://www.president.gov.ua/news/30130.html Постанова Верховної Ради України № 764-VІІ від 23.02.2014 року «''Про покладення на Голову Верховної Ради України виконання обов’язків Президента України згідно із ст. 112 Конституції України''»]</ref>. == Бакі канфлікту == === Рускія Крыма === [[23 лютага]] ў ходзе акцыі перад будынкам Вярхоўнага Савета АР Крым у Сімферопалі, прысвечанай Дню абаронцы Айчыны, партыя «''[[Рускае адзінства]]''» і «''[[Руская абшчына Крыма]]''» абвясцілі аб мабілізацыі крымчан у народныя дружыны для аховы міру і спакою ў Крыме. Паводле звестак прэс-службы партыі «''Рускае адзінства''», у народныя дружыны запісаліся больш за дзве тысячы мужчын. З ліку жанчын, якія прыйшлі на мерапрыемства, быў сфарміраваны атрад медыцынскай дапамогі<ref name=autogenerated7>[http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3432.html Крым мобилизовался! Сформированы отряды народных дружин.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181222173535/http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3432.html |date=22 снежня 2018 }}</ref>. У той жа дзень на мітынгу ў Севастопалі, на якім фактычным кіраўніком горада быў абвешчаны [[Аляксей Міхайлавіч Чалы|Аляксей Чалы]], дэпутат гарадскога савета Севастопаля і лідар партыі «''{{нп3|Рускі блок|Рускі блок|ru|Русский блок}}''» Генадзь Басаў абвясціў аб стварэнні атрадаў самаабароны з ліку добраахвотнікаў<ref name="RBmil" />. [[25 лютага]] лідар «''Рускай абшчыны Крыма''» {{нп3|Сяргей Паўлавіч Цэкаў|Сяргей Цэкаў|ru|Цеков, Сергей Павлович}} на пасяджэнні прэзідыума Вярхоўнага Савета АР Крым выступіў адным з ініцыятараў адстаўкі ўрада Крыма на чале з Анатолем Магілёвым, які заявіў пра гатоўнасць выконваць указанні новай улады Украіны<ref>{{Cite web |url=http://crimea.comments.ua/news/2014/02/25/144600.html |title=В Крымском парламенте грозят убрать Могилёва за два дня. |access-date=16 жніўня 2015 |archive-date=15 красавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415132434/http://crimea.comments.ua/news/2014/02/25/144600.html |url-status=dead }}</ref>. На пасаду прэм’ер-міністра ён прапанаваў кандыдатуру [[Сяргей Валер’евіч Аксёнаў|Сяргея Аксёнава]], лідара партыі «''Рускае адзінства''». 27 лютага Сяргей Аксёнаў рашэннем дэпутатаў Вярхоўнага Савета АРК быў прызначаны на пасаду {{нп3|Прэм'ер-міністры Крыму|старшыні Савета міністраў АРК|ru|Премьер-министры Крыма}}<ref name="IF-27-2">[http://www.interfax.ru/world/361702 Премьером Крыма стал лидер партии «''Русское единство''» Аксёнов] // Интерфакс, 27.02.2014</ref>. Рашэнне не было прызнана новымі ўкраінскімі ўладамі<ref>[http://korrespondent.net/ukraine/politics/3312515-novym-premerom-kryma-yzbran-lyder-russkoho-edynstva-aksenov Новым премьером Крыма избран лидер Русского единства Аксёнов] — Корреспондент, 27 февраля 2014</ref>. Як Сяргей Аксёнаў, так і старшыня Вярхоўнага савета Крыма [[Уладзімір Андрэевіч Канстанцінаў|Уладзімір Канстанцінаў]], заявілі, што па-ранейшаму лічаць Віктара Януковіча юрыдычна абраным прэзідэнтам Украіны, праз якога крымскім уладам удалося дамовіцца аб дапамозе з боку Расіі<ref name="truepres">{{cite web|url=http://www.interfax.ru/361704|title=Крымские Новый премьер Крыма заявил, что считает Януковича президентом Украины|date=2014-02-27|publisher=Интерфакс|access-date=2015-01-22}}<br />[http://top.rbc.ru/politics/27/02/2014/907725.shtml Власти Крыма считают Януковича президентом Украины] // РБК, 27.02.2014</ref>. [[12 сакавіка]] ў Крым вярнуўся першы і адзіны прэзідэнт Рэспублікі Крым [[Юрый Аляксандравіч Мяшкоў|Юрый Мяшкоў]]. Ён знаходзіўся на пасадзе прэзідэнта Рэспублікі Крым з лютага 1994 года па сакавік 1995 года, калі паводле рашэння [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай Рады Украіны]] гэты пост быў скасаваны. Мяшкоў з’ехаў у Расію, але ў 2011 годзе вярнуўся і быў высланы з Украіны рашэннем суда па прадстаўленні СБУ. У аэрапорце Сімферопаля Мяшкоў сказаў: «''Народ Крыма вярнуў мне Радзіму''»<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/2427773 В Крым прибыл первый президент автономии Юрий Мешков]</ref>. [[18 сакавіка]] 2014 года ў сваім звароце да Федэральнага сходу прэзідэнт РФ Уладзімір Пуцін заявіў: «''Мы ішлі насустрач Украіне не толькі па Крыме… З чаго мы тады зыходзілі? Зыходзілі з таго, што добрыя адносіны з Украінай для нас галоўнае і яны не павінны быць закладнікам тупіковых тэрытарыяльных спрэчак. Але пры гэтым, вядома, разлічвалі, што Украіна будзе нашым добрым суседам, што рускія і рускамоўныя грамадзяне ва Украіне, асабліва на яе паўднёвым усходзе і ў Крыме, будуць жыць ва ўмовах дружалюбнай, дэмакратычнай, цывілізаванай дзяржавы, што іх законныя інтарэсы будуць забяспечаны у адпаведнасці з нормамі міжнароднага права. Аднак сітуацыя стала развівацца па-іншаму. Раз за разам прадпрымаліся спробы пазбавіць рускіх гістарычнай памяці, а часам і роднай мовы, зрабіць аб’ектам прымусовай асіміляцыі. І вядома, рускія, як і іншыя грамадзяне Украіны, пакутавалі ад пастаяннага палітычнага і дзяржаўнага перманентнага крызісу, які скалынае Украіну ўжо больш за 20 гадоў''»<ref name="crsp">[http://www.kremlin.ru/news/20603 Обращение Президента Российской Федерации]</ref>. === Украінцы Крыма === [[27 лютага]] прадстаўнікі ўкраінскай абшчыны Крыму раскрытыкавалі «''безадказных палітыкаў АРК''», «''якія паставілі Крым на грань міжнацыянальнага канфлікту''» і «''правакуюць узброенае сутыкненне''» паміж Украінай і Расіяй, а таксама «''замежных палітыкаў''», якія займаюцца «''адкрытым правакацыйным умяшаннем у палітычнае жыццё неад’емных складнікаў Украіны — АРК і г. Севастопаля''». Аўтары звароту заклікалі ўкраінскія ўлады «''неадкладна прыняць меры для забеспячэння міру, спакою і бяспекі крымчан''», а «''ядзерныя дзяржавы-гаранты тэрытарыяльнай цэласнасці і бяспекі Украіны — Вялікабрытанію, ЗША, Францыю і Кітай, згодна з [[Будапешцкі мемарандум|Будапешцкім мемарандумам]], прыняць меры для прадухілення замежнага ўмяшання ва ўнутраныя справы нашай дзяржавы; ААН, АБСЕ, ЕС і Савет Еўропы — паўплываць на пазіцыю Расіі з пункту гледжання недапушчальнасці правакавання [[сепаратызм]]у ў рэгіёнах Украіны, у прыватнасці, у АРК і г. Севастопаль''». Пад заявай падпісаліся лідар грамадскай арганізацыі «''Крымскі цэнтр дзелавога і культурнага супрацоўніцтва „Украінскі дом“''» Андрэй Шчакун і арцыбіскуп Сімферопальскі і Крымскі [[Украінская праваслаўная царква Кіеўскага патрыярхату|Украінскай праваслаўнай царквы Кіеўскага патрыярхату]] Клімент<ref name="IFUkr" />. [[2 сакавіка]] для «''абароны ўкраінскай этнічнай меншасці ва ўмовах расійскай акупацыі і сепаратысцкага рэжыму''», збору інфармацыі аб парушэнні правоў украінскіх грамадзян розных нацыянальнасцей на тэрыторыі Крыма і прадастаўлення яе міжнародным грамадскім арганізацыям і міждзяржаўных структурам, каардынацыі дзейнасці ўкраінскіх і праўкраінскіх арганізацый паўвострава шэрагам грамадскіх арганізацый была створана «''Усекрымская Украінская Рада''», яе каардынатарам стаў Андрэй Шчакун<ref name="UkrRada">[http://www.ukrinform.ua/rus/news/v_ark_sozdana_vsekrimskaya_ukrainskaya_rada_1608639 В АРК создана Всекрымская Украинская Рада] — Укринформ, 02.03.2014</ref>. Паведамляецца, што актывісты руху «''Еўрамайдан. Крым''» прымалі ўдзел у акцыях пратэсту супраць блакавання ўкраінскіх вайсковых частак<ref>[http://www.e-crimea.info/news/okolo-voinskoy-chasti-v-simferopole-voznik-konflikt-mezhdu-protivnikami-voyny-i-druzhinnikami Около воинской части в Симферополе возник конфликт между противниками войны и дружинниками] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923221527/http://www.e-crimea.info/news/okolo-voinskoy-chasti-v-simferopole-voznik-konflikt-mezhdu-protivnikami-voyny-i-druzhinnikami |date=23 верасня 2015 }}</ref>. [[9 сакавіка]] Андрэй Шчакун і старшыня апякунскай рады Украінскай школы-гімназіі ў Сімферопалі Анатоль Кавальскі былі затрыманы і выкрадзены людзьмі, якія назваліся дружыннікамі і членамі партыі «''Рускае адзінства''»<ref>[http://rus.azattyq.org/content/journalists-activists-reported-missing-in-crimea/25292639.html В Крыму пропали шесть активистов и журналистов] — Радио Азаттык, 15 марта 2014</ref><ref>[http://investigator.org.ua/news/121391/ В Симферополе исчез лидер украинской громады Андрей Щекун]</ref><ref>[http://korrespondent.net/ukraine/politics/3316932-v-symferopole-mytynhuuit-protyv-referenduma-o-statuse-kryma В Симферополе митингуют против референдума о статусе Крыма]</ref>. [[10 сакавіка]] ўдзельніка Еўрамайдана, кіраўніка Крымскага аддзялення {{нп3|Украінская Народная Партыя, 1999|Украінскай рэспубліканскай партыі|be-x-old|Украінская Народная Партыя (1999)}} Ігара Кірушчанку і яго жонку выслалі з Крыма<ref>[http://investigator.org.ua/news/121839/ Из Севастополя в Киев «''депортировали''» похищенного активиста. Центр журналистских расследований, 12.03.14]</ref> [[15 сакавіка]] ў Севастопалі невядомымі ўзброенымі людзьмі быў выкрадзены і вывезены ў невядомым кірунку настаяцель парафіі Унебаўзяцця Найсвяцейшай Багародзіцы і галоўны ваенны [[капелан]] [[Украінская Грэка-Каталіцкая Царква|Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы]] ў Крыме айцец Любамір Яворскі<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/rolling_news_russian/2014/03/140315_ru_n_crimea_ukrainians В Крыму преследуют украинцев — правозащитники] // BBC Украина, 15.03.2014.</ref>. [[20 сакавіка]] восем затрыманых украінскіх актывістаў, уключаючы Андрэя Шчакуна, Анатоля Кавальскага і актывістаў кіеўскага Аўтамайдана, былі вызвалены крымскімі ўладамі і высланы з Крыма<ref>[http://investigator.org.ua/news/122836/ Похищенный в Крыму активист Андрей Щекун рассказал о пытках электричеством] // Центр журналистских расследований, 22.03.2014</ref><ref>[http://investigator.org.ua/news/122591/ Восемь «''заложников Путина''» на свободе. Ещё двоих ищут.] // Центр журналистских расследований, 22.03.2014</ref>. === Крымскія татары === Вялікае значэнне ў сітуацыі, якая складвалася, мела пазіцыя [[Крымскія татары|крымскататарскай]] абшчыны, трэцяй па колькасці ў Крыме, якую ў значнай меры вызначала стаўленне [[Меджліс крымскататарскага народа|Меджліса крымскататарскага народа]] — грамадскай арганізацыі (прадстаўнічага органа) крымскіх татараў. У перыяд [[Еўрамайдан]]а Меджліс выступіў у падтрымку еўраінтэграцыі і супраць «''ўстанаўлення аўтарытарнага рэжыму''» ва Украіне, гэта значыць з пазіцый, прама процілеглых Вярхоўнаму Савету АР Крым. Пасля сілавога разгону Еўрамайдана ў ноч на [[30 лістапада]] [[2013]] года прэзідыум Меджліса афіцыйна асудзіў дзеянні ўлад, заявіў аб сваёй салідарнасці з патрабаваннямі неадкладнай адстаўкі ўрада Азарава і правядзення пазачарговых выбараў Вярхоўнай Рады Украіны: «''Сёння сітуацыя ва Украіне стала набываць характар, які пагражае тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны і яе суверэнітэту. Такому развіццю падзей спрыяюць мясцовыя саветы часткі рэгіёнаў Украіны, у тым ліку і Вярхоўнай Рады Крыма, якія прымаюць па ўказцы кіруючай партыі рашэнні, якія змяшчаюць у сабе патрабаванні аб увядзенні надзвычайнага становішча і падаўленні сілай мірных акцый грамадзян Украіны''»<ref>[http://interfax.com.ua/news/political/179040.html Меджлис крымскотатарского народа выступает за отставку правительства Украины и внеочередные выборы Рады] // Интерфакс 03.12.2013</ref>. Меджліс рэгулярна накіроўваў у Кіеў для ўдзелу ў Еўрамайдане арганізаваныя групы крымскіх татараў<ref>[http://ua.korrespondent.net/ukraine/politics/3274445-na-yevromaidan-v-kyiv-vyizhdzhauit-krymski-tatary На Євромайдан в Київ виїжджають кримські татари] // Корреспондент.net, 05.12.2013</ref><ref>[http://rus.newsru.ua/ukraine/27nov2013/medjlis.html Меджлис отправил на Евромайдан сотни крымских татар] // NEWSru.ua, 27 ноября 2013</ref>. У той жа час, у крымскататарскай абшчыне не ўсе падтрымлівалі Меджліс. У апазіцыі да Меджліса знаходзілася партыя «''{{нп3|Мілі Фірка, 2006|Мілі Фірка|ru|Милли Фирка (2006)}}''». Паводле ацэнкі намесніка старшыні Кенеша (Рады) партыі «''Мілі Фірка''» Васві Абдураімава, сярод крымскіх татараў за [[Еўрамайдан]] выступаў выключна Меджліс, які падчас выбараў 2012 года падтрымалі 18 % крымскататарскага насельніцтва, а астатнія, на яго думку, альбо апалітычныя, занятыя праблемамі выжывання (да 60—70 %), альбо актыўна выступалі супраць Еўрамайдана (да 10—15 %)<ref>[http://www.islamnews.ru/news-144534.html Islamnews. Татары Крыма просят РФ помочь в битве с «''бандеровской нечистью''»]</ref>. [[23 лютага]] на плошчы Леніна ў Сімферопалі прайшоў арганізаваны Меджлісам мітынг, прысвечаны дню памяці вядомага крымскататарскага грамадскага і палітычнага дзеяча Нома Чэлебіджыхана, падчас якога старшыня Меджліса [[Рэфат Чубараў]] запатрабаваў ад крымскіх членаў [[Партыя рэгіёнаў|Партыі рэгіёнаў]] выйсці з партыі, а таксама запатрабаваў ад гарадскіх улад у дзесяцідзённы тэрмін знесці помнік Леніну<ref name=autogenerated5>[http://investigator.org.ua/news/119259/ Меджлис дал власти 10 дней на снос памятников Ленина в Крыму]</ref>. 26 лютага Меджліс арганізаваў мітынг ля будынка Вярхоўнага Савета Крыма з мэтай заблакаваць яго і не дапусціць прыняцця рашэння аб уваходжанні ў склад Расіі<ref name="UP-26-2">[http://lb.ua/news/2014/02/26/257204_medzhlis_srochno_sobiraet_miting_pod.html Меджлис срочно собирает митинг под крымским парламентом]</ref>. У ходзе мітынгу Рэфат Чубараў заявіў, што крымскія татары не дадуць адарваць Крым ад Украіны<ref>[http://www.pravda.com.ua/rus/news/2014/02/26/7016376/ Татары разошлись создавать самооборону, чтобы защищать Крым] // «''Украинская правда''», 26.02.2014.</ref>. Адначасова тут жа праходзіў мітынг «''Рускай абшчыны Крыма''». Паміж удзельнікамі двух мітынгаў успыхнуў канфлікт, у выніку якога 30 чалавек атрымалі траўмы і раненні і двое чалавек загінулі: мужчына, які памёр ад сардэчнага прыступу, і жанчына, якую затапталі ў цісканіне<ref name="snob-27-2">[http://www.snob.ru/selected/entry/72653 В Симферополе во время митингов погибли двое] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141109192519/http://www.snob.ru/selected/entry/72653 |date=9 лістапада 2014 }}.</ref>. Гэта была апошняя масавая акцыя пратэсту з удзелам крымскіх татараў. Крымскія і расійскія ўлады распачалі актыўныя дзеянні для таго, каб калі не схіліць іх на свой бок, то хаця б дамагчыся іх нейтралітэту ў сітуацыі, якая склалася. Тым не менш Меджліс адмовіўся прызнаць ўрад Сяргея Аксёнава, які змяніў Анатоля Магілёва, якога Вярхоўны Савет Крыму адправіў у адстаўку 27 лютага<ref name="medj" />. [[1 сакавіка]] тэлеканал «''[[ATR (тэлеканал)|ATR]]''» паведаміў, што ў месцах кампактнага пражывання крымскіх татараў пачалося фарміраванне атрадаў самаабароны — як мяркуецца, для патрулявання месцаў кампактнага пражывання крымскіх татараў і недапушчэння правакацый. Паведамлялася, што фарміраванні будуць дзейнічаць да заканчэння палітычных ускладненняў у Крыме. Было заяўлена, у прыватнасці, аб намеры ажыццяўляць сталую ахову будынка тэлеканала «''ATR''» ў Сімферопалі, каб не дапусціць яго сілавога захопу<ref>[http://www.e-crimea.info/news/krymskie-tatary-nachali-sobirat-otryady-samooborony Крымские татары начали собирать отряды самообороны]</ref>. Яшчэ [[26 лютага]] прэзідэнт [[Татарстан]]а [[Рустам Нургаліевіч Мініханаў|Рустам Мініханаў]], Дзяржсавет Татарстана і Сусветны кангрэс татараў звярнуліся да крымскім татараў з заклікам да міру і згоды з рускім насельніцтвам Крыма<ref>[http://www.interfax.ru/russia/361360 Татарстан призывает крымских татар к миру с русским населением полуострова]</ref>. У пачатку сакавіка Крым наведалі дэпутаты Дзяржсавета Татарстана і муфтый рэспублікі Каміль Самігулін, 5 сакавіка тут пабываў Рустам Мініханаў, які правёў сустрэчы са старшынёй савета Меджліса Рэфатам Чубаравым і старшынёй савета старэйшын крымскіх татар Гільшатам Ільясавым і з дэпутатамі парламента Крыма. Было падпісана пагадненне аб супрацоўніцтве паміж Рэспублікай Татарстан і Аўтаномнай Рэспублікай Крым у сферы медыцыны, турызму, інвестыцый і інавацый<ref>[http://www.vedomosti.ru/politics/news/23618621/prezident-tatarstana-priehal-v-krym Президент Татарстана приехал в Крым.] Ведомости, 05.03.2014</ref>. [[6 сакавіка]] намеснік старшыні Савета Міністраў Крыма Рустам Тэміргаліеў заявіў на прэс-канферэнцыі, што пасля далучэння Крыма да Расіі татары атрымаюць роўныя правы з рускімі і ўкраінцамі на паўвостраве. Паводле слоў Тэміргаліева, «''новыя крымскія ўлады гатовыя ўзяць на сябе абавязацельствы перад крымскімі татарамі пра ўключэнне адпаведных пунктаў у раздзелы новай канстытуцыі Крыма як часткі Расіі''»<ref>[http://www.spbdnevnik.ru/news/2014-03-06/novyey-vlasti-kryma-obeshchayut-tataram-ravnopraviey-posle-prisoeydineniya-poluostrova-k-rossii Новые власти Крыма обещают татарам равноправие после присоединения полуострова к России.] Петербургский дневник, 06.03.2014</ref>. У гэты ж дзень Рэфат Чубараў у эфіры «''Громадського ТБ''» заявіў, што крымскія татары не прызнаюць вынікі рэферэндуму, які рыхтаваўся, і асудзіў рашэнне крымскага парламента аб уваходжанні ў склад Расіі. [[8 сакавіка]] ён звярнуўся да прэзідэнта ЗША [[Барак Абама|Барака Абамы]] з просьбай абараніць Крым ад этнічных чыстак<ref name="Ved-11-3">[http://www.vedomosti.ru/politics/news/23800601/vlasti-kryma-prinyali-postanovlenie-o-garantiyah-prav Власти Крыма приняли постановление о гарантиях прав крымских татар.] Ведомости, 11.03.2014</ref>. [[10 сакавіка]] Сяргей Аксёнаў прапанаваў прадстаўнікам крымскіх татараў заняць месцы ў органах улады Крыма. Крымскім татарам прапаноўвалася вылучыць пасады аднаго віцэ-прэм’ера, двух міністраў, а таксама пасады намесніка міністра ў кожным міністэрстве. Сяргей Аксёнаў заявіў таксама, што [[Крымскататарская мова|крымскататарская]] будзе адной з афіцыйных моў у Крыме<ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=1361542 Аксёнов предложил крымским татарам места в правительстве]. Вести. Ru</ref>. [[11 сакавіка]] Вярхоўны савет Крыма аднагалосна прыняў пастанову «''Аб гарантыях аднаўлення правоў крымскататарскага народа і яго інтэграцыі ў крымскую супольнасць''». Пастанова гарантуе, што пры зацвярджэнні новай Канстытуцыі Рэспублікі Крым крымскататарскай мове будзе прысвоены статус афіцыйнай мовы нароўні з рускай і ўкраінскай мовамі. Акрамя таго, Вярхоўны Савет і органы выканаўчай улады рэспублікі будуць выбірацца і фарміравацца з гарантаваным прадстаўніцтвам крымскіх татараў у 20 % ад колькасці. Пастанова прадугледжвае прызнанне курултая крымскататарскага народа і органаў, што фарміруюцца ім. Сярод гарантый таксама зацвярджэнне пяцігадовых і штогадовых планаў уладкавання крымскіх татар, якія вярнуліся ў Крым, з адпаведным фінансавым забеспячэннем, рашэнне ўсіх пытанняў пры вяртанні крымскіх татараў у Крым з месцаў дэпартацыі, захаванне і аднаўленне помнікаў гісторыі і культуры крымскіх татараў, садзейнічанне развіццю сістэмы дашкольнай, школьнай і вышэйшай адукацыі на крымскататарскай мове, садзейнічанне развіццю СМІ на крымскататарскай мове і раўнапраўнае функцыянаванне ў Крыме рэлігійных канфесій. «''Нічога падобнага крымскататарскі народ ніколі не атрымліваў ні ад кіраўніцтва Савецкага Саюза, ні ад улад незалежнай Украіны. Гэта тое, за што народ змагаўся многія дзесяцігоддзі. І гэта тое, што дазволіць крымчанам усіх нацыянальнасцей паспяхова развівацца і адчуваць сябе бяспечна і камфортна на нашай крымскай зямлі''», — падкрэсліў старшыня Вярхоўнага савета Крыма Уладзімір Канстанцінаў<ref>[http://crimea.gov.ru/news/11_03_2014_2 Парламент Крыма принял постановление «''О гарантиях восстановления прав крымскотатарского народа и его интеграции в крымское сообщество''»] // crimea.gov.ru, 11.03.2014</ref>. Ён выказаў удзячнасць за пасрэдніцкія намаганні і ўсебаковую дапамогу ў дасягненні «''дамоўленасці, якая ляжа ў аснову міжэтнічнага міру і спакою ў Крыме''», прэзідэнту Рэспублікі Татарстан Рустаму Мініханаву, які прысутнічаў на пасяджэнні крымскага парламента<ref name="Ved-11-3" />. Старшыня [[Дзяржаўная Дума|Дзярждумы Расіі]] [[Сяргей Яўгенавіч Нарышкін|Сяргей Нарышкін]] заявіў, што, калі насельніцтва Крыму на маючым адбыцца рэферэндуме прыме рашэнне аб уступленні рэспублікі ў склад Расіі, расійскі парламент падтрымае і пацвердзіць гарантыі крымскататарскага народа<ref>[http://www.interfax.ru/russia/364123 Госдума России готова гарантировать расширение прав крымских татар] // Интерфакс, 12.03.2014</ref>. Старшыня дзяржадміністрацыі [[Бахчысарайскі раён|Бахчысарайскага раёна]] Ільмі Умераў звярнуўся да кіраўнікоў органаў выканаўчай улады і органаў мясцовага самакіравання Крыму з заклікам не выконваць «''злачынныя ўказанні''» ўрада Сяргея Аксёнава<ref>[http://www.brda.gov.ua/en/lastnews/1984-2014-03-12-10-38-32 Заявление председателя Бахчисарайской районной государственной администрации] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150601212250/http://www.brda.gov.ua/en/lastnews/1984-2014-03-12-10-38-32 |date=1 чэрвеня 2015 }} 12.03.2014</ref>. Былы савецкі дысідэнт і праваабаронца, былы кіраўнік Меджліса крымскататарскага народа, народны дэпутат Украіны [[Мустафа Абдулджаміль Джамілеў|Мустафа Джамілеў]] заявіў, што Расія рызыкуе атрымаць паўтор крывавых чачэнскіх канфліктаў у выпадку «''анексіі Крыма''»<ref>[http://www.inopressa.ru/article/11mar2014/ft/jihad.html Татары предупреждают об опасности джихада против России в Крыму] — [[The Financial Times]], 11.03.2014.</ref>. [[12 сакавіка]] Мустафа Джамілеў сустрэўся ў Маскве з былым прэзідэнтам Татарстана [[Мінцімер Шарыпавіч Шайміеў|Мінцімерам Шайміевым]]<ref>[http://www.rg.ru/2014/03/12/djemilev-anons.html Экс-глава Меджлиса крымских татар Мустафа Джемилев приглашён в Москву]. Российская газета.</ref>. Джамілеў меў таксама тэлефонную размову з прэзідэнтам Расіі Уладзімірам Пуціным<ref>[http://www.gazeta.ru/politics/news/2014/03/12/n_6008033.shtml Путин обсудил с экс-главой меджлиса крымских татар ситуацию в Крыму]. Газета. Ru</ref>, пасля якога распавёў, што [[Уладзімір Пуцін]] не абвяргаў прысутнасць расійскіх войскаў у Крыме і заявіў, што самаабвяшчэнне незалежнай Украіны не адпавядала нормам, якія прадугледжваюць працэдуру выхаду са складу СССР. Паводле слоў Джамілева, Пуцін паведаміў таксама, што даў распараджэнне пазбегнуць якіх бы там ні было не было эксцэсаў з крымскімі татарамі<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2014/03/140312_rn_putin_crimea_tatars.shtml|title=Лидер крымских татар рассказал о беседе с Путиным|date=2014-03-12|publisher=Русская служба Би-би-си|access-date=2014-03-12}}</ref>. [[14 сакавіка]] Мустафа Джамілеў, які сустрэўся ў штаб-кватэры НАТА з прадстаўнікамі Еўрапейскай службы знешніх дзеянняў і лідарамі НАТА, заклікаў увесці міратворчыя войскі ААН у Крым і заклікаў еўрапейскіх дыпламатаў і прадстаўнікоў НАТА не прымаць пад увагу вынікі маючага адбыцца рэферэндуму<ref>[http://news.liga.net/news/politics/1001593-dzhemilev_poprosil_nato_i_oon_vvesti_mirotvorcheskie_voyska_v_krym.htm Джемилев попросил НАТО и ООН ввести миротворческие войска в Крым]</ref>. [[15 сакавіка]] Меджліс выступіў са зваротам да Вярхоўнай Рады Украіны і да ўсяго народа Украіны, у якім ён пацвердзіў сваё прызнанне Украіны як суверэннай і незалежнай дзяржавы ў існуючых межах і заявіў аб непрызнанні рэферэндуму, «''які праводзіцца з мэтай змяніць тэрытарыяльную прыналежнасць Крыма''», легітымным і адпаведным міжнароднаму праву і Канстытуцыі Украіны. Меджліс заявіў, што «''катэгарычна адхіляе любыя спробы вызначыць будучыню Крыму без свабоднага волевыяўлення крымскататарскага народа — карэннага народа Крыма''» і што толькі крымскім татарам належыць права вырашаць, у якой дзяржаве жыць крымскататарскаму народу. Паводле пераканання Меджліса, «''аднаўленне правоў крымскататарскага народа і рэалізацыя ім права на самавызначэнне на сваёй гістарычнай Радзіме павінны ажыццяўляцца ў складзе суверэннай і незалежнай Украінскай дзяржавы''». Меджліс заклікаў Вярхоўную Раду «''далучыцца да Дэкларацыі ААН аб правах карэнных народаў, а таксама прызнаць і замацаваць законамі і іншымі прававымі актамі Украіны статус крымскататарскага народа як карэннага народа Крыма''»<ref>[http://interfax.com.ua/news/general/196142.html Восстановление прав крымскотатарского народа должно осуществляться в составе суверенной Украины — обращение Меджлиса]</ref>. [[17 сакавіка]] Мустафа Джамілеў сустрэўся ў [[Ізмір]]ы з прэм’ер-міністрам Турцыі [[Рэджэп Таіп Эрдаган|Рэджэпам Эрдаганам]]. Эрдаган, выказаўшы занепакоенасць у сувязі з апошнімі падзеямі і напружанасцю, падкрэсліў, што намаганні Турцыі накіраваны на стабілізацыю абстаноўкі, прадухіленне канфлікту і страт крымскіх татараў у Крыме<ref>[http://www.islamnews.ru/news-144917.html Эрдоган обеспокоен судьбой крымских татар.] Islamnews, 17.03.2014</ref>. [[18 сакавіка]] прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін заявіў у сваім звароце да [[Федэральны Сход Расіі|Федэральнага сходу Расійскай Федэрацыі]], што «''крымскія татары вярнуліся на сваю зямлю''» і павінны быць прыняты «''ўсе неабходныя рашэнні''», якія «''завершаць працэс рэабілітацыі крымскататарскага народа, <…> адновяць іх правы, добрае імя ў поўным аб’ёме''»<ref name="crsp" />. У той жа дзень Меджліс заявіў аб непрызнанні дамовы аб далучэнні Крыму да Расіі<ref>[http://obozrevatel.com/politics/85024-kryimskij-medzhlis-ne-priznal-dogovor-ob-anneksii-kryima.htm Меджлис не признал договор об аннексии Крыма] — Обозреватель, 18 марта 2014.</ref>. [[20 сакавіка]] Вярхоўная Рада Украіны прыняла заяву «''Аб гарантыях правоў крымскататарскага народа ў складзе ўкраінскай дзяржавы''». Дакумент гарантуе «''захаванне і развіццё этнічнай, культурнай, моўнай і рэлігійнай самабытнасці крымскататарскага народа як карэннага народа і ўсіх нацыянальных меншасцей Украіны''». Паводле заявы, Украіна таксама прызнае Меджліс як выканаўчы орган курултая крымскататарскага народа і Курултай як вышэйшы прадстаўнічы орган гэтага народа. Вярхоўная Рада даручыла ўраду пачаць працэс далучэння Украіны да Дэкларацыі ААН аб правах карэнных народаў. Акрамя таго, парламент даручыў ураду неадкладна падрыхтаваць праекты законаў і іншых нарматыўна-прававых актаў, якія вызначаюць і замацоўваюць статус крымскататарскага народа як карэннага народа Украіны<ref>[http://lb.ua/news/2014/03/20/260103_rada_priznala_krimskotatarskiy.html Рада признала крымскотатарский народ коренным в Крыму]</ref>. Мустафа Джамілеў заявіў, што гэтую пастанова трэба было прымаць да эскалацыі канфлікту з Расіяй. «''Гэта дае вялікія магчымасці, бо без згоды карэннага народа на яго тэрыторыі не могуць размяшчацца ваенныя базы і не могуць весціся ваенныя дзеянні… Рашэнне прынята позна, але мы спадзяемся выкарыстоўваць гэты механізм, бо гэта рашэнне мае значэнне для міжнародных структур''»<ref>[http://www.novostimira.com.ua/news_99423.html Постановление о правах крымскотатарского народа надо было принимать раньше — М. Джемилев.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160217064829/http://www.novostimira.com.ua/news_99423.html |date=17 лютага 2016 }} Интерфакс-Украина, 20.03.2014</ref>. [[28 сакавіка]] намеснік старшыні Дзяржаўнага Савета Крыма і кіраўнік Канстытуцыйнай камісіі Рыгор Іофе заявіў, што новая канстытуцыя Крыма не прадугледжвае раней абяцаных квот для ўдзелу ва ўладных органах прадстаўнікоў крымскіх татар: «''Гэта было рашэнне Вярхоўнага Савета Аўтаномнай Рэспублікі Крым да абвяшчэння незалежнасці і ўз’яднання з Расіяй. У Расійскай Федэрацыі няма прававых падстаў для ўвядзення якіх-небудзь квот. У РФ выбары ў органы ўлады праходзяць на роўнай аснове, якіх-небудзь пераваг па нацыянальных прыкметах не прадугледжваецца… Мы будзем дабіраць гэтыя працэнты, пра якія казалі, відавочна, з дапамогай прызначэнняў, там, дзе не праходзяць выбары. Але галоўным крытэрыем будуць не нацыянальная прыналежнасць, а прафесійныя якасці''»<ref>[http://courier.crimea.ua/news/courier/vlast/1147363.html Поезд ушел. Татарам в конце концов отказали в квоте во власти] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140331162932/http://courier.crimea.ua/news/courier/vlast/1147363.html |date=31 сакавіка 2014 }} — Южный Курьер, 28.03.2014</ref>. [[29 сакавіка]] Курултай крымскататарскага народа на пазачарговай сесіі пастанавіў пачаць стварэнне ў Крыме нацыянальна-тэрытарыяльнай аўтаноміі і даручыў Меджлісу ўвайсці ў адносіны з міжнароднымі арганізацыямі — ААН, Саветам Еўропы, ЕС, АБСЕ, [[Арганізацыя ісламскага супрацоўніцтва|Арганізацыяй ісламскага супрацоўніцтва]], парламентамі і ўрадамі дзяржаў па ўсіх пытаннях забеспячэння права крымскататарскага народа на самавызначэнне. Кіраўнік Меджліса Рэфат Чубараў заявіў, што дадзеным дакументам Курултай не прызнаў анексію Крыма і страту Украінай тэрыторыі паўвострава, а таксама выказаў дапушчэнне, што крымскія татары могуць правесці нацыянальны рэферэндум, каб пацвердзіць сваё імкненне мець аўтаномію<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/international/2014/03/140329_crimea_tatars_autonomy Крымские татары не признают аннексию и создают автономию] Русская служба Би-би-си, 29.03.2014</ref>. Пастанова курултая аб нацыянальным самавызначэнні не канкрэтызуе, у якой краіне будзе створана крымскататарская аўтаномія<ref>{{cite news|url=http://15minut.org/article/krymskie-tatary-zhdut-kto-iz-stran-primet-ih-nacionalnuju-avtonomiju-2014-03-29-2014-03-29-14-00-40|title=Крымские татары ждут, кто из стран примет их национальную автономию|date=29 сакавіка 2014|publisher=15minut|access-date=2014-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402123332/http://15minut.org/article/krymskie-tatary-zhdut-kto-iz-stran-primet-ih-nacionalnuju-avtonomiju-2014-03-29-2014-03-29-14-00-40 |archive-date=2 красавіка 2015 |url-status=dead }}</ref>. [[Файл:Vladimir Putin's meeting with representatives of the Crimean Tatars 02.jpeg|міні|280px|<center>Прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін з прадстаўнікамі крымскататарскай абшчыны. 16 мая 2014 года.<center>]] [[31 сакавіка]], выступаючы на ​​нефармальнай сустрэчы [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]], скліканай па ініцыятыве Літвы і Украіны, Мустафа Джамілеў заявіў, што толькі карэннае насельніцтва мае права вырашаць пытанне самавызначэння той ці іншай тэрыторыі, і назваў крымскі рэферэндум цынічным і абсурдным. Спасылаючыся на неназваныя крыніцы, ён заявіў, што рэальная яўка на рэферэндум у Крыме склала не 82 %, як сцвярджалася ўладамі, а ўсяго 32,4 %<ref>[http://uainfo.org/yandex/301632-polnyy-tekst-vystupleniya-mustafy-dzhemileva-na-zasedanii-soveta-bezopasnosti-oon.html Полный текст выступления Мустафы Джемилева на заседании Совета Безопасности ООН. 01.04.2014]</ref>. [[1 красавіка]] Меджліс прыняў рашэнне супрацоўнічаць з крымскімі ўладамі. «''Цяпер мы прынялі рашэнне дэлегаваць паўнамоцтвы для супрацоўніцтва з уладамі Крыма Лянуру Іслямаву і Зауру Смірнову''», — заявіў Рэфат Чубараў. У той жа час ён падкрэсліў, што рашэнне Меджліса не азначае прызнання палітычных, прававых, эканамічных і іншых змяненняў, якія ажыццяўляюцца ў Крыме без згоды і акрамя волі крымскататарскага народа — карэннага народа Крыма. Кандыдатура Іслямава была прапанавана на пасаду першага намесніка старшыні Савета міністраў Крыма. Смірноў прэтэндаваў на пасаду старшыні Рэспубліканскага камітэта па справах нацыянальнасцей і дэпартаваных грамадзян<ref>[http://delo.ua/ukraine/medzhlis-prinjal-reshenie-sotrudnichat-s-krymskimi-vlastjami-232107/?supdated_new=1396371788 Меджлис принял решение сотрудничать с крымскими властями] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171003030417/https://delo.ua/ukraine/medzhlis-prinjal-reshenie-sotrudnichat-s-krymskimi-vlastjami-232107/?supdated_new=1396371788 |date=3 кастрычніка 2017 }}</ref>. === Ультрас «''Таўрыі''» === Яшчэ да пачатку крызісу ў Крыме {{нп3|ультрас|ультрас|ru|Ультрас}} сімферопальскага [[ФК Таўрыя Сімферопаль|футбольнага клуба «''Таўрыя''»]] выступілі ў абарону крымскага Еўрамайдана, таксама падтрымаўшы акцыі пратэсту ў [[Кіеў|Кіеве]]<ref>[http://fakty.ictv.ua/ua/index/read-news/id/1501463 Ультрас «''Таврії''» відповіли на сміх Могильова Бандерою (фото)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140127031936/http://fakty.ictv.ua/ua/index/read-news/id/1501463 |date=27 студзеня 2014 }} — Факти, 24 Січня 2014</ref>. У адказ на гэта яны падвергліся пераследу з боку мясцовых улад і прарасійскіх актывістаў<ref>[http://www.segodnya.ua/regions/krym/v-krymu-otkryli-ohotu-na-ultras-tavrii-492355.html В Крыму открыли охоту на ультрас «''Таврии''»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181222221252/http://www.segodnya.ua/regions/krym/v-krymu-otkryli-ohotu-na-ultras-tavrii-492355.html |date=22 снежня 2018 }} — Сегодня.ua, 29 Января 2014</ref>, аднак працягнулі свой удзел у праўкраінскіх акцыях і пасля пачатку супрацьстаяння ў Крыме<ref name="10t-v-ua" />. === «''Правы сектар''» === {{Асноўны артыкул|Правы сектар}} [[25 лютага]] ў эфіры тэлеканала «''112 Украіна''» актывіст «''[[Правы сектар|Правага сектара]]''» Ігар Масійчук, асуджаны за тэрарызм у студзені 2014 года, але амніставаны новымі ўкраінскімі ўладамі як палітвязень, выступіў з пагрозамі ў адрас крымскіх «''сепаратыстаў''»: «''Спробы разарваць тэрытарыяльную цэласнасць Украіны будуць жорстка пакараныя. Калі ўлада на гэта не здольная, то „Правы сектар“ сфармуе „цягнік дружбы“. Мы, як у 90-м „[[УНА-УНСО|УНСО]]“, паедзем у Крым. Тады публіка, падобная гэтай, як пацукі ўцякалі, калі калона ўнсоўцаў уваходзіла ў Севастопаль…''„<ref>[http://112.ua/politika/pravyy-sektor-sformiruet-poezd-druzhby-i-ne-dopustit-raskola-ukrainy-mosiychuk-26132.html “''Правый сектор''» сформирует «''поезд дружбы''» и не допустит раскола Украины, — Мосийчук — 112.ua] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200221141513/https://112.ua/politika/pravyy-sektor-sformiruet-poezd-druzhby-i-ne-dopustit-raskola-ukrainy-mosiychuk-26132.html |date=21 лютага 2020 }}</ref>. Журналісты паказваюць, што, па ўсёй бачнасці, Масійчук меў на ўвазе падзеі вясны 1992 года, калі каля 700 актывістаў УНА-УНСО сумесна са святарамі УАПЦ выехалі на так званым «''цягніку дружбы''» на поўдзень Украіны (у тым ліку ў Крым) для падаўлення там сепаратысцкіх настрояў і, нягледзячы на ​​супрацьдзеянне мясцовых улад, прайшлі маршам па вуліцах Севастопаля<ref>[http://lenta.ru/news/2014/02/25/crimea/ «''Правый сектор''» отправит в Крым «''поезд дружбы''»]</ref>. 26 лютага лідар [[Усеўкраінскае аб'яднанне «''Свабода''»|фракцыі «''Свабода''»]] [[Алег Яраслававіч Цягнібок|Алег Цягнібок]] запэўніў жыхароў Крыма, што «''ўсе гэтыя паведамленні, што нейкія эшалоны „бандэраўцаў“ едуць цяпер у Крым, будуць нешта там разбураць, біць, забіваць — гэта поўныя глупства, гэта поўнае трызненне, каб нас пасварыць паміж сабой''»<ref>[http://www.pravda.com.ua/rus/news/2014/02/26/7016399/ Тягнибок: Каждый может говорить на языке, на каком хочет]</ref>. [[2 сакавіка]], калі гаворка зайшла аб магчымым аб’яўленні мабілізацыі ва Украіне<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2014/03/140302_rn_ukraine_mobilization Украина объявила всеобщую мобилизацию из-за угроз России]</ref>, лідар «''Правага сектара''» {{нп3|Дзмітрый Анатольевіч Яраш|Дзмітрый Яраш|ru|Ярош, Дмитрий Анатольевич}} заявіў, што «''Правы сектар''» таксама праводзіць мабілізацыю, але ў Крым адправіцца толькі ў выпадку, калі будзе прынята афіцыйнае рашэнне прыступіць да «''вызвалення Крыму''» сумесна з іншымі сіламі<ref>[http://www.ukrinform.ua/ukr/news/praviy_sektor_u_krim_ne_zbirae_tsya_i_zaklikae__pravoohorontsiv_do_spivpratsi_1913585 «''Правий сектор''» у Крим не збирається і закликає правоохоронців до співпраці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140318094515/http://www.ukrinform.ua/ukr/news/praviy_sektor_u_krim_ne_zbirae_tsya_i_zaklikae__pravoohorontsiv_do_spivpratsi_1913585 |date=18 сакавіка 2014 }} — Укрінформ, 02.03.2014</ref>. Яраш выступіў са зваротам, у якім заявіў, што «''Правы сектар''» расцэньвае дзеянні Расіі ў дачыненні да Украіны як ваеннае ўварванне. Ён паведаміў, што «''Правым сектарам''» створаны ваенны штаб, у задачу якога ўваходзіць «''распрацоўка, дбайнае планаванне і далейшае камандаванне сваімі атрадамі ў барацьбе з расійскім агрэсарам''» ва ўзаемадзеянні з СНБА Украіны<ref>{{Cite web |url=http://banderivets.org.ua/zvernennya-golovnokomanduvacha-pravogo-sektoru-dmytra-yarosha.html |title=ЗВЕРНЕННЯ ГОЛОВНОКОМАНДУВАЧА «''ПРАВОГО СЕКТОРУ''» ДМИТРА ЯРОША. Banderivets.org.ua |access-date=16 жніўня 2015 |archive-date=6 сакавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306021946/http://banderivets.org.ua/zvernennya-golovnokomanduvacha-pravogo-sektoru-dmytra-yarosha.html |url-status=dead }}</ref>. [[4 сакавіка]] камандуючы народнымі дружынамі Крыма Міхаіл Шарамет заявіў на прэс-канферэнцыі, што сябры руху «''Правы сектар''» стаялі за правакацыямі, якія мелі месца падчас мітынгу крымскіх татараў 26 лютага ля будынка Вярхоўнага Савета Крыма, і што менавіта іх дзеянні прывялі да супрацьстаяння крымскіх татараў і рускіх<ref>{{Cite web |url=http://www.e-crimea.info/news/vinovnym-v-stolknoveniyah-na-mitinge-krymskih-tatar-v-simferopole-obyavili-pravyy-sektor |title=Виновным в столкновениях на митинге крымских татар в Симферополе объявили «''Правый сектор''» |access-date=16 жніўня 2015 |archive-date=23 верасня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923221704/http://www.e-crimea.info/news/vinovnym-v-stolknoveniyah-na-mitinge-krymskih-tatar-v-simferopole-obyavili-pravyy-sektor |url-status=dead }}</ref>. [[6 сакавіка]] на прэс-канферэнцыі ў Кіеве Ігар Масійчук заявіў, што «''Правы сектар''» мае намер у выпадку адкрытага ўварвання расійскіх войскаў на тэрыторыю Крыма часткова перанесці сваю дзейнасць у Маскву: «''Мы гатовыя ехаць туды і рабіць там рэвалюцыю''». Паводле слоў Масійчука, «''Правы сектар''» падтрымлівае сувязі з рускімі нацыяналістамі: «''Мы разлічваем, што сфарміруем на тэрыторыі РФ магутную пятую калону і пераможам крывавы рэжым Пуціна на яго ж зямлі''»<ref>{{Cite web |url=http://politrada.com/news/material/id/31434 |title=«''Правый сектор''» Дмитрия Яроша готов воевать в Москве Политрада, 06.03.2014 |access-date=16 жніўня 2015 |archive-date=9 сакавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309040443/http://politrada.com/news/material/id/31434 |url-status=dead }}</ref>. [[11 сакавіка]] Вярхоўны Савет АРК забараніў на тэрыторыі рэспублікі дзейнасць ВА «''Свабода''», «''Правага сектара''» і нацыяналістычных груповак, якія ўваходзяць у яго склад, члены якіх «''актыўна ўдзельнічалі ў масавых беспарадках у Кіеве''», і даручыў службе бяспекі АРК «''праводзіць неабходную працу па выяўленні і прыцягненні да крымінальнай адказнасці вінаватых у распальванні міжнацыянальнай варожасці і закліках да гвалту''»<ref>[http://crimea.gov.ru/act/11742 Решение Верховного Совета АРК от 11 марта 2014 № 1740-6/14 «''О противодействии распространению экстремизма в Автономной Республике Крым''»]</ref>. [[14 сакавіка]] сябра палітрады «''Правага сектара''» [[Алег Аднарожанка]] заявіў, што прадстаўнікі «''Правага сектара''» знаходзяцца ва ўсіх блакіраваных украінскіх вайсковых часцях у Крыме<ref>[http://vesti.ua/strana/42477-pravyj-sektor-soobwil-o-prisutstvii-svoih-bojcov-v-voennyh-chastjah-kryma «''Правый сектор''» сообщил о присутствии своих бойцов в военных частях Крыма. Вести, 14.03.2014]</ref>. === Крымскі «Беркут» === {{асноўны артыкул|Беркут, спецпадраздзяленне}} [[Файл:Riot police by the building of the Cabinet of Ministers.jpg|thumb|Атрад «Беркута» на падыходах да будынка [[Кабінет міністраў Украіны|кабінета міністраў Украіны]]. Кіеў, 24 лістапада 2013 года.]] [[Файл:Berkut mans a checkpoint at the entrance to the Crimea Peninsular, March 10, 2014.jpg|thumb|Байцы «Беркута» на блакпосце на ўездзе ў Крым. 10 сакавіка 2014 года.]] Крымскі «''[[Беркут (спецпадраздзяленне)|Беркут]]''» у складзе 150 байцоў прымаў актыўны ўдзел у сілавым супрацьстаянні ў Кіеве падчас Еўрамайдана. У ходзе беспарадкаў 32 байцы атрымалі раненні і адзін загінуў<ref>[http://ria.ru/world/20140307/998646056.html Более 30 бойцов крымского подразделения «''Беркута''» были ранены в Киеве]</ref>. Пасля таго як спецпадраздзяленні міліцыі і ўнутраныя войскі [[22 лютага]] выйшлі з Кіева, 110 байцоў «''Беркута''» у поўным рыштунку прыбылі ў Севастопаль і Сімферопаль, дзе іх сустракалі як герояў і дзякавалі за забітых «майданаўцаў»<ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=1311541 Севастополь встретил бойцов «''Беркута''» как героев]</ref>. Пасля стварэння ў Вярхоўнай Радзе новай кааліцыі парламенцкай большасці пад в. а. кіраўніка [[Міністэрства ўнутраных спраў Украіны|МУС Украіны]] [[Арсен Барысавіч Авакаў|Арсен Авакаў]] у ноч на [[26 лютага]] прыняў рашэнне аб расфармаванні спецпадраздзялення міліцыі «''Беркут''»<ref>{{cite web|url=http://www.novayagazeta.ru/news/319327.html|title=Глава МВД Украины расформировал «Беркут»|date=2014-02-26|publisher=// Новая газета|access-date=2015-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122213145/http://www.novayagazeta.ru/news/319327.html|archive-date=22 студзеня 2015|url-status=dead}}</ref>. Аднак, як паведаміў дэпутат Вярхоўнай Рады Украіны, у мінулым начальнік крымскага МУС {{нп3|Генадзь Генадзевіч Маскаль|Генадзь Маскаль|ru|Москаль, Геннадий Геннадиевич}}, супрацоўнікі крымскага «Беркута» адмовіліся падпарадкавацца гэтаму загаду. [[26 лютага]] ў Севастопалі<ref name="SevBer">[http://cit.ua/article/35938/ В Севастополе создано муниципальное подразделение милиции «Беркут»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150122221954/http://cit.ua/article/35938/ |date=22 студзеня 2015 }}</ref>, а [[28 лютага]] і ў АР Крым<ref name="BBCBer">[http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2014/03/140301_rn_berkut_crimea «Беркут» будет охранять общественный порядок в Крыму] // Русская служба Би-Би-Си, 01.03.2014</ref> было абвешчана аб стварэнні спецпадраздзяленняў аховы грамадскага парадку «''Беркут''», якія падпарадкоўваліся выключна ўладам адпаведна Севастопаля і АР Крым. Да [[27 лютага]] невядомыя ўзброеныя людзі без знакаў адрознення, пры ўдзеле «беркутаўцаў», усталявалі ўзброеныя блакпосты на мяжы з [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласцю]], перакрыўшы дарогі, якія вядуць у Крым з кантынентальнай Украіны — на [[Перакопскі перашыек|Перакопскім перашыйку]] і [[Паўвостраў Чангар|Чангарскім паўвостраве]]<ref name="нв">{{cite web|url=http://vizit.ks.ua/news/post_chongar_kontroliruet_krymskij_berkut_podchinennyj_janukovichu/2014-02-27-3148|title=Пост «Чонгар» контролирует крымский «Беркут» подчинённый Януковичу (видео)|publisher=// «Новый Визит» (Геническ), 27.02.2014|access-date=2014-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314131955/http://vizit.ks.ua/news/post_chongar_kontroliruet_krymskij_berkut_podchinennyj_janukovichu/2014-02-27-3148|archive-date=14 сакавіка 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://investigator.org.ua/news/120140/|title= На Чонгаре кроме крымского «Беркута» — два «Урала» с российскими военными номерами|date=2014-02-27 |publisher=// «Центр журналистских расследований»|access-date=2014-03-21}}</ref><ref name="armyansk"/><ref>[http://www.interfax.ru/world/361687 Крымский «Беркут» находится на Перекопском перешейке] // Интерфакс, 27.02.2014<br />[http://www.rosbalt.ru/video/2014/02/28/1238832.html Въезд в Крым перекрыли блокпостами] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924143317/http://www.rosbalt.ru/video/2014/02/28/1238832.html |date=24 верасня 2015 }} // Росбалт, 28.02.2014</ref>. Паводле інфармацыі дэпутата, байцы «Беркута» былі датычныя і да захопу будынкаў парламента і ўрада Крыма ў Сімферопалі 27 лютага<ref name="mosk-all">{{cite web|url=http://lb.ua/news/2014/02/27/257420_zahvatu_krimskogo_parlamenta.html|title=К захвату крымского парламента и здания правительства причастен «Беркут», - Москаль|date=2014-02-27|publisher=// Левый берег]|access-date=2015-01-22}}</ref>. [[Аляксей Міхайлавіч Чалы|Аляксей Чалы]], кіраўнік севастопальскага гарадскога кіравання — створанага 24 лютага новага органа выканаўчай улады Севастопаля, — запрасіў байцоў расфарміраванага спецпадраздзялення ў Севастопаль. Паводле яго заявы, байцы «Беркута» могуць стаць асновай створаных атрадаў самаабароны, а ў будучыні і муніцыпальнай міліцыі<ref>{{cite web|url=http://zn.ua/UKRAINE/boycov-rasformirovannogo-berkuta-pozvali-v-sevastopol-139772_.html|title=Бойцов расформированного «Беркута» позвали в Севастополь|date=2014-02-26|publisher=// Зеркало недели|access-date=2014-02-28}}</ref>. [[1 сакавіка]] Генконсульства РФ у Сімферопалі распачала выдачу расійскіх пашпартоў былым супрацоўнікам спецназа «''Беркут''». У першы дзень іх выдачы, пашпарты Расіі з рук генеральнага консула Вячаслава Святлічнага атрымалі дзевяць байцоў падраздзяленняў «''Беркут''», а падача зваротаў аб іх выдачы працягвалася<ref>[http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/1/7016781/?attempt=1 Російські паспорти отримали вже дев’ятеро «Беркутів»]</ref>. [[20 сакавіка]], пасля [[Анексія Крыма Расіяй|анексіі Крыму Расіяй]], крымскі «''Беркут''» вярнуўся ў пастаянныя месцы сваёй дыслакацыі<ref>[http://new-sebastopol.com/news/novosti_sevastopolya/V_Sevastopole_vstretili_boytsov_Berkuta_stoyavshih_na_blokpostah_na_vezde_v_Krim В Севастополе встретили бойцов «Беркута», стоявших на блокпостах на въезде в Крым | газета Новый Севастополь]</ref>. === УС Украіны === Паводле дадзеных прызначанага Вярхоўнай Радай на пасаду в. а. міністра абароны Украіны Ігара Ценюха, у Крыме і Севастопалі знаходзіліся 18,8 тыс. украінскіх вайскоўцаў, з іх прадстаўнікоў ваенна-марскіх сіл — 11,9 тыс., паветраных сіл — 2,9 тыс.<ref name="IT-26-3" />, астатніх вайсковых частак — 4 тыс.<ref name="Ширяев" />. Украінскія воінскія часткі і штабы на тэрыторыі Крыму з пачатку сакавіка былі заблакаваныя невядомымі ўзброенымі людзьмі без знакаў адрознення (т.зв. «''[[ветлівыя людзі]]''»), устрымліваліся ад якіх-небудзь дзеянняў і захоўвалі нейтралітэт да таго часу, пакуль Крым не быў цалкам анексаваны Расіяй і вайскоўцы былі пастаўленыя перад выбарам — эвакуявацца і працягваць службу ва Украіне ці прыняць расійскую прысягу. [[2 сакавіка]] Сяргей Аксёнаў паведаміў аб падпісанні загаду аб прызначэнні камандуючым ВМС АРК контр-адмірала Дзяніса Бяразоўскага<ref>[http://www.interfax-russia.ru/main.asp?id=477582 Созданы Военно-Морские Силы Крыма] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924051534/http://www.interfax-russia.ru/main.asp?id=477582 |date=24 верасня 2015 }} // Интерфакс-Россия, 02.03.2014</ref>, які напярэдадні (1 сакавіка) быў прызначаны новымі ўкраінскімі ўладамі камандуючым ВМС Украіны, а ўжо 2 сакавіка быў зняты з пасады новым міністрам абароны Ігарам Ценюхам «''за няздольнасць арганізаваць кіраванне войскамі ў экстрэмальных умовах''»<ref>[http://www.kmu.gov.ua/control/ru/publish/article?art_id=247067595&cat_id=244843950 Офицеры штаба Командования ВМС ВСУ подтвердили верность Присяге и заставили радикалов покинуть территорию штаба]</ref> — за аддадзены загад украінскім ваенным часткам у Крыме не аказваць супраціўлення расійскім войскам і скласці зброю ў выпадку блакавання воінскіх частак і ваенных гарадкоў. У гэты ж дзень Бяразоўскі прысягнуў на вернасць народу Крыма<ref name="rbc00">[http://top.rbc.ru/politics/24/03/2014/913097.shtml Экс-главе ВМС Украины нашли место в руководстве Черноморского флота. РБК, 24.03.2014]</ref>. Заява Аксёнава і прысяга Бяразоўскага былі зробленыя ў Севастопалі паводле вынікаў праведзенай трохбаковай сустрэчы з удзелам камандуючага Чарнаморскім флотам Расіі віцэ-адмірала Аляксандра Вітко, Бяразоўскага і Аксёнава. Пасля сустрэчы Сяргей Аксёнаў выдаў указ аб падпарадкаванні сабе як Вярхоўнаму галоўнакамандуючаму Крыма ўсіх воінскіх фарміраванняў Узброеных сіл Украіны, дыслакаваных на тэрыторыі АРК і горада Севастопаля<ref name="oath">[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1015853 Назначенный властями Киева командующий ВМС Украины принёс присягу на верность народу Крыма. ИТАР-ТАСС, 02.03.2014]</ref>. Ні новы камандуючы ВМС Украіны контр-адмірал {{нп3|Сяргей Анатольевіч Гайдук|Сяргей Гайдук|ru|Гайдук, Сергей Анатольевич}}, прызначаны замест Бяразоўскага, ні афіцэры штаба ВМС Украіны не прынялі прапанову Бяразоўскага перайсці на бок новага крымскага ўрада<ref>[http://interfax.com.ua/news/general/193957.html Офицеры ВМС не поддались на уговоры экс-командующего Березовского перейти на сторону крымского руководства, заявляют в штабе ВМС] — Интерфакс-Украина, 03.03.2014</ref>. З 2 сакавіка перад будынкам штаба ВМС быў арганізаваны пастаянна дзеючы пікет «атрадаў крымскай самаабароны»<ref name="Пикет">[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1015484 Представители отрядов самообороны Севастополя собрались на бессрочный пикет у штаба ВМС]</ref>. [[6 сакавіка]] Сяргей Гайдук заявіў, што ўкраінскія вайскоўцы з усіх сіл імкнуцца не дапусціць кровапраліцця і ахвяр сярод мірнага насельніцтва<ref name="AC-3-6">[http://podrobnosti.ua/962910-komandujuschij-vms-obratilsja-k-ukrainskim-i-rossijskim-morjakam.html Командующий ВМС обратился к украинским и российским морякам]</ref>. [[16 сакавіка]], у дзень агульнакрымскага рэферэндума, Сяргей Гайдук у адкрытым звароце да севастопальцаў і крымчан заявіў, што камандаванне ВМСУ, кіраўнікі ВС РФ і крымскіх органаў улады шляхам дыялогу знайшлі фармат, які дазволіў пазбегнуць узброеных сутыкненняў і чалавечых ахвяр. У сувязі з гэтым ён заклікаў да разважлівасці кіраўнікоў органаў улады і атрадаў самаабароны. Камандуючы ВМСУ звярнуў увагу ваеннаслужачых Украіны і Расіі на неабходнасць вытрымкі, разумення таго, што палітычныя рознагалоссі вырашаюцца толькі за сталом перамоваў<ref name="news.allcrimea.net">[http://www.pravda.com.ua/rus/news/2014/03/16/7018986/ Гайдук: Уберегите Крым от крови братоубийства]</ref>. Групе караблёў Дзяржпагранслужбы Украіны атрымалася сысці з Балаклавы ў Адэсу, а карабельны склад ВМСУ быў з пачаткам аперацыі заблякаваны расійскімі плаўсродкамі ў трох бухтах Крыму: Стралецкай (тут базіраваліся ўкраінскія караблі «''Славуціч''» і «''Цярнопаль''», а таксама падраздзяленне спецыяльных марскіх аперацый<ref>[http://comments.ua/politics/455444-voennie-chasti-vms-krimu-ostalis.html Все военные части ВМС в Крыму остались верны Украине] — Комментарии, 04/03/2014</ref>) і Паўночнай бухтах Севастопаля і на базе возера Данузлаў<ref name="Ширяев" />. Контр-адмірал Сяргей Гайдук заставаўся ў Сімферопалі да [[19 сакавіка]], калі яго «''ўзялі ў палон''» «байцы самаабароны Крыма», якія захапілі штурмам штаб ВМСУ. На наступны дзень ён быў вызвалены пасля адпаведнага звароту расійскага міністра абароны Сяргея Шайгу і перададзены ўкраінскім ваенным на мяжы Крыма і Херсонскай вобласці Украіны<ref name="rbc00" />. [[24 сакавіка]] Савет нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны даручыў кабінету міністраў правесці «''перадыслакацыю ўкраінскіх вайскоўцаў у Крыме''»<ref name="Redisl">[http://top.rbc.ru/politics/24/03/2014/913068.shtml Украинские военные оставляют Крым. РБК, 24.03.2014]</ref>. Міністр абароны Расіі Сяргей Шайгу распарадзіўся даць усім украінскім ваенным магчымасць пакінуць Крым<ref>[http://top.rbc.ru/incidents/24/03/2014/913120.shtml СМИ: Командование украинских морпехов в Феодосии готовило диверсию. РБК, 24.03.2014]</ref>. Больш за 15 тыс. вайскоўцаў украінскіх частак, падраздзяленняў і ўстаноў, раней дыслакаваліся на тэрыторыі Крыма, выказалі жаданне працягнуць ваенную службу ў сілавых структурах Расіі<ref name="IT-26-3" />. [[26 сакавіка]] начальнік Генштаба [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеных сіл Расіі]] Валерый Герасімаў паведаміў журналістам, што расійскія сцягі паднятыя ва ўсіх 193 воінскіх падраздзяленнях і ўстановах УС Украіны, дыслакаваных на тэрыторыі Крыма, а «''ўсе вайскоўцы, якія выказалі жаданне працягнуць службу ва ўкраінскіх Узброеных сілах, здаўшы зброю пад ахову, знаходзяцца па-за воінскімі часткамі і рыхтуюцца да арганізаванага выезду з асабістымі рэчамі ва Украіну''». Паводле слоў Герасімава, у адпаведнасці з дамоўленасцю міністэрстваў абароны Расіі і Украіны, украінскія вайскоўцы і члены іх сем’яў «''будуць вывозіцца чыгуначным транспартам''»<ref>[http://top.rbc.ru/politics/26/03/2014/913554.shtml Во всех воинских частях Крыма подняты российские флаги. РБК, 26.03.2014]</ref>. Расійскія і андрэеўскія сцягі былі ўзняты на ўсіх караблях ВМС Украіны да вечара 22 сакавіка. Апошнім караблём, які перайшоў пад кантроль расійскіх вайскоўцаў, стаў ваенны карабель кіравання «''Славуціч''»<ref>[http://sevastopolnews.info/2014/03/lenta/sobytiya/069217313/ Все корабли ВМС Украины в Севастополе подняли российские флаги. Sevastopol news, 23.03.2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170524023935/http://sevastopolnews.info/2014/03/lenta/sobytiya/069217313/ |date=24 мая 2017 }}</ref>. Як паведаміла прэс-служба Міністэрства абароны Украіны, па стане на 10 красавіка на мацерыковую частку Украіны з Крыма прыбылі 923 афіцэры, 103 курсанты, 1374 сяржанты і салдаты-кантрактнікі і 307 членаў іх сем’яў<ref>[http://www.mil.gov.ua/news/2014/04/10/z-timchasovo-okupovanoi-teritorii-ar-krim-do-materikovoi-chastini-ukraini-pribuli-2-716-vijskovosluzhbovcziv-ta-chleniv-ih-simej/ З тимчасово окупованої території АР Крим до материкової частини України прибули 2 716 військовослужбовців та членів їх сімей]</ref><ref>[http://top.rbc.ru/politics/22/03/2014/912860.shtml Минобороны России: Из Крыма эвакуируются 2 тыс. украинских военных. РБК, 22.03.2014]</ref> [[8 красавіка]] стала вядома аб дасягненні прынцыповай дамоўленасці паміж Расіяй і Украінай аб вывадзе ўсіх украінскіх караблёў і самалётаў з Крыма<ref>[http://podrobnosti.ua/power/2014/04/08/969605.html Россия разрешила вывести из Крыма украинские корабли и самолёты. Podrobnosti.ua, 08.04.2014]</ref>. Усяго ВМС Украіны планавалася вярнуць каля 70 баявых караблёў і судоў<ref>[http://tass.ru/politika/1114345 Россия начала передачу Украине боевых кораблей украинских ВМС. ИТАР-ТАСС, 11.04.2014]</ref>. 5 ліпеня 2014 года Расія прыпыніла перадачу ваеннай тэхнікі з Крыма Украіне, спасылаючыся на [[Вайна на ўсходзе Украіны|дзеянні ўкраінскіх сілавікоў на ўсходзе Украіны]]<ref>Александр Саможнев [http://www.rg.ru/2014/07/05/peredacha-site-anons.html Россия приостановила передачу Украине военной техники из Крыма] // Российская газета, 05.07.2014</ref><ref>[http://www.mid.ru/brp_4.nsf/newsline/388D440BD20F44B444257D0C003207DC О приостановлении мероприятий по передаче вооружения, военной техники и материальных средств вооружённых сил Украины] // МИД России, 05.07.2014</ref>. Па стане на чэрвень 2015 года, у Крыму ўсё яшчэ заставаліся 35 украінскіх караблёў, катэраў і судоў забеспячэння, у тым ліку карветы «''Цярнопаль''», «''Луцк''», «''Хмяльніцкі''», ракетны карвет «''Прыдняпроўе''», карабель кіравання «''Славуціч''», марскія тральшчыкі «''Чарнігаў''» і «''Чаркасы''», вялікі дэсантны карабель «''Канстанцін Альшанскі''», падводная лодка «''Запарожжа''». Таксама на тэрыторыі Крыму засталіся самалёт БЕ-12 і верталёт Мі-9<ref>[http://investigator.org.ua/news/157415/ В Крыму «''зависли''» украинские корабли | Центр журналистских расследований]</ref>. '''Асноўныя пункты дыслакацыі воінскіх частак і органаў кіравання Узброеных сіл Украіны''': * [[Балаклава]] — Севастопальскі атрад марской абароны пагранвойск. * {{нп3|Бельбек, аэрапорт|Бельбек|ru|Бельбек (аэропорт)}} — база Севастопальскай брыгады тактычнай авіяцыі (в/ч 4515)<ref>[http://slon.ru/world/o_chem_govoryat_ukrainskie_voennye_v_krymu_v_ozhidanii_shturma-1065886.xhtml О чем говорят украинские военные в Крыму в ожидании штурма. Репортаж. 04.03.2014]</ref><ref>[http://slon.ru/fast/russia/prorossiyskie-soldaty-otkryli-ogon-v-vozdukh-chtoby-ne-dat-ukrainskim-vernut-aerodrom-belbek-1066052.xhtml Пророссийские солдаты открыли огонь в воздух, чтобы не дать украинским вернуть аэродром Бельбек]</ref> * [[Бахчысарай]] — в/ч А-2904 (аўтамабільны батальён ВМС Украіны)<ref>{{Cite web |url=http://www.novoross.info/politiks/23728-posle-zaderzhaniya-gai-pyanogo-geroya-komandira-voinskaya-chast-v-bahchisarae-pereshla-na-storonu-naroda-kryma.html |title=После задержания ГАИ пьяного «''героя''»-командира, воинская часть в Бахчисарае перешла на сторону народа Крыма |access-date=17 жніўня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151024231414/http://www.novoross.info/politiks/23728-posle-zaderzhaniya-gai-pyanogo-geroya-komandira-voinskaya-chast-v-bahchisarae-pereshla-na-storonu-naroda-kryma.html |archive-date=24 кастрычніка 2015 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://informing.ru/2014/03/10/ischeznuvshiy-oficer-avtobata-vms-v-bahchisarae-sdal-chast-rossii.html |title=Исчезнувший офицер автобата ВМС в Бахчисарае сдал часть России |access-date=17 жніўня 2015 |archive-date=17 лютага 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160217080322/http://informing.ru/2014/03/10/ischeznuvshiy-oficer-avtobata-vms-v-bahchisarae-sdal-chast-rossii.html |url-status=dead }}</ref>. * [[Еўпаторыя]] — ваенная база (24-ы ваенны гарадок)<ref name="IFEvp">[http://interfax.com.ua/news/general/194375.html Российские военнослужащие прорвались на территорию зенитно-ракетного полка под Евпаторией]</ref> * [[Керч]] — керчанскі батальён марской пяхоты, памежная застава<ref name="KerSeaGuard" />, в/ч А0669, в/ч А0833<ref>[http://kerch.fm/2014/03/02/kerchenskaya-voinskaya-chast-oceplena-rossiyskimi-soldatami.html Керченская воинская часть оцеплена российскими солдатами] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151013095916/http://kerch.fm/2014/03/02/kerchenskaya-voinskaya-chast-oceplena-rossiyskimi-soldatami.html |date=13 кастрычніка 2015 }} // Kerch.FM, 3.03.2014</ref><ref>[http://www.kerch.com.ua/articleview.aspx?id=35616 «''Чёрные береты''» Керчи продолжают нести службу (видео)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150122223314/http://www.kerch.com.ua/articleview.aspx?id=35616 |date=22 студзеня 2015 }} // Kerch.com.ua, 03.03.2014</ref><ref>{{Cite web |url=http://kerch.fm/2014/03/05/rossiyskiy-specnaz-trebuet-u-voennyh-kerchi-sdat-oruzhie.html |title=Российский спецназ требует у военных Керчи сдать оружие // Kerch.FM, 5.03.2014 |access-date=17 жніўня 2015 |archive-date=13 кастрычніка 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151013071323/http://kerch.fm/2014/03/05/rossiyskiy-specnaz-trebuet-u-voennyh-kerchi-sdat-oruzhie.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.kerch.com.ua/articleview.aspx?id=35667 |title=Российские военные появились у ворот украинской части А-0883 |access-date=17 жніўня 2015 |archive-date=22 студзеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150122233942/http://www.kerch.com.ua/articleview.aspx?id=35667 |url-status=dead }}</ref> * Наваазёрнае — Паўднёвая ваенна-марская база Украіны, база 5-й брыгады надводных караблёў Украіны: вялікі дэсантны карабель «''Канстанцін Альшанскі''», сярэдні дэсантны карабель (СДК) «''Кіраваград''», супрацьлодкавы карвет «''Вінніца''», марскі тральшчык «''Чаркасы''», марскі тральшчык «''Чарнігаў''», рэйдавы тральшчык «''Кахоўка''» і супрацьдыверсійны катэр «''Феадосія''»<ref>[http://conflict.rbc.ua/rus/v-donuzlave-zablokirovana-5-ya-brigada-nadvodnyh-korabley-07032014175700 В Донузлаве заблокирована 5-я бригада надводных кораблей в полном составе, — Минобороны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150122225907/http://conflict.rbc.ua/rus/v-donuzlave-zablokirovana-5-ya-brigada-nadvodnyh-korabley-07032014175700 |date=22 студзеня 2015 }}</ref> * Навафёдараўка — в/ч А1100 (10-я Сакская марская авіябрыгада ВМС Украіны), аэрадромны комплекс НИТКА<ref>{{Cite web |url=http://15minut.org/article/v-krymu-pytalis-zahvatit-voennyj-ajerodrom-2014-02-28-15-48-20 |title=В Крыму пытались захватить военный аэродром «''НИТКА''» // 15minut.org, 28/02/2014 |access-date=17 жніўня 2015 |archive-date=27 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140727181338/http://15minut.org/article/v-krymu-pytalis-zahvatit-voennyj-ajerodrom-2014-02-28-15-48-20 |url-status=dead }}</ref> * Перавальнае — гарнізон 36-й брыгады берагавой абароны ВМСУ<ref>[http://svpressa.ru/politic/article/83391/?mra=1 Украинский спецназ прорвался в Крым]</ref> * {{нп3|Горад Сакы|Сакі|be-x-old|Сакі (горад)}} — аэрапорт<ref>[http://vesti.ua/krym/41691-rossijskie-voennye-na-zahvachennom-v-sakah-ajerodrome-ustanavlivajut-pulemety Российские военные на захваченном в Саках аэродроме устанавливают пулемёты]</ref>. * [[Севастопаль]] (вуліца Руднева) — штаб Ваенна-марскіх Сіл Украіны<ref>[http://vesti.ua/krym/41291-shtab-vmf-v-sevastopole-snova-zablokirovan Штаб ВМФ в Севастополе снова заблокирован]</ref>, камандны пункт «''Крым''» СПА Украіны<ref>[http://vesti.ua/krym/41549-v-sevastopole-soobwili-o-zahvate-komandnogo-punkta-ukrainskih-pvo В Севастополе сообщили о захвате командного пункта украинских ПВО]</ref>. * [[Феадосія]] — база батальёна марской пяхоты<ref>[http://society.lb.ua/life/2014/03/06/258493_rossiyskie_voennosluzhashchie.html Российские военнослужащие не дали журналистам попасть в украинскую часть в Феодосии]</ref>. === УС Расіі === [[Файл:Direct Line with Vladimir Putin (2014-04-17) 13.jpeg|міні|{{нп3|Прамая лінія з Уладзімірам Пуціным|Прамая лінія з Уладзімірам Пуціным|ru|Прямая линия с Владимиром Путиным}}, 17 красавіка 2014 года.]] На канец лютага 2014 года расійскія войскі дыслакаваліся на тэрыторыі Крымскага паўвострава ў адпаведнасці з расійска-ўкраінскімі дамовамі па Чарнаморскім флоце ад 28 мая 1997 года, дзеянне якіх было [[Харкаўскія пагадненні|падоўжанае ў 2010 годзе]]. Паводле Пагадненняў аб статусе і ўмовах знаходжання Чарнаморскага флоту Расійскай Федэрацыі на тэрыторыі Украіны, Расіі на правах 20-гадовай арэнды перайшлі: галоўная бухта горада — {{нп3|Севастопальская бухта|Севастопальская|ru|Севастопольская бухта}} з прычаламі для стаянкі больш чым 30 баявых караблёў, бухта Каранцінная з брыгадай ракетных катэраў Чарнаморскага флоту і вадалазным палігонам, Казачая бухта, дзе была размешчана брыгада марской пяхоты, Паўднёвая бухта. У Стралецкай бухце сумесна базіраваліся караблі расійскага і ўкраінскага флатоў. Расія атрымала таксама ў арэнду асноўны арсенал боепрыпасаў, ракетную базу Чарнаморскага флоту, дэсантны палігон і два аэрадромы: {{нп3|Пасёлак Гвардзійськэ|Гвардзейскае|ru|Гвардейское (Симферопольский район)}} пад Сімферопалем і Севастопаль (Кача). Украіна згаджалася на выкарыстанне Чарнаморскім флотам у Крыме, за межамі Севастопаля, расійскіх флоцкіх аб’ектаў: ​​31-га выпрабавальнага цэнтра ў [[Феадосія|Феадосіі]], пунктаў ВЧ-сувязі ў [[Ялта|Ялце]] і [[Судак (горад)|Судаку]] і крымскага ваеннага санаторыя. Згодна з дамоўленасцямі Расія магла мець ва Украіне не больш за 25 тысяч чалавек асабістага складу, 24 артылерыйскія сістэмы калібра больш за 100 мм, 132 бронемашыны, 22 баявыя самалёты марской авіяцыі наземнага базіравання, а колькасць расійскіх караблёў і судоў не павінна была перавышаць 388 адзінак. На аэрадромах у Гвардзейскім і Севастопалі (Качы) можна было размяшчаць 161 лятальны апарат<ref>[http://www.aif.ru/dontknows/infographics/sostav_chernomorskogo_flota_vmf_rossii_infografika Состав Черноморского флота ВМФ России. Инфографика]</ref>. Расійскі бок абавязаўся не мець [[Ядзерная зброя|ядзернай зброі]] ў складзе Чарнаморскага флоту РФ на тэрыторыі Украіны<ref>[http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/643_076 Угода між Україною і Російською Федерацією про статус та умови перебування Чорноморського флоту Російської Федерації на території України]</ref>. Паводле расійскіх дадзеных, на пачатак сакавіка 2014 года кантынгент расійскіх войскаў на тэрыторыі Украіны складаў каля 16 тысяч чалавек<ref>{{cite web|url=http://russian.rt.com/article/23769|title=Зарубежные СМИ готовы на всё, чтобы исказить позицию России по ситуации на Украине|date=6 марта 2014|publisher=[[Russia Today]]|access-date=2014-03-11}}</ref>. Украіна не дэнансавала пагадненне з Расіяй, а перавышэння гранічнай колькасці расійскіх войскаў, якая вызначаецца гэтым дакументам, зафіксавана не было, што дазволіла расійскаму кіраўніцтву адпрэчваць абвінавачванні ў «''акупацыі''» Крыма<ref name="Ширяев" />. Нягледзячы на ​​прынятае [[1 сакавіка]] рашэнне Савета Федэрацыі аб выкарыстанні расійскіх войскаў ва Украіне, расійскае кіраўніцтва аж да сярэдзіны красавіка не прызнавала<ref name="conf-4-3" /><ref>[http://www.interfax-russia.ru/South/special.asp?sec=1724&id=478648 В Крыму нет российских войск, заявил Шойгу]</ref><ref>[http://www.newtimes.ru/articles/detail/79932 Откуда ружьишки?]</ref>, што Узброеныя сілы РФ сапраўды датычныя да падзей па блакаванні і захопу стратэгічных аб’ектаў, украінскіх воінскіх частак і штабоў, распачатым яшчэ ў ноч з 26 на 27 лютага з захопу будынкаў парламента і ўрада Крыма ў Сімферопалі. Факт ваеннага ўмяшання быў прызнаны толькі пасля далучэння Крыма да Расіі<ref name="V-24-10">{{cite web|url=http://kremlin.ru/transcripts/46860|title=Заседание Международного дискуссионного клуба «''Валдай''»|date=2014-10-24|publisher=Kremlin.ru|access-date=2014-10-24|archive-url=https://archive.today/20141024201857/http://kremlin.ru/transcripts/46860|archive-date=24 кастрычніка 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.kremlin.ru/news/20796 |title= «''Прямая линия с Владимиром Путиным''» |date= 2014-04-17 |publisher= // kremlin.ru |access-date=2014-04-17}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kremlin.ru/transcripts/47029|title=Интервью немецкому телеканалу ARD|date=2014-11-17|publisher=Kremlin.ru|access-date=2014-11-17}}</ref>. [[19 красавіка]] Уладзімір Пуцін заявіў, што расійскія вайскоўцы, якія забяспечвалі бяспеку пры правядзенні рэферэндуму ў Крыме, атрымаюць дзяржузнагароды, але іх імёны пакуль не будуць агалошвацца<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2014/04/140419_rn_putin_crimea_awards.shtml Путин наградит военных за проведение референдума в Крыму]</ref>. Таксама, як пазней было паведамлена {{нп3|Новая газета, Расія|«''Новай газетай''»|ru|Новая газета}}, яшчэ 25—31 сакавіка дзяржаўныя ўзнагароды Расіі, [[Медаль «''За вяртанне Крыма''»|ведамасныя медалі Міністэрства абароны РФ «''За вяртанне Крыму''»]] і ганаровыя граматы за дзеянні ў Крыме атрымаў і цэлы шэраг грамадзянскіх асоб<ref name="ng-h">{{Cite web |title=С. Канев. Герои под грифом «''Секретно''» |url=http://www.novayagazeta.ru/inquests/64030.html |access-date=17 жніўня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150821040643/http://www.novayagazeta.ru/inquests/64030.html |archive-date=21 жніўня 2015 |url-status=dead }}</ref>. === Грамадскія арганізацыі Расіі === Дзеянні расійскага кіраўніцтва ў Крыме пад лозунгам «''абароны суайчыннікаў''» атрымалі шырокую падтрымку з боку насельніцтва і розных грамадскіх арганізацый Расіі. На думку віцэ-прэзідэнта Цэнтра палітычных тэхналогій Аляксея Макаркіна, вобраз бандэраўца як небяспечнага і жорсткага ворага фармаваўся яшчэ з савецкіх часоў, і людзі, якіх прыцягваюць да ўдзелу ў акцыях падтрымкі, часцяком самі лічаць неабходным «''абараніць суайчыннікаў''» у Крыме, так што падобныя ініцыятывы могуць узнікаць і без падказкі ўлад. У расійскіх СМІ з першых дзён сакавіка паведамлялі аб шматтысячных мітынгах «''у падтрымку Крыму''» практычна ва ўсіх рэгіёнах Расіі, у якіх удзельнічалі арганізацыі Агульнарасійскага народнага фронту, прафсаюзы, усе парламенцкія партыі, патрыятычныя рухі і разнастайныя грамадскія арганізацыі. Паўсюдна быў арганізаваны збор гуманітарнай дапамогі — медыкаментаў, намётаў, прадуктаў і інш<ref name="RBCkub" />. У Крым «''для абароны крымскіх рускіх ад прыгнёту''»<ref>[http://ru.tsn.ua/svit/na-kubani-mediki-i-kazaki-gotovyatsya-ehat-v-ukrainu-a-gazety-prizyvayut-brat-v-ruki-oruzhie-354102.html На Кубани медики и казаки готовятся ехать в Украину, а газеты призывают брать в руки оружие] — ТСН, 12 марта 2014</ref> адправіліся рэестравыя [[Кубанскія казакі|казакі]] расійскага Кубанскага казацкага войска на чале з атаманам Мікалаем Далудай<ref name="kuban">[http://www.kuban.aif.ru/politic/1116883 «''Своих не бросаем!''»: регионы России готовы принять беженцев из Украины] — АиФ, 03/03/2014</ref>. Паводле дадзеных расійскіх СМІ, іх колькасць дасягала некалькіх соцень<ref>[http://top.rbc.ru/viewpoint/14/03/2014/911290.shtml Краснодарский казак о «''Беркуте''», зайцах и особенностях «''полевого''» Крыма] — РБК, 14 марта 2014 г.</ref>, пры гэтым у Крыме «''невядомыя ўзброеныя людзі''» ўзброілі іх агнястрэльнай зброяй<ref name="RBCkub">[http://top.rbc.ru/politics/16/03/2014/911344.shtml «''Крымская весна''» в России: шаги к воссоединению] — РБК, 16 марта 2014 г</ref>. Таксама ў Крым выязджалі актывісты усерасійскай палітычнай партыі «''Радзіма''», якія прынялі тут удзел у фарміраванні «атрадаў самаабароны» і арганізавалі юрыдычныя прыёмныя для аказання дапамогі ўсім жадаючым у атрыманні расійскага грамадзянства<ref name="RBCkub" />. Жыхароў Крыма падтрымаў {{нп3|Начныя Ваўкі|байкерскі клуб «''Начныя Ваўкі''»|ru|Ночные Волки}}. Яго ўдзельнікі ўзялі пад ахову адміністрацыйныя будынкі [[Севастопаль|Севастопаля]], [[Сімферопаль|Сімферопаля]] і [[Керч]]ы<ref name="NW">[http://www.mk.ru/politics/article/2014/02/25/990125-hirurgicheskoe-vmeshatelstvo-nochnyie-volki-brosilis-na-oboronu-kryima.html Хирургическое вмешательство: «''Ночные волки''» бросились на оборону Крыма] — MK, 25 февраля 2014</ref>, а таксама прывезлі, паводле заявы іх лідара {{нп3|Аляксандр Сяргеевіч Залдастанаў|Аляксандра «''Хірурга''» Залдастанава|ru|Залдостанов, Александр Сергеевич}}, «''усё, што неабходна блакпостам, бальніцам на выпадак непрадбачаных абставінаў, на выпадак бандэраўскага ўварвання''»<ref>[http://www.mk.ru/social/news/2014/03/12/997502-quotnochnyie-volkiquot-privezli-gumanitarnuyu-pomosch-dlya-blokpostov-i-bolnits-kryima.html «''Ночные волки''» привезли гуманитарную помощь для блокпостов и больниц Крыма] — МК, 12 марта 2014</ref>. Украінскія СМІ паведамляюць, што ў падзеях, якія адбываюцца, на баку крымскіх улад прынялі ўдзел актывісты расійскай партыі {{нп3|Іншая Расія, партыя|«''Іншая Расія''»|ru|Другая Россия (партия)}} Эдуарда Лімонава. Сама партыя афіцыйна заявіла набор добраахвотнікаў для паездкі ў Крым<ref name="OR">[http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/7/7017991/ У Донецьку й Криму сепаратизм розпалюють російські націоналісти й неонацисти?] — Українська правда, 07 березня 2014</ref>. == Крымская аперацыя == Украінскія эксперты і чыноўнікі сцвярджалі, што Масква на працягу многіх гадоў таемна рыхтавала план па анексіі Крымскага паўвострава, які і быў рэалізаваны ў самы цяжкі момант для Украіны, калі адбылося крывавае супрацьстаянне на [[Еўрамайдан]]е<ref name="готовилась к аннексии">{{cite web|url=https://www.bbc.com/ukrainian/features-russian-39025386|title=Как Россия готовилась к аннексии Крыма|date=2017-02-20|publisher=[[Украінская служба BBC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518130721/https://www.bbc.com/ukrainian/features-russian-39025386|archive-date=2023-05-18|access-date=2023-05-18|url-status=live}}</ref>. Самай ранняй датай пачатку ўварвання называецца 20 лютага 2014 года<ref name="UKRatUN">{{Cite web|url=http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/PV.7683&Lang=R|title=7683-е заседание СБ ООН Четверг, 28 апреля 2016 года, 15 ч. 00 м. Нью-Йорк|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513175851/https://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/PV.7683&Lang=R|archive-date=2022-05-13|access-date=2022-07-28|url-status=live}}</ref>, пазначанае на расійскім медалі «За вяртанне Крыма». 20 лютага і расійскія, і ўкраінскія падраздзяленні былі прыведзены ў стан гатоўнасці. 22 і 23 лютага батальёны спецназу і ПДВ выйшлі са сваіх месцаў дыслакацыі, іншыя былі перакінутыя бліжэй да Керчанскага праліва<ref name=":7">{{Артыкул|спасылка=https://www.rand.org/pubs/research_reports/RR1498.html|аўтар=Michael Kofman, Katya Migacheva, Brian Nichiporuk, Andrew Radin, Olesya Tkacheva|загаловак=Lessons from Russia's Operations in Crimea and Eastern Ukraine|год=2017-05-09|мова=en|выдавецтва=RAND Corporation|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220608054100/https://www.rand.org/pubs/research_reports/RR1498.html|archivedate=2022-06-08}}</ref>. Пуцін у апублікаваным у 2015 годзе тэлеінтэрв’ю сцвярджаў, што даручэнне «пачаць працу па вяртанні Крыма ў склад Расіі» аддаў пасля начной нарады 22—23 лютага 2014 г.<ref name="FMSO">{{Cite web|url=http://fmso.leavenworth.army.mil/Collaboration/international/McDermott/Brotherhood_McDermott_2015.pdf|title=Brothers Disunited: Russia's Use of Military Power in Ukraine|author=McDermott|work=FMSO|date=|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151102190004/http://fmso.leavenworth.army.mil/Collaboration/international/McDermott/Brotherhood_McDermott_2015.pdf|archivedate=2015-11-02|ref=McDermott2015}}</ref> Як стала вядома ў ноч з 20 на 21 лютага<ref>{{Cite web |url=http://crimea.comments.ua/news/2014/02/21/073039.html |title=Крымские депутаты собираются на срочное заседание — депутат — Крым.comments.ua |access-date=17 жніўня 2015 |archive-date=13 чэрвеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613022359/http://crimea.comments.ua/news/2014/02/21/073039.html |url-status=dead }}</ref>, прэзідыум Вярхоўнага савета Крыма спрабуе склікаць 21 лютага пазачарговую сесію парламента для абмеркавання пытання «''Аб грамадска-палітычнай сітуацыі ва Украіне''». Калі ж прыхільнікі Еўрамайдана паспрабавалі раніцай 21 лютага правесці каля будынка парламента акцыю-пікет «''супраць аддзялення Крыма ад Украіны''»<ref>{{Cite web |url=http://crimea.comments.ua/news/2014/02/21/082718.html |title=Под стенами парламента АРК собираются протестовать против откола Крыма — Крым.comments.ua |access-date=17 жніўня 2015 |archive-date=16 снежня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181216062827/http://crimea.comments.ua/news/2014/02/21/082718.html |url-status=dead }}</ref>, ім перашкодзілі каля ста маладых людзей, якія назваліся актывістамі «''Народна-вызвольнага руху''»<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2014/02/21/fight/|title=У здания крымского парламента произошла потасовка|date=2014-02-21|publisher=Lenta.Ru|lang=ru|access-date=2014-02-28}}</ref><ref>[http://15minut.org/article/v-krymu-proizoshla-potasovka-napali-na-aktivistov-evromajdan-krym-2014-02-21-11-2014-02-21-11-51-00 Возле крымского парламента произошла потасовка | Новости Крыма за 15 минут] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150630215737/http://15minut.org/article/v-krymu-proizoshla-potasovka-napali-na-aktivistov-evromajdan-krym-2014-02-21-11-2014-02-21-11-51-00 |date=30 чэрвеня 2015 }}<br />[http://comments.ua/politics/453585-pod-zdaniem-verhovnoy-radi-krima.html Под зданием Верховной Рады Крыма началась бойня (ФОТО) | КОММЕНТАРИИ]<br />[http://investigator.org.ua/news/118915/ Сторонников Евромайдана милиция увела от Верховной Рады Крыма | Центр журналистских расследований]</ref><ref>[http://www.0652.ua/news/480571 В Симферополе на митинги стали приходить с оружием]</ref>. За дзень да гэтага ў [[Чаркаская вобласць|Чаркаскай вобласці]] (Корсунь-Шаўчэнкаўскі раён) падвергліся нападу восем аўтобусаў з крымскімі антымайданаўцамі, што вярталіся з Кіева. Іх спынілі групы ўзброеных прыхільнікаў Майдана, пасля чаго чатыры аўтобусы былі спалены, дзясяткі крымчан атрымалі ўдары, пераломы, апёкі і чэрапна-мазгавыя траўмы, людзей падвяргалі зневажанням і здзекаванням<ref>[http://gigamir.net/news/kyiv/regions/pub623223 Крымских «''защитников президента''» заставляли петь гимн Украины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150406023318/http://gigamir.net/news/kyiv/regions/pub623223 |date=6 красавіка 2015 }}</ref>. У шэрагу СМІ было апублікавана зацвярджэнне, што падчас нападу каля трыццаці жыхароў паўвострава з розных раёнаў прапалі без вестак і як мінімум сямёра былі забітыя<ref>[http://vesti.ua/krym/45594-krymchane-rasskzali-o-korsun-shevchenkovskoj-tragedii Крымчане рассказали о Корсунь-Шевченковской трагедии. ВЕСТИ.ua, 02.04.14]</ref>. Ужо раніцай [[21 лютага]] галоўнае ўпраўленне МУС Украіны ў АР Крым заявіла, што паводле дадзенага выпадку быў зроблены афіцыйны запыт і праведзена «''старанная праверка''», вынікі якой, як сказана ў паведамленні ГУ МУС, «''сведчаць аб адсутнасці фактаў смерці жыхароў АР Крым на тэрыторыі Корсунь-Шаўчэнкаўскага раёна Чаркаскай вобласці''»<ref>[http://mvs.gov.ua/mvs/control/ark/ru/publish/article/127861 Информация СМИ не соответствует действительности. // ССО ГУМВД Украины в АР Крым, 21.02.2014]</ref>. Ніякага расследавання непасрэдна пасля інцыдэнту не праводзілася, а па стане на канец ліпеня 2014 года якіх-небудзь звестак пра асобу людзей, пра гібель якіх заяўлялася раней, выяўлена не было<ref>{{cite web|url=http://nahnews.com.ua/70139-koshmar-v-novorossii-nachalsya-s-korsunskogo-pogroma/|title=Кошмар в Новороссии начался с «''Корсуньского погрома''»|author=Янкелевич Е.|date=2014-07-24|publisher=Харьков. Новостное агентство|access-date=2015-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20150317175313/http://nahnews.com.ua/70139-koshmar-v-novorossii-nachalsya-s-korsunskogo-pogroma/|archive-date=17 сакавіка 2015|url-status=dead}}</ref>. 24 лютага Севастопальскі гарсавет прызначыў грамадзяніна Расіі Аляксея Чалага мэрам Севастопаля. Некалькі атрадаў 810-й брыгады марской пяхоты РФ занялі гарадскую плошчу, парушыўшы Пагадненне аб знаходжанні флоту РФ на тэрыторыі Украіны. 25 лютага БДК «Мікалай Фільчанкаў» даставіў 200 вайскоўцаў [[Сілы спецыяльных аперацый Расійскай Федэрацыі|сіл спецыяльных аперацый Расійскай Федэрацыі]], верагодна з камандавання. Магчыма, што «Мікалай Фільчанкаў» пазней перавёз [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Януковіча]] з Крыма ў Расію<ref name=":7" />. У той жа дзень, 23 лютага, у ходзе акцыі перад будынкам Вярхоўнага Савета АР Крым у Сімферопалі, прысвечанай Дню абаронцы Айчыны, партыя «''Рускае адзінства''» і «''Руская абшчына Крыму''» абвясцілі аб мабілізацыі крымчан у народныя дружыны для аховы міру і спакою ў Крыме. Паводле звестак прэс-службы партыі «''Рускае адзінства''», у народныя дружыны запісалася больш за дзве тысячы мужчын. З ліку жанчын, якія прыйшлі на мерапрыемства, быў сфармаваны атрад медыцынскай дапамогі<ref name=autogenerated7 />. Крымскататарскі Меджліс правёў у гэты дзень у Сімферопалі свой уласны мітынг, падчас якога старшыня Меджліса [[Рэфат Чубараў]] запатрабаваў ад крымскіх членаў [[Партыя рэгіёнаў|Партыі рэгіёнаў]] выйсці з партыі, а таксама заявіў, што крымскія ўлады павінны на працягу 10 дзён вынесці рашэнне аб зносе помнікаў Леніна ў гарадах і раёнах Крыма, уключаючы Сімферопаль. Паводле яго слоў, у выпадку невыканання патрабаванні крымскіх татар, яны распачнуць актыўныя дзеянні<ref name=autogenerated5 /><ref>{{Cite web |url=http://crimea.comments.ua/news/2014/02/23/141201.html |title=«''Ленинопад''» подбирается к Крыму — Крым.comments.ua |access-date=17 жніўня 2015 |archive-date=24 сакавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324101304/http://crimea.comments.ua/news/2014/02/23/141201.html |url-status=dead }}</ref>. Днём 23 лютага старшыня Савета міністраў АРК {{нп3|Анатоль Уладзіміравіч Магілёў|Анатоль Магілёў|ru|Могилёв, Анатолий Владимирович}} заявіў журналістам на спецыяльна скліканым брыфінгу, што выканаўчыя органы ўлады АРК маюць намер выконваць рашэнні Вярхоўнай Рады Украіны, прынятыя пасля зрушэння Віктара Януковіча, а яе сілавыя структуры будуць падпарадкаваныя новым кіраўнікам адпаведных ведамстваў Украіны<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/2415095 Власти Крыма будут выполнять решения Верховной рады] // Коммерсантъ, 23.02.2014</ref><ref>[http://investigator.org.ua/news/119281/ Могилёв будет выполнять решения Верховной Рады Украины] // Центр журналистских расследований, 23.02.2014</ref>. У ноч з 23 на 24 лютага ў пасёлку Зуя Белагорскага раёна быў знесены помнік Леніну. У сувязі з гэтым старшыня Савета міністраў АРК Анатоль Магілёў правёў экстраныя тэлефонныя перамовы са старшынёй Меджліса Рэфатам Чубаравым і кіраўніком крымскай арганізацыі ВА «''Батьківщина''» Андрэем Сенчанкам. Акрамя таго, па ініцыятыве Магілёва перамовы былі праведзены з лідарам ВА «''Свабода''» Алегам Цягнібокам, лідарам партыі «''Рускае адзінства''» Сяргеем Аксёнавым, першым сакратаром Крымскага рэспубліканскага камітэта КПУ Алегам Саламахіным. Магілёў акцэнтаваў увагу прадстаўнікоў палітычных і нацыянальных арганізацый на крайняй сур’ёзнасці палажэння і выбуханебяспечнасці сітуацыі ў выпадку далейшага разагрэву канфлікту. Магілёў заявіў, што падобныя дзеянні «''ў абставінах глыбокага сацыяльнага катаклізму, у якім знаходзіцца краіна''», могуць мець непрадбачаныя наступствы для Крыму, і заклікаў вырашаць пытанні дэмантажу помнікаў цывілізаваным шляхам<ref>{{Cite web |url=http://www.e-crimea.info/news/v-zue-unichtozhili-pamyatnik-leninu |title=В Зуе уничтожили памятник Ленину {{!}} «''Е-Крым''» |access-date=17 жніўня 2015 |archive-date=23 верасня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923221652/http://www.e-crimea.info/news/v-zue-unichtozhili-pamyatnik-leninu |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://crimea.comments.ua/news/2014/02/24/120028.html |title=Могилёв пошел на переговоры с Тягнибоком. Боится, что «''Ленинопад''» взорвет в Крым — Крым.comments.ua |access-date=17 жніўня 2015 |archive-date=5 жніўня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805052612/http://crimea.comments.ua/news/2014/02/24/120028.html |url-status=dead }}</ref>. 24 лютага кіраўнік Севастопальскай гарадской адміністрацыі {{нп3|Уладзімір Рыгоравіч Яцуба|Уладзімір Яцуба|ru|Яцуба, Владимир Григорьевич}} абвясціў аб сваёй адстаўцы<ref>{{cite news|url=http://www.sev.gov.ua/presscenter/newsregion/:article82599/|title=Новости региона|date=2014-02-24|publisher=Пресс-служба Севастопольской городской государственной администрации|access-date=2014-11-14|archive-url=https://archive.today/20140225235236/http://www.sev.gov.ua/presscenter/newsregion/:article82599/|archive-date=25 лютага 2014|url-status=dead}}</ref>. Пры гэтым Севастопальская гарадская дзяржаўная адміністрацыя (СГГА) выступіла са зваротам, назваўшы «''спробу шэрагу радыкальных арганізацый звярнуцца да майданнай дэмакратыі, абраць нелегітымныя органы ўлады''» незаконнай<ref>{{cite web|title=Администрация Севастополя: главы у нас нет, откуда возьмётся – не знаем|publisher=Slon.ru|date=2014-02-24|url=http://slon.ru/fast/world/sevastopol-ostalsya-bez-mera-1061514.xhtml}}</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/rolling_news_russian/2014/02/140224_ru_n_sevastopol_statement Севастопольская ГГА: попытки выбрать нелегитимные органы власти — незаконные]</ref>. Абавязкі старшыні СГГА пасля адстаўкі Яцуба часова выконваў яго намеснік Фёдар Рубанаў. Каля будынка СГГА адбыўся мітынг, удзельнікі якога запатрабавалі ўзаконіць прызначэнне Аляксея Чалага. Усе ўваходы і выхады ў адміністрацыю былі перакрытыя прысутнымі. Пасля перамоваў з гараджанамі Рубанаў паабяцаў перадаць справы Чаламу<ref>[http://sevnews.info/rus/view-news/Sevastopolcy-chut-ne-razgromili-administraciyu-no-vse-zhe-dobilis-obeshaniya-peredat-vse-dela-Alekseyu-CHalomu/13540 Севастопольцы чуть не разгромили администрацию, но все же добились обещания передать все дела Алексею Чалому] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161017182928/http://sevnews.info/rus/view-news/Sevastopolcy-chut-ne-razgromili-administraciyu-no-vse-zhe-dobilis-obeshaniya-peredat-vse-dela-Alekseyu-CHalomu/13540 |date=17 кастрычніка 2016 }}</ref>. Падчас перамоваў аб перадачы паўнамоцтваў у будынку адміністрацыі з’явіліся супрацоўнікі СБУ і пракуратуры з ордэрам на арышт Чалага, але прысутныя ля будынка севастопальцы вымусілі сілавікоў парваць ордэр і пакінуць будынак<ref>[http://slon.ru/fast/world/narodnyy-mer-sevastopolya-pristupil-k-rabote-v-krym-prileteli-deputaty-gosdumy-1061796.xhtml «''Народный''» мэр Севастополя приступил к работе]</ref>. Адначасова Севастопальскі гарадскі савет на пазачарговым пасяджэнні прыняў рашэнне аб стварэнні выканаўчага органа гарсавета — Севастопальскага гарадскога ўпраўлення па забеспячэнні жыццядзейнасці горада. Кіраўніком гарадскога кіравання і старшынёй гарадской каардынацыйнай рады, паўнамоцтвы якога вызначаны не былі, стаў Аляксей Чалы — за гэта прагаласавалі ўсе 49 прысутных дэпутатаў з 75 па спісе. Рашэнне апынулася кампрамісам паміж мясцовай уладай і пратэстоўцамі, якія патрабавалі прызначыць Чалага старшынёй гарвыканкама. Удзельнікі мітынгу вывесілі на абодвух флагштоках побач з адміністрацыяй расійскія сцягі<ref>{{cite web|title=У Севастополі міськрада створила виконком на чолі з громадянином Росії|publisher=Радио Свобода|date=2014-02-25|url=http://www.radiosvoboda.org/content/article/25275993.html|lang=uk}}</ref><ref>[https://new-sebastopol.com/news/novosti_sevastopolya/V_Sevastopole_deputati_sozdali_upravlenie_po_obespecheniyu_giznedeyatelnosti_i_pri_nem_koordinatsionniy_sovet В Севастополе депутаты создали управление по обеспечению жизнедеятельности и при нём координационный совет]</ref>. 24 лютага прэзідыум ВС АРК прыняў заяву аб сітуацыі ў краіне, у якім адзначыў, што ў Крыме чакаюць хутчэйшага вырашэння крызісу, «''якія падрываюць эканамічную бяспеку дзяржавы''». Прызнаўшы важнасць пераходу палітычнага працэсу «''з вуліц і плошчаў у сцены Вярхоўнай Рады Украіны''» прэзідыум заявіў, што «''не менш важна, каб парламентарыі дзейнічалі строга ў рамках існуючага прававога поля, не пераходзячы тую грань, за якой легітымнасць рашэнняў, якія прымаюцца імі, можа быць пастаўлена пад сумнеў''», што, на думку прэзідыума нд АРК, «''пакуль ім удаецца не ў поўнай меры''»<ref>[http://crimea.gov.ru/act/11604 Заявление Президиума ВС АРК от 24 февраля 2014 года № 38-6/14-ПВР]</ref>. Позна ўвечары [[24 лютага]] ў Сімферопаль прыбыла група дэпутатаў расійскай Дзярждумы на чале са старшынёй камітэта па справах СНД, еўразійскай інтэграцыі і сувязях з суайчыннікамі Леанідам Слуцкім. У Сімферопалі іх сустракалі Сяргей Аксёнаў і Сяргей Цэкаў. Расійскія дэпутаты заявілі, што маюць намер правесці шэраг сустрэч з прадстаўнікамі крымскай улады па палітычнай сітуацыі на паўвостраве. Старшыня крымскага ўрада Анатоль Магілёў негатыўна адрэагаваў на мінулыя перамовы расійскіх і крымскіх дэпутатаў, заявіўшы, што любыя кантакты з замежнымі дыпламатамі і грамадзянамі на афіцыйным узроўні — гэта, паводле дзейснага заканадаўства, прэрагатыва МЗС Украіны<ref>{{Cite web |url=http://crimea.comments.ua/news/2014/02/25/143034.html |title=Ночные встречи депутатов Крыма и России за рамками правового поля — Могилёв — Крым.comments.ua |access-date=17 жніўня 2015 |archive-date=15 красавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415132348/http://crimea.comments.ua/news/2014/02/25/143034.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3439 Российские соотечественники Крыма встретились с делегацией депутатов Государственной Думы России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160802143953/http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3439 |date=2 жніўня 2016 }}</ref><ref>[http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3438 Сергей Цеков: Если дебилы в Киеве полезут в Крым, то пусть сами зададут себе вопрос о действиях России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170327173033/http://ruscrimea.ru/news.php?point=3438 |date=27 сакавіка 2017 }}</ref>. Паводле версіі «''Цэнтра журналісцкіх расследаванняў''», Леанід Слуцкі заявіў сваім суразмоўцам у Крыме, што Дзярждума гатовая падумаць аб далучэнні Крыму да Расіі, і паведаміў аб пачатку выдачы расійскіх пашпартоў па спрошчанай працэдуры<ref name=autogenerated1>{{Cite web |url=http://crimea.comments.ua/news/2014/02/25/144600.html |title=В крымском парламенте грозят убрать Могилёва за два дня — Крым.comments.ua |access-date=16 жніўня 2015 |archive-date=15 красавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415132434/http://crimea.comments.ua/news/2014/02/25/144600.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://crimea.comments.ua/news/2014/02/25/095000.html |title=Россия не готовится массово раздавать паспорта в Крыму — Генконсул РФ — Крым.comments.ua |access-date=17 жніўня 2015 |archive-date=15 красавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415143455/http://crimea.comments.ua/news/2014/02/25/095000.html |url-status=dead }}</ref>. Як паведаміў карэспандэнт «''Цэнтра журналісцкіх расследаванняў''», 25 лютага на пасяджэнні прэзідыума Вярхоўнага Савета Крыма Сяргей Цэкаў падняў пытанне аб адстаўцы крымскага ўрада на чале з Анатолем Магілёвым у сувязі з тым, што ён выказаў гатоўнасць выконваць указанні Вярхоўнай Рады Украіны, і заявіў, што плануе «''вырашыць пытанне''» на працягу двух дзён<ref name=autogenerated1 />. Прэзідыум прыняў рашэнне аб скліканні на наступны дзень пазачарговага пленарнага пасяджэння нд АРК. Га пасяджэнні, у прыватнасці, чакаўся разгляд справаздачы аб дзейнасці крымскага ўрада ў 2013 годзе і пытання аб грамадска-палітычнай сітуацыі ў АРК<ref>[http://crimea.gov.ru/content/uploads/files/povestki/250214.pdf Повестка дня заседаний Верховной Рады Автономной Республики Крым на внеочередное пленарное заседание восьмой сессии 26 февраля 2014 года]</ref>. У падрыхтаваным да пасяджэння праекце заявы ВС АРК абвяшчалася падтрымка суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны, але ў той жа час выяўлялася «''катэгарычная нязгода''» з «''ушчамленнем правоў і свабод крымчан, гарантаваных дзяржавай''» і «''заганнай практыкай''» заканадаўчага зніжэння статусу аўтаноміі, а таксама прапаноўвалася запатрабаваць ад новых улад Украіны «''няўхільна выконваць канстытуцыйныя паўнамоцтвы''» АРК, уключаючы ўзгадненне прызначэння і вызвалення кіраўнікоў сілавых структур аўтаноміі<ref>[http://crimea.gov.ru/draft/3490 проект заявления ВР АРК от 26.02.2014 № 1110/30-10]</ref>. 26 лютага Меджліс крымскататарскага народа арганізаваў у цэнтры Сімферопаля мітынг крымскіх татар з мэтай блакаваць будынак Вярхоўнага Савета Крыма і не дапусціць прыняцце рашэння аб уваходжанні ў склад Расіі<ref name="UP-26-2" /><ref name="GazetaRu-Simf">[http://www.gazeta.ru/politics/2014/02/26_a_5927553.shtml Симферополь определяется. Онлайн-трансляция заседания Верховного Совета Крыма, определяющего свое отношение к смене власти в Киеве. Газета.ru, 26.03.2014]</ref><ref>{{Cite web |url=http://glavred.info/politika/v-krymu-tatary-podnyali-banderovskiy-flag-i-skandiruyut-slava-ukraine-272298.html |title=В Крыму татары подняли бандеровский флаг и скандируют «''Слава Украине!''» |access-date=17 жніўня 2015 |archive-date=11 сакавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311210313/http://glavred.info/politika/v-krymu-tatary-podnyali-banderovskiy-flag-i-skandiruyut-slava-ukraine-272298.html |url-status=dead }}</ref>. Адначасова тут жа праходзіў мітынг «''Рускай абшчыны Крыму''»<ref name="цеков">[http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3490.html Интервью вице-спикера крымского парламента, председателя Русской общины Крыма Сергея Цекова изданию «''Московский Комсомолец''». 15.03.2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181222221135/http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3490.html |date=22 снежня 2018 }}</ref>. Паміж удзельнікамі двух мітынгаў успыхнуў канфлікт, у выніку якога 30 чалавек атрымалі траўмы і раненні і двое чалавек загінулі: мужчына, які памёр ад сардэчнага прыступу, і жанчына, якую затапталі ў цісканіне<ref name="meeting" /><ref name="snob-27-2" /><ref>[http://crimea-news.com/incident/2014/02/26/19757.html Скончалась пострадавшая на митинге в Симферополе женщина]</ref>. У выніку сутыкненняў пазачарговае пасяджэнне Вярхоўнага Савета аўтаноміі аказалася сарваным<ref name="GazetaRu-Simf" />. [[Файл:VOA-Crimea-Simferopol-airport.jpg|thumb|[[Узброеныя Сілы Расійскай Федэрацыі|Расійскія вайскоўцы]] з [[АК-74|АК-74М]] у форме без знакаў адрознення патрулююць {{нп3|Сімферопаль, аэрапорт|сімферопальскі аэрапорт|ru|Симферополь (аэропорт)}} 28 лютага 2014 года.]] Як пішуць журналісты расійскай «''Новай газеты''», расійская ваенная аперацыя ў Крыме была праведзена ў перыяд з 26 лютага па 28 сакавіка 2014 года<ref name="Ширяев" />. Ацэньваючы імавернага праціўніка, спецыялісты Мінабароны РФ мелі на ўвазе не толькі патэнцыял украінскіх УС, але і магчымае з’яўленне ў Крыме актывістаў паўвайсковых фарміраванняў. У прыватнасці, мелася аператыўная інфармацыя аб размяшчэнні ў Крыме групы «''Правага сектара''» і планах арганізацыі дыверсій на аб’ектах Чарнаморскага флоту. Чакаліся таксама акцыі, разлічаныя на прыцягненне ўвагі сусветных СМІ, — захоп баявымі групамі закладнікаў і паланенне расійскіх вайскоўцаў. Улічвалася і імавернасць прымянення зброі з боку крымскіх татар. Апошніх атрымалася нейтралізаваць шляхам прыцягнення да актыўнага дыялогу бачных прадстаўнікоў мусульманскай абшчыны Расіі<ref name="Ширяев" />. Пачынаючы з 27 лютага на тэрыторыі Крыму разгортваюцца дзеянні шматлікіх узброеных фарміраванняў — з аднаго боку, гэта атрады самаабароны з мясцовых жыхароў, «''беркутаўцаў''», казакоў і прадстаўнікоў розных расійскіх грамадскіх арганізацый, якія прыбылі ў Крым па ўласнай ініцыятыве для «''абароны суайчыннікаў''»; з другога боку — групы добра ўзброеных і экіпіяваных людзей у вайсковай форме без знакаў адрознення, якія дзейнічалі аўтаномна, паводле загадаў уласнага кіраўніцтва, і не падпарадкоўваліся мясцовай уладзе. Аж да заканчэння крымскіх падзей гэтыя фарміравання забяспечвалі кантроль над стратэгічнымі аб’ектамі і мясцовымі органамі ўлады, іх ахову і функцыянаванне, блакавалі ўкраінскія ваенныя аб’екты, воінскія часткі і штабы. Украінскія і заходнія СМІ, украінскія ўлады і кіраўніцтва заходніх дзяржаў з першых жа дзён з упэўненасцю гаварылі аб тым, што гаворка ідзе пра дзеянні падраздзяленняў расійскіх войскаў, кваліфікуючы тое, што адбываецца, як агрэсію, ваеннае ўварванне і акупацыю. Расійскія афіцыйныя асобы аж да красавіка 2014 года адмаўляліся гэта прызнаваць публічна. [[27 лютага]] асноўныя падзеі адбываліся ў Сімферопалі<ref>{{Cite web |url=http://news.allcrimea.net/news/2014/2/27/v-simferopole-zahvacheny-administrativnye-zdaniya-obnovlyaetsya-5954/ |title=Переворот в Крыму: хроника четверга |access-date=17 жніўня 2015 |archive-date=29 лістапада 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129031644/http://news.allcrimea.net/news/2014/2/27/v-simferopole-zahvacheny-administrativnye-zdaniya-obnovlyaetsya-5954/ |url-status=dead }}</ref> і на адміністрацыйных межах паміж АР Крым і Херсонскай вобласцю. Рана раніцай, у 4 гадзіны 20 хвілін па мясцовым часе дзве групы невядомых асоб (па 10—15 чалавек у кожнай) захапілі будынкі Вярхоўнага савета АР Крым і Савета міністраў аўтаноміі<ref>[http://www.gp.gov.ua/ua/news.html?_m=publications&_t=rec&id=134900 Відкрито провадження за фактом захоплення у Криму будівель Верховної Ради та Ради Міністрів] // Генеральная прокуратура Украины, 27.02.2014</ref>; паводле заявы дэпутата [[Сяргей Уладзіміравіч Куніцын|Сяргея Куніцына]], будынак захапілі каля 120 аўтаматчыкаў<ref>{{cite web|url=http://interfax.com.ua/news/general/193083.html|title=Здание Совмина и парламента Крыма захватили 120 профессионально подготовленных лиц – нардеп Куницын|date=2014-02-27|publisher=Интерфакс-Украина|access-date=2014-02-28}}</ref>; паводле дадзеных інтэрнэт-выдання Лента.ру, нападнікі былі ў поўнай баявой экіпіроўцы, але без знакаў адрознення<ref>[http://lenta.ru/articles/2014/03/02/simferopol/ «''Крым почему-то стал русской землей''»]</ref>. Над будынкамі былі паднятыя расійскія сцягі, а каля ўваходу з’явіліся барыкады. На думку ўкраінскага дэпутата, у мінулым намесніка міністра МУС Украіны і начальніка Галоўнага ўпраўлення МУС у Крыме [[Генадзь Генадзевіч Маскаль|Генадзя Маскаля]]<ref name="mosk-all"/>, будынка Вярхоўнага Савета і Савета міністраў Крыму былі занятыя байцамі «''Беркута''» з Крыма і іншых рэгіёнаў, пазней фактычна гэта ж выказаў намеснік старшыні вярхоўнага савета АР Крым Сяргей Цэкаў<ref name="цеков" />. Паводле дапушчэнняў, якія выказваліся непасрэдна па слядах падзей, у захопе будынкаў Вярхоўнага Савета і Савета міністраў Крыму ўдзельнічаў ваенны спецназ з Севастопаляя<ref name="marc">{{cite web|url=http://news.liga.net/interview/politics/990660-marchuk_sovmin_i_parlament_kryma_zakhvatil_spetsnaz_iz_sevastopolya.htm|title=Марчук: Совмин и парламент Крыма захватил спецназ из Севастополя|date=2014-02-27|publisher=// Лига.Новости|access-date=2015-02-19}}</ref>, былыя вайскоўцы, якія праходзілі службу ў спецпадраздзяленнях<ref>[http://sobesednik.ru/politika/20140302-maksim-shevchenko-idiotskie-formulirovki-politikov-nanosyat Максим Шевченко: Идиотские формулировки политиков наносят больший вред, чем необдуманные действия по вторжению в Крым] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150626103606/http://sobesednik.ru/politika/20140302-maksim-shevchenko-idiotskie-formulirovki-politikov-nanosyat |date=26 чэрвеня 2015 }} // «''Собеседник''»</ref>, расійскія ваенныя<ref name="Ширяев" /><ref name="Ширяев2" />. Прэм’ер-міністр Анатоль Магілёў у эфіры ДТРК Крым заклікаў крымчан захоўваць спакой, запэўніўшы іх, што сітуацыя пад кантролем. Ён адзначыў, што невядомыя асобы вывелі на вуліцу людзей, якія на момант захопу знаходзіліся ў будынках, агрэсіі ў адносінах да іх не праяўлялі. Супрацоўнікам праваахоўных органаў, якія знаходзіліся на ахове будынкаў, было вернута табельную зброю. У сувязі з сітуацыяй, якая склалася ў Сімферопалі, быў абвешчаны выходны дзень, для ўрэгулявання сітуацыі ў Крыме быў створаны штаб. Анатоль Магілёў заклікаў крымчан не набліжацца да захопленых будынкаў і захоўваць спакой, а ўсе палітычныя сілы — не дапусціць агрэсіі на вуліцах горада<ref>[http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20140227121603.shtml Захватившие здания Верховного совета и Совмина Крыма отказались вести переговоры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150226165702/http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20140227121603.shtml |date=26 лютага 2015 }}</ref>. У Крыму быў спынены рух аўтобусаў міжгародняга і прыгараднага транспарту, які паведамляўся з Сімферопалем<ref>{{Cite web |url=http://crimea.comments.ua/news/2014/02/27/143700.html |title=В Крыму остановлено движение автобусов |access-date=17 жніўня 2015 |archive-date=21 жніўня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821122139/http://crimea.comments.ua/news/2014/02/27/143700.html |url-status=dead }}</ref>. Перастала працаваць Керчанская паромная пераправа<ref>[http://www.kerch.com.ru/articleview.aspx?id=35545 В Керчи остановилась паромная переправа]</ref>. У сувязі з захопам адміністрацыйных будынкаў па трывозе быў узняты асабісты склад унутраных войскаў і міліцыі. Цэнтр горада быў ачэплены міліцыяй, якая не прадпрымала ніякіх актыўных дзеянняў (пазней, зрэшты, праз ачапленне да парламента прарвалася некалькі сотняў прарасійскіх актывістаў)<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2014/02/27/rus/|title=Названы захватчики парламента и правительства Крыма|date=2014-02-27|publisher=// Lenta.Ru|access-date=2014-02-28}}</ref>. Камандзір групы, якая захапіла адміністрацыйныя будынкі ў Сімферопалі, адмовіўся весці перамовы з Магілёвым, заявіўшы, што ў яго на гэта няма паўнамоцтваў. Захопнікі (паведамлялася, што гэта прадстаўнікі «''самаабароны рускамоўных грамадзян Крыму''») пазней прапусцілі ў будынак парламента дэпутатаў, якія правялі пазачарговую сесію. Урад [[Анатоль Уладзіміравіч Магілёў|Анатоля Магілёва]] быў адпраўлены ў адстаўку<ref>[http://investigator.org.ua/news/120134/ Депутаты ВР Крыма проголосовали за референдум о государственной самостоятельности АРК и отправили в отставку правительство Могилёва]</ref>, а новым прэм’ер-міністрам Крыма быў прызначаны лідар «''[[Рускае адзінства|Рускага адзінства]]''» [[Сяргей Валер’евіч Аксёнаў|Сяргей Аксёнаў]]<ref>{{cite web|url=http://www.interfax.ru/world/361702|title=Премьером Крыма стал лидер партии «''Русское единство''» Аксенов|date=2014-02-27|publisher=Интерфакс|access-date=2014-02-28}}</ref><ref name="Lenta.Ru">{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2014/02/27/crimea4/|title=Премьером Крыма избрали лидера «''Русского единства''»|date=2014-02-27|publisher=Lenta.Ru|access-date=2014-02-28}}</ref>. Паводле афіцыйных заяў крымскіх улад, прызначэнне Аксёнава прэм’ерам было ўзгоднена з Віктарам Януковічам<ref>{{cite web|url=http://www.unn.com.ua/ru/news/1310440-v-konstantinov-telefonom-pogodiv-iz-v-yanukovichem-glavu-uryadu-ark-s-kunitsin|title=В. Константинов по телефону согласовал с В. Януковичем главу правительства АРК - С. Куницын|publisher=УНН|date=27.02.2014|archive-url=https://archive.today/20140308094425/http://www.unn.com.ua/ru/news/1310440-v-konstantinov-telefonom-pogodiv-iz-v-yanukovichem-glavu-uryadu-ark-s-kunitsin|archive-date=8 сакавіка 2014|access-date=17 жніўня 2015|url-status=live}}</ref><ref>[http://www.kianews.com.ua/news/krymskiy-premer-naznachen-zakonno-parlament-ark Крымский премьер назначен законно, — парламент АРК]</ref>, а за само рашэнне прагаласавалі 53 дэпутаты<ref>[http://www.rada.crimea.ua/news/27_02_14_6 В парламенте Крыма назначили нового премьера]</ref>. Парламент АРК таксама прыняў рашэнне аб правядзенні ў Крыме [[рэферэндуму пра статус Крыму, 2014|рэферэндуму «''па пытаннях удасканалення статусу і паўнамоцтваў''» рэгіёну]]<ref name="Lenta.Ru" /><ref>[http://www.gazeta.ru/politics/2014/02/27_a_5929021.shtml Онлайн-трансляция событий в Крыму после ночного захвата зданий парламента и совмина автономии]</ref>, на які меркавалася вынесці пытанне: «''Аўтаномная Рэспубліка Крым валодае дзяржаўнай самастойнасцю і ўваходзіць у склад Украіны на аснове дагавораў і пагадненняў (за ці супраць)''». Прэзідыум парламента заявіў, што ва Украіне адбыўся «''неканстытуцыйны захоп улады радыкальнымі нацыяналістамі пры падтрымцы ўзброеных бандфармаванняў''», і ў гэтай сітуацыі Вярхоўны Савет «''прымае на сябе ўсю адказнасць за лёс Крыму''»<ref name="Lenta.Ru" />. Паводле паведамленняў шэрагу СМІ і народных дэпутатаў Украіны<ref>{{Cite web |url=http://www.theinsider.ua/politics/5318a88e6e1c0/ |title=Сергей Куницын: Решение о присоединении Крыма к России можно протянуть только на штыках//Insider, 06.03.2014 |access-date=17 жніўня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308165829/http://www.theinsider.ua/politics/5318a88e6e1c0/ |archive-date=8 сакавіка 2022 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://112.ua/politika/verhovnyy-sovet-kryma-ne-imel-prava-prinimat-resheniya-o-referendume-nardep-chornovolenko-27752.html Верховный Совет Крыма не имел права принимать решения о референдуме, — нардеп Чорноволенко//112.ua, 27.02.2014]</ref>, кворум на пасяджэнні адсутнічаў. Дэпутат крымскага парламента Мікалай Сумулідзі, значыцца як галасавалы за правядзенне рэферэндуму і змену ўрада АРК, заявіў, што не прысутнічаў на галасаванні і тры месяцы не з’яўляўся ў Вярхоўным Савеце (апошняе пацвердзіў і [[Рэфат Абдурахманавіч Чубараў|Рэфат Чубараў]])<ref>[http://15minut.org/article/na-golosovanii-v-krymskom-parlamente-ne-bylo-i-poloviny-deputatov-2014-02-27-20-2014-02-27-20-59-00 На голосовании в крымском парламенте не было и половины депутатов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160103130509/http://15minut.org/article/na-golosovanii-v-krymskom-parlamente-ne-bylo-i-poloviny-deputatov-2014-02-27-20-2014-02-27-20-59-00 |date=3 студзеня 2016 }}</ref><ref name="IOUA-quorum">[http://investigator.org.ua/news/120109/ На сессии ВР Крыма нет кворума//Центр журналистских расследований, 27.02.2014]</ref>. Паведамлялася, што пасля захопу будынкаў парламента і ўрада АРК іх афіцыйныя сайты былі адключаныя, а ў дэпутатаў, якія ўдзельнічалі ў пазачарговай сесіі, былі канфіскаваныя сродкі сувязі<ref name="IOUA-quorum" /><ref>[http://interfax.com.ua/news/political/193266.html Точное количество крымских депутатов, которые принимали решения о референдуме и недоверии правительству, не известно] // Интерфакс-Украина</ref>. Сяргей Аксёнаў і старшыня Вярхоўнага Савета Крыма [[Уладзімір Андрэевіч Канстанцінаў|Уладзімір Канстанцінаў]] заявілі, што па-ранейшаму лічаць Віктара Януковіча юрыдычна абраным прэзідэнтам Украіны, праз якога крымскім уладам удалося дамовіцца аб дапамозе з боку Расіі<ref name="truepres" />. У дакументальным фільме 2015 года «''{{нп3|Крым. Шлях на Радзіму|Крым. Шлях на Радзіму|ru|Крым. Путь на Родину}}''» [[Уладзімір Пуцін]] пракаментаваў змену ўрада АР Крым наступным чынам: «''Нам трэба было забяспечыць працу прадстаўнічага органа ўлады, парламента Крыма. Для таго, каб гэты парламент мог сабрацца і ажыццявіць прадугледжаныя законам дзеянні, людзі павінны былі сябе адчуваць у бяспецы. Я хачу звярнуць вашу ўвагу на тое, што парламент Крыму быў абсалютна легітымным паўнавартасным прадстаўнічым органам улады Крыма, сфарміраваным задоўга да ўсялякіх складаных трагічных падзей. І вось гэтыя людзі сабраліся, прагаласавалі і абралі новага старшыні ўрада Крыму — Аксёнава Сяргея Валер’евіча. А юрыдычна дзеючы прэзідэнт Януковіч яго зацвердзіў <…> Вядома, усё, што заўгодна можна балбатаць языком і як заўгодна інтэрпрэтаваць ўсе гэтыя падзеі, але калі ўзяць і паглядзець з пункту гледжання прававога складніка, там камар носу не падточыць. Але для таго, каб стварыць умовы для людзей, каб яны не баяліся ні за сябе, ні за свае сем’і, трэба было забяспечыць іх бяспеку. І мы гэта зрабілі''»<ref>{{cite web|url=http://tass.ru/politika/1831368|title=Владимир Путин: мы действовали в интересах русских людей и всей страны|date=2015-03-16|publisher=ТАСС|access-date=2015-06-26|archive-url=https://archive.today/20150626083113/http://tass.ru/politika/1831368|archive-date=26 чэрвеня 2015|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Isthmus of Perekop map.png|thumb|right|[[Перакопскі перашыек]].]] Раніцай 27 лютага{{efn|Паводле іншых дадзеных, байцы «''Беркута''» здзейснілі марш-кідок на Перакопскі перашыек яшчэ ў ноч з 24 на 25 лютага<ref>{{cite web|url=http://new-sebastopol.com/news/novosti_sevastopolya/V_Sevastopole_vstretili_boytsov_Berkuta_stoyavshih_na_blokpostah_na_vezde_v_Krim |title= В Севастополе встретили бойцов «''Беркута''», стоявших на блокпостах на въезде в Крым |date=2014-03-20|publisher=// «''Новый Севастополь''»|access-date=2014-03-21}}</ref>}} адбылася і іншая важная падзея — блакпосты на [[Перакопскі перашыек|Перакопскім перашыйку]] і на [[Паўвостраў Чангар|паўвостраве Чангар]]<ref name="нв"/>, якія кантралююць аўтамабільны рух паміж Крымскім паўвостравам і Херсонскай вобласцю, былі занятыя байцамі крымскага «''Беркута''» і іх калегамі з іншых рэгіёнаў Украіны<ref name="armyansk">{{cite web|url=http://armyansk.info/news/news-archive/120-2014/4592-pod-armyansk-styanulis-siloviki-iz-berkuta |title= Под Армянск стянулись силовики из «''Беркута''» |date=2014-02-27|publisher=// armyansk.info|access-date=2014-03-14}}</ref>. Як сцвярджаў народны дэпутат Вярхоўнай Рады Украіны Генадзь Маскаль, там «''выставілі бронетранспарцёры, выставілі гранатамёты, выставілі аўтаматы, кулямёты і таму падобнае[…] Прыехаць у аўтаномію іншымі сухапутнымі шляхамі немагчыма, толькі морам. Такім чынам, Крым цалкам заблакаваны''»<ref name="armyansk"/>. У ноч з 27 на 28 лютага паступілі паведамленні пра тое, што ў міжнародныя аэрапорты Севастопаля і Сімферопаля прыбылі «''атрады самаабароны Крыму''»<ref>{{cite web|url=http://interfax.com.ua/news/general/193303.html|title=Группа вооружённых людей захватила симферопольский аэропорт|date=2014-02-28|publisher=Интерфакс-Украина|access-date=2015-02-27}}</ref>. Пры гэтым аэрапорт Севастопаля «''Бельбек''» быў заблакаваны ўзброенымі людзьмі<ref>[http://www.interfax.ru/361740 Крымские отряды самообороны рассредоточились по периметру аэродрома Бельбек. Интерфакс, 28.02.2014]</ref>, тады як аэрапорт «''Сімферопаль''» працягваў працу ў штатным рэжыме<ref>[http://www.interfax.ru/361715 Вооружённые люди покинули симферопольский аэропорт — представитель аэропорта. Интерфакс, 28.02.2014]</ref><ref>[http://www.interfax.ru/361749 Аэропорт «''Симферополь''» работает в штатном режиме. Интерфакс, 28.02.2014]</ref><ref>[http://www.kianews.com.ua/news/voennye-obespechivayut-bezopasnost-v-aeroportu-simferopolya-sluzhba-bezopasnosti-aeroporta Военные обеспечивают безопасность в аэропорту Симферополя, — служба безопасности аэропорта]</ref><ref>[http://news.allcrimea.net/news/2014/2/28/pod-sevastopolem-okolo-10-mashin-ural-chf-rf-blokirujut-aeroport-belbek-6042/ Под Севастополем около 10 машин «''Урал''» ЧФ РФ блокируют аэропорт Бельбек]</ref>. У абодвух аэрапортах з «атрадамі самаабароны» суседнічалі супрацоўнікі МУС Украіны, ніякіх сутыкненняў паміж імі не адбывалася, зброя не прымянялася. Захопнікі аэрапортаў не хаваюць, што іх мэта — не пусціць у Крым кіраўнікоў сілавых ведамстваў Украіны. Кіраўнік МУС Украіны [[Арсен Барысавіч Авакаў|Арсен Авакаў]] заявіў на сваёй старонцы ў сетцы [[Facebook]], што аэрапорты захопленыя расійскімі ваеннымі, і абвінаваціў Расію ва ўзброеным уварванні і акупацыі Крыму<ref>{{Cite web |url=http://crimea.comments.ua/news/2014/02/28/085331.html |title=Аэропорты в Крыму оккупированы российскими военными — Аваков |access-date=17 жніўня 2015 |archive-date=1 чэрвеня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601053022/http://crimea.comments.ua/news/2014/02/28/085331.html |url-status=dead }}</ref>. Сілавое супрацьстаянне на авіябазе Бельбек, дзе дыслакавалася в/ч № 4515 — авіябрыгада пад камандаваннем палкоўніка Юрыя Мамчура<ref>[http://echo.msk.ru/blog/ebuntman/1271582-echo/ Авиабаза Бельбек]</ref><ref>[http://delo.ua/ukraine/voennye-otbili-napadenie-russkih-v-belbeke-minoborony-229038/?supdated_new=1394232949 Военные отбили нападение русских в Бельбеке — Минобороны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140308020014/http://delo.ua/ukraine/voennye-otbili-napadenie-russkih-v-belbeke-minoborony-229038/?supdated_new=1394232949 |date=8 сакавіка 2014 }}</ref><ref>[http://slon.ru/fast/russia/prorossiyskie-soldaty-otkryli-ogon-v-vozdukh-chtoby-ne-dat-ukrainskim-vernut-aerodrom-belbek-1066052.xhtml Пророссийские солдаты открыли огонь в воздух, чтобы не дать украинским вернуть аэродром Бельбек] // Slon</ref><ref>[http://www.youtube.com/watch?v=lTAJjHRiJ_Y Противостояние у Бельбека: выстрелы и красный флаг]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.e-crimea.info/news/na-aerodrome-belbek-v-krymu-pri-popytke-zahvata-sklada-primenili-granaty |title=На аэродроме «''Бельбек''» в Крыму при попытке захвата склада применили гранаты |access-date=17 жніўня 2015 |archive-date=23 верасня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923221515/http://www.e-crimea.info/news/na-aerodrome-belbek-v-krymu-pri-popytke-zahvata-sklada-primenili-granaty |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.pravda.com.ua/rus/news/2014/03/4/7017448/ В «''Бельбеке''» оккупантов чуть оттеснили, переговоры продолжаются]</ref>, — працягвалася аж да 22 сакавіка, калі авіябаза была ўзятая штурмам. [[Файл:Airport Belbek.JPG|thumb|Авіябаза Бельбек.]] Прэс-служба ЧФ РФ заявіла аб недатычнасці расійскіх вайскоўцаў да блакаванні аэрадрома «''Бельбек''», прызнаўшы пры гэтым, што, «''з улікам нестабільнай абстаноўкі, якая складваецца вакол месцаў дыслакацыі частак Чарнаморскага флоту ў Крыме, а таксама месцаў кампактнага пражывання ваеннаслужачых і членаў іх сем’яў''», «''узмоцнена іх ахова падраздзяленнямі антытэрору са складу Чарнаморскага флоту''»<ref>[http://www.ura.ru/content/svrd/28-02-2014/news/1052175962.html Военнослужащие Черноморского флота РФ блокировали Балаклаву, а российские военные вертолёты прилетели на Украину.] URA.ru</ref><ref>{{cite web|url=http://www.interfax.ru/world/361794|title=Российские военнослужащие опровергли информацию об участии в блокировании аэродрома «''Бельбек''»|date=2014-02-28|publisher=Интерфакс|access-date=2015-01-23}}</ref>. Раніцай 28 лютага ўзброеныя людзі ў ваеннай форме захапілі дзяржаўнае прадпрыемства «''Крымаэрарух''», якая забяспечвае палёты самалётаў над тэрыторыяй паўвострава<ref>[http://www.radiosvoboda.org/content/article/25280143.html Російські військові захопили державне підприємство «''Кримаерорух''»]</ref><ref>[http://comments.ua/politics/455114-rossiyskie-voennie-zahvatili.html Российские военные захватили госпредприятие «''Крымаэрорух''»]</ref>. У той жа час ракетны катэр ЧФ РФ стаў на стаянку на знешнім рэйдзе Балаклаўскай бухты пад Севастопалем, чым фактычна заблакаваў выхад з бухты ў моры караблям і катэрам брыгады Дзяржаўнай памежнай службы Украіны<ref>[http://lb.ua/news/2014/02/28/257564_krimu_raketniy_kater_chf_rf.html В Крыму российский ракетный катер заблокировал выход из Балаклавской бухты]</ref>. Тады ж, паводле звестак [[Дзяржаўная пагранічная служба Украіны|украінскіх пагранічнікаў]], вайскоўцы 810-й брыгады {{нп3|Марская пяхота Расіі|марской пяхоты|ru|Морская пехота России}} [[Чарнаморскі флот ВМФ Расіі|Чарнаморскага флоту Расіі]] блакавалі Севастопальскі атрад марской аховы пагранвойскаў у Балаклаве. Як патлумачылі ваенныя, дзеянні зробленыя з мэтай спынення захопу зброі экстрэмістамі. Адбыўся таксама пералёт у Крым дзесяці расійскіх баявых верталётаў, якія прызямліліся ў раёне аэрапорта «''Кача''» (украінскі бок афіцыйна паведамілі толькі пра тры верталёты)<ref name="Ширяев" /><ref>[http://interfax.com.ua/news/general/193415.html Военнослужащие ЧФ РФ блокировали пограничную часть в Балаклаве, российские вертолёты прилетели в Украину, нарушая двухсторонние соглашения — Госпогранслужба]</ref><ref name="AC-3-3">[http://lb.ua/news/2014/03/03/257947_gospogransluzhba_perechislila_sluchai.html В Севастополь зашли 4 корабля Северного и Балтийского флотов]</ref>. Адбыўся захоп ваеннага аэрадрома ў пасёлку гарадскога тыпу Навафёдараўка (Сакскі раён)<ref>{{Cite web |url=http://crimea.comments.ua/news/2014/02/28/153304.html |title=В Крыму захватывают военный аэродром |access-date=17 жніўня 2015 |archive-date=21 жніўня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821123233/http://crimea.comments.ua/news/2014/02/28/153304.html |url-status=dead }}</ref>. «''Камазы''» з узброенымі людзьмі без знакаў адрознення пачалі дзяжурства ў Сімферопалі ў вайсковай частцы на вуліцы Крэйзер і ў раёне размяшчэння палігона НИТКА і аэрадрома ВМСУ (Сакі)<ref>[http://investigator.org.ua/news/120325/ В Симферополе и Саках у воинских частей дежурят автомобили с вооружёнными людьми]</ref>. Раніцай будынкі парламента і ўрада Крыму былі па-ранейшаму ачэпленыя міліцыяй. Ва ўрадавы квартал прапускалі толькі работнікаў крам і ўстаноў, якія размешчаны на прылеглых да будынка вуліцах. Прызначаны на пасаду прэм’ер-міністра АР Крым Сяргей Аксёнаў прыступіў да сваіх абавязкаў. Да вечара, на фоне ваеннай аперацыі і блакавання асноўных шляхоў, якія злучаюць Крым са знешнім светам, новы ўрад АР Крым быў сфарміраваны і зацверджаны парламентам<ref name="vs">{{cite web|url=http://crimea.gov.ru/news/28_02_14_6 |title=В Крыму утвердили состав Совета министров|date=2014-02-28|publisher=// Сайт Государственного Совета Республики Крым |access-date=2014-03-25}}</ref><ref>[http://news.allcrimea.net/news/2014/2/28/zahvat-kryma-onlain-obnovlyaetsya-6054/ Хроника последнего дня зимы в Крыму: захваты аэропортов и новый кабмин]</ref>; паводле афіцыйных дадзеных, за гэта рашэнне прагаласавала 68 дэпутатаў з 69 зарэгістраваных<ref name="vs" />. Узброеныя людзі без знакаў адрознення з’явіліся ў раёне дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі «''Крым''» і ўсталявалі ахову па перыметры тэрыторыі<ref name="GTRKK">[http://investigator.org.ua/news/120348/ ГТРК «''Крым''» под контролем российских военных]</ref>. Увечары узброеныя людзі занялі ДТРК «''Крым''», паведаміўшы персаналу, што яны будуць ахоўваць кампанію. Пазней тое ж адбылося ў тэлерадыёкампаніі «''Ялта''». Там у захопе ўдзельнічала 30 аўтаматчыкаў. З хвіліны на хвіліну чакаўся захоп тэлекампаніі «''ATR''»<ref name="GTRKY">[http://news.allcrimea.net/news/2014/2/28/v-krymu-zahvatyvajut-telekompanii-6129/ В Крыму захватывают телекомпании]</ref>. У сувязі з захопам невядомымі асобамі некалькіх вузлоў сувязі ў Крыме ААТ {{нп3|Укртелеком|«''Укртелеком''»|ru|Укртелеком}} афіцыйна паведаміла аб страце тэхнічнай магчымасці забяспечваць сувязь паміж паўвостравам і астатняй тэрыторыяй Украіны, а таксама, імаверна, на самым паўвостраве. У выніку дзеянняў невядомых былі фізічна пашкоджаныя некалькі валаконна-аптычных магістральных кабеляў кампаніі. Як следства, у Крыму было практычна спынена прадастаўленне паслуг фіксаванай тэлефоннай сувязі, а таксама доступу да сеткі Інтэрнэт і мабільнай сувязі «''ТриМоб''»<ref>[http://news.allcrimea.net/news/2014/2/28/ukrtelekom-ofitsialno-podtverdil-o-blokirovanii-svyazi-v-krymu-6126/ Укртелеком официально подтвердил о блокировании связи в Крыму]</ref>. Народнага дэпутата Украіны Пятра Парашэнку, які прыбыў вечарам 28 лютага ў Сімферопаль для сустрэчы з дэпутатамі Вярхоўнага Савета Крыма, прарасійскія актывісты сустрэлі крыкамі «''Расія''», «''Беркут''», «''Прэч з Крыма''». Парашэнка быў вымушаны рэціравацца<ref>[http://interfax.com.ua/news/general/193502.html Агрессивно настроенная толпа не пустила Порошенко в крымский парламент] // Интерфакс-Украина</ref><ref>[http://investigator.org.ua/news/120358/ Порошенко не пробился в ВР Крыма] // Центр журналистских расследований</ref><ref>[http://investigator.org.ua/news/120349/ Порошенко прилетел в Симферополь на переговоры]</ref>. У Сімферопалі каля 60 актывістаў заблакавалі ўваход на тэрыторыю пастаяннага прадстаўніцтва прэзідэнта Украіны ў АРК, пратэстуючы супраць прызначэння Аляксандрам Турчынавым [[Сяргей Уладзіміравіч Куніцын|Сяргея Куніцына]] на пасаду прадстаўніка прэзідэнта<ref>{{cite web|url=http://www.kianews.com.ua/news/v-simferopole-piketchiki-zablokirovali-predstavitelstvo-prezidenta|title=В Симферополе пикетчики заблокировали Представительство президента|date=2014-02-28|publisher=Крымское информационное агентство|access-date=2014-02-28}}</ref>. У той жа дзень<ref name="IFAvr" />, без узгаднення з Вярхоўным саветам АР Крым, новыя ўкраінскія ўлады прызначылі Ігара Аўруцкага начальнікам Галоўнага ўпраўлення ўнутраных спраў у АРК<ref name="cgr1314" />. У другой палове дня, паводле інфармацыі расійскіх СМІ, украінскія ўлады зачынілі паветраную прастору над Сімферопалем. Аэрапорт Сімферопаля цэлыя суткі не прымаў і не адпраўляў самалёты<ref>{{cite web|url=http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1012574|title=Воздушное пространство над аэропортом Симферополя закрыто|date=28 февраля, 22:37|publisher=ИТАР-ТАСС|access-date=2015-03-10}}</ref><ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1014436 В аэропорт Симферополя прибыл первый после открытия воздушной зоны рейс из Киева]</ref>. Агенцтва «''Reuters''» паведаміла аб закрыцці паветранай прасторы над усім Крымам<ref>[http://www.reuters.com/article/2014/02/28/ukraine-crisis-airspace-idUSL1N0LX1U520140228 Ukrainian airline says Crimean airspace closed] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140607001232/http://www.reuters.com/article/2014/02/28/ukraine-crisis-airspace-idUSL1N0LX1U520140228 |date=7 чэрвеня 2014 }}</ref>. 28 лютага на тэрыторыі [[Керчанская паромная пераправа|Керчанскай паромнай пераправы]] з’явілася некалькі дзясяткаў узброеных аўтаматамі, кулямётамі і снайперскімі вінтоўкамі людзей у палявой форме без знакаў адрознення, якія прыехалі на шасці «''Уралах''» з расійскімі нумарамі<ref>[http://kerch.fm/2014/03/01/u-kerchenskoy-paromnoy-perepravy-dezhuryat-rossiyskie-voennye-s-oruzhiem.html У Керченской паромной переправы стоят российские военные с оружием] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151013100421/http://kerch.fm/2014/03/01/u-kerchenskoy-paromnoy-perepravy-dezhuryat-rossiyskie-voennye-s-oruzhiem.html |date=13 кастрычніка 2015 }} // Kerch.FM, 1.03.2014</ref>. Паводле сцвярджэння пастаяннага прадстаўніка прэзідэнта Украіны ў Крыме Сяргея Куніцына, вечарам 28 лютага на авіябазе Гвардзейскае блізу Сімферопаля прызямлілася 13 ваенна-транспартных самалётаў [[Іл-76]], у кожным з якіх знаходзілася каля 150 расійскіх дэсантнікаў. Куніцын расцаніў тое, што адбывалася ў Крыме, як узброенае ўварванне Расіі<ref>{{cite web|url=http://echo.msk.ru/news/1268904-echo.html|title=Постпред президента Украины в Крыму заявляет о прибытии на полуостров 13 самолётов Ил-76 с российскими десантниками|date=2014-03-01|publisher=Эхо Москвы|access-date=2014-03-01}}</ref>. Паводле дадзеных Дзяржпагранслужбы Украіны, такіх самалётаў было восем<ref name="AC-3-3" />, паводле слоў в. а. міністра абароны Украіны Ценюха, самалётаў Іл-76 было ўсяго сем, а паводле звестак журналістаў «''Новай газеты''», — толькі пяць<ref name="Ширяев" />. Паводле звестак «''Новай газеты''», для ўдзелу ў аперацыі былі прыцягнутыя сілы спецназа і асобныя падраздзяленні ПДВ з Пскова, Тулы, Ульянаўска<ref name="Ширяев" />, а таксама «''спецыяльна завезеныя ў Крым грамадзянскія асобы''», якія «''выконвалі па гэтым плане ролю мірнага насельніцтва, рашуча падтрымаўшы расійскую армію пры захопе аб’ектаў''»<ref name="Ширяев2">{{Cite web |title=Валерий Ширяев. «''Крым. Год спустя. Что мы знаем теперь''». Новая газета, № 18, 20 февраля 2015 |url=http://www.novayagazeta.ru/politics/67348.html |access-date=19 жніўня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423052033/http://www.novayagazeta.ru/politics/67348.html |archive-date=23 красавіка 2022 |url-status=dead }}</ref>. Як заявіў у 2015 годзе прэзідэнт РФ Уладзімір Пуцін, падчас крымскіх падзей міністэрству абароны РФ было даручана «''пад выглядам узмацнення аховы нашых ваенных аб’ектаў у Крыме перакінуць туды спецпадраздзяленні галоўнага выведупраўлення і сілы марской пяхоты, дэсантнікаў''» для блакавання і раззбраення ўкраінскіх вайсковых частак<ref>{{cite news|url=http://ria.ru/defense_safety/20150315/1052653521.html|title=Путин: силы ГРУ и морпехи посылались в Крым разоружать армию Украины|date=2015-03-15|publisher=РИА Новости|access-date=2015-06-18|archive-url=https://archive.today/20150618152248/http://ria.ru/defense_safety/20150315/1052653521.html|archive-date=2015-06-18}}</ref>. У ноч з 28 лютага на [[1 сакавіка]] пачалося блакіраванне ўкраінскіх вайсковых частак у Крыме «''атрадамі самаабароны''» і ўзброенымі людзьмі без знакаў адрознення. Карэспандэнт украінскага тэлеканала «''[[Інтэр (тэлеканал)|Інтэр]]''» Раман Бочкала паведаміў, што «''паўсюдна ў вайсковых частках Крыма ідуць перамовы. Прыязджаюць расійскія ваенныя і патрабуюць ад камандзіраў перападпарадкавана крымскаму ўраду. А ўлічваючы, хто яго ўзначальвае, то, па сутнасці, Маскве. Задача — вывесці войска з-пад кантролю Кіева. Добрая навіна: калі гэта адбудзецца, вайны не будзе. Дрэнная навіна: Украіна страціць Крым''»<ref name="Siege-1-3">[http://news.allcrimea.net/news/2014/3/1/osada-kryma-hronika-subboty-6174/ Крым в осаде: хроника субботы]</ref>. У прыватнасці, быў ажыццёўлены сілавы захоп аэрадрома Кіраўскае, дзе размяшчалася рота асобнага батальёна марской пяхоты ў складзе 43 вайскоўцаў і шасці бронетранспарцёраў БТР-80. Да аэрадрома прыбыла група расійскіх вайскоўцаў на грузавых аўтамабілях і БТР у суправаджэнні казакоў. Казакі растлумачылі, што асцерагаюцца прыбыцця на аэрадром самалётаў з дэсантнікамі з цэнтральных і заходніх рэгіёнаў Украіны. Пасля захопу аэрадрома было выведзена са строю абсталяванне для кіраўніцтва палётамі<ref>{{Cite web |url=http://www.e-crimea.info/news/rossiyskie-soldaty-vyveli-iz-stroya-oborudovanie-aerodroma-v-krymu |title=Российские солдаты вывели из строя оборудование аэродрома в Крыму |access-date=19 жніўня 2015 |archive-date=23 верасня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923221551/http://www.e-crimea.info/news/rossiyskie-soldaty-vyveli-iz-stroya-oborudovanie-aerodroma-v-krymu |url-status=dead }}</ref>. [[Файл:Map of the Crimea - RU.png|thumb|Крым.]] 1 сакавіка цэнтр Сімферопаля знаходзіўся пад кантролем узброеных людзей, па вуліцах раз’язджалі ваенныя грузавікі, ля будынка парламента былі выстаўлены два кулямётныя гнязды. «''[[Ветлівыя людзі]]''» у форме без знакаў адрознення блакавалі адміністрацыйныя будынкі і аб’екты інфраструктуры. У іх лік акрамя будынка ўрада і Вярхоўнага савета Крыма ўвайшлі аэрапорт, тэлерадыёстанцыі, аб’екты «''Укртелекома''»<ref name="Ширяев" />, ваенкаматы<ref>[http://vesti-ukr.com/krym/40425-v-simferopole-neizvestnye-zablokirovali-centralnyj-voenkomat В Симферополе неизвестные заблокировали центральный военкомат]</ref>. [[Файл:Selbstverteidigung auf der Krim, März 2014.jpg|міні|Ахова ўрадавых устаноў «атрадам самаабароны» ў Сімферопалі. 2 сакавіка 2014 года.]] Раніцай новы кіраўнік крымскай міліцыі з групай суправаджаючых асоб з’явіўся ў Сімферопалі і паспрабаваў прарвацца ў будынак ГУУС, але быў спынены «атрадам самаабароны»<ref>[http://society.lb.ua/accidents/2014/03/01/257781_genkonsul_rossii_krimu.html Генконсул России в Крыму не подтверждает информацию о жертвах среди россиян]</ref>. На першым пасяджэнні крымскага ўрада ў новым складзе Сяргей Аксёнаў паведаміў, што ўлады Крыму наладзілі супрацоўніцтва з Чарнаморскім флотам па сумеснай ахове жыццёва важных аб’ектаў. У сувязі са спробай Аўруцкага прарвацца ў будынак ГУУС Аксёнаў перападпарадкаваў сабе ўсе сілавыя структуры на тэрыторыі Крыму<ref>[http://www.newsru.com/world/01mar2014/simferopol.html Центр Симферополя взяли под контроль вооружённые люди, на улицах — военные грузовики]</ref><ref>[http://www.kianews.com.ua/news/centr-simferopolya-polnostyu-okruzhen-voennymi Центр Симферополя полностью окружен военными] // Крымское информационное агентство, 1.03.2014</ref><ref>{{Cite web |title=Все службы Симферополя работают в штатном режиме, — Агеев |url=http://www.3652.ru/news/484491 |access-date=19 жніўня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805082806/https://www.3652.ru/news/484491 |archive-date=5 жніўня 2018 |url-status=dead }}</ref> і, «''разумеючы сваю адказнасць за жыццё і бяспеку грамадзян''», звярнуўся да прэзідэнта Расіі Уладзіміра Пуціна з просьбай «''аб аказанні садзейнічання ў забеспячэнні міру і спакою на тэрыторыі АРК''», паколькі «''ў выніку гэтага прызначэння [Аўруцкага кіраўніком крымскай міліцыі], а таксама наяўнасці на тэрыторыі аўтаноміі неапазнаных узброеных груп, баявой тэхнікі і няздольнасці сілавых структур, размешчаных у АРК, эфектыўна кантраляваць сітуацыю, на тэрыторыі Крыму з’явіліся беспарадкі''»<ref name="cgr1314">{{cite news|url=http://crimea.gov.ru/news/01_03_14|title=Обращение Председателя Совета министров АРК Сергея Аксенова|publisher=Пресс-служба Верховного Совета АРК|date=2014-03-01|access-date=2014-11-08|archive-url=https://archive.today/20141108181412/http://crimea.gov.ru/news/01_03_14|archive-date=2014-11-08}}</ref>. В. а. міністра абароны Украіны [[Ігар Іосіфавіч Ценюх|Ігар Ценюх]] заявіў на пасяджэнні ўрада, што Расія павялічыла свой ваенны кантынгент у Крыме на шэсць тыс. вайскоўцаў, груба парушыўшы існуючыя пагадненні. Паводле яго слоў, на паўвостраў было перакінута таксама каля 30 расійскіх [[БТР-80]], расійскія вайскоўцы блакуюць адміністрацыйныя будынкі і ваенныя часткі, што таксама з’яўляецца грубым парушэннем дамоўленасцей, у тым ліку [[Будапешцкі мемарандум|Будапешцкага мемарандума]]<ref>[http://www.unn.com.ua/ru/news/1311111-rf-zbilshila-zbroyni-sili-v-krimu-na-6-tis-soldativ-i-porushila-ugodu-minoboroni РФ увеличила вооружённые силы в Крыму на 6 тыс. солдат и нарушила соглашение — Минобороны] // УНН, 01.03.2014</ref>. Тым часам у порт Феадосіі зайшоў расійскі дэсантны карабель «''Зубр''». Невядомыя ўзброеныя людзі ачапілі ваенную базу спецпадраздзялення «''Тыгр''» у пасёлку Краснакаменка пад Феадосіяй. Вайскоўцы ЧФ канчаткова заблакіравалі памежную частку ў Балаклаве і прапанавалі ўкраінскім пагранічнікам пакінуць частку на сваіх караблях, пакінуўшы яе цалкам пад кантролем расійскіх вайскоўцаў. Украінскі бок прапанову прыняў<ref name="Siege-1-3" /><ref>[http://lb.ua/news/2014/03/01/257739_pogranichnaya_chast_balaklave.html Пограничная часть в Балаклаве перешла под контроль российских войск]</ref>. У Джанкоі расійскія войскі занялі былы аэрадром. У Крым па трасе Харкаў-Сімферопаль працягваюць прыбываць аўтамабілі з расійскімі «''казакамі''», якія робяць «''перавалачны''» прыпынак у Джанкоі<ref>[http://investigator.org.ua/news/120487/ В Джанкое российские войска заняли бывший аэродром]</ref>. Паводле дадзеных Дзяржпагранслужбы Украіны, «''у 21.10 1 сакавіка ў порт Севастопаля ўвайшлі два вялікія дэсантныя караблі Балтыйскага флоту Расійскай Федэрацыі „Калінінград“ і „Мінск“. 2 сакавіка гэтага года ў г. Севастопаль зайшлі вялікія дэсантныя караблі „Аленягорскі Гарняк“ Паўночнага флоту і „Георгій Пераможца“ Балтыйскага флоту Расійскай Федэрацыі. Заход ваенных караблёў ажыццёўлены… без дазволу адміністрацыі Дзяржаўнай пагранічнай службы Украіны''»<ref name="AC-3-3" />. У далейшым гэтыя караблі выкарыстоўваліся пры перакідцы тэхнікі ў Крым з Наварасійска<ref>[http://investigator.org.ua/news/121018/ За сутки в Крыму разгрузилось уже пять кораблей РФ]</ref>. Вечарам 1 сакавіка, атрымаўшы звароты ад Сяргея Аксёнава і Віктара Януковіча, прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін унёс у Савет Федэрацыі зварот аб выкарыстанні расійскіх войскаў на тэрыторыі Украіны «''да нармалізацыі грамадска-палітычнай абстаноўкі ў гэтай краіне''»<ref>{{cite web|url=http://www.kremlin.ru/news/20353|title=Владимир Путин внёс обращение в Совет Федерации Федерального Собрания Российской Федерации|date=01.03.2014|publisher=Официальный сайт Президента России|access-date=2014-03-02}}</ref>. Прычыны запыту, абвешчаныя ў звароце, — экстраардынарная сітуацыя, якая склалася ва Украіне і пагроза жыццю грамадзян Расіі і асабістага складу вайсковага кантынгенту Узброеных Сіл РФ, які дыслакуецца на тэрыторыі Украіны. Савет Федэрацыі, сабраўшыся на пазачарговае пасяджэнне, аднагалосна 90 галасамі (100 % прысутных, 54,2 % складу палаты) даў згоду на выкарыстанне расійскіх войскаў ва Украіне<ref>[http://council.gov.ru/media/files/41d4c8b9772e9df14056.pdf Стенограмма 347 (внеочередного) заседания Совета Федерации от 01.03.2014]</ref><ref name="AllowMil">[http://council.gov.ru/press-center/news/39851/ Совет Федерации дал согласие на использование Вооружённых Сил России на территории Украины]</ref>. Дэпутаты гарадскога савета Севастопаля прагаласавалі за тое, каб не падпарадкоўвацца рашэнням новых улад Украіны: «''У цяперашняй сітуацыі, выкарыстоўваючы словы класіка, у нас, дэпутатаў, якія выказваюць волю народа, застаўся толькі адзін выбар: або прамаўчаць, глядзець, як прыніжаюць наш „Беркут“, як узброеныя бандыты атрымліваюць пасады ў міністэрствах Украіны, або дзейнічаць''». Дэпутаты таксама прагаласавалі за падтрымку правядзення ў Крыме рэферэндуму аб статусе аўтаноміі і надзялілі адпаведнымі паўнамоцтвамі каардынацыйны савет Севастопаля па абароне і забеспячэнню жыццядзейнасці горада<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1014091 Депутаты горсовета Севастополя проголосовали за неподчинение киевским властям]</ref>. Тым часам у Крыме, пасля сустрэчы з Аксёнавым, Аўруцкі падаў рапарт аб адстаўцы, а новым кіраўніком крымскай міліцыі быў прызначаны Сяргей Абісаў<ref>{{Cite web |url=http://crimea.comments.ua/news/2014/03/01/171500.html |title=Авруцкий подал в отставку. В Крыму снова поменялся Глава МВД |access-date=19 жніўня 2015 |archive-date=21 жніўня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821031702/http://crimea.comments.ua/news/2014/03/01/171500.html |url-status=dead }}</ref>. На працягу ночы ва ўкраінскія воінскія часткі, дыслакаваныя на тэрыторыі Крыму, прыязджалі невядомыя «''перамоўшчыкі''», якія прапаноўвалі ўкраінскім вайскоўцам не аказваць супраціву ваеннаслужачым ВС РФ, скласці зброю і перайсці на бок «''законнай улады Крыму''», абяцаючы забяспечыць годныя ўмовы службы і сацыяльную абарону. У залежнасці ад сітуацыі, перамоўшчыкі ўгаворамі або сілай прымушалі выдаць ім зброю і боепрыпасы і вывозілі іх на грузавіках<ref>[http://interfax.com.ua/news/general/193743.html Российские военные в Крыму вывозят оружие из двух воинских частей ВСУ — источник]</ref><ref>[http://investigator.org.ua/news/120668/ Военнослужащие ЧФ сутки блокируют военные склады флота Украины. Журналистов просят о поддержке]</ref>. Так, раніцай [[2 сакавіка]] намеснік камандуючага Паўднёвай ваеннай акругай РФ і намеснік камандзіра 810-й брыгады марской пяхоты ЧФ прад’явілі ўльтыматум 1-му батальёну марской пяхоты ВМС Украіны ў Феадосіі — на працягу гадзіны скласці зброю і перадаць расійскім вайскоўцам склады<ref>[http://investigator.org.ua/news/120520/ Война идет: ультиматум сложить оружие морпехам в Феодосии предъявил замком Южного ВО России]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.e-crimea.info/news/blokirovannyy-v-feodosii-batalon-morpehov-obestochili |title=Блокированный в Феодосии батальон морпехов обесточили |access-date=19 жніўня 2015 |archive-date=23 верасня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923221316/http://www.e-crimea.info/news/blokirovannyy-v-feodosii-batalon-morpehov-obestochili |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.e-crimea.info/news/blokirovannyy-v-feodosii-batalon-morpehov-ostalsya-bez-podvoza-produktov/ |title=Блокированный в Феодосии батальон морпехов остался без подвоза продуктов |access-date=19 жніўня 2015 |archive-date=23 верасня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923221327/http://www.e-crimea.info/news/blokirovannyy-v-feodosii-batalon-morpehov-ostalsya-bez-podvoza-produktov/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://lb.ua/news/2014/03/07/258663_feodosii_vtoruyu_nedelyu_blokiruyut.html В Феодосии вторую неделю блокируют батальон морской пехоты]</ref>. У Севастопалі быў блакіраваны штаб ВМС Украіны, будынак быў абясточаны<ref name="Пикет" /><ref>[http://sevastopolnews.info/2014/03/lenta/sobytiya/069215361/ Штаб флота ВМС в Севастополе отключили от света] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171225043007/http://sevastopolnews.info/2014/03/lenta/sobytiya/069215361/ |date=25 снежня 2017 }}</ref>. Была блакіраваная 36-я брыгада берагавых войскаў, якая дыслакуецца ў с. Перавальным (Сімферопальскі раён)<ref>[http://investigator.org.ua/news/120529/ Украинские военные в Перевальном будут стоять насмерть при штурме российским спецназом. Приглашают журналистов быть свидетелями]</ref><ref>[http://www.pavda.com.ua/rus/news/2014/03/3/7017366/ В России подтвердили, что часть в Перевальном блокируют русские солдаты]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[http://investigator.org.ua/news/120602/ Бойцы российского спецназа в Перевальном отошли от КПП бригады береговых войск Украины]</ref><ref>[http://news.allcrimea.net/news/2014/3/3/v-perevalnom-zhenshiny-i-samooborona-vstanut-za-mir-zhivym-shitom-6342/ В Перевальном женщины и самооборона встанут за мир живым щитом // Новости Крыма, 03.03.2014]</ref><ref>[http://interfax.com.ua/news/general/195198.html Бригада береговой обороны ВМС Украины не будет выполнять никаких ультиматумов — командование части]</ref><ref>[http://korrespondent.net/ukraine/politics/3317159-bryhada-berehovoi-oborony-vms-ukrayny-ne-budet-vypolniat-nykakykh-ultymatumov-zaiavlenye Бригада береговой обороны ВМС Украины не будет выполнять никаких ультиматумов — заявление]</ref>. Каля тысячы крымскіх татар паспрабавалі выступіць у якасці «''жывога шчыта''» паміж вайскоўцамі батальёна марской пяхоты ВМС Украіны (в/ч А-0669) у Керчы і групай узброеных расійскіх вайскоўцаў, ачапілі тэрыторыю вайсковай часткі<ref>[http://interfax.com.ua/news/general/193812.html Крымские татары пришли поддержать украинских военнослужащих к воинской части в Керчи]</ref>. 3 сакавіка ўкраінскі сцяг быў зняты, украінскія і расійскія вайскоўцы пачалі сумеснае нясенне варты<ref name="KerSeaGuard">[http://www.radiosvoboda.org/content/article/25283914.html Невідомі у масках захопили територію Керченської морської охорони] — Радио Свобода</ref><ref>[http://korrespondent.net/ukraine/politics/3317080-rossyiskye-voennye-vydvynuly-ultymatum-ukraynskym-morpekham-v-kerchy Российские военные выдвинули ультиматум украинским морпехам в Керчи]</ref>. Да вечара 2 сакавіка бяскроўна былі захопленыя штабы Азова-Чарнаморскага рэгіянальнага кіравання і Сімферопальскага пагранічнага атрада Пагранслужбы Украіны<ref>[http://interfax.com.ua/news/general/193872.html В Крыму захвачены штабы погранвойск — Госпогранслужба Украины] // Интерфакс-Украина</ref>, усталяваны кантроль над адным з украінскіх дывізіёнаў СПА ў раёне мыса Фіялент<ref name="Ширяев" />. 2 сакавіка калегія Генеральнай пракуратуры Украіны выступіла са зваротам, у якім заявіла: «''Ваеннаслужачыя Узброеных сіл Украіны павінны памятаць, што яны прысягалі на вернасць ўкраінскаму народу! Такім чынам, выкананне імі патрабаванняў па здачы зброі, пакіданне ваеннай тэхнікі і месцаў дыслакацыі будзе расцэньвацца як дзяржаўная здрада з адпаведнымі прававымі наступствамі''»<ref>[http://www.gp.gov.ua/ua/news.html?_m=publications&_t=rec&id=134975 Звернення до працівників прокуратури, правоохоронних органів, суду, органів державної влади і місцевого самоврядування, військовослужбовців Збройних Сил та інших військових формувань України]</ref>. У ноч з 2 на [[3 сакавіка]] ў зале пасяджэнняў крымскага Савета міністраў адбылася цырымонія прыняцця прысягі шэрагам кіраўнікоў сілавых ведамстваў. На вернасць народу Крыму прысягнулі начальнік Службы бяспекі Пётр Зіма, начальнік Галоўнага ўпраўлення ўнутраных спраў Сяргей Абісаў, начальнік Галоўнага ўпраўлення Службы па надзвычайных сітуацыях Сяргей Шахаў і выконваючы абавязкі начальніка пагранічнай службы Віктар Мельнічэнка (раней — першы намеснік начальніка Азова-Чарнаморскага рэгіянальнага кіравання Дзяржпагранслужбы Украіны). Раней, 2 сакавіка, прысягу прыняў контр-адмірал Дзяніс Беразоўскі, прызначаны камандуючым ВМС Крыму<ref name="oath" />. Паводле слоў Аксёнава, гэты дзень «''увойдзе ў гісторыю аўтаноміі як дзень фарміравання ўсіх яе сілавых структур''»<ref>[http://www.kianews.com.ua/news/glavy-pyati-silovyh-struktur-kryma-prinesli-prisyagu-narodu Главы пяти силовых структур Крыма принесли присягу народу]</ref>. Урад Крыма распачаў спробу схіліць на свой бок асабісты склад і кіраўнікоў сілавых ведамстваў Украіны на тэрыторыі Крыму, але, як паведамлялі ўкраінскія СМІ, гэтыя спробы не мелі поспеху. Так, было заяўлена, што супрацоўнікі Галоўнага ўпраўлення [[Служба бяспекі Украіны|СБУ]] ў АР Крым адмовіліся прызнаваць прызначанага новымі крымскімі ўладамі кіраўніка<ref name="GUSBU" />. Начальнік Крымскага тэрытарыяльнага камандавання ўнутраных войскаў Украіны Мікалай Балан заявіў, што ўнутраныя войскі падпарадкоўваюцца міністру ўнутраных спраў і «''ўсе вайскоўцы на 100 прцэнтаў верныя сваёй прысязе і свайму воінскаму абавязку''»<ref>[http://interfax.com.ua/news/general/193879.html Расположенные в Крыму Внутренние войска верны присяге и имеют достаточно сил и средств для обороны — заявление]</ref>. Адмовіўся падпарадкоўвацца новаму прэм’ер-міністру Крыма і кіраўнік Дзяржаўнай пенітэнцыярнай службы Украіны ў АР Крым і Севастопалі Алег Грач<ref>[http://ru.tsn.ua/ukrayina/glavnyy-tyuremschik-kryma-otkazalsya-podchinyatsya-nelegitimnomu-premeru-352627.html Главный тюремщик Крыма отказался подчиняться нелегитимному премьеру] — ТСН, 3 марта 2014</ref>. У Дзяржаўнай пагранічнай службе паведамілі: «''Нягледзячы на ​​вельмі вострае супрацьстаянне ў Сімферопалі з расійскімі спецназаўцамі, памежнікі не страцілі кіравання падраздзяленнямі аховы дзяржаўнай мяжы ў Крыме''»<ref name="ENW-GPS" />. 3 сакавіка прэзідыум Вярхоўнага Савета АРК заявіў, што развіццё палітычнай сітуацыі ва Украіне «''дае важкія падставы для боязі за лёс краіны, стварае пагрозу міру і стабільнасці ў Крыме''». На думку прэзідыума, пастанова Вярхоўнай Рады Украіны «''Аб самаўхіленне прэзідэнта Украіны…''» парушыла Канстытуцыю Украіны, які не прадугледжвае спыненне паўнамоцтваў прэзідэнта па прычыне адыходу ад іх выканання, таму «''прававыя падставы для ўскладання абавязкаў прэзідэнта Украіны на старшыню Вярхоўнай Рады Украіны Турчынава А. В. <…> адсутнічаюць''». Парламент АРК, які нясе адказнасць за забеспячэнне правоў і свабод яе жыхароў, не можа заставацца іншым назіральнікам разбуральных працэсаў, якія адбываюцца ў краіне, і «''менавіта гэтыя акалічнасці''» заахвоцілі нд АРК прыняць рашэнне «''аб правядзенні рэспубліканскага (мясцовага) рэферэндуму як формы прамога народаўладдзя па пытаннях удасканалення статусу і паўнамоцтваў аўтаноміі''». Прэзідыум заявіў, што пытанне рэферэндуму не ўтрымлівае палажэнняў аб аддзяленні АРК ад Украіны, пры гэтым «''мы выступалі і выступаем за надзяленне Крымскай аўтаноміі шырокімі паўнамоцтвамі, якія павінны быць гарантаваныя пры любых зменах цэнтральнай улады і канстытуцыі Украіны''»<ref>[http://crimea.gov.ru/act/11606 Заявление Президиума ВС АРК от 03.03.2014]</ref>. Прэзідыум ВС АРК падтрымаў перанос рэферэндуму аб статусе і паўнамоцтвах Крыму на 30 сакавіка<ref>[http://crimea.gov.ru/act/11607 О некоторых вопросах обеспечения организации и проведения республиканского (местного) референдума в Автономной Республике Крым]</ref>. Старшыня ВС АРК Уладзімір Канстанцінаў заявіў, што ад жыхароў Севастопаля паступіла ініцыятыва аб змяненні прававога статусу горада і перападпарадкаванне яго наўпрост уладам Крыму<ref>[http://tvzvezda.ru/news/vstrane_i_mire/content/201403031445-t1i8.htm Севастополь хочет войти в состав Крыма] — ТРК Звезда, 3 марта 2014</ref>. Прэм’ер-міністр Расіі [[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў|Дзмітрый Мядзведзеў]] заявіў, што расійскі ўрад гатовы аказаць Крыму фінансавую дапамогу. Кіраўнік Мінфіна [[Антон Германавіч Сілуанаў|Антон Сілуанаў]] праінфармаваў, што дэфіцыт бюджэту аўтаноміі складае ў пераліку каля 35 мільярдаў рублёў. Фінансавая дапамога РФ павінна стабілізаваць фінансавую сістэму Крыма, забяспечыць бесперабойную выплату заробкаў, пенсій, дапамог і стабільную працу бюджэтных устаноў рэспублікі<ref>[http://www.finmarket.ru/economics/article/3644091 Россия сулит Крыму масло вместо пушек — «''Экономика''» — Финмаркет]</ref>. [[Файл:VOA-Crimea-Saint-George.jpg|right|thumb|250px|[[Георгіеўская стужка|Георгіеўскія стужачкі]] ў Крыме, 3 сакавіка 2014 года.]] Тым часам з Крыма паступалі паведамленні пра тое, што камандуючы Чарнаморскім флотам РФ Аляксандр Вітко нібыта прапанаваў украінскім ваеннаслужачым здацца да 5 гадзін раніцы 4 сакавіка; у адваротным выпадку, расійскія ваенныя пагражаюць прыступіць да штурму падраздзяленняў і частак УС Украіны па ўсім Крыме; у Севастопалі казакі паспрабавалі захапіць штаб ВМСУ пры падтрымцы расійскіх марскіх пяхотнікаў<ref>[http://investigator.org.ua/news/120782/ В нескольких воинских частях в Крыму начался штурм по одному сценарию]</ref>, у Севастопальскай бухце караблі расійскага Чарнаморскага флоту блакавалі караблі ВМСУ «''Цярнопаль''» і «''Славуціч''»<ref>{{Cite web |url=http://www.e-crimea.info/news/korabli-vmsu-zablokirovali-v-buhte-sevastopolya |title=Корабли ВМСУ заблокировали в бухте Севастополя |access-date=19 жніўня 2015 |archive-date=23 верасня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923221416/http://www.e-crimea.info/news/korabli-vmsu-zablokirovali-v-buhte-sevastopolya |url-status=dead }}</ref>, ракетны катэр ЧФ РФ [[Блакада ўкраінскага флоту на возеры Данузлаў|заблакаваў выхад з возера Данузлаў]]<ref>[http://investigator.org.ua/news/120736/ Ракетный катер ЧФ РФ заблокировал выход из озера Донузлав]</ref>. У Дзяржпагранслужбы Украіны заявілі, што на паромнай пераправы Крым-Каўказ адбываецца назапашванне бронетэхнікі, працягваюцца актыўныя перамяшчэнні караблёў расійскіх ВМС у акваторыю Чорнага мора на ўваход і выхад з порта Севастопаль, расійскія ваенныя ажыццяўляюць маральны і фізічны ціск на пагранічнікаў і актыўна вядуць спробы вярбоўкі персаналу<ref>[http://korrespondent.net/ukraine/politics/3313896-na-kerchenskoi-paromnoi-pereprave-skoplenye-bronetekhnyky На Керченской паромной переправе скопление бронетехники]</ref>. Асабісты склад 10-й Сакскай марской авіябрыгады ВМСУ (с. Навафёдараўка) ажыццявіў перакідку на запасны аэрадром баявых верталётаў і самалётаў брыгады, каб не дапусціць іх захопу расійскімі ваеннымі<ref>[http://interfax.com.ua/news/general/194151.html Сакская морская авиабригада передислоцировала авиатехнику на континент]</ref>. У Дзяржаўнай пагранічнай службе Украіны паведамілі аб прарыве ў бок Украіны двух мікрааўтобусаў і трох грузавікоў Камаз з узброенымі асобамі праз пункт пропуску паромных зносін «Крым-Кубань» у Керчы пад прыкрыццём ваеннаслужачых ЧФ РФ. У далейшым гэтая група ўзброеных асоб з прымяненнем фізічнай сілы захапіла месца дыслакацыі аддзела пагранслужбы «Керч»<ref>[http://interfax.com.ua/news/political/194170.html В Украину через Керченскую переправу прорвались автобусы и грузовики с вооружёнными лицами, игнорируя погранконтроль — Госпогранслужба]</ref>. Каардынацыйны савет Севастопаля, «улічваючы стабілізацыю сітуацыі ў горадзе», прыняў рашэнне завяршыць фарміраванне новых атрадаў народнага апалчэння, паколькі «дзякуючы актыўнай падтрымцы жыхароў» каардынацыйны савет кантралюе ключавыя сілавыя структуры забеспячэння правапарадку<ref>[https://archive.today/20150307204620/http://sevispolkom.su/sevispolkom/o-priekrashchienii-formirovaniia-otriadov-narodnogho-opolchieniia-i-dalnieishikh-dieistviiakh-dobrovoltsiev/index.html Распоряжение № 4 «О прекращении формирования отрядов народного ополчения и дальнейших действиях добровольцев»]</ref>. Раніцай 4 сакавіка прэм’ер-міністр Крыма [[Сяргей Аксёнаў]] заявіў на прэс-канферэнцыі ў Сімферопалі, што асабісты склад украінскіх вайсковых частак гатовы падпарадкавацца новаму ўраду Крыма і што ў дачыненні да камандзіраў, якія адмаўляюцца выконваць яго загады, будуць распачатыя крымінальныя справы: «''Здавацца ніхто нікому не прапануе, ідуць перамовы з ваеннымі часткамі, якія ўсё абсалютна ў Крыме заблакіраваны сіламі самаабароны… У асобных частках ёсць камандзіры, якія падбухторваюць салдат да невыканання маіх загадаў, як на сённяшні дзень вярхоўнага галоўнакамандуючага. Папярэджваю ўсіх камандзіраў: у дачыненні да іх, калі яны не падпарадкуюцца законнаму ўраду Крыму, будуць распачатыя крымінальныя справы… Жарты ўсе скончаны. Калі праз дзеянні дадзеных камандзіраў пральецца кроў, пакаранне будзе вельмі лютая''»<ref>[http://investigator.org.ua/news/120825/ «''Верховный главнокомандующий''» Крыма Аксенов грозит уголовными делами командирам, отказавшимся ему подчиняться]</ref>. 4 сакавіка кіраўнік СБУ [[Валянцін Налівайчанка]] паскардзіўся, што расійскія ваенныя заблакавалі працу органаў бяспекі Украіны ў Крыме. Паводле слоў Налівайчанкі, СБУ звярнулася да расійскага боку з патрабаваннем прадастаўлення магчымасці органам бяспекі працаваць, аднак «''па стане на гэтую хвіліну адказу няма''»<ref>[http://www.ukrinform.ua/ukr/news/rosiyski_viyskovi_blokuyut_robotu_organiv_bezpeki_u_krimu___nalivaychenko_1914464 Російські військові блокують роботу органів безпеки у Криму — Наливайченко] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140328213717/http://www.ukrinform.ua/ukr/news/rosiyski_viyskovi_blokuyut_robotu_organiv_bezpeki_u_krimu___nalivaychenko_1914464 |date=28 сакавіка 2014 }}</ref><ref>[http://society.lb.ua/life/2014/03/04/258208_prorossiyskie_aktivisti.html Пророссийские активисты заблокировали управление СБУ в Севастополе]</ref>. Прэзідэнт Пуцін правёў прэс-канферэнцыю аб сітуацыі ва Украіне, дзе, у прыватнасці, адмаўляў удзел расійскіх войскаў у крымскіх падзеях, заявіўшы, што там дзейнічаюць толькі мясцовыя сілы самаабароны<ref name="conf-4-3">[http://www.kremlin.ru/news/20366 Владимир Путин ответил на вопросы журналистов о ситуации на Украине]</ref>. У адказ афіцэры-камандзіры Севастопальскай брыгады надводных караблёў, караблёў ВМС Украіны «Славуціч» і «Цярнопаль» у паведамленні для СМІ заявілі, што лічаць сябе правамоцнымі «абвінаваціць прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў непрыхаванай хлусні», а таксама сказалі, што «''ў сапраўдны момант ваенныя караблі ВМС Украіны „Цярнопаль“ і „Славуціч“, якія знаходзяцца непасрэдна ў Севастопальскай бухце, блакаваныя баявымі караблямі і судамі Чарнаморскага флоту ВМФ Расіі, на кожным з якіх знаходзяцца падраздзяленні марской пяхоты колькасцю да аднаго ўзвода, узброеныя аўтаматычнай зброяй і ў адпаведнай экіпіроўцы''»<ref name="UP-4-3" />. [[Файл:2014-03-10 - Yevpatoria military base - 0104.JPG|thumb|Ваенная частка ў Еўпаторыі.]] На працягу гэтага дня экіпаж карабля кіравання «Славуціч» прадухіліў спробу захопу карабля ўзброенай групай<ref>{{Cite web |url=http://www.e-crimea.info/news/ekipazh-korablya-slavutich-otbil-napadenie-vooruzhennoy-gruppy |title=Экипаж корабля «Славутич» отбил нападение вооружённой группы |access-date=19 жніўня 2015 |archive-date=23 верасня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923221352/http://www.e-crimea.info/news/ekipazh-korablya-slavutich-otbil-napadenie-vooruzhennoy-gruppy |url-status=dead }}</ref>. Начальнік радыётэхнічных войскаў Паветраных Сіл УС Украіны палкоўнік Сяргей Вішнеўскі паведаміў, што ўсе камандныя пункты, радыётэхнічныя батальёны і роты на тэрыторыі Крыму знаходзяцца ў аблозе расійскіх войскаў і атрадаў крымскай самаабароны<ref>[http://15minut.org/article/v-minoborony-uverjajut-chto-kontrolirujut-vozduh-nad-krymom-2014-03-04-19-10-00-2014-03-04-20-31-00 В Минобороны уверяют, что контролируют воздух над Крымом] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150402205022/http://15minut.org/article/v-minoborony-uverjajut-chto-kontrolirujut-vozduh-nad-krymom-2014-03-04-19-10-00-2014-03-04-20-31-00 |date=2 красавіка 2015 }}</ref>. Расійскія спецназаўцы прарваліся на тэрыторыю зенітна-ракетнага палка пад Еўпаторыяй (в/ч А-4519)<ref name="IFEvp" /><ref>[http://investigator.org.ua/news/120940/ В Евпатории украинские военные живым щитом охраняют оружие]</ref><ref>[http://interfax.com.ua/news/general/195121.html Украинскому полку в Евпатории поставлен ультиматум о сложении оружия — представитель командования]</ref><ref>[http://society.lb.ua/accidents/2014/03/10/258785_sovmin_krima_vidvinul_ultimatum.html Совмин Крыма выдвинул ультиматум воинский части в Евпатории]</ref>. Тым часам, як паведаміла «[[Радыё Свабода]]» са спасылкай на відавочцаў, расійскія ваенныя ўсталявалі на КПП «Турэцкі вал», размешчаным на мяжы [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] і Крыму, узмоцнены блакпост і абкопваць абарончыя пазіцыі для людзей і тэхнікі. Паводле іх слоў, на КПП знаходзіцца каля 50 узброеных расійскіх вайскоўцаў і ваенная тэхніка — не менш за тры БТР, шэсць-сем браніраваных аўтамабіляў «Тыгр» (ці «Вяпрук»), некалькі грузавых аўтамабіляў і інжынерная тэхніка<ref>[http://www.radiosvoboda.org/content/article/25284793.html Російські військові окопуються на Перекопському перешийку — очевидці]</ref>. Дзяржпагранслужбы Украіны, са свайго боку, разгарнула тры кантрольна-прапускныя пункты і выставіла памежныя патрулі на адміністрацыйнай мяжы з АР Крым. Кантрольныя пункты былі разгорнутыя ў раёне населеных пунктаў Салькова, Каланчак і Чаплінка. Згодна з інфармацыяй, гэтыя пункты і патрулі ўзмоцнены вайскоўцамі мабільных падраздзяленняў пагранвойскаў, супрацоўнікамі МУС і вайскоўцамі УСУ<ref>[http://korrespondent.net/ukraine/events/3314568-ukraynskye-pohranychnyky-razvernuly-try-kpp-na-vezde-v-krym Украинские пограничники развернули три КПП на въезде в Крым]</ref>. У Генеральным штабе Узброеных сіл Украіны заявілі, што, паводле наяўнай інфармацыі, на тэрыторыі Крыму знаходзяцца расійскія вайскоўцы, якія не ўваходзяць у склад ЧФ, — у прыватнасці, са складу 18-й асобнай механізаванай брыгады, якая дыслакуецца ў [[Чачэнская Рэспубліка|Чачэнскай Рэспубліцы]] (паводле дадзеных журналістаў «Новай газеты», на самай справе ад прыцягнення чачэнцаў у міністэрстве абароны РФ адмовіліся<ref name="Ширяев" />), а таксама 31-й асобнай дэсантна-штурмавой брыгады ПДВ ([[Ульянаўск]]) і 22-й брыгады спецпрызначэння ([[Краснадарскі край]])<ref>[http://interfax.com.ua/news/general/194412.html В Крыму находятся российские военнослужащие не только из частей ЧФ РФ, утверждают в Генштабе ВСУ]</ref>. [[5 сакавіка]] Сяргей Аксёнаў звярнуўся да ваеннаслужачых органаў ваеннага кіравання і воінскіх частак Украіны, дыслакаваных у Крыме, з заклікам абараніць аўтаномію ад «недабітых паслядоўнікаў Бандэры», якія «забіваюць і гвалтуюць, рабуюць і займаюцца марадзёрствам». Паводле слоў Аксёнава, «тыя, хто заняў кіруючыя пасады ў дзяржаве, няздольныя аднавіць закон і парадак. Сітуацыя становіцца крытычнай і патрабуе прыняцця неадкладных і надзвычайных мер», і ў дадзеным становішчы гарантаваць мір і стабільнасць у Крыме могуць толькі рэгулярныя ўзброеныя сілы, якія ствараюцца новым урадам. Прэм’ер-міністр Крыма заклікаў ваеннаслужачых, у перыяд да правядзення ў АРК рэферэндуму: # Не прымяняць зброю, каб пазбегнуць кровапраліцця і далейшага абвастрэння сітуацыі; # Захоўваць арганізаванасць і парадак, «не паддавацца на правакацыі» з боку прадстаўнікоў украінскіх улад; # Працягваць выконваць службовыя і спецыяльныя абавязкі ў сваіх вайсковых частках; # Беспярэчна выконваць указанні Савета міністраў АРК, загады і распараджэнні камандзіраў і начальнікаў. Аксёнаў заявіў, што, як Вярхоўны Галоўнакамандуючы ўзброенымі Сіламі АРК, ён гарантуе ўсім вайскоўцам УС Крыму высокі ўзровень грашовага забеспячэння, поўны пакет сацыяльных гарантый, рашэнне жыллёвай праблемы, працаўладкаванне членаў сем’яў, пазачарговае прадастаўленне месцаў у дзіцячых дашкольных і школьных установах<ref>[http://15minut.org/article/aksenov-priglashaet-v-krymskuju-armiju-zapugivaja-banderovcami-2014-03-05-08-54-2014-03-05-09-18-04 Аксенов приглашает в крымскую армию, запугивая «бандеровцами»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150402140105/http://15minut.org/article/aksenov-priglashaet-v-krymskuju-armiju-zapugivaja-banderovcami-2014-03-05-08-54-2014-03-05-09-18-04 |date=2 красавіка 2015 }}</ref>. У Сімферопалі невядомыя ўзброеныя людзі ў ваеннай форме заблакіравалі аўтамабіль спецыяльнага пасланніка [[Генеральны сакратар ААН|Генеральнага сакратара ААН]] Роберта Серы, які быў вымушаны перапыніць сваё знаходжанне ў Крыме і пакінуць паўвостраўв<ref>[http://www.newsru.com/world/05mar2014/specposlannic.html Спецпосланнику генсека ООН в Симферополе угрожали неизвестные вооружённые лица]</ref>. Як пракаментаваў гэты інцыдэнт Сяргей Аксёнаў, «''мы не накіроўвалі ім запрашэнне, яны не папярэджвалі аб прыездзе, звычайная ў такіх выпадках працэдура не была выкананая''»<ref>[http://ria.ru/world/20140305/998322219.html Аксёнов: руководство Крыма не приглашало в регион представителей ООН]</ref>. Ракетны крэйсер «Масква» са складу ЧФ у суправаджэнні чатырох судоў забеспячэння ўстаў ля ўваходу ў бухту Данузлаў, блакіруючы такім чынам выхад караблёў ВМС Украіны<ref>{{Cite web |url=http://www.e-crimea.info/news/ukrainskim-korablyam-zakryli-vyhod-iz-ozera-donuzlav |title=Украинским кораблям закрыли выход из озера Донузлав |access-date=19 жніўня 2015 |archive-date=23 верасня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923221629/http://www.e-crimea.info/news/ukrainskim-korablyam-zakryli-vyhod-iz-ozera-donuzlav |url-status=dead }}</ref>. Як паведаміла прэс-служба Дзяржаўнай пагранічнай службы Украіны, 12 адзінак карабельнай-катэрнага складу Севастопальскага і Ялцінскага атрадаў марской аховы, якія пайшлі з Крыма дзеля захавання жыцця і здароўя асабовага складу, прадухілення захопу караблёў, узбраення і тэхнікі, прыбылі ў Адэскі атрад марской аховы, дзе будуць задзейнічаны ў ахове тэрытарыяльнага мора і выключнай (марской) эканамічнай зоны Украіны<ref>[http://investigator.org.ua/news/120953/ Пограничные корабли из Крыма передислоцированы в Одессу]</ref>. На прэс-канферэнцыі ў Севастопалі было абвешчана, што ў горад прыбылі пяць добраахвотнікаў з Сербіі, каб дапамагчы мясцовым атрадам самаабароны і казакам забяспечыць парадак на блок-пасадах вакол горада. Сербы прадстаўляюць арганізацыю «Рух чэтнікаў». Паводле іх слоў, яны ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях у Косаве ў 1999 годзе ў складзе апалчэнцаў. «Мы прыехалі па запрашэнні казакоў. Падчас грамадзянскай вайны ў Югаславіі мноства рускіх добраахвотнікаў прыязджалі падтрымаць сербскі народ. Мы народ маленькі і не можам даслаць вялікую колькасць людзей, але ў нас вялікая любоў да рускага народа», — сказаў кіраўнік групы Мілуцін Малішыч<ref name="Chetnik-SMB" />. 6 сакавіка камандуючы ВМСУ контр-адмірал Сяргей Гайдук заявіў, што ўкраінскія ваенныя з усіх сіл імкнуцца не дапусціць кровапраліцця і ахвяр сярод мірнага насельніцтва: «Сёння ў нашым славутым горадзе, як і на тэрыторыі ўсяго Крымскага паўвострава, склалася вельмі няпростая сітуацыя. Наша мэта, перш за ўсё, — не зганьбіць крымскую зямлю крывёю братазабойства, захаваць усіх жывымі і здаровымі, не дазволіць палітычным супярэчнасцям разарваць сям’і і дзяцей»<ref name="AC-3-6" />. {{падвойная выява|права|Secession referendum IMG 9077-1.jpg|148|Secession referendum IMG 9078-1.jpg|148|Рашэнне Севастопальскага гарадскога савета аб правядзенні агульнакрымскага рэферэндума і пра ўваходжанне Севастопаля ў склад Расіі. 6 сакавіка 2014 года.}} Вярхоўны Савет АР Крым<ref name="radaref">[http://crimea.gov.ru/news/06_03_2014_1 Парламент Крыма принял постановление «О проведении общекрымского референдума»]</ref> і [[Севастопальскі гарадскі савет]]<ref>{{cite web|url=http://sevsovet.com.ua/index.php/2011-06-30-23-44-03/12242-tekst-resheniya-vneocherednoj-sessii-ot-06-marta-2014-goda-7151-ob-uchastii-v-prov.edenii-obshchekrymskogo-referenduma|title=Текст решения внеочередной сессии от 6 марта 2014 года № 7151 «''Об участии в проведении общекрымского референдума''»|date=2014-03-06|publisher=Официальный сайт Севастопольского городского совета|access-date=2014-11-14|archive-url=https://archive.today/20140308072323/http://sevsovet.com.ua/index.php/2011-06-30-23-44-03/12242-tekst-resheniya-vneocherednoj-sessii-ot-06-marta-2014-goda-7151-ob-uchastii-v-prov.edenii-obshchekrymskogo-referenduma|archive-date=8 сакавіка 2014|url-status=dead}}</ref> прынялі рашэнне ўвайсці ў склад Расіі ў якасці суб’ектаў Федэрацыі і правесці рэферэндум на тэрыторыі АР Крым і Севастопаля, прычым не 30, а 16 сакавіка, вынеслі на рэферэндум пытанне аб уваходжанні Крыма ў склад Расіі на правах суб’екта Федэрацыі або аднаўленні Канстытуцыі Крыму 1992 года пры захаванні паўвострава ў складзе Украіны. Пазней намеснік старшыні Вярхоўнага Савета Крыма Рыгор Іофе заявіў, што змяненне фармулёўкі пытання было выклікана рэакцыяй украінскіх улад на рашэнне аб правядзенні рэферэндуму ў Крыме, на які раней не планавалася выносіць пытанне аб выхадзе аўтаноміі са складу Украіны<ref>[http://lenta.ru/news/2014/03/08/change/ В Крыму объяснили изменение вопросов референдума]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/news_in_brief/2014/03/140307_hk_konstantinov_moskow.shtml Константинов: рішення про референдум приймали терміново через загрозу арешту // BBC, украинская редакция, 7/03/2014]</ref> (на Сяргея Аксёнава і Уладзіміра Канстанцінава была заведзеная крымінальная справа па артыкулу «Дзеянні, накіраваныя на гвалтоўнае змяненне або звяржэнне канстытуцыйнага ладу ці на захоп дзяржаўнай улады», і як стала вядома 5 сакавіка, кіеўскі суд вынес пастанову аб іх затрыманні). Крымскія дэпутаты прынялі рашэнне звярнуцца да кіраўніцтва Расіі з прапановай «аб пачатку працэдуры ўваходжання ў склад Расійскай Федэрацыі ў якасці суб’екта Расійскай Федэрацыі». Тлумачачы сваё рашэнне, парламентарыі заявілі, што ва Украіне «''ў выніку антыканстытуцыйнага перавароту захапілі ўладу нацыяналістычныя сілы», якія «груба парушаюць Канстытуцыю і законы Украіны, неад’емныя правы і свабоды грамадзян, уключаючы права на жыццё, свабоду думкі і словы, права размаўляць на роднай мове''», пры гэтым «экстрэмісцкія групоўкі распачалі шэраг спроб пранікнення ў Крым у мэтах абвастрэння сітуацыі, эскалацыі напружанасці і незаконнага захопу ўлады»<ref name="radaref" />. Крымскія заканадаўцы вырашылі таксама сфармаваць незалежныя ад Украіны органы выканаўчай улады Крыму: Міністэрства юстыцыі, унутраных спраў, надзвычайных сітуацый, прамысловай палітыкі, паліва і энергетыкі, па інфармацыі і масавых камунікацыях, пракуратуру, службу бяспекі, падатковую і пэнітэнцыярную службу і сацыяльныя фонды<ref name="cgr-6-3-m">[http://crimea.gov.ru/act/11691 Об изменениях в системе и структуре органов исполнительной власти Автономной Республики Крым]</ref>. Першы намеснік старшыні Урада АРК Рустам Тэміргаліеў паведаміў, што ўласнасць Украіны ў Крыме будзе нацыяналізаваная ў карысць новых улад рэгіёну, уся прыватная ўласнасць на тэрыторыі Крыму будзе перааформленая з улікам расійскага заканадаўства. Ён паказаў на гатоўнасць Крыму ўступіць у рублёвую зону<ref>[http://www.interfax.ru/world/363186 Украинская госсобственность в Крыму будет национализирована]</ref>. На працягу 6—7 сакавіка праз Керчанскую паромную пераправу кругласутачна перапраўляліся калоны ваеннага аўтатранспарту<ref>[http://kerch.fm/2014/03/06/paromnuyu-perepravu-kerchi-kontroliruyut-vooruzhennye-lyudi.html Паромную переправу Керчи контролируют вооружённые люди] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140411040645/http://kerch.fm/2014/03/06/paromnuyu-perepravu-kerchi-kontroliruyut-vooruzhennye-lyudi.html |date=11 красавіка 2014 }} // Kerch.FM</ref>, якія рухаліся праз Керч у бок Феадосіі. Ваенныя грузы украінскімі пагранічнікамі і мытнікамі не надглядаліся<ref>[http://www.kerch.com.ua/articleview.aspx?id=35723 Через Керченскую переправу в Крым переправляют военную технику] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150122221555/http://www.kerch.com.ua/articleview.aspx?id=35723 |date=22 студзеня 2015 }} // Kerch.com.ua, 7/03/2014</ref>. У ноч з 6 на 7 сакавіка ў праліве бухты Данузлаў быў затоплены спісаны вялікі супрацьлодкавы карабель «''Ачакаў''», які лёг папярок праліва, [[Блакада ўкраінскага флоту на возеры Данузлаў|заблакіраваўшы выхад з бухты украінскім судам]]<ref>[http://an-crimea.ru/page/news/58723/ Затопленное в проливе бухты Донузлав судно нанесёт экологический вред]</ref>. Праз суткі побач было падарвана і затоплена вадалазнае судна БМ 416 тыпу пажарнага катэра водазмяшчэннем 30—40 тон<ref>[http://www.pravda.com.ua/rus/news/2014/03/7/7018008/ Россияне затопили ещё один свой корабль, чтоб заблокировать украинцев]</ref>. 7 сакавіка дэлегацыя Вярхоўнага Савета Крыма на чале з яго старшынёй Уладзімірам Канстанцінавым сустрэлася ў Маскве са старшынёй Дзярждумы Сяргеем Нарышкіным і спікерам Савета Федэрацыі Валянцінай Мацвіенка. Нарышкін заявіў, што ў Расіі падтрымаюць «''свабодны і дэмакратычны выбар''» насельніцтва Крыма і Севастопаля<ref>[http://crimea.gov.ru/news/07_03_14_2 В Госдуме Владимир Константинов обсудил с Сергеем Нарышкиным вопросы организации и проведения общекрымского референдума]</ref>. Мацвіенка запэўніла, што сенатары падтрымаюць рашэнне аб уваходжанні Крыма ў склад Расіі, калі яно будзе прынята<ref>[http://crimea.gov.ru/news/07_03_14_5 Совет федерации готов поддержать решение Крыма о вхождении в РФ — В. Матвиенко]</ref>. 8 сакавіка паступілі паведамленні пра тое, што расійскія вайскоўцы і крымскія апалчэнцы прыступілі да добраўпарадкавання блакпаста на тэрыторыі Херсонскай вобласці (Арабацкая стрэлка)<ref>[http://lb.ua/news/2014/03/08/258714_rossiyskie_voennie_voshli_poselok.html Российские военные минируют поля под поселком Чонгар Херсонской области (ОБНОВЛЕНО)]</ref><ref>[http://www.unian.net/politics/895464-rossiyskie-okkupantyi-zaminirovali-i-obtyanuli-kolyuchey-provolokoy-granitsu-v-hersonskoy-oblasti.html Российские оккупанты заминировали и обтянули колючей проволокой «''границу''» в Херсонской области]</ref>. 8 сакавіка Аляксандр Турчынаў прызначыў новым кіраўніком Галоўнага ўпраўлення СБУ ў АРК Алега Абсалямава, аднак прэс-служба Вярхоўнага Савета АРК паведаміла, што ў Крыме гэта прызначэнне лічаць нелегітымным. У Вярхоўным Савеце АРК нагадалі, што ў Крыме створана свая Служба бяспекі, начальнік якой Пётр Зіма прызначаны ў адпаведнасці з Канстытуцыяй АРК і рэгламентам крымскага парламента<ref>[http://www.kianews.com.ua/news/v-krymu-ne-priznali-novogo-glavu-sbu В Крыму не признали нового главу СБУ. Крымское ИА, 10.03.2014]</ref>. [[Файл:Berkut guards an entrance checkpoint to the Crimea Peninsula, March 10, 2014.jpg|міні|Блакпост на ўездзе ў Крым. 10 сакавіка 2014 года.]] [[9 сакавіка]] ў Сімферопалі, Севастопалі, Еўпаторыі і Керчы прайшлі першыя мітынгі ў падтрымку далучэння Крыму да Расіі. Прадстаўнікі кіраўніцтва крымскай аўтаноміі заклікалі жыхароў Крыма прагаласаваць за далучэнне да Расіі<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1032682 В центре Симферополя проходит митинг за присоединение к России. ИТАР-ТАСС, 09.03.14]</ref>. Уладзімір Канстанцінаў заявіў у сваім звароце да Крымчане на сайце Вярхоўнага Савета АР Крым, што перадача Крыма Украіне ў 1954 годзе без згоды мясцовых жыхароў уяўляла сабой «абуральную несправядлівасць». Паводле слоў палітыка, «Крым вычарпаў магчымасці дамагчыся годнага статусу ў складзе Украіны», а далейшае знаходжанне ў яе складзе «пагражае крымчанам не проста лаянкай і дыскрымінацыяй па культурным і этнічным прынцыпе, а самым літаральным фізічным знішчэннем. <…> Той Украіны, у якой мы жылі апошнія 23 гады, ужо няма, і дамаўляцца ў Кіеве аб сумесным жыцці ў рамках адной дзяржавы ўжо няма з кім». Канстанцінаў заклікаў жыхароў АРК «не ўпусціць шанец, застаючыся крымчанамі, нікуды не пераязджаючы, вярнуцца дадому — у Расію», якая «дапаможа адаптавацца» ў пераходны перыяд<ref>[http://crimea.gov.ru/news/09_03_2014_1 Обращение Председателя Верховного Совета АРК Владимира Константинова к крымчанам] ([https://web.archive.org/web/20140309180214/http://www.rada.crimea.ua/news/09_03_2014_1 архив])</ref>. Намеснік старшыні камітэта Дзяржаўнай думы па прамысловасці Павел Дарохін заявіў, што ўрад РФ зарэзерваваў каля 40 млрд рублёў на падтрымку развіцця прамыслова-эканамічнай інфраструктуры Крыму<ref>[http://crimea.gov.ru/news/09_03_14_2 Государственный Совет Республики Крым]</ref>. [[Файл:2014-03-09 - Perevalne military base - 0207.JPG|thumb|Украінская воінская частка ў Перавальным у асяроддзі «''[[Ветлівыя людзі|ўзброеных людзей]]''».]] [[Файл:2014-03-09 - Perevalne military base - 0144.JPG|thumb|Расійскія {{нп3|ГАЗ-2330 «''Тыгр''»|ГАЗ-2330 «''Тыгр''»|ru|ГАЗ-2330 «''Тигр''»}} каля ўкраінскай вайсковай часткі ў Перавальным, Крым.]] 9—[[10 сакавіка]] расійскія ваенныя ўсталявалі кантроль над аэрадромам марскі авіяцыйнай брыгады ВМС Украіны ў Саках<ref>{{Cite web |url=http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/03/09/1242311.html |title=Украинские военные теряют контроль над аэродромами в Саках и Джанкое |access-date=19 жніўня 2015 |archive-date=8 ліпеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708025626/https://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/03/09/1242311.html |url-status=dead }}</ref>, аўтабатам (в/ч А2904) у Бахчысараі<ref>[http://investigator.org.ua/news/121562/ В Бахчисарае захватывают военную часть]</ref>, асобнай ракетна-тэхнічнай часткай у Чарнаморскім<ref>[http://investigator.org.ua/news/121514/ Российские военные захватили ракетную часть в Черноморском]</ref><ref>[http://investigator.org.ua/news/121632/ В захваченной ракетной части в Черноморском украинские и российские военные договорились о совместных патрулях]</ref>. [[Файл:2014-03-10 - Yevpatoria military base - 0017.JPG|thumb|175px|Прапанова Савета міністраў АР Крым украінскаму 55-му зенітна-ракетнаму палку ў Еўпаторыі перадаць усю зброю на склад пад ахову [[Чарнаморскі флот ВМФ Расіі|Чарнаморскаму флоту Расіі]] на перыяд падрыхтоўкі да рэферэндуму аб статусе Крыму<ref>[http://v-odesse.net/украинскому-зенитно-ракетному-полку/ Украинскому зенитно-ракетному полку выдвинули ультиматум: сдать оружие до вечера (документ)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160807042830/http://v-odesse.net/%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D1%83-%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%BE-%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%83-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D1%83/ |date=7 жніўня 2016 }}</ref><ref>[http://obozrevatel.com/politics/43029-ukrainskie-zenitchiki-v-evpatorii-prosyat-evakuirovat-gorozhan-iz-za-ugrozyi-vzryiva.htm Украинские зенитчики в Евпатории просят эвакуировать горожан из-за угрозы взрыва]</ref>.]] 10 сакавіка Сяргей Аксёнаў на сустрэчы з журналістамі паведаміў, што Вярхоўны савет Крыма надзяліў яго паўнамоцтвамі галоўнакамандуючага ўзброенымі сіламі і правам фарміравання ўзброеных сіл Крыму: «Рашэнне аб фарміраванні арміі Крыму прынята ў сувязі з наяўнасцю на тэрыторыі аўтаноміі незаконных узброеных фарміраванняў». У гэты ж дзень Аксёнаў прыняў прысягу на вернасць аўтаноміі батальёна спецназа Узброеных сіл Крыму, у склад якога ўвайшлі каля ста дружыннікаў палка народнай абароны Крыму. Паводле слоў Аксёнава, у складзе УС аўтаноміі налічваецца больш за 180 чалавек, якія прынялі прысягу<ref>[http://www.c-inform.info/mainnews/id/23 Премьер Крыма принял присягу у батальона спецназа Вооружённых Сил автономии]</ref>. Агульная колькасць крымскай арміі да рэферэндума 16 сакавіка павінна быць даведзена да 1500 чалавек. «Яны будуць ахоўваць выбарчыя ўчасткі са зброяй у руках», — сказаў Аксёнаў. Ён пацвердзіў, што ў перспектыве плануецца стварэнне ваенна-марскіх сіл Крыма, адзначыўшы, што ў выпадку далучэння Крыму да Расіі сухапутныя войскі і флот увойдуць у склад узброеных сіл РФ. Аксёнаў таксама заявіў, што калі паводле вынікаў рэферэндуму Крым стане часткай Расіі, вайскоўцы ўзброеных сіл Украіны, якія знаходзяцца на тэрыторыі Крыму, павінны будуць або пакінуць тэрыторыю аўтаноміі, або ўвайсці ў склад узброеных сіл рэспублікі<ref>[http://www.interfax.ru/world/363713 Крымский парламент дал премьеру Аксенову полномочия главкома вооружёнными силами автономии]</ref>. [[11 сакавіка]] Вярхоўны Савет АРК і Севастопальскі гарадскі савет прынялі дэкларацыю аб незалежнасці АРК і Севастопаля, у адпаведнасці з якой, у выпадку прыняцця на рэферэндуме рашэння аб далучэнні да Расіі, Крым будзе абвешчаны суверэннай рэспублікай і ў такім статусе звернецца да кіраўніцтва РФ з прапановай аб прыняцці ў склад Федэрацыі<ref>{{cite web|url=http://crimea.gov.ru/news/11_03_2014_1 |title= Парламент Крыма принял Декларацию о независимости АРК и г. Севастополя|date= 2014-03-11|publisher= // Пресс-центр Верховного Совета Автономной республики Крым |access-date=2014-03-11}}</ref>. У Вярхоўным Савеце Крыму пачалося фарміраванне міжфракцыйнай дэпутацкай групы «За новы расійскі Крым», якая падтрымлівала дзеянні старшыні Вярхоўнага Савета Уладзіміра Канстанцінава і прэм’ер-міністра Крыма Сяргея Аксёнава, накіраваныя на «стабілізацыю абстаноўкі на паўвостраве» і далучэнне Крыму да Расіі. Як паведамляе прэс-служба парламента, заявы аб уступленні ў аб’яднанне падалі больш за 70 з 100 дэпутатаў Вярхоўнага Савета<ref>[http://crimea.gov.ru/news/11_03_14_5 В крымском парламенте формируется межфракционная депутатская группа «За новый российский Крым!»]</ref>. Служба бяспекі АРК распаўсюдзіла сваю заяву: «З мэтай абароны насельніцтва Крыму ад пагроз іх бяспекі, забеспячэння іх правоў і свабод, недапушчэння экстрэмісцкіх праяў на тэрыторыі паўвострава, прадухілення спробаў распальвання міжнацыянальнай варожасці і іншых канфліктаў на сходзе прынята аднагалоснае рашэнне аб фарміраванні Службы бяспекі Крыму як асобнай самастойнай структуры. Служба бяспекі Крыма ў гэты лёсавызначальны для народа перыяд бярэ на сябе адказнасць па яго абароне. Забеспячэнне бяспекі насельніцтва Крыма з’яўляецца галоўнай і прыярытэтнай задачай новай структуры»<ref>[http://www.kianews.com.ua/news/sluzhba-bezopasnosti-kryma-vzyala-pod-zashchitu-naselenie Служба безопасности Крыма взяла под защиту население. Крымское ИА, 11.03.2014]</ref>. Парламент Крыму зацвердзіў палажэнне аб народнай дружыне рэспублікі — «добраахвотным грамадскім фарміраванні жыхароў Крыма, створаным для садзейнічання праваахоўным органам, іншым органам улады АРК органам мясцовага самакіравання ў ахове правапарадку і грамадскай бяспекі, правоў і законных інтарэсаў грамадзян на тэрыторыі АРК»<ref>[http://crimea.gov.ru/textdoc/ru/6/act/1734pr.pdf Положение о Народной дружине Крыма]</ref>. Кіраўнік Севастопаля Аляксей Чалы падпісаў распараджэнне аб задачах сіл народнай самаабароны, якія дзейнічаюць пад кіраўніцтвам адзінага штаба «з мэтай арганізацыі супрацьстаяння магчымаму ўзброенаму нападу на Севастопаль, абароны жыццяў, здароўя і маёмасці жыхароў горада, забеспячэння свабоднага і бяспечнага правядзення рэферэндуму». Перад удзельнікамі зводнага палка народнай самаабароны Севастопаля пастаўленыя першачарговыя задачы, сярод якіх — спыненне правапарушэнняў і ахова грамадскага парадку на вуліцах горада, арганізацыя дзяжурства на блокпаста пры ўездзе ў горад, дзеянні ў складзе дзяжурных падраздзяленняў і груп<ref>[http://www.interfax.ru/world/363980 Завершено формирование сил самообороны Севастополя под единым руководством]</ref>. 12 сакавіка першы віцэ-прэм’ер Крыму [[Рустам Ільміравіч Тэміргаліеў|Рустам Тэміргаліеў]] паведаміў аб абмежаванні паветраных зносін Крыму з Украінай на перыяд да 17 сакавіка. Паводле яго слоў, гэта зроблена «''ў сувязі з магчымым прылётам сюды правакатараў''»<ref>[http://interfax.com.ua/news/general/195462.html Ограничения на прилёт воздушных судов в Крым продлятся до 17 марта — власти]</ref>. Расійскія вайскоўцы блакіравалі радыётэхнічны батальён на [[гара Ай-Петры|гары Ай-Петры]]<ref>[http://investigator.org.ua/news/121880/ Российские военные теперь контролируют и батальон на Ай-Петри]</ref>. 13 сакавіка камандзір 204-й брыгады тактычнай авіяцыі, якая дыславалася на аэрадроме «''Бельбек''», палкоўнік Юлій Мамчур запатрабаваў ад кіраўніцтва краіны даць канкрэтныя ўказанні сваім вайскоўцам у Крыме, паколькі яны знаходзяцца пад пастаянным ціскам з боку расійскіх вайскоўцаў, органаў мясцовага самакіравання і нават мясцовага насельніцтва, але маюць толькі вуснае ўказанне не паддавацца на правакацыі, трымацца і не прымяняць зброю. Мамчур запатрабаваў ад кіраўніцтва краіны ў самыя кароткія тэрміны прыняць узважанае рашэнне па далейшых дзеяннях камандзіраў вайсковых частак у выпадку прамой пагрозы жыццям асабістага складу, сем’яў ваеннаслужачых і грамадзянскага насельніцтва: «''У выпадку непрыняцця вамі адпаведных рашэнняў мы будзем вымушаныя дзейнічаць паводле статуту Узброеных сіл Украіны, аж да адкрыцця агню. Пры гэтым мы выразна ўсведамляем, што не зможам доўга супрацьстаяць праўзыходным па колькасці, узбраенні і падрыхтоўцы падраздзяленням расійскіх войскаў, але гатовыя выканаць свой абавязак да канца''»<ref>[http://15minut.org/article/voennye-belbeka-potreboval-ot-rukovodstva-strany-prikazov-prigrozili-otkryt-ogo-2014-03-13-12-48-33 Военные «''Бельбека''» потребовали от Минобороны приказов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150402190250/http://15minut.org/article/voennye-belbeka-potreboval-ot-rukovodstva-strany-prikazov-prigrozili-otkryt-ogo-2014-03-13-12-48-33 |date=2 красавіка 2015 }}</ref>. Чатыры вядучыя палітычныя партыі Крыму падпісалі мемарандум аб усебаковаму садзейнічанню свабоднаму волевыяўленню крымчан падчас агульнакрымскага рэферэндуму. Дакумент падпісалі кіраўнік крымскай арганізацыі Партыі рэгіёнаў Уладзімір Канстанцінаў, лідар партыі «''Рускае адзінства''» Сяргей Аксёнаў, намеснік старшыні КРА партыі «''Саюз''» Святлана Саўчанка і лідар КРА Камуністычнай партыі Украіны Алег Саламахін. Партарганізацыі дамовіліся ў ходзе падрыхтоўкі і правядзення рэферэндуму ўстрымацца ад міжпартыйнай канкурэнцыі, увесці на гэты перыяд рэжым максімальнай узаемнай добразычлівасці і ўзаемадзеяння, рашуча спыняць спробы зрыву правядзення рэферэндуму або скажэнні яго вынікаў. Лідары чатырох партый рэкамендавалі членам сваіх арганізацый і ўсім сваім палітычным прыхільнікам падтрымаць першае пытанне, вынесены на рэферэндум<ref>[http://www.kianews.com.ua/news/partii-kryma-podpisali-memorandum-o-sodeystvii-na-vremya-provedeniya-referenduma Партии Крыма подписали меморандум о содействии на время проведения референдума]</ref>. 15 сакавіка паводле паведамлення прэм’ер-міністра Крыма Сяргея Аксёнава, група асоб, якая назвалася супрацоўнікамі Пагранслужбы Украіны, паспрабавала пашкодзіць газаправод на Арабацкай стрэлцы: «Байцам сіл самаабароны Крыму ўдалося прадухіліць перакрыцце газаправода на Крым на Арабацкай стрэлцы. Каб пазбегнуць падобных спроб, газаразмеркавальная станцыя ўзятая пад ахову. Тыя, хто спрабаваў пашкодзіць абсталяванне — паводле папярэдніх дадзеных, да 40 чалавек — прадстаўляліся супрацоўнікамі Пагранічнай службы Украіны і „паскоранымі тэмпамі“ пакінулі станцыю». У сувязі з гэтым Аксёнаў звярнуўся да камандуючага Чарнаморскім флотам Расіі з просьбай узяць пад ахову газаразмеркавальную станцыю, якая знаходзіцца на Арабацкай стрэлцы на поўдзень ад вёскі {{нп3|Вёска Стрылковэ|Стралковае|uk|Стрілкове}} «з мэтай забеспячэння энергетычнай бяспекі Аўтаномнай Рэспублікі Крым і бесперабойнага функцыянавання аб’ектаў жыццезабеспячэння»<ref>[http://www.c-inform.info/news/id/611 Силы самообороны предотвратили диверсию на газопроводе на Арабатской стрелке — премьер Крыма]</ref>. Паводле паведамлення інтэрнэт-выдання «LB.ua», у той жа дзень на Арабацкай стрэлцы ў раёне сяла Стралковае ў Херсонскай вобласці высадзіўся расійскі дэсант колькасцю больш за 50 чалавек, які прыбыў на чатырох верталётах, затым яны перамясціліся ў раён газаразмеркавальнай станцыі. Пазней прэс-служба Міністэрства абароны Украіны паведаміла: «Адпор быў дадзены неадкладна. З мэтай неадкладнага рэагавання на правакацыю з украінскага боку былі паднятыя сілы армейскай авіяцыі Сухапутных войскаў Узброеных Сіл Украіны, а таксама сілы аэрамабільнага батальёна», пасля чаго расійскія вайскоўцы вярнуліся на ранейшыя пазіцыі<ref>[http://lb.ua/news/2014/03/15/259514_rossiyskiy_desant_visaya.html Российский десант высадился в Херсонской области]</ref>. У сувязі з гэтымі падзеямі МЗС Украіны заявіў аб ваенным уварванні Расіі і запатрабаваў ад РФ неадкладнага вываду войскаў з тэрыторыі Украіны, адзначыўшы, што «''Украіна пакідае за сабой права ўжыць усе неабходныя меры для спынення ваеннага ўварвання з боку Расіі''»<ref>[http://lb.ua/news/2014/03/15/259519_mid_zayavlyaet_voennom_vtorzhenii.html МИД заявляет о военном вторжении России в Херсонскую область]</ref>. 16 сакавіка камандуючы ВМС Украіны контр-адмірал Сяргей Гайдук у адкрытым звароце да севастопальцаў і крымчан заявіў, што камандаванне ВМСУ, кіраўнікі УС РФ і крымскіх органаў улады шляхам дыялогу знайшлі фармат, які дазволіў пазбегнуць узброеных сутыкненняў і чалавечых ахвяр. У сувязі з гэтым ён заклікаў да разважлівасці кіраўнікоў органаў улады і атрадаў самаабароны: «''Прашу прыняць усе меры для астуджэння „гарачых галоў“, не дапусціць новага вітка канфрантацыі. Мы прайшлі этап пратэстаў і рызыкі ваеннага сутыкнення. Настаў час прымірэння, працы палітыкаў і дыпламатаў''». Камандуючы ВМСУ звярнуў увагу ваеннаслужачых Украіны і Расіі на неабходнасць вытрымкі, разумення таго, што палітычныя рознагалоссі вырашаюцца толькі за сталом перамоў: «''Упэўнены: украінскія і расійскія ваяры не павінны страляць адзін у аднаго… Яшчэ раз настойліва заклікаю ўсіх да дыялогу і перамоваў на ўсіх узроўнях. Веру ў мудрасць, разважлівасць і вытрымку крымчан і севастопальцаў. Жадаю вам дабра і дабрабыту''»<ref name="news.allcrimea.net"/>. В. а. міністра абароны Украіны Ігар Ценюх паведаміў перад пасяджэннем урада 16 сакавіка, што камандуючы ВМСУ контр-адмірал Сяргей Гайдук дасягнуў дамоўленасці з камандуючым Чарнаморскім флотам і прадстаўніком міністра абароны РФ Сяргея Шайгу аб тым, што да 21 сакавіка не будзе праводзіцца ніякіх мерапрыемстваў па блакіраванні ўкраінскіх вайсковых частак. В. а. кіраўніка Мінабароны сказаў таксама, што, паводле яго дадзеных, агульная колькасць расійскіх войскаў на тэрыторыі Крыму складае каля 21,5 тысячы чалавек<ref>[http://korrespondent.net/ukraine/politics/3320206-ukrayna-dohovorylas-s-rf-ne-prybehat-k-blokyrovke-voynskykh-chastei-do-21-marta-tenuikh Украина договорилась с РФ не прибегать к блокировке воинских частей до 21 марта]</ref>. Тым часам у Крыме адбыўся рэферэндум аб статусе паўвострава. Паводле афіцыйных дадзеных, у галасаванні прыняло ўдзел 83,1 % выбаршчыкаў АРК, з іх каля 96,77 % прагаласавалі за далучэнне Крыму да Расіі<ref name="ARC16">{{Cite web|url = http://crimea.gov.ru/referendum/resultaty|title = Результаты общекрымского референдума|date = 2014-03-17|publisher = Официальный сайт Государственного Совета Республики Крым|archive-url = https://archive.today/20140520093441/http://crimea.gov.ru/referendum/resultaty|access-date = 2014-11-06|archive-date = 20 мая 2014|url-status = dead}}</ref>, у Севастопалі адпаведна 89,5 % і 95,6 %<ref name="Sev16">{{Cite web|url = http://sevsovet.com.ua/index.php/2011-06-30-23-44-03/12395-na-sessii-gorodskogo-soveta-utverzhdeny-rezultaty-obshchekrymskogo-referenduma-16-marta-2014-goda|title = На сессии городского Совета утверждены результаты общекрымского референдума 16 марта 2014 года|date = 2014-03-17|publisher = Официальный сайт Севастопольского городского совета|archive-url = https://web.archive.org/web/20140722133147/http://sevsovet.com.ua/index.php/2011-06-30-23-44-03/12395-na-sessii-gorodskogo-soveta-utverzhdeny-rezultaty-obshchekrymskogo-referenduma-16-marta-2014-goda|archive-date = 22 ліпеня 2014|access-date = 2014-11-06|url-status = dead}}</ref>. {{падвойная выява|справа|Решение горсовета Севастополя 17марта2014.jpg|148|Решение горсовета Севастополя 17марта2014 2.jpg|148|Рашэнне Севастопальскага гарадскога савета аб статусе горада Севастопаля і аб уваходжанні Севастопаля ў склад Расіі. 17 сакавіка 2014 года.}} 17 сакавіка, абапіраючыся на вынікі рэферэндуму і прынятую 11 сакавіка [[Дэкларацыя незалежнасці Крыма|Дэкларацыю аб незалежнасці]], парламент Крыму абвясціў незалежную Рэспубліку Крым, у якой Севастопаль мае асаблівы статус, і звярнуўся да РФ з прапановай аб прыняцці Рэспублікі Крым у склад Расіі ў якасці новага суб’екта РФ са статусам рэспублікі<ref>[http://crimea.gov.ru/act/11748 Постановление ВС АРК от 17.03.2014 № 1745-6/14 «''О независимости Крыма''»]</ref>. З аналагічным зваротам выступіў і Севастопальскі гарсавет<ref>[https://new-sebastopol.com/news/aktsenti/Deputati_gorodskogo_soveta_na_vneocherednoy_sessii_obratilis_k_Rossiyskoy_Federatsii_o_prinyatii_goroda_Sevastopolya_v_sostav_Rossii Депутаты городского совета на внеочередной сессии обратились к Российской Федерации о принятии города Севастополя в состав России]</ref>. [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]] падпісаў указ аб прызнанні незалежнасці Рэспублікі Крым<ref>[http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1;3621970 Указ Президента РФ от 17 марта 2014 года № 147 «''О признании Республики Крым''»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140907044708/http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1;3621970 |date=7 верасня 2014 }}</ref>, а пазней ухваліў праект дагавора аб далучэнні Крыму да Расіі і распарадзіўся падпісаць яго на вышэйшым узроўні<ref>[http://graph.document.kremlin.ru/page.aspx?1;3621964 Распоряжение Президента РФ от 17.03.2014 № 63-рп]</ref>. Расія прадаставіла Крыме фінансавую дапамогу ў памеры 15 мільярдаў рублёў<ref>[http://korrespondent.net/ukraine/politics/3320600-rossyia-predostavyla-krymu-fynpomosch-v-summe-15-myllyardov-rublei Россия предоставила Крыму финпомощь в сумме 15 миллиардов рублей]</ref><ref>{{Cite web |url=http://vm.ru/news/2014/03/18/krim-poluchil-ot-rossii-15-mlrd-rublej-240124.html |title=Крым получил от России 15 млрд рублей |access-date=19 жніўня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140319033226/http://vm.ru/news/2014/03/18/krim-poluchil-ot-rossii-15-mlrd-rublej-240124.html |archive-date=19 сакавіка 2014 |url-status=dead }}</ref>. [[Файл:Putin with Vladimir Konstantinov, Sergey Aksyonov and Alexey Chaly 4.jpeg|міні|300px|Падпісанне дамовы аб далучэнні Крыму да РФ. 18 сакавіка 2014 года.]] 18 сакавіка Расія і Крым падпісалі ў Георгіеўскай зале Крамля дагавор аб далучэнні Крыму да РФ, згодна з якім у складзе Расіі былі ўтвораны новыя суб’екты Федэрацыі — [[Рэспубліка Крым]] і [[горад федэральнага значэння]] Севастопаль. Пад дакументам падпісаліся прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін, старшыня Дзяржсавета Крыма Уладзімір Канстанцінаў, старшыня Савета міністраў Крыму Сяргей Аксёнаў і кіраўнік Севастопаля Аляксей Чалы<ref name="RBTR">{{Cite web |url=http://www.rosbalt.ru/main/2014/03/18/1245493.html |title=В Кремле подписан договор о принятии Крыма и Севастополя в состав России |access-date=19 жніўня 2015 |archive-date=29 лістапада 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129054325/http://www.rosbalt.ru/main/2014/03/18/1245493.html |url-status=dead }}</ref>. Паводле паведамлення Міністэрства абароны Украіны, 18 сакавіка пры штурме 13-га фотаграметрычнага цэнтра Узброеных сіл Украіны ў Сімферопалі прамым пападаннем у вобласць сэрца быў забіты прапаршчык Сяргей Какурын, які знаходзіўся на назіральнай вежы аўтапарка часткі. Акрамя таго, стрэламі ў вобласць шыі і рукі былі паранены капітан В. А. Фядун. Як паведаміла Міністэрства абароны Украіны, нападалыя былі апранутыя ў ваенную форму ваеннаслужачых Узброеных Сіл Расіі без знакаў адрознення і ўзброеныя аўтаматычнай зброяй і снайперскай вінтоўкай, а камандзіра часткі палкоўніка Андрэя Андрушына, якога падчас перамоваў захапілі, утрымлівалі ў асобным памяшканні і сілай прымушаюць перайсці на бок крымскага ўрада. Пасля гэтага інцыдэнту Міністэрства абароны Украіны дазволіла ўкраінскім вайскоўцам у Крыме ўжываць зброю<ref>[http://www.mil.gov.ua/news/2014/03/18/u-zv’yazku-iz-zagibellyu-ukrainskogo-vijskovosluzhbovczya-vijskovim-chastinam-zs-ukraini-dislokovanim-v-ar-krim-dozvoleno-zastosuvannya-zbroi/ У зв’язку із загибеллю українського військовослужбовця, військовим частинам ЗС України, дислокованим в АР Крим, дозволено застосування зброї]</ref>. Па паведамленні МУС Крыма, стрэлы былі зроблены з аднаго месца як па байцам самаабароны, так і па ўкраінскім вайскоўцам на тэрыторыі часткі<ref>[https://82.mvd.ru/news/item/2089795/ Проводится расследование обстоятельств происшедшего на улице Кубанской в Симферополе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150403143234/https://82.mvd.ru/news/item/2089795 |date=3 красавіка 2015 }}</ref>. Ёсць загінулы і паранены з боку байцоў крымскай самаабароны<ref>[https://82.mvd.ru/news?year=2014&month=3&day=18 МВД по Республике Крым] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150402141155/https://82.mvd.ru/news?year=2014&month=3&day=18 |date=2 красавіка 2015 }}</ref>. Загінулы — гэта 34-гадовы жыхар {{нп3|Кацельнікаўскі раён|Кацельнікаўскага раёна|ru|Котельниковский район}} [[Валгаградская вобласць|Валгаградскай вобласці]] Расіі Руслан Казакоў, які прыехаў у Крым у якасці добраахвотніка<ref>[http://www.mk.ru/incident/article/2014/03/19/1000914-glava-samooboronyi-kryima-snayper-slovno-rastvorilsya-v-vozduhe.html Глава самообороны Крыма: «''Снайпер словно растворился в воздухе''»]</ref>. Пракуратура Крыму ўзбудзіла крымінальную справу. У пракуратуры не выключаюць, што мэтай абстрэлу было «''справакаваць сутыкненні паміж украінскімі і расійскімі вайскоўцамі''». Таксама пракурор {{нп3|Наталля Уладзіміраўна Паклонская|Паклонская|ru|Поклонская, Наталья Владимировна}} адзначыла падабенства почырку гэтага снайпера і снайпераў з Майдана ў Кіеве<ref name="ria_Simfpl">[http://ria.ru/incidents/20140322/1000633150.html В Симферополе простились с военным и казаком, убитыми снайпером]</ref>. Развітанне з абодвума загінулымі адбывалася адначасова ў гарнізонным доме афіцэраў у Сімферопалі<ref name="ridus">[http://www.ridus.ru/news/156977 В Симферополе прошла панихида по бойцам, убитым снайпером. Спецрепортаж]</ref>. Раніцай [[19 сакавіка]] прарасійскія сілы прарвалі ачапленне і ўварваліся на тэрыторыю штаба ВМС Украіны ў Севастопалі, над ім былі паднятыя расійскі і андрэеўскі сцягі<ref>[http://tass.ru/politika/1058186 Над штабом ВМС Украины поднят российский флаг] // ИТАР-ТАСС, 19.03.2014</ref><ref name="UaMil-19-3">[http://www.mil.gov.ua/news/2014/03/19/komanduvacha-vijskovo-morskih-sil-zs-ukraini-vivezli-u-nevidomomu-napryamu-nevstanovleni-osobi/ Командувача Військово-Морських Сил ЗС України вивезли у невідомому напряму невстановлені особи]</ref>. У Севастопалі быў затрыманы камандуючы ВМСУ контр-адмірал [[Сяргей Анатольевіч Гайдук|Сяргей Гайдук]]<ref name="UaMil-19-3" /><ref>[http://www.c-inform.info/news/id/1252 Командующий ВМС Украины Гайдук временно задержан — прокуратура]. Крыминформ, 19 марта 2014.</ref>. Міністр абароны Расіі [[Сяргей Кужугетавіч Шайгу|Сяргей Шайгу]] звярнуўся да крымскага кіраўніцтва з просьбай вызваліць Гайдука і не перашкаджаць яго выезду на тэрыторыю Украіны. Раніцай [[20 сакавіка]] праваахоўныя органы Рэспублікі Крым вызвалілі Гайдука і яшчэ семярых чалавек, якія былі затрыманыя напярэдадні<ref>[http://echo.msk.ru/news/1283194-echo.html В Крыму правоохранительные органы отпустили командующего ВМС Украины Сергея Гайдука и ещё 7 человек, которые были задержаны накануне в Севастополе]. Эхо Москвы, 20 марта 2014.</ref>. 20 сакавіка [[Дзяржаўная Дума]] прыняла федэральны канстытуцыйны закон аб далучэнні Крыму да Расіі<ref>[http://www.rg.ru/2014/03/20/zakon-krim.html Госдума приняла закон о присоединении Крыма]</ref>. Карабель кіравання «Данбас», выратавальны буксір «Крамянец» і супрацьпажарны катэр «Боршчаў» Ваенна-марскіх сіл Украіны, якія стаялі ў Стралецкай бухце Севастопаля, спусцілі ўкраінскія і паднялі Андрэеўскія сцягі Ваенна-марскога флоту Расіі. Раней прадстаўнікі Чарнаморскага флоту Расіі прапанавалі ўкраінскім вайскоўцам у Крыме тры варыянты далейшых дзеянняў: перавод украінскіх вайскоўцаў на мацерыковую частку Украіны для праходжання там далейшай службы, пераход на службу ў Чарнаморскі флот Расіі, звальненне ў запас і магчымасць пражывання на тэрыторыі Крыму<ref>{{Cite web |url=http://www.rosbalt.ru/main/2014/03/20/1246557.html |title=Три судна ВМС Украины подняли российские флаги |access-date=19 жніўня 2015 |archive-date=22 сакавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140322134809/http://www.rosbalt.ru/main/2014/03/20/1246557.html |url-status=dead }}</ref>. Да зыходу дня, пасля падпісання прэзідэнтам РФ указа аб прызнанні воінскіх званняў ваеннаслужачых Украіны, камандзіры і начальнікі 72 воінскіх частак, устаноў і караблёў Міністэрства абароны Украіны, дыслакаваных на Крымскім паўвостраве, у ліку якіх 25 судоў дапаможнага флоту і шэсць баявых караблёў Ваенна-марскіх сіл Украіны, прынялі рашэнне добраахвотна перайсці ў шэрагі Узброеных сіл РФ для далейшага праходжання ваеннай службы. У гарнізонах і на караблях ва ўрачыстай абстаноўцы прайшлі пабудовы асабістага складу з цырымоніяй узняцця сцяга і выканання гімна Расіі<ref>{{cite news|url=http://www.interfax.ru/russia/366174|title=Российский флаг в Крыму подняли 72 воинских подразделения из состава ВС Украины|date=20 сакавіка 2014|publisher=Интерфакс|access-date=2014-03-20}}</ref>. 21 сакавіка Уладзімір Пуцін падпісаў закон аб далучэнні Крыму да Расіі і зацвердзіў ратыфікацыю адпаведнага дагавора. Адначасова быў падпісаны ўказ аб стварэнні [[Крымская федэральная акруга|Крымскай федэральнай акругі]]<ref>[http://www.ng.ru/news/461230.html В честь присоединения Крыма в Москве, Симферополе и Севастополе устроят салют]</ref>. 22 сакавіка ўкраінская авіябаза ў Бельбек была ўзятая штурмам<ref>[http://slon.ru/fast/world/voinskuyu-chast-v-belbeke-vzyali-shturmom-1074757.xhtml Воинскую часть в Бельбеке взяли штурмом]</ref><ref>[http://www.interfax.ru/world/366511 Крымские правоохранители проверяют воинскую часть в Бельбеке, где могут находиться неустановленные лица из Украины]</ref>. Прэм’ер-міністр Рэспублікі Крым Сяргей Аксёнаў выступіў са зваротам да народу Украіны, у якім растлумачыў сваю пазіцыю наконт падзей, што адбываюцца ва Украіне<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=kIwUOScYoiw Обращение Сергея Аксёнова к народу Украины — YouTube]</ref>. 24 сакавіка расійскія войскі штурмавалі ваенна-марскую базу ў Феадосіі і вывезлі на грузавіках са звязанымі рукамі марскіх пяхотнікаў, якія знаходзіліся там<ref>[http://newsru.com/russia/24mar2014/crimea_3.html В Феодосии военные РФ штурмом взяли базу украинских морпехов]</ref>. В. а. прэзідэнта Украіны Аляксандр Турчынаў паведаміў, што Міністэрству абароны краіны было дадзена даручэнне вывесці воінскія падраздзяленні з Крыма. Міністр абароны Расіі Сяргей Шайгу, які ў ходзе рабочай паездкі ў Крым правёў 24 сакавіка сустрэчу з былымі вайскоўцамі Узброеных сіл Украіны, запэўніў, што вайскоўцы Украіны, якія выказалі жаданне працягнуць службу ў расійскай арміі, будуць карыстацца ўсімі сацыяльнымі правамі ў рамках заканадаўства Расіі<ref>[http://www.infan.ru/news/?353378 И. о. президента Украины распорядился вывести украинские войска с территории Крыма]</ref>. Увечары таго ж дня на [[Данузлаў|Данузлаве]] былі штурмам узятыя [[Канстанцін Альшанскі (дэсантны карабель)|вялікі дэсантны карабель «''Канстанцін Альшанскі''»]]<ref>{{cite web|url=http://kp.ua/daily/240314/445134|title=Корабль "Константин Ольшанский" захвачен|date=2014-03-24|work=КП-Украина|access-date=2014-03-25}}</ref>, а таксама сярэдні дэсантны карабель «Кіраваград''» і тральшчык «Кахоўка''»<ref>{{cite web|url=http://www.segodnya.ua/regions/krym/vosem-glavnyh-voprosov-o-kryme-otvety-ekspertov-504958.html|title=Восемь главных вопросов о Крыме: ответы экспертов|date=2014-03-25|publisher=Сегодня.ua|access-date=2014-03-25|archive-date=25 сакавіка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140325190455/http://www.segodnya.ua/regions/krym/vosem-glavnyh-voprosov-o-kryme-otvety-ekspertov-504958.html|url-status=dead}}</ref>. 26 сакавіка сцяг Расіі і Андрэеўскі сцяг былі паднятыя над апошнім украінскім караблём — тральшчыкам «''Чаркасы''»<ref>[http://piter.tv/event/Novosti_Krima_segodnya_26_marta/ Тральщик Черкассы поднял флаг РФ, корабли Украины сдались, флаги России во всех украинских частях, самооборона Севастополя распущена]</ref>. Да гэтага тральшчык «''Чаркасы''» трое сутак хадзіў па возеры Данузлаў, не спыняючыся, і яго камандзір капітан трэцяга рангу Юрый Федаш адказваў адмовай на ўсе патрабаванні здацца. Украінскія маракі спрабавалі адбіцца ад расійскіх хуткаходных катэраў, шпурляючы ў ваду выбуховыя пакеты. Тральшчык двойчы спрабаваў вырвацца з Данузлава. Першы раз ён паспрабаваў адцягнуць у бок затоплены карабель, каб ачысціць сабе шлях, у другі раз украінскія маракі амаль выйшлі з бухты, але расійскі карабель сапхнуў іх на мель<ref>[http://www.newsru.com/world/25mar2014/donuzlav.html В озере Донузлав военные РФ захватили последний в Крыму корабль под желто-голубым флагом, сообщили украинские СМИ]</ref><ref>[http://rus.newsru.ua/ukraine/24mar2014/otbil.html Тральщик «''Черкассы''» отбил штурм]</ref>. Расійскімі вайскоўцамі былі вызваленыя шэсць украінскіх вайскоўцаў, якіх утрымлівалі, у тым ліку камандзір Бельбекскай авіяцыйнай брыгады палкоўнік Юлій Мамчур і намеснік камандуючага ВМС Украіны, генерал-маёр Ігар Варончанка. Мамчур сказаў, што на яго ў зняволенні аказвалі псіхалагічны ціск, не давалі яму спаць<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/international/2014/03/140326_ukraine_mamchur_released.shtml Крым: полковника Юлия Мамчура освободили из плена]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.segodnya.ua/politics/pnews/osvobozhdennyy-mamchur-rasskazal-o-krymskom-plene-505629.html |title=Освобожденный Мамчур рассказал о крымском плене |access-date=19 жніўня 2015 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120835/http://www.segodnya.ua/politics/pnews/osvobozhdennyy-mamchur-rasskazal-o-krymskom-plene-505629.html |url-status=dead }}</ref>. 27 сакавіка {{нп3|Дзяржаўны Савет Рэспублікі Крым|Дзяржаўны Савет Рэспублікі Крым|ru|Государственный Совет Республики Крым}} апублікаваў спіс асоб, знаходжанне якіх на тэрыторыі Рэспублікі Крым з’яўляецца непажаданым. Спіс уключае 320 персон, сярод якіх вядучыя ўкраінскія палітыкі, дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны, якія галасавалі за датэрміновае спыненне паўнамоцтваў Вярхоўнага Савета Крыма, і дзяржаўныя дзеячы ад розных партый<ref>{{cite web|url=http://www.rada.crimea.ua/news/270314|title=Список лиц, пребывание которых на территории Республики Крым является нежелательным|date=2014-03-27|publisher=Официальный сайт Государственного Совета Республики Крым|access-date=2014-11-14|archive-url=https://archive.today/20140327140834/http://www.rada.crimea.ua/news/270314|archive-date=27 сакавіка 2014|url-status=live}}</ref>. 28 сакавіка Міністр абароны Расіі [[Сяргей Шайгу]] паведаміў, што «арганізаваны вывад падраздзяленняў украінскай арміі, якія выказалі жаданне працягваць службу ва Узброеных сілах Украіны, завершаны». 4300 з 18800 украінскіх вайскоўцаў, раней раскватараваных у Крыме, выказалі жаданне пакінуць Крым і працягнуць службу ва Узброеных сілах Украіны. Шайгу адзначыў: «Завершана змена дзяржаўнай сімволікі на ўсіх караблях і ва ўсіх падраздзяленнях, якія перайшлі на бок расійскай арміі. Актаў апаганення, непаважлівага стаўлення да дзяржаўнай сімволікі Украіны не дапушчана». Пры гэтым прынята рашэнне аб тым, што Расія перадасць Украіне ўзбраенне ўкраінскіх частак, якія не перайшлі на расійскую службу<ref>[http://for-ua.com/ukraine/2014/03/28/125135.html Россия передаст Украине вооружение крымских частей, не перешедших на её сторону]</ref>. == Інфармацыйнае асвятленне == === Украінскія СМІ === Найбуйнейшыя агульнанацыянальныя каналы Украіны з 2 сакавіка выходзяць з аднолькавым лагатыпам — сцягам Украіны і надпісам на ім «Єдина країна — Единая страна». Сярод каналаў, якія ўдзельнічаюць у акцыі, — «[[Інтэр (тэлеканал)|Інтэр]]», «[[5 канал|5-ы канал]]», «[[СТБ (украінскі тэлеканал)|СТБ]]», «[[ICTV]]», «[[1+1]]», «[[Украіна (тэлеканал)|Украіна]]» і іншыя<ref name="УкрТв" />. Прарасійскія ўлады Крыма ва ўкраінскіх СМІ звычайна называліся «самаабвешчанымі», «марыянэткавымі»<ref>[http://www.pravda.com.ua/rus/news/2014/03/6/7017802/ Марионеточный Совет Крыма назначил референдум о вхождении в РФ на 16 марта]</ref> і «нелегітымнымі»<ref>[http://www.unian.net/politics/891486-samoprovozglashennyiy-premer-ark-perenes-vsekryimskiy-referendum-na-30-marta.html Самопровозглашенный премьер АРК перенёс всекрымский референдум на 30 марта]</ref>; далучэнне Крыму да Расіі — акупацыяй і [[аншлюс]]ам<ref>[http://liga.net/opinion/176046_anshlyus-po-russki-chto-delat-ukraine-posle-okkupatsii-kryma.htm Аншлюс по-русски. Что делать Украине после оккупации Крыма]</ref>. Паколькі да 17 красавіка 2014 года расійскі бок адмаўляў факт свайго ваеннага ўмяшання ў Крыме, украінскія СМІ называлі групы добра экіпіяваных узброеных людзей, якія дзейнічалі на тэрыторыі паўвострава, «зялёнымі чалавечкамі»<ref>[http://vesti.ua/krym/41259-rossijane-zatopili-korabl-v-sevastopolskoj-buhte Россияне затопили корабль в севастопольской бухте]</ref>. Украінскія СМІ акцэнтавалі ўвагу на «непрыхаванай хлусні» расійскага прэзідэнта Пуціна (які адмаўляў прысутнасць расійскіх войскаў у Крыме)<ref name="UP-4-3">[http://www.pravda.com.ua/rus/news/2014/03/4/7017602/ Военные моряки Украины обвинили Путина в неприкрытой лжи]</ref>, на пагрозах Захаду ў адрас Расіі<ref name="UP-4-3"/>. Інфармацыі, якая размяшчалася ў расійскіх СМІ, падавалася як «прапаганда» і «шырокамаштабная інфармацыйная вайна», «інфармацыйная агрэсія» і «інфармацыйная акупацыя»<ref>[http://www.pravda.com.ua/rus/news/2014/03/13/7018687/ Украинские каналы попросили пока не показывать пропаганду о российской милиции]</ref>. 3 сакавіка кіраўнікі «{{нп3|Inter Media Group||ru|Inter Media Group}}» {{нп3|Ганна Вітальеўна Бязлюдная|Ганна Бязлюдная|ru|Безлюдная, Анна Витальевна}}, «[[StarLightMedia]]» Уладзімір Барадзянскі, «Медыя Групы Украіна» Фёдар Агаркаў і медыяхолдынга «1+1 Media» Аляксандр Ткачэнка ў адкрытым лісце да генеральнага дырэктара «[[Першы канал (Расія)|Першага канала]]» {{нп3|Канстанцін Львовіч Эрнст|Канстанціна Эрнста|ru|Эрнст, Константин Львович}}, «[[Усерасійская дзяржаўная тэлевізійная і радыёвяшчальная кампанія|УДТРК]]» Алега Дабрадзеева і «[[НТВ]]» Уладзіміра Кулісцікава заклікалі расійскія тэлеканалы «адкрыта, узважана і аб’ектыўна» асвятляць падзеі ва Украіне. На іх думку, СМІ дзвюх краін не маюць права «распальваць варожасць паміж брацкімі рускім і ўкраінскім народамі» і прадастаўляць аўдыторыі неправераную або скажоную інфармацыю<ref>{{Cite web |url=http://www.segodnya.ua/ukraine/rukovoditeli-media-grupp-ukrainy-prizyvayut-rossiyskih-televizionshchikov-vzveshivat-kazhdoe-slovo-500148.html |title=Руководители медиа групп Украины призывают российских телевизионщиков взвешивать каждое слово |access-date=20 жніўня 2015 |archive-date=6 сакавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306174302/http://www.segodnya.ua/ukraine/rukovoditeli-media-grupp-ukrainy-prizyvayut-rossiyskih-televizionshchikov-vzveshivat-kazhdoe-slovo-500148.html |url-status=dead }}</ref>. У адказ кіраўнікі расійскіх тэлеканалаў абвінавацілі Украіну ў дыскрымінацыі рускай мовы і стварэнні перашкодаў для працы расійскіх журналістаў<ref>[http://www.interfax.ru/362451 Руководители российских телеканалов ответили украинским коллегам на призывы быть объективными]</ref>. Вялікі публічны рэзананс атрымаў інцыдэнт, падчас якога дэпутат Вярхоўнай Рады, член камітэта па свабодзе слова {{нп3|Ігар Міхайлавіч Мірашнічэнка|Ігар Мірашнічэнка|ru|Мирошниченко, Игорь Михайлович}} сумесна са сваімі калегамі па [[Усеўкраінскае аб'яднанне «''Свабода''»|партыі «''Свабода''»]] з прымяненнем фізічнай сілы прымусіў кіраўніка «''{{нп3|Нацыянальная тэлекампанія Украіны|Нацыянальнай тэлекампаніі Украіны|ru|Национальная телекомпания Украины}}''» Аляксандра Панцеляймонава напісаць заяву аб звальненні. Дзеянні Мірашнічэнкі былі выкліканыя тым, што тэлекампанія паказала кадры ўрачыстай цырымоніі ў гонар далучэння Крыма да Расіі<ref>[http://www.radiosvoboda.org/content/article/25301766.html Мірошниченко запевняє, що не бив керівника НТКУ]</ref>. === Расійскія СМІ === Расійскія СМІ называлі змену ўлады ва Украіне «пераваротам», здзейсненым «узброенымі групоўкамі», вядучая роля ў якіх належыць «баевікам „Правага сектара“»<ref>[http://www.rg.ru/2014/03/13/bank-site.html Майдан пошел ва-банк]</ref>. Гэты «''пераварот''», на думку расійскіх СМІ, штучна выдаваўся за «''народную рэвалюцыю''», аднак быў інспіраваны звонку («''Амерыкай''» і «''еўраатлантычным альянсам''») праз тэлебачанне і міжнародныя фонды. Пры гэтым адзін алігархічны клан змяніў іншы і адбыўся рэцыдыў «''бандэраўшчыны''». У расійскіх СМІ падкрэсліваліся адрозненні паміж рэгіёнамі Украіны, у прыватнасці паміж [[Галічына]]й і [[Данбас]]ам<ref>[http://www.rg.ru/2014/03/14/tolochko.html В стране товарища маузера]</ref>. 2 сакавіка расійскі «[[Першы канал (Расія)|Першы канал]]» паказаў сюжэт пра бежанцаў, якія прыбываюць з Украіны ў Расію. У рэпартажы сцвярджалася, што чарга з машын з бежанцамі сабралася на мяжы з Расіяй, у той час як у сюжэце быў паказаны КПП «''{{нп3|Вёска Шэгыні|Шэгыні|ru|Шегини}}''», размешчаны на мяжы з Польшчай у 80 кіламетрах ад Львова<ref>{{cite web |url=http://lenta.ru/news/2014/03/02/first/ |title=«''Первый канал''» выдал польский КПП за российский |date=2014-03-02 |publisher=Lenta.ru |access-date=2014-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150827061040/http://lenta.ru/news/2014/03/02/first |archive-date=27 жніўня 2015 }}</ref>. Старэйшы рэдактар «​​{{нп3|The New Republic|The New Republic|ru|The New Republic}}» Юлія Ёфе адзначыла, што расійскі іншамоўны дзяржаўны тэлеканал «[[Russia Today]]», які актыўна асвятляў антываенныя дэманстрацыі па ўсім свеце, у прыватнасці супраць ўмяшання ў [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскую вайну ў Сірыі]], ніяк не згадаў пра антываенныя дэманстрацыі 2 сакавіка ў Маскве і Санкт-Пецярбургу, удзельнікі якіх былі разагнаныя паліцыяй і [[АМАП (Расія)|АМАПам]], а колькасць затрыманых дасягнула 350 чалавек. У той жа час тэлеканал не забыўся згадаць пра мітынг у падтрымку дзеянняў расійскіх улад (мэту якога журналісты ахарактарызавалі як «''падтрымку рускамоўных ва Украіне''»)<ref>[http://www.newrepublic.com/article/116816/whataboutism-russia-protests-against-war-ukraine Kremlin TV Loves Anti-War Protests—Unless Russia Is the One Waging War Studies in 'whataboutism']</ref>. На думку журналіста «The Economist», расійскія тэлеканалы, якія маюць у Крыме шырокі ахоп вяшчання, выконвалі задачу прапагандысцкага прыкрыцця для загадзя падрыхтаванага ваеннага ўварвання Расіі ў Крым<ref>[http://www.economist.com/blogs/easternapproaches/2014/03/russia-and-ukraine «Russia and Ukraine: Edging closer to war», The Economist, Mar 1st 2014]</ref>. 3 сакавіка расійскі музыка Барыс Грабеншчыкоў выказаў сваё незадавальненне тым, як тэлеканал «Расія-24» у сюжэце пра Украіну выкарыстаў фрагмент з яго песні «Цягнік у агні», а таксама выказаўся супраць ваеннага ўмяшання Расіі<ref>[https://www.facebook.com/profile.php?id=100001212153135 борис гребенщиков | Facebook]</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2014/03/03/trainonfire/ Гребенщиков упрекнул «Россию 24» в игре на руку дьяволу] // Lenta.ru</ref>. У звароце, запісаным сумесна з іншымі рок-музыкамі, Грабеншчыкоў назваў тое, што адбываецца, палітычнай гульнёй і заявіў, што Украіна і Расія — адна краіна з адным народам<ref>[http://21region.org/sections/video/96989-obraschenie-rok-muzykantov-k-narodam-ukrainy-i-rossii.html Обращение рок музыкантов к народам Украины и России] // 21 Регион — Информационно-развлекательный портал. Чебоксары. Чувашия</ref>. На фоне канфлікту агенцтва «ІТАР-ТАСС» 2 сакавіка паведаміла са спасылкай на пагранслужбы і ФМС Расіі аб рэзка ўзрослым патоку бежанцаў з Украіны, які нібыта за апошнія два тыдні лютага склаў 143 тыс. чалавек, а 1 сакавіка кіраўнікі Белгародскай, Растоўскай і Бранскай абласцей нібыта паведамілі РІА «Навіны» аб наплыве бежанцаў з Украіны ў расійскія прыгранічныя рэгіёны. Між тым, расійскаму выданню «''Руская планета''» у прэс-службе {{нп3|Федэральная міграцыйная служба|ФМС|ru|Федеральная миграционная служба}} паведамілі, што дадзеных пра колькасць прыбылых у лютым грамадзян Украіны да іх пакуль не паступала. Прадстаўніцтва [[ФСБ]] і рэгіянальныя ўлады не змаглі ці адмовіліся даць інфармацыю пра ўкраінскіх бежанцаў, а ў бранскай ФМС сказалі аб іх адсутнасці. У прэс-службе губернатара Растоўскай вобласці паведамілі, што ў частцы дзіцячых аздараўленчых лагераў рэгіёну для ўкраінцаў былі зарэзерваваныя месцы, але па стане на раніцу 3 сакавіка яны пустуюць. Пацвердзіць дадзеныя аб прытоку бежанцаў з Украіны не атрымалася і камітэту праваабарончай арганізацыі «''Грамадзянскае садзейнічанне''»<ref>[http://rusplt.ru/policy/propali-bejentsyi-8421.html Пропали беженцы]</ref>. У Дзяржаўнай пагранічнай службе Украіны і Федэральнай міграцыйнай службе Расіі таксама абверглі гэтыя заявы<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/2421579 Ъ-Украина-Новости — Госпогранслужба опровергает массовый выезд украинцев из страны]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/rolling_news_russian/2014/03/140307_ru_n_ukrainian_migrants Российская миграционная служба отрицает поток беженцев из Украины]</ref>. 5 сакавіка кіеўскі правайдэр «''Ланет''» «''за агрэсіўную прапаганду, заклікі да вайны і распаўсюджванне варожасці і нянавісці''» адключыў трансляцыю трох расійскіх каналаў: «РТР-Планета», «Першы канал. Сусветная сетка» і «НТВ Мір»<ref>[http://www.lanet.ua/news/izmeneniya-v-televidenii/ Изменения в кабельном телевидении | Ланет]</ref>. 3 сакавіка журналістка расійскага дзяржаўнага тэлеканала «[[RT]]» Эбі Марцін у прамым эфіры асудзіла «ваенную акупацыю» Украіны Расіяй. Галоўны рэдактар «Russia Today» Маргарыта Сіманьян патлумачыла гэты ўчынак уздзеяннем «амерыканскай прапаганды»<ref>[http://lenta.ru/news/2014/03/04/simonyan/ Симоньян объяснила проукраинскую позицию ведущей RT «американской пропагандой»]</ref>. Пазней Эбі Марцін заявіла, што яна таксама не згодна з умяшаннем ЗША ў справы Украіны, дадаўшы, што лічыць за гонар працаваць на «''RT''», дзе можа свабодна выказваць гэтыя погляды<ref>[http://www.newsru.com/world/06mar2014/rt_us.html Новости NEWSru.com:: Ведущая канала RT уволилась в прямом эфире, отказавшись «''обелять Путина''»]</ref>. 6 сакавіка вядучая «RT» Ліз Уол звольнілася ў прамым эфіры, заявіўшы, што не можа быць часткай кампаніі, «якая фінансуецца расійскім урадам і апраўдвае Уладзіміра Пуціна»<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=2h79v9uirLY RT America’s Liz Wahl resigns live on air, 06.03.2015]</ref>; тэлеканал назваў гэты крок «''самапіярам''»<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/news_in_brief/2014/03/140306_hk_rt_resignation.shtml Ведуча російського каналу звільнилася в прямому ефірі через Крим] {{ref-uk}}</ref>. Паводле дадзеных «''TruthDig''», гэты крок Уол быў зроблены пад уплывам адной з амерыканскіх кансерватыўнай палітычных арганізацый<ref>[http://www.truthdig.com/report/item/how_cold_war-hungry_neocons_stage_managed_liz_wahls_resignation_20140319 Max Blumenthal, Rania Khalek. How Cold War-Hungry Neocons Stage Managed RT Anchor Liz Wahl’s Resignation//TruthDig, 19.03.2015]</ref>. З 10 сакавіка на кругласутачным інфармацыйным канале «{{нп3|Расія-24|Расія-24|ru|Россия-24}}» трансліруюцца выпускі навін «ДТРК Крым». Расійскія каналы з 11 сакавіка не маюць магчымасці паўнавартасна вяшчаць на тэрыторыю Украіны. Нацыянальны савет Украіны па пытаннях тэлебачання і радыёвяшчання запатрабаваў ад правайдэраў да 21:00 мск 11 сакавіка спыніць трансляцыю тэлеканалаў «''Весткі''», «''[[Расія-24]]''», «''[[Першы канал (Расія)|Першы канал. Сусветная сетка]]''», «''{{нп3|РТР-Планета|РТР-Планета|ru|РТР-Планета}}''», «''НТВ Мір''». Да раніцы 11 сакавіка да паловы правайдэраў Украіны ўжо адключылі вяшчанне гэтых каналаў<ref>[http://www.interfax.ru/world/363889 На Украине половина провайдеров прекратили вещание российских телеканалов — Интерфакс]</ref>. 22 красавіка прэзідэнт РФ Уладзімір Пуцін падпісаў указ аб узнагароджанні больш за 300 супрацоўнікаў расійскіх СМІ «''за аб’ектыўнасць пры асвятленні падзей у Крыме''», які, аднак, не быў выкладзены ў публічны доступ<ref>{{cite web|datepublished=5 мая 2014| url=http://www.echo.msk.ru/news/1313866-echo.html| title=Кремль орденами и медалями отблагодарил группу журналистов за освещение событий в Крыму| publisher=Эхо Москвы| access-date=2014-5-6}}</ref><ref>{{cite web|datepublished=5 мая 2014| url=http://www.bbc.co.uk/russian/russia/2014/05/140505_putin_crimea_russian_media_award.shtml| title=СМИ: 300 журналистов получили от Путина награды за Крым| publisher=Би-би-си|access-date=2014-5-6}}</ref>. Каля ста ўзнагарод атрымалі супрацоўнікі «''УДТРК''», больш за 60 — журналісты «''Першага канала''», па некалькі дзясяткаў — прадстаўнікі «''НТВ''», «''RT''» і «''Life News''», пры гэтым у спіс лаўрэатаў не патрапілі тэлеканал «''Дождж''» і радыёстанцыя «''Рэха Москвы''», карэспандэнты якіх таксама асвятлялі падзеі ва Украіне. Ордэн «''За заслугі перад Айчынай''» другой ступені атрымаў генеральны дырэктар «''НТВ''» Уладзімір Кулісцікаў. Ордэна чацвёртай ступені атрымалі кіраўнік [[Федэральная служба па наглядзе ў сферы сувязі, інфармацыйных тэхналогій і масавых камунікацый|Раскамнагляду]] Аляксандр Жараў, першы намеснік гендырэктара «''УДТРК''» Антон Златапольскі, галоўны рэдактар ​​агенцтва «''Расія сёння''» Маргарыта Сіманьян, галоўны рэдактар ​​"''Камсамольскай праўды''" Уладзімір Сунгоркін і іншыя. Тэлевядучага [[Уладзімір Рудольфавіч Салаўёў|Уладзіміра Салаўёва]] ўзнагародзілі ордэнам Аляксандра Неўскага, ордэнам Пашаны — гендырэктара «''Life News''» Арама Габралянава, першага намесніка гендырэктара «''ІТАР-ТАСС''» Міхаіла Гусмана і галоўнага рэдактара службы інфармацыі «''НТВ''» Таццяну Міткову. Журналісты Ірада Зейналава («''Першы канал''»), Аркадзь Мамантаў, Барыс Карчэўнікаў («''Расія 1''»), Аляксей Кандулукаў, Раман Собаль («''НТВ''») і Аляксандр Самахвалаў («''РЕН ТВ''») атрымалі медалі ордэна «''За заслугі перад Айчынай''» першай ступені. Медалямі другой ступені ўзнагародзілі больш за дзвесце чалавек<ref>[http://slon.ru/fast/russia/putin-nagradil-300-zhurnalistov-za-obektivnost-pri-osveshchenii-sobytiy-v-krymu-1093642.xhtml Путин наградил 300 журналистов «''за объективность при освещении событий в Крыму''»]</ref><ref>[http://uainfo.org/yandex/322055-300-rossiyskih-zhurnalistov-kotoryh-nagradyat-za-krym-polnyy-spisok.html 300 российских «''журналистов''», которых наградят за Крым. ПОЛНЫЙ СПИСОК]</ref>. === Праца СМІ ў Крыме === Асноўныя тэлерадыёкампаніі Крыму ўвайшлі ў лік аб’ектаў інфраструктуры, над якімі 27—28 лютага быў усталяваны кантроль групамі ўзброеных вайскоўцаў. Днём 28 лютага ўзброеныя людзі без знакаў адрознення з’явіліся ў раёне дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі «''Крым''» і ўсталявалі ахову па перыметры тэрыторыі<ref name="GTRKK" /><ref name="МЗ">''Виктор Велисов''. [http://zona.media/agenda/crimean-media/ Что случилось с крымскими СМИ ] «''Медиазона''», 29.06.2015</ref>. Увечары ўзброеныя людзі занялі ДТРК «''Крым''», паведаміўшы персаналу, што яны будуць ахоўваць кампанію. Пазней тое ж адбылося ў тэлерадыёкампаніі «''Ялта''». Там у захопе ўдзельнічала 30 аўтаматчыкаў<ref name="GTRKY" />. 1 сакавіка сябры арганізацыі «''Крымскі фронт''» у масках і з георгіеўскімі стужачкамі ў Сімферопалі захапілі будынак Федэрацыі прафсаюзных арганізацый, дзе размяшчаўся офіс грамадскай арганізацыі «''Інфармацыйны прэс-цэнтр''» («''IPC''») і рэдакцыя «''Цэнтра журналісцкіх расследаванняў''» — медыяпраектаў «''IPC''». Лідар арганізацыі Канстанцін Кнырык абвясціў, што будынак заняты, паколькі адтуль «''зыходзіць непраўдзівыя інфармацыя''», што рэдакцыя зараз пад іх кантролем, а дзейнасць супрацоўнікаў «''Цэнтра''», якія «''вельмі добра працуюць''», але з якімі яны «''не сыходзіліся па ідэалагічных момантах''», будзе працягнутая: «''Крымскі фронт''» бярэ на сябе забеспячэнне журналістаў «''заробкам, ежай''» у выпадку, калі «''іх спонсары адмовяцца плаціць''». Неўзабаве пасля гэтага кіраўніцтва Федэрацыі прафсаюзных арганізацый, у якой «''IPC''» арандаваў памяшканні, папрасіла гэтыя памяшканні вызваліць. На працягу 2014 года журналістаў «''Цэнтра''» затрымлівалі і збівалі, галоўнага рэдактара Валянціну Самар выклікалі ў пракуратуру і зімой 2015 года «''Інфармацыйны прэс-цэнтр''» пераехаў ва Украіну<ref name="МЗ" />. 3 сакавіка Савет міністраў Крыму папярэдзіў, што шэраг украінскіх тэлеканалаў можа быць адключаны на тэрыторыі аўтаноміі ў сувязі з «''аднабокім''» асвятленнем сітуацыі ў рэспубліцы. На думку Саўміна, «''многія СМІ, якія дзейнічаюць на тэрыторыі Украіны, апынуліся ўцягнутымі ў інфармацыйную вайну, накіраваную на дасягненне двух мэтаў: стварэнне панікі сярод насельніцтва Крыма і навязванне жыхарам Украіны недакладнага ўяўлення аб сітуацыі, якая склалася ў грамадска-палітычным жыцці рэспублікі''». Улады рэспублікі абвінавацілі ўкраінскія СМІ ў парушэнні «''асноватворных прынцыпаў свабоды слова і аб’ектыўнай журналістыкі''» і мэтанакіраваным «''стварэнні ілюзіі ваеннага ўмяшання''»<ref name="УкрТв" />. Раней стала вядома аб адключэнні эфірнага вяшчання {{нп3|Чарнаморская ТРК|найбуйнейшай незалежнай крымскай тэлекампаніі «''Чарнаморская''»|ru|Черноморская ТРК}} (якая вяшчала на 84 % тэрыторыі Крыму<ref name="МЗ" />), фактычным уладальнікам якой з’яўляецца народны дэпутат Украіны, член [[Усеўкраінскае аб’яднанне «Бацькаўшчына»|УА «''Бацькаўшчына''»]] {{нп3|Андрэй Віленавіч Сенчанка|Андрэй Сенчанка|ru|Сенченко, Андрей Виленович}}<ref>[http://interfax.com.ua/news/political/46307.html Счета ТРК «''Черноморская''» арестованы — депутат Сенченко]</ref>. Радыётэлевізійны перадаючы цэнтр Аўтаномнай Рэспублікі Крым (РТПЦ) заявіў, што быў вымушаны адключыць яе вяшчанне па не залежных ад яго прычынах. З мясцовых каналаў на тэрыторыі паўвострава працягнула вяшчанне толькі дзяржаўная тэлерадыёкампанія «''Крым''», якая з 11 сакавіка была перападпарадкавана новаму ўраду рэспублікі<ref name="УкрТв">[http://lenta.ru/news/2014/03/03/channels/ Власти Крыма пригрозили отключить украинские телеканалы]</ref><ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1036806 Верховный Совет Крыма переподчинил ГТРК «''Крым''» властям республики. ИТАР-ТАСС, 11.03.14]</ref>. 6 сакавіка стала вядома аб тым, што на эфірных частотах Чарнаморскай тэлерадыёкампаніі пачаў вяшчанне расійскі дзяржаўны інфармацыйны тэлеканал «''Расія-24''», хоць «''Чарнаморская''» валодае ліцэнзіяй на эфірнае вяшчанне па кастрычнік 2015 года<ref>[http://www.telekritika.ua/rinok/2014-03-06/91160 Ефірні частоти «''Чорноморської ТРК''» захопив канал «''Россия 24''»]</ref>. У прэс-службе савета міністраў Крыму паведамілі пра тое, што з 7 сакавіка на частаце «''Чарнаморскай''» пачне вяшчаць новы тэлеканал — «''Крым 24''»<ref name="Ценз2">[http://lenta.ru/news/2014/03/06/crimea1/ В Крыму отключили два украинских телеканала]</ref>. 5 сакавіка прэзідэнт Рэспублікі Татарстан [[Рустам Мініханаў]], які знаходзіўся ў Крыме, пасля падпісання з прэм’ерам АРК пагаднення аб падтрымцы Крыму выказаўся на сумесным брыфінгу супраць спынення вяшчання крымскататарскага тэлеканала «''ATR''»<ref>[http://an-crimea.ru/page/news/58630/ Президент Татарстана заступился за телеканал ATR]</ref>. Канал працягнуў працу. [[Омбудсмен|Упаўнаважаны Вярхоўнай Рады Украіны па правах чалавека]] Валерыя Луткоўская заявіла, што ў Аўтаномнай Рэспубліцы Крым зафіксаваныя масавыя парушэнні правоў незалежных журналістаў, якім агрэсіўна настроеныя невядомыя асобы не толькі перашкаджаюць выкананню іх прафесійных абавязкаў, але і пагражаюць фізічнай расправай, не даючы магчымасці аб’ектыўна асвятляць ход падзей<ref>[http://www.unian.net/politics/893427-ombudsmen-takje-zafiksirovala-massovyie-narusheniya-prav-nezavisimyih-jurnalistov-v-kryimu.html Омбудсмен также зафиксировала массовые нарушения прав независимых журналистов в Крыму]</ref>. Журналісты найбуйнейшых СМІ Украіны заявілі, што новы ўрад Крыму абмяжоўвае іх прафесійныя правы, запрашаючы на ​​свае мерапрыемствы журналістаў толькі расійскіх СМІ і крымскіх выданняў, падкантрольных ураду, такіх як «''Крымскае інфармацыйнае агенцтва''» («''КІА''») і «''ДТРК „Крым“''». У той жа час журналісты агенцтваў «''УНІАН''», «''Укрінформ''», «''Украінскія навіны''», сайтаў «''Цэнтр журналісцкіх расследаванняў''», «''Аргументы тыдня — Крым''», карпункты тэлеканалаў «''Інтэр''», «''1+1''», «''ICTV''», «''5 канал''», канала «''24''» і іншых не атрымліваюць ні афіцыйных прэс-рэлізаў Саўміна, ні анонсаў на брыфінгі яго членаў, ні запрашэнняў на мерапрыемствы ў якой-небудзь іншай форме<ref>[http://www.unian.net/politics/893384-separatistyi-v-kryimu-ogranichili-prava-jurnalistov-krupneyshih-smi-ukrainyi.html Сепаратисты в Крыму ограничили права журналистов крупнейших СМИ Украины]</ref>. 6 сакавіка было адключана эфірнае вяшчанне «''5 канала''» і канала «''1+1''»<ref>[http://www.unian.net/politics/893767-administratsiya-ar-kryim-otklyuchila-efirnoe-veschanie-telekanala-11.html Администрация АР Крым отключила эфирное вещание телеканала «''1+1''»]</ref>, месца якіх занялі расійскія дзяржаўныя тэлеканалы «''Першы''» і «''Расія-1''»<ref name="Ценз2" /><ref name="Откл">[http://lenta.ru/news/2014/03/07/inter/ В Крыму отключили ещё два украинских канала]</ref>. Канцэрн радыёвяшчання, радыёсувязі і тэлебачання заяўляў, што сярод захопнікаў, акрамя ўзброеных людзей і «''расійскіх казакоў''», быў «''прадстаўнік ТРК Расіі''»<ref name="МЗ" />. На наступны дзень было адключана эфірнае вяшчанне тэлеканалаў «''[[Інтэр (тэлеканал)|Інтэр]]''», «''[[UA: Перший|Першы нацыянальны]]''» і «''[[СТБ (украінскі тэлеканал)|СТБ]]''», замест якіх пачалі вяшчанне расійскія тэлеканалы «''[[НТВ]]''», «''ТНТ''» і «''{{нп3|Звезда, тэлеканал|Звезда|ru|Звезда (телеканал)}}''»<ref name="Откл" />. У той жа дзень быў здзейснены напад на здымачную групу «''Інтэра''» і «''СТБ''», журналістаў жорстка збілі<ref>[http://www.unian.net/politics/894350-v-sevastopole-vozle-voinskoy-chasti-izbili-i-ograbili-jurnalistov.html В Севастополе возле воинской части избили и ограбили журналистов]</ref><ref>[http://www.unian.net/politics/894363-v-kryimu-otklyuchili-esche-dva-ukrainskih-kanala.html В Крыму отключили ещё два украинских канала]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/8/7018108/ |title=У Севастополі російські солдати штурмують українську військову частину |date=8 марта 2014 |publisher=Украинская правда |access-date=8 марта 2014}}</ref>. 10 сакавіка ўкраінскія тэлеканалы былі адключаныя і ад лічбавага вяшчання. 9 сакавіка 2014 года віцэ-прэм’ер крымскага ўрада Вольга Кавіцідзі заяўляла аб тэхнічнай прычыне адключэння тэлеканалаў і паабяцала аднавіць трансляцыю<ref name="МЗ" />. У Сімферопалі адбыўся напад на журналістаў нямецкай газеты «''{{нп3|Bild|Більд|ru|Bild}}''»<ref>[http://www.unian.net/politics/893846-v-simferopole-gruppa-molodchikov-atakovala-jurnalistov-nemetskoy-gazetyi-bild.html В Симферополе группа молодчиков атаковала журналистов немецкой газеты «''Бильд''»]</ref> і на здымачную групу «''[[5 канал|5-га канала]]''»<ref>[http://kp.ua/daily/060314/442346/ В Крыму избили журналистов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140311011358/http://kp.ua/daily/060314/442346 |date=11 сакавіка 2014 }}</ref>. Журналістцы «''Kerch.fm''» пагражалі забойствам<ref name="Amnesty" />. «''[[Amnesty International]]''» звярнулася да [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|АБСЕ]] з заклікам тэрмінова стварыць магутную міжнародную назіральную місію з прычыны частых выпадкаў пераследу і запалохвання журналістаў, актывістаў і мірных пратэстуючых у Крыме<ref name="Amnesty">{{Cite web |url=https://www.amnesty.org/articles/news/2014/03/crimea-human-rights-monitors-urgently-needed-journalists-and-activists-face-wave-attacks/ |title=Ukraine: Human rights monitors urgently needed as journalists and activists face wave of attacks in Crimea |access-date=20 жніўня 2015 |archive-date=1 чэрвеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150601191846/https://www.amnesty.org/articles/news/2014/03/crimea-human-rights-monitors-urgently-needed-journalists-and-activists-face-wave-attacks/ |url-status=dead }}</ref>. Па стане на 9 сакавіка на тэрыторыі Аўтаномнай Рэспублікі Крым спынілі вяшчанне ўсе ўкраінскія тэлекампаніі, замест якіх трансляваліся расійскія каналы. З мясцовых каналаў працягваў вяшчанне ДТРК «''Крым''»<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1033291 В Крыму начали вещание российские телеканалы. ИТАР-ТАСС, 09.03.14]</ref>. 12 сакавіка ў Сімферопалі пачало працаваць новае інфармацыйнае агенцтва «''Крымінформ''»<ref>[http://www.c-inform.info/mainnews Крыминформ]</ref><ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1037391 В Крыму заработало новое агентство «''Крыминформ''». ИТАР-ТАСС, 11.03.14]</ref>. 14 сакавіка ў гарадах Керч і Еўпаторыя групай невядомых быў здзейснены напад на перадаючы цэнтр, дзе знаходзяцца перадатчыкі радыёстанцый украінскага радыёхолдынга «''ТАВР Медыя''» — «''Хіт FM''», «''Рускае радыё — Украіна''», «''Radio Roks''», «''Kiss FM''», «''Relax''» і «''Мелодыя''», было пашкоджана тэхнічнае абсталяванне, з-за чаго радыёстанцыі спынілі вяшчанне ў Керчы, Еўпаторыі і бліжэйшых населеных пунктах. 10 красавіка холдынг абвясціў аб часовым спыненні свайго вяшчання на тэрыторыі Крыму<ref>[http://www.telekritika.ua/rinok/2014-04-10/92509 Радіостанції группи «''ТАВР Медіа''» призупиняють мовлення на території Криму]</ref>. 25 сакавіка 2014 года прэс-служба «''Мультымедыя-інвест груп''» паведаміла, што невядомыя праніклі ў яе офісны цэнтр у Севастопалі, дзе размяшчаецца апаратура прадпрыемства УРС (Украінскія радыёсістэмы), якая забяспечвае трансляцыю радыёсігналу «''{{нп3|Радио Вести|Радио Вести|ru|Радио Вести}}''» на частаце 87,7 ФМ, і запатрабавалі адключыць перадатчык. Пасля гэтага вяшчанне станцыі ў Севастопалі было спынена<ref name="ТК">[http://www.telekritika.ua/pravo/2014-03-25/91898 У Севастополі відключили радіо «''Вести''»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140327192528/http://www.telekritika.ua/pravo/2014-03-25/91898 |date=27 сакавіка 2014 }}</ref>. == Рэакцыя == === Украіна === ==== Дзеянні на ўнутрыпалітычным узроўні ==== [[Файл:Protest against Russia invading 02-03-14.jpg|міні|200px|Мітынг пратэсту ў Кіеве супраць уводу расійскіх войскаў.]] Паводле афіцыйнай пазіцыі кіраўніцтва Украіны, які прыйшоў да ўлады ў выніку [[Еўрамайдан]]а, падзеі ў Крыме, якія завяршыліся для Украіны стратай паўвострава, з’явіліся праявай агрэсіі з боку Расіі, якая, на думку ўлад Украіны, пачалася 20 лютага 2014 года<ref name="145-19" />. Украіна не прызнала анексію Крыму да Расіі<ref name="UR">[http://www.interfax.ru/world/365521 Украина не признает присоединения Крыма к России] // Интерфакс, 18.03.2014.</ref> і лічыць паўвостраў часова акупаванай тэрыторыяй<ref name="S-15-4" />. У самым пачатку крымскіх падзей Вярхоўная Рада «''катастрафічна марудзіла''» з прыняццем рашэнняў<ref name="marc" />. Да моманту захопу Вярхоўнага Савета Крыма ўзброенымі людзьмі без знакаў адрозненні не былі прызначаныя міністр абароны, начальнік Генштаба, прадстаўнік прэзідэнта ў АРК, кіраўнік Севастопальскай адміністрацыі і міністр замежных спраў<ref name="marc" />. 27 лютага прызначаны Вярхоўнай Радай выконваючым абавязкі прэзідэнта Украіны Аляксандр Турчынаў прызначыў [[Сяргей Уладзіміравіч Куніцын|Сяргея Куніцына]] прадстаўніком прэзідэнта ў АРК<ref>{{cite web|url=http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/167/2014|title=Про призначення С. Куніцина Постійним Представником Президента України в Автономній Республіці Крим|date=2014-03-01publisher=Официальный сайт Верховной рады Украины|lang=uk|access-date=2014-11-18}}</ref>, а Сяргей Куніцын, у сваю чаргу, 28 лютага паведаміў, што начальнік галоўнага ўпраўлення МУС у АРК Валерый Радчанка падаў у адстаўку, а замест яго быў прызначаны Ігар Аўруцкі, які раней узначальваў крымскае ўпраўленне па барацьбе з аргзлачыннасцю<ref name="IFAvr">[http://interfax.com.ua/news/political/193527.html МВД назначило новых начальников милиции Крыма и Севастополя] // Интерфакс-Украина, 28.02.2014</ref>. 1 сакавіка Турчынаў выдаў указ аб тым, што зробленае 27 лютага прызначэнне Вярхоўным Саветам Крыму Сяргея Аксёнава кіраўніком крымскага ўрада было ажыццёўлена з парушэннем Канстытуцыі Украіны і Канстытуцыі АРК, і прапанаваў Вярхоўнаму Савету Крыму адмяніць яго<ref>[http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/187/2014 Про Голову Ради міністрів Автономної Республіки Крим] {{ref-uk}}</ref>. Позна ўвечары, у сувязі з рашэннем Савета Федэрацыі аб выкарыстанні расійскіх войскаў ва Украіне, Аляксандр Турчынаў заявіў, што аддаў загад прывесці ўзброеныя сілы Украіны ў поўную баявую гатоўнасць<ref>[http://iportal.rada.gov.ua/ru/news/page/news/Novosty/top_news/88819.html Александр Турчинов отдал приказ привести Вооружённые Силы Украины в полную боевую готовность]</ref>. Міністэрству абароны было загадана арганізаваць і правесці навучальныя зборы з ваеннаабавязанымі<ref>[http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/n0001525-14/ Про невідкладні заходи щодо забезпечення національної безпеки, суверенітету і територіальної цілісності України]</ref>. 6 сакавіка ў сувязі з прыняццем дэпутатамі Вярхоўнага Савета Крыма рашэння аб уваходжанні АРК у склад Расіі Галоўнае следчае ўпраўленне СБУ пачало дасудовае расследаванне па факце замаху на тэрытарыяльную цэласнасць і недатыкальнасць Украіны<ref>[http://www.sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=122426 СБУ розпочато кримінальне провадження за фактом посягання на територіальну цілісність та недоторканність України] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160802132324/http://www.sbu.gov.ua/sbu/control/uk/publish/article?art_id=122426 |date=2 жніўня 2016 }}</ref>. Аляксандр Турчынаў выступіў са зваротам да народу Украіны, заявіўшы, што спыніў рашэнне Вярхоўнага Савета Крыма аб правядзенні рэферэндуму аб уваходжанні ў склад Расіі: «''Вярхоўная Рада Украіны будзе ініцыяваць роспуск парламента Аўтаномнай Рэспублікі Крым. Мы абаронім недатыкальнасць тэрыторыі Украіны''»<ref>{{Cite web |url=http://crimea.comments.ua/news/2014/03/06/192756.html |title=Турчинов заявил, что распустит крымский парламент и референдума не будет |access-date=20 жніўня 2015 |archive-date=3 красавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403192004/http://crimea.comments.ua/news/2014/03/06/192756.html |url-status=dead }}</ref>. Цэнтральная выбарчая камісія (ЦВК) даручыла заблакаваць доступ да базы дадзеных Дзяржрэестра выбаршчыкаў для органаў Дзяржрэестра АР Крым і Севастопаля, «''улічваючы сітуацыю, якая склалася ў АР Крым у сувязі са спробай падрыхтоўкі правядзення супрацьзаконнага мясцовага рэферэндуму і з мэтай забеспячэння абароны базы дадзеных Дзяржаўнага рэестра выбаршчыкаў ад незаконнага выкарыстання персанальных дадзеных, забеспячэння абароны базы дадзеных Рэестра ад несанкцыянаванага доступу і злоўжывання доступам, парушэння цэласнасці базы дадзеных Рэестра, яго апаратнага і праграмнага забеспячэння''»<ref>[http://www.cvk.gov.ua/pls/acts/ShowCard?id=35503 Про окремі питання забезпечення дотримання законодавства України про референдуми] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923212317/http://www.cvk.gov.ua/pls/acts/ShowCard?id=35503 |date=23 верасня 2015 }}</ref>. 9 сакавіка ўкраінскія ўлады заблакіравалі рахункі крымскага ўпраўлення Дзяржаўнай казначэйскай службы, на якіх знаходзілася больш за 1 мільярд грыўняў (больш за 110 мільёнаў долараў), што прызначаліся на выплату пенсій, зарплаты бюджэтнікам і сацыяльныя выплаты<ref>[http://www.interfax.ru/world/363614 Крым сообщил о блокировке счетов автономии Киевом — Интерфакс]</ref>. 12 сакавіка рахункі былі разблакіраваныя — на думку першага віцэ-прэм’ера АРК Рустама Тэміргаліева, у сувязі з тым, што «''было неабходна выплачваць грашовае забеспячэнне ваеннаслужачых, якія знаходзяцца на тэрыторыі Крыму. Гэта дазволіла нам атрымаць доступ да сродкаў бюджэту Крыму і цалкам прафінансаваць выдаткі на рэферэндум''»<ref>[http://ria.ru/world/20140312/999178280.html Вице-премьер АРК: госказначейство Украины разблокировало счета Крыма]</ref>. Агенцтва «''ІТАР-ТАСС''» паведаміла пра намер Мінабароны Украіны правесці маштабную ратацыю ўкраінскіх вайскоўцаў з мэтай «''перамясціць ваенных, выхадцаў з усходніх і паўднёвых рэгіёнаў краіны, ад месцаў, дзе пражываюць іх сваякі, і замяніць іх вайскоўцамі з Заходняй Украіны''». Неабходнасць такой ратацыі абмяркоўвалася з украінскімі военачальнікамі ў ходзе наведвання Аляксандрам Турчынавым у ноч з 5 на 6 сакавіка галоўнага каманднага пункта кіравання ўзброеных сілаў краіны. На думку Турчынава, такі пераклад ваенных «''дазволіць выключыць выпадкі масавага пераходу ваеннаслужачых на бок сепаратысцкіх сіл і забяспечыць цэласнасць узброеных сіл''»<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1028031 Источник: минобороны Украины проведёт масштабную ротацию военнослужащих. ИТАР-ТАСС, 07.03.14]</ref>. Паводле паведамлення «ІТАР-ТАСС», прызначаны Вярхоўнай Радай выконваючым абавязкі міністра абароны Украіны Ігар Ценюх распарадзіўся распрацаваць план «''уціхамірвання''» ўкраінскімі ўзброенымі сіламі ўсходніх і паўднёва-ўсходніх рэгіёнаў краіны, які прадугледжвае, у прыватнасці, раззбраенне воінскіх часцей і падраздзяленняў украінскай арміі, якія перайшлі на бок парламента АР Крым, а таксама прадухіленне пераходу іншых падраздзяленняў узброеных сіл Украіны на службу АРК<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1033035 Источник: МО Украины поручено подготовить план «''усмирения''» востока и юго-востока страны. ИТАР-ТАСС, 09.03.14]</ref>. Нацыянальны савет па пытаннях тэлебачання і радыёвяшчання Украіны абавязаў правайдэраў спыніць вяшчанне расійскіх тэлеканалаў «''Расія 24''», «''ОРТ (Першы канал сусветная сетка)''», «''РТР Планета''» і «''НТВ-Мір''» да 21.00 мск 11 сакавіка. Нацсавета патлумачыў такое рашэнне неабходнасцю забеспячэння інфармацыйнай бяспекі ў адпаведнасці з пастановай Савета нацыянальнай бяспекі і абароны ад 1 сакавіка 2014 года<ref>[http://tass.ru/obschestvo/1039699 ВГТРК сожалеет о решении Киева отключить трансляцию передач российских каналов на Украине. ИТАР-ТАСС, 12.03.14]</ref>. 11 сакавіка Аляксандр Турчынаў паведаміў на пасяджэнні Вярхоўнай Рады, што Савет нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны прыняў рашэнне сфарміраваць на базе ўнутраных войскаў Нацыянальную гвардыю і абвясціць частковую мабілізацыю ва Узброеныя сілы і Нацгвардыю<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1036124 Турчинов: Совбез Украины принял решение сформировать «''национальную гвардию''». ИТАР-ТАСС, 11.03.14]</ref>. Ён таксама заявіў, што Украіна звернецца да краін — гарантаў бяспекі за тэхнічнай і ваеннай дапамогай. Паводле яго слоў, МУС забяспечыць усе першачарговыя патрэбы Нацыянальнай гвардыі Украіны, але Украіне таксама патрэбна тэхнічная і ваенная дапамога<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1036013 Турчинов: Украина обратится к странам — гарантам безопасности за военной помощью. ИТАР-ТАСС, 11.03.14]</ref>. Рашэнне аб стварэнні Нацгвардии абумоўлена нездавальняючым узроўнем боегатоўнасці арміі Украіны і нізкім маральным станам ваеннаслужачых<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1040884 Источник: в состав Национальной гвардии Украины войдут отряды активистов майдана. ИТАР-ТАСС, 12.03.14]</ref>. 12 сакавіка Генпракуратура Украіны запатрабавала адмяніць рашэнні Вярхоўнага Савета АРК і Севастопальскага гарсавету аб зацвярджэнні Дэкларацыі аб незалежнасці АРК і Севастопаля. 12 сакавіка прызначаны Вярхоўнай Радай першы віцэ-прэм’ер Віталь Ярэма паведаміў на пасяджэнні ўрада краіны, што ўкраінская армія прыведзена ў поўную баявую гатоўнасць і пачаліся ўсеўкраінскія ваенныя вучэнні. Ён канстатаваў, што расійскія войскі працягваюць знаходзіцца ўздоўж усходняй мяжы Украіны і пастаянна нарошчваюць сваю прысутнасць<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1039155 Украинская армия приведена в полную боевую готовность. ИТАР-ТАСС, 12.03.14]</ref>. Як стала вядома з дакладу в. а. міністра абароны Украіны Ігара Ценюха выканаўцу абавязкаў прэзідэнта Украіны Аляксандра Турчынава, пры прывядзенні нд краіны ў вышэйшыя ступені баявой гатоўнасці выявіліся «''гнятлівы стан падрыхтоўкі асабовага складу УС Украіны, недастатковая ўкамплектаванасць падраздзяленняў ваеннымі спецыялістамі і адсутнасць спраўнай тэхнікі і ўзбраення''». З сухапутных войскаў Украіны агульнай колькасцю 41 тыс. чалавек боегатовых апынуліся толькі 6 тыс. (каля 14 %), а сярод экіпажаў браніраваных машын гэты паказчык склаў толькі 20 % ад іх агульнай колькасці. Больш за 70 % бронетэхнікі ўкраінскай арміі склалі маральна і фізічна састарэлыя савецкія танкі Т-64 з тэрмінам эксплуатацыі 30 і больш гадоў. У СПА Украіны гатовымі да выканання баявых задач апынуліся толькі 10 % асабістага складу, а ў ракет комплексаў С-300П і С-200В скончыўся гарантыйны тэрмін эксплуатацыі. З амаль 507 баявых самалётаў і 121 ударных верталётаў ВПС Украіны толькі 15 % апынуліся спраўнымі і здольнымі падняцца ў паветра, а да баявых вылетаў апынуліся гатовыя толькі 10 % экіпажаў. У ВМФ Украіны па стане на 1 сакавіка толькі 4 караблі аднеслі да ўмоўна баяздольных: фрэгат «''Гетман Сагайдачны''», карвет «''Цярнопаль''», карабель кіравання «''Славуціч''» і вялікі дэсантны карабель «''Канстанцін Альшанскі''». Згодна з дакладам, у якасці адзінай эфектыўнай меры для стрымлівання агрэсіі і нанясення гарантаванай паразы атрадам сіл самаабароны ў Крыме і незаконным воінскім фарміраванням, якія могуць з’явіцца ва ўсходніх абласцях краіны, могуць разглядацца толькі рэактыўныя сістэмы залпавага агню (РСЗА) «''Ураган''» і «''Смерч''». Пры гэтым Ценюх выступае катэгарычна супраць прымянення РСЗА, а толькі прапаноўвае ўзмацніць іх ахову, улічваючы рэгіструецца цікавасць да іх з боку «''радыкальных партнёраў па Майдану''». Ён звяртае ўвагу на «''высокую імавернасць недакладнай паразы мэт, улічваючы вельмі нізкую падрыхтоўку экіпажаў (РСЗА)''» і, адпаведна, магчымую гібель значнай колькасці мірных жыхароў<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1040535 Минобороны Украины: состояние подготовки личного состава вооружённых сил — удручающее. ИТАР-ТАСС, 12.03.14]</ref>. 14 сакавіка Канстытуцыйны суд Украіны прызнаў неканстытуцыйным рашэнне Вярхоўнага Савета Аўтаномнай Рэспублікі Крым аб правядзенні рэферэндуму аб статусе аўтаноміі<ref>{{Cite web |url=http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/03/14/1244335.html |title=Конституционный суд Украины считает незаконным проведение референдума в Крыму |access-date=20 жніўня 2015 |archive-date=24 верасня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924142716/http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/03/14/1244335.html |url-status=dead }}</ref>. 15 сакавіка Вярхоўная Рада Украіны датэрмінова спыніла паўнамоцтвы Вярхоўнага Савета Аўтаномнай Рэспублікі Крым<ref>[http://rada.gov.ua/news/Novyny/Povidomlennya/89643.html Офіційний портал Верховної Ради України] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140315173028/http://rada.gov.ua/news/Novyny/Povidomlennya/89643.html |date=15 сакавіка 2014 }}</ref>. 16 сакавіка [[Арсень Пятровіч Яцанюк|Арсень Яцанюк]] заявіў, што «''ўкраінская дзяржава знойдзе ўсіх завадатараў сепаратызму і расколу, якія цяпер пад прыкрыццём расійскіх ваенных спрабуюць знішчыць украінскую незалежнасць. Мы знойдзем усіх, праз год, праз два, прыцягнем да суда і будзем судзіць ва ўкраінскіх і міжнародных судах. Зямля пад нагамі будзе гарэць''». Яцанюк дадаў, што разам з міжнароднымі партнёрамі ўлады зробяць «''усё магчымае, каб кожны, хто сёння сябе свабодна адчувае пад абаронай расійскіх аўтаматаў, ведаў, што адказнасць за сепаратызм і спробы звяржэння канстытуцыйнага ладу надыдзе''»: «''У свеце не застанецца ні аднаго месца, дзе яны змогуць сябе свабодна адчуваць, і Расія іх не абароніць''»<ref>[http://www.kmu.gov.ua/control/ru/publish/article?art_id=247106722 А. Яценюк: Все зачинщики сепаратизма и раскола будут привлечены к суду. Найдем всех]</ref>. 20 сакавіка Вярхоўная Рада прыняла ў першым чытанні [[Аб забеспячэнні правоў і свабод грамадзян і прававы рэжым на часова акупаванай тэрыторыі Украіны|законапраект]], згодна з якім Крым аб’яўляецца «''часова акупаванай тэрыторыяй''». Пад гэта паняцце падпадаюць «''тэрыторыя Аўтаномнай Рэспублікі Крым і горада Севастопаль, унутраныя воды і тэрытарыяльнае мора Украіны, яго дно і нетры, кантынентальны шэльф і выключная эканамічная зона''», а таксама «''падводнае прастора ў межах тэрытарыяльнага мора і паветраная прастора, размешчаная над гэтай тэрыторыяй''»<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1062052 Рада приняла законопроект об объявлении Крыма «''временно оккупированной территорией''». ИТАР-ТАСС, 20.03.2014]</ref><ref>[http://www.segodnya.ua/politics/pnews/krym-priznali-vremenno-okkupirovannoy-territoriey-504041.html Крым признали временно оккупированной территорией] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150628095118/http://www.segodnya.ua/politics/pnews/krym-priznali-vremenno-okkupirovannoy-territoriey-504041.html |date=28 чэрвеня 2015 }} // «''Сегодня''» (Украина)</ref>. 15 красавіка Рада прыняла закон у цэлым; дакумент прадугледжвае, што часова акупаваная тэрыторыя Крыма з’яўляецца неад’емнай часткай тэрыторыі Украіны і на яе распаўсюджваецца ўкраінскае заканадаўства<ref name="S-15-4">[http://www.segodnya.ua/politics/pnews/deputaty-zashchitili-prava-ukraincev-v-okkupirovannom-krymu-513118.html Депутаты защитили права украинцев в оккупированном Крыму] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140416180200/http://www.segodnya.ua/politics/pnews/deputaty-zashchitili-prava-ukraincev-v-okkupirovannom-krymu-513118.html |date=16 красавіка 2014 }} // «''Сегодня''» (Украина)</ref>. 20 сакавіка Дзяржаўная пагранічная служба Украіны пачала паэтапную перадыслакацыю асабістага складу з Крыму на мацерыковую частку краіны. Як паведаміў першы намеснік кіраўніка Дзяржпагранслужбы Павел Шышолін, асабісты склад працягне службу на тэрыторыі Херсонскай вобласці, а караблі і катэры будуць пераведзеныя ў Марыупаль і Адэсу<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1062875 Госпогранслужба Украины начала поэтапную передислокацию личного состава из Крыма. ИТАР-ТАСС, 20.03.2014]</ref>. 22 сакавіка в. а. міністра абароны Украіны Ігар Ценюх на сустрэчы з журналістамі пазначыў сваё бачанне сітуацыі ў Крыме: «''Мы не можам і не маем права пакінуць тэрыторыю Крыму, як бы гэтага не хацелася б расійскім войскам і гэтак званаму крымскаму ўраду. У адваротным выпадку Крым будзе для нас страчаны назаўжды. Цяпер у нас адно канкрэтнае заданне — трымаць абарону да адпаведных рашэнняў на палітычным узроўні. Якімі будуць гэтыя рашэнні і калі — я не ведаю. Мая справа — камандаванне арміяй, а не дыпламатыя і палітыка. Гэта цяжка, але загад ёсць загад… Узброеныя сілы прыведзены ў поўную баявую гатоўнасць, мы не дапусцім пранікнення на кантынентальную Украіну ніводнага расійскага салдата. Вышэйшым кіраўніцтвам краіны санкцыянавана прымяненне зброі нашымі вайскоўцамі ў выпадках атакі на воінскія часткі ці спробаў захопу карабля. Але рашэнне адкрыць агонь прымаецца кожным камандзірам на месцы. І калі ў пэўных выпадках такая каманда не даецца, не трэба перакладаць адказнасць на вышэйшае кіраўніцтва… Мы гатовыя да эвакуацыі — створаны адпаведны штаб пад кіраўніцтвам першага віцэ-прэм’ер-міністра Віталя Ярэмы, …рыхтуюцца месцы ў пансіянатах і санаторыях Кіева, Адэсы і іншых гарадоў. Ніякіх новых гарнізонаў і ваенных гарадкоў будаваць не трэба — у нас ёсць магчымасці размясціць на мацерыку неабходную колькасць чалавек''»<ref>[http://news.liga.net/interview/politics/1079652-zachem_ukrainskie_voyska_ostayutsya_v_krymu_mnenie_ministra_oborony.htm Зачем украинские войска остаются в Крыму. Мнение министра обороны. ЛІГАБізнесІнформ, 22.03.2014]</ref>. 24 сакавіка Савет нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны даручыў кабінету міністраў правесці «''перадыслакацыю ўкраінскіх вайскоўцаў у Крыме''»<ref name="Redisl" />. 26 сакавіка Аляксандр Турчынаў звольніў Сяргея Куніцына з пасады пастаяннага прадстаўніка прэзідэнта ў Крыме «''за неналежнае выкананне службовых абавязкаў''»<ref>[http://lb.ua/news/2014/03/26/260819_turchinov_uvolil_postpreda.html Турчинов уволил своего постпреда в Крыму. LB.ua, 26.03.2014]</ref>. 28 сакавіка Аляксандр Турчынаў сустрэўся з афіцэрамі Узброеных Сіл Украіны, якія, паводле яго слоў, былі вызваленыя з палону ў Крыме. Ён адзначыў, што афіцэры выканалі свой абавязак і будуць узнагароджаны за мужнасць і стойкасць, а таксама павышаны па службе<ref>[http://www.rada.gov.ua/news/Novyny/Povidomlennya/90604.html В. о. Президента України, Голова Верховної Ради України Олександр Турчинов зустрівся з офіцерами Збройних Сил України, що були звільнені з полону] {{ref-uk}}</ref>. ==== Знешнепалітычны ўзровень ==== Раніцай 28 лютага Вярхоўная Рада Украіны прыняла зварот да краін-гарантаў цэласнасці Украіны, якія падпісалі ў 1994 годзе [[Будапешцкі мемарандум]], патрабуючы ад іх «''практычнымі дзеяннямі пацвердзіць замацаваныя ў мемарандуме абавязацельствы паводле прынцыпаў заключнага акта СБСЕ паважаць незалежнасць, суверэнітэт і існуючыя межы Украіны''». Акрамя таго, Рада запатрабавала ад Расіі «''спыніць крокі, накіраваныя на замах на тэрытарыяльную цэласнасць Украіны, і не падтрымліваць сепаратызм''»<ref>[http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/831-18 Про Звернення Верховної Ради України до держав-гарантів відповідно до Меморандуму про гарантії безпеки у зв’язку з приєднанням України до Договору про нерозповсюдження ядерної зброї] {{Ref-uk}}</ref>. Сакратар Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны [[Андрэй Парубій]] пасля пасяджэння СНБА заявіў аб магчымым дачыненні спецназа Чарнаморскага флоту РФ да падзей у Крыме<ref>[http://www.interfax.ru/361874 Секретарь СНБО заявил о причастности российских войск к событиям в Крыму. Интерфакс, 28.02.2014]</ref>. Пастаянны прадстаўнік Украіны пры ААН Юрый Сяргееў запатрабаваў тэрміновага склікання пасяджэння Савета Бяспекі ААН у сувязі з абвастрэннем сітуацыі ў АРК, якое пагражае тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны<ref>[http://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/2014/136&Lang=R Письмо Постоянного представителя Украины при Организации Объединенных Наций от 28 февраля 2014 года на имя Председателя Совета Безопасности]</ref>. Як паведаміла прэс-служба МЗС Расіі, Расія адказала адмовай на прапановы Украіны ў сувязі з падзеямі ў АР Крым правесці неадкладныя двухбаковыя кансультацыі згодна з Артыкулам 7 Дамовы аб дружбе, супрацоўніцтве і партнёрстве паміж Расійскай Федэрацыяй і Украінай ад 31 мая 1997 года, паколькі РФ разглядае крымскія падзеі як следства ўнутрыпалітычных працэсаў ва Украіне<ref name="MID-28-2">[http://mid.ru/brp_4.nsf/newsline/F2C86A40B49E817544257C8D00485C4F О встрече в МИД России с советником-посланником Посольства Украины в Российской Федерации] // МИД РФ, 28.02.2014</ref>. [[Міністэрства замежных спраў Украіны]] перадало расійскаму боку ноту пратэсту ў сувязі з парушэннем паветранай прасторы Украіны і невыкананнем пагаднення аб базаванні [[Чарнаморскі флот ВМФ Расіі|ЧФ]] у Крыме. Таксама было адзначана, што Украіна не звярталася па дапамогу да Расіі для забеспячэння парадку на тэрыторыі Крыму, у сувязі з чым міністэрства запатрабавала неадкладнага вяртання войскаў у месцы іх пастаяннай дыслакацыі<ref>[http://interfax.com.ua/news/general/193522.html Киев высказал протест российской стороне в связи с нарушением воздушного пространства Украины и двусторонних соглашений]</ref>. Выконваючы абавязкі прэзідэнта [[Аляксандр Валянцінавіч Турчынаў|Аляксандр Турчынаў]] выступіў з тэлезваротам, у якім абвінаваціў Расію ў ваеннай агрэсіі ў Крыме<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/international/2014/02/140228_crimea_friday_tension_russia.shtml Турчинов призвал Путина «''остановить провокацию''» в Крыму]</ref>. МЗС Расіі паведаміў, што расійскі бок перадаў дарадцы-пасланцу пасольства Украіны ў Маскве Руслану Німчынскаму ноту адносна рухаў бронетэхнікі ЧФ РФ у Крыме, «''звязаных з неабходнасцю забеспячэння аховы месцаў дыслакацыі Чарнаморскага флоту на тэрыторыі Украіны''», якія адбываюцца «''у поўнай адпаведнасці з базавымі расійска-ўкраінскімі дамовамі па Чарнаморскім флоце''»<ref name="MID-28-2" />. 1 сакавіка в. а. міністра замежных спраў Украіны Андрэй Дзешчыца [[Адносіны Украіны і НАТА|звярнуўся да кіраўніцтва]] [[НАТА]] з просьбай разгледзець усе магчымыя спосабы абароны тэрытарыяльнай цэласнасці краіны<ref>[http://www.reuters.com/article/2014/03/01/us-ukraine-crisis-idUSBREA1Q1E820140301 Putin ready to invade Ukraine; Kiev warns of war] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924194127/http://www.reuters.com/article/2014/03/01/us-ukraine-crisis-idUSBREA1Q1E820140301 |date=24 верасня 2015 }} {{Ref-en}} // [[Reuters]], 01.03.2014</ref>. 3 сакавіка МЗС Украіны абвінаваціў Расію ў парушэнні пагадненняў аб статусе і ўмовах знаходжання ЧФ РФ на тэрыторыі Украіны<ref>[http://mfa.gov.ua/ua/press-center/briefing/1194-brifing-v-mzs Брифінг в МЗС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191203121310/https://mfa.gov.ua/ua/press-center/briefing/1194-brifing-v-mzs |date=3 снежня 2019 }}</ref>. 6 сакавіка Генеральная пракуратура Украіны інкрымінавалася камандуючаму Чарнаморскім флотам Расіі віцэ-адміралу Аляксандру Вітко здзяйсненне злачынстваў на тэрыторыі Аўтаномнай Рэспублікі Крым (падбухторванне да дзяржаўнай здрады і арганізацыя дыверсіі), за здзяйсненне якіх прадугледжана пакаранне ў выглядзе пазбаўлення волі на тэрмін ад 3 да 15 гадоў. Украінскія СМІ паведамлялі, што камандуючы Вітко запатрабаваў ад украінскіх вайскоўцаў здацца пад пагрозай штурму падраздзяленняў і частак узброеных сіл Украіны, якія знаходзяцца на тэрыторыі Крыму<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1025278 Командующему ЧФ РФ инкриминируют совершение преступлений на территории Крыма. ИТАР-ТАСС, 06.03.2014]</ref>. 8 сакавіка было абвешчана аб намеры Украіны выйсці з [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|Садружнасці Незалежных Дзяржаў]] па прычыне ігнаравання зваротаў краіны ў сувязі з узброеным нападам Расіі<ref>[http://echo.msk.ru/programs/beseda/1274846-echo/ Эхо Москвы:: Интервью: Андрей Дещица]</ref>. 19 сакавіка Украіна адмовілася ад старшынства ў СНД і пачала працэдуру выхаду з арганізацыі<ref>[http://mfa.gov.ua/ua/press-center/briefing/1204-brifing-v-mzs Брифінг в МЗС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151208091056/http://mfa.gov.ua/ua/press-center/briefing/1204-brifing-v-mzs |date=8 снежня 2015 }} // МИД Украины, 19.03.2014</ref><ref>[http://www.rnbo.gov.ua/news/1629.html Андрій Парубій: Україна розпочинає процес виходу з СНД] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151208052648/http://www.rnbo.gov.ua/news/1629.html |date=8 снежня 2015 }} {{Ref-uk}}</ref>. 11 сакавіка Вярхоўная Рада Украіны звярнулася да краін-гарантам бяспекі Украіны па [[Будапешцкі мемарандум|Будапешцкім мемарандуме]] з заклікам захаваць тэрытарыяльную цэласнасць краіны, ужываючы ўсе магчымыя меры — дыпламатычныя, палітычныя, эканамічныя і ваенныя меры<ref>[http://interfax.com.ua/news/political/195337.html Рада просит участников Будапештского меморандума сохранить территориальную целостность Украины, применяя все возможные меры]</ref>. Аляксандр Турчынаў заявіў у інтэрв’ю агенцтву «''AFP''», што Украіна не будзе праводзіць ваенную аперацыю ў Крыме, каб не падстаўляць пад удар свае ўсходнія межы<ref>[http://www.bbc.com/news/world-europe-26540602 Ukraine president: Russia 'is refusing crisis talks']</ref>. МЗС Украіны выклікаў часовага паверанага ў справах Расіі Андрэя Вараб’ёва і выказаў пратэст з нагоды заявы МЗС РФ аб прызнанні правамернай дэкларацыі аб незалежнасці Крыма і Севастопаля: «''Украіна катэгарычна асуджае прамое ўмяшанне Расійскай Федэрацыі ва ўнутраныя справы нашай дзяржавы. Дзеянні расійскага боку прама супярэчаць фундаментальным прынцыпам міжнароднага права і агульнапрызнаным прынцыпам суіснавання дзяржаў''»<ref>[http://mfa.gov.ua/ua/press-center/news/19328-zajava-ministerstva-zakordonnih-sprav-ukrajini Заява Міністерства закордонних справ України] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140312212630/http://mfa.gov.ua/ua/press-center/news/19328-zajava-ministerstva-zakordonnih-sprav-ukrajini |date=12 сакавіка 2014 }}</ref>. 12—13 сакавіка Арсень Яцанюк здзейсніў паездку ў ЗША, дзе правёў перамовы з [[Барак Абама|Баракам Абамам]]<ref>[http://www.interfax.ru/364263 Обама заявляет о неприемлемости крымского референдума]</ref> і выступіў на пасяджэнні Савета бяспекі ААН, дзе яшчэ раз заклікаў Расію вывесці войскі з Крыма і сесці за стол перамоваў для ўрэгулявання канфлікту. 13 сакавіка Вярхоўная Рада прыняла зварот да ААН з просьбай аказаць падтрымку тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны. У сваёй заяве парламент абвінаваціў Расію ў неабгрунтаванай агрэсіі і спробе анексаваць частку ўкраінскай тэрыторыі. Рада заклікала ААН неадкладна разгледзець сітуацыю ў Крыме<ref>[http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/873-18 Звернення Верховної Ради України до Організації Об'єднаних Націй]</ref>. 17 сакавіка міністэрства замежных спраў Украіны заклікала міжнародную супольнасць не прызнаваць [[Рэспубліка Крым, незалежная дзяржава|Рэспубліку Крым]], абвешчаную Вярхоўным Саветам Крыму «''паводле вынікаў антыканстытуцыйнага рэферэндуму, праведзенага з абуральнымі парушэннямі агульнаеўрапейскіх норм і стандартаў правядзення рэферэндумаў''»<ref>[http://mfa.gov.ua/ua/press-center/news/19773-komentar-mzs-ukrajini-shhodo-postanovi-pro-nezalezhnisty-krimu-vid-17-bereznya-2014-roku Коментар МЗС України щодо постанови «''Про незалежність Криму''» від 17 березня 2014 року] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191203121303/https://mfa.gov.ua/ua/press-center/news/19773-komentar-mzs-ukrajini-shhodo-postanovi-pro-nezalezhnisty-krimu-vid-17-bereznya-2014-roku |date=3 снежня 2019 }}</ref>. Украіна адклікала для кансультацый свайго пасла ў Расіі<ref>{{cite web|url=http://mfa.gov.ua/ua/press-center/news/19729-komentar-mzs-ukrajini|title=Посла України в РФ Володимира Єльченка відкликано для консультацій|date=2014-03-17|publisher=МИД Украины|access-date=2015-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203121305/https://mfa.gov.ua/ua/press-center/news/19729-komentar-mzs-ukrajini|archive-date=3 снежня 2019|url-status=dead}}</ref>. 18 сакавіка МЗС Украіны ўручыў часоваму паверанаму ў справах Расійскай Федэрацыі ва Украіне А. Вараб’ёву ноту пратэсту супраць прызнання Расіяй Рэспублікі Крым і падпісання Дамовы аб прыняцці ў склад Расійскай Федэрацыі Рэспублікі Крым і Севастопаля<ref>{{cite web|url=http://mfa.gov.ua/ua/press-center/news/19988-mzs-ukrajini-viklikalo-timchasovogo-povirenogo-u-spravah-rf-v-ukrajini-dlya-vruchennya-noti-protestu|title=МЗС України викликало Тимчасового повіреного у справах РФ в Україні для вручення ноти протесту|date=2014-03-18|publisher=МИД Украины|lang=uk|access-date=2015-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322014017/http://mfa.gov.ua/ua/press-center/news/19988-mzs-ukrajini-viklikalo-timchasovogo-povirenogo-u-spravah-rf-v-ukrajini-dlya-vruchennya-noti-protestu|archive-date=22 сакавіка 2014|url-status=dead}}</ref>. 19 сакавіка [[Савет нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны]] прыняў рашэнне аб увядзенні візавага рэжыму з Расіяй і выхадзе з [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]]<ref>[http://www.forbes.ru/news/252499-snbo-ukrainy-prinyal-reshenie-o-vvedenii-vizovogo-rezhima-s-rossiei СНБО Украины принял решение о введении визового режима с Россией | Forbes.ru]</ref>. Выконваючы абавязкі сакратара СНБА Андрэй Парубий паведаміў таксама, што «''кабінету міністраў прапанавана неадкладна звярнуцца ў ААН з мэтай аб’явы Крыму дэмілітарызаванай зонай і прыняць меры да таго, каб Крым пакінулі войскі РФ, а таксама гарантаваць ўмовы для перадыслакацыі ўкраінскіх войскаў і размяшчэння іх на кантынентальнай частцы Украіны''». На наступны дзень Арсень Яцанюк, аднак, заявіў у Бруселі, што «''не варта спяшацца''» ні з увядзеннем візавага рэжыму з Расіяй, ні з пераходам да паездак у РФ па замежным пашпартам. Яцанюк нагадаў, што Расія сама неаднаразова падымала пытанне аб паездках па замежным пашпартам і ўвядзенні візавага рэжыму ў СНД, таму «''наўрад ці падобная ініцыятыва з боку Украіны будзе эфектыўнай''» з пункту гледжання ўплыву на Расію, затое «''праблема мае важнае гуманітарнае вымярэнне для самой Украіны, так як у захаванні бязвізавага рэжыму зацікаўлена вельмі вялікая колькасць грамадзян Украіны, у першую чаргу на ўсходзе і поўдні нашай дзяржавы, якія ездзяць у Расію на заробкі, маюць роднасныя сувязі па той бок мяжы''»<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1061496 Яценюк: Украина не будет спешить с введением визового режима с Россией. ИТАР-ТАСС, 20.03.2014]</ref><ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1062958 В Совете нацбезопасности Украины недовольны позицией Яценюка по визовому вопросу с РФ. ИТАР-ТАСС, 20.03.2014]</ref>. 20 сакавіка Вярхоўная Рада прыняла дэкларацыю аб барацьбе за вызваленне краіны, заклікаў сусветную супольнасць не прызнаваць Рэспубліку Крым і анексію Крыму да Расіі. «''Ад імя народа Украіны''» парламент заявіў, што «''Крым быў, ёсць і будзе ў складзе Украіны. Украінскі народ ніколі і ні пры якіх умовах не спыніць барацьбу за вызваленне Крыму''»<ref>[http://rada.gov.ua/ru/news/Novosty/Soobshchenyya/89936.html Верховная Рада Украины приняла «''Декларацию о борьбе за освобождение Украины''»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191207162113/https://rada.gov.ua/ru/news/Novosty/Soobshchenyya/89936.html |date=7 снежня 2019 }}</ref>. 21 сакавіка Аляксандр Турчынаў пасля сустрэчы з генеральным сакратаром ААН [[Пан Гі Мун]]ам выказаўся за стварэнне ў Крыме «''дэмілітарызаванай зоны''» і прысутнасць маніторынгавай місіі ААН. На яго думку, дэмілітарызацыя Крыму зможа прывесці да «''аднаўлення суверэнітэту Украіны і нармальнага функцыянавання Крыму ў межах суверэннай Украіны, як таго патрабуе канстытуцыя''»<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1066111 Турчинов: Украина выступает за создание в Крыму «''демилитаризованной зоны''». ИТАР-ТАСС, 21.03.2014]</ref>. ==== Віктар Януковіч ==== 28 лютага [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Віктар Януковіч]] на сваёй прэс-канферэнцыі ў [[Растоў-на-Доне|Растове-на-Доне]] заявіў, што падзеі ў Крыме — «''натуральная рэакцыя''» на «''бандыцкі пераварот''», які адбыўся ў Кіеве, а «''ўзурпацыя ўлады, якая была зроблена купкай радыкалаў, …прывяла да таго, што крымчане не жадаюць падпарадкоўвацца {{нп3|Украінскі нацыяналізм|нацыяналістам|ru|Украинский национализм}} і бандэраўцам''»<ref>[http://lb.ua/news/2014/02/28/257633_yanukovich_kkrime_krimchane_prosto.html Янукович о ситуации в Крыму: крымчане просто защищаются от бандеровцев — LB.ua]</ref>. Аднак Януковіч падкрэсліў, што «''Крым павінен заставацца ў складзе ўкраінскай дзяржавы з правамі шырокай аўтаноміі''»<ref>{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/2420933|title=Янукович считает, что Крым должен остаться в составе Украины|date=28 февраля 2014|publisher=Коммерсантъ|access-date=2014-11-14}}</ref>. Януковіч заклікаў расійскае кіраўніцтва «''выкарыстаць усе наяўныя магчымасці для таго, каб прадухіліць той хаос, тэрор, які сёння ёсць ва Украіне''», але пры гэтым падкрэсліў, што катэгарычна супраць ваеннага ўварвання ва Украіну і парушэння цэласнасці суверэннай дзяржавы<ref>[http://www.forbes.ru/news/251510-yanukovich-prizval-rossiyu-spasti-ukrainu-ot-khaosa Янукович призвал Россию спасти Украину от хаоса. Forbes.ru, 28.02.2014]</ref>. 1 сакавіка Віктар Януковіч падтрымаў зварот уладаў Крыму да прэзідэнта РФ аб аказанні дапамогі і абароны жыхароў Крыма і звярнуўся да прэзідэнта Расіі Уладзіміра Пуціна з просьбай выкарыстоўваць узброеныя сілы РФ «''для аднаўлення законнасці, міру, правапарадку, стабільнасці, абароны насельніцтва Украіны''»<ref>[http://www.interfax.ru/362052 Янукович поддерживает обращение властей Крыма к президенту РФ РФ об оказании помощи крымчанам — Интерфакс]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2014/03/140304_rn_ukraine_yanukovich_letter_un|title=Чуркин: Янукович попросил Путина ввести войска в Украину|date=4 марта 2014|publisher=Русская служба Би-би-си|access-date=2015-03-03}}</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2014/04/140402_rn_yanukovych_interview Янукович назвал аннексию Крыма Россией трагедией]</ref>. 28 сакавіка ў сваім Звароце да ўкраінскага народу Віктар Януковіч заявіў, што лідары Майдана прыйшлі да ўлады «''на плячах нацысцкіх штурмавікоў''», а «''тысячы малойчыкаў са стваламі, адчулі смак славы і крыві, пачалі раз’язджаць па ўсіх рэгіёнах Украіны, спрабуючы ўсталёўваць „новы парадак“''». Узброеныя сотні Майдана і «''неадэкватнае кіраванне дзяржаўнымі працэсамі''» «''выклікалі рэакцыю народа: Украіна так страціла Крым''»<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1081560 ИТАР-ТАСС: Международная панорама — Полный текст обращения президента Украины Виктора Януковича к украинскому народу]</ref>. 2 красавіка Віктар Януковіч даў інтэрв’ю расійскім і замежным СМІ, падчас якога сказаў: «''Усё, што адбылося з Крымам, — гэта заслуга цяперашніх кіраўнікоў Украіны, следства іх радыкальнай пазіцыі ў адносінах да рускай мовы, да рускамоўных тэрыторыях. Спроба дыктаваць ім, як трэба жыць, прывяла да таго, што людзі выступілі з пратэстамі. Гэтая форма пратэсту вылілася ў рэферэндум. Толькі нацыяналісты з іх радыкальнымі падыходамі здольныя былі давесці да падзелу краіны''»<ref>[http://www.kp.ru/daily/26215.4/3098905/ Полный текст интервью Виктора Януковича телеканалам НТВ и APTN] // Комсомольская правда, 03.04.2014</ref>. === Стаўленне да ўварвання і анексіі ў Расіі === Кіраўніцтва Расіі аказала ўсялякую ваенную, матэрыяльную, фінансавую, дыпламатычную і псіхалагічную падтрымку крымскім уладам, якія адмовіліся прызнаваць легітымнасць новых улад Украіны, якія абвясцілі самастойнасць і дзяржаўны суверэнітэт Крыма, арганізавалі правядзенне рэферэндуму аб статусе Крыму і звярнуліся да Расіі з просьбай аб далучэнні ў якасці новых суб’ектаў Федэрацыі. [[Файл:Vladimir Putin answered journalists’ questions on the situation in Ukraine (2014-03-04).jpeg|міні|Прэс-канферэнцыя Уладзіміра Пуціна 4 сакавіка 2014 года.]] 2 сакавіка ў тэлефоннай размове з прэзідэнтам ЗША Уладзімір Пуцін адзначыў, што ў выпадку далейшага распаўсюджвання гвалту на ўсходнія рэгіёны Украіны і Крым Расія пакідае за сабой права абараніць свае інтарэсы і пражываючае там рускамоўнае насельніцтва<ref>[http://www.kremlin.ru/news/20355 Телефонный разговор с президентом США Бараком Обамой]</ref>. 4 сакавіка прэзідэнт Пуцін правёў прэс-канферэнцыю аб сітуацыі ва Украіне, на якой агучыў асноўныя пазіцыі Расіі па сітуацыі ў Крыме. Ён пацвердзіў, што лічыць Сяргея Аксёнава легітымным кіраўніком, адмаўляў, што Расія разглядае магчымасць далучэння Крыма і заявіў, што яго жыхары мае права вызначаць сваю будучыню, паколькі «''калі гэта было дазволена зрабіць у многіх частках свету''», то «''права нацый на самавызначэнне ніхто не адмяняў''». Адказваючы на ​​пытанне, калі і ў якім аб’ёме можа быць прыменена ваенная сіла ва Украіне, Пуцін заявіў, што РФ «''не збіраецца і не будзе ваяваць з украінскім народам''» і «''калі мы прымем такое рашэнне — толькі для абароны ўкраінскіх грамадзян. І няхай паспрабуе хто-небудзь з ліку ваеннаслужачых страляць у сваіх людзей, за якімі мы будзем стаяць ззаду, не наперадзе, а ззаду. Няхай яны паспрабуюць страляць у жанчын і дзяцей! І я пагляджу на тых, хто аддасць такі загад ва Украіне''»<ref name="conf-4-3" />. Усе парламенцкія партыі і расійскае насельніцтва ў цэлым падтрымалі далучэнне Крыма, што прадэманстраваў рост рэйтынгу прэзідэнта Пуціна. У той жа час адзначаліся выступу праціўнікаў умяшання Расіі ва ўнутраныя справы Украіны, якое, на іх думку, магло прывесці да шырокамаштабнага ўзброенага канфлікту. 1 сакавіка ля будынка Савета Федэрацыі ў [[Масква|Маскве]] былі затрыманыя пяць чалавек падчас «''адзіночных пікетаў''» супраць адабрэння Саветам Федэрацыі просьбы Уладзіміра Пуціна аб дазволе выкарыстання расійскіх войскаў на тэрыторыі Украіны. Некаторыя з іх трымалі ў руках плакаты з надпісамі «''Адпраўце на вайну сваіх дзяцей''»<ref>[http://www.gazeta.ru/politics/news/2014/03/01/n_5985017.shtml У здания Совфеда задержали пятерых противников войны в Крыму]</ref>. З заклікамі да міру, супраць магчымай братазабойчай бойні выступілі расійскія рок-музыканты [[Андрэй Вадзімавіч Макарэвіч|Андрэй Макарэвіч]], [[Барыс Барысавіч Грабеншчыкоў|Барыс Грабеншчыкоў]], [[Юрый Юліянавіч Шаўчук|Юрый Шаўчук]]<ref>[http://ivona.bigmir.net/showbiz/stars/387010-Andrej-Makarevich-obratilsja-k-rossijanam--Vojnu-s-Ukrainoj-zahoteli- Андрей Макаревич обратился к россиянам: Войну с Украиной захотели?] 01.03.2014</ref><ref>[http://echo.msk.ru/news/1270312-echo.html Борис Гребенщиков призвал власти России решать проблемы мирным путём]</ref><ref>[http://news.allcrimea.net/news/2014/3/2/jurii-shevchuk-vystupil-protiv-bratoubiistvennoi-boini-6287/ Юрий Шевчук выступил против «''братоубийственной бойни''»]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.novayagazeta.ru/society/62540.html|title=Не стреляй! Шевчук, Гребенщиков, Макаревич. Антивоенная риторика|date=2014-03-04|publisher=Новая Газета|access-date=2014-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20141109213134/http://www.novayagazeta.ru/society/62540.html|archive-date=9 лістапада 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.echomsk.spb.ru/news/istoricheskiy-tsentr/grebenshchikov-napravil.html|title=Борис Гребенщиков направил свое обращение по поводу Украины как российским, так и украинским властям|date=2014-03-10|publisher=Эхо Москвы|access-date=2014-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313211649/http://echomsk.spb.ru/news/istoricheskiy-tsentr/grebenshchikov-napravil.html|archive-date=2014-03-13}}</ref>. Піяніст Дзяніс Мацуеў заявіў, што радыкалы-нацыяналісты не змогуць разбурыць культурныя сувязі паміж рускім і ўкраінскім народам<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1014509 Ситуация на Украине. Хроника событий. 2 марта]</ref>. 2 сакавіка ў Маскве на Манежнай плошчы і ля будынка міністэрства абароны РФ прайшлі акцыі пратэсту<ref>{{cite web|url=http://www.kasparov.ru/material.php?id=5312F9401D6FE|title=В Москве задержано более 100 противников войны с Украиной|access-date=2014-03-03|archive-date=22 лютага 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222103140/http://www.kasparov.ru/material.php?id=5312F9401D6FE|url-status=dead}}</ref>. 362 чалавекі былі затрыманыя праваахоўнымі органамі<ref>{{cite web|url=http://ovdinfo.org/articles/2014/03/02/zaderzhaniya-na-antivoennyh-akciyah-v-moskve|title=Задержания на антивоенных акциях в Москве|date=2014-03-02|publisher=Ovdinfo.Org|access-date=2014-03-04}}</ref>. Большасці з іх прад’яўленыя абвінавачванні ў парушэнні артыкулаў 19.3 і 20.2 КаАП)<ref>{{cite web|url=http://ovdinfo.org/articles/2014/03/03/borba-s-protivnikami-voennyh-deystviy|title=Борьба с противниками военных действий|date=2014-03-03|publisher=OvdInfo.Org|access-date=2014-03-04}}</ref>. У Санкт-Пецярбургу на антываенным мітынгу было затрымана 35 чалавек<ref>{{cite web|url=http://www.fontanka.ru/2014/03/03/193/|title=Всех задержанных на антивоенной акции в Петербурге отпустили|date=2014-03-03|publisher=Фонтанка.ру|access-date=2014-03-04}}</ref>. Супраць уводу войскаў ва Украіну таксама выступілі некалькі апазіцыйных партый: {{нп3|Яблака, партыя|Яблака|ru|Яблоко (партия)}}, [[Партыя народнай свабоды|РПР — Парнас]], [[Грамадзянская платформа (Расія)|Грамадзянская платформа]]<ref>[http://www.nr2.ru/moskow/487287.html NR2 Ru: Кремль поразила «''имперская алчность''» / Российская оппозиция назвала ввод российских войск в Украину «''безумным и фатальным''» решением / 03.03.14 / Москва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140512174656/http://www.nr2.ru/moskow/487287.html |date=12 мая 2014 }}</ref>, {{нп3|Партыя прагрэсу|Партыя прагрэсу|ru|Партия прогресса}}<ref>{{Cite web |url=http://www.rosbalt.ru/main/2014/03/02/1239467.html |title=Партия Навального призвала остановить введение российских войск на Украину — Росбалт.ру |access-date=20 жніўня 2015 |archive-date=24 верасня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134404/http://www.rosbalt.ru/main/2014/03/02/1239467.html |url-status=dead }}</ref>. У той жа дзень акцыі ў падтрымку выкарыстання ўзброеных сіл Расіі на тэрыторыі Украіны прайшлі ў Маскве, Санкт-Пецярбургу і іншых буйных гарадах; паводле дадзеных арганізатараў, у Маскве ў шэсці прынялі ўдзел каля 20 тысяч чалавек, а ў аўтапрабегу «''Сваіх не кідаем''» — каля 50 аўтамабіляў<ref>[http://tvrain.ru/articles/na_moskovskie_aktsii_v_podderzhku_vvoda_vojsk_vyshli_20_tysjach_chelovek-364179/ На московские акции в поддержку ввода войск вышли 20 тысяч человек]</ref>. Пасля акцый у шэрагу СМІ з’явіліся паведамленні пра факты прымусу да ўдзелу ў акцыі работнікаў школ і іншых бюджэтных устаноў<ref name="Grani">[http://grani.ru/Politics/World/Europe/Ukraine/m.225930.html Грани. Ру: КРЫМСКАЯ ВОЙНА. 2 МАРТА | Политика / Мир / Европа / Украина]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.rosbalt.ru/comments/main/2014/03/03/1239793.html |title=Комментарии: Профсоюз педагогов: Сгон бюджетников на митинги в поддержку ввода войск на Украину — беззаконие и цинизм — Росбалт.ру |access-date=20 жніўня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924123918/http://www.rosbalt.ru/comments/main/2014/03/03/1239793.html |archive-date=24 верасня 2015 |url-status=dead }}</ref> і іх масавым падвозе арганізаванымі групамі<ref name="Grani" />. Некалькі членаў прэзідэнцкага савета па правам чалавека выказаліся супраць уводу расійскіх войскаў ва Украіну і назвалі інфармацыю аб нападах, беспарадках і забойствах на тэрыторыі Крыму, на падставе якой Савет Федэрацыі санкцыянаваў увод войскаў ва Украіну, недакладнай і перабольшанай<ref>[http://www.president-sovet.ru/news/5632/ Совет при Президенте РФ / Заявление членов Совета при Президенте РФ по развитию гражданского общества и правам человека в связи с событиями в Украине]</ref>. Большасць членаў СПЧ заяву не падтрымалі. Пяць членаў Савета выступілі з асаблівым меркаваннем<ref>[http://www.president-sovet.ru/news/5633/ Совет при Президенте РФ / Особые мнения членов Совета Александра Брода, Кирилла Кабанова, Александра Мукомолова, Михаила Терентьева и Максима Шевченко в связи с событиями на Украине]</ref>. 4 сакавіка стала вядома пра звальненне з [[Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін|МДІМА]] прафесара кафедры філасофіі [[Андрэй Барысавіч Зубаў|Андрэя Зубава]], які звязаў гэта са сваёй антываеннай калонкай у газеце «''Ведамасці''». Паводле слоў выкладчыка, кіраўніцтва інстытута прапанавала яму напісаць заяву аб звальненні па ўласным жаданні, альбо чакаць, калі яго звольняць па артыкулу. Прычынай была названая нататка, дзе ён адзначыў падабенства ў адносінах паміж Расіяй і Украінай з аншлюсам Аўстрыі нацысцкай Германіяй у 1938 годзе<ref>[http://slon.ru/russia/professora_mgimo_uvolili_za_statyu_ob_ukraine_tri_goda_nazad_eto_nelzya_bylo_predstavit-1066297.xhtml Профессора МГИМО уволили за статью об Украине. «''Путин и Гитлер — это разные люди''»]</ref>. Рэктар МДІМА Анатоль Таркуноў абверг гэтыя паведамленні і заявіў, што апавяшчэнняў аб яго звальненні з боку адміністрацыі не паступала<ref>[http://www.interfax.ru/russia/362835 Ректор МГИМО опроверг информацию об увольнении профессора Зубова]</ref>. Аднак 24 сакавіка Зубаў быў звольнены адміністрацыяй ВНУ, патлумачыць гэты крок тым, што прафесар «''свядома і неаднаразова''» парушаў статут ВНУ і іншыя ўнутраныя правілы. Парушэннямі адміністрацыя расцаніла «''шматлікія выказванні і інтэрв’ю Зубава А. Б. аб тым, што адбываецца ва Украіне і аб знешняй палітыцы Расіі''». Як гаворыцца ў заяве МДІМА, «''недарэчныя і абразлівыя гістарычныя аналогіі і характарыстыкі''», выказаныя прафесарам, «''ідуць насуперак з знешнепалітычным курсам Расіі, падвяргаюць безагляднай і безадказнай крытыцы дзеянні дзяржавы, наносяць шкоду вучэбна-адукацыйнаму і выхаваўчаму працэсу''»<ref>[http://kommersant.ru/doc/2437215 Исторически оправданный метод. Профессор МГИМО уволен за критику присоединения Крыма]</ref>. Ля міністэрства абароны людзі зноў сабраліся на несанкцыянаваны «''антываенны сход''», паводле вынікаў якога было затрымана 43 чалавекі<ref>{{cite web|url=http://ovdinfo.org/express-news/2014/03/04/43-cheloveka-zaderzhany-segodnya-u-ministerstva-oborony|title=43 человека задержаны сегодня у министерства обороны|date=2014-03-04|publisher=ОВД-Инфо|access-date=2014-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305164022/http://ovdinfo.org/express-news/2014/03/04/43-cheloveka-zaderzhany-segodnya-u-ministerstva-oborony|archive-date=2014-03-05}}</ref>. Быў апублікаваны вынік праведзенага парталам «''Superjob''» апытання 1600 эканамічна актыўных грамадзян РФ, жыхароў усіх акруг краіны: 53 % рэспандэнтаў падтрымалі рашэнне Савета Федэрацыі аб выкарыстанні Узброеных сіл Расіі на тэрыторыі Аўтаномнай Рэспублікі Крым. 31 % апытаных расіян мяркуе, што рабіць гэтага нельга. 16 % не змаглі вызначыцца з адказам<ref>[http://www.superjob.ru/research/articles/111481/bolshinstvo-rossiyan-za-to-chtoby-pri-neobhodimosti-vvesti-rossijskie-vojska-v-krym/ Большинство россиян за то, чтобы при необходимости ввести российские войска в Крым]</ref>. 7 сакавіка мітынг-канцэрт у падтрымку Крыма ў Маскве на Васільеўскім спуску сабраў каля 65 тысяч чалавек<ref name="kp.ru">[http://www.kp.ru/online/news/1679712/ В Москве на митинг в поддержку Крыма собралось более 60 тысяч человек // KP.RU]</ref>. Мітынгі ў падтрымку Крыму прайшлі і ў іншых гарадах<ref name="kp.ru"/><ref>[http://ria.ru/society/20140307/998641305.html Около 11 тысяч человек в Ставрополе поддержали жителей Крыма | РИА Новости]</ref>. Планіраваліся новыя<ref>[http://ria.ru/society/20140306/998330821.html Митинги в поддержку братского народа Украины пройдут в ряде городов РФ | РИА Новости]</ref>. Адначасова ў Навапушкінскім скверы ў Маскве адбыўся ўзгоднены з гарадскімі ўладамі пікет, арганізаваны партыяй «''Яблык''», на які прыйшлі каля сотні праціўнікаў ваеннага рашэння крымскага пытання<ref>[http://www.yabloko.ru/news/2014/03/07_1 «''ЯБЛОКО''» и правозащитники устроили пикет против военных действий на Украине]</ref><ref>[http://rblogger.ru/2014/03/07/yabloko-vyistupilo-za-mir/ «''Яблоко''» выступило за мир]</ref>. 8 сакавіка ў Пецярбургу на Марсавым поле прайшоў мітынг супраць ваеннага ўмяшання Расіі ў справы Украіны<ref>[http://www.rosbalt.ru/piter/2014/03/08/1242062.html На антивоенном митинге в центре Петербурга начались задержания] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924141958/http://www.rosbalt.ru/piter/2014/03/08/1242062.html |date=24 верасня 2015 }} // Росбалт, 08.03.2014</ref>. 11 сакавіка ў эфіры тэлеканала «''[[ICTV]]''» прадстаўнік расійскай апазіцыі [[Барыс Яфімавіч Нямцоў|Барыс Нямцоў]] заявіў, што дзеянні РФ ствараюць небяспечны прэцэдэнт не толькі ў сусветнай гісторыі пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], але і для цэласнасці самой Расіі, паколькі пасля магчымай анексіі АРК іншыя суб’екты Расійскай Федэрацыі могуць заявіць аб сваім праве на самавызначэнне — Чачня, Дагестан, рэгіёны Далёкага Усходу<ref>[http://fakty.ictv.ua/ru/index/read-news/id/1507596 Немцов: Крым может развалить Россию (видео)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160222175643/http://fakty.ictv.ua/ru/index/read-news/id/1507596 |date=22 лютага 2016 }} 11.03.2014</ref>. Больш за 500 расійскіх дзеячаў культуры ў афіцыйным лісце міністэрству культуры падтрымалі пазіцыю Уладзіміра Пуціна па сітуацыі ў Крыме<ref>[http://mkrf.ru/press-tsentr/novosti/ministerstvo/detail.php?ID=471859 Официальный сайт Министерства культуры Российской Федерации — Деятели культуры России — в поддержку позиции Президента по Украине и Крыму] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150217184905/http://mkrf.ru/press-tsentr/novosti/ministerstvo/detail.php?ID=471859 |date=17 лютага 2015 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Более 80 деятелей культуры поддержали действия Путина и России в Крыму |url=http://www.novayagazeta.ru/news/1679272.html |access-date=20 жніўня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160222065745/http://www.novayagazeta.ru/news/1679272.html |archive-date=22 лютага 2016 |url-status=dead }}</ref>. 12 сакавіка рускі {{нп3|ПЕН-клуб|ПЕН-цэнтр|ru|ПЕН-клуб}} зрабіў заяву, у якім паказаў, што пазіцыя расійскага ўрада ўяўляецца яму надзвычай небяспечнай, што расійскія СМІ вядуць дэзінфармацыйную палітыку і ПЕН-цэнтр выступае супраць гэтага<ref>{{Cite web |title=Ответ Русского ПЕН-центра на Обращение украинских коллег |url=http://www.novayagazeta.ru/news/1679286.html |access-date=20 жніўня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150122222624/http://www.novayagazeta.ru/news/1679286.html |archive-date=22 студзеня 2015 |url-status=dead }}</ref>. 13 сакавіка былі апублікаваныя вынікі апытання, праведзенага «''{{нп3|Левада-Цэнтр|Левада-Цэнтрам|ru|Левада-Центр}}''» 7—10 сакавіка 2014 года па рэпрэзентатыўнай усерасійскай выбарцы гарадскога і сельскага насельніцтва сярод 1603 чалавек ва ўзросце 18 гадоў і старэй у 130 населеных пунктах 45 рэгіёнаў Расіі. На пытанне аб падтрымцы ўвядзення расійскіх войскаў у Крым і ў іншыя рэгіёны Украіны станоўчы адказ далі 58 % апытаных, адмоўны — 26 %. 79 % пагадзіліся з тым, што пасля правядзення рэферэндуму ў Крыме Расіі варта прыняць яго ў свой склад<ref>[http://www.levada.ru/13-03-2014/situatsiya-v-ukraine-i-v-krymu Ситуация в Украине и в Крыму]</ref>. {{External media |topic = Відэарэпартаж з «''Марша міру''» |subtopic = Масква, 15 сакавіка 2014 года |align = left |width = 225px |image1 = |audio1 = |video1 = [https://www.youtube.com/watch?v=tBhE4j2Wu4g «''У кого в России есть совесть''»] }} У гэты ж дзень з’явіўся «''Зварот ініцыятыўнай групы па правядзенні Кангрэса інтэлігенцыі „Супраць вайны, супраць самаізаляцыі Расіі, супраць рэстаўрацыі таталітарызму“''»<ref>{{cite web|url=http://www.novayagazeta.ru/news/1679348.html|title=Деятели культуры выступили против политики Путина по Украине и Крыму|date=13 марта 2014|publisher=[[Новая газета]]|access-date=2014-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225153401/http://www.novayagazeta.ru/news/1679348.html|archive-date=25 снежня 2014|url-status=dead}}</ref>. Паводле заявы старэйшыны дэпутацкага корпуса Заканадаўчага Сходу Санкт-Пецярбурга, ганаровага прафесара РГПУ ім. А. І. Герцэна А. В. Варанцова, патрыятычная грамадскасць Санкт-Пецярбурга цалкам падтрымлівае правядзенне рэферэндуму ў Крыме; паводле слоў Варанцова, Крым — гэта, па сутнасці, руская зямля, перададзеная Украіне ў знак «''поўнага даверу''», а не для таго, каб яна трапіла ў лапы сучасных прыхільнікаў Гітлера — русафобаў і антысаветчыкаў<ref>{{cite web|datepublished=2014-03-15|url=http://kprf.ru/dep/reg/129317.html|title=Защищая Украину, Россия не забывает и о Сирии! Встреча коммунистов Санкт-Петербурга с руководством Компартии Сирии |publisher=// kprf.ru|access-date=2014-3-16}}</ref>. 15 сакавіка ў Маскве адбыліся два мітынгі: у падтрымку і з асуджэннем палітыкі расійскіх уладаў у Крыме. У антываенным шэсці і наступным мітынгу «''Марш міру''», паводле ацэнак арганізатараў, удзельнічала 50 тыс. чалавек<ref>{{cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/2431508|title=Крымские компании|author=А. Черных, В. Козлов|date=2014-03-15|publisher=Коммерсантъ|access-date=2014-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140315195120/http://www.kommersant.ru/doc/2431508|archive-date=2014-03-15}}</ref>. У той жа час, ГУ МУС па Маскве прыводзяць лічбу ўсяго ў 3 тыс. чалавек. На акцыю ў падтрымку знешнепалітычнага курсу «''за рускую Украіну''»<ref>{{cite web|url=http://www.interfax.ru/moscow/364876|title=В Москве прошли акции за и против воссоединения с Крымом|date=15 марта 2014 года|publisher=Интерфакс|access-date=2014-03-16}}</ref>, арганізаваную рухам «''Сутнасць часу''» [[Сяргей Эрвандавіч Кургінян|Сяргея Кургіняна]], прыйшло, паводле дадзеных ГУ МУС, 15 тыс. чалавек. Акрамя таго, мітынгі супраць вайны былі праведзены ў [[Санкт-Пецярбург]]у, [[Екацярынбург]]у і [[Самара|Самары]]<ref>{{cite web|url=http://www.newsru.com/russia/15mar2014/marsh50.html|title=«''Марш мира''» в Москве собрал 50 тысяч человек|date=2014-03-15|publisher=NEWSru.com|access-date=2014-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140315183906/http://www.newsru.com/russia/15mar2014/marsh50.html|archive-date=2014-03-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://top.rbc.ru/politics/15/03/2014/911315.shtml|title=В Москве прошли акции за и против политики России в Крыму|publisher=РБК|access-date=2014-03-16}}</ref>. 25, 26 і 31 сакавіка прайшло ўзнагароджанне расійскіх грамадзян, асабліва праявілі сябе падчас крымскіх падзей<ref name="ng-h" />. <gallery> Файл:Марш за мир и свободу, за Украину (1).webm|«''Марш міру''» у Маскве 15 сакавіка 2014 года. Шлях ад Страснага бульвара да Раждзествянкі. Погляд знутры. Файл:Марш за мир и свободу (2).jpg|«''Марш міру''» у Маскве 15 сакавіка 2014 года. Файл:Марш за мир и свободу (13).jpg|«''Марш міру''» у Маскве 15 сакавіка 2014 года. Файл:Rally in support the Accession of Crimea to Russia 1.jpg|Канцэрт «''Крым у маім сэрцы!''» на Краснай плошчы. </gallery> 26 лютага 2015 года прэзідэнт РФ Уладзімір Пуцін усталяваў {{нп3|Святы Расіі|памятны дзень|ru|Праздники России}} [[27 лютага]] — Дзень Сіл спецыяльных аперацый<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201502260061 Указ Президента Российской Федерации от 26.02.2015 № 103 «''Об установлении Дня Сил специальных операций''»]</ref>. Шэраг СМІ, у прыватнасці дзяржаўная «''{{нп3|Расійская газета|Расійская газета|ru|Российская газета}}''»<ref>{{cite news|url=http://www.rg.ru/2015/02/27/den-site.html|title=27 февраля в РФ будет отмечаться День Сил специальных операций|author=Сергей Птичкин|date=2015-02-27|publisher=Российская газета|access-date=2015-03-03|archive-url=https://archive.today/20150227123547/http://www.rg.ru/2015/02/27/den-site.html|archive-date=2015-02-27}}</ref>, звязалі вызначаную дату з захопамі будынкаў парламента і ўрада АРК узброенымі людзьмі без знакаў адрознення, якія адбыліся год таму<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/russia/2015/02/150227_putin_day_forces_special_operations Россия: День сил спецопераций в годовщину захвата Крыма] // Русская служба Би-би-си, 27.02.2014</ref><ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/russia/11439362/Vladimir-Putin-announces-official-holiday-to-mark-Crimea-operation.html Vladimir Putin announces official holiday to mark Crimea operation] // The Telegraph, 27.02.2014</ref>. === У свеце === [[Файл:Crimea reaction clean.svg|thumb|800px|center|Рэакцыя сусветнай супольнасці на Крымскі крызіс {{Col-begin}} {{легенда|#efef8f|''Заклікі да мірнага ўрэгулявання канфлікту''}} {{легенда|#57d2d2|''Падтрымка тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны''}} {{легенда|#289797|''Асуджэнне дзеянняў Расіі''}} {{легенда|#1b6565|''Асуджэнне ваеннай інтэрвенцыі Расіі''}} {{легенда|#d93cd9|''Падтрымка дзеянняў Расіі і/або асуджэння дзеянняў украінскага ўрада''}} {{легенда|#f08080|''«Прызнанне інтарэсаў усіх бакоў канфлікту»''}} {{легенда|#497bd7|''Украіна''}} {{легенда|#6a1f1f|''Расія''}} {{легенда|#CDCDCD|''Пазіцыя не вызначана''}} {{Col-end}} ]] Пазіцыя заходняй супольнасці ў цэлым («''[[Вялікая сямёрка]]''», дзяржавы-члены [[НАТА]], [[Еўрасаюз]]а, [[Савет Еўропы|Савета Еўропы]]) складалася ў асуджэнні расійскага ўзброенага ўмяшання ва ўнутраныя справы Украіны («''расійскай агрэсіі''») і падтрымцы тэрытарыяльнай цэласнасці і суверэнітэту Украіны. Расіі былі прад’яўленыя патрабаванні: выконваць нормы міжнароднага права і існуючыя міжнародныя абавязацельствы, у тым ліку ў рамках [[Будапешцкі мемарандум|Будапешцкага мемарандума]], спыніць умяшальніцтва ва ўнутраныя справы Украіны і перайсці да вырашэння ўсіх спрэчных пытанняў з Украінай праз палітычны дыялог — у прыватнасці, у рамках так званай кантактнай групы па Украіне<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1030123 Обама и Меркель предложили создать контактную группу для налаживания диалога Украины и РФ. ИТАР-ТАСС, 08.03.14]</ref><ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1031712 РФ должна согласиться на создание контактной группы по Украине, считают в США и Франции. ИТАР-ТАСС, 08.03.14]</ref>. Расійскае кіраўніцтва, са свайго боку, адмаўлялася прызнаваць легітымнасць фактычных новых улад Украіны, якія, на яго думку, прыйшлі да кіравання краінай шляхам неканстытуцыйнага ўзброенага перавароту і не валодаюць агульнанацыянальным мандатам<ref name="conf-4-3" />, а таму Расія адмаўлялася разглядаць іх як раўнапраўнага ўдзельніка знешнепалітычнага дыялогу<ref>[http://www.russiaun.ru/ru/news/sc_ukrn Заявление для СМИ Постоянного представителя Российской Федерации при ООН В. И. Чуркина по итогам закрытых консультаций Совета Безопасности ООН по ситуации на Украине]</ref>. Расія заклікала краіны Захаду, якія выступілі гарантамі пагаднення аб урэгуляванні палітычнага крызісу, падпісанага прэзідэнтам Януковічам з апазіцыяй 21 лютага 2014 года, да строгага выканання палажэнняў гэтага пагаднення — перш за ўсё наконт канстытуцыйнай рэформы, стварэння ўрада нацыянальнага адзінства і правядзення выбараў ужо пасля канстытуцыйнай рэформы<ref>[http://tass.ru/politika/1026613 Лавров: намерения США ввести санкции против России — это уже угроза. ИТАР-ТАСС, 06.03.14]</ref>. Адмова Расіі прыняць патрабаванні заходняй супольнасці прывяла да рэзкага астуджэння адносін з НАТА, Еўрасаюзам, Саветам Еўропы і дзяржавамі-членамі гэтых арганізацый, а ў далейшым — да ўвядзення [[Санкцыі ў сувязі з украінскімі падзеямі 2014 года|палітычных і эканамічных санкцый]] супраць Расіі і шэрагу расійскіх фізічных і юрыдычных асоб і арганізацый, якія маюць дачыненне, на думку краін Захаду, да дэстабілізацыі сітуацыі ва Украіне. [[26 лютага]] міністэрства замежных спраў [[Турцыя|Турцыі]], якая гістарычна падтрымлівае цесныя кантакты з крымскататарскай суполкай Крыма, заклікала да пошуку шляхоў пераадолення крызісу ў рамках тэрытарыяльнай цэласнасці і канстытуцыйнага ладу Украіны<ref>{{cite web |url=http://www.mfa.gov.tr/no_-64_-26-february-2014_-press-release-regarding-the-political-crisis-in-ukraine.en.mfa|title=Press Release Regarding the Political Crisis in Ukraine |date=2014-02-26 |publisher=МИД Турции|access-date=2014-12-09}}</ref>. [[7 сакавіка]] намеснік міністра замежных спраў Турцыі Алі Кемаль Айдын заявіў, што Крым з’яўляецца «''неад’емнай часткай Украінскай дзяржавы''»<ref>[http://www.unian.net/politics/894054-kryim-yavlyaetsya-neotyemlemoy-chastyu-ukrainyi-mid-turtsii.html Крым является неотъемлемой частью Украины — МИД Турции]</ref><ref>[http://kp.ua/daily/070314/442508/ МИД Турции осудил референдум в Крыму] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140308220959/http://kp.ua/daily/070314/442508/ |date=8 сакавіка 2014 }} — «''Комсомольская правда''» в Украине, 07.03.2014</ref>. [[Савет Бяспекі ААН]], скліканы 28 лютага на пазачарговае пасяджэнне ў сувязі з сітуацыяй ва Украіне, выказаў падтрымку яе тэрытарыяльнай цэласнасці, заклікаў усе бакі да палітычнага дыялогу і нагадаў пра неабходнасць выкананні міжнародных дамоваў, у тым ліку [[Будапешцкі мемарандум|Будапешцкага мемарандума]]<ref>[http://interfax.com.ua/news/general/193549.html Совбез ООН выразил поддержку территориальной целостности Украины и напомнил всем, в том числе и России, о выполнении международных обязательств]</ref>. Афіцыйнага рашэння паводле вынікаў гэтага закрытага пасяджэння прынята не было, а замест стэнаграфічнай справаздачы было апублікавана толькі камюніке<ref>[http://www.un.org/ru/documents/ods.asp?m=S/PV.7123 Коммюнике заседания СБ ООН № 7123 от 28.02.2014]</ref>, у якім афіцыйна было канстатавана толькі тое, што СБ ААН заслухаў выступ Памочніка Генеральнага сакратара ААН па палітычных пытаннях Оскара Фернандэса-Таранка, а таксама выступ прадстаўніка Украіны. У далейшым СБ ААН рэгулярна абмяркоўваў сітуацыю ва Украіне і ў Крыме, пры гэтым афіцыйных рашэнняў прынята не было з прычыны пагрозы прымянення права вета з боку пастаянных членаў СБ ААН, якія займаюць супрацьлеглыя пазіцыі па гэтых праблемах. 1 сакавіка адбылася тэлефонная размова прэзідэнта [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Пуціна]] з генеральным сакратаром ААН [[Пан Гі Мун]]ам. Бакі прыйшлі да высновы аб недапушчальнасці эскалацыі канфлікту на тэрыторыі Украіны<ref>[http://kremlin.ru/news/20357 Состоялся телефонный разговор Владимира Путина с Генеральным секретарём ООН Пан Ги Муном, в ходе которого обсуждалась кризисная ситуация на Украине]</ref>. Пан Гі Мун заклікаў прэзідэнта РФ ўступіць у прамы дыялог з новымі ўладамі Украіны<ref>[http://www.un.org/russian/news/story.asp?NewsID=21208 Пан Ги Мун призвал президента России к диалогу с властями в Киеве]</ref>. 4 сакавіка першы намеснік генеральнага сакратара ААН Ян Эліясан сустрэўся ў Кіеве з Аляксандрам Турчынавым і Арсеніем Яцанюком. Як паведамілі ў прэс-службе ААН, на перамовах была падкрэслена важнасць мірнага ўрэгулявання крызісу і неабходнасць захавання правоў усіх жыхароў краіны. Па ўказанні Эліасана ў Крым адправіўся спецпрадстаўнік генеральнага сакратара ААН Роберт Серы<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1021471 Замгенсека ООН подчеркнул важность соблюдения прав всех жителей Украины. ИТАР-ТАСС, 05.03.14]</ref>, які, зрэшты, быў вымушаны пакінуць Крым у той жа дзень<ref>[http://lenta.ru/news/2014/03/05/endmission/ Спецпосланнику ООН пришлось свернуть миссию в Крыму, Lenta.ru, 05.03.2014.]</ref>. 15 сакавіка адбылося чарговае пасяджэнне Савета Бяспекі ААН, на якім праект рэзалюцыі па Украіне быў вынесены на галасаванне. У праекце падкрэслівалася прыхільнасць Савета прынцыпам адзінства, суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці. 13 дзяржаў-членаў Савета прагаласавалі «''за''», Кітай устрымаўся, а Расія скарысталася правам вета<ref>[http://www.un.org/russian/news/story.asp?NewsID=21308 Россия применила право вето при голосовании резолюции Совета Безопасности по Украине]</ref>. [[Файл:UN Resolution regarding the territorial integrity of Ukraine red.svg|thumb|300px|right|Галасаванне 27 сакавіка 2014 года на Генеральнай асамблеі ААН па пытанні аб прызнанні незаконнасці крымскага рэферэндуму 2014 года<ref>[http://unbisnet.un.org:8080/ipac20/ipac.jsp?profile=voting&index=.VM&term=ares68262 Таблица голосования] {{Ref-en}}</ref>. {{Legend|#74C365|Галасавалі за}} {{Legend|#F73905|Галасавалі супраць}} {{Legend|#FADA5E|Утрымаліся}} {{Legend|#89CFF0|Не галасавалі}} {{Legend|#e0e0e0|Не з'яўляюцца членамі ААН}}]] [[Генеральная Асамблея ААН]] 27 сакавіка 2014 года прыняла рэзалюцыю аб тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны. З 193 дзяржаў — членаў ААН за дакумент прагаласавала 100, супраць — 11, устрымалася — 58, 24 не галасавалі. Рэзалюцыя падкрэслівае, што «''рэферэндум, праведзены ў Аўтаномнай Рэспубліцы Крым і горадзе Севастопаль 16 сакавіка 2014 года, не маючы законнай сілы, не можа быць асновай для любой змены статусу Аўтаномнай Рэспублікі Крым ці горада Севастопаля''»<ref name="UNNC">{{cite web|url=http://www.un.org/russian/news/story.asp?newsID=21375|title=Генеральная Ассамблея ООН призвала уважать территориальную целостность Украины|date=27.03.2014|publisher=Центр новостей ООН|access-date=2014-03-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/68/262&Lang=R|title=Территориальная целостность Украины|publisher=Генассамблея ООН}}</ref>. Рэзалюцыі Генеральнай Асамблеі маюць рэкамендацыйны характар ​​і не з’яўляюцца абавязковымі для выканання<ref name="UNNC" />. 28 лютага [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнт]] [[ЗША]] [[Барак Абама]] зрабіў заяву з нагоды сітуацыі ва Украіне і дзеянняў Расіі, паказаўшы, што «''любое парушэнне суверэнітэту Украіны будзе глыбока дэстабілізуючым, што не адпавядае інтарэсам ні Украіны, ні Расіі, ні Еўропы''». ЗША падтрымліваюць суверэнітэт, тэрытарыяльную цэласнасць і дэмакратычную будучыню Украіны<ref>[http://www.golos-ameriki.ru/content/obama-ukraine-russian-military/1861775.html Обама призвал уважать суверенитет Украины]</ref>. 1 сакавіка [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША]] выступіў з заявай, якая асуджае «''ўварванне Расійскай Федэрацыі і акупацыю тэрыторыі Украіны''»<ref>[http://www.state.gov/secretary/remarks/2014/03/222720.htm Заявление госсекретаря Кэрри для прессы относительно ситуации на Украине]</ref>. 2 сакавіка Абама падчас паўтарагадзіннай тэлефоннай размовы з Уладзімірам Пуціным, паводле звестак прэс-службы Белага дома, заявіў, што «''далейшае парушэнне суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны з боку Расіі адмоўна адаб’ецца на становішчы Расіі ў міжнароднай супольнасці і прывядзе да яшчэ большай палітычнай і эканамічнай ізаляцыі''»<ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2014/03/01/readout-president-obama-s-call-president-putin |title=Readout of President Obama’s Call with President Putin |access-date=21 жніўня 2015 |archive-date=31 сакавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331161000/http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2014/03/01/readout-president-obama-s-call-president-putin |url-status=dead }}</ref>. 3 сакавіка Барак Абама абмеркаваў са сваімі бліжэйшымі дарадцамі магчымыя крокі па «''далейшай ізаляцыі Расіі''» ў адказ на яе дзеянні ў Крыме. Удзельнікі нарады разглядалі розныя варыянты ў дачыненні да Расіі, закліканыя пераканаць яе «''распачаць неадкладныя крокі па дээскалацыі''» сітуацыі. У адваротным выпадку, папярэджваюць у Белым доме, гэта будзе мець для Масквы «''палітычныя і эканамічныя наступствы''»<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1018969 Обама обсудил с советниками действия в отношении России в связи с событиями в Крыму]</ref>. 5 сакавіка Кіеў наведаў дзяржсакратар ЗША [[Джон Керы]], які правёў сустрэчу з Аляксандрам Турчынавым. Бакі абмяняліся думкамі адносна сітуацыі ў Крыме. Дзяржсакратар «''высока ацаніў дзеянні ўкраінскай улады па стабілізацыі сітуацыі ў краіне''». «''Хачу, каб вы ведалі: мы надзвычай сур’ёзна ставімся да сваіх абавязкаў перад Украінай, якія ўзялі на сябе яшчэ ў 1994 годзе, выступіўшы гарантам суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці вашай краіны''», — заявіў Дж. Керы<ref>[http://www.e-crimea.info/news/ssha-otvergli-veroyatnost-otdeleniya-kryma-ot-ukrainy США отвергли вероятность отделения Крыма от Украины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923221605/http://www.e-crimea.info/news/ssha-otvergli-veroyatnost-otdeleniya-kryma-ot-ukrainy |date=23 верасня 2015 }}</ref>. У пачатку сакавіка Дж. Керы правёў з міністрам замежных спраў Расіі [[Сяргей Віктаравіч Лаўроў|Сяргеем Лаўровым]] і міністрамі замежных спраў краін ЕС серыю перамоў па сітуацыі ва Украіне<ref>[http://tass.ru/politika/1024299 Лавров и Керри считают, что надо помогать украинцам выполнять договоренности от 21 февраля. ИТАР-ТАСС, 05.03.14]</ref><ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1024611 Госсекретарь США рассчитывает продолжить в Риме переговоры с главой МИД России. ИТАР-ТАСС, 06.03.14]</ref>, якія, аднак, не прывялі да істотных зрухаў у пазіцыях бакоў. 6 сакавіка прэзідэнт ЗША падпісаў выканаўчы ўказ, які дазваляе ўжываць санкцыі супраць асоб, якія, з пункту гледжання Вашынгтона, нясуць адказнасць за парушэнне суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны<ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2014/03/06/executive-order-blocking-property-certain-persons-contributing-situation |title=Текст указа на официальном сайте Белого дома |access-date=21 жніўня 2015 |archive-date=8 студзеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108043238/http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2014/03/06/executive-order-blocking-property-certain-persons-contributing-situation |url-status=dead }}</ref>. Міністр замежных спраў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] {{нп3|Уільям Хейг|||William Hague}}, які наведаў Кіеў 3 сакавіка, абвінаваціў Расію ў ваеннай інтэрвенцыі ва Украіне. Паводле яго слоў, сітуацыя, якая склалася, стала найбуйнейшым еўрапейскім крызісам у [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзі]]. Хейг прызнаў, што па дамове з Украінай Расія мае права на размяшчэнне ў Крыме ваеннага кантынгенту і караблёў Чарнаморскага флоту, але лічыць, што яна павінна неадкладна забяспечыць вяртанне ўсіх ваеннаслужачых РФ да месцаў дыслакацыі<ref>[http://www.bbc.com/news/world-europe-26414434 Ukraine crisis: Russia 'unjustified', says Hague]</ref>. 5 сакавіка Джон Керы, міністр замежных спраў Вялікабрытаніі Уільям Хейг і в. а. кіраўніка МЗС Украіны [[Андрэй Багданавіч Дзешчыца|Андрэй Дзешчыца]] правялі сустрэчу ў Парыжы. Вялікабрытанія, ЗША і Украіна прыйшлі да дамоўленасці аб неадкладным размяшчэнні міжнародных назіральнікаў ва ўсходніх украінскіх рэгіёнах і Крыме. Бакі таксама прызналі неабходнасць правядзення прамых перамоў паміж прадстаўнікамі Масквы і Кіева пры пасярэдніцтве міжнароднай супольнасці, якія будуць мець ключавое значэнне для ўрэгулявання супярэчнасцей паміж Расіяй і Украінай<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1023771 СМИ: Великобритания, США и Украина договорились о размещении наблюдателей в Крыму]</ref>. Пасля перамоў была зроблена сумесная заява: «''Расія абрала шлях аднабаковых і ваенных дзеянняў. Вялікабрытанія і ЗША будуць працягваць падтрымліваць суверэнітэт і тэрытарыяльную цэласнасць Украіны, і мы ўхваляем новы ўрад Украіны за ўстрыманне ад крокаў, якія маглі б прывесці да эскалацыі сітуацыі. Няспынныя парушэнні суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны з боку Расіі могуць толькі пагоршыць міжнароднае становішча Расіі і прывесці да яшчэ больш сур’ёзных палітычных і эканамічных наступстваў''»<ref>[https://www.gov.uk/government/news/joint-statement-by-foreign-ministers-of-uk-us-and-ukraine-on-budapest-memorandum.ru Совместное заявление Министров иностранных дел Великобритании, США и Украины по итогам встречи относительно Будапештского меморандума]</ref>. Вялікабрытанія і ЗША распачалі намаганні з мэтай пераканаць Лаўрова сустрэцца ўвечары 5 сакавіка з Дзешчыцай — на гэтай сустрэчы, як меркавалася, бакі маглі б абмеркаваць пытанні выканання Будапешцкага мемарандума<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1023224 Хейг: Лондон и Вашингтон попытаются организовать встречу Лаврова с и. о. главы МИД Украины. ИТАР-ТАСС, 05.03.14]</ref>. Гэтыя намаганні, аднак, не ўвянчаліся поспехам — Расія не праявіла жадання весці перамовы з новымі ўкраінскімі ўладамі. 6 сакавіка на экстранай сустрэчы кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў Еўрасаюза рэферэндум аб далучэнні да Расіі, абвешчаны крымскім парламентам, быў прызнаны «''незаконным і не адпаведным украінскай Канстытуцыі''». Лідары ЕС заклікалі Расію да неадкладнага вываду войск з Крыма, а таксама абвясцілі аб спыненні двухбаковых перамоваў з Масквой па лібералізацыі візавага рэжыму і па новым базавым пагадненні аб партнёрстве<ref>[http://korrespondent.net/ukraine/politics/3316052-evrosouiz-pryznal-krymskyi-referendum-nezakonnym Евросоюз признал крымский референдум незаконным]</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2014/03/06/visa/ Евросоюз приостановил переговоры с Россией по визам]</ref><ref>[http://tass.ru/politika/1027583 Чижов: итоговый документ саммита по Украине не добавил ничего нового к отношениям ЕС с РФ. ИТАР-ТАСС, 07.03.14]</ref>. Удзельнікі сустрэчы папярэдзілі, што ў выпадку адсутнасці разрадкі напружанасці ва Украіне можа быць адменены чэрвеньскі саміт ЕС-Расія, а таксама можа быць створаны «''чорны спіс''» расійскіх чыноўнікаў, якім будзе забаронены ўезд у краіны ЕС і чые актывы падлягаюць «''замарожванню''». Толькі пасля гэтага ЕС можа пайсці далей і паспрабаваць ініцыяваць эканамічныя санкцыі<ref>[http://tass.ru/politika/1034586 Еврокомиссия начала подготовку возможных санкций против России. ИТАР-ТАСС, 10.03.14]</ref>. Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі [[Дэвід Кэмеран]] заявіў на прэс-канферэнцыі паводле вынікаў сустрэчы, што «''Расія дзейнічае з абуральнымі парушэннямі міжнароднага права''». Кэмеран назваў рэферэндум у Крыме неканстытуцыйным<ref>[https://www.gov.uk/government/speeches/eu-meeting-on-ukraine-david-camerons-speech Пресс-конференция по Украине по итогам заседания глав государств ЕС]</ref>. Канцлер Германіі [[Ангела Меркель]] падкрэсліла, што кіраўнікі дзяржаў і ўрадаў Еўрасаюза рашуча асуджаюць «''парушэнне суверэнітэту Украіны ў Крыме''»<ref>[http://www.bundesregierung.de/Content/EN/Reiseberichte/2014/2014-03-06-eu-sonderrat-ukraine_en.html Support for Ukraine reaffirmed]</ref>. Міністр замежных спраў Германіі [[Франк-Вальтэр Штайнмаер]] заявіў: «''Калі Расія не зможа пераканаўча даказаць, што яна зацікаўлена ў нармалізацыі сітуацыі, калі ў бліжэйшыя дні не будзе прытрымлівацца такіх доказаў, будзе непазбежным прыняцце рашэнняў па пытанні аб санкцыях''»<ref>[http://www.germania.diplo.de/Vertretung/russland/ru/__pr/mosk/ukraine-steinmeier-0603.html?archive=3485758 Заявление министра иностранных дел Германии Франка-Вальтера Штайнмайера по Украине по итогам переговоров в Париже] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924021903/http://www.germania.diplo.de/Vertretung/russland/ru/__pr/mosk/ukraine-steinmeier-0603.html?archive=3485758 |date=24 верасня 2015 }}</ref>. 13 сакавіка [[Еўрапарламент]] прыняў рэзалюцыю, якая заклікае Расію неадкладна спыніць ваеннае ўварванне ва Украіну і вывесці расійскія войскі з тэрыторыі АРК, якая з’яўляецца неад’емнай часткай Украіны. Дэпутаты падкрэслілі, што абвешчаны ў Крыме рэферэндум аб далучэнні да РФ нелегітымны і парушае Канстытуцыю Украіны і міжнароднае права. Еўрапарламент ухваліў рашэнне ЕС увесці першы этап плана санкцый супраць РФ у сувязі з агрэсіяй супраць Украіны і выказаў упэўненасць у неабходнасці пашырэння абмежавальных мерапрыемстваў у частцы візавых абмежаванняў, замарожвання актываў, увядзення зброевага эмбарга ў выпадку адсутнасці прагрэсу з боку Масквы ў дээскалацыі сітуацыі<ref>[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P7-TA-2014-0248+0+DOC+XML+V0//EN&language=EN Invasion of Ukraine by Russia] {{ref-en}}</ref>. 2 сакавіка генеральны сакратар [[НАТА]] [[Андэрс Фог Расмусэн]] заявіў, што дзеянні Расіі ва Украіне нясуць пагрозу міру ва ўсёй Еўропе<ref>{{cite web |url=http://uk.reuters.com/article/2014/03/02/ukraine-crisis-rasmussen-text-idUKL6N0LZ0DT20140302 |title=Text of NATO's secretary-general's statement on Ukraine |date=02.03.2014 |publisher=[[Reuters]] |access-date=2014-11-19 |lang=en |archive-date=29 лістапада 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129090108/http://uk.reuters.com/article/2014/03/02/ukraine-crisis-rasmussen-text-idUKL6N0LZ0DT20140302 |url-status=dead }}</ref>. Паўночнаатлантычны саюз папярэдзіў Расію, што яе дзеянні супраць Украіны супярэчаць міжнароднаму праву, НАТА асуджае ваенную эскалацыю Расіі ў Крыме і выказвае глыбокую занепакоенасць дазволам расійскага парламента на выкарыстанне ваеннай сілы Расіі ва Украіне. Прадстаўнікі краін НАТА на тэрміновай сустрэчы заклікалі Расію вярнуць войскі ў месцы пастаяннай дыслакацыі і спыніць умяшанне ў падзеі ва Украіне<ref>[http://www.radiosvoboda.org/content/article/25282814.html НАТО: воєнні дії Росії в Україні порушують міжнародне право]</ref><ref>[http://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_107681.htm?selectedLocale=ru Официальное заявление Североатлантического совета по ситуации в Украине]</ref>. 5 сакавіка Андэрс Фог Расмусэн паводле вынікаў пазачарговага пасяджэння Савета НАТА па Украіне паведаміў, што НАТА мае намер перагледзець «''увесь спектр''» супрацоўніцтва з Расіяй з-за яе палітыкі ў адносінах да Украіны; у прыватнасці, гаворка ідзе аб прыпыненні сумеснай місіі па знішчэнні сірыйскіх хімічных узбраенняў. НАТА прыпыніла «''правядзенне ваенных і грамадзянскіх сустрэч з Расіяй і планаванне сумесных ваенных місій''», за выключэннем пасяджэнняў Савета Расія-НАТА (СРН) на ўзроўні паслоў. Савет НАТА таксама прыняў рашэнне пашырыць практычнае [[Адносіны Украіны і НАТА|супрацоўніцтва з Украінай]], уключаючы правядзенне сумесных вучэнняў «''у знак падтрымкі гэтай краіны і працэсу дэмакратычных рэформаў''». Ён таксама паабяцаў аказаць садзейнічанне ў павышэнне ваенных магчымасцей Украіны<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1024382 НАТО приостановило проведение военных и гражданских встреч с Россией. ИТАР-ТАСС, 06.03.14]</ref>. Краіны «''[[Вялікая сямёрка|Вялікай сямёркі]]''» прыпынілі ўдзел у мерапрыемствах па падрыхтоўцы да саміту G8, які ў чэрвені павінен быў прайсці ў [[Сочы]]<ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2014/03/02/g-7-leaders-statement |title=G-7 Leaders Statement |access-date=21 жніўня 2015 |archive-date=23 лістапада 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141123044519/http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2014/03/02/g-7-leaders-statement |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.ambafrance-ua.org/Ukrayina-brifiing-Miiniistra Брифинг Министра иностранных дел Франции Лорана Фабиуса по окончании внеочередного заседания Совета по иностранным делам ЕС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160222081744/http://www.ambafrance-ua.org/Ukrayina-brifiing-Miiniistra |date=22 лютага 2016 }}</ref> і асудзілі «''відавочнае парушэнне Расійскай Федэрацыяй суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны''»<ref>[http://news.liga.net/news/politics/993022-rossiyu_mogut_isklyuchit_iz_bolshoy_vosmerki_mid_frantsii.htm Россию могут исключить из «''Большой восьмерки''» — МИД Франции]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/international/2014/03/140302_ukraine_russia_g7.shtml Страны G7 отказываются от участия в саммите с Россией]</ref>. 12 сакавіка была апублікавана заява лідараў краін «''Вялікай сямёркі''» і Еўрасаюза, якія заклікалі РФ «''спыніць усе намаганні, накіраваныя на змяненне статусу Крыма насуперак з украінскім заканадаўствам і ў парушэнне міжнароднага права''», «''неадкладна спыніць падтрымку правядзення рэферэндуму ў дачыненні да статусу Крыма, які наўпрост парушае Канстытуцыю Украіны''», і «''неадкладна пачаць дээскалацыю канфлікту ў Крыме і іншых частак Украіны, вярнуць свае войскі назад на базы і гарнізоны, дзе яны знаходзіліся да крызісу, і пачаць прамыя перамовы з урадам Украіны''»<ref>[http://www.auswaertiges-amt.de/EN/Infoservice/Presse/Meldungen/2014/140312_G7_Statement_Ukraine.html Заявление на сайте МИД Германии]</ref>. [[АБСЕ]] па просьбе Украіны сфармавала місію назіральнікаў на перыяд з 5 па 12 сакавіка. Праграмай знаходжання місіі было прадугледжана наведванне ваенных аб’ектаў Узброеных Сіл Украіны і расійскага Чарнаморскага флоту на тэрыторыі Крыму. 6 сакавіка місія адправілася ў Крым, аднак была спыненая ўзброенымі людзьмі без знакаў адрознення на блакпосце на мяжы Херсонскай вобласці і Крыму і была вымушана вярнуцца ў [[Херсон]]<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2014/03/140307_rn_osce_crimea.shtml Наблюдателей ОБСЕ опять не пустили в Крым]</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2014/03/05/osce/ Наблюдателей ОБСЕ отказались пустиfть в Крым, Lenta.ru, 05.03.2014.]</ref>. 7 сакавіка назіральнікі АБСЕ распачалі другую спробу трапіць у Крым, аднак, як і раней, ваенныя без знакаў адрознення не далі ім гэтага зрабіць, заяўляючы, што ў назіральнікаў няма паўнамоцтваў на ўезд у Крым. Пры гэтым былі зроблены стрэлы ў паветра<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2014/03/140308_rn_osce_crimea_shooting.shtml Наблюдателей ОБСЕ на границе Крыма остановили выстрелами]</ref>. 7 сакавіка {{нп3|Вярхоўны камісар па справах нацыянальных меншасцей|Вярхоўны камісар АБСЕ па справах нацыянальных меншасцей|ru|Верховный комиссар по делам национальных меньшинств}} Астрыд Торс выказала асцярогі, што «''сітуацыя, якая склалася на Крымскім паўвостраве, нясе пагрозу бяспецы і жыцці мясцовым крымскататарскай і ўкраінскай суполкам''». Пры гэтым яна не выявіла ніякіх доказаў парушэнняў або пагроз для правоў рускамоўных грамадзян<ref>[http://www.osce.org/hcnm/116180 Продолжающаяся ситуация в Крыму вызывает тревогу, говорит Верховный комиссар ОБСЕ по делам национальных меньшинств]</ref>. 11 сакавіка АБСЕ таксама адмовіла крымскім уладам у напрамку сваіх назіральнікаў на рэфэрэндум аб статусе Крыму, які яна прызнала нелегітымным<ref>[http://www.osce.org/ru/cio/116317 Председатель ОБСЕ считает крымский референдум в его нынешней форме незаконным и призывает к альтернативным путям решения вопроса Крыма]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У падтрымку тэрытарыяльнай цэласнасці, незалежнасці, суверэнітэту і існуючых меж Украіны, супраць расійскага ваеннага ўмяшання выказаліся прадстаўнікі [[Албанія|Албаніі]]<ref>[http://www.punetejashtme.gov.al/en/press-office/press-releases/statement-of-the-ministry-of-foreign-affairs-on-the-latest-developments-in-ukraine Заявление Министерства иностранных дел о последних событиях на Украине] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180207101020/http://www.punetejashtme.gov.al/en/press-office/press-releases/statement-of-the-ministry-of-foreign-affairs-on-the-latest-developments-in-ukraine |date=7 лютага 2018 }}</ref>, [[Балгарыя|Балгарыі]]<ref>[http://www.mfa.bg/en/events/6/1/1322/index.html Заявление МИД Болгарии]</ref>, [[Грэцыя|Грэцыі]]<ref>[http://www.mfa.gr/en/current-affairs/top-story/deputy-prime-minister-and-foreign-minister-venizelos-statement-following-his-meeting-with-the-acting-president-and-the-foreign-minister-of-ukraine-kiev-march-2014.html Заявление МИД Греции после встречи с и. о. президента и министра иностранных дел Украины]</ref>, [[Грузія|Грузіі]]<ref>[http://mfa.gov.ge/index.php?lang_id=ENG&sec_id=30&info_id=17275 Информация о телефонном разговоре между министром иностранных дел Грузии и и. о. министра иностранных дел Украины]</ref><ref>{{cite web|url=http://newsgeorgia.ru/politics/20140307/216421121.html |title=Парламент Грузии принял резолюцию в поддержку Украины |publisher=Новости-Грузия |date=7 марта 2014 |access-date=2014-03-13}}</ref>, [[Ірландыя|Ірландыі]]<ref>[https://www.dfa.ie/news-and-media/press-releases/press-release-archive/2014/march/tanaiste-ukraine-russia/ Ирландский министр осуждает действия России на Украине]</ref>, [[Іспанія|Іспаніі]]<ref>[http://www.exteriores.gob.es/Portal/en/SalaDePrensa/OfficialStatements/Paginas/2014_COMUNICADOS/20140301_COMU060.aspx Официальное заявление МИД Испании о ситуации на Украине] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140309182821/http://www.exteriores.gob.es/Portal/en/SalaDePrensa/OfficialStatements/Paginas/2014_COMUNICADOS/20140301_COMU060.aspx |date=9 сакавіка 2014 }}</ref>, [[Італія|Італіі]]<ref>[http://www.esteri.it/MAE/EN/Sala_Stampa/ArchivioNotizie/Approfondimenti/2014/03/20140303_ucrmogbruxdial.htm?LANG=EN Сайт МИД Италии о внеочередном саммите в Брюсселе «''Ukraine: Mogherini at Foreign Affairs Council''»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140308074308/http://www.esteri.it/MAE/EN/Sala_Stampa/ArchivioNotizie/Approfondimenti/2014/03/20140303_ucrmogbruxdial.htm?LANG=EN |date=8 сакавіка 2014 }}</ref>, [[Румынія|Румыніі]]<ref>[http://www.unian.net/politics/892866-rumyiniya-zayavila-o-printsipialnoy-podderjke-territorialnoy-tselostnosti-ukrainyi.html Румыния заявила о принципиальной поддержке территориальной целостности Украины]</ref><ref>[http://comments.ua/politics/455526-ruminiya-zayavila-podderzhke.html Румыния заявила о поддержке территориальной целостности Украины] — Comments.UA, 04/03/2014</ref>, [[Фінляндыя|Фінляндыі]]<ref>{{YLE-N|7116163|Туомиоя вызывает «''на ковёр''» посла России|2|3|2014|3|3|2014}}</ref><ref>[http://formin.finland.fi/public/default.aspx?contentId=299902&nodeId=23&contentlan=2&culture=en-US Заявление госсекретаря Стенлунд на 25-й сессии Совета ООН по правам человека] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141109213901/http://formin.finland.fi/public/default.aspx?contentId=299902&nodeId=23&contentlan=2&culture=en-US |date=9 лістапада 2014 }}</ref>, [[Чарнагорыя|Чарнагорыі]]<ref>[http://www.mvpei.gov.me/en/news/136213/Deputy-Prime-Minister-Luksic-talks-to-Ambassador-Sljusarenko-voices-Government-of-Montenegro-support-for-Council-of-the-European.html Заявление МИД Черногории после встречи с послом Украины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160223003338/http://www.mvpei.gov.me/en/news/136213/Deputy-Prime-Minister-Luksic-talks-to-Ambassador-Sljusarenko-voices-Government-of-Montenegro-support-for-Council-of-the-European.html |date=23 лютага 2016 }}</ref>, [[Швецыя|Швецыі]]<ref>[http://www.unian.net/politics/891567-rossiyu-obvinili-v-namerenii-sozdat-v-kryimu-marionetochnoe-prorossiyskoe-polugosudarstvo.html Россию обвинили в намерении создать в Крыму марионеточное пророссийское полугосударство]</ref>, [[Канада|Канады]]<ref>[http://www.pm.gc.ca/eng/news/2014/03/03/statement-prime-minister-canada-situation-ukraine Заявление премьер-министра Канады о ситуации на Украине] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924080819/http://www.pm.gc.ca/eng/news/2014/03/03/statement-prime-minister-canada-situation-ukraine |date=24 верасня 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kp.ru/online/news/1674671 |author=Маша Горелова |title=Канада отзывает из Москвы своего посла |publisher= KP.RU |access-date=2014-03-02}}</ref><ref>[http://www.pm.gc.ca/eng/news/2014/03/06/statement-prime-minister-canada-situation-ukraine Заявление премьер-министра Канады о ситуации на Украине] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924080835/http://www.pm.gc.ca/eng/news/2014/03/06/statement-prime-minister-canada-situation-ukraine |date=24 верасня 2015 }}</ref><ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1021454 Канада приостанавливает военное сотрудничество с Россией из-за событий на Украине. ИТАР-ТАСС, 05.03.14]</ref><ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1021526 Премьер Канады: «''Группа семи''» обсуждает возможность проведения встречи в ближайшие недели. ИТАР-ТАСС, 05.03.14]</ref><ref>[http://www.pm.gc.ca/eng/news/2014/03/07/statement-prime-minister-canada-situation-ukraine Заявление премьер-министра Канады о ситуации на Украине] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924080848/http://www.pm.gc.ca/eng/news/2014/03/07/statement-prime-minister-canada-situation-ukraine |date=24 верасня 2015 }}</ref>, [[Аўстралія|Аўстраліі]]<ref>[http://www.russia.embassy.gov.au/mscwrussian/Ukraine_Julie_Bishop_2March14_RUS.html Официальное заявление Министра иностранных дел Австралии Е. П. Джули Бишоп о ситуации на Украине]</ref><ref>[http://www.russia.embassy.gov.au/mscwrussian/Ukraine_Gary_Quinlan_Statement_3March2014_ENG.html Официальное заявление Е. П. Гэри Куинлана, Посла и Постоянного представителя Австралии при ООН о ситуации на Украине]</ref>, [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]]<ref>[http://www.beehive.govt.nz/release/russian-ambassador-called-over-ukraine Посол в Россию вызван из-за Украины]</ref>. Рэзка негатыўную рэакцыю на дзеянні Расіі прадэманстравалі краіны Цэнтральнай Еўропы і Прыбалтыкі — [[Чэхія|Чэхіі]]<ref>{{Cite web |url=http://www.mzv.cz/jnp/en/issues_and_press/x2014_03_01_ukraine_minister_zaoraleks_statement_on_the_russian_stance.html |title=Заявление министра иностранных дел Заоралека |access-date=3 сакавіка 2014 |archive-date=7 сакавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140307143727/http://www.mzv.cz/jnp/en/issues_and_press/x2014_03_01_ukraine_minister_zaoraleks_statement_on_the_russian_stance.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.mzv.cz/kiev/uk/x2005_11_03/x2014_03_02.html Министр иностранных дел Чешской Республики выразил протест послу Российской Федерации против действий по Украине]</ref><ref>[http://www.radio.cz/ru/rubrika/radiogazeta/otmeny-viz-ne-budet Отмены виз не будет]</ref><ref>[http://www.mzv.cz/kiev/uk/x2005_11_03/x2014_03_02.html Міністр закордонних справ висловив протест послу Російської Федерації проти дій щодо України]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20140330112043/http://www.mzv.cz/jnp/en/issues_and_press/x2014_03_19_foreign_ministry_s_statement_on_russia_s.html Foreign Ministry’s statement on Russia’s decision on annexation of Crimea] — Ministry of Foreign Affairs of the Czech Republic, 19.03.2014</ref>, [[Польшча|Польшчы]]<ref>[http://moskwa.msz.gov.pl/ru/news/news_from_poland/tytul_strony Заявление МИД о ситуации на Украине]</ref>, [[Латвія|Латвіі]]<ref>[http://titania.saeima.lv/LIVS11/saeimalivs_lmp.nsf/0/9D539725E5059EBAC2257C9300557359?OpenDocument Заявление президента Латвии, спикера Сейма, премьер-министра и министра иностранных дел о вмешательстве России в дела Украины]</ref><ref>[http://titania.saeima.lv/LIVS11/saeimalivs_lmp.nsf/0/9D539725E5059EBAC2257C9300557359?OpenDocument Заявление сейма Латвии о российской агрессии в Украине]</ref>, [[Літва|Літвы]]<ref>[http://news.liga.net/news/politics/992974-rossiya_ugrozhaet_bezopasnosti_evropy_prezidenty_litvy_i_polshi.htm Россия угрожает безопасности Европы — президенты Литвы и Польши]</ref><ref>[http://www.urm.lt/default/ru/news/zaaablenie-mid-litbjy-po-pobodu-situatsii-na-ukraine Заявление МИД Литвы по поводу ситуации на Украине] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160222165728/http://www.urm.lt/default/ru/news/zaaablenie-mid-litbjy-po-pobodu-situatsii-na-ukraine |date=22 лютага 2016 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2014/03/02/ambassador/ |title=Литва отозвала посла из России |date=2014.03.02 |publisher=Lenta.ru |access-date=2014-03-02}}</ref>, [[Эстонія|Эстоніі]]<ref>[http://www.vm.ee/?q=ru/node/19324 Совет по государственной обороне поддержал самые жёсткие меры Европейского Союза и НАТО в ответ на военные действия России на Украине]</ref>. [[Вышаградская група]] назвала дзеянні Расіі ваеннай інтэрвенцыяй і заклікала Еўрапейскі саюз і НАТА дапамагчы Украіне<ref>[http://www.visegradgroup.eu/statement-of-the-prime Statement of the Prime Ministers of the Visegrad Group Countries on Ukraine, 4 March 2014] {{ref-en}}</ref>. Прадстаўнік {{нп3|Міністэрства замежных спраў Кітайскай Народнай Рэспублікі|Міністэрства замежных спраў|ru|Министерство иностранных дел Китайской Народной Республики}} [[Кітайская Народная Рэспубліка|КНР]] Цынь Ган выказаў заклапочанасць сітуацыяй, якая склалася ва Украіне, а таксама асудзіў гвалтоўныя акты, якія мелі месца. Ён заявіў, што Кітай здаўна прытрымліваецца прынцыпу неўмяшання ва ўнутраныя справы, паважае незалежнасць, суверэнітэт і тэрытарыяльную цэласнасць Украіны<ref>[http://ru.china-embassy.org/rus/fyrth/t1133559.htm Представитель МИД КНР Цинь Ган ответил на вопрос журналиста относительно ситуации в Украине]</ref><ref>[http://russian.news.cn/china/2014-03/02/c_133154240.htm Китай глубоко озабочен ситуацией, сложившейся в Украине — МИД КНР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150128134222/http://russian.news.cn/china/2014-03/02/c_133154240.htm |date=28 студзеня 2015 }}</ref>. 7 сакавіка афіцыйнае кітайскае інфармацыйнае агенцтва «''{{нп3|Сіньхуа||ru|Синьхуа}}''» ў сваім каментарыі адзначыла, што «''на прыкладзе Украіны людзі іншых краін свету ў чарговы раз убачылі, як адна вялікая краіна раскалолася на часткі з-за грубых і эгаістычных паводзін Захаду''». У каментары сцвярджалася, што ва ўкраінскім пытанні Расія «''абараняе свае легітымныя інтарэсы''», а «''Украіна знаходзіцца на парозе хаосу і развалу, справакаванага Захадам''». Заходнія краіны, адзначае агенцтва, «''недаацанілі гатоўнасць Расіі абараняць свае асноўныя інтарэсы ва Украіне, а расійскія лідары яшчэ раз пацвердзілі свой аўтарытэт і праніклівасць пры падрыхтоўцы і правядзенні эфектыўных контрзахадаў''»<ref>[http://russian.news.cn/cis/2014-03/07/c_133169235.htm Комментарий: Поражение Запада в Украине] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160201191639/http://russian.news.cn/cis/2014-03/07/c_133169235.htm |date=1 лютага 2016 }}</ref>. Як гаворыцца ў заяве МЗС КНР, 10 сакавіка старшыня КНР [[Сі Цзіньпін]] у тэлефоннай размове з прэзідэнтам ЗША Баракам Абамам заявіў, што Кітай выступае за вырашэнне сітуацыі, якая склалася ва Украіне, «''палітычнымі і дыпламатычнымі сродкамі''». «''Кітайскі бок ва ўкраінскім пытанні прытрымліваецца аб’ектыўнай і справядлівай пазіцыі. Сітуацыя ва Украіне надзвычай складаная, у цяперашніх умовах усім бакам неабходна захоўваць халаднакроўнасць і стрыманасць, пазбягаць крокаў, якія могуць прывесці да росту напружанасці. Неабходна захоўваць курс на вырашэнне крызісу палітычнымі і дыпламатычнымі сродкамі''», — падкрэсліў Сі Цзіньпін<ref>[http://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjb_663304/zzjg_663340/bmdyzs_664814/gjlb_664818/3432_664920/3435_664926/t1136122.shtml Xi Jinping Holds Telephone Talk with U.S. President Barack Obama]</ref>. Раней МЗС КНР заяўляў, што выступае супраць практыкі пагрозы санкцыямі ў міжнародных адносінах. 15 сакавіка, пасля галасавання ў Савеце Бяспекі па праекце рэзалюцыі, якая асуджае правядзенне рэферэндуму аб статусе Крыму, пастаянны прадстаўнік Кітая пры ААН Лю Цзеі заявіў, што «''замежнае ўмяшанне з’яўляецца важным фактарам, якія прыводзяць да жорсткіх сутыкненняў на вуліцах Украіны і крызісу ў краіне. Невыкананне дамоўленасці ад 21 лютага яшчэ больш пагоршыла беспарадкі ва Украіне, прывёўшы да сур’ёзных сацыяльна-эканамічных наступстваў для краіны''», асудзіў «''усё экстрэмісцкія і гвалтоўныя дзеянні''»<ref>[http://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/PV.7138&Lang=R Отчёт о 7138 заседании СБ ООН, 15.03.2015 (документ S/PV.7138)]</ref> і агучыў кітайскі план урэгулявання праблемы. Кітай прапанаваў заснаваць міжнародную структуру для выпрацоўкі палітычнага вырашэння праблемы Крыму. Да стварэння падобнай групы ўсе ўдзельнікі канфлікту (уключаючы Расію) павінны былі б устрымацца ад аднабаковых дзеянняў<ref>[http://dw.de/p/1BQMo Китай предложил собственный план решения крымской проблемы]</ref>. На сайце МЗС Мексікі з’явіўся зварот: «''Мексіка настойліва заклікае ўсе бакі, якія ўдзельнічаюць у гэтым крызісе, унутры і за межамі Украіны, праяўляць стрыманасць у канфлікце; удзельнічаць у прамым дыялогу, каб аднавіць спакой і парадак, знайсці мірнае вырашэнне спрэчкі ў адпаведнасці з прынцыпамі і абавязацельствамі, выкладзенымі ў Статуце ААН''»<ref>[http://www.sre.gob.mx/en/index.php/archived-press-releases/2382-mexico-expresses-its-deep-concern-at-the-deteriorating-situation-in-ukraine Мексика выражает свою глубокую обеспокоенность в связи с ухудшением ситуации на Украине] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140308063606/http://www.sre.gob.mx/en/index.php/archived-press-releases/2382-mexico-expresses-its-deep-concern-at-the-deteriorating-situation-in-ukraine |date=8 сакавіка 2014 }}{{ref-en}}</ref>. 6 сакавіка {{нп3|Міністэрства замежных спраў Індыі||en|Ministry of External Affairs (India)}} заявіла, што [[Індыя]] ўважліва сочыць за падзеямі ва Украіне. «''Мы занепакоеныя эскалацыяй напружанасці… Індыя заклікае да дыпламатычных намаганняў з тым, каб існуючыя праблемы паміж Украінай і суседнімі краінамі вырашаліся шляхам канструктыўнага дыялогу''»<ref>[http://www.mea.gov.in/press-releases.htm?dtl/23041/Recent+developments+in+Ukraine Последние события на Украине] // сайт МИД Индии</ref>. {{нп3|Міністэрства замежных спраў Пакістана|||Ministry of Foreign Affairs (Pakistan)}} заявіла, што [[Пакістан]] спадзяецца, што палітычны крызіс ва Украіне будзе вырашаны мірным шляхам<ref>[http://www.nation.com.pk/national/06-Mar-2014/pakistan-urges-peaceful-end-to-ukraine-crisis]{{ref-en}}</ref>. Прэзідэнт [[Сірыя|Сірыі]] [[Башар Асад]] накіраваў Уладзіміру Пуціну тэлеграму, у якой пацвердзіў «''падтрымку Сірыяй рацыянальнага міралюбнага курсу прэзідэнта Пуціна на аднаўленне стабільнасці ў краінах свету і барацьбу з экстрэмізмам і тэрарызмам''»<ref>[http://www.regnum.ru/news/polit/1775418.html Башар Асад: Владимир Путин помогает народу Украины ликвидировать экстремизм]</ref><ref>[http://www.euronews.com/2014/03/06/bashar-al-assad-letter-of-support-to-putin Syria’s Assad expresses support for Putin on Ukraine]</ref>. Міністр замежных спраў [[Куба|Кубы]] Бруна Радрыгес у сваёй заяве падтрымаў РФ і асудзіў умяшанне ЗША і НАТА ва ўнутраныя справы Украіны. Куба, паводле слоў міністра, адхіляе «''крывадушнасць, падвойныя стандарты і адкрытыя агрэсіўныя дзеянні і заявы НАТА на гэты конт''»<ref>[http://www.cubaminrex.cu/en/issues-discussed-minister-foreign-affairs-cuba-bruno-rodriguez-parrilla-during-press-conference Issues discussed by the Minister of Foreign Affairs of Cuba, Bruno Rodríguez Parrilla, during press conference this Thursday, March 6th, 2014 at the Cuban Chancery] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140606120446/http://www.cubaminrex.cu/en/issues-discussed-minister-foreign-affairs-cuba-bruno-rodriguez-parrilla-during-press-conference |date=6 чэрвеня 2014 }}</ref>. [[Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка|КНДР]] падтрымала дзеянні Расіі ў Крыме. Пасол КНДР у Маскве Кім Ён Джэ адзначыў, што ЗША і краіны Захаду з’яўляюцца завадатарамі ўсіх бед на планеце і параўнаў іх дзеянні ва Украіне з палітыкай ізаляцыі і задушэння КНДР і абвастрэннем сітуацыі на Карэйскім паўвостраве<ref>[http://www.interfax.ru/world/364793 Пхеньян: Ситуация на Украине говорит о попрании международного права Западом]</ref>. {{нп3|Міністэрства замежных спраў Казахстана||ru|Министерство иностранных дел Казахстана}} выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з развіццём сітуацыі ва Украіне: «''Казахстан заклікае ўсе залучаныя бакі адмовіцца ад сілавых варыянтаў урэгулявання сітуацыі і распачаць максімальныя палітычныя намаганні ў мэтах вырашэння гэтай праблемы перагаворным шляхам. Дадзенае рашэнне павінна грунтавацца на фундаментальных прынцыпах міжнароднага права''»<ref>{{Cite web |url=http://www.kazembassy.ru/ru/mpolitika/6667-2014-03-03-14-14-16 |title=Заявление Министерства иностранных дел Республики Казахстан по ситуации в Украине |access-date=21 жніўня 2015 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102306/http://www.kazembassy.ru/ru/mpolitika/6667-2014-03-03-14-14-16 |url-status=dead }}</ref>. 12 сакавіка [[прэзідэнт Беларусі]] [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]], паводле сцвярджэння «''[[Бі-бі-сі]]''», заявіў, што прызнанне цэласнасці Украіны застаецца прынцыповай пазіцыяй афіцыйнага Мінска, і выказаў гатоўнасць аказаць гуманітарную падтрымку суседняй краіне<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/rolling_news_russian/2014/03/140312_ru_n_lukashenko_ukraine.shtml Лукашенко: Минск поддерживает целостность Украины]</ref>. Аднак на афіцыйным сайце прэзідэнта Беларусі тэма «''цэласнасці Украіны''» сфармуляваная некалькі інакш: «''Я ў жарт адказваю: […] даручыце нам гэтую краіну, і да канца года мы забяспечым там і стабільнасць, і адзінства народа, і цэласнасць дзяржавы''»<ref>[http://president.gov.by/ru/news_ru/view/aleksandr-lukashenko-provodit-zasedanie-soveta-bezopasnosti-respubliki-belarus-8247/ Александр Лукашенко провел заседание Совета Безопасности Республики Беларусь] // 12.03.2014</ref>. [[Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы|Часткова прызнаная]] [[Рэспубліка Абхазія]] выказала падтрымку дзеянням Расіі ва Украіне. «''Рашэнні расійскага кіраўніцтва па забеспячэнні бяспекі грамадзян РФ і суайчыннікаў, якія пражываюць ва Украіне, будуць спрыяць палітычнай і сацыяльна-эканамічнай стабільнасці, міжнацыянальнай згодзе, захаванню правоў і свабод чалавека, як ва ўсёй Украіне, так і ў Аўтаномнай Рэспубліцы Крым''» — заявіў спікер {{нп3|Народны сход Рэспублікі Абхазія|парламента Абхазіі|ru|Народное собрание Республики Абхазия}} Валерый Бганба<ref>[http://www.parlamentra.org/rus/news/detail/detail.php?ELEMENT_ID=788 Народное Собрание — Парламент Абхазии поддерживает усилия Федерального Собрания и президента России по стабилизации общественно-политической ситуации на Украине] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924064346/http://www.parlamentra.org/rus/news/detail/detail.php?ELEMENT_ID=788 |date=24 верасня 2015 }}</ref>. Прэзідэнт часткова прызнанай [[Паўднёвая Асеція|Паўднёвай Асеціі]] {{нп3|Леанід Харытонавіч Цібілаў|Леанід Цібілаў|ru|Тибилов, Леонид Харитонович}} падтрымаў рашэнне аб выкарыстанні расійскіх войскаў ва Украіне. «''Сітуацыю ва Украіне трэба вярнуць у палітычнае рэчышча і выключыць пагрозу жыццям расійскіх грамадзян''», — заявіў Цібілаў 3 сакавіка, у ходзе нарады з кіраўнікамі сілавых структур рэспублікі<ref>[http://www.regnum.ru/news/1773503.html Президент Южной Осетии поддерживает возможное использование российских войск на Украине]</ref>. 13 сакавіка [[Еўрапейскі суд па правах чалавека]] пачаў разгляд заявы ўрада Украіны супраць Расіі адносна прыняцця рашэння аб недапушчальнасці прымянення сілы і ваеннага кантынгенту, якое можа прывесці да парушэння правоў грамадзян і стварэнню небяспекі для іх жыцця і здароўя на тэрыторыі Украіны, і прыняў забяспечваюць меры, фактычна забараніўшы Расіі выкарыстоўваць ваенны кантынгент на тэрыторыі Украіны<ref>[http://hudoc.echr.coe.int/sites/eng-press/pages/search.aspx?i=003-4700489-5705230 Решение об обеспечительных мерах в межгосударственном деле Украина против России] // [[Еўрапейскі суд па правах чалавека|ЕСПЧ]], 14.03.2014</ref>. 9 красавіка 2014 года [[Парламенцкая асамблея Савета Еўропы]] (ПАСЕ) прыняла рэзалюцыю № 1988 (2014) з асуджэннем дзеянняў Расіі па анексіі Крыму: «''Асамблея рашуча асуджае расійскую ваенную агрэсію і анексію Крыма, што з’яўляецца відавочным парушэннем норм міжнароднага права, у тым ліку палажэнняў Статута ААН, Хельсінкскага акта АБСЕ і Статута і асноўных правілаў Савета Еўропы''». На думку аўтараў рэзалюцыі, аддзяленне Крыму ад Украіны было ініцыявана і справакавана расійскімі ўладамі пад прыкрыццём ваеннага ўмяшання<ref name="PACE">[http://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/X2H-Xref-ViewPDF.asp?FileID=20873&lang=en Recent developments in Ukraine: threats to the functioning of democratic institutions (Doc. 13482)]</ref><ref>[http://www.interfax.ru/world/370639 ПАСЕ осудила Россию за присоединение Крыма. Интерфакс, 09.04.2014]</ref>. Прызнаваць непарушнасць дзяржаўных межаў Украіны Расію абавязваў таксама Дагавор пра сяброўства, супрацоўніцтва і партнёрства паміж Украінай і Расіяй<ref>[https://news.tut.by/world/609227.html?utm_source=42.tut.by&utm_medium=bottom_news&utm_campaign=recirculation%20%E2%80%83 Россия получила официальную ноту от Киева о разрыве Договора о дружбе]{{Недаступная спасылка}} // [[Tut.by]] {{ref-ru}}</ref>. === Ваенная рэакцыя === ; НАТА, Еўрасаюз ''Рашэнні арганізацый'' {{Сцяг|НАТА}} [[НАТА]]: * Пачала выведвальныя палёты самалётаў з радарнай сістэмай [[Авіяцыйны комплекс радыёвыяўлення і навядзення|AWACS]] над [[Польшча]]й і [[Румынія]]й<ref>[http://www.reuters.com/article/2014/03/10/us-ukraine-crisis-awacs-idUSBREA291F620140310 NATO to fly AWACS planes over Poland, Romania to monitor Ukraine crisis] // [[Reuters]], 11.03.2014</ref>. * Датэрмінова вярнула ў Еўропу камандуючага сіламі Арганізацыі Паўночнаатлантычнага блока ў Еўропе генерала {{нп3|Філіп Брыдлаў|Філіпа Брыдлава|ru|Бридлав, Филип}}<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2014/03/140330_rn_us_ukraine_general.shtml Американский командующий силами НАТО возвращен в Европу] — Русская служба Би-би-си, 30 марта 2014</ref>. ''Дзеянні дзяржаў-членаў'' {{Сцягафікацыя|Балгарыя}} прыняла ўдзел у сумесных з саюзнікамі па НАТА вучэннях у [[Чорнае мора|Чорным моры]]<ref name="podrflot" />.<br /> {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} накіравала выведвальны самалёт {{нп3|Boeing E-3 Sentry|Boeing E-3 Sentry|en|Boeing E-3 Sentry}} патруляваць мяжу Украіны з Польшчай і Румыніяй<ref>[http://ipress.ua/ru/news/ukraynskuyu_granytsu_budet_patrulyrovat_brytanskyy_razvedivatelniy_samolet_53461.html Украинскую границу будет патрулировать британский разведывательный самолёт] — iPress.ua, 11 03 2014</ref>.<br /> {{Сцягафікацыя|Данія}} перакінула 6 знішчальнікаў [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16s]] у [[Прыбалтыка|Прыбалтыку]]<ref>[http://rus.newsru.ua/world/27mar2014/daniaistreb.html Дания направляет в Прибалтику истребители] — NEWSru.ua</ref>.<br /> {{Сцягафікацыя|Польшча}} прыняла ўдзел у сумесных з саюзнікамі па НАТА вучэннях на сваёй тэрыторыі<ref>[http://www.newsru.com/world/11mar2014/wargames.html Совместные учения США, Болгарии, Румынии и Польши на Чёрном море отложены на сутки из-за непогоды] — NEWSru.com, 11 марта 2014 г.</ref>.<br /> {{Сцягафікацыя|Румынія}}: * Узяла ўдзел у супольных з саюзнікамі па НАТА вучэннях у Чорным моры<ref name="podrflot" />. * Надала самалётам НАТА права ажыццяўляць назіральныя палёты над сваёй паветранай прасторай<ref>[http://obozrevatel.com/politics/60815-fregat-vms-frantsii-vhodit-v-chernoe-more.htm Фрегат ВМС Франции входит в Чёрное море] — Обозреватель, 13 марта 2014</ref>. {{Сцягафікацыя|ЗША}}: * Перакінулі 6 тактычных знішчальнікаў [[McDonnell Douglas F-15 Eagle|F-15 Eagle]], а таксама 2 самалёты-запраўшчыкі {{нп3|Boeing KC-135 Stratotanker|KC-135 Stratotanker|ru|Boeing KC-135 Stratotanker}} на ваенную базу [[Шаўляй]] на поўначы [[Літва|Літвы]]<ref>[http://izvestia.ru/news/567116 США перебросили в Литву шесть истребителей и самолёты-заправщики] — Известия, 6 марта 2014</ref>. * Для правядзення сумесных вучэнняў з [[Ваенна-марскія сілы Румыніі|ВМС Румыніі]] і {{нп3|Ваенна-марскія сілы Балгарыі|Балгарыі|ru|Военно-морские силы Болгарии}} ў акваторыю Чорнага мора прыбыў эскадранны мінаносец {{нп3|USS Truxtun (DDG-103)|USS «''Truxtun''»|en|USS Truxtun (DDG-103)}}<ref name="podrflot">[http://podrobnosti.ua/power/2014/03/07/963070.html США заводят в Чёрное море второй боевой корабль] — Подробности, 7 марта 2014</ref>. * У сакавіку 2014 года, «''каб падтрымаць саюзнікаў па НАТА''», ва ўсходнім [[Міжземнамор’е|Міжземнамор’і]] затрымалася авіяносная група на чале з авіяносцам USS «''George H.W. Bush''»<ref>[http://podrobnosti.ua/society/2014/03/20/965775.html Авианосец «''Джордж Буш''» покинул восточное Средиземноморье] — Подробности, 20 марта 2014</ref>. * Перакінулі ў Польшчу 12 знішчальнікаў [[F-16 Fighting Falcon|F-16]] і 300 ваеннаслужачых<ref>[http://www.dw.de/сша-перебрасывают-в-польшу-12-истребителей-и-300-солдат/a-17484858 США перебрасывают в Польшу 12 истребителей и 300 солдат] — Немецкая волна, 10 марта 2014</ref>. * Накіравалі ў акваторыю Чорнага мора эсмінец {{нп3|USS Donald Cook (DDG-75)|USS Donald Cook|ru|USS Donald Cook (DDG-75)}}<ref name="Donald">[http://ria.ru/defense_safety/20140411/1003474401.html Военные корабли США и Франции вошли в Чёрное море] — РИА Новости, 11.04.2014</ref>. Пазней «''Дональд Кук''» пакінуў акваторыю Чорнага мора<ref>[http://www.navy.mil/submit/display.asp?story_id=80584 USS Donald Cook Departs Black Sea] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150815135259/http://www.navy.mil/submit/display.asp?story_id=80584 |date=15 жніўня 2015 }} {{Ref-en}}</ref>. {{Сцягафікацыя|Францыя}}: * Накіравала ў акваторыю Чорнага мора выратавальнае судна {{нп3|Ваенна-марскія сілы Францыі|ВМС Францыі|ru|Военно-морские силы Франции}} «''Алізэ''» для правядзення сумесных вучэнняў з ВМС Румыніі і Балгарыі<ref>[http://www.interfax.ru/world/367682 Спасательное судно ВМС Франции «''Ализе''» зашло в Чёрное море] — Интерфакс, 27 марта 2014 года</ref>. * Накіравала ў акваторыю Чорнага мора карабель разведкі ВМС Францыі «''Dupuy de Lome''»<ref name="Donald" />. ; Саюзнікі Расіі {{Сцягафікацыя|Беларусь}} прапанавала размясціць на сваёй тэрыторыі дадаткова ад 12 да 15 расійскіх ваенных самалётаў<ref>[http://ipress.ua/ru/news/lukashenko_prosyt_rossyyu_zashchytyt_belarus_ot_samoletov_nato_53823.html Лукашенко просит Россию защитить Беларусь от самолётов НАТО] — iPress.ua, 12 03 2014</ref>. У адказ Расія перадыслакавала 6 расійскіх знішчальнікаў [[Су-27]] і 3 ваенна-транспартныя самалёты з авіяцыйна-тэхнічным персаналам {{нп3|Заходняя ваенная акруга, Расія|Заходняй ваеннай акругі|ru|Западный военный округ (Россия)}} ў [[Бабруйск]]<ref>[http://www.interfax.ru/world/364447 Российские истребители передислоцированы на белорусский аэродром «''Бобруйск''»] // Интерфакс, 13 марта 2014</ref>, а таксама самалёт далёкага радыёлакацыйнага выяўлення [[А-50]] у [[Баранавічы]]<ref>[http://ria.ru/defense_safety/20140315/999629831.html Российский самолёт дальнего обнаружения передислоцирован в Белоруссию] // РИА Новости, 15.03.2014</ref>. ;Дзеянні іншых дзяржаў {{Сцягафікацыя|Малдова}} прывяла ў павышаную боегатоўнасць {{нп3|Узброеныя сілы Малдовы|узброеныя сілы|ru|Вооружённые силы Молдавии}}<ref>[http://www.mk.ru/politics/world/article/2014/04/09/1011285-pridnestrove-okruzhayut-moldavskie-voennyie-i-ukrainskie-tanki.html Приднестровье окружают молдавские военные и украинские танки] — Московский Комсомолец, 9 апреля 2014</ref>. == Інцыдэнты == * Гібель двух чалавек на мітынгу ў Сімферопалі 26 лютага ў цісканіне, справакаванай бойкай прыхільнікаў і праціўнікаў новых украінскіх улад<ref name="meeting" />. Падрабязнасці апісаны вышэй у тэксце. * Забойства невядомымі Рэшата Аметава ў пачатку сакавіка<ref name="reshat" /><ref name="reshat_simfpl" /><ref name="reshat_aksen" />. * Гібель актывіста самаабароны Крыму Руслана Казакова і прапаршчыка УС Украіны Сяргея Какурына, а таксама раненне яшчэ аднаго апалчэнца і аднаго ўкраінскага ваеннага 18 сакавіка ў Сімферопалі<ref name="ridus" />. Падрабязнасці апісаны вышэй у тэксце. * Забойства маёра УС Украіны Станіслава Карачэўскага 6 красавіка расійскім ваеннаслужачым (паводле папярэдніх дадзеных — малодшым сяржантам Зайцавым Е. С.) у пгт Навафёдараўка<ref>[http://www.rosbalt.ru/federal/2014/04/07/1253744.html Стали известны подробности убийства украинского майора в Крыму] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924131040/http://www.rosbalt.ru/federal/2014/04/07/1253744.html |date=24 верасня 2015 }} // rosbalt.ru</ref><ref>[http://sockraina.com/news/5587 Военная прокуратура РФ расследует убийство украинского офицера в Крыму] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160222071136/http://sockraina.com/news/5587 |date=22 лютага 2016 }}</ref>. Паводле папярэдніх дадзеных, канфлікт узнік на бытавой глебе або на глебе «''асабістай непрыязнасці''». Падрабязнасці таго, што адбылося, моцна адрозніваюцца ў залежнасці ад крыніц. Ваеннай пракуратурай РФ узбуджаная крымінальная справа<ref>[http://vesti.ua/krym/46224-ukrainskij-major-pogib-posle-stychki-na-kpp Украинский майор погиб после стычки на КПП]</ref>. * У маі стала вядома, што [[Мустафа Абдулджаміль Джамілеў|Мустафе Джамілеву]] забаранілі ўезд у Крым<ref>{{cite web|datepublished=3 мая 2014| url=http://www.bbc.co.uk/russian/international/2014/05/140503_crimea_dzhemilev_entry.shtml| title=Лидера крымских татар Джемилева не пустили в Россию| publisher=Би-би-си| access-date=2014-5-5}}</ref>. Пратэсты з гэтай нагоды крымскіх татараў пракурор [[Наталля Уладзіміраўна Паклонская|Наталля Паклонская]] назвала «''незаконнымі публічнымі акцыямі экстрэмісцкага характару, звязанымі з масавымі беспарадкамі, перакрыццем аўтатрас, незаконным перасячэннем дзяржаўнай мяжы РФ''». У {{нп3|Следчы камітэт Расійскай Федэрацыі|Следчы камітэт Расіі|ru|Следственный комитет Российской Федерации}} і ў [[Федэральная служба бяспекі Расійскай Федэрацыі|ФСБ]] пракуратура Крыму накіравала прадстаўленні для распачынання крымінальных спраў<ref>{{cite web|datepublished=4 мая 2014|url=http://www.bbc.co.uk/russian/international/2014/05/140503_dzhemilev_investigation.shtml| title=Власти Крыма хотят открыть дело против крымских татар| publisher=Би-би-си| access-date=2014-5-5}}</ref><ref>{{cite web| author=Александр Артемьев.| datepublished=5 мая 2014| url=http://top.rbc.ru/politics/05/05/2014/922078.shtml| title=Меджлис крымских татар готов уйти в подполье| publisher=РБК| access-date=2014-5-5}}</ref><ref>{{cite web| datepublished=06.05.2014| url=http://news.eizvestia.com/news_politics/full/718-dzhemilev-soobshhil-o-massovyh-repressiyah-protiv-tatar-v-krymu| title=Джемилев сообщил о массовых репрессиях против татар в Крыму| publisher=Экономические Известия| access-date=2014-5-7| archive-url=https://web.archive.org/web/20151024232403/http://news.eizvestia.com/news_politics/full/718-dzhemilev-soobshhil-o-massovyh-repressiyah-protiv-tatar-v-krymu| archive-date=24 кастрычніка 2015| url-status=dead}}</ref>. == Прававая кваліфікацыя == Прававеды, якія выказваюцца супраць {{нп3|сецэсія|сецэсіі|ru|Сецессия}} Крыму, выкарыстоўваюць розныя аргументы. Так, Крысціян Марксен — доктар права Інстытута публічнага і міжнароднага права [[Таварыства Макса Планка|Інстытута Макса Планка]] адзначае, што аднабаковае абвяшчэнне незалежнасці не з’яўляецца само па сабе проціпраўным, як было пацверджана рашэннем [[Міжнародны суд ААН|Міжнароднага суда ААН]] па {{нп3|Абвяшчэнне незалежнасці Косава|справе Косава|ru|Провозглашение независимости Косова}}, аднак акалічнасць, пры якіх адбылося такое абвяшчэнне, у прыватнасці акупацыя тэрыторыі, могуць зрабіць абвяшчэнне незалежнасці проціпраўным<ref>http://www.ejiltalk.org/crimeas-declaration-of-independence/</ref>. Прафесар права [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскага ўніверсітэта]] Юр Відмар адзначае, што хоць аднабаковае абвяшчэнне незалежнасці Крыму не парушае міжнароднае права і не з’яўляецца проціпраўным, у жыхароў Крыма адсутнічала права на абвяшчэнне незалежнасці, і такім чынам, пытанне прызнання застаецца выключна палітычным. Гэтак жа ён паўтарае аргумент аб незаконным выкарыстанні сілы з боку Расійскай Федэрацыі, як падставе для неправамернасці абвяшчэння незалежнасці<ref>http://www.ejiltalk.org/crimeas-referendum-and-secession-why-it-resembles-northern-cyprus-more-than-kosovo/#more-10553</ref>. Лаўры Малксоа, прафесар [[Тартускі ўніверсітэт|Тартускага ўніверсітэта]], лічыць, што хоць фармальна абвяшчэнне незалежнасці Крымам і не парушае міжнароднае права, яго прызнанне з боку Расійскай Федэрацыі ідзе насуперак з прыярытэтам тэрытарыяльнай цэласнасці і суверэннасці над правам на самавызначэнне або правам на незалежнасць, якое абвяшчалася Расійскай Федэрацый<ref>http://www.ejiltalk.org/crimea-and-the-lack-of-continuity-in-russian-approaches-to-international-law/</ref>. Прафесар права Універсітэта Святога Томаса Роберт Дэлахунці, сцвярджае, што не толькі сецэсія Крыма, але і нават абвяшчэнне незалежнасці Косава было незаконным і павінна разглядацца як выключэнне ''[[sui generis]]'' і не павінна паўтарыцца<ref>Delahunty R. The Crimean Crisis. University of St Thomas of Law and Public Policy journal.2014.№ 6</ref>. Расійскія прававеды ў масе сваёй прытрымліваюцца канцэпцыі правамернасці незалежнасці Крыму. Так Сазонава<ref>Сазонова К. Л. Международное право и украинский конфликт: что было, что будет, чем сердце успокоится. // Международное право. — 2014. — № 1. DOI: 10.7256/2306-9899.2014.1.11666</ref>, Талстых<ref>Толстых В. Л. Воссоединение Крыма с Россией: правовые квалификации // Евразийский юридический журнал. 2014,№ 5. С. 40-46;</ref> і Талкачоў<ref>Толкачев К. Б. «''Крымский вопрос''» и современное право: к дискуссии о легитимности референдума // Евразийский юридический журнал. 2014, № 5. С. 90-92</ref> звязваюць правамернасць рэферэндуму з «''антыканстытуцыйным пераваротам''» у Кіеве ў лютым 2014 года, які на іх думку прывёў да страты Украінай суверэнітэту над часткай тэрыторый. Падобны пункт гледжання, у частцы перавароту займаюць Варонін, Кулябякін і Нікалаеў<ref>Воронин Е. Р., Кулебякин В. Н., Николаев А. В. Государственный переворот в Киеве в феврале 2014 г.: международно-правовые оценки и последствия // Московский журнал международного права. 2015 № 1, сс.11-28;</ref>. У той жа час, Саўрыга адзначае, што хоць само па сабе абвяшчэнне незалежнасці не супярэчыць міжнароднаму праву, незалежна ад таго звязана яно з правам на самавызначэнне або не, яно патрабуе, што б абвяшчэнне незалежнасці адбылося без уплыву звонку, які дазволіў б казаць аб тым, што орган новай дзяржавы, які абвясціў незалежнасць, дзейнічаў пад кантролем трэцяй дзяржавы. Гэтак жа Саўрыга адзначае абсурднасць заяў пра страту суверэнітэту над часткай тэрыторыі або фарміраванні новай дзяржавы ў выніку перавароту, так як міжнароднае права прытрымліваецца дактрыны {{нп3|кантынуітэт|кантынуітэта|en|Succession of states}}<ref>Саврыга К. П. Украинский кризис и международное право: конфликт на востоке Украины и сецессия Крыма // Право и политика.2015.№ 7. С.954-967</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == <div class="references" style="height: 250px; overflow: auto; padding: 3px" > {{Крыніцы}} </div> == Спасылкі == * [http://tass.ru/intervyu-prezidenta-rossii-krym-put-na-rodinu Интервью президента России «Крым. Путь на Родину». 15 марта 2015 года] * [http://crimea.gov.ru/ Сайт Государственного Совета Республики Крым] * [http://www.c-inform.info/ Сайт информационного агентства «Крыминформ»] * [http://www.kremlin.ru/news/20366 Стенограмма пресс-конференции Владимира Путина о ситуации на Украине 4 марта 2014 года.] * [http://trueinform.ru/modules.php?name=News&file=article&sid=25260 Стенограмма пресс-конференции Виктора Януковича 28 февраля 2014 года] * [http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/1081560 Полный текст обращения президента Украины Виктора Януковича к украинскому народу, 28 марта 2014 года] * [http://www.kremlin.ru/news/20603 Обращение Президента России перед депутатами Государственной Думы, членами Совета Федерации, руководителями регионов и представителями гражданского общества. 18 марта 2014 года] * [http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ec/141372.pdf Совместное коммюнике глав правительств Совета Европы по вопросу Украины от 6 марта 2014 года] * {{cite web|url=http://www.kremlin.ru/news/20605|title=Договор между Российской Федерацией и Республикой Крым о принятии в Российскую Федерацию Республики Крым и образовании в составе Российской Федерации новых субъектов|date=18 марта 2014 года|publisher=Администрация Президента РФ|access-date=2014-03-18}} * [http://www.youtube.com/watch?v=kIwUOScYoiw Обращение Сергея Аксёнова к народу Украины], 22 марта 2014 (видео) * [http://rbcdaily.ru/society/562949990853762 «Крымская весна» в России: шаги к воссоединению] // РБК daily, 16.03.2014 * [http://rbcdaily.ru/economy/562949990857622 Крым обойдется России в 3 млрд долларов в год] // РБК daily, 17.03.2014 * [http://rbcdaily.ru/politics/562949990884602 Крым станет российским за 200 дней] // РБК daily, 19.03.2014 * [http://rbcdaily.ru/economy/562949990884605 Россия может лишиться собственности на Украине на 4 млрд долларов] // РБК daily, 19.03.2014 * [http://www.novayagazeta.ru/inquests/63246.html «Вежливые люди» в Крыму: как это было] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150508193808/http://www.novayagazeta.ru/inquests/63246.html |date=8 мая 2015 }} // Новая газета * [http://www.forbes.ru/sobytiya-photogallery/obshchestvo/251676-soldaty-budushchego-chem-vooruzheny-vezhlivye-lyudi-v-krymu/photo/1 А. Леонов. Солдаты будущего: чем вооружены «вежливые люди» в Крыму] // Forbes.ru, 07.03.2014 {{Вонкавыя спасылкі}} {{Расійска-ўкраінская вайна гарызантальны}} [[Катэгорыя:Анексія Крыма Расіяй| ]] [[Катэгорыя:Ірэдэнтызм]] hb1e5pigqbhzg64geet4g3hkvl2ywpl 0 192882 5165655 4971859 2026-07-13T22:23:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165655 wikitext text/x-wiki [[File:Capitoline she-wolf Musei Capitolini MC1181.jpg|thumb|Ромул і Рэм, якіх корміць [[Капіталійская ваўчыца]]]] {{Гісторыя Старажытнага Рыма}} '''Ромул і Рэм''' ({{lang-la|Romulus}} і {{langi|la|Remus}}) — у [[Старажытнарымская міфалогія|рымскай міфалогіі]] два браты, легендарныя заснавальнікі [[Рым]]а. Сыны бога [[Марс (міфалогія)|Марса]] і [[весталкі]] [[Рэя Сільвія|Рэі Сільвіі]]. Немаўлятамі кінутыя ў [[Тыбр|раку Тыбр]], яны цудоўным чынам выратаваліся і былі выкармленыя [[Воўк|ваўчыцай]]. Пазней іх заўважыў пастух [[Фаўстул]], у сям'і якога яны і атрымалі выхаванне. Праз гады Рэм быў захоплены слугамі хітрага і жорсткага цара [[Амулій|Амулія]]. Ромул накіраваўся вызваляць брата. Да яго далучыліся шматлікія беднякі, пастухі, рабы, якія ненавідзелі цара Амулія і не маглі больш цярпець яго тыранію. Цар быў звергнуты і загінуў, але жыхары горада [[Альба-Лонга|Альба-Лонгі]] не пажадалі прыняць братоў і той натоўп беднаты, які яны прывялі з сабою. Тады Ромул і Рэм вырашылі пабудаваць новы горад дзеля пастухоў, рабоў, сялян, якія іх падтрымалі. Браты патрабавалі божага знаку, які б высветліў, каму з братоў належыць заснаваць горад. Багі абралі Ромула. Рэм паспрабаваў перашкодзіць яму, але быў забіты. Ромул здесніў абрад збавення, каб змыць грэх [[братазабойства]], заснаваў Рым і зрабіўся яго першым царом. Ён сабраў пад сваёй уладай шматлікіх выгнаннікаў, здабыў дзеля іх жонак, захапіўшы пад час свята сабіянскіх жанчын. Гэта выклікала войны з [[Сабіны|сабіянамі]], якія скончыліся мірам паміж двума гарадамі. Падчас навальніцы Ромул таямніча знік, яму пачалі пакланяцца, нібыта бажку, пад імем [[Квірын]]а. == Першакрыніцы == * [[Цыцэрон]]&nbsp;— «[[Рэспубліка]]», VI, 22&nbsp;— Сон [[Сцыпіён]]а. * [[Ціт Лівій]]&nbsp;— «[[Гісторыя ад заснавання горада]]», I. * [[Дзіянісій Галікарнаскі]]&nbsp;— «Гісторыя Рыма», I. * [[Плутарх]]&nbsp;— «[[Параўнальныя жыццяпісы]]: Жыццё Ромула, Нумы Пампілія, Каміла». == Спасылкі == {{Commons|Category:}} [http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/religiya/ROMUL_I_REM.html Ромул і Рэм і энцыклапедыі «Кругасвет»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140427235936/http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/religiya/ROMUL_I_REM.html |date=27 красавіка 2014 }} {{Старажытнарымскія цары}} {{Плутарх}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Героі рымскіх міфаў]] [[Катэгорыя:Старажытнарымскія цары]] [[Катэгорыя:Эпанімы гарадоў]] [[Катэгорыя:Блізнюковыя міфы]] [[Катэгорыя:адзічэлыя дзеці]] [[Катэгорыя:Братазабойцы]] qwy2bxcmne9w9twgnn4qnufa9sq101e 0 194103 5165797 5139509 2026-07-14T07:28:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165797 wikitext text/x-wiki {{рэвалюцыя | Назва = Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў у Венгрыі | Выява = [[Выява:Országgyűlés megnyitása 1848.jpg|300px]] | Подпіс = Адкрыццё Дзяржаўнага сходу Венгрыі [[5 чэрвеня]] [[1848]] года | Месца = [[Венгерскае каралеўства]] ([[Аўстрыйская імперыя]]) | Дата = [[3 сакавіка]] [[1848]] — [[5 верасня]] [[1849]] | Прычына = Залежнасць ад [[Габсбургі|Габсбургаў]]; [[Феадалізм|феадальныя]] перажыткі ў аграрнай галіне | Мэта = Абвяшчэнне незалежнасці дзяржавы; правядзенне ліберальных рэформаў | Вынік = Перарастанне рэвалюцыі ва ўзброены канфлікт; умяшанне расійскіх войскаў і задушэнне паўстання | Кім_арганізавана = «Маладая Венгрыя» | Рухаючыя_сілы = Ліберальна настроенае сярэдняе дваранства, інтэлігенцыя | Колькасць_маніфестантаў =ад 10 000 да 190 000 | Хто_душыў = {{Сцягафікацыя|Аўстрыйская імперыя}}<br />{{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | Загінулі = н/д | Паранены = н/д | Арыштаваны = 1500 }} {{значэнні|Венгерская рэвалюцыя}} '''Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў у Венгрыі''' — дэмакратычная [[рэвалюцыя]] ў [[Венгрыя|Венгерскім каралеўстве]], якое ўваходзіла ў склад [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]], адна з еўрапейскіх рэвалюцый 1848—1849 гадоў. Сярод задач рэвалюцыі было ўсталяванне дэмакратычных правоў і свабод, ліквідацыя [[феадалізм|феадальных]] перажыткаў, перш за ўсё ў аграрных адносінах, а таксама дасягненне нацыянальнай незалежнасці Венгрыі. Рухаючай сілай рэвалюцыі з’явілася ліберальнае сярэдняе [[дваранства]] і гарадская інтэлігенцыя. Падчас рэвалюцыі былі праведзены карэнныя пераўтварэнні сацыяльна-палітычнага ладу Венгрыі, абвешчана незалежнасць ад [[Габсбургі|Габсбургаў]] і створана дэмакратычная дзяржава. Нягледзячы на значныя поспехі, дасягнутыя рэвалюцыйнай арміяй у вайне за незалежнасць, у [[1849]] г. рэвалюцыя была задушана дзякуючы дзеянням [[Аўстрыя|аўстрыйскай]] арміі, антывенгерскім паўстанням нацыянальных меншасцей і ўдзелу на просьбу аўстрыйскага двара [[Расійская імперыя|расійскага]] экспедыцыйнага корпуса [[Іван Фёдаравіч Паскевіч|Івана Паскевіча]]. == Перадумовы == === Сацыяльна-палітычнае становішча Венгрыі === Да сярэдзіны [[XIX]] стагоддзя ўсталяваная яшчэ ў перыяд [[Напалеонаўскія войны|Напалеонаўскіх войнаў]] у [[Венгрыя|Венгрыі]] сістэма [[абсалютызм]]у перастала адпавядаць патрабаванням часу і інтарэсам асноўных сацыяльных груп краіны. Урад [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]] не жадаў ісці ні на якія рэформы ў адміністрацыйнай ці палітычнай сферы, кансервуючы састарэлыя бюракратычную сістэму і феадальныя парадкі. Грамадскае жыццё Венгрыі знаходзілася пад поўным кантролем з боку [[Вена|Вены]], [[цэнзура]] і паліцэйскія праследаванні апазіцыі сталі нормай. Венгерскае каралеўства было практычна пазбаўлена самастойнасці ў рамках Аўстрыйскай імперыі, доўгі час дзяржаўны сход Венгрыі наогул не склікаўся, дзяржаўнай мовай заставалася [[латынь|лацінская]]. Венгры не мелі магчымасці ўплываць на палітыку ўнутры сваёй краіны і былі вымушаны здавольвацца толькі абмежаванымі формамі мясцовага самакіравання на ўзроўні [[Камітат, адміністрацыйная адзінка|камітатаў]]. Мытна-тарыфная сістэма імперыі была ўсталявана ў інтарэсах аўстрыйскай прамысловасці і ператварала Венгрыю ў пастаўшчыка сыравіны для прадпрыемстваў [[Аўстрыя|Аўстрыі]] і [[Чэхія|Чэхіі]], якія бурна развіваліся. Сялянскае пытанне таксама не было вырашана: у краіне захоўвалася [[прыгон]], судовая ўлада памешчыка і феадальныя павіннасці сялян. Шэраг састарэлых звычаяў, тыпу [[авітыцыт]]у (неадчужальнасць дваранскай зямельнай уласнасці), а таксама крайняя беднасць сялянства і феадальныя адносіны перашкаджалі развіццю сельскай гаспадаркі, якая заставалася асновай эканомікі краіны.<ref name=HI>История Венгрии, М., 1971; Контлер, Л. История Венгрии: Тысячелетие в центре Европы, М., 2002</ref> === Нацыянальныя рухі напярэдадні рэвалюцыі === [[Файл:KossuthLitho.JPG|thumb|Лаяш Кошут]] [[Файл:Petőfi Sándor.jpg|thumb|Шандар Петэфі]][[Файл:12 pont.jpg|thumb|Улётка з выкладам «12 пунктаў» Венгерскай рэвалюцыі]] У той жа час у 1830-х гг. пачаўся бурны ўздым нацыянальнага руху. [[Іштван Сечэні]] выступіў з ідэяй шырокага абнаўлення краіны, перш за ўсё ў сферы эканомікі, і ліквідацыі феадальнай сістэмы. Выступленні Сечэні атрымалі вялікі грамадскі рэзананс і заахвоцілі шматлікіх венгерскіх дваран заняцца палітычнай дзейнасцю. [[Міклаш Вешэлені]] пайшоў яшчэ далей і высунуў ідэю ліквідацыі абсалютызму і стварэння ў Венгрыі канстытуцыйнай манархіі. Ліберальныя ідэі хутка распаўсюджваліся сярод дваранства, асабліва сярэдняга, і інтэлігенцыі. Да канца 1830-х гг. склалася некалькі плыняў нацыянальнага руху: «новыя кансерватары» ([[Аўрэл Дэжоўфі]], [[Дзьёрдзь Апані]], [[Шама Ёшык]] і Іштван Сечэні) выступалі за пэўныя дэмакратычныя рэформы пры ўзмацненні цэнтралізацыі і захавання панавання арыстакратыі; лібералы ([[Лаяш Бацяні]], [[Ферэнц Дэак]], [[Лаяш Кошут]] і, часткова, [[Ёзеф Этвёш]]) патрабавалі поўнай ліквідацыі феадальных перажыткаў, увядзення дэмакратычных свабод, пашырэнне аўтаноміі Венгрыі і ператварэння краіны ў парламенцкую манархію. Пазней узнік больш радыкальны рух студэнцтва і часткі інтэлігенцыі, які канцэнтраваўся вакол групы «[[Маладая Венгрыя]]» ([[Шандар Петэфі]], [[Пал Вашвары]] і [[Міхай Танчыч]]) і выступаў з пазіцый рэспубліканізму і неабходнасці ўзброенага паўстання. Асаблівасцю венгерскага ліберальнага руху стаў той факт, што носьбітам ідэй дэмакратычных пераўтварэнняў і рухаючай сілай рэвалюцыі з’яўлялася дваранства. Гэта тлумачылася неразвітасцю гарадоў у Венгрыі, слабасцю буржуазіі і роляй дваранства, якая склалася гістарычна, як абаронцы правоў і свабод венгерскай нацыі супраць іншаземнага валадарства. Іншай істотнай рысай руху была няўвага да нацыянальнага пытання: лібералы лічылі, што дэмакратычныя пераўтварэнні і замацаванне прыярытэту асабістай свабоды зробяць непатрэбнымі карпаратыўныя правы нацыянальных меншасцей, якія яны лічылі перажыткам феадальнай сістэмы. Гэта перакананне ва ўмовах Венгерскага каралеўства, у якім прадстаўнікі тытульнай нацыі складалі толькі 38 % насельніцтва, пагражала ўсплёскам нацыянальных канфліктаў. Паралельна з развіццём венгерскага руху, умацоўвалася самасвядомасць іншых народаў краіны — [[харваты|харватаў]], [[сербы|сербаў]], [[славакі|славакаў]], [[румыны|румын]] і [[Русіны (этнічная група)|русінаў]], якая часта ўваходзіла ў супярэчнасць з інтарэсамі венграў.<ref name=HI /> === Спробы рэформ і іх правал === На дзяржаўным сходзе [[1839]]—[[1840]] гг. лібералам удалося дамагчыся амністыі палітычным вязням, пашырэння сферы ўжывання венгерскай мовы ў адміністрацыі і зацвярджэння магчымасці разняволення сялян за выкуп. У 1840-х гг. па ўсёй краіне ўзнікла цэлая сетка таварыстваў сацыяльнай абароны, узаемадапамогі, падтрымкі айчыннай прамысловасці. Асаблівую вядомасць набыла газета «''Пешці хірлап''», якая выдавалася Л. Кошутам і распаўсюджвалая ідэі неадкладнага вызвалення сялян і ўвядзення ўсеагульнага падаткаабкладання. У [[1844]] г. венскі ўрад перадаў стырно ўлады Венгрыяй новым кансерватарам: Д. Апані быў прызначаны віцэ-канцлерам Венгерскага каралеўства, а Ш. Ёшык — [[Трансільванія|Трансільваніі]]. Адначасова была ўзмоцнена цэнтралізацыя, пашыраны паўнамоцтвы адміністратараў і [[фёішпан]]аў — прадстаўнікоў цэнтральнай улады ў камітатах. Новы дзяржаўны сход, які адкрыўся ў [[1847]] г., аднак, зайшоў у тупік з-за супярэчнасцей паміж лібераламі і кансерватарамі і не змог прыняць рашэння аб рэформах.<ref name=HI /> == Пачатак рэвалюцыі == [[1 сакавіка]] [[1848]] г. у [[Браціслава|Пожань]], дзе засядаў венгерскі дзяржаўны сход, прыйшла вестка пра [[Рэвалюцыя 1848 г. у Францыі|рэвалюцыю]] ў [[Парыж]]ы. [[3 сакавіка]] ў сходзе з палымянай прамовай выступіў Кошут, які запатрабаваў неадкладнага ажыццяўлення ліберальнай праграмы рэформ, увядзення канстытуцыі і фарміравання адказнага перад парламентам урада. Неўзабаве рэвалюцыя ўспыхнула ў Вене, [[Клемент Венцэль Метэрніх|Метэрніх]] быў пазбаўлены сваіх паўнамоцтваў, а імператар [[Фердынанд I (імператар Аўстрыі)|Фердынанд]] паабяцаў аўстрыйцам канстытуцыю і грамадзянскія свабоды. [[15 сакавіка]] дэлегацыя венгерскага парламента адправілася ў Вену для перадачы петыцыі, прынятай на аснове праграмы Кошута. У той жа дзень пачалося паўстанне ў [[Пешт (Будапешт)|Пешце]]: пад уплывам апублікаваных «[[Дванаццаць пунктаў|Дванаццаці пунктаў]]» [[Ёжэф Ірыні|Ёжэфа Ірыні]] і «[[Нацыянальная песня|Нацыянальнай песні]]» Шандара Петэфі студэнты і гарадская інтэлігенцыя атачылі адміністрацыйныя ўстановы горада, вызвалілі з турмы М. Танчыча і зрынулі муніцыпальныя ўлады. Патрабаваннямі паўстанцыў у Пешце сталі ўвядзенне свабоды друку, абвяшчэнне роўнасці грамадзянскіх правоў, стварэнне адказнага ўрада, штогадовае скліканне парламента, увядзенне ўсеагульнага падаткаабкладання і суда прысяжных, вызваленне сялян і унія з Трансільваніяй. Паўстанне хутка распаўсюдзілася па ўсёй краіне. [[18 сакавіка]] кароль Фердынанд V пайшоў на саступкі і прызначыў [[Лаяш Бацяні|Лаяша Бацяні]] [[прэм'ер-міністр Венгрыі|прэм’ер-міністрам Венгрыі]]. Ва ўрад увайшлі такія выдатныя дзеячы ліберальнага руху, як Ф. Дэак, І. Сечэні, Ё. Этвёш і Л. Кошут. Улада ў краіне перайшла да рэфарматараў.<ref name=HI /> == Сакавіцкія рэформы і нацыянальныя паўстанні == [[Файл:1848-49 Batthyany-kormany.jpg|thumb|left|Члены рэвалюцыйнага ўрада Лаяша Бацяні]] 18 сакавіка 1848 г. Дзяржаўны сход Венгрыі зацвердзіла цэлы комплекс рэформ. Быў прыняты закон аб урбарыяльных павіннасцях, які ліквідаваў [[паншчына|паншчыну]], памешчыцкі суд, царкоўную [[Царкоўная дзесяціна|дзесяціну]] і іншыя феадальныя перажыткі. Ліквідавалася таксама прыгонннае права, а зямля перадавалася ва ўласнасць сялянам, прычым выкупныя плацяжы памешчыкам павінны былі выплачвацца дзяржавай. Правядзенне гэтай рэформы вяло да ліквідацыі феадалізму ў аграрных адносінах і адкрывала шлях да пераходу венгерскай сельскай гаспадаркі на капіталістычныя рэйкі. Быў прыняты таксама закон аб увядзенні ўсеагульнага падаткаабкладання і пазбаўленні дваранства і святароў падатковых прывілеяў. Уводзілася свабода друку, недатыкальнасць асобы і ўласнасці, раўнапраўе хрысціянскіх канфесій, адказнасць урада перад парламентам, было пашырана выбарчае права (да 7—9 % насельніцтва), а дзяржаўны сход з гэтага часу павінна было склікацца штогод. Была абвешчана [[унія]] Венгрыі і Трансільваніі. [[11 красавіка]] кароль зацвердзіў рэформы венгерскай рэвалюцыі. Краіна ператварылася ў канстытуцыйную манархію. Фердынанд V захаваў за сабой права абвяшчэння вайны і заключэння міру, а таксама прызначэння вышэйшых службовых асоб Венгерскага каралеўства, але фактычная ўлада перайшла ў рукі нацыянальнага ўрада, адказнага перад парламентам. Аднак не вырашаны былі праблемы размеркавання паўнамоцтваў паміж Венай і Пештам у пытаннях міжнародных адносін, фінансавай палітыкі і, галоўнае, узброеных сіл. Таксама ў рэформах дзяржаўнага сходу і дэкрэтах урада не знайшло свайго адлюстравання нацыянальнае пытанне. Тым часам у этнічных рэгіёнах Венгерскага каралеўства таксама пачаліся рэвалюцыі, якія хутка набылі нацыянальную афарбоўку. У [[Харватыя|Харватыі]] [[Бан (тытул)|банам]] стаў [[Ёсіп Елачыч]], які разгарнуў праграму аднаўлення [[Трыадзінае каралеўства|Трыадзінага каралеўства]] і, пры падтрымцы імператара, стварыў уласную армію і запатрабаваў незалежнасці ад Венгрыі (падрабязней гл.: '''[[Рэвалюцыя 1848 г. у Харватыі]]'''). У [[Ваяводзіна|Ваяводзіне]] сербскі нацыянальны рух выліўся ў [[Майская скупшчына|абвяшчэнне аўтаноміі]] і сутычкі з венграмі. Славакі і румыны таксама выступілі з патрабаваннем нацыянальнай аўтаноміі, а рашэнне пра унію з Венгрыяй выклікала ў Трансільваніі крывавыя міжэтнічныя канфлікты (падрабязней гл.: '''[[Рэвалюцыя 1848 г. у Трансільваніі]]''').<ref name=HI /> == Развіццё рэвалюцыі ўлетку 1848 года і вераснёвы крызіс == [[Файл:Magyar kokárda.png|250px|thumb|left|Венгерская кукарда]] На аснове створанай у першыя дні рэвалюцыі [[нацыянальная гвардыя|нацыянальнай гвардыі]] венгерскі ўрад стаў ствараць уласную армію. Гэта выклікала канфлікт з Венай, якая патрабавала венгерскіх салдат для прыгнечання [[рэвалюцыя 1848—1849 гадоў у Італіі|рэвалюцыі]] ў [[Італія|Італіі]]. Бацяні пагадзіўся на адпраўку часткі венгерскіх армейскіх кантынгентаў на італьянскі фронт пры ўмове, што кароль уціхамірыць Елачыча і сербаў і абавяжацца не выкарыстоўваць венгерскіх салдат для прыгнечання свабод італьянскага народа. [[5 чэрвеня]] ў Пешце адкрыўся новы парламент Венгрыі, абраны на падставе сакавіцкага выбарчага закона. Пераважную большасць яго дэпутатаў склалі лібералы, прычым 3/4 усіх членаў парламента былі дваранамі. Пад уплывам Лаяша Кошута дзяржаўны сход прыняў рашэнне пра ўвядзенне дадатковых падаткаў і стварэнне 200-тысячнай арміі. Гэта рашэнне было вельмі своечасовым, паколькі пасля перамогі імператарскіх войскаў над італьянскімі паўстанцамі [[25 ліпеня]] ў [[бітва пры Кустоцы|бітве пры Кустоцы]], становішча двара значна ўмацавалася і контррэвалюцыя перайшла ў наступ. [[31 жніўня]] кароль выпусціў пракламацыю, у якой венгры вінаваціліся ў парушэнні [[Прагматычная санкцыя (1713)|Прагматычнай санкцыі]], і абвяшлася пра незаконнасць рашэнняў, прынятых урадам і парламентам Венгрыі ў сакавіку—красавіку 1848 года. Каралеўская пракламацыя выклікала сур’ёзны крызіс у ліберальным руху. Прыхільнікі захавання лаяльнасці манарху адышлі ад рэвалюцыі: Дэак і Этвёш пакінулі склад урада, Сечэні быў шпіталяваны з душэўным расстройствам, сам Бацяні падаў у адстаўку (неўзабаве, аднак, ён быў пераназначаны). 31 жніўня Елачыч заняў [[Рыека|Фіумэ]], а [[11 верасня]] на чале харвацкіх войскаў уварваўся на тэрыторыю Венгрыі. Кароль без санкцыі венгерскага ўрада прызначыў кансерватара [[Франц Філіп Ламберг|Франца фон Ламберга]] камандуючым венгерскай арміяй. Вырашэннем крызісу заняўся дзяржаўны сход. [[16 верасня]] для кіраўніцтва краінай падчас вайны быў створаны ''[[Камітэт абароны]]'' на чале з Кошутам. Па ініцыятыве апошняга Ламберг быў абвінавачаны ў дзяржаўнай здрадзе, а [[28 верасня]] ён быў схоплены студэнтамі-паўстанцамі Пешта і павешаны. На наступны дзень у [[бітва пры Пагоздзе|бітве пры Пагоздзе]] за 40 км ад [[Буда (Будапешт)|Буды]] харвацкія войскі Елачыча былі спынены венгерскай арміяй і разбіты. Вераснёвы крызіс быў пераадолены коштам ператварэння рэвалюцыі ў вайну за незалежнасць<ref name=HI />. == Вайна за незалежнасць == [[3 кастрычніка]] кароль выдаў указ аб роспуску дзяржаўнага сходу і прызначэнні Елачыча галоўнакамандуючым узброеных сіл у Венгрыі. Краіна была абвешчана мяцежнай, а ўдзельнікі рэвалюцыі дзяржаўнымі злачынцамі. За дзень да гэтага Бацяні канчаткова сышоў з пасады прэм’ер-міністра. [[8 кастрычніка]] парламент надаў Камітэту абароны ўсю паўнату выканаўчай улады ў краіне. У той жа час у Вене ўспыхнула новае паўстанне, Фердынанд бег са сталіцы, а імператарскія войскі атачылі горад. Паўстанцы звярнуліся за дапамогай да Венгрыі. Пасля доўгага вагання і пад асабістым націскам Кошута венгерская армія перайшла мяжу і рушыла да Вены. Але [[30 кастрычніка]] ў бітве каля [[Швехат]]а венгры былі разбіты войскамі [[Альфрэд Віндзішгрэц|Альфрэда Віндзішгрэца]], а на наступны дзень Вена была ўзята штурмам. Вайна з Аўстрыяй стала немінучай. [[2 снежня]] імператар Фердынанд адрокся ад прастола, які на ўзышоў яго пляменнік [[Франц-Іосіф I]], не звязаны канстытуцыйнымі абяцаннямі свайго папярэдніка. [[Файл:Görgei Artúr by Miklós Barabás.jpg|thumb|злева|[[Артур Гёргей]]]] Галоўнакамандуючым венгерскай рэвалюцыйнай арміяй Кошут прызначыць [[Артур Гёргей|Артура Гёргея]], таленавітага военачальніка, які карыстаўся вялікім аўтарытэтам сярод салдат. Ён паскоранымі тэмпамі пачаткаў навучанне войскаў і падрыхтоўку да баявых дзеянняў. Адначасова Камітэт абароны заняўся вербаваннем [[рэкрут]]аў і арганізацыяй ваеннай прамысловасці. Да вясны [[1849]] г. венгерская армія дасягнула колькасці 170 тысяч чалавек.<ref name=HI /> [[Файл:Józef Bem 111.JPG|thumb|left|Юзаф Бем]] У снежні 1848 г. паспяховыя дзеянні рэвалюцыйнай арміі на чале з польскім імігрантам [[Юзаф Захарыяш Бем|Юзафам Бемам]] прывялі да вызвалення Трансільваніі ад аўстрыйскіх войскаў і ўзяцця [[Клуж-Напока|Колажвара]]. Аднак з захаду пачаўся наступ асноўнай імператарскай арміі Віндзішгрэца, якой да канца года ўдалося прасунуцца да Буды. [[1 студзеня]] 1849 г. парламент і Камітэт абароны Венгрыі эвакуіраваліся з Пешта ў [[Дэбрэцэн]]. Там праца рэвалюцыйных органаў улады аднавілася. Кошут з новымі сіламі ўзяўся за арганізацыю абароны краіны і забяспечыў перабазаванне ваеннай прамысловасці ва ўсходнія рэгіёны Венгрыі. Тым часам Гёргей адцягнуў войскі Віндзішгрэца, адвёўшы сваю армію на поўнач. Яго манеўры ў [[Славакія|Славакіі]] сталі ўзорамі стратэгічнага мастацтва, якія забяспечылі захаванне венгерскіх узброеных сіл без уступлення ў генеральныя бітвы і страты жыццёва важных рэгіёнаў краіны. Адначасова армія Бема выгнала з Трансільваніі аўстрыйскія і рускія атрады, якія зноў уварваліся туды. У лютым 1849 г. узмацніліся рознагалоссі паміж Кошутам і Гёргеем. Апошні выдаў пракламацыю, у якой ён заяўляў пра сваю лаяльнасць да караля і прыхільнасці да сакавіцкіх рэформ венгерскага ўрада, санкцыянаваных Фердынандам V. Гэта выклікала зняцце Гёргея Камітэтам абароны і яго замену на пасадзе галоўнакамандуючага [[Генрых Дзямбінскі|Генрыхам Дзямбінскім]]. Аднак паляк Дзямбінскі не меў аўтарытэту Гёргея і не быў папулярны ў войсках. [[26 лютага|26]]—[[27 лютага]] яго войскі былі разбіты аўстрыйцамі ў [[бітва пры Капольне|бітве пры Капольне]]. Скарыстаўшыся поспехамі аўстрыйскай арміі, імператар [[4 сакавіка]] падпісаў [[Актраіраваная канстытуцыя|Актраіраваную канстытуцыю]] Аўстрыйскай імперыі, якая ўводзіла абмежаваныя дэмакратычныя свабоды і ўзмацняла цэнтралізацыю імперыі. Занепакоены паражэннямі рэвалюцыйнай арміі Кошут напачатку сакавіка 1849 г. ізноў вярнуў Гёргея на пасаду галоўнакамандуючага венгерскай арміяй. Гэта паслужыла пераломным момантам у вайне. Венгерскім войскам Юзафа Бема зноў удалося выгнаць аўстрыйцаў з Трансільваніі, вызваліць [[Банат]] і здушыць контррэвалюцыйныя выступленні сербаў Ваяводзіны. Тым часам асноўныя сілы арміі Гёргея атрымалі шэраг перамог у рамках «вясновага паходу» венгерскай арміі ў двурэччы [[Ціса|Цісы]] і [[Дунай|Дуная]]. Былі ўзяты [[Комарна (Славакія)|Комарам]], [[Вац]] і Пешт. Буда была абложана і пала [[21 мая]] 1849 г. На хвалі перамог [[14 красавіка]] дзяржаўны сход прыняў дэкрэт аб пазбаўленні [[Габсбургі|Габсбургаў]] венгерскага прастола і абвяшчэнні незалежнасці Венгрыі. Кошут быў абвешчаны кіраўніком-прэзідэнтам краіны. Нягледзячы на поспехі рэвалюцыі, Венгрыі бракавала міжнароднага прызнання. Усе высілкі рэвалюцыянераў дамагчыся падтрымкі з боку заходніх дзяржаў не ўвянчаліся поспехам. [[Прусія]], [[Вялікабрытанія]] і [[Францыя]] выказаліся за захаванне адзінай Аўстрыйскай манархіі як гаранта стабільнасці ў рэгіёне. Больш таго, [[9 мая]] [[Расія|расійскі]] імператар [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] паабяцаў ваенную падтрымку Францу-Іосіфу I.<ref name=HI /> == Паражэнне рэвалюцыі == [[Файл:Paskewitsch-eriwanski.png|thumb|злева|Іван Паскевіч]] [[Файл:Haynau.jpg|thumb|злева|Юліус Гайнау]] [[21 чэрвеня]] на тэрыторыю ўсходніх камітатаў Венгрыі была ўведзена руская армія [[Іван Фёдаравіч Паскевіч|Івана Паскевіча]]. Уступленне Расіі ў вайну на баку контррэвалюцыі азначала немінучае паражэнне Венгрыі. Адначасова пачаўся новы наступ аўстрыйцаў, на чале арміі якіх устаў [[Юліус Гайнау]]. Аўстрыйскія войскі былі ўзмоцнены кантынгентамі, адкліканымі з італьянскага фронту пасля канчатковага задушэння рэвалюцыйных выступленняў у Паўночнай Італіі. Пад напорам імператарскіх войскаў Гёргей быў вымушаны адступіць на поўдзень. У той жа час армія Бема ў Трансільваніі была ў некалькіх бітвах цалкам разбіта рускімі і практычна перастала існаваць. [[13 ліпеня]] была здадзены Буда і Пешт. [[9 жніўня]] каля [[Тымішаара|Тэмешвара]] пацярпеў паражэнне корпус Дзямбінскага. Становішча венгерскага ўрада стала катастрафічным, Камітэт абароны пераехаў у [[Сегед]], а затым у [[Арад (Румынія)|Арад]]. Ваенныя паражэнні спрыялі збліжэнню венгерскай рэвалюцыі з рухамі нацыянальных меншасцей. У выніку перамоў Кошута з [[Нікалае Бэлчэску]], лідарам румынскага нацыянальнага руху, была дасягнута дамоўленасць аб мерах па ўрэгуляванні венгра-румынскіх супярэчнасцей у Трансільваніі, а за румынамі былі прызнаны ўсе нацыянальныя правы (акрамя тэрытарыяльнай аўтаноміі). [[28 ліпеня]] дзяржаўны сход прыняў закон аб нацыянальнасцях Венгрыі, у якім абвяшчалася раўнапраўе ўсіх нацый дзяржавы, а таксама эмансіпацыя [[яўрэі|яўрэяў]]. Аднак гэтыя меры ўжо не маглі выратаваць сітуацыю. У выніку паражэнняў на франтах армія Венгерскай рэвалюцыі скарацілася да 30 тысяч чалавек, што было несупастаўна з аўстрыйскімі і рускімі сіламі. [[10 жніўня|10]]—[[11 жніўня]] 1849 г. венгерскі ўрад сышоў у адстаўку, папярэдне перадаўшы [[дыктатар]]скія паўнамоцтвы генералу Гёргею. Кошут і яго паплечнікі эмігравалі ў [[Турцыя|Турцыю]]. [[13 жніўня]] ў [[Вілагаш]]ы Гёргей абвясціў пра капітуляцыю венгерскай арміі і здаўся на літасць рускіх войскаў. [[17 жніўня]] капітуляваў [[Арад (Румынія)|Арад]], [[26 жніўня]] — [[Мукачава|Мункач]]. Нарэшце, [[5 верасня]] здаўся [[Крэпасць Комарна|Комарам]]. Рэвалюцыя ў Венгрыі пацярпела паражэнне.<ref name=HI /> == Значэнне рэвалюцыі == Пасля задушэння рэвалюцыі ў Венгрыі разгарнулася ваенная дыктатура. [[6 кастрычніка]] ў Пешце быў пакараны смерцю Бацяні, а [[13 кастрычніка]] ў Арадзе — [[Арадскія мучанікі|13 генералаў венгерскай арміі]]. Звыш 1,5 тысяч чалавек былі прысуджаны да працяглых тэрмінаў турэмнага зняволення. У краіне была адроджана цэнзура і паліцэйскі нагляд над іншадумцамі. Самакіраванне Венгрыі было ліквідавана, усталявана абсалютная ўлада цэнтра. У [[1851]] г. была адменена Актраіраваная канстытуцыя. Усю тэрыторыю каралеўства падзялілі на некалькі адміністрацыйных акруг, скасаваўшы камітацкія сходы. [[Трансільванія]], [[Харватыя]], [[Славонія]], [[Банат]] і [[Ваяводзіна]] былі аддзелены ад Венгрыі і ўтварылі асобныя адзінкі, падпарадкаваныя Вене. [[Нямецкая мова]] стала адзінай афіцыйнай мовай Венгерскага каралеўства. Нягледзячы на жорсткія рэпрэсіі і згортванне рэформ Венгерскай рэвалюцыі, яна адыграла каласальную ролю ў гісторыі краіны. Вызваленне сялян і ліквідацыя феадалізму былі пацверджаны ў [[1853]] г. аграрнай рэформай у Аўстрыйскай імперыі. Эканамічныя пераўтварэнні сталі штуршком да бурнага капіталістычнага развіцця краіны. Дэмакратычныя заваяванні і нацыянальны ўздым венгерскай рэвалюцыі таксама не прайшлі дарма, а сталі асновай новых ліберальных рухаў, якія ўзніклі ў 1850-я гг. і прывялі краіну да здабыцця суверэнітэту і трансфармацыі імперыі ў [[1867]] г. у двуадзіную [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгерскую манархію]] з незалежным парламентам і адказным міністэрствам. Лідары Венгерскай рэвалюцыі 1848—1849 гг. (Кошут, Петэфі, Бем, Бацяні) сталі нацыянальнымі героямі Венгрыі, служачымі прыкладам для пераймання для новых пакаленняў венгерскай моладзі.<ref name=HI /> {{зноскі}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ|Революция 1848 года|Водовозов В. В., — }} * [http://runivers.ru/lib/detail.php?ID=419499 Очерк Венгерской войны 1848—1849 годов (СПб.: 1850)]{{Недаступная спасылка}} * [http://istmat.info/node/28171 Авербух Р. А. Революция и национально-освободительная война в Венгрии в 1848-49 гг. (М.: Наука. 1965)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160403032654/http://istmat.info/node/28171 |date=3 красавіка 2016 }} * [http://istmat.info/node/28494 Дьердь Шпира. Четыре судьбы: к истории политической деятельности Сеченьи, Баттяни, Петефи и Кошута / перевод с венг. (М.: Прогресс. 1986)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161206182948/http://istmat.info/node/28494 |date=6 снежня 2016 }} * Европейские революции 1848 г. «Принцип национальности» в политике и идеологии (М., 2001) * История Венгрии (М., 1971) * Контлер Л. История Венгрии: Тысячелетие в центре Европы (М., 2002) == Спасылкі == * [http://runivers.ru/lib/detail.php?ID=419499 Нарыс Венгерскай вайны 1848—1849 гадоў на сайце «Руниверс»]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.h-net.org/~habsweb/sourcetexts/hungsources.html Дакументы Венгерскай рэвалюцыі 1848—1849 гг. (англ.)] * [http://www.magyarorszag.hu/angol/orszaginfo/tortenelem/tortenelem/1790_1849/reformkor_a.html Hugary.hu История Венгрии в 1790—1849 гг. (англ.яз.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20040829152438/http://www.magyarorszag.hu/angol/orszaginfo/tortenelem/tortenelem/1790_1849/reformkor_a.html |date=29 жніўня 2004 }} * [http://www.48.sulinet.hu/bemutato.html Дзяржаўныя дзеячы рэвалюцыі (венг.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060813123340/http://48.sulinet.hu/bemutato.html |date=13 жніўня 2006 }} * [http://www.h-net.org/~habsweb/sourcetexts/hungind.html Декларация независимости Венгрии 1849 г. (англ. яз.)] * [http://chigirin.narod.ru/book18.html ''Пирожников А. И.'' История 10-го пехотного Новоингерманландского полка. Тула, 1913] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080205014348/http://chigirin.narod.ru/book18.html |date=5 лютага 2008 }} * [http://narod.ru/disk/2599032000/%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0%201849%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C%201.pdf.html Походные записки в войну 1853 — 56 годов. Алабин П. В. Часть I «Венгерская война 1849»] == Гл. таксама == * [[Аўстра-венгерскае пагадненне]] * [[Мадзьярызацыя]] {{Прэм'ер-міністр Венгрыі|nocat=1}} [[Катэгорыя:Рэвалюцыі 1848—1849 гадоў]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыі ў Венгрыі]] [[Катэгорыя:Аўстра-Венгрыя]] [[Катэгорыя:Румына-венгерскія адносіны]] l4n6pjhq0nc6ds6joqeb2a7ywi2c2es 0 195497 5165671 4449447 2026-07-14T00:43:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165671 wikitext text/x-wiki [[Выява:Romanlang2001ua.PNG|thumb|right|300px|Доля насельніцтва, якая назвала роднай мовай румынскую паводле перапісу 2001 г.]] '''Румынская мова ва Украі́не''' ({{lang-uk|румунська мова в Україні}}) — адна з моў [[нацыянальная меншасць|нацыянальных меншасцей]] [[Украіна|Украіны]], у вялікай ступені распаўсюджаная сярод [[румыны|румынаў]] краіны. Паводле [[Перапіс насельніцтва Украіны 2001|перапісу насельніцтва 2001 года]] румынскую мову назвалі роднай 142 671 чалавек (0,3% насельніцтва Украіны). Амаль усе румынамоўнае насельніцтва (98,9%) пражывае на тэрыторыі дзвюх абласцей, [[Чарнавіцкая вобласць|Чарнавіцкай]] (108 859 чалавек) і [[Закарпацкая вобласць|Закарпацкай]] (32 224 чалавек), дзе яны складаюць 11,9% і 2,6% насельніцтва адпаведна. Румынамоўнае насельніцтва абсалютна пераважае ў [[Герцаеўскі раён|Герцаеўскім раёне]] (92,2%), а таксама складае значную долю насельніцтва [[Глыбоцкі раён (Украіна)|Глыбоцкага]] (40,1%), [[Старажынецкі раён|Старажынецкага]] (35,4%) раёнаў Чарнавіцкай вобласці і [[Цячаўскі раён|Цячаўскага]] (12,4%) і [[Рахаўскі раён|Рахаўскага]] (11,5%) раёнаў Закарпацкай вобласці. == Гісторыя румынскай мовы ва Украіне == У [[Букавіна Паўночная|Паўночнай Букавіне]] з даўніх часоў жылі ўсходнеславянскія плямёны [[ціверцы|ціверцаў]] і [[улічы|улічаў]]. У X—XI ст. уваходзіла ў склад [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]; у XII—XIII (першай палове XIV) стст. — у складзе [[Галіцкае княства|Галіцкага]], пазней [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскага княства]] і ўключала гарады [[Васілеў, Чарнавіцкая вобласць|Васілеў]], [[Гарадок, Цярнопальская вобласць|Гарадок]], [[Сучава]], [[Онут]], [[Кіцмань]], [[Рапужынцы]] і інш. Пасля [[Татара-мангольскае нашэсце|татарскага нашэсця]] (і заняпаду Галіцка-Валынскага княства) сувязі Букавіны з галіцка-валынскімі землямі аслаблі, і напачатку XIV стагоддзя ўтварылася самакіравальная [[Шыпінская зямля]] з цэнтрам у горадзе [[Шыпінцы]], якая (гэтак жа як і [[Болахаўская зямля]]) прызнавала вяршэнства золатаардынскіх ханаў.<ref>[http://history.franko.lviv.ua/Ib.htm Довідник з історії України. За ред. І. Підкови та Р. Шуста. — К.: Генеза, 1993.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060827163820/http://history.franko.lviv.ua/Ib.htm |date=27 жніўня 2006 }} {{ref-uk}}</ref> У 1340-50-х гадах букавінскія землі знаходзіліся пад уладай [[Каралеўства Венгрыя|Венгрыі]], а з 1360-х гадоў знаходзіліся ў складзе [[Малдаўскае княства|Малдаўскага княства]], якое напачатку XVI ст. падпала пад уладу Асманскай імперыі.<br /> [[Букавіна Паўднёвая]] — гістарычная назва тэрыторыі, якая ўваходзіць у склад вобласці [[Сучава, жудзец|Сучава]] Румынскай рэспублікі. У мінулым часткова ўваходзіла ў склад рымскай правінцыі [[Дакія]]. Карэнным насельніцтвам Букавіны былі тыя плямёны Малдовы, якія пазней сталі адным са складовых элементаў малдаўскай нацыі. Разам з тым у Букавіне Паўднёвай пражывалі [[славяне]] (пачынаючы з VI ст.), іх уплыў адбіўся на культуры і мове мясцовага насельніцтва.<br /> На працягу X—XI стагоддзяў у Букавіне развіваліся дробныя валашскія княствы. Пасля мангола-татарскага нашэсця ў XIV ст. Букавіна стала ядром аб'яднання валашскіх земляў і пасля ўтварылася [[Малдаўскае княства]]. У Паўднёвай Букавіне знаходзіцца старажытная сталіца [[Малдаўскае княства|Малдовы]] XIV — пачала XVI стст. — [[Сучава]], манастыр [[манастыр Путна|Путна]] з грабніцамі князёў і наогул самыя ўшанаваныя і найстаражытнейшыя манастыры Малдовы. Пад назвай Букавіна ["Вялікая Букавіна"] гэта вобласць (Букавіна Паўднёвая) згадваецца ўжо ў дагаворы [[1412]] года паміж польскім каралём [[Уладзіслаў II Ягайла|Уладзіславам Ягайла]] і венгерскім каралём [[Сігізмунд I Люксембургскі|Жыгімонтам]]. Пазней (1527) Малдаўскае княства стала васалам [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]]. == Распаўсюджанасць == Родная мова [[румыны|румынаў]] паводле дадзеных перапісаў<ref>[http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul1/ Перепис населення 2001 року. Розподіл населення за національністю та рідною мовою.]</ref><ref>[http://istmat.info/files/uploads/17649/chislennost_i_sostav_naseleniya_sssr_1984.pdf Численность и состав населения СССР (По данным Всесоюзной переписи населения 1979 года)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131203023109/http://istmat.info/files/uploads/17649/chislennost_i_sostav_naseleniya_sssr_1984.pdf |date=3 снежня 2013 }}</ref><ref>[http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Dialog/varval.asp?ma=19A050501_021&ti=19A050501_021.%20%D0%EE%E7%EF%EE%E4%B3%EB%20%ED%E0%F1%E5%EB%E5%ED%ED%FF%20%E7%E0%20%ED%E0%F6%B3%EE%ED%E0%EB%FC%ED%B3%F1%F2%FE%20%F2%E0%20%F0%B3%E4%ED%EE%FE%20%EC%EE%E2%EE%FE%20%280,1%29&path=../Database/Census/05/01/&lang=1&multilang=uk Перепис населення 1989 року. Розподіл населення за національністю та рідною мовою.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201029090750/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Dialog/varval.asp?ma=19A050501_021&ti=19A050501_021.%20%D0%EE%E7%EF%EE%E4%B3%EB%20%ED%E0%F1%E5%EB%E5%ED%ED%FF%20%E7%E0%20%ED%E0%F6%B3%EE%ED%E0%EB%FC%ED%B3%F1%F2%FE%20%F2%E0%20%F0%B3%E4%ED%EE%FE%20%EC%EE%E2%EE%FE%20%280%2C1%29&path=..%2FDatabase%2FCensus%2F05%2F01%2F&lang=1&multilang=uk |date=29 кастрычніка 2020 }}</ref> {|class="standard" |+ ! ! 1979 ! 1989 ! 2001 |- | [[Румынская мова|Румынская]] | align=center|41,0% | align=center|62,3% | align=center|91,7% |- | [[Украінская мова|Украінская]] | align=center|10,3% | align=center|9,8% | align=center|6,2% |- | [[Руская мова|Руская]] | align=center|3,1% | align=center|3,5% | align=center|1,5% |- | [[Малдаўская мова|Малдаўская]] | align=center|45,5% | align=center|24,3% | align=center|0,5% |- |} {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://statistika.in.ua/mova2001/rumunska Інтэрактыўная карта распаўсюджанасці румынскай мовы ва Украіне па адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінках] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140815150838/http://statistika.in.ua/mova2001/rumunska |date=15 жніўня 2014 }}{{ref-uk}}, statistika.in.ua [[Катэгорыя:Румынская мова]] [[Катэгорыя:Мовы Украіны]] h6l8qd0ro4fhdhburje190xf0zzsryy 0 196638 5165510 5110361 2026-07-13T17:09:10Z 5165510 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Расійска-ўкраінская вайна |частка = |выява = 2022 Russian invasion of Ukraine.svg |загаловак = '''Ваеннае становішча па стане на сакавік 2022 г. падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]] пасля наступлення 24 лютага'''<br/>{{legend2|#e3d975}} Кантралюецца Украінай<br/>{{legend2|#ebc0b3}} Кантралюецца Расіяй і прарасійскімі сіламі |дата = з [[20 лютага]] [[2014]] |месца = {{UKR}} ([[Крымскі паўвостраў]], акваторыя [[Чорнае мора|Чорнага]] і [[Азоўскае мора|Азоўскага]] мораў, [[Данбас]], выкіды ў [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] Украіны, [[Растоўская вобласць|Растоўскай вобласці]] [[Расія|Расіі]] і Азоўскім моры) |прычына = |вынік = * Расійская [[акупацыя]] Крыма,<br/>дэ-факта — утварэнне Расіяй двух новых [[адміністрацыйны падзел Расіі|суб’ектаў федэрацыі]] і адной федэральнай акругі * Акупацыя часткі [[Херсонская вобласць|Херсонскай вобласці]] каля [[Крым|Крымскага паўвострава]] з сакавіка па снежань 2014 года. * Прарасійскія сілы кантралююць усходні [[Данбас]]. |змены = |праціўнік1 = {{UKR}} |праціўнік2 = {{RUS}} [[Выява:Flag of the St George Ribbon.svg|24px]] прарасійскія [[Сепаратызм|сепаратысты]]<ref name="УВ">[http://lenta-ua.net/novosti/obschestvo/49190-voennaya-tehnika-proehala-cherez-nikolaev-i-otpravilas-v-punkt-naznacheniya-video.html Военная техника проехала через Николаев и отправилась в пункт назначения (ВИДЕО)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140303022409/http://lenta-ua.net/novosti/obschestvo/49190-voennaya-tehnika-proehala-cherez-nikolaev-i-otpravilas-v-punkt-naznacheniya-video.html |date=3 сакавіка 2014 }}</ref><ref name="колишній">[http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?nachalnik_rosiyskih_viysk_kazhe_shho_nakaz_dav_putin_z_yanukovichem__zmi&objectId=415942 Начальник російських військ каже, що наказ дав Путін з Януковичем,&nbsp;— ЗМІ]</ref> |камандзір1 = [[Выява:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Файл:Flag of the President of Ukraine.svg|20px]] [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]]<br/> [[Выява:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Файл:Flag of the President of Ukraine.svg|20px]] [[Пётр Аляксеевіч Парашэнка|Пётр Парашэнка]]<br/> [[Выява:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Аляксандр Турчынаў]]<br/> [[Выява:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Арсеній Яцанюк]]<br/> [[Выява:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Ігар Ценюх]]<br/> [[Выява:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Сяргей Куніцын]]<br/> [[Выява:Ukrainian Navy Commander's flag.svg|border|20px]] [[Сяргей Гайдук]]<br/> [[Выява:Naval Ensign of Ukraine.svg|border|20px]] [[Раман Пятніцкі]]<br/> [[Выява:Naval Ensign of Ukraine.svg|border|20px]] [[Максім Емельяненка]] |камандзір2 = [[Выява:Standard of the President of the Russian Federation.svg|border|20px]] [[Уладзімір Пуцін]]<br/>[[Выява:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Міхаіл Уладзіміравіч Мішусцін|Міхаіл Мішусцін]]<br/>[[Выява:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Дзмітрый Мядзведзеў]]<br/> [[Выява:Banner of the Armed Forces of the Russian Federation (obverse).svg|20px]] [[Сяргей Шайгу]]<br/> [[Выява:Naval ensign of Russia.svg|border|20px]] [[Аляксандр Вітко]]<br/> [[Выява:Flag of the Russian Airborne Troops.svg|20px]] [[Уладзімір Шаманаў]]<br/> [[Выява:Flag of the Russian Airborne Troops.svg|20px]] [[Генадзь Анашкін]]<br/> [[Выява:Flag of the St George Ribbon.svg|20px]] [[Сяргей Аксёнаў]]<br/> [[Выява:Flag of the St George Ribbon.svg|20px]] [[Уладзімір Канстанцінаў]]<br/> [[Выява:Flag of the St George Ribbon.svg|20px]] [[Аляксей Чалы]]<br/> [[Выява:Flag of the St George Ribbon.svg|20px]] [[Дзяніс Беразоўскі]] |сілы1 = [[Выява:Emblem of the Ukrainian Armed Forces.svg|20px]][[Узброеныя сілы Украіны]] * [[Выява:Emblem of the Ukrainian Navy.svg|20px]][[Ваенна-марскія сілы Украіны|Ваенна-марскія сілы]] [[Выява:State Border Guard Service of Ukraine.svg|20px]] [[Дзяржаўная пагранічная служба Украіны|Дзяржаўная пагранічная служба]] * [[Марская ахова Украіны|Марская ахова]] [[Выява:MVS of Ukraine.gif|20px]] [[Міністэрства ўнутраных спраў Украіны|Міністэрства ўнутраных спраў]] * [[Выява:Емблема внутрішніх військ МВС України.svg|20px]] Унутраныя войскі ''Пастаўка зброі:'' * [[File:Flag of NATO.svg|23px]] [[НАТА]] * [[File:Flag of Europe.svg|23px]] [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]]<ref>{{Cite web|lang=ru|access-date=2022-02-25|url=https://tass.ru/ekonomika/13862245|website=ТАСС|title=Отключение от SWIFT не войдёт в список санкций|archive-date=2022-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225220340/https://tass.ru/ekonomika/13862245|url-status=live}}</ref> * {{UK}} * {{CAN}} * {{AUS}} * {{USA}} |сілы2 = [[Выява:Banner of the Armed Forces of the Russian Federation (obverse).svg|20px]] [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеныя сілы Расіі]] [[Выява:Flag of the Russian ground forces.svg|20px]] [[Сухапутныя войскі Расіі|Сухапутныя войскі]] * 18-я брыгада :* батальён «Усход» [[Выява:Naval ensign of Russia.svg|border|20px]] [[Ваенна-марскія сілы Расіі|Ваенна-марскія сілы]] * [[Чарнаморскі флот ВМФ Расіі|Чарнаморскі флот]] * [[Балтыйскі флот, Расія|Балтыйскі флот]] [[Выява:Flag of the Russian Airborne Troops.svg|20px]] [[Паветрана-дэсантныя войскі Расіі|Паветрана-дэсантныя войскі]] * 31-я брыгада * 76-я дывізія * 45-ы полк [[Выява:Flag of the Air Force of the Russian Federation.svg|20px]] [[Ваенна-паветраныя сілы Расіі|Ваенна-паветраныя сілы]] |сілы3 = |сілы4 = |страты2 = '''Да 2022 года:''' 5660 забітых<ref name="OHCHR">{{cite web |url= https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/29thReportUkraine_EN.pdf |title= Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights Report on the human rights situation in Ukraine 16 November 2019 to 15 February 2020 |work= [[OHCHR]] |date= 12 March 2020 |access-date= 12 March 2020}}</ref><br />12 500–13 500 параненых<ref name="OHCHR" /> у тым ліку 400-500 расійскіх салдат загінулі |страты1 = '''Да 2022 года:''' 4488 забітых<ref>{{cite web |url=http://memorybook.org.ua/index.htm |script-title=uk:Книга пам'яті загиблих |trans-title=Memorial Book to the Fallen |language=uk |work=Herman Shapovalenko, Yevhen Vorokh, Yuriy Hirchenko |access-date=31 January 2015 |title=Архіўная копія |archive-date=12 чэрвеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143814/http://memorybook.org.ua/index.htm |url-status=dead }}</ref><ref>Ваенна-гістарычны музей таксама асобна пералічвае 139 невядомых на сённяшні дзень салдат, якія загінулі: 66 на Краснапольскіх могілках,[http://memorybook.org.ua/units/krasnopol.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170315123706/http://www.memorybook.org.ua/units/krasnopol.htm |date=15 сакавіка 2017 }} 63 at Kushugum cemetery [http://memorybook.org.ua/units/kushugum.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170315123711/http://www.memorybook.org.ua/units/kushugum.htm |date=15 сакавіка 2017 }} і 10 на Старабельскіх могілках.[http://memorybook.org.ua/units/starobilsk.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170315123726/http://www.memorybook.org.ua/units/starobilsk.htm |date=15 сакавіка 2017 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/ukraine-germany-russia-nato/30649307.html|title=Top Ukrainian And German Diplomats Talk NATO And Conflict In Eastern Ukraine|website=RadioFreeEurope/RadioLiberty}}</ref><br />9 500–10 500 параненых<ref name="OHCHR"/><br />70 зніклых без вестак<ref>{{cite web|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/unian-70-missing-soldiers-officially-reported-over-years-of-war-in-donbas.html|title=UNIAN: 70 missing soldiers officially reported over years of war in Donbas|publisher=Ukrainian Independent Information Agency|date=6 September 2019|access-date=6 September 2019}}</ref><br />2768 узятых у палон<ref>{{cite web|url=http://en.molbuk.ua/podii-na-pivdennomu-shodi/88050-boyovyky-utrymuyut-u-poloni-180-ukrayinskykh-viyskovosluzhbovciv.html|title=Militants held in captivity 180 Ukrainian servicemen|access-date=18 студзеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402103942/http://en.molbuk.ua/podii-na-pivdennomu-shodi/88050-boyovyky-utrymuyut-u-poloni-180-ukrayinskykh-viyskovosluzhbovciv.html|archive-date=2 красавіка 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=Isaac Webb|url=https://www.themoscowtimes.com/2015/04/22/an-eye-for-an-eye-ukraines-pow-problem-a46006|title=An Eye for an Eye: Ukraine's POW Problem|url-status=live|work=[[The Moscow Times]]|date=22 April 2015|access-date=25 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518104331/http://themoscowtimes.com/opinion/opinion/article/an-eye-for-an-eye-ukraines-pow-problem/519579.html|archive-date=18 May 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://zik.ua/en/news/2015/05/02/donbas_rebels_still_hold_300_ukraine_army_servicemen_and_civilians_prisoners_586256|title=Donbas rebels still hold 300 Ukraine army servicemen and civilians prisoners|work=zik.ua|date=2 May 2015|access-date=18 студзеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126160444/https://zik.ua/en/news/2015/05/02/donbas_rebels_still_hold_300_ukraine_army_servicemen_and_civilians_prisoners_586256|archive-date=26 лістапада 2020|url-status=dead}}</ref><br />9 268 чалавек далучыліся да расійскіх войскаў пасля анексіі<ref>{{cite web|url=https://www.globalsecurity.org/military/world/ukraine/personnel.htm|title=Ukrainian Military Personnel|first=John|last=Pike|website=www.globalsecurity.org}}</ref> |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = Загінула 3350 мірных жыхароў; больш за 7000 параненых<ref name="OHCHR"/><br />13 000–13 200 забітых; У цэлым 29 000–31 000 параненых<ref name="OHCHR"/> <br /> З іх у Крыме загінулі 6 чалавек, 3 з якіх — мірныя жыхары.<ref>{{cite web |title = Unrest in Crimea leaves 2 dead; government buildings seized |url = http://www.upi.com/Top_News/World-News/2014/02/27/Unrest-in-Crimea-leaves-2-dead-government-buildings-seized/6371393516263/ |author=JC Finley |work=[[United Press International]] |date=27 February 2014 |access-date=9 March 2014 }}</ref> |заўвага = }}{{Расійска-ўкраінская вайна}} '''Расійска-ўкраінская вайна<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=l9KMDwAAQBAJ&q=timothy+snyder+road+to+unfreedom|title=The Road to Unfreedom: Russia, Europe, America|last=Snyder|first=Timothy|publisher=Tim Duggan Books|year=2018|isbn=9780525574477|location=New York|page=197|quote=Almost everyone lost the Russo-Ukrainian war: Russia, Ukraine, the EU, the United States. The only winner was China.}}; {{Cite journal|last=Mulford|first=Joshua P.|date=2016|title=Non-State Actors in the Russo-Ukrainian War|journal=Connections|volume=15|issue=2|pages=89–107|issn=1812-1098|jstor=26326442|doi=10.11610/Connections.15.2.07|doi-access=free}}; {{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=MhspDwAAQBAJ&q=%22Russo-Ukrainian+war%22&pg=PA134|title=Multicultural Societies and their Threats: Real, Hybrid and Media Wars in Eastern and South-Eastern Europe|last1=Shevko|first1=Demian|last2=Khrul|first2=Kristina|publisher=LIT Verlag Münster|year=2017|isbn=9783643908254|editor-last=Gutsul|editor-first=Nazarii|location=Zürich|page=100|chapter=Why the Conflict Between Russia and Ukraine Is a Hybrid Aggression Against the West and Nothing Else|editor-last2=Khrul|editor-first2=Kristina}}</ref>''' — працяглы канфлікт паміж [[Расія]]й і [[Украіна]]й, які пачаўся ў лютым 2014 года. У цэнтры вайны быў статус [[Крым]]а і часткі [[Данецкая вобласць|Данецкай]] і [[Луганская вобласць|Луганскай]] абласцей, якія міжнародна прызнаны часткай Украіны. Пасля пратэстаў [[Еўрамайдан]]а і адхілення ад пасады прэзідэнта Украіны Віктара Януковіча 22 лютага, а таксама на фоне прарасійскіх хваляванняў ва Украіне расійскія салдаты без знакаў адрознення ўзялі пад кантроль стратэгічныя пазіцыі і інфраструктуру на ўкраінскай тэрыторыі Крыма. 1 сакавіка [[Дзяржаўная дума Расійскай Федэрацыі]] падтрымала прапанову прэзідэнта Уладзіміра Пуціна аб уводзе расійскіх войскаў на тэрыторыю Украіны<ref name="війна">[http://www.pravda.com.ua/articles/2014/03/1/7016683/ Путін оголосив Україні війну]</ref>. Ва ўварванні ўдзельнічаюць расійскія ваенныя<ref>{{cite web|author=[[Эдуард Півавар]]|title=У.Пуцін прызнаў, што за спінай самаабароны Крыма стаялі расійскія войскі|url=http://blr.belta.by/all_news/world/UPutsn-pryzna-shto-za-spnaj-samaabarony-Kryma-stajal-rasjskja-vojsk_i_66712.html|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|date=17 красавіка 2014|access-date=17 красавіка 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref> без апазнавальных знакаў. Як сведчыць расійскі ведамасны [[медаль «За вяртанне Крыма»]], расійскі захоп Крыма сіламі [[Міністэрства абароны Расіі]] пачаўся [[20 лютага]]<ref>{{cite web|title=Загадкавы расійскі медаль і дата «вяртання Крыма»|url=http://www.svaboda.by/articleprintview/25362527.html|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё «Свабода»]]|date=25 красавіка 2014|access-date=26 красавіка 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Расійскі ўрад матываваў неабходнасць увядзення войскаў «абаронай этнічных рускіх у Крыме ад украінскіх экстрэмістаў, што прыйшлі да ўлады ў выніку [[Еўрамайдан]]а». Расія не прызнала часовы ўрад Украіны, створаны пасля адхілення ад пасады прэзідэнта [[Віктар Януковіч|Януковіча]], і працягвае лічыць яго адзіным легітымным прэзідэнтам. Паводле заявы рускіх, Януковіч сам папрасіў увесці войскі ва Украіну дзеля падтрымкі міру і парадку. Украінскія ваенныя не ўступалі ва ўзброеныя сутычкі з інтэрвентамі; улады абвясцілі мабілізацыю рэзервістаў. На [[13 сакавіка]] расійскія акупацыйныя войскі заблакавалі і вывелі са строю 40 памежных украінскіх аб’ектаў, захапілі 20 збудаванняў дзяржаўнай інфраструктуры, узялі ў аблогу 37 украінскіх вайсковых часцей, яшчэ 4 — захапілі<ref>{{cite web|author=[[Украінскае незалежнае інфармацыйнае агенцтва навін]]|title=У Крыме 37 воінскіх часцей у аблозе, чатыры — захопленыя акупантамі|url=http://m.euroradio.by/u-kryme-37-voinskih-chascey-abloze-chatyry-zahoplenyya-akupantami-mapa|publisher=Еўрарадыё|date=13 сакавіка 2014|access-date=3 красавіка 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[16 сакавіка]] ўсталяваныя [[Паветрана-дэсантныя войскі Расіі|расійскімі дэсантнікамі]] {{нп3|45-ы асобны гвардзейскі разведвальны полк|45-га асобнага гвардзейскага разведвальнага палка|en|45th Detached Reconnaissance Regiment}} з [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]] ([[Кубінка]], [[Адзінцоўскі раён]])<ref>{{cite web|title=Контрразведка Украіны: Расія даручыла сепаратыстам забіць 100-200 чалавек, каб увесці войскі|url=http://pda.nn.by/artykul/126829.html|publisher=[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=16 красавіка 2014|access-date=17 красавіка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150416144828/http://pda.nn.by/artykul/126829.html|archive-date=16 красавіка 2015|url-status=dead}}</ref> улады Аўтаномнай Рэспублікі Крым правялі [[рэферэндум пра статус Крыма]] з [[махінацыя]]мі і паслядоўным распальваннем [[Нянавісць|нянавісці]] з боку расійскай [[Прапаганда|прапаганды]] пры адначасовай адсутнасці пагрозы для рускіх<ref>{{cite web|author=[[Марцін Ярскі]]|title=Еўрасаюз пачаў пастаўкі газу ва Украіну|url=http://m.belsat.eu/be/wiadomosci/a,19215|publisher=[[Белсат]]|date=15 красавіка 2014|access-date=16 красавіка 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Тым часам міністры абароны Расіі і Украіны дамовіліся аб 5-дзённым перамір’і да [[21 сакавіка]]<ref>{{cite web|author=[[Газета па-ўкраінску]]|title=Украінскія і расійскія ваенныя дамовіліся пра перамір'е ў Крыме да 21 сакавіка|url=http://pda.nn.by/artykul/124804.html|publisher=[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=16 сакавіка 2014|access-date=2 красавіка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305154451/http://pda.nn.by/artykul/124804.html|archive-date=5 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. Аднак [[18 сакавіка]] расійскае войска парушыла перамір’е нападам на ўкраінскую вайсковую часць у [[Сімферопаль|Сімферопалі]], забіўшы аднаго і параніўшы 2 украінскіх ваенных<ref>{{cite web|author=[[Украінская праўда]]|title=Украінскім ваенным у Крыме дазволілі прымяняць зброю|url=http://pda.nn.by/artykul/124983.html|publisher=Наша Ніва|date=18 сакавіка 2014|access-date=2 красавіка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305045030/http://pda.nn.by/artykul/124983.html|archive-date=5 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. Таксама з боку нападнікаў загінуў расійскі ветэран [[Другая чачэнская вайна|другой чачэнскай вайны]] [[1999]]—[[2009]] гадоў з [[Валгаградская вобласць|Валгаградскай вобласці]] ([[Паўднёвая федэральная акруга]])<ref>{{cite web|author=[[Валерый Буйвал]]|title=Маскоўская банда ў дзеянні|url=http://www.bielarus.net/archives/2014/03/29/3645|publisher=[[Беларуская Салідарнасць]]|date=29 сакавіка 2014|access-date=2 красавіка 2014}}</ref>. 21 сакавіка расійскі прэзідэнт [[Уладзімір Пуцін]] падпісаў закон аб [[Анексія Крыма Расіяй|далучэнні да Расіі ўкраінскага Крыма]]<ref>{{cite web|author=[[Зміцер Уласаў]]|title=Пуцін падпісаў законы аб прыняцці Крыма і Севастопаля ў склад Расіі|url=http://by.belapan.by/archive/2014/03/21/689671_689672|publisher=[[БелаПАН]]|date=21 сакавіка 2014|access-date=3 красавіка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305171703/http://by.belapan.by/archive/2014/03/21/689671_689672|archive-date=5 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>, хоць [[Будапешцкі мемарандум]] абавязвае Расію паважаць дзяржаўныя межы Украіны і ўстрымлівацца ад ужыцця сілы супраць яе тэрытарыяльнай цэласнасці. [[15 красавіка]] [[Вярхоўная Рада Украіны]] ўхваліла закон аб змене прававога становішча Крыма на захоплены ў выніку ўзброенага нападу Расіі<ref>{{cite web|title=Вярхоўная Рада Украіны прызнала Крым часова акупаванай тэрыторыяй|url=http://blr.belta.by/all_news/world/Vjarxonaja-rada-Ukrany-pryznala-Krym-chasova-akupravanaj-terytoryjaj_i_66642.html|publisher=[[БелТА]]|date=15 красавіка 2014|access-date=16 красавіка 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. У красавіку дэманстрацыі прарасійскіх груповак на Данбасе ва Украіне перараслі ў вайну паміж украінскім урадам і сепаратысцкімі сіламі самаабвешчаных Данецкай і Луганскай народных рэспублік, якія падтрымліваюцца Расіяй. У жніўні расійская ваенная тэхніка перасекла мяжу ў некалькіх месцах Данецкай вобласці.<ref name="Time0x01">{{cite web|url=http://time.com/3142580/ukrain-russia-luhansk-donetsk-rebels-reinforcements/|agency=TIME|author=Per Liljas|title=Rebels in Besieged Ukrainian City Reportedly Being Reinforced|date=19 August 2014|access-date=28 August 2014|work=Time}}</ref><ref name="how the war transformed">{{cite web|url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/how-the-war-zone-transformed-between-june-16-and-sept-19-infographic-365795.html|title=How the war zone transformed between June 16 and Sept. 19|work=KyivPost|date=25 September 2014|access-date=21 March 2015}}</ref><ref name="tanks white circles">{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023|title=Exclusive: Charred tanks in Ukraine point to Russian involvement|work=Reuters|date=23 October 2014}}</ref><ref>unian, 8 April 2015 [http://www.unian.info/war/1065276-debaltseve-pocket-in-donbas-was-created-by-russian-troops-yashin.html debaltseve pocket created by Russian troops — yashin]</ref> Уварванне расійскіх вайскоўцаў было расцэнена як адказнасць за паражэнне ўкраінскіх войскаў у пачатку верасня.<ref name="ch40x02">Channel 4 News, 2 September 2014 [http://www.channel4.com/news/tensions-still-high-in-ukraine-video tensions still high in Ukraine]</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2014/dec/17/ukraine-ceasefire-frontline-counting-cost-war-uneasy-calm|title=Ukraine ceasefire leaves frontline counting cost of war in uneasy calm|author=Luke Harding|work=The Guardian|date=17 December 2014|access-date=29 December 2014}}</ref> У лістападзе 2014 года ўкраінскія вайскоўцы паведамілі аб інтэнсіўным перамяшчэнні войскаў і тэхнікі з Расіі ў падкантрольныя сепаратыстам часткі ўсходняй Украіны.<ref name=":0">{{cite web|url=https://en-maktoob.news.yahoo.com/kiev-claims-intensive-movements-troops-crossing-russia-123248755.html|title=Kiev claims 'intensive' movements of troops crossing from Russia|date=2 November 2014|work=AFP|access-date=13 November 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141114002830/https://en-maktoob.news.yahoo.com/kiev-claims-intensive-movements-troops-crossing-russia-123248755.html|archive-date=14 November 2014}}</ref> Асашыэйтэд Прэс паведаміла, што ў падкантрольных паўстанцам раёнах рухаліся 40 ваенных машын без абазначэння.<ref name="various reuters">{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-idUSKBN0IT0AF20141109|title=worst east Ukraine shelling for month|date=9 November 2014|work=Reuters|access-date=10 November 2014|author=various reuters}}</ref> Спецыяльная маніторынгавая місія Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе (АБСЕ) назірала за калонамі цяжкага ўзбраення і танкаў на падкантрольнай ДНР тэрыторыі без знакаў адрознення.<ref name=":0" /> Далей назіральнікі АБСЕ заявілі, што пад выглядам канвояў з гуманітарнай дапамогай назіралі за транспартнымі сродкамі, якія перавозілі боепрыпасы і целы вайскоўцаў, якія перасякалі расійска-ўкраінскую мяжу. Станам на пачатак жніўня 2015 года АБСЕ назірала больш за 21 такую ​​машыну, пазначаную расійскім ваенным кодэксам для салдат, якія загінулі ў баі. Як піша The Moscow Times, Расія спрабавала запалохаць і прымусіць замаўчаць праваабаронцаў, якія абмяркоўвалі гібель расійскіх салдат у канфлікце.<ref name="Moscow Times">{{cite web|date=12 September 2014|title=Moscow Stifles Dissent as Soldiers Return From Ukraine in Coffins|work=[[The Moscow Times]]|agency=Reuters|url=https://www.themoscowtimes.com/2014/09/12/moscow-stifles-dissent-as-soldiers-return-from-ukraine-in-coffins-a39354|access-date=9 November 2014}}</ref> АБСЕ не раз паведамляла, што яе назіральнікам было адмоўлена ў доступе да тэрыторый, якія кантралююцца «аб’яднанымі расійска-сепаратысцкімі сіламі».<ref>{{cite web|title=Response to Special Representative in Ukraine Ambassador Martin Sajdik and OSCE Special Monitoring Mission Chief Monitor Ertugrul Apakan|url=http://osce.usmission.gov/nov_4_15_ukraine_sajdik_apakan.html|website=U.S. Mission to the OSCE|date=4 November 2015|access-date=18 студзеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222145845/http://osce.usmission.gov/nov_4_15_ukraine_sajdik_apakan.html|archive-date=22 снежня 2015|url-status=dead}}</ref> Большасць членаў міжнароднай супольнасці<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/graphics/infographics/countries-react-to-russian-intervention-in-crimea.html|title=The world reacts to Russia's military intervention in Crimea|work=Bloomberg.com|access-date=9 April 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thestar.com/news/world/2016/11/15/un-committee-passes-resolution-on-crimea-condemning-russian-occupation.html|title=UN committee passes resolution on Crimea, condemning Russian occupation {{!}} Toronto Star|website=thestar.com|date=15 November 2016|access-date=9 April 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.oscepa.org/news-a-media/press-releases/2273-osce-parliamentary-assembly-adopts-resolution-condemning-russia-s-actions-in-ukraine|title=OSCE Parliamentary Assembly adopts resolution condemning Russia's continuing actions in Ukraine|website=www.oscepa.org|access-date=18 студзеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20170313194936/http://www.oscepa.org/news-a-media/press-releases/2273-osce-parliamentary-assembly-adopts-resolution-condemning-russia-s-actions-in-ukraine|archive-date=13 сакавіка 2017|url-status=dead}}</ref> і такіх арганізацый, як Amnesty International,<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2014/09/ukraine-mounting-evidence-war-crimes-and-russian-involvement/|title=Ukraine: Mounting evidence of war crimes and Russian involvement|website=www.amnesty.org|date=7 September 2014|access-date=9 April 2017}}</ref> асудзілі Расію за яе дзеянні ў пострэвалюцыйнай Украіне, абвінаваціўшы яе ў парушэнні міжнароднага права і суверэнітэту Украіны. Многія краіны ўвялі эканамічныя санкцыі супраць Расіі, расійскіх прыватных асоб і кампаній.<ref>{{cite journal|last1=Overland|first1=Indra|last2=Fjaertoft|first2=Daniel|date=2015|title=Financial Sanctions Impact Russian Oil, Equipment Export Ban's Effects Limited|url=https://www.researchgate.net/publication/281776234|journal=Oil and Gas Journal|volume=113|issue=8|pages=66–72}}</ref> У кастрычніку 2015 года The Washington Post паведаміла, што Расія перадыслакавала некаторыя свае элітныя падраздзяленні з Украіны ў Сірыю для падтрымкі прэзідэнта Сірыі Башара Асада.<ref>{{cite web|url=http://www.foxnews.com/world/2015/10/24/russia-said-to-redeploy-special-ops-forces-from-ukraine-to-syria/|title=Russia said to redeploy special-ops forces from Ukraine to Syria|publisher=[[Fox News Channel]]|date=24 October 2015|access-date=24 October 2015|quote="The special forces were pulled out of Ukraine and sent to Syria," a Russian Ministry of Defense official said, adding that they had been serving in territories in eastern Ukraine held by pro-Russia rebels. The official described them as "akin to a Delta Force," the U.S. Army's elite counterterrorism unit.|archive-url=https://web.archive.org/web/20151024085128/http://www.foxnews.com/world/2015/10/24/russia-said-to-redeploy-special-ops-forces-from-ukraine-to-syria/|archive-date=24 October 2015|url-status=dead}}</ref> У снежні 2015 года прэзідэнт Расійскай Федэрацыі Уладзімір Пуцін прызнаў, што афіцэры расійскай ваеннай выведкі дзейнічаюць ва Украіне, настойваючы, аднак, на тым, што гэта не тое ж самае, што звычайныя войскі.<ref name="GN151217">{{cite web|last=Walker|first=Shaun|date=17 December 2015|title=Putin admits Russian military presence in Ukraine for first time|work=[[The Guardian]]|location=Moscow|url=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/17/vladimir-putin-admits-russian-military-presence-ukraine}}</ref> Станам на люты 2019 года 7 % тэрыторыі Украіны аднесены ўрадам Украіны да часова акупаваных тэрыторый.<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/press/en/2019/ga12122.doc.htm|title=Speakers Urge Peaceful Settlement to Conflict in Ukraine, Underline Support for Sovereignty, Territorial Integrity of Crimea, Donbas Region|date=20 February 2019|access-date=16 May 2019|publisher=United Nations}}</ref> [[Аляксандр Гельевіч Дугін|Аляксандр Дугін]] у сваёй кнізе «[[Асновы геапалітыкі|Асновы геапалітыкі: Геапалітычная будучыня Расіі]]», якая значна ўплыла на расійскія эліты і ўласна на знешнюю палітыку [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]], сцвярджаў, што Украіна павінна быць анексавана Расійскай Федэрацыяй, бо нібыта: ''«Украіна як дзяржава не мае геапалітычнага значэння, асаблівага культурнага імпарту або агульначалавечага значэння, геаграфічнай унікальнасці, этнічнай выключнасці, яе пэўныя тэрытарыяльныя амбіцыі ўяўляюць велізарную небяспеку для ўсёй Еўразіі і без рашэння праблемы „ўкраінскага пытання“, казаць аб кантынентальнай палітыцы наогул бессэнсоўна. Нельга дазволіць Украіне заставацца незалежнай, калі яна не будзе санітарнай мяжой, што таксама было б недапушчальна»''<ref name="dunlop22">{{Cite journal|last=Dunlop|first=John|date=January 31, 2004|title=Aleksandr Dugin's Foundations of Geopolitics|url=https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin%27s%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf|journal=Demokratizatsiya: The Journal of Post-Soviet Democratization|publisher=Institute for European, Russian and Eurasian Studies (George Washington University)|volume=12|issue=1|page=41|issn=1074-6846|oclc=222569720|archive-url=https://web.archive.org/web/20160607175004/https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin's%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf|archive-date=7 June 2016}} {{Cite web |url=https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin%27s%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf |title=Архіўная копія |access-date=12 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160607175004/https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_12_1/John%20Dunlop%20Aleksandr%20Dugin%27s%20Foundations%20of%20Geopolitics.pdf |archive-date=7 чэрвеня 2016 }}</ref>, — што ўрэшце прывяло да расійска-ўкраінскай вайны.<ref name="McCandless22">{{Cite web|last=Farmer|first=Brit McCandless|date=April 12, 2022|title=Aleksandr Dugin: The far-right theorist behind Putin's plan|url=https://www.cbsnews.com/news/aleksandr-dugin-russia-ukraine-vladimir-putin-60-minutes-2022-04-12/|work=[[60 Minutes]]|agency=CBS News|access-date=April 12, 2022}}</ref> == Гвалт ад удзельнікаў вайны ў Расіі == Паводле расследавання выдання «[[Медыязона]]», з 2023 года расійскія ваенныя суды распачалі не менш за 989 крымінальных спраў паводле артыкулаў пра забойстве і наўмысным прычыненні цяжкіх цялесных пашкоджанняў, што прывялі да смерці. У 2023 годзе асуджана 266 ваенных (у 2022 — 38), у 2024—346 чалавек, а ў студзені-верасні 2025 года суды распачалі 377 спраў па такіх артыкулах.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=6 кастрычніка 2025|title=Количество военных, обвиненных в убийстве после начала вторжения в Украину, приблизилось к тысяче человек|url=https://zona.media/news/2025/10/06/1000|work=[[Медиазона]]}}</ref> У лютым 2025 года, выданне «[[Вёрстка]]» паведамляла, што за 3 гады вайны расійскія салдаты, якія вярнуліся з вайны ва Украіне, забілі і пакалечылі больш за 750 чалавек у Расіі. Пры гэтым загінула не менш як 378 чалавек, а яшчэ 376 атрымалі цяжкія траўмы.<ref>{{Cite web|date=24.02.2025|title=Почти 400 россиян погибли от рук вернувшихся с фронта «ветеранов СВО»|url=https://www.moscowtimes.ru/2025/02/24/pochti-400-rossiyan-pogibli-ot-ruk-vernuvshihsya-s-fronta-veteranov-svo-a156149|work=[[Вёрстка]]|url-status=dead}}</ref> == Гл. таксама == * [[Анексія Крыма Расіяй]] * [[Вайна на ўсходзе Украіны]] * [[Інцыдэнт у Керчанскім праліве]] * [[Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022)]] * [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)]] * [[Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну]] * [[Рэйкавая вайна ў Беларусі падчас расійска-ўкраінскай вайны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{cite web|title=Падзеі ва Украіне і рэакцыя на іх у Беларусі|url=http://by.belapan.by/plots/0002018/|publisher=[[БелаПАН]]|access-date=3 красавіка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305022850/http://by.belapan.by/plots/0002018|archive-date=5 сакавіка 2016|url-status=dead}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Расійска-ўкраінская вайна гарызантальны}} [[Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна| ]] [[Катэгорыя:Войны Расіі]] [[Катэгорыя:Войны Украіны]] [[Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Уладзімір Зяленскі]] dux2nbbun44nly7w2teoe9ino2crlsg 14 199458 5165452 1792857 2026-07-13T15:01:32Z JerzyKundrat 174 5165452 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул па тэме катэгорыі}} [[Катэгорыя:Атмасфера]] [[Катэгорыя:Абалонкі Зямлі]] c0xocca27ft30wo8ncsybzypaup45xe 0 201694 5165711 4553858 2026-07-14T05:29:40Z Autumndancer 168015 /* Прозвішча */ +1 5165711 wikitext text/x-wiki '''Дрозд''' — птушка сямейства [[Драздовыя]], таксама прозвішча. == Прозвішча == * [[Андрэй Мікалаевіч Дрозд]] (нар. 1975) — беларускі футбаліст. * [[Антон Данатавіч Дрозд]] — астраном. * [[Валянцін Пятровіч Дрозд]] (1906—1943) — савецкі военачальнік беларускага паходжання, віцэ-адмірал * [[Зміцер Дрозд]] (нар. 1973) — беларускі гісторык, архівіст, публіцыст, паэт. * [[Мікалай Пракопавіч Дрозд]] (1890—1943) — удзельнік [[Мінскае камуністычнае падполле|Мінскага камуністычнага падполля]]. * [[Надзея Пятроўна Дрозд]] (нар. 1973) — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Наталля Іванаўна Дрозд]], беларускі палітык і дыпламат * [[Сяргей Віктаравіч Дрозд]] (нар. 1983) — беларускі футбаліст * [[Якаў Іванавіч Дрозд]] (1897—1989) — беларускі будаўнік, мостабудаўнік, педагог. {{неадназначнасць}} esb3fmg3vyux7su2mfcjqcavysra786 5165763 5165711 2026-07-14T06:40:12Z M.L.Bot 261 /* Прозвішча */ афармленне 5165763 wikitext text/x-wiki '''Дрозд''' — шматзначнае паняцце. * Дрозд — птушка сямейства [[Драздовыя|Драздовых]]. == Вядомыя асобы == * [[Андрэй Мікалаевіч Дрозд]] (нар. 1975) — беларускі футбаліст. * [[Антон Данатавіч Дрозд]] (1892—1937) — савецкі астраном. * [[Валянцін Пятровіч Дрозд]] (1906—1943) — савецкі военачальнік беларускага паходжання, віцэ-адмірал * [[Зміцер Дрозд]] (нар. 1973) — беларускі гісторык, архівіст, публіцыст, паэт. * [[Мікалай Пракопавіч Дрозд]] (1890—1943) — удзельнік [[Мінскае камуністычнае падполле|Мінскага камуністычнага падполля]]. * [[Надзея Пятроўна Дрозд]] (нар. 1973) — беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. * [[Наталля Іванаўна Дрозд]], беларускі палітык і дыпламат * [[Сяргей Віктаравіч Дрозд]] (нар. 1983) — беларускі футбаліст * [[Якаў Іванавіч Дрозд]] (1897—1989) — беларускі будаўнік, мостабудаўнік, педагог. {{неадназначнасць}} 9nt2auwj8tifq68jmpzyj3jy1esdywk 0 202718 5165430 5163284 2026-07-13T14:41:16Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Дзяржаўны лад Вялікабрытанія]]; дададзена [[Катэгорыя:Дзяржаўны лад Вялікабрытаніі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165430 wikitext text/x-wiki [[Выява:United Kingdom labelled map7 vector.svg|thumb|lang=be|250px|Карта [[Вялікабрытанія|Злучанага Каралеўства]]]] '''Краіны Злучанага Каралеўства''' — паняцце, якое ўжываецца для азначэння [[Англія|Англіі]], [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]], [[Шатландыя|Шатландыі]] і [[Уэльс]]а. Гэтыя чатыры краіны ўтвараюць [[Вялікабрытанія|Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі]], якое з'яўляецца [[суверэнная дзяржава|суверэннай дзяржавай]].<ref>[http://www.number10.gov.uk/Page823 Краіны ў краіне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100416083521/http://www.number10.gov.uk/Page823 |date=16 красавіка 2010 }}{{ref-en}}</ref><ref>[http://www.nationsonline.org/oneworld/states.htm Спіс усіх суверэнных нацый і іх сталіц]{{ref-en}}</ref> == Склад == {| class="wikitable sortable" align=center ! <br>Назва<br> ! class="unsortable" | Сцяг ! Плошча<br>(км²)<br> ! Колькасць<br>жыхароў<br>(перапіс 2001)<br> ! <br>Сталіца<br> ! Асобнае<br>заканадаўства<br> ! Прававая<br>сістэма<br> |- | [[Англія]] | [[Выява:Flag of England.svg|border|48px]] |align=right| 130&nbsp;395 |align=right| 49,1 млн | [[Лондан]] |align=center| [[Урад Англіі|Не]] |align=center| [[Англійскае права]] |- | [[Паўночная Ірландыя|Паўночная<br>Ірландыя]] | [[Сцяг Паўночнай Ірландыі|Няма]] |align=right| 13&nbsp;843 |align=right| &nbsp;1,7 млн | [[Белфаст]] |align=center| [[Асамблея Паўночнай Ірландыі|Так]] |align=center| [[Права Паўночнай Ірландыі|Асобная]] |- | [[Шатландыя]] | [[Выява:Flag of Scotland.svg|border|48px]] |align=right| 78&nbsp;772 |align=right| &nbsp;5,1 млн | [[Эдынбург]] |align=center| [[Шатландскі парламент|Так]] |align=center| [[Права Шатландыі|Асобная]] |- | [[Уэльс]] | [[Выява:Flag of Wales 2.svg|border|48px]] |align=right| 20&nbsp;779 |align=right| &nbsp;3,0 млн | [[Кардыф]] |align=center| [[Нацыянальная асамблея Уэльса|Так]] |align=center| [[Англійскае права]] |- | '''[[Вялікабрытанія]]''' | [[Выява:Flag of the United Kingdom.svg|border|48px]] |align=right| &nbsp;'''243&nbsp;789''' |align=right| &nbsp;'''58,9 млн''' | '''[[Лондан]]''' || || |- |} {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Злучанае Каралеўства}} [[Катэгорыя:Дзяржаўны лад Вялікабрытаніі]] 41w025qr8d5m8070x5uzbcefuoolaiq 0 207549 5165377 4041395 2026-07-13T12:19:21Z Kraj02 128764 дапаўненне 5165377 wikitext text/x-wiki {{навуковец | Выява = Uladzimir Wasilewicz.jpg }} {{Цёзкі2|Васілевіч}} '''Уладзімір Аляксандравіч Васілевіч''' (нар. {{ДН|||1952}} г. {{МН|Мінск||Горад Мінск}}, [[БССР]]) — беларускі [[фалькларыст]], [[этнограф]], [[кандыдат філалагічных навук]] (1979 г.), загадчык кафедры этналогіі і фалькларыстыкі факультэта эстэтычнай адукацыі [[БДПУ|БДПУ імя М. Танка]] (па інфарм. на 2014 г.), дацэнт. Сфера навуковых інтарэсаў: беларуская фалькларыстыка; этнаграфія; [[беларуская міфалогія]]. <ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar152852&strq=l_siz=20 Старонка аб аўтары на сайце Нацыянальнай Бібліятэкі РБ]</ref> == Біяграфія == Сын беларускай пісьменніцы [[Алена Васілевіч|Алены Васілевіч]]. Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] (1974). У 1974 -1992 г. у [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Нацыянальнай Акадэміі Навук Беларусі]]. У 1992–2015 гг. у [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка]], дацэнт, з 2004 па 2012 загадчык кафедры этналогіі і фалькларыстыкі<ref>[http://www.bspu.by/index.php/2013-04-25-07-41-29/3375 Навукова-метадычны савет па эстэтычнай адукацыі БДПУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140929163955/http://www.bspu.by/index.php/2013-04-25-07-41-29/3375 |date=29 верасня 2014 }}</ref>. Даследуе пытанні беларускай фалькларыстыкі, этнаграфіі, беларускай міфалогіі. Збіраў фальклор у розных рэгіёнах Беларусі, а таксама разам з этнографам І. Карашчанкам удзельнічаў у навуковых экспедыцыях па Сібіры (1990) і Далёкім Усходзе (1991), дзе вывучаў духоўную і матэрыяльную культуру беларусаў-перасяленцаў: нарыс “Да землякоў, за 4000 кіламетраў” (“Літаратура м мастацтва”, 1991), том “Фольклор белорусов Сибири и Дальнего Востока” (2011). Сабраныя фальклорныя тэксты, этнаграфічныя апісанні, аўдыёзапісы аўтэнтычнага выканання захоўваюцца ў архіве Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі; каштоўная калекцыя ручнікоў і інш. прадметаў культуры і побыту – у зборах [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі]]. [[File:Uladzimir Wasilewicz 2.jpg|thumb|Уладзімір Васілевіч з [[Ніл Гілевіч|Нілам Гілевічам]]]] == Бібліяграфія == === Кнігі і брашуры === * Міфы бацькаўшчыны / Беларус.энцыкл. — Мн.: БелЭн, 1994. — 109 с. — ISBN 5-85700-162-5. * Беларуская міфалогія: Дапам. для студэнтаў філал. спецыяльнасцей ВНУ. — Мн.: Выд. рэсп. унітар. прадпрыемства «Універсітэцкае», 2001. — 207 с. — ISBN 985-09-0334-1. * Зямля стаіць пасярод свету…: Бел. нар. прыкметы і павер'і. — ISBN 985-02-0125-8. * Беларуская міфалогія : энцыклапедычны слоўнік / [складальнік І. Клімковіч; рэдкал.: С. Санько і інш.]. — Мн.: Беларусь, 2006. — 598 с. — ISBN 985-01-0624-7. * Дзіцячы фальклор: зборнік фальклорных матэрыялаў [Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Установа адукацыі «Беларускі дзяржаўны педагагічны універсітэт імя М.Танка»; [рэдкалегія: У. А. Васілевіч і інш.]. — Мінск: БДПУ, 2006. — 359 с. ISBN 985-501-018-3. * Замовы. — Мінск: Беларусь, 2009. 519 с. — ISBN 978-985-01-0813-5. * Залаты клубочак: загадкі, лічылкі, скорагаворкі [Мінск : Мастацкая літаратура, 2007. — 93 с. ISBN 978-985-02-0970-2]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=1490338&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Беларускія народныя прыкметы і павер'і : [у 3 кн. Мінск : Беларусь, 2010.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=5147939&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Беларускі народны соннік : [Мн. : ВЦ «Бацькаўшчына», 1996. — 127 с. ISBN 985-6026-07-5]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=557694&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Зіма з летам сустракаецца : Фальклор. каляндар: [Для дашк. і малод. шк. узросту, Мн. : Юнацтва, 1995. — 31 с. ISBN 985-05-0209-9]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=440104&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Беларускі народны каляндар: [Мн. : Ураджай, 1993. — 79 с. ISBN 5-7860-0757-Х]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=464706&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Дзень добры, мама! : словы адданасці і любові: [зборнік вершаў беларускіх савецкіх паэтаў: для сярэдняга і старэйшага школьнага ўзросту, Мінск : Мастацкая літаратура, 1977. — 190 с.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=474010&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Люблю будзённы дзень : вершы беларускіх паэтаў: [для сярэдняга і старэйшага школьнага ўзросту, Мінск : Мастацкая літаратура, 1976. — 287 с. ]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=505562&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Хто з'еў прасвірку : антырэлігійныя казкі і жарты рускага, украінскага і беларускага народаў [склалі: Ул. А. Васілевіч, А. С. Фядосік, Мінск : Мастацкая літаратура, 1979. — 238]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=569602&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Жыцця адвечны лад : Бел. нар. прыкметы і павер'і [аўт. прадм. і пер. У.Васілевіч, Мн. : Выд-ва дзярж. прадпрыемства «Маст. літ.», 1998.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=665759&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Беларускае асветніцтва: вопыт тысячагоддзя : Матэрыялы міжнар. кангр. : [Мінск, 20-21 кастр. 1998 г. Рэдкал.: У. А. Васілевіч і інш.. — Мн., 1998.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=713956&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Восточнославянская юмористическая песня [Мн. : Наука и техника, 1979.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=765449&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Зямная дарога ў вырай : Бел. нар. прыкметы і павер'і : [Мн. : Выд. дзярж. прадпрыемства «Маст. літ.», 1999.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=825130&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Белорусская юмористическая песня в сравнительном изучении с песнями восточных славян : Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. филол. наук:(10.01.09) [АН БССР. Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора. — Мн., 1976. — 21 с.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=839074&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Дай божа знаць, з кім век векаваць : Бел. нар. варажба [Мн. : Бел. навука, 2002. — 61 с. ISBN 985-08-0394-0]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=952172&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> === Працы === * Хто з'еў прасвірку — 1979, з А. Фядосікам * Пахаванні. Памінкі. Галашэнні. — 1986, з Л. Варфаламеевай * Дай Божа знаць, з кім век векаваць: Беларуская народная варажба — 1993, 2002 * Міфы Бацькаўшчыны — 1994 * Вадохрышча / У. А. Васілевіч // {{Крыніцы/ЭГБ|2|}} — С. 180. * Беларускі народны соннік — 1996 * Замовы — 2009, з Л. Салавей * Стаіць цыган на золаце: загадкі — 2001 * Залаты клубочак: загадкі, лічылкі, скорагаворкі — 2007 * Ад парога ў свет дарога: народныя прыкметы і павер’і — 2017 * Бег Бай па сцяне — 1990 * Зіма з летам сустракаецца — 1995 * Беларуская міфалогія”: навучальны дапаможнік — 2001, 2002 * Дзіцячы фальклор (серыя "Фальклор Беларусі") — 2006, калектыў аўтараў * Беларуская фалькларыстыка: збіранне і даследаванне народнай творчасці ў 60-х гг. ХІХ ст. — 1989, калектыў аўтараў * Беларуская вусна-паэтычная творчасць: падручнік – калектыў аўтараў — 2000 * Энцыклапедыя сельскага гаспадара — 1993, калектыў аўтараў * Народная культура Беларусі” — 2002, калектыў аўтараў * Беларуская міфалогія” — 2004, 2006, калектыў аўтараў * Міфалогія беларусаў” — 2011, калектыў аўтараў * Усходняе Палессе - К. Машынскі [уступ і ўкладанне У. Васілевіча] – 2014 * Нарадзілася я на Палессі… – Э. Яленская [уступ і ўкладанне У. Васілевіча] – 2019 === Пераклады === * Сімбірскія былі : аповесць — Люфанаў, Я. Д. : [для старэйшага школьнага ўзросту, Мінск : Мастацкая літаратура, 1980. — 287 c.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=506572&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Пароль ― Надзея : аповесць — Зоя Васкрасенская [для старэйшага школьнага ўзросту, Мінск : Мастацкая літаратура, 1977. — 334 c.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=459960&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Кароль Мацюсь першы ; Кароль Мацюсь на бязлюдным востраве: Аповесці-казкі — Януш Корчак [Пер. з пол. Я. І. Бяганскай, У. А. Васілевіча] Мн. : Юнацтва, 1998. — 460 c. ISBN 5-7880-0769-0]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=652885&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Рэчыцкае Палессе — Часлаў Пяткевіч [Пер. з пол. У. Васілевіча, Л. Салавей] Мн.: — 2004 * Грамадская культура Рэчыцкага Палесся — Часлаў Пяткевіч [Пер. з пол. У. Васілевіча, Л. Салавей] Мн.: — 2015 * Вёска Камаровічы ў Мазырскім павеце — Эма Яленская. Мн.: — 2019 * Вілія і яе берагі — Канстанцін Тышкевіч. Мн.: — 2018 * Помнікі айчыннага гравёрнага мастацтва — Канстанцін Тышкевіч. Мн.: — 2020 ==Літаратура== * Гілевіч Н. Вялікі звод беларускіх прыкмет і павер’яў // Ніл Гілевіч. Збор твораў у 23-х тамах. Том 20 — Мн., 2011. С. 346-364. {{зноскі|2}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Васілевіч Уладзімір Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]] j4mf58g14m4bdxwr20yalvxjyf26f8m 5165379 5165377 2026-07-13T12:27:40Z Kraj02 128764 удакладненне 5165379 wikitext text/x-wiki {{навуковец | Выява = Uladzimir Wasilewicz.jpg }} {{Цёзкі2|Васілевіч}} '''Уладзімір Аляксандравіч Васілевіч''' (нар. {{ДН|||1952}} г. {{МН|Мінск||Горад Мінск}}, [[БССР]]) — беларускі [[фалькларыст]], [[этнограф]], [[кандыдат філалагічных навук]] (1979 г.), загадчык кафедры этналогіі і фалькларыстыкі факультэта эстэтычнай адукацыі [[БДПУ|БДПУ імя М. Танка]] (з 2004 па 2012 г.), дацэнт. Сфера навуковых інтарэсаў: беларуская фалькларыстыка; этнаграфія; [[беларуская міфалогія]]. <ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar152852&strq=l_siz=20 Старонка аб аўтары на сайце Нацыянальнай Бібліятэкі РБ]</ref> == Біяграфія == Сын беларускай пісьменніцы [[Алена Васілевіч|Алены Васілевіч]]. Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] (1974). У 1974 -1992 г. у [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Нацыянальнай Акадэміі Навук Беларусі]]. У 1992–2015 гг. у [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка]], дацэнт, з 2004 па 2012 загадчык кафедры этналогіі і фалькларыстыкі<ref>[http://www.bspu.by/index.php/2013-04-25-07-41-29/3375 Навукова-метадычны савет па эстэтычнай адукацыі БДПУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140929163955/http://www.bspu.by/index.php/2013-04-25-07-41-29/3375 |date=29 верасня 2014 }}</ref>. Даследуе пытанні беларускай фалькларыстыкі, этнаграфіі, беларускай міфалогіі. Збіраў фальклор у розных рэгіёнах Беларусі, а таксама разам з этнографам І. Карашчанкам удзельнічаў у навуковых экспедыцыях па Сібіры (1990) і Далёкім Усходзе (1991), дзе вывучаў духоўную і матэрыяльную культуру беларусаў-перасяленцаў: нарыс “Да землякоў, за 4000 кіламетраў” (“Літаратура м мастацтва”, 1991), том “Фольклор белорусов Сибири и Дальнего Востока” (2011). Сабраныя фальклорныя тэксты, этнаграфічныя апісанні, аўдыёзапісы аўтэнтычнага выканання захоўваюцца ў архіве Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі; каштоўная калекцыя ручнікоў і інш. прадметаў культуры і побыту – у зборах [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі]]. [[File:Uladzimir Wasilewicz 2.jpg|thumb|Уладзімір Васілевіч з [[Ніл Гілевіч|Нілам Гілевічам]]]] == Бібліяграфія == === Кнігі і брашуры === * Міфы бацькаўшчыны / Беларус.энцыкл. — Мн.: БелЭн, 1994. — 109 с. — ISBN 5-85700-162-5. * Беларуская міфалогія: Дапам. для студэнтаў філал. спецыяльнасцей ВНУ. — Мн.: Выд. рэсп. унітар. прадпрыемства «Універсітэцкае», 2001. — 207 с. — ISBN 985-09-0334-1. * Зямля стаіць пасярод свету…: Бел. нар. прыкметы і павер'і. — ISBN 985-02-0125-8. * Беларуская міфалогія : энцыклапедычны слоўнік / [складальнік І. Клімковіч; рэдкал.: С. Санько і інш.]. — Мн.: Беларусь, 2006. — 598 с. — ISBN 985-01-0624-7. * Дзіцячы фальклор: зборнік фальклорных матэрыялаў [Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Установа адукацыі «Беларускі дзяржаўны педагагічны універсітэт імя М.Танка»; [рэдкалегія: У. А. Васілевіч і інш.]. — Мінск: БДПУ, 2006. — 359 с. ISBN 985-501-018-3. * Замовы. — Мінск: Беларусь, 2009. 519 с. — ISBN 978-985-01-0813-5. * Залаты клубочак: загадкі, лічылкі, скорагаворкі [Мінск : Мастацкая літаратура, 2007. — 93 с. ISBN 978-985-02-0970-2]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=1490338&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Беларускія народныя прыкметы і павер'і : [у 3 кн. Мінск : Беларусь, 2010.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=5147939&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Беларускі народны соннік : [Мн. : ВЦ «Бацькаўшчына», 1996. — 127 с. ISBN 985-6026-07-5]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=557694&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Зіма з летам сустракаецца : Фальклор. каляндар: [Для дашк. і малод. шк. узросту, Мн. : Юнацтва, 1995. — 31 с. ISBN 985-05-0209-9]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=440104&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Беларускі народны каляндар: [Мн. : Ураджай, 1993. — 79 с. ISBN 5-7860-0757-Х]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=464706&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Дзень добры, мама! : словы адданасці і любові: [зборнік вершаў беларускіх савецкіх паэтаў: для сярэдняга і старэйшага школьнага ўзросту, Мінск : Мастацкая літаратура, 1977. — 190 с.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=474010&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Люблю будзённы дзень : вершы беларускіх паэтаў: [для сярэдняга і старэйшага школьнага ўзросту, Мінск : Мастацкая літаратура, 1976. — 287 с. ]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=505562&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Хто з'еў прасвірку : антырэлігійныя казкі і жарты рускага, украінскага і беларускага народаў [склалі: Ул. А. Васілевіч, А. С. Фядосік, Мінск : Мастацкая літаратура, 1979. — 238]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=569602&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Жыцця адвечны лад : Бел. нар. прыкметы і павер'і [аўт. прадм. і пер. У.Васілевіч, Мн. : Выд-ва дзярж. прадпрыемства «Маст. літ.», 1998.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=665759&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Беларускае асветніцтва: вопыт тысячагоддзя : Матэрыялы міжнар. кангр. : [Мінск, 20-21 кастр. 1998 г. Рэдкал.: У. А. Васілевіч і інш.. — Мн., 1998.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=713956&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Восточнославянская юмористическая песня [Мн. : Наука и техника, 1979.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=765449&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Зямная дарога ў вырай : Бел. нар. прыкметы і павер'і : [Мн. : Выд. дзярж. прадпрыемства «Маст. літ.», 1999.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=825130&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Белорусская юмористическая песня в сравнительном изучении с песнями восточных славян : Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. филол. наук:(10.01.09) [АН БССР. Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора. — Мн., 1976. — 21 с.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=839074&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Дай божа знаць, з кім век векаваць : Бел. нар. варажба [Мн. : Бел. навука, 2002. — 61 с. ISBN 985-08-0394-0]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=952172&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> === Працы === * Хто з'еў прасвірку — 1979, з А. Фядосікам * Пахаванні. Памінкі. Галашэнні. — 1986, з Л. Варфаламеевай * Дай Божа знаць, з кім век векаваць: Беларуская народная варажба — 1993, 2002 * Міфы Бацькаўшчыны — 1994 * Вадохрышча / У. А. Васілевіч // {{Крыніцы/ЭГБ|2|}} — С. 180. * Беларускі народны соннік — 1996 * Замовы — 2009, з Л. Салавей * Стаіць цыган на золаце: загадкі — 2001 * Залаты клубочак: загадкі, лічылкі, скорагаворкі — 2007 * Ад парога ў свет дарога: народныя прыкметы і павер’і — 2017 * Бег Бай па сцяне — 1990 * Зіма з летам сустракаецца — 1995 * Беларуская міфалогія”: навучальны дапаможнік — 2001, 2002 * Дзіцячы фальклор (серыя "Фальклор Беларусі") — 2006, калектыў аўтараў * Беларуская фалькларыстыка: збіранне і даследаванне народнай творчасці ў 60-х гг. ХІХ ст. — 1989, калектыў аўтараў * Беларуская вусна-паэтычная творчасць: падручнік – калектыў аўтараў — 2000 * Энцыклапедыя сельскага гаспадара — 1993, калектыў аўтараў * Народная культура Беларусі” — 2002, калектыў аўтараў * Беларуская міфалогія” — 2004, 2006, калектыў аўтараў * Міфалогія беларусаў” — 2011, калектыў аўтараў * Усходняе Палессе - К. Машынскі [уступ і ўкладанне У. Васілевіча] – 2014 * Нарадзілася я на Палессі… – Э. Яленская [уступ і ўкладанне У. Васілевіча] – 2019 === Пераклады === * Сімбірскія былі : аповесць — Люфанаў, Я. Д. : [для старэйшага школьнага ўзросту, Мінск : Мастацкая літаратура, 1980. — 287 c.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=506572&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Пароль ― Надзея : аповесць — Зоя Васкрасенская [для старэйшага школьнага ўзросту, Мінск : Мастацкая літаратура, 1977. — 334 c.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=459960&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Кароль Мацюсь першы ; Кароль Мацюсь на бязлюдным востраве: Аповесці-казкі — Януш Корчак [Пер. з пол. Я. І. Бяганскай, У. А. Васілевіча] Мн. : Юнацтва, 1998. — 460 c. ISBN 5-7880-0769-0]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=652885&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Рэчыцкае Палессе — Часлаў Пяткевіч [Пер. з пол. У. Васілевіча, Л. Салавей] Мн.: — 2004 * Грамадская культура Рэчыцкага Палесся — Часлаў Пяткевіч [Пер. з пол. У. Васілевіча, Л. Салавей] Мн.: — 2015 * Вёска Камаровічы ў Мазырскім павеце — Эма Яленская. Мн.: — 2019 * Вілія і яе берагі — Канстанцін Тышкевіч. Мн.: — 2018 * Помнікі айчыннага гравёрнага мастацтва — Канстанцін Тышкевіч. Мн.: — 2020 ==Літаратура== * Гілевіч Н. Вялікі звод беларускіх прыкмет і павер’яў // Ніл Гілевіч. Збор твораў у 23-х тамах. Том 20 — Мн., 2011. С. 346-364. {{зноскі|2}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Васілевіч Уладзімір Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]] q86pngxmb7f3g7iszp7s8x61dg45k2r 5165389 5165379 2026-07-13T12:44:48Z Kraj02 128764 5165389 wikitext text/x-wiki {{навуковец | Выява = Uladzimir Wasilewicz.jpg }} {{Цёзкі2|Васілевіч}} '''Уладзімір Аляксандравіч Васілевіч''' (нар. {{ДН|||1952}} г. {{МН|Мінск||Горад Мінск}}, [[БССР]]) — беларускі [[фалькларыст]], [[этнограф]], [[кандыдат філалагічных навук]] (1979 г.), загадчык кафедры этналогіі і фалькларыстыкі факультэта эстэтычнай адукацыі [[БДПУ|БДПУ імя М. Танка]] (з 2004 па 2012 г.), дацэнт. Сфера навуковых інтарэсаў: беларуская фалькларыстыка; этнаграфія; [[беларуская міфалогія]]. <ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar152852&strq=l_siz=20 Старонка аб аўтары на сайце Нацыянальнай Бібліятэкі РБ]</ref> == Біяграфія == Сын беларускай пісьменніцы [[Алена Васілевіч|Алены Васілевіч]]. Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] (1974). У 1974 -1992 г. у [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Нацыянальнай Акадэміі Навук Беларусі]]. У 1992–2015 гг. у [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя М. Танка]], дацэнт, з 2004 па 2012 загадчык кафедры этналогіі і фалькларыстыкі<ref>[http://www.bspu.by/index.php/2013-04-25-07-41-29/3375 Навукова-метадычны савет па эстэтычнай адукацыі БДПУ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140929163955/http://www.bspu.by/index.php/2013-04-25-07-41-29/3375 |date=29 верасня 2014 }}</ref>. Даследуе пытанні беларускай фалькларыстыкі, этнаграфіі, беларускай міфалогіі. Збіраў фальклор у розных рэгіёнах Беларусі, а таксама разам з этнографам І. Карашчанкам удзельнічаў у навуковых экспедыцыях па Сібіры (1990) і Далёкім Усходзе (1991), дзе вывучаў духоўную і матэрыяльную культуру беларусаў-перасяленцаў: нарыс “Да землякоў, за 4000 кіламетраў” (“Літаратура м мастацтва”, 1991), том “Фольклор белорусов Сибири и Дальнего Востока” (2011). Сабраныя фальклорныя тэксты, этнаграфічныя апісанні, аўдыёзапісы аўтэнтычнага выканання захоўваюцца ў архіве Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору НАН Беларусі; каштоўная калекцыя ручнікоў і інш. прадметаў культуры і побыту – у зборах [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі]]. [[File:Uladzimir Wasilewicz 2.jpg|thumb|Уладзімір Васілевіч з [[Ніл Гілевіч|Нілам Гілевічам]]]] == Бібліяграфія == === Кнігі і брашуры === * Міфы бацькаўшчыны / Беларус.энцыкл. — Мн.: БелЭн, 1994. — 109 с. — ISBN 5-85700-162-5. * Беларуская міфалогія: Дапам. для студэнтаў філал. спецыяльнасцей ВНУ. — Мн.: Выд. рэсп. унітар. прадпрыемства «Універсітэцкае», 2001. — 207 с. — ISBN 985-09-0334-1. * Зямля стаіць пасярод свету…: Бел. нар. прыкметы і павер'і. — ISBN 985-02-0125-8. * Беларуская міфалогія : энцыклапедычны слоўнік / [складальнік І. Клімковіч; рэдкал.: С. Санько і інш.]. — Мн.: Беларусь, 2006. — 598 с. — ISBN 985-01-0624-7. * Дзіцячы фальклор: зборнік фальклорных матэрыялаў [Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Установа адукацыі «Беларускі дзяржаўны педагагічны універсітэт імя М.Танка»; [рэдкалегія: У. А. Васілевіч і інш.]. — Мінск: БДПУ, 2006. — 359 с. ISBN 985-501-018-3. * Замовы. — Мінск: Беларусь, 2009. 519 с. — ISBN 978-985-01-0813-5. * Залаты клубочак: загадкі, лічылкі, скорагаворкі [Мінск : Мастацкая літаратура, 2007. — 93 с. ISBN 978-985-02-0970-2]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=1490338&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Беларускія народныя прыкметы і павер'і : [у 3 кн. Мінск : Беларусь, 2010.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=5147939&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Беларускі народны соннік : [Мн. : ВЦ «Бацькаўшчына», 1996. — 127 с. ISBN 985-6026-07-5]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=557694&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Зіма з летам сустракаецца : Фальклор. каляндар: [Для дашк. і малод. шк. узросту, Мн. : Юнацтва, 1995. — 31 с. ISBN 985-05-0209-9]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=440104&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Беларускі народны каляндар: [Мн. : Ураджай, 1993. — 79 с. ISBN 5-7860-0757-Х]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=464706&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Дзень добры, мама! : словы адданасці і любові: [зборнік вершаў беларускіх савецкіх паэтаў: для сярэдняга і старэйшага школьнага ўзросту, Мінск : Мастацкая літаратура, 1977. — 190 с.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=474010&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Люблю будзённы дзень : вершы беларускіх паэтаў: [для сярэдняга і старэйшага школьнага ўзросту, Мінск : Мастацкая літаратура, 1976. — 287 с. ]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=505562&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Хто з'еў прасвірку : антырэлігійныя казкі і жарты рускага, украінскага і беларускага народаў [склалі: Ул. А. Васілевіч, А. С. Фядосік, Мінск : Мастацкая літаратура, 1979. — 238]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=569602&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Жыцця адвечны лад : Бел. нар. прыкметы і павер'і [аўт. прадм. і пер. У.Васілевіч, Мн. : Выд-ва дзярж. прадпрыемства «Маст. літ.», 1998.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=665759&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Беларускае асветніцтва: вопыт тысячагоддзя : Матэрыялы міжнар. кангр. : [Мінск, 20-21 кастр. 1998 г. Рэдкал.: У. А. Васілевіч і інш.. — Мн., 1998.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=713956&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Восточнославянская юмористическая песня [Мн. : Наука и техника, 1979.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=765449&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Зямная дарога ў вырай : Бел. нар. прыкметы і павер'і : [Мн. : Выд. дзярж. прадпрыемства «Маст. літ.», 1999.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=825130&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Белорусская юмористическая песня в сравнительном изучении с песнями восточных славян : Автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. филол. наук:(10.01.09) [АН БССР. Ин-т искусствоведения, этнографии и фольклора. — Мн., 1976. — 21 с.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=839074&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Дай божа знаць, з кім век векаваць : Бел. нар. варажба [Мн. : Бел. навука, 2002. — 61 с. ISBN 985-08-0394-0]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=952172&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> === Працы === * Хто з'еў прасвірку — 1979, з А. Фядосікам * Пахаванні. Памінкі. Галашэнні. — 1986, з Л. Варфаламеевай * Дай Божа знаць, з кім век векаваць: Беларуская народная варажба — 1993, 2002 * Міфы Бацькаўшчыны — 1994 * Вадохрышча / У. А. Васілевіч // {{Крыніцы/ЭГБ|2|}} — С. 180. * Беларускі народны соннік — 1996 * Замовы — 2009, з Л. Салавей * Стаіць цыган на золаце: загадкі — 2001 * Залаты клубочак: загадкі, лічылкі, скорагаворкі — 2007 * Ад парога ў свет дарога: народныя прыкметы і павер’і — 2017 * Бег Бай па сцяне — 1990 * Зіма з летам сустракаецца — 1995 * Беларуская міфалогія: навучальны дапаможнік — 2001, 2002 * Дзіцячы фальклор (серыя "Фальклор Беларусі") — 2006, калектыў аўтараў * Беларуская фалькларыстыка: збіранне і даследаванне народнай творчасці ў 60-х гг. ХІХ ст. — 1989, калектыў аўтараў * Беларуская вусна-паэтычная творчасць: падручнік – калектыў аўтараў — 2000 * Энцыклапедыя сельскага гаспадара — 1993, калектыў аўтараў * Народная культура Беларусі — 2002, калектыў аўтараў * Беларуская міфалогія — 2004, 2006, калектыў аўтараў * Міфалогія беларусаў — 2011, калектыў аўтараў * Усходняе Палессе - К. Машынскі [уступ і ўкладанне У. Васілевіча] – 2014 * Нарадзілася я на Палессі… – Э. Яленская [уступ і ўкладанне У. Васілевіча] – 2019 === Пераклады === * Сімбірскія былі : аповесць — Люфанаў, Я. Д. : [для старэйшага школьнага ўзросту, Мінск : Мастацкая літаратура, 1980. — 287 c.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=506572&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Пароль ― Надзея : аповесць — Зоя Васкрасенская [для старэйшага школьнага ўзросту, Мінск : Мастацкая літаратура, 1977. — 334 c.]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=459960&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Кароль Мацюсь першы ; Кароль Мацюсь на бязлюдным востраве: Аповесці-казкі — Януш Корчак [Пер. з пол. Я. І. Бяганскай, У. А. Васілевіча] Мн. : Юнацтва, 1998. — 460 c. ISBN 5-7880-0769-0]<ref>[http://www.nlb.by/portal/page/portal/index/resources/expandedsearch?lang=be&classId=B33E739B22884D82AACAC24EBFB1DA89&submitR=empty&_piref73_180746_73_34794_34794.biId=652885&_piref73_180746_73_34794_34794.strutsAction=biblinfoaction.do Бібліяграфічны запіс на сайце Нац. Бібл. РБ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Рэчыцкае Палессе — Часлаў Пяткевіч [Пер. з пол. У. Васілевіча, Л. Салавей] Мн.: — 2004 * Грамадская культура Рэчыцкага Палесся — Часлаў Пяткевіч [Пер. з пол. У. Васілевіча, Л. Салавей] Мн.: — 2015 * Вёска Камаровічы ў Мазырскім павеце — Эма Яленская. Мн.: — 2019 * Вілія і яе берагі — Канстанцін Тышкевіч. Мн.: — 2018 * Помнікі айчыннага гравёрнага мастацтва — Канстанцін Тышкевіч. Мн.: — 2020 ==Літаратура== * Гілевіч Н. Вялікі звод беларускіх прыкмет і павер’яў // Ніл Гілевіч. Збор твораў у 23-х тамах. Том 20 — Мн., 2011. С. 346-364. {{зноскі|2}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Васілевіч Уладзімір Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]] hf9y1u48g6wkgnhs4xeyvlmqmray9fz 0 207991 5165461 4277838 2026-07-13T15:11:31Z JerzyKundrat 174 [[Нясвіжскае педагагічнае вучылішча]] 5165461 wikitext text/x-wiki {{Картка каледжа | назва = Нясвіжскі дзяржаўны каледж імя Якуба Коласа | скарачэнне = | выява = Нясвіжскі дзяржаўны каледж імя Якуба Коласа.jpg | подпіс = Нясвіжскі дзяржаўны каледж імя Якуба Коласа. Вучэбны корпус №1 | арыгінал = | заснаваны = 1944 | начальнік = Алена Васілеўна Жураўлёва | размяшчэнне = {{сцяг|Беларусь}} [[Нясвіж]] | сайт = https://nesko.by | неафіцыйны сайт = | дэвіз = | адрас = 222603, Мінская вобласть, г. Нясвіж, вул. Чкалава, 8. | }} '''Нясвіжскі дзяржаўны каледж імя Якуба Коласа''' — сярэдняя навучальная ўстанова ў г. [[Нясвіж]]. Заснаваны [[24 верасня]] [[1944]] года пастановай Баранавіцкага абкама КП(б)Б і аблвыканкама, адкрыты як педагагічнае вучылішча. Першы дырэктар — Арцём Пятровіч Саўчанка. З 3 сакавіка 1946 года педвучылішча пачало насіць імя [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]. Педагагічнае вучылішча функцыянавала 12 гадоў. За гэты перыяд было падрыхтавана каля 1000 настаўнікаў. У 1956 годзе Нясвіжскае педагагічнае вучылішча імя Якуба Коласа было закрыта, а яго навучэнцы пераведзены для далейшага навучання ў Пінскае педагагічнае вучылішча імя А. С. Пушкіна<ref>Загад Міністэрства асветы БССР ад 26.06.1956 г.</ref>. Зноў адкрыта як вучылішча ў 1984 годзе, з 1994 года — каледж. У 2008 годзе вернута імя Якуба Коласа. == Спецыяльнасці == * Дашкольная адукацыя * Пачатковая адукацыя * Замежная мова * Дызайн * Турызм і гасціннасць * Фізічная культура == Вядомыя навучэнцы == * [[Яўген Міклашэўскі]], беларускі пісьменнік, перакладчык * [[Іван Дзмітрыевіч Ралько]], беларускі літаратуразнавец == Вядомыя выкладчыкі == * [[Анатоль Майсеевіч Бардовіч]] (нар. 1928) — мовазнавец. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|Нясвіжскі педагагічны каледж}} [[Катэгорыя:Каледжы Беларусі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Нясвіжа]] [[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Якуба Коласа]] [[Катэгорыя:Нясвіжскі дзяржаўны каледж імя Якуба Коласа| ]] 970onxpjx2iwy7ybmwn576qv85gtjki 0 207992 5165462 1835240 2026-07-13T15:12:24Z JerzyKundrat 174 катэгорыі 5165462 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Нясвіжскі дзяржаўны каледж імя Якуба Коласа]] [[Катэгорыя:1944 год у Беларусі]] iv64ocz2w2vs7nxydjkom896vpdl7l8 0 209326 5165747 5127991 2026-07-14T06:25:27Z DobryBrat 5701 арфаграфія, пунктуацыя, вікіфікацыя, дапаўненне, стыль, удакладненне 5165747 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Уладзімір Антонавіч Хамчаноўскі |арыгінал імя = |дата нараджэння = 06.08.1920 |месца нараджэння = |дата смерці = 19.12.1942 |месца смерці = каля вёскі Гліснаўка, {{МС|Полацкі раён|ў Полацкім раёне}} |партрэт = |подпіс = |мянушка = |псеўданім = |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР}} |гады службы = |званне = |род войскаў = |камандаваў = |частка = |бітвы = Вялікая Айчынная вайна |узнагароды = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}} {{!}}} |Commons = |Rodovid = |сувязі = |у адстаўцы = |роспіс = }} '''Уладзімір Антонавіч Хамчано́ўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. [[Герой Савецкага Саюза]] (8 мая 1965 года, пасмяротна). == Біяграфія == Нарадзіўся 6 жніўня 1920 года ў вёсцы [[Пірагі (Дубровенскі раён)|Пірагі]] [[Аршанскі павет (Расійская імперыя)|Аршанскага павета]] [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] (цяпер — [[Дубровенскі раён]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]). Пасля заканчэння сярэдняй школы вучыўся ў [[Аршанскі настаўніцкі інстытут|настаўніцкім інстытуце]] ў [[Орша|Оршы]], які скончыў у 1939 годзе. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] са жніўня 1941 года — камандзір падпольнай групы Расонскага патрыятычнага падполля. З красавіка 1942 года — намеснік камандзіра [[Партызанскі атрад (СССР, 1941—1944)|партызанскага атрада]] імя Шчорса па разведцы. 19 снежня 1942 года з групай партызан каля вёскі Гліснаўка ([[Полацкі раён]]) трапіў у засаду, загінуў у баі, прыкрываючы адыход таварышаў. Пахаваны ў гарадскім пасёлку [[Расоны]] ў [[Мемарыяльны комплекс (Расоны)|брацкай магіле]]. == Узнагароды == * [[Медаль «Залатая Зорка»]] * [[Ордэн Леніна]] == Памяць == * Бюст Героя ў [[Мінск]]у * Помнік у вёсцы Пірагі * Мемарыяльная дошка ў Расонах * Імя Героя ў 1975 годзе прысвоена сярэдняй школе ў [[Клясціцы|Клясціцах]] [[Расонскі раён|Расонскага раёна]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16|||536}} == Спасылкі == * {{warheroes|id=7048}} * [http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor93/text93290.htm Постановление Совета Министров Белорусской ССР от 1 августа 1975 г. № 228 «О присвоении имени В. А. Хомченовского Клястицкой средней школе Россонского района»] {{ref-ru}} {{DEFAULTSORT:Хамчаноўскі Уладзімір Антонавіч}} [[Катэгорыя:Загінулі ў баях Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Партызаны Вялікай Айчыннай вайны]] oti48irofscrfb8sg81bkpzoxg7s0b7 0 214284 5165815 4449964 2026-07-14T08:06:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165815 wikitext text/x-wiki [[Файл:Faroe Islands municipalities (rus).png|thumb|right|250px|Рэгіёны Фарэрскіх астравоў]] '''[[Фарэрскія астравы]]''' падзелены на шэсць [[рэгіён]]аў ({{lang-fo|sýsla, sýslur}}, [[сісла]]) і 34 [[камуны Фарэрскіх астравоў|камуны]], да [[2008]] года таксама існаваў падзел на сем [[выбарчая акруга|выбарчых акруг]]. Кожны рэгіён мае свайго ''шэрыф''а. Рэгіёны (сіслы) Фарэрскіх астравоў: * [[Эстурай]] — рэгіён і выбарчая акруга. * [[Нораяр]] (''Norðoyar'' «Паўночныя астравы») — рэгіён і выбарчая акруга. Астравы [[Борай]], [[Фуглай]], [[Кальсай]], [[Кунай]], [[Свуйнай]], [[Віяй]]. * [[Сандай]] — рэгіён і выбарчая акруга. Астравы [[Луйтла-Дуймун]], [[Сандай]], [[Скувай]], [[Стоўра-Дуймун]]. * [[Стрэймай]] — рэгіён, падзелены на дзве выбарчыя акругі: ** Паўночны Стрэймай. ** Паўднёвы Стрэймай. Астравы [[Хестур]], [[Кольтур]], [[Ноўльсай]], паўднёвая частка вострава [[Стрэймай]]. * [[Сувурай]] — рэгіён і выбарчая акруга. * [[Воар]] — рэгіён і выбарчая акруга. Астравы [[востраў Мічынес|Мічынес]] і [[Воар]]. {| class="standard sortable" ! №п/п ! Рэгіён ! Плошча,<br />[[км²]] ! Насельніцтва,<ref>{{Cite web |url=http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/SHARED/HAGSTOVA_MAIN_TEMPLATE/Faroe%20Islands%20in%20figures%202013.pdf |title=Насельніцтва і плошча |access-date=17 лістапада 2014 |archive-date=14 кастрычніка 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014000502/http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/SHARED/HAGSTOVA_MAIN_TEMPLATE/Faroe%20Islands%20in%20figures%202013.pdf |url-status=dead }}</ref><br />чал. (01. 01. 2013) ! Шчыльнасць,<br />чал./км² ! Адміністрацыйны цэнтр ! Астравы |- | 1 | [[Эстурай]] |align=right| 286,3 |align=right| 10 662 |align=right| 37,24 | [[Фуглафіёрдур]] | [[Эстурай]] |- | 2 | [[Нораяр]] |align=right| 241,0 |align=right| 5849 |align=right| 24,27 | [[Клаксвуйк]] | [[Борай]], [[Фуглай]], [[Кальсай]], [[Кунай]], [[Свуйнай]], [[Віяй]]. |- | 3 | [[Сандай]] |align=right| 124,8 |align=right| 1309 |align=right| 10,49 | [[Сандур]] | [[Луйтла-Дуймун]], [[Сандай]], [[Скувай]], [[Стоўра-Дуймун]]. |- | 4 | [[Стрэймай]] |align=right| 392,4 |align=right| 22 616 |align=right| 57,64 | [[Торсхаўн]] | [[Хестур]], [[Кольтур]], [[Ноўльсай]], [[Стрэймай]]. |- | 5 | [[Сувурай]] |align=right| 164,5 |align=right| 4702 |align=right| 28,58 | [[Воавур]] | [[Сувурай]] |- | 6 | [[Воар]] |align=right| 186,3 |align=right| 3059 |align=right| 16,42 | [[Мідваавур]] | [[востраў Мічынес|Мічынес]] і [[Воар]]. |- |- style="background: #CCC;" | || Усяго || 1395,3 || 48 197 || 34,54 || || |+ |} == Гісторыя == Адміністрацыйны падзел Фарэрскіх астравоў неаднаразова змяняўся. У [[1980-я|1980-х]] астравы складаліся са звыш 50 камун. У апошнія дзесяцігоддзі іх колькасць увесь час скарачалася і працягне скарачацца ў будучыні. Мэтай міністэрства ўнутраных спраў з'яўляецца стварэнне да [[2015]] годзе ад сямі да дзевяці камун, якія б часткова ці цалкам супадалі з межамі рэгіёнаў і выбарчых акруг. Калі гэта здарыцца, то Фарэрскія астравы адмовяцца ад рэгіянальнага падзелу, пакінуўшы толькі падзел на камуны. Акрамя таго, працяглы час ішло абмеркаванне скарачэння або нават адмовы ад выбарчых акруг. Падчас выбараў 2008 года выбарчыя акругі былі канчаткова адменены. == Гл. таксама == * [[Камуны Фарэрскіх астравоў]] * [[Спіс астравоў Фарэрскага архіпелага]] {{зноскі}} {{Еўропа паводле тэм|Адміністрацыйны падзел}} {{Фарэрскія астравы ў тэмах}} [[Катэгорыя:Рэгіёны Фарэрскіх астравоў| ]] 8wdqstz6yzfaujpvos6td5xbo0yydv5 0 216747 5165418 3133175 2026-07-13T14:10:34Z DzBar 156353 шаблон 5165418 wikitext text/x-wiki {{Картка:Герб}} '''Герб [[Сінт-Мартэн]]а''' быў зацверджаны ў [[1985]] годзе.[[File:Coat of arms of Sint Maarten.svg|right|200px]][[Сіні колер]] [[гербавы шчыт|гербавага шчыта]] сімвалізуе [[Карыбскае мора]], а яго [[Аранжавы колер|аранжав]]ая аблямоўка — кіруючую ў [[Каралеўства Нідэрландаў|Нідэрландах]] каралеўскую [[Аранская дынастыя|Аранскую дынастыю]]. На шчыце намаляваны будынак мясцовага суда — сімвал улады і справядлівасці, букет з галінак квітнеючага [[шалфей|шалфею]], які вырошчваецца тут на экспарт, і манумент нідэрландска-французскай дружбы, усталяваны на мяжы паміж дзвюма часткамі вострава, што сімвалізуе сувязь і супрацоўніцтва паміж імі. Вянчае герб сілуэт характэрнага для мясцовай фаўны [[буры пелікан|бурага пелікана]], які ляціць на фоне ўзыходнага сонца і ўвасабляе прыроду вострава і надзею на яго светлую будучыню. Лацінскі дэвіз азначае «Тыя, што заўсёды ідуць наперад». Герб Сінт-Мартэна намаляваны і на яго сцягу, малюнак якога падобны на [[сцяг Філіпінаў]], а колеры падкрэсліваюць гістарычныя і палітычныя сувязі з Нідэрландамі. На востраве папулярны і яшчэ адзін напаўафіцыйны герб, які сімвалізуе адзінства [[Востраў Святога Марціна|вострава Святога Марціна]], нягледзячы на яго прыналежнасць дзвюм каланіяльным дзяржавам. На яго чорным шчыце намаляваны спараваныя [[Сцяг Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў|сцягі Нідэрландскіх Антыльскіх астравоў]] і [[сцяг Францыі|Францыі]], над якімі чырвонымі літарамі напісана галандская назва вострава. {{Паўночная Амерыка паводле тэм|Герб|Гербы}} {{Сінт-Мартэн у тэмах}} [[Катэгорыя:Гербы дзяржаў|Сінт-Мартэн]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Сінт-Мартэна]] 2p1vyrm8o5922l7iryft9jzec9jjchi 0 221370 5165636 5031994 2026-07-13T21:02:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165636 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Ро́берт Э́нсан Ха́йнлайн''' (''Robert Anson Heinlein''{{efn|Прозвішча нямецкага паходжання, продкам Р. Хайнлайна, які перасяліўся ў Амерыку ў XVIII ст., быў Маціяс Хайнлайн<ref>[http://www.heinleinsociety.org/rah/FAQrah.html FAQ: Frequently Asked Questions about Robert A. Heinlein, the person] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120403204313/http://www.heinleinsociety.org/rah/FAQrah.html |date=3 красавіка 2012 }}</ref>.}}; {{ДН|7|7|1907}}, [[Батлер (Місуры)|Батлер]], [[Місуры (штат)|Місуры]], [[ЗША]] — {{ДС|8|5|1988}}, [[Кармел (Каліфорнія)|Кармел]], [[Каліфорнія]], ЗША) — амерыканскі [[пісьменнік]], адзін з найзначнейшых пісьменнікаў-фантастаў, які шмат у чым вызначыў выгляд сучаснай [[Навуковая фантастыка|навуковай фантастыкі]]<ref name="admiral">{{cite web|url=http://olmer.ru/heinlein/index.shtml|title=Адмирал звёздных морей|author=Андрей Балабуха|accessdate=2012-02-13|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120613224008/http://olmer.ru/heinlein/index.shtml|archivedate=13 чэрвеня 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="citizen">{{cite web|url=http://www.mirf.ru/Articles/art1433.htm|title=Гражданин галактики Роберт Хайнлайн|author=Михаил Попов|publisher=Мир фантастики|date=август 2006|accessdate=2012-02-13|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121009210050/http://mirf.ru/Articles/art1433.htm|archivedate=9 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref>. Яго называюць «дэканам пісьменнікаў-фантастаў»<ref>Booker; Thomas, Anne-Marie (2009). ''The Science Fiction Handbook. Blackwell Guides to Literature Series.'' John Wiley and Sons. стр. 155 ISBN 978-1-4051-6205-0</ref>. Хайнлайн быў адным з першых, хто стаў публікавацца ў буйных папулярных выданнях, напрыклад, ''The Saturday Evening Post'' у канцы 1940-х гадоў. Яго першыя апавяданні з'явіліся ў часопісе ''[[Astounding Science Fiction]]'' у 1939 годзе, ён быў у групе пісьменнікаў, якія сталі вядомымі дзякуючы [[рэдактар]]у ''Astounding'' [[Джон Вуд Кэмпбел|Джону Кэмпбелу]]{{пераход|#Пісьменніцкая кар'ера|green}}. Кар'ера пісьменніка доўжылася амаль паўстагоддзя{{пераход|#Творчасць|green}}, у сваёй творчасці Хайнлайн закрануў многія тэмы, у т.л. [[Сацыялогія|сацыяльныя]] і [[Філасофія|філасофскія]]: асабістую свабоду, адказнасць асобы перад [[грамадства]]м, ролю і фармат сям'і, прыроду арганізаванай рэлігіі і шмат іншых{{пераход|#Асноўная праблематыка, закранутая ў творчасці|green}}. У англа-амерыканскай літаратурнай традыцыі Хайнлайна разам з [[Артур Чарльз Кларк|Артурам Кларкам]] і [[Айзек Азімаў|Айзекам Азімавым]] лічаць «Вялікай тройкай» пісьменнікаў-фантастаў{{пераход|#Спадчына Хайнлайна|green}}. Хайнлайн стаў уладальнікам прэстыжных прэмій «[[Х’юга (прэмія)|Х’юга]]» і «[[Неб'юла]]», адзіным пісьменнікам, які атрымаў [[Прэмія «Х’юга» за лепшы раман|«Х’юга» за пяць раманаў]]{{пераход|#Прэміі|green}}. У гонар Хайнлайна названы [[(6312) Робхайнлайн|астэроід]] і [[Хайнлайн, кратар|кратар]] на [[Марс]]е. == Біяграфія == === Дзяцінства === Нарадзіўся трэцім дзіцём у сям'і Рэкса Айвара Хайнлайна і Бем Лайл Хайнлайн, апроч старэйшых Лоўрэнса і малодшага Рэкса, пазней у іх нарадзілася яшчэ трое дачок і сын<ref name="aolbio">[https://web.archive.org/web/20080321234910/http://members.aol.com/agplusone/robert_a._heinlein_a_biogr.htm Robert A. Heinlein, a Biographical Sketch]. {{ref-en}}</ref>. У гэты час бацькі жылі ў матчынага бацькі, доктара Альва Э. Лайла. Праз тры гады па нараджэнні Роберта сям'я пераехала ў [[Канзас-Сіці (Місуры)|Канзас-Сіці]] ў штаце Місуры, бацька пачаў працаваць у Мідлендскай кампаніі сельскагаспадарчых машын. У Канзас-Сіці прайшло дзяцінства Хайнлайна. Найбольшы уплыў на будучага пісьменніка ў гэты перыяд аказаў дзед Альва Лайл, якога Роберт наведваў у Батлеры штолета да смерці таго ў 1914 годзе. Дзед прышчапіў яму любоў да чытання і дакладных навук, шэраг станоўчых рыс характару. У памяць дзеда Хайнлайн пазней не раз карыстаўся псеўданімам Лайл Манро, а таксама назваў галоўнага героя аповесці «[[Калі гэта будзе працягвацца…|''If This Goes On—'']]»<ref>{{кніга|аўтар=Роберт Хайнлайн|загаловак=Угроза с Земли|месца=Комментарии А.Ермолаева к стр. 520|выдавецтва=М.: Эксмо, СПб.: Terra Fantastica|год=2007|серыя=Отцы-основатели. Весь Хайнлайн|старонкі=1053|isbn=5-7921-0738-3|тыраж=6000}}</ref>. Канзас-Сіці знаходзіўся ў г.зв. [[Біблейскі пояс|«біблейскім поясе»]], адпаведна, Хайнлайна выхоўвалі строга, па-пурытанску, і закладзеная ўнутраная маральная аснова засталася на ўсё яго жыццё<ref name="admiral"/>. У 1920 годзе Хайнлайн паступіў у Цэнтральную сярэднюю школу Канзас-Сіці<ref name="faq_bio">{{cite web|url=http://nitrosyncretic.com/rah/rahfaq.html#0101|title=The Robert A. Heinlein FAQ. Biographical Details|author=James Gifford|date=29.03.2005|lang=en|accessdate=2012-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120716192831/http://www.nitrosyncretic.com/rah/rahfaq.html#0101|archivedate=16 ліпеня 2012|url-status=dead}}</ref>. Да гэтага часу ён вельмі захапляўся [[астраномія]]й, прачытаў усе кнігі па тэме ў {{нп5|Публічная бібліятэка Канзас-Сіці|Публічнай бібліятэцы Канзас-Сіці||Kansas City Public Library}}. Таксама яго ўражвала вывучэнне [[Эвалюцыйная біялогія|эвалюцыйнай тэорыі]] [[Чарльз Дарвін|Дарвіна]], якая паўплывала на далейшую творчасць Хайнлайна<ref name="aolbio"/>. Школьнае захапленне нестандартнымі матэматычнымі задачамі таксама часам праяўлялася ў творах пісьменніка, як, напрыклад, [[тэсеракт]] у апавяданні «''And He Built a Crooked House''». === Служба на флоце === [[Файл:RAH 1929 Yearbook.png|thumb|left|Роберт Хайнлайн у Ваенна-марской акадэміі ЗША, 1929]] Па сканчэнні школы Хайнлайн вырашыў следам старэйшага брата Рэкса паступіць у [[Ваенна-марская акадэмія ЗША|Ваенна-марскую акадэмію ЗША]] ў [[Анапаліс (Мэрыленд)|Анапалісе]]. Допуск да ўступных іспытаў у акадэмію быў абмежаваны, толькі паводле хадайніцтва аднаго з кангрэсменаў або [[Сенатар ЗША|сенатараў]]<ref name="admiral"/> і звычайна толькі аднаму члену сям'і з аднаго пакалення. Таму Хайнлайн актыўна ўзяўся збіраць рэкамендацыйныя лісты і адсылаць іх сенатару Джэймсу А. Рыду для атрымання ад яго хадайніцтва. Чакаючы вынікаў, Хайнлайн правучыўся курс ва {{нп5|Універсітэт Місуры|Універсітэце Місуры||University of Missouri–Kansas City}}. За гэты час сенатар Рыд атрымаў сотню лістоў ад ахвочых паступіць у акадэмію — пяцьдзясят па аднаму ад пяцідзесяці чалавек і пяцьдзясят ад Хайнлайна<ref name="aolbio"/>. Такім чынам Хайнлайн атрымаў хадайніцтва для паступлення ў акадэмію і пасля паспяховых іспытаў у чэрвені 1925 года стаў кадэтам<ref name="biosoc">{{cite web|url=http://www.heinleinsociety.org/rah/biographies.html|title=Biographies of Robert and Virginia Heinlein|author=William H. Patterson, Jr|date=05.07.1999|publisher=''The Heinlein Society''|lang=en|accessdate=2012-07-25|archiveurl=https://www.webcitation.org/69rVWB5Br?url=http://www.heinleinsociety.org/rah/biographies.html|archivedate=12 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref>. У час навучання ў акадэміі Хайнлайн жыў у Банкрафт-Холе — кадэцкім інтэрнаце. Паспяхова вывучаў абавязковыя дысцыпліны, а таксама стаў чэмпіёнам акадэміі па [[Фехтаванне|фехтаванні]], барацьбе і стральбе<ref name="aolbio"/><ref name="annapolis">{{cite web|url=http://www.heinleinsociety.org/rah/history/annapolis.html|title=Robert A. Heinlein and Rex Ivar Heinlein, Jr. at the Naval Academy at Annapolis|author=D. A. Houdek & G. E. Rule|publisher=''The Heinlein Society''|lang=en|accessdate=2012-07-25|archiveurl=https://www.webcitation.org/69rVWd3pk?url=http://www.heinleinsociety.org/rah/history/annapolis.html|archivedate=12 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref>. Тройчы праходзіў практыку, на лінкарах [[USS Utah (BB-31)|«Юта»]], [[USS Oklahoma (BB-37)|«Аклахома»]] і {{нп5|USS Arkansas (BB-33)|«Арканзас»||USS Arkansas (BB-33)}}<ref name="dialog">{{кніга|аўтар=William H. Patterson Jr.|загаловак=Robert A. Heinlein: In Dialogue with His Century: Volume 1: 1907-1948: Learning Curve|выдавецтва=Tor Books|год=2010|старонак=624|isbn=978-0765319609}}</ref>. У 1929 годзе Хайнлайн паспяхова скончыў навучанне пятым у рэйтынгу, але праз дысцыплінарныя парушэнні быў паніжаны да 20-й пазіцыі сярод 243-х кадэтаў выпуску і атрымаў званне [[энсін]]а<ref name="biosoc"/>. Хайнлайн атрымаў прызначэнне на новы [[авіяносец]] [[Ваенна-марскія сілы ЗША|ВМС США]] [[USS Lexington (CV-2)|«Лексінгтан»]]<ref>{{cite web|url=http://bellsouthpwp.net/b/e/benfolks/Heinlein_Biography.html|title=Robert Anson Heinlein Grandmaster One|author=David Lee Powell|date=28.11.2002|lang=en|accessdate=2012-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160312220820/http://bellsouthpwp.net/b/e/benfolks/heinlein_biography.html|archivedate=12 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref> — афіцэрам, адказным за радыёсувязь з самалётамі. У сярэдзіне 1932 года атрымаў званне младшага лейтэнанта і быў пераведзены на [[эсмінец]] {{нп5|USS Roper|||USS Roper (DD-147)}} артылерыйскім афіцэрам<ref name="dialog"/>. У канцы 1933 года ў Хайнлайна выявілі [[сухоты]], ён правёў некалькі месяцаў на лячэнні, спачатку ў шпіталі Фітцсіманс у [[Дэнвер]]ы, потым у санаторыі паблізу [[Лос-Анджэлес]]а<ref name="aolbio"/>. У санаторыі Хайнлайн распрацаваў {{нп5|вадзяны матрац|||Waterbed}}{{sfn|Expanded Universe|1980|loc=The Happy Days Ahead}}, які пазней будзе ўспамінаць у некаторых сваіх творах, але не запатэнтаваў яго. Праз хваробу Хайнлайн неўзабаве быў прызнаны цалкам непрыгодным да далейшай службы і мусіў пайсці ў адстаўку ў званні лейтэнанта ў жніўні 1934 года, яму была прызначана невялікая пенсія. Ваенная кар'ера старэйшых братоў Роберта склалася больш удала — Рэкс пасля акадэміі зрабіў кар'еру ў [[Армія ЗША|арміі ЗША]], дзе служыў да канца 1950-х<ref name="annapolis"/>, Лоўрэнс таксама служыў у сухапутнай арміі, [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|ВПС]] і [[Нацыянальная гвардыя ЗША|Нацыянальнай гвардыі]] Місуры, даслужыўся да звання [[генерал-маёр]]а<ref>{{cite web|url=http://www.sfcenter.ku.edu/Gunn-GrandMaster-remarks.htm|title=Grand Master Award Remarks|author=James Gunn|date=12.05.2007|publisher=''Center for the Study of Science Fiction''|lang=en|accessdate=2012-07-25|archiveurl=https://www.webcitation.org/69rVXUQR4?url=http://www.sfcenter.ku.edu/Gunn-GrandMaster-remarks.htm|archivedate=12 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref><ref>[http://news.google.com/newspapers?nid=1908&dat=19660627&id=uUgrAAAAIBAJ&sjid=ktQEAAAAIBAJ&pg=3796,2847290 Credit Col. Earp and Gen. Heinlein with the Reactivation of Nevada's Camp Clark, «The Nevada Daily Mail, 27.07.1966»] {{ref-en}}</ref>. === Шлюбы === Першы раз Хайнлайн ажаніўся 21 чэрвеня 1929 года з Элінор Кары з Канзас-Сіці, з якою быў знаёмы са школы. Адносіны з жонкай адразу ж не склаліся, Хайнлайн як ваенны марак быў у асноўным далёка ад Канзас-Сіці, Элінор не хацела пераязджаць ні ў Каліфорнію, ні ў іншае месца, дзе ён служыў. Урэшце ў кастрычніку 1930 года яна падала ў суд на развод, і шлюб, пра які Хайнлайн нават не паведаміў сваёй сям'і, распаўся<ref name="dialog"/>. 28 сакавіка 1932 года ён ужо больш свядома ажаніўся з Леслін Макдональд, палітычнай актывісткай, даволі незвычайнай і таленавітай жанчынай<ref name="person">{{cite web|url=http://www.heinleinsociety.org/rah/FAQrah.html|title=FAQ: Frequently Asked Questions about Robert A. Heinlein, the person|author=D. A. Houdek|date=2003|publisher=''The Heinlein Society''|lang=en|accessdate=2012-07-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/69rVaa6zv?url=http://www.heinleinsociety.org/rah/FAQrah.html|archivedate=12 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref>. === Каліфорнія === Па адстаўцы Хайнлайн колькі тыдняў правёў у аспірантуры [[Каліфарнійскі ўніверсітэт|Каліфарнійскага ўніверсітэта]] ў Лос-Анджэлесе на кафедры матэматыкі і фізікі; але пакінуў яе, ці то з прычыны нездароўя<ref name="person"/>, ці то ўцягнуўшыся ў палітыку<ref name="biosoc"/>. Ён пасяліўся ў {{нп5|Лорэл Каньён, Лос-Анджэлес|Лорэл Каньёне||Laurel Canyon, Los Angeles}}, прыгарадзе Лос-Анджэлеса, змяніў шмат спецыяльнасцей, у тым ліку [[рыелтар]]а нерухомай маёмасці і службоўца сярэбраных капалень. Пазней ён далучыўся да руху [[Эптан Біл Сінклер|Э. Сінклера]] пад лозунгам «{{нп5|Пакончым з галечай у Каліфорніі!|||End Poverty in California movement}}» (''EPIC''), папулярнага на пачатку 1930-х гадоў у гэтым штаце, стаў да 1935 года сакратаром акруговай асамблеі руху і членам камісіі па складанні канстытуцыі ''EPIC''. Калі Сінклер балатаваўся губернатарам ад [[Дэмакратычная партыя ЗША|Дэмакратычнай партыі]], Хайнлайн актыўна ўдзельнічаў у гэтай правальнай кампаніі. У 1938 годзе ён сам балатаваўся ў Заканадаўчы сход Каліфорніі, але таксама няўдала{{efn|Хайнлайн выступаў як левы дэмакрат у кансерватыўнай акрузе, а яго рэспубліканскі апанент выкарыстоўваў несумленныя прыёмы (Хайнлайн апісаў гэта ў апавяданні «Яе уласная ванная» і ў пасляслоўі да «Нам, што жывуць» 2004 года выдання). Таксама супраць яго было сугучнасць прозвішча з вядомым [[Судэцкая вобласць|судэцкім]] нацыстам [[Конрад Генлейн|Конрадам Генлейнам (Хенлайнам)]].}}. Хайнлайн меў шырокія палітычная погляды, частку якіх можна лічыць і [[Сацыялізм|сацыялістычнымі]]. Варта адзначыць, што тагачасны амерыканскі сацыялізм не быў пад уплывам [[марксізм]]у, а меў уласныя традыцыі, блізкія да [[Утапічны сацыялізм|ўтапічнага сацыялізму]] [[Анры Сэн-Сімон|Сэн-Сімона]]<ref name="aolbio"/>. Апроч уплыву другой жонкі, Леслін, Хайнлайн яшчэ ў дзяцінстве шмат прачытаў з [[Герберт Джордж Уэлс|Уэлса]], успрыняў спакваля і яго прагрэсіўны сацыялізм<ref name="conserv">{{cite web|url=http://www.nationalreview.com/articles/250773/heinlein-s-conservatism-martin-morse-wooster|title=Heinlein’s Conservatism|author=Martin Morse Wooster|date=20.10.2010|publisher=National Review|lang=en|accessdate=2012-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104195754/http://www.nationalreview.com/articles/250773/heinlein-s-conservatism-martin-morse-wooster|archivedate=4 студзеня 2012|url-status=dead}}</ref>, які лёгка сумяшчаўся з пазіцыямі амерыканскіх левых сіл, у тым ліку і руху Э. Сінклера. У 1954 годзе, ужо моцна змяніўшы палітычныя погляды, Хайнлайн пісаў пра гэта<ref>{{кніга|аўтар=Robert A. Heinlein|загаловак=Tramp Royale|выдавецтва=The Berkley Publishing Group|год=1992|старонкі=62|isbn=0-441-82184-7}}</ref>: {{цытата|...многія амерыканцы... гучна заяўлялі, што [[Джозеф Макарці|Макарці]] стварыў «уладу тэрору». '''Вы''' напалоханы? Я — не, а я маю ў мінулым шмат палітычных учынкаў дужа левых адносна пазіцыі сенатара Макарці.{{oq||...many Americans ... were asserting loudly that McCarthy had created a 'reign of terror.' Are '''you''' terrified? I am not, and I have in my background much political activity well to the left of Senator McCarthy's position.}}}} === Пісьменніцкая кар'ера === Няўдачы ў палітычнай дзейнасці і цяжкія выплаты [[іпатэка|іпатэкі]] вымусілі Хайнлайна шукаць дадатковага заробку{{efn|Пазней Хайнлайн пісаў, што заняцца літаратурнай дзейнасцю яго заахвоціў конкурс часопіса ''[[Wonder Stories|Thrilling Wonder Stories]]'' для пошуку новых аўтараў, дзе прапаноўвалі да $50 за апублікаванае апавяданне{{sfn|Expanded Universe|1980|p=4|loc=Прадмова да «Лініі жыцця»}}. Аднак даследчыкі яго творчасці паказваюць, што літаратурныя спробы ён рабіў і да гэтага, узнагарод за гэты конкурс не было, а першае апублікаванае апавяданне Хайнлайна было напісана ўжо пасля завяршэння конкурсу<ref>{{артыкул|аўтар=Роберт Джейм.|загаловак=Чистая победа|мова=ru|аўтар выдання=Роберт Хайнлайн.|выданне=Нам, живущим|месца=М.|выдавецтва=Эксмо|год=2013|старонкі=358-382|isbn=978-5-699-62983-1}}</ref>.}}. Хайнлайн прадаў рэдактару [[Джон Вуд Кэмпбел|Джону Кэмпбелу]] сваё апавяданне «''[[Life-Line]]''», напісанае за чатыры дні ў красавіку 1939, і яно было апублікавана ў жнівеньскім нумары часопіса ''[[Astounding Science Fiction]]''<ref>{{isfdb title|id=41208|title=Лінія жыцця}}</ref>. За выключэннем часу 2-й сусветнай вайны і кароткачасовага ўдзелу ў палітычных кампаніях, Хайнлайн надалей зарабляў выключна літаратурнай працай<ref name="wegrokit">{{cite web|url=http://www.wegrokit.com/rah_faq.htm|title=The Robert A. Heinlein Frequently Asked Questions List|author=James Gifford|date=11.12.1997|publisher=Wegrokit.com|lang=en|accessdate=2012-08-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GrYAIFQo?url=http://www.wegrokit.com/rah_faq.htm|archivedate=24 мая 2013|url-status=dead}}</ref>. Ужо ў 1941 годзе ён быў запрошаны ганаровым госцем на Сусветны канвент навуковай фантастыкі ([[Worldcon]]-41), які адбываўся ў Дэнверы. Хайнлайн быў ганаровым госцем гэтага канвента таксама ў 1961 і 1976 гадах. [[Файл:Heinlein-decamp-and-asimov.jpg|thumb|left|Злева направа: Роберт Хайнлайн,<br />Л. Спрэг дэ Камп і Айзек Азімаў, 1944.]] У час 2-й сусветнай вайны Хайнлайн працаваў разам з Айзэкам Азімавым і [[Лаён Спрэг дэ Камп|Лаянам Спрэгам дэ Кампам]] у Навукова-даследчай лабараторыі ВМФ у [[Філадэльфія|Філадэльфіі]]<ref name="person"/>. Яны распрацоўвалі метады барацьбы з абледзяненнем самалётаў на вялікіх вышынях, апаратуру для сляпой пасадкі і кампенсвальныя гермакасцюмы<ref name="admiral"/>. У лабараторыі Хайнлайн пазнаёміўся з Вірджыніяй Дорыс Герстэнфельд, закахаўся, але не хацеў разрываць шлюб. У 1947 годзе Хайнлайн усё ж развёўся з Леслін, у якой да таго часу ўзмацніліся [[Алкагалізм|праблемы з ужываннем алкаголю]]. У 1948 годзе Хайнлайн ажаніўся трэці раз — з Вірджыніяй Герстэнфельд і ў шлюбе з ёю пражыў свае астатнія сорак гадоў<ref name="person"/>. Вірджынія ніколі не была [[сааўтар]]ам твораў мужа, аднак уплывала на працэс іх напісання — першай чытала, падказвала ідэі, была сакратаром і менеджарам<ref>{{cite web|url=http://nitrosyncretic.com/rah/rahfaq.html#virginia|title=The Robert A. Heinlein Frequently Asked Questions List: 2.2 — Why is Virginia Heinlein Important?|author=James Gifford|date=29.03.2005|lang=en|accessdate=2012-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120716192831/http://www.nitrosyncretic.com/rah/rahfaq.html#virginia|archivedate=16 ліпеня 2012|url-status=dead}}</ref>. Неўзабаве па жаніцьбе Хайнлайн з Вірджыніяй пераехалі у [[Каларада-Спрынгс]], дзе спраектавалі і пабудавалі ўласны дом з [[бамбасховішча]]м{{efn|Пра дом [http://teq.org/heinlein/ быў артыкул] з ілюстрацыямі ў [[Popular Mechanics]] у 1952 годзе.}}. У 1953—1954 гадах Хайнлайны здзейснілі сваё першае кругасветнае падарожжа, уражанне ад яго ўскосна паўплывала на раманы-падарожжы Хайнлайна (узору «''[[Podkayne of Mars]]''»). Толькі ў 1992 годзе была выдадзена кніга Хайнлайна ''«Tramp Royale»'', дзе апісана гэтага падарожжа<ref>{{isfdb title|id=102704|title=Tramp Royale}}</ref>. У 1959—1960 гадах Хайнлайны наведалі [[СССР]], для гэтага Вірджынія два гады старанна вывучала [[Руская мова|рускую мову]]. На пачатку Хайнлайну агулам спадабалася ў Савецкім Саюзе, але збіты гэтым часам амерыканскі разведвальны самалёт [[Lockheed U-2|U-2]] з лётчыкам [[Фрэнсіс Гэры Паўэрс|Паўэрсам]] сапсаваў уражанні<ref name="citizen"/>. У 1960-я гады праз хранічную [[Вышынная хвароба|вышынную хваробу]] Вірджыніі, Хайнлайны перабраліся назад у Каліфорнію, часова пасяліліся ў [[Санта-Круз, Каліфорнія|Санта-Крузе]], пакуль у 1967 годзе не пабудавалі новы дом у бліжэйшай [[Статыстычна адасобленая мясцовасці|статыстычна адасобленай мясцовасці]] Боні Дун{{sfn|Grumbles|1990|loc=гл. VII}}{{efn|1=На ўнікальны дом круглай формы і яго ваколіцы можна паглядзець на [https://maps.google.com/maps?f=q&hl=en&ll=37.058812,-122.158399&spn=0.002003,0.003648&t=h&z=18&om=1 Google Maps], таксама яго фотаздымкі ёсць на сайце [http://www.heinleinsociety.org/rah/history/bonnydoon1.html Heinlein Society] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141227144948/http://www.heinleinsociety.org/rah/history/bonnydoon1.html |date=27 снежня 2014 }}.}}. Раней адной з прычын пакінуць Каларада-Спрынгс было жаданне знаходзіцца далей ад першачарговых цэлей ядзернай атакі, адной з якіх мог быць штаб [[Камандаванне паветрана-касмічнай абароны Паўночнай Амерыкі|Камандавання паветрана-касмічнай абароны Паўночнай Амерыкі]]. Азімаў лічыў, што шлюб з Джыні{{efn|Так Хайнлайн зваў сваю жонку Вірджынію.}} азначаў і змену палітычных прыярытэтаў Хайнлайна. Разам яны заснавалі «Лігу [[Патрык Генры|Патрыка Генры]]» (1958) і ў 1964 годзе актыўна ўдзельнічалі ў прадвыбарчай кампаніі [[Бары Морыс Голдуотэр|Бары Голдуотэра]], а ''«Tramp Royale»'' змяшчае дзве вялікія апалогіі Макарці. Расчараванне і адыход ад сацыялізму Уэлса ў бок кансерватыўных поглядаў не быў раптоўным, а пачаўся яшчэ падчас вайны. Пакуль Хайнлайн трымаўся сваіх традыцыйна-патрыятычных і ліберальна-прагрэсіўных поглядаў, сама палітыка змянілася, і ён разам з мільёнамі іншых амерыканскіх лібералаў вымушаны быў адысці ад амерыканскага лібералізму<ref name="aolbio"/>. Важным грамадскім укладам Хайнлайна з'яўляюцца яго раманы для юнакоў. Ён пісаў іх з навуковага пункту гледжання, пры гэтым выдатна ведаючы дарослы свет, практычна аднаасобна стварыўшы жанр юнацкай навуковай фантастыкі<ref name="lesson">{{cite web|url=http://www.heinleinprize.com/education/starshiplessons.pdf|title=Starship Troopers by Robert A. Heinlein|author=Robert James, Ph.D|publisher=''Heinlein Prize''|pages=1|lang=en|accessdate=2012-08-01|archiveurl=https://www.webcitation.org/69rVZHeLk?url=http://www.heinleinprize.com/education/starshiplessons.pdf|archivedate=12 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref>. Яго раманы былі актуальнымі, пакуль ў 1959 годзе раман «''[[Starship Troopers]]''» не адхіліла рэдакцыя выдавецтва ''Scribner''<ref>{{cite web|url=http://www.wegrokit.com/causost.htm|title=Citizenship at War|author=Roberto de Sousa Causo|date=02.21.1998|publisher=O Jornal da Tarde|lang=en|accessdate=2012-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060315171915/http://www.wegrokit.com/causost.htm|archivedate=15 сакавіка 2006|url-status=dead}}</ref><ref name="nature">{{cite web|url=http://www.nitrosyncretic.com/rah/ftp/fedrlsvc.pdf|title=The Nature of “Federal Service” in Robert A. Heinlein’s Starship Troopers|author=James Gifford|publisher=''Nitrosyncretic Press''|lang=en|accessdate=2012-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130515235828/http://www.nitrosyncretic.com/rah/ftp/fedrlsvc.pdf|archivedate=15 мая 2013|url-status=dead}}</ref>. Тады Хайнлайн змог адмовіцца ад амплуа «вядучага аўтара дзіцячых кніг», якое ўжо стаміла яго{{sfn|Grumbles|1990|p=226|loc=10.10.1960}}, і пайсці ўласным шляхам. Пачынаючы ад 1961 года яго кнігі радыкальна пашыраюць межы навукова-фантастычнага жанру, пачынаючы з самага вядомага<ref>{{cite web|url=http://www.loc.gov/bookfest/books-that-shaped-america/|title=Books That Shaped America|publisher=Library of Congress|lang=en|accessdate=2012-08-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170909031652/http://www.loc.gov/bookfest/books-that-shaped-america/|archivedate=9 верасня 2017|url-status=dead}}</ref> рамана — «''[[Stranger in a Strange Land]]''» (1961 г.) і далей — «''[[The Moon Is a Harsh Mistress]]''» (1966 г.), які лічаць вяршыняй яго творчасці<ref>{{cite web|url=http://top-science-fiction-novels.com/20-the-moon-is-a-harsh-mistress-robert-a-heinlein/|title=#20 – The Moon is a Harsh Mistress Review – Robert A. Heinlein|author=Andrew Kaufman|date=12.09.2010|publisher=Top Science Fiction Novels of All Times|lang=en|accessdate=2012-08-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6A2mDwMvB?url=http://top-science-fiction-novels.com/20-the-moon-is-a-harsh-mistress-robert-a-heinlein/|archivedate=19 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.conceptualfiction.com/moon_is_harsh_mistress.html|title=The Moon is a Harsh Mistress by Robert Heinlein|author=Ted Gioia|publisher=conceptual fiction|lang=en|accessdate=2012-08-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120828053801/http://conceptualfiction.com/moon_is_harsh_mistress.html|archivedate=28 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref>. Прызнаннем заслуг Хайнлайна было запрашэнне на тэлебачанне для каментавання ў жывым эфіры высадку на Месяц у 1969 годзе разам з Артурам Кларкам і [[Уолтэр Кронкайт|Уолтэрам Кронкайтам]]<ref name="biosoc"/>. === Апошнія гады і смерць === [[Файл:Heinlein Tahiti 2.jpg|thumb|right|Роберт і Вірджынія Хайнлайны, Таіці, 1980]] Напружаная праца прывяла Хайнлайна ў 1970 годзе на мяжу смерці. 1970-я гады пачаліся для яго з [[перытаніт]]у, крайне небяспечнага для жыцця, лячэнне заняло больш за два гады. Адчуўшы сябе дастаткова добра для пачатку актыўнай працы, у 1973 годзе Хайнлайн стварае раман «''[[Time Enough for Love: The Lives of Lazarus Long]]''», у якім ужыта шмат сюжэтаў, распрацаваных ім у позняй творчасці. У сярэдзіне 1970-х Хайнлайн атрымаў заказ на два артыкулы для «Штогодніка Брытанскай энцыклапедыі» і разам з Джыні аб'ездзіў краіну для арганізацыі збору донарскай крыві<ref name="blood">{{cite web|url=http://www.heinleinsociety.org/pay-it-forward/blood-drives/|title=Blood Drives|publisher=''Heinlein society''|lang=en|accessdate=2012-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121127070231/http://www.heinleinsociety.org/pay-it-forward/blood-drives/|archivedate=27 лістапада 2012|url-status=dead}}</ref> і стаў ганаровым госцем на Трэцім сусветным кангрэсе навуковай фантастыкі ў Канзас-Сіці (1976)<ref name="biosoc"/>. Адпачынак на Таіці ў 1978 годзе скончыўся прыступам ішэмічнай хваробы сэрца. Яму зрабілі аперацыю каранарнага шунціравання, што тады было навінкаю. У ліпені 1979 яго запрасілі выступіць перад Аб’яднаным камітэтам Сената і Палаты прадстаўнікоў. Яго прамова цверділа веру ў то, што даходы ад развіцця касмічных тэхналогій акажуць істотную дапамогу хворым і пажылым людзям<ref name="biosoc" />. Аперацыі дазволілі Хайнлайну пачаць працу ў 1980 годзе, калі ён падрыхтаваў да выдання зборнік «Expanded Universe». Таксама пісьменнік працаваў і з вялікай формаю, напісаўшы ў 1980-я пяць раманаў. У 1983 ён наведаў Антарктыду — апошні мацярык, на якім яшчэ не бываў<ref name="biosoc" />. Здароўе пісьменніка значна пагоршылася да 1987 года, што вымусіла яго з жонкай пераехаць у мястэчка Кармел, каб мець магчымасць атрымаць патрэбную медыцынскую дапамогу. Там ён і памёр у сне на восемдзясят першым годзе жыцця ад наступстваў эмфізэмы раніцай 8 мая 1988 г.<ref>{{Cite web|url=http://www.severing.nu/rahc.htm|title=The Robert A. Heinlein 'Classic' Page - Biography & Works|website=www.severing.nu|access-date=2023-08-11}}</ref> падчас работы над раманам з серыі «''World as Myth''». Яго цела крэміравалі, а прах развеялі над Ціхім акіянам<ref name="annapolis" />. == Творчасць == === Перыядызацыя творчасці === Традыцыя падзелу творчасці Роберта Хайнлайна на некалькі перыядаў паходзіць, напэўна, з працы [[Аляксей Паншын|Аляксея Паншына]] ''«Heinlein in Dimension»'' (1968)<ref name="wegrokit"/>. Паншын дзяліў пісьменніцкую кар'еру Хайнлайна на тры перыяды — уплываў (1939—1945), поспеху (1947—1958) і адчужэння (1959—1967){{sfn|Panshin|1969}}{{efn|Перыядызацыю пэўна няпоўная, бо праца выйшла за 20 гадоў да смерці Хайнлайна.}}. Крытык Гэры Вестфаль не згодны з перыядызацыяй Паншына і дзеліць творчасць пісьменніка на дзве часткі — навукова-фантастычную (1939—1957) і сатырычную (1958—1988), абгрунтоўваючы дзяленне запускам першага [[Штучны спадарожнік Зямлі|штучнага спадарожніка Зямлі]], які быццам падвёў вынікі прапагандысцкай дзейнасці пісьменнікаў-фантастаў<ref name="Westfahl">{{cite web|url=http://www.locusmag.com/Perspectives/2012/11/the-joke-is-on-us-the-two-careers-of-robert-a-heinlein/|title=The Joke Is on Us: The Two Careers of Robert A. Heinlein|author=Gary Westfahl|date=25.11.2012|publisher=''[[Locus (журнал)|Locus Magazine]]''|lang=en|accessdate=2013-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130425105116/http://www.locusmag.com/Perspectives/2012/11/the-joke-is-on-us-the-two-careers-of-robert-a-heinlein/|archivedate=25 красавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. Расійскі крытык і пісьменнік [[Андрэй Дзмітрыевіч Балабуха|Андрэй Балабуха]] вылучае тры перыяды — пачатковы (1939—1942), сталы (1947 — сяр. 1960-х, у два патокі) і апошні (1970—1988)<ref name="admiral"/>. Андрэй Ермалаеў не аспрэчвае перыядызацыю Балабухі, але звяртае ўвагу на значны духоўны пераварот пісьменніка ў 1960-я гады, што прывяло да значнага кантрасту позніх раманаў з ранейшай творчасцю<ref name="mif">{{cite web|url=http://fantlab.ru/article535|title=Главный миф о Хайнлайне|author=Андрей Ермолаев|date=август 2007|publisher=[[FANтастика]]|accessdate=2013-03-19}}</ref>. Джэймс Гіфард даволі скептычна ставіцца да спроб перыядызацыі, заўважаючы, што ў кожнага чытача і даследчыка будзе ўласны погляд і заўсёды знойдуцца творы, якія не адпавядаюць любой схеме<ref name="wegrokit"/>. Такім чынам, агульнапрынятай перыядызацыі творчасці Хайнлайна няма. === Ранняя творчасць: 1939—1959 === Першы [[раман]], напісаны Хайнлайнам, называўся «''[[For Us, The Living: A Comedy of Customs]]''» (1939), хоць і быў апублікаваны толькі ў 2003 годзе. Твор быў болей падобны да серыі лекцый сацыяльнай тэорыі і аказаўся літаратурна няўдалым<ref name="aolbio"/>. Аднак Джон Клют у сваім аглядзе сцвярджаў, што калі б Хайнлайн і ягоныя калегі змаглі публікаваць такую «сур’ёзную» навуковую фантастыку ў тагачасных часопісах, то фантастыка цяпер «''прынамсі не іграла б такую фантастычна благую ролю, як пэўныя яе цяпер жывыя разнавіднасці''»<ref>{{cite web|url=http://nielsenhayden.com/electrolite/archives/004356.html|title=He was the train we did not catch|author=Джон Клют|date=30.12.2003|lang=en|accessdate=2012-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121029170922/http://nielsenhayden.com/electrolite/archives/004356.html|archivedate=29 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref>. Пацярпеўшы няўдачу з раманам, Хайнлайн у 1939 годзе пачаў прадаваць у рэдакцыі часопісаў свае першыя апавяданні, якія пазней склалі цыкл «''[[Future History]]''». Яго кар'ера на гэтым этапе была цесна звязана са знакамітым рэдактарам [[Джон Вуд Кэмпбел|Джонам Кэмпбелам]]; успамінаючы той час, [[Фрэдэрык Пол]] называў Хайнлайна «найвялікшым пісьменнікам-фантастам Кэмпбелавай эпохі»<ref>{{cite web|url=http://www.thewaythefutureblogs.com/2010/05/working-with-robert-a-heinlein/|title=Working with Robert A. Heinlein|author=Фрэдэрык Пол|lang=en|accessdate=2012-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100816055831/http://www.thewaythefutureblogs.com/2010/05/working-with-robert-a-heinlein/|archivedate=16 жніўня 2010|url-status=dead}}</ref>. [[Айзэк Азімаў]] казаў, што пачынаючы са свайго першага апублікаванага апавядання Хайнлайн быў прызнаны найлепшым пісьменнікам-фантастам і захаваў гэтае месца да канца жыцця<ref>{{cite web|url=http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/04/heinlein-pulp-greatness/|title=Heinlein, pulp & greatness|publisher=Discover Magazine|lang=en|accessdate=2012-08-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/6A2mGUFSi?url=http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/04/heinlein-pulp-greatness/|archivedate=19 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref>. У часопісе ''[[Astounding Science Fiction]]'' ў маі 1941 года для «''Future History''» была апублікавана схема палітычных, культурных і тэхналагічных перамен XX ст. і далей. Аднак пазней Хайнлайн напісаў шмат апавяданняў і раманаў, якія адхіляліся ад гэтай яго схемы ды ўтваралі самастойныя цыклы. Рэчаіснасць XX ст. ''Future History'' абвергла… Неадпаведнасці Хайнлайн пераадолеў у 1980-я гады, увёўшы канцэпцыю «[[Свет як міф|Свету як міфа]]. Першы раман Хайнлайна, апублікаваны асобным выданнем — «''[[Rocket Ship Galileo]]''», выйшаў толькі ў 1947 годзе<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/259703/Robert-A-Heinlein|title=Robert A. Heinlein|publisher=''[[Encyclopedia Britannica]]''|lang=en|accessdate=2014-04-14}}</ref>. Спачатку рэдакцыя адхіліла раман, бо палёт на Месяц лічыўся тады зусім нецікавым. Толькі пад канец 2-й сусветнай вайны Хайнлайн знайшоў выдаўца — ''Charles Scribner's Sons'', які стаў да кожных Калядаў выдаваць па рамане для юнакоў, напісаным Хайнлайном{{sfn|Expanded Universe|1980|p=207|loc=прадмова да «Free Men»}}. Восем кніг ў гэтай серыі, пачынаючы з рамана «''[[Space Cadet]]''», былі ілюстраваны Кліфардам Геры ў стылі [[гратаж]]{{sfn|Panshin|1969|loc=The period of success}}. У гэты перыяд быў выдадзены раман «''[[Farmer in the Sky]]''» — у часопісе «''Boys' Life»'', у чатырох нумарах за жнівень, верасень, кастрычнік, лістапад 1950 года под назвай «''Satellite Scout»'', які праз пяцьдзясят гадоў быў адзначаны рэтраспектыўнай прэміяй «Х’юга» за дасягненні ў навуковай фантастыцы. На прэмію «Х’юга» з раманаў для юнацтва намінаваўся таксама даволі папулярны «''[[Have Space Suit—Will Travel]]''»<ref>{{cite web|url=https://www.worldswithoutend.com/books_year_index.asp?year=1959|title=1959 Award Winners & Nominees|publisher=''Worlds Without End''|lang=en|accessdate=2012-10-18}}</ref>. Раннія раманы Хайнлайна цікавы і дзецям і дарослым. Яго галоўныя героі ў гэты перыяд — звычайна вельмі неардынарныя і інтэлектуальныя падлеткі, які прабіваюцца ў грамадства дарослых. Паводле формы — раманы простыя — апавяданні пра прыгоды, канфлікты з настаўнікамі і бацькамі і г.д. Хайнлайн добра ведаў пра цэнзурныя абмежаванні, таму яго проза часта кансерватыўная фармальна, што не замінала яму праводзіць ідэі, немагчымыя ў фантастыцы для юнакоў іншых аўтараў таго часу. Хайнлайн думаў, што маладыя чытачы дасведчанейшыя, чым звычайна лічаць, таму ў сваіх кнігах спрабаваў заахвоціць іх да роздуму<ref name="lesson"/>. У раман «[[Чырвоная планета, Роберт Хайнлайн|''Red Planet'']]» (1949), дзе апавядаецца пра рэвалюцыю, куды уцягнуты навучэнцы інтэрната на Марсе, рэдактар запатрабаваў унесці змены. Рэдактара бянтэжыла, што падлеткі ёмка валодаюць зброяй, а таксама экзатычны спосаб размнажэння марсіян, у якіх было тры палы, якія супадалі са стадыямі развіцця<ref name="lesson"/>. Хайнлайну не шчасціла на выдаўцоў, так у «''Podkayne of Mars''» давялося нанова пісаць фінал, а «''The Puppet Masters''» і «''Stranger in a Strange Land''» спачатку былі выдадзены моцна скарочанымі<ref name="wegrokit"/>. У канцы 1950-х гадоў стаў відавочны канфлікт поглядаў і ладу жыцця Хайнлайна з яго амплуа — пісьменніка для падлеткаў. [[Джэймс Бліш]] у 1957 годзе тлумачыў поспех ранніх раманаў Хайнлайна высакаякаснай тэхнікай і структурай пісьма, яго прыроджаным, практычна інстынктыўным разуменнем тэхнічных прыёмаў у фантастыцы, якія іншыя пісьменнікі спасцігалі праз горкі досвед<ref>''James Blish'' More Issues at Hand. — Chicago: Advent Publishers, 1970. — P. 52</ref>. Хайнлайн быў аўтарам мноства [[Клішэ, літаратура|клішэ]], без якіх цяпер цяжка ўявіць фантастычны жанр, але рэвалюцыйных у свой час. Напрыклад, раман «''[[The Puppet Masters]]''» (1942, надрукаваны ў 1951) спарадзіў ідэю прышэльцаў-паразітаў, якія падначальваюць чалавечую волю. Серыя раманаў для юнацтва была скончана «''[[Starship Troopers]]''» (1959), які мусіў быць чарговым раманам для ''Scrinber's'', але праз сваю дыскусійнасць не быў прыняты выдавецтвам. Гэты раман стаў адказам на заклікі да аднабаковага спынення [[Ядзернае выпрабаванне|ядзерных выпрабаванняў]] з боку ЗША{{sfn|Expanded Universe|1980|p=396|loc=Пасляслоўе да «Who Are the Heirs of Patrick Henry?»}}. === Сталая творчасць: 1961—1969 === У гэты перыяд Хайнлайн напісаў свае самыя вядомыя раманы. Яго творы гэтага часу даследуюць усе тэмы, ад [[лібертарыянства]] і [[індывідуалізм]]у да [[Свабоднае каханне|свабоднага кахання]], што ў пэўнай ступені шакавальна кантрастуе з тэматыкай яго ранняй творчасці{{sfn|Panshin|1969|loc=The Period of Alienation}}. Усё пачалося з «''[[Stranger in a Strange Land]]''» (1961), які быў лагічным працягам неапублікаванага літаратурнага дэбюту з тымі ж тэмамі свабоднага кахання і радыкальнага індывідуалізму{{efn|Пазней распаўсюдзіліся чуткі, што «Чужынец у чужой краіне» натхніў секту забойцаў [[Чарльз Мэнсан|Чарльза Мэнсана]]. І праўда, некаторыя яго прыхільнікі чыталі раман, аднак гэта ніяк не датычала дзейнасці Мэнсана<ref>[http://www.heinleinsociety.org/rah/faqworks.html FAQ: Frequently Asked Questions about Robert A. Heinlein, his works] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190422034221/http://www.heinleinsociety.org/rah/faqworks.html |date=22 красавіка 2019 }}</ref>.}}. Раман «''Stranger in a Strange Land''» пісаўся больш за 10 гадоў і ў папярэднім варыянце называўся ''«The Heretic»'', быў скончаны пасля перапынку для работы над «''Starship Troopers''». Мусіць, Хайнлайн апублікаваў бы раман і раней, у адным з ранніх варыянтаў, але ў 1950-я гады праз сексуальны складнік кнігі гэта было практычна немагчыма<ref>{{артыкул|аўтар=Carole M. Cusack|загаловак=Science Fiction as Scripture: Robert A.Heinlein’s Stranger in a Strange Land and the Church of All Worlds|спасылка=http://www.academia.edu/738499/Science_Fiction_as_Scripture_Robert_A._Heinleins_Stranger_in_a_Strange_Land_and_the_Church_of_All_Worlds|мова=en|выдавецтва=Literature & Aesthetics|год=2009|выпуск=December|старонкі=72-91|archive-date=15 кастрычніка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015180336/http://www.academia.edu/738499/Science_Fiction_as_Scripture_Robert_A._Heinleins_Stranger_in_a_Strange_Land_and_the_Church_of_All_Worlds}}</ref>. Нават на пачатку 1960-х у аўтара былі цяжкасці з публікацыяй, у выдавецтве ''«Putnam»'' не хацелі выдаваць яго з-за тэмы сексу і [[Рэлігія|рэлігіі]], і наогул у выдавецтве болей спадзяваліся што Хайнлайн працягне пісаць папулярныя раманы для юнацтва. Толькі скарочаную з {{nobr|220}} да {{nobr|160 тысяч}} словаў кнігу Хайнлайн здолеў апублікаваць, адначасова тым самым даказаў сваю здольнасць пісаць і прадаваць мастацкія творы любых жанравых катэгорый<ref name="aolbio"/>. На думку крытыкаў і публікі, найлепшы раман Хайнлайна — «''[[The Moon Is a Harsh Mistress]]''» (1966 г.). У рамане апісана вайна за незалежнасць месячных калоній з выяўленнем анархічнай дактрыны пра небяспеку кожнага урада — таксама і рэспубліканскага — для індывідуальнай свабоды. У гэты перыяд Хайнлайн звяртаецца таксама да [[фэнтэзі]]. Ён піша некалькі апавяданняў гэтага кірунку яшчэ ў 1940-я гады, але адзіным яго «чыстым» фэнтэзі быў раман «''[[Glory Road]]''» (1963). === Позняя творчасць: 1970—1987 === Наступны раман Хайнлайна — «''[[I Will Fear no Evil]]''» (1970 г.) — афарбаваны заўважнымі сатырычнымі матывамі і нават элементамі антыутопіі<ref>{{cite web|url=http://copperrobot.com/2011/03/stuff-i-like-the/|title=A lot of good in a bad novel: Re-reading Robert A. Heinlein’s I Will Fear No Evil|author=Mitch Wagner|date=02.03.2011|publisher=Copper Robot|lang=en|accessdate=2012-08-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110509124456/http://copperrobot.com/2011/03/stuff-i-like-the/|archivedate=9 мая 2011|url-status=dead}}</ref>. Лагічна да гэтага раману далучаецца іншы — «''[[Time Enough for Love: The Lives of Lazarus Long]]''» (1973 г.). Праблемы са здароўем даймалі пісьменніка наступныя некалькі гадоў. Толькі ў 1979 годзе ён скончыў наступны раман, «''[[The Number of the Beast]]''», а пасля яго напісаў яшчэ чатыры рамана, у тым ліку «''[[To Sail Beyond the Sunset: The Life and Loves of Maureen Johnson]]''» (1987). Усе гэтыя кнігі яўна звязаныя паміж сабою асаблівасцямі персанажаў, часам і месцам дзеяння. Пенталогія стала перадачай філасофіі Хайнлайна. У гэтых творах багата філасофскіх маналогаў і дыялогаў, сатыры, разважанняў пра ўрад, секс і рэлігію<ref name="Westfahl"/><ref>{{артыкул|аўтар=С. Малбегер|загаловак=Кукловод|выданне=Пасынки Вселенной. Звездный десант|выдавецтва=М.: Эксмо, СПб.: Terra Fantastica|год=2003|старонкі=488-492|isbn=5-699-04470-1}}</ref>. Многія крытыкі адзываліся пра гэтыя раманы адмоўна<ref>{{cite web|url=http://www.ansible.co.uk/writing/numbeast.html|title=Vulgarity and Nullity. Robert A. Heinlein "The Number of the Beast"|author=Dave Langford|date=12.1981|publisher=''Arena SF''|lang=en|accessdate=2013-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130120081308/http://www.ansible.co.uk/writing/numbeast.html|archivedate=20 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.scifi.darkroastedblend.com/2007/08/robert-heinlein-moon-is-harsh-mistress.html|title=Robert A. Heinlein "The Moon is the Harsh Mistress"|publisher=''SCIFI at Darkroastedblend''|lang=en|accessdate=2013-04-05|archiveurl=http://www.webcitation.org/6FyZctebZ|archivedate=2013-04-18}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Д.С. Блейк|загаловак=Неприятная исповедь хайнологиста|выданне=Пасынки Вселенной. Звездный десант|выдавецтва=М.: Эксмо, СПб.: Terra Fantastica|год=2003|старонкі=484-487|isbn=5-699-04470-1}}</ref>. Сюжэты позніх раманаў не аднатыпныя. «''The Number of the Beast''» і «''[[The Cat Who Walks Through Walls]]''» пачынаюцца як легкадумныя прыгодніцкія гісторыі, павольна пераходзячы ў паток аўтарскай філасофіі ў фінале. Крытыкі доўгі час спрачаюцца, ці з'яўляецца літаратурная «нядбайнасць» прыкметай стомленасці майстра, яго няўважлівасці да формы апавядання, адсутнасці рэдактарскага кантролю, ці гэта — свядомае жаданне парваць са стэрыятыпамі жанру і рассунуць межы навуковай фантастыкі, перайсці на новы творчы ўзровень<ref name="mif"/>. Паводле стылю «Лічбу Звера» можна прылічыць да разнавіднасці «[[Магічны рэалізм|магічнага рэалізму]]». Крытыкі думаць, што познія раманы Хайнлайна ёсць своеасаблівымі адгалінаваннямі «''Future History''» і аб'ядноўваюцца пад агульным загалоўкам «''World as Myth''» (ад лозунга пантэістычнага [[саліпсізм]]у — экзатычнай дактрыны, якую прапанавала адна з гераінь «''The Number of the Beast''»)<ref>{{кніга|аўтар=William H. Patterson, Jr., Andrew Thornton|загаловак=The Martian Named Smith: Critical Perspectives on Robert A. Heinlein's Stranger in a Strange Land|месца="His books written after about 1980 ... belong to a series called by one of the central characters ''World as Myth''".|выдавецтва=Nitrosyncretic Press|старонкі=128}}</ref>. Троху асобна стаяць тут раманы «''[[Friday]]''» і «''[[Job: A Comedy of Justice, выходил также как Иов, или Комедия справедливости]]''». Першы — прыгодніцкі твор з тонкімі адсылкамі да ранняй творчасці Хайнлайна, другі — яўная антырэлігійная сатыра<ref name="bathen">{{cite web|url=http://nikab.narod2.ru/STATI/Grazhdanin_Galaktiki/|title=Гражданин Галактики|author=Ника Батхен|date=август 2007|publisher=[[FANтастика]]|accessdate=2013-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150611105745/http://nikab.narod2.ru/STATI/Grazhdanin_Galaktiki/|archivedate=11 чэрвеня 2015|url-status=dead}}</ref>. === Пасмяротныя публікацыі === Вірджынія Хайнлайн, памерлая ў 2003 годзе, выдала ў 1989 годзе зборнік перапіскі Хайнлайна з выдаўцамі «''Grumbles from the Grave''». У зборніку «''Requiem: Collected Works and Tributes to the Grand Master''» (1992 г.) выйшлі некаторыя раннія апавяданні, якімі Хайнлайн быў незадаволены і не публікаваў. Былі выдадзены публіцыстычныя кнігі Хайнлайна — ''«Tramp Royale»'', апісанне кругасветнага падарожжа разам з жонкай на пачатку 1950-х гадоў, а таксама кніга «''Take Back Your Government''» (1946 г.). У 2003 годзе упершыню выдадзены яго першы раман «''For Us, the Living''», які лічыўся страчаным<ref>{{cite web|url=http://www.heinleinsociety.org/newsFUTL.html|title=The finding and publishing of "For Us, the Living"|author=Deb Houdek Rule|date=2003|publisher=''Heinlein society''|lang=en|accessdate=2012-11-12|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CNH2nBJN?url=http://www.heinleinsociety.org/newsFUTL.html|archivedate=22 лістапада 2012|url-status=dead}}</ref>. У 2012 годзе скончана выданне поўнага збору твораў Хайнлайна ў 46 тамах, вядомае як ''Virginia Edition''<ref>{{cite web|url=http://www.heinleinprize.com/2012/08/virginia-edition-complete/|title=Virginia Edition Complete|author=Deb Houdek Rule|date=08.2012|publisher=''Heinlein Prize''|lang=en|accessdate=2012-11-12|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CNH3FNja?url=http://www.heinleinprize.com/2012/08/virginia-edition-complete/|archivedate=22 лістапада 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dahoudek.com/2012/10/my-virginia-edition-arrived/|title=My Virginia Edition Arrived!|author=Deb Houdek Rule|date=01.10.2012|lang=en|accessdate=2012-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029195022/http://www.dahoudek.com/2012/10/my-virginia-edition-arrived/|archivedate=29 кастрычніка 2013|url-status=dead}}</ref>. [[Спайдэр Робінсан]], калега, сябар і паклоннік Хайнлайна<ref name="rrr">{{cite web|url=http://www.heinleinsociety.org/rah/works/articles/rahrahrah.html#_ednref2|title=Rah, Rah, RAH!|author=[[Спайдэр Робінсан]]|date=1980|publisher=''The Heinlein Society''|lang=en|accessdate=2017-01-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/69rVfCwQH?url=http://www.heinleinsociety.org/rah/works/articles/rahrahrah.html#_ednref2|archivedate=12 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref>, узяўшы за аснову яго неапублікаваныя накіды ад 1955 года, напісаў раман «''Variable Star''»<ref>{{fl-work|52597|«Пераменная зорка»}}</ref>. Раман апублікаваны ў 2006 годзе з імем Хайнлайна на вокладцы над імем Робінсана<ref>{{cite web|url=http://www.isfdb.org/cgi-bin/pl.cgi?85719|title=Publication Listing: Variable Star|publisher=''[[ISFDB]]''|lang=en|accessdate=2012-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113201418/http://www.isfdb.org/cgi-bin/pl.cgi?85719|archivedate=13 лістапада 2012|url-status=dead}}</ref>. == Асноўная праблематыка, закранутая ў творчасці == === Палітыка === Палітычныя погляды Хайнлайна моцна вагаліся цягам жыцця, што адбівалася на змесце яго мастацкіх твораў. У ранніх творах, уключаючы неапублікаваны раман «''For Us, the Living''», элементы [[Новы курс Рузвельта|палітыкі]] [[Франклін Рузвельт|Рузвельта]] проста перанесены ў космас XXI стагоддзя, напрыклад, Касмічны будаўнічы корпус з апавядання «[[Misfit (Хайнлайн)|''Misfit'']]» яўна футурыстычная версія [[Грамадзянскі корпус аховы навакольнага асяроддзя|Грамадзянскага корпуса аховы навакольнага асяроддзя]]. Раманы з юнацкай серыі напісаны з пазіцыі [[Кансерватызм|кансерватыўных каштоўнасцяў]]. У «''Space Cadet''» менавіта пад кіраўніцтвам вайскоўцаў сусветны ўрад забяспечвае мір ва ўсім свеце. [[Патрыятызм]] і рашучая падтрымка ваёскоўцаў — ключавыя элементы кансерватызму Хайнлайна, які з 1954 года перастаў лічыць сябе дэмакратам<ref name="conserv"/>. «''Starship Troopers''», некаторыя крытыкі называюць [[апалогія]]й [[фашызм]]у і [[мілітарызм]]у<ref name="nature"/><ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/books/booksblog/2008/jul/23/blastingbugsismorecomplicatedthanyouthink|title=Blasting bugs is more complicated than you think|author=Sam Jordison|date=23.07.2008|publisher=[[The Guardian]] Books Blog|lang=en|accessdate=2012-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417193716/http://www.guardian.co.uk/books/booksblog/2008/jul/23/blastingbugsismorecomplicatedthanyouthink|archivedate=17 красавіка 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://hyperpat.wordpress.com/2006/12/28/fascism-and-starship-troopers-once-more/|title=Fascism and Starship Troopers, Once More|date=26.12.2006|publisher=''Hyperpat''|lang=en|accessdate=2012-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150404015755/https://hyperpat.wordpress.com/2006/12/28/fascism-and-starship-troopers-once-more/|archivedate=4 красавіка 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wired.com/wired/archive/2.10/godwin.if.html|title=Meme, Counter-meme|author=Mike Godwin|date=кастрычнік 1994|publisher=''Wired''|lang=en|accessdate=2012-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115174948/http://www.wired.com/wired/archive/2.10/godwin.if.html|archivedate=15 лістапада 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enter.net/~torve/critics/PITFCS/136anderson.html|title=Starhip Troopers: The PITFCS Debate|author=[[Пол Уільям Андэрсан|Пол Андэрсан]]|publisher=''Enter.net''|lang=en|accessdate=2012-07-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120302134101/http://www.enter.net/~torve/critics/PITFCS/136anderson.html|archivedate=2 сакавіка 2012|url-status=dead}}</ref>. Насуперак падобнай крытыцы, сам аўтар толькі сцвярджаў, што няма ні аднаго шанца пазбавіцца ад войнаў ў блізкай будучыні, бо такія рэаліі разнастайнасці чалавечай цывілізацыі<ref>{{cite web|url=http://www.fantlab.ru/blogarticle5257|title=Фарватер|author=Роберт Хайнлайн|date=1974|work=эссе|accessdate=2012-08-14}}</ref>, а таксама быў супраць усеагульнай [[Воінская павіннасць|воінскай павіннасці]]<ref name="miller">{{cite web|url=http://www.heymiller.com/2009/07/in-a-strange-land/|title=In a Strange Land|author=John J. Miller|date=09.07.2007|publisher=National Review|lang=en|accessdate=2013-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203002615/http://www.heymiller.com/2009/07/in-a-strange-land/|archivedate=3 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. Не варта адмаўляць болей чым ліберальных поглядаў у Хайнлайна. Пісаны адначасова з «''Starship Troopers''» «''Stranger in a Strange Land''» стаў культавай кнігай [[хіпі]], а «''The Moon Is a Harsh Mistress''» быў крыніцай натхнення для [[Лібертарыянства|лібертарыянцаў]]. Водгук абедзвюх груп выклікалі яго тэмы асабістай свабоды думак і дзеянняў<ref>Riggenbach, Jeff. «Was Robert A. Heinlein a Libertarian?», Mises Daily , 2 ліпеня 2010. [[Інстытут Людвіга фон Мізеса]]</ref>. Сярод амерыканскіх пісьменнікаў, якія літаратурна паўплывалі на лібертарыянства, Хайнлайна ставяць на другое месца па [[Айн Рэнд]]<ref name="at100">{{cite web|url=http://reason.com/archives/2007/07/09/robert-heinlein-at-100|title=Robert Heinlein at 100|author=Brian Doherty|date=2007|publisher=reason.com|lang=en|accessdate=2012-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712072229/http://reason.com/archives/2007/07/09/robert-heinlein-at-100|archivedate=12 ліпеня 2012|url-status=dead}}</ref>. '''Хрысціянства і ўлада'''. Спецыфічнымі былі погляды Хайнлайна на хрысціянства, вельмі актуальныя ў ЗША. Ён быў супраць любога зрастання рэлігіі і ўлады, што прычынілася да напісання «''Job''…», дзе пісьменнік жорстка крытыкаваў любую арганізаваную рэлігію. Добра гэтая тэма ўпісана і ў «''Stranger in a Strange Land''», крытыка рэлігіі — галоўная тэма аповесці «''If This Goes On''». У ''«Future History»'' ёсць перыяд «зацьмення», калі пратэстанцкія фундаменталісты ўстанаўліваць дыктатуру ў ЗША. '''Станоўчая ацэнка вайскоўцаў''', цесна звязана з прапаведаваннем Хайнлайнам [[індывідуалізм]]у. Яго ідэальныя вайскоўцы (асабліва ў раманах «''Between Planets''», «''The Moon Is a Harsh Mistress''», «''Red Planet''» і, вядома ж, «''Starship Troopers''») — заўсёды асобныя добраахвотнікі, часам — паўстанцы. Таму і ўрад для Хайнлайна — працяг арміі, якая павінна абараняць свабоднае грамадства. Такая ідэя адлюстравана нават у рамане «''Time Enough for Love''». Ранні Хайнлайн схіляўся да сацыялізму, але ўсё жыццё быў перакананым [[Антыкамунізм|антыкамуністам]]. З паездкі ў СССР у 1960 годзе Хайнлайн вярнуўся антысаветчыкам<ref name="citizen"/>, што адбілася ў серыі эсэ, такіх як «''Pravda» means «Truth''» і «''Inside Intourist''». '''Мальтузіянства і войны'''. Хайнлайн быў перакананым мальтузіянцам, бо лічыў, што ўплыў насельніцтва на навакольнае асяроддзе дыктуе паводзіны соцыуму. Асабліва ярка гэта праявілася ў раманах «Чырвоная планета» і «Нябесны фермер» (1950). У гэтым плане цікавы эпізод ў «Жыццях Лазаруса Лонга» (1973) пра канфлікт фермераў з банкам, дзе Хайнлайн вельмі яскрава паказаў трагічны працэс пераўтварэння піянерскага грамадства ў цывілізаванае. Хайнлайн яўна аддае перавагу эвалюцыйнаму шляху развіцца грамадства, хоць многія яго раманы ёсць хронікамі рэвалюцый (на Марсе, Венеры і Месяцы). Яркім прыкладам яго ідэалогіі ёсць «Месяц — суровы гаспадар», дзе каланісты скідаюць аўтарытарны рэжым, але становяцца ахвярамі агульнага шляху развіцця чалавецтва, якое ўсё болей і болей заціскае асобу. Пра гэта ж напісана ўжо ў рамане «Кот, які праходзіць скрозь сцены». === Антырасізм === Хайнлайн вырас у грамадстве з [[Расавая сегрэгацыя ў ЗША|расавай сегрэгацыяй]], а як пісьменнік стаў вядомы ў час [[Рух за грамадзянскія правы чарнаскурых у ЗША|барацьбы афраамерыканцаў]] за свае грамадзянскія правы. Упершыню прыхаваныя выказванні супраць расізму з'явіліся ў аповесці «Джэры — чалавек» (1947) і рамане «Касмічны кадэт» (1948). Раннія творы Хайнлайна ішлі наперадзе свайго часу ў яўным непрыманні расізму і ў наяўнасці «нябелых» персанажаў, тады як да 1960-х гадоў героі ў навуковай фантастыцы зялёную скуру мелі часцей за чорную<ref>{{артыкул|аўтар=Pearson, Wendy.|загаловак=Race relations|мова=en|аўтар выдання=Gary Westfahl|выданне=The Greenwood Encyclopedia of Science Fiction and Fantasy: Themes, Works, and Wonders, Volume 2|месца=Westport, Connecticut|выдавецтва=Greenwood Publishing Group|год=2005|старонкі=648–650}}</ref>. Ён часам іграў з колерам скуры сваіх герояў, спачатку вымушаў чытачоў атаясамліваць сябе з галоўным героем, а затым мімаходзь успамінаў яго не белае паходжанне, як гэта было ў «Тунэлі ў небе» і «Зорным дэсанце»<ref>{{cite web|url=http://www.heinleinsociety.org/rah/faqworks.html|title=FAQ: Frequently Asked Questions about Robert A. Heinlein, his works|author=D. A. Houdek Rule|date=2003|publisher=''Heinlein Society''|lang=en|accessdate=2014-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190422034221/http://www.heinleinsociety.org/rah/faqworks.html|archivedate=22 красавіка 2019|url-status=dead}}</ref>. Адкрыта гэтую тэму, менавіта на амерыканскім матэрыяле, Хайнлайн закрануў у рамане «Месяц — суровы гаспадар». Самым правакацыйным ў гэтым плане быў раман «[[Свабоднае ўладанне Фарнхэма]]» (1964), дзе белыя героі з чорным слугом былі закінуты на дзве тысячы гадоў наперад у будучыню, ва ўмовы каставага рабаўладальніцкага грамадства, дзе рабамі былі белыя, а пануючай кастай — чорныя і мусульмане. У час 2-й сусветнай вайны Хайнлайн напісаў аповесць «[[Шостая калона]]» (1940), дзе белыя амерыканцы змагаюцца з агрэсарамі жоўтай расы, якія захапілі ўжо ўсю Еўразію, у тым ліку СССР і Індыю. Пазней пісьменнік адмежаваўся ад расісцкіх аспектаў гэтага твора, прызнаўся, што ствараў яго на аснове пераказу Кэмпбелам сюжэта ненапісанага ім апавядання, а таксама дзеля гарантаванага ганарару{{sfn|Expanded Universe|1980|p=93|loc=Прадмова да «Solution Unsatisfactory»}}. Наогул, шмат якія крытыкі спрабавалі выкрыць Хайнлайна ў прапагандзе «[[Жоўтая пагроза|жоўтай пагрозы]]»{{sfn|Panshin|1969|loc=The Period of Influence}}<ref>{{cite web|url=http://www.sf-encyclopedia.com/entry/yellow_peril|title=Yellow Peril|date=23.12.2013|publisher=''The Encyclopedia of Science Fiction''|lang=en|accessdate=2014-05-15}}</ref>, якую можна ўгледзіць таксама ў некаторых эпізодах «Тунэля ў небе» і «Нябеснага фермера». Урэшце, у той жа «Шостай калоне» дбайна служыць ЗША амерыканец азіяцкага паходжання, а марыць пра будучую дыктатуру навукоўцаў белы прафесар. === Індывідуалізм === Шмат якія раманы Хайнлайна — гісторыі рэвалюцыі супраць палітычнага прыгнёту. Аднак Хайнлайн далёкі ад [[маніхейства]], таму паказвае прыгнятальнікаў і прыгнечаных часам нават двухсэнсава. У «Свабодным уладанні Фарнхэма» сын галоўнага героя спачатку спрабуе аддзяліцца, але затым ідзе на [[кастрацыя|кастрацыю]] дзеля ўласнага месца ў жыцці. Пазней Хайнлайн зрушыў фокус сваёй увагі па прыгнёт асобы грамадствам, а не ўрадам. Для Хайнлайна нераздзельны паняцці індывідуалізму і высокага інтэлекту, і кампетэнтнасці. Гэта вельмі ярка і проста ён прапаведуе ў раманах для юнацтва, а ў «Жыццях Лазаруса Лонга» зборнік афарызмаў канчаецца каронным ''Спецыялізацыя — для насякомых'', у тым сэнсе, што чалавек мусіць умець усё. === Сексуальная эмансіпацыя === Для Хайнлайна асабістая свабода значыла і свабоду сексуальную, таму тэма свабоднага кахання з'явілася ў яго ў 1939 годзе і не знікае да канца жыцця. Развіццё тэмы сексу ў ранняй творчасці пісьменніка часта крытыкуюць за манернасць, нязграбнасць і адсутнасць непасрэдных апісанняў<ref>''Robert Scholes, Eric S. Rabkin.'' Science Fiction: History-Science-Vision. — LondonOxford UP, 1977. {{ref-en}}</ref>{{sfn|Panshin|1969|name=dimension}}. З шэрагу прычын у ранняй творчасці Хайнлайн закранаў сексуальнасць у вельмі невялікай колькасці твораў, аднак пачынаючы з «Чужынца ў чужой краіне» — адной з першых кніг навуковай фантастыцы, дзе адкрыта абмяркоўваюць пытанні сексу — гэтая тэма займае значнае месца ў яго творах<ref name="rrr" />. Бліжэй да канца кар'еры Хайнлайн пачаў разглядаць эрэкцыю і аргазм з гумарам і апломбам<ref name="parent">{{cite web|url=http://www.heinleinsociety.org/rah/works/articles/Parenting.html|title="Maybe the hardest job of all—particularly when you have no talent for it": Heinlein's fictional parents, 1939-1987|author=McGiveron, Rafeeq O.|date=2003|publisher=''The Heinlein Society''|lang=en|accessdate=2012-07-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/69rVffFbJ?url=http://www.heinleinsociety.org/rah/works/articles/Parenting.html|archivedate=12 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref>. Апавяданне «Усе вы зомбі»<ref>{{cite web|url=http://www.heinleinsociety.org/rah/works/shortstories/allyouzombies.html|title=All You Zombies|author=David Wright|publisher=''The Heinlein Society''|lang=en|accessdate=2012-07-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/69rVg79Id?url=http://www.heinleinsociety.org/rah/works/shortstories/allyouzombies.html|archivedate=12 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref> (1959) і раман «Не збаюся я зла» (1970) уздымаюць тэму змены пола. У некаторых раманах, асабліва з позняй творчасці, Хайнлайн звяртаецца да даследавання дзіцячай сексуальнасці і [[інцэст]]а. Напрыклад, у «Свабодным уладанні Фарнхэма» ў дачкі галоўнага героя Карэн па шэрагу намёкаў аўтара праяўляецца [[комплекс Электры]] — яна проста кажа, што выбіраючы паміж бацькам і дарослым братам, як мужамі, аддасць перавагу бацьку. Тэма інцэсту з'яўляецца таксама ў «Дзецях Мафусаіла», «Дарозе доблесці», «Даволі часу для кахання»<ref name="parent"/>. Цікава, што амаль ва ўсіх жаночых персанажаў Хайнлайна ёсць рацыянальны розум і характар. Яны нязменна кампетэнтныя, разумныя, інтэлектуальныя, храбрыя, і заўсёды кантралююць жыццёвыя акалічнасці, наколькі гэта магчыма наогул, не саступаюць у гэтых якасцях мужчынскім персанажам<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2005/10/02/books/review/02lord.html?pagewanted=all|title=Heinlein's Female Troubles|author=M. G. Lord|date=02.10.2005|publisher=[[The New York Times]]|lang=en|accessdate=2012-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130521001034/http://www.nytimes.com/2005/10/02/books/review/02lord.html?pagewanted=all|archivedate=21 мая 2013|url-status=dead}}</ref>. Узорам для моцных жаночых персанажаў з ранніх твораў Хайнлайна, была яго другая жонка Леслін Мак-Дональд, а пазней трэцяя жонка Вірджынія Хайнлайн<ref>{{cite web|url=http://www.heinleinsociety.org/rah/works/articles/heinleinswomengeo.html|title=Heinlein’s Women Strong Women Characters in Early Heinlein|author=G. E. Rule|publisher=The Heinlein Society|lang=en|accessdate=2012-07-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/69rVhBn1e?url=http://www.heinleinsociety.org/rah/works/articles/heinleinswomengeo.html|archivedate=12 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref>. Аднак у гэтых гераінь часта ёсць антыподы — абмежаваныя жанчыны, ханжы, з якімі галоўны герой звязаны шлюбам — як у «Свабодным уладанні Фарнхэма» і «Іове, або Асмяянні справядлівасці». Урэшце, не варта лічыць Хайнлайна апалагетам фемінізму. Так, у [[Падвоеная зорка, раман Хайнлайна|«Падвоенай зорцы»]] (1954) сакратарка Пэні, цалкам разумная і разважлівая, дае волю эмоцыям і выходзіць замуж за свайго боса — паспяховага палітыка<ref>{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/books/booksblog/2008/mar/21/nicepicpleaseturnerpic|title=Heinlein's Double Star deserves a second look|author=Sam Jordison|date=21.03.2008|publisher=''The Guardian Books Blog''|lang=en|accessdate=2012-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104074719/http://www.guardian.co.uk/books/booksblog/2008/mar/21/nicepicpleaseturnerpic|archivedate=4 лістапада 2012|url-status=dead}}</ref>. === Філасофскія погляды === Важная крыніца пра філасофскія погляды Хайнлайна — яго раман «Уплысці за захад», дзе галоўная гераіня Морын Джонсан задаецца пытаннем: ''«Мэта метафізікі ставіць такія пытанні: Навошта мы тут? Куды мы трапляем па смерці? І — Чаму гэтыя пытанні невярашальныя?»'' Гэтыя пытанні — аснова метафізікі Хайнлайна. Сын гераіні — Лазарус Лонг, слушна заяўляе, што каб адказаць на пытанне ''чым ёсць Сусвет?'', трэба выйсці за яго межы. Найбольш канцэнтравана філасофскія праблемы выяўлены Хайнлайнам у творах кароткай формы. [[Саліпсізм]] — «Яны», [[прычыннасць]] — «[[Па ўласных слядах]]», абмежаванасць чалавечага [[Эмпірызм|ўспрымання]] — «Акварыум з залатымі рыбкамі», [[Мая, філасофія|ілюзорнасць свету]] — «[[Непрыемная прафесія Джонатана Хога]]». У 1930-1940-я гады Хайнлайн глыбока цікавіўся вучэннем пра агульную семантыку [[Альфрэд Каржыбскі|Альфрэда Каржыбскі]] і наведваў яго семінары. Тым жа часам Хайнлайн зацікавіўся вучэннем містыка [[Пётр Дзям'янавіч Успенскі|Пятра Успенскага]]. ==== Свет як міф ==== Ідэя '''Свету як міфа''' ({{lang-en|World as Myth}}) створана Хайнлайнам і была развіта ім у кнізе [[Лічба звера, раман|«Лічба звера»]]. Паводле яе, міфы і выдуманыя светы існуюць як незлічоная колькасць Сусветаў, паралельна з нашай. Дакладней, колькасць выдуманых Сусветаў складае {{nts|10314424798490535546171949056}} або {{nobr|((6)⁶)⁶}}. У гэтым [[Мультысусвет|мультысусвеце]] [[Гісторыя будучыні, Роберт Хайнлайн|гісторыі будучыні]] Хайнлайна — толькі адзін з вялізнай колькасці Сусветаў, якія складаюць '''свет як міф'''. Раманы цыклу: * [[Даволі часу для кахання]] * [[Лічба звера, рамана|Лічба Звера]] * [[Кот, які праходзіць скрозь сцены]] * [[Уплысці за захад]]<ref>[http://nitrosyncretic.com/rah/rahfaq.html#0402 What is the World-as-Myth?]</ref> == Правілы Хайнлайна == Роберт Хайнлайн не пакінуў па сабе такой вядомай тройкі законаў, якая [[Тры законы робатэхнікі|была ў Айзэка Азімава]] або [[Тры законы Кларка|ў Артура Кларка]]. Аднак у [[эсэ]] ''«On the Writing of Speculative Fiction»'' (1947) расказаў пра пяць правілаў пісьменніцкага поспеху<ref name="wegrokit"/>: # Вы мусіце пісаць # Вы мусіце канчаць напісанае # Вы мусіце пазбягаць пераробак, апроч выпадкаў, калі гэтага патрабуе рэдактар # Вы мусіце выйсці з вашым творам на рынак # Вы мусіце трымаць яго на рынку, пакуль яго не купяць Пісьменнік не хаваў ад патэнцыяльных канкурэнтаў гэтыя правілы, бо лічыў, што мала якія аўтары здолеюць іх трымацца<ref>{{cite web|url=http://www.sfwriter.com/ow05.htm|title=Heinlein's Rules|author=[[Роберт Сойер]]|date=1996|publisher=SFWRITER.COM|lang=en|accessdate=2012-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120904063447/http://www.sfwriter.com/ow05.htm|archivedate=4 верасня 2012|url-status=dead}}</ref>. == Спадчына Хайнлайна == Разам з Айзэкам Азімавым і Артурам Кларкам, Роберта Хайнлайна ацэньваюць як Вялікага Майстра фантастыкі<ref>{{cite web|url=http://www.sfwriter.com/rmdeatho.htm|title=The Death of Science Fiction|author=[[Роберт Сойер]]|lang=en|accessdate=2010-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120502235740/http://www.sfwriter.com/rmdeatho.htm|archivedate=2 мая 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.heinleinsociety.org/pressreleases/clarkeheinleinaward.html|title=Sir Arthur Clarke Named Recipient of 2004 Heinlein Award|date=MAY 22, 2004|accessdate=2010-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622021243/http://www.heinleinsociety.org/pressreleases/clarkeheinleinaward.html|archivedate=22 чэрвеня 2009|url-status=dead}}</ref>, яго прызнаюць першым ў гэтай тройцы<ref>{{cite web|url=http://barros.rusf.ru/article123.html|title=Артур Кларк в разных ракурсах|author=Сергей Бережной|date=10.2001|publisher=Мир Internet|accessdate=2012-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120510135737/http://barros.rusf.ru/article123.html|archivedate=10 мая 2012|url-status=dead}}</ref>. Хайнлайн быў адным з яркіх прадстаўнікоў [[Залаты век навуковай фантастыкі|Залатога веку навуковай фантастыкі]] і пачатак яго кар'еры быў цесна звязаны з рэдактарам ''[[Astounding Science Fiction]]'' [[Джон Вуд Кэмпбел|Джонам Кэмпбелам]]<ref>Карл Фрыдман (2000). ''Critical Theory and Science Fiction'', Doubleday, стр. 71</ref>. Вядомасць прыйшла да Хайнлайна вельмі рана. Ужо ў 1953 годзе апытанне вядучых аўтараў навуковай фантастыкі таго часу называла яго найболей уплывовым сучасным аўтарам<ref>Panshin, p. 3, describing de Camp's Science Fiction Handbook {{ref-en}}</ref>. У 1974 годзе Хайнлайна першым з усіх пісьменнікаў-фантастаў пры жыцці ўганаравалі ''{{нп5|Damon Knight Memorial Grand Master Award}}'' за заслугі перад навуковай фантастыкай. Крытык Джэймс Гіфард пісаў: ''«Хоць многія іншыя аўтары перасягнулі Хайнлайна выніковасцю, мала хто можа сцвярджаць, што на гэтулькі шырока і плённа ўплыў на жанр, як ён. Дзясяткі пісьменнікаў-фантастаў даваеннага Залатога веку да гэтага дня з непрыхаваным энтузіязмам давяраюцца Хайнлайну дзеля развіцця ўласнай кар'еры, фарміравання свайго стылю і сюжэтаў»''{{sfn|Gifford|2000|p=xiii}}. Хайнлайн зрабіў свой унёсак і ў асваенне космасу. Зняты паводле яго сцэнарыя фільм «Месца прызначэння — Месяц» (1950) прапагандуе ідэю [[Касмічная гонка|касмічнай гонкі]] з [[СССР]], за дзесяць гадоў перад тым, як з'ява стала пазнавальнай, пры гэтым фільм прасоўваўся праз нечуваную рэкламную кампанію ў друкаваных выданнях. Многія [[астранаўт]]ы і іншыя асобы, датычныя касмічнай праграмы ЗША, натхняліся творчасцю Роберта Хайнлайна, напрыклад, яго аповесцю «[[Чалавек, які прадаў Месяц]]»<ref name="ghost">{{cite web|url=http://www.thespacereview.com/article/851/1|title=Heinlein’s ghost (part 2)|author=Dwayne A. Day|date=16.04.2007|publisher=The Space Review|lang=en|accessdate=2012-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130102105146/http://www.thespacereview.com/article/851/1|archivedate=2 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>. Агулам за 48 гадоў пісьменніцкай кар'еры Хайнлайн напісаў 33 раманы{{efn|У тым ліку 2 апублікаваных пасмяротна, адзін з якіх у сааўтарстве}}, 59 апавяданняў і 16 зборнікаў твораў. Паводле матываў яго твораў знята 4 кінафільмы, 2 тэлесерыялы, некалькі радыёпастановак і іншае<ref>{{cite web | url = http://www.imdb.com/name/nm0374423/ | title = Пералік фільмаў паводле твораў Хайнлайна | accessdate = 2010-05-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120311054543/http://www.imdb.com/name/nm0374423/ | archivedate = 11 сакавіка 2012 | url-status = dead }}</ref>. На беларускую мову станам на 2014 год творы Хайнлайна не перакладалі. У [[СССР]] наогул Хайнлайна ўпершыню пераклалі на рускую мову ў 1944 годзе<ref>Хейнлейн Р. Дом четырёх измерений / Пер. З. Бобырь // Техника — молодёжи. 1944. № 2/3. С. 23-26.</ref>, аднак да 1990 года колькасць выданняў яго твораў на рускай не перавышала 20-ці. У асноўным гэта былі апавяданні, толькі ў 1977 годзе ў часопісе «Вокруг света» (№ 1−5) быў апублікаваны раман «[[Пасынкі Сусвету]]». З 1990-х гадоў папулярнасць пісьменніка ў Расіі рэзка ўзрасла (45 выданняў у 1992 годзе, да 2003 — болей за 500)<ref>{{cite web|url=http://fantlab.ru/article536|title=Краткая летопись российской литературной судьбы Роберта Хайнлайна|author=А. Ермолаев|date=август 2007|publisher=[[FANтастика]]|pages=18-19|accessdate=2012-10-18}}</ref>, было выдадзена некалькі паважных збораў твораў. Першым з іх быў ''«Миры Роберта Хайнлайна»'' ў 25 тамах. == Узнагароды == {{main|Літаратурныя прэміі Роберта Хайнлайна}} <span style="background-color: #F5F5DC; padding: 1px 2px;">Жоўтым</span> вылучаны рэтраспектыўныя ўзнагароды, якія даваліся праз значны час па публікацыі твора. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |- ! style="width:30px;"| Год ! style="width:300px;"| Прэмія ! style="width:150px;"| Катэгорыя ! style="width:250px;"| Твор ! style="width:40px;" class="unsortable" | Заўв. |- | style="background: #F5F5DC;" | | {{Comment|1951|Узнагароджаны ў 2001}} | [[Х’юга (прэмія)|Х’юга]] | Лепшы раман | [[Фермер у небе]] |align="center"| <ref name="hugo1951">{{cite web|url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/1951-retro-hugo-awards/|title=1951 Retro Hugo Awards|publisher=''World Science Fiction Society''|lang=en|accessdate=2014-09-07}}</ref> |- | style="background: #F5F5DC;" | | {{Comment|1951|Узнагароджаны ў 2001}} | Х’юга | Лепшая аповесць | [[Чалавек, які прадаў Месяц]] |align="center"| <ref name="hugo1951"/> |- | style="background: #F5F5DC;" | | {{Comment|1951|Узнагароджаны ў 2001}} | Х’юга | Лепшая пастаноўка | [[Месца прызначэння — Месяц]] |align="center"| <ref name="hugo1951"/> |- | 1956 | Х’юга | Лепшы раман | [[Падвоеная зорка, раман|Падвоеная зорка]] |align="center"| <ref>{{cite web|url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/1956-hugo-awards/|title=1956 Hugo Awards|publisher=''World Science Fiction Society''|lang=en|accessdate=2014-09-07}}</ref> |- | 1960 | Х’юга | Лепшы раман | [[Зорны дэсант]] |align="center"| <ref>{{cite web|url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/1960-hugo-awards/|title=1960 Hugo Awards|publisher=''World Science Fiction Society''|lang=en|accessdate=2014-09-07}}</ref> |- | 1961 | {{нп5|Секвоя, прэмія|Секвоя||Sequoyah Book Award}} | Кніга для дзяцей | [[Маю скафандр — гатовы вандраваць]] |align="center"|<ref>{{cite web|url=http://okla.affiniscape.com/displaycommon.cfm?an=1&subarticlenbr=215|title=Children's Sequoyah Winners|publisher=''Oklahoma Library Association''|lang=en|accessdate=2014-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140506061946/http://okla.affiniscape.com/displaycommon.cfm?an=1&subarticlenbr=215|archivedate=6 мая 2014|url-status=dead}}</ref> |- | 1962 | Х’юга | Лепшы раман | [[Чужынец у чужой краіне]] |align="center"| <ref>{{cite web|url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/1962-hugo-awards/|title=1962 Hugo Awards|publisher=''World Science Fiction Society''|lang=en|accessdate=2014-09-07}}</ref> |- | 1967 | Х’юга | Лепшы раман | [[Месяц — суровы гаспадар]] |align="center"| <ref>{{cite web|url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/1967-hugo-awards/|title=1967 Hugo Awards|publisher=''World Science Fiction Society''|lang=en|accessdate=2014-09-07}}</ref> |- | 1975 | [[Прэмія «Неб’юла»|Неб'юла]] | Грандмайстар | {{N/a|{{~|яя}}прыжыццёвыя дасягненні}} |align="center"| <ref>{{cite web|url=http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/GrandMaster1975.html|title=1975 SFWA Grand Master Award|publisher=''Locus Online''|lang=en|accessdate=2014-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121016222113/http://locusmag.com/SFAwards/Db/GrandMaster1975.html|archivedate=16 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref> |- | 1978 | {{нп5|Сэйун|||Seiun Award}} | Лепшы перакладны раман | [[Не збаюся я зла]] |align="center"| <ref>{{cite web|url=http://www.sf-fan.gr.jp/awards/list.html|title=星雲賞リスト|lang=ja|accessdate=2014-09-08}}</ref> |- | 1983 | [[Праметэй, прэмія|Праметэй]] | Зала славы | [[Месяц — суровы гаспадар]] |align="center"| <ref>{{cite web|url=http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/Prometheus1983.html|title=1983 Prometheus Awards|publisher=''Locus Online''|lang=en|accessdate=2014-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121016210251/http://locusmag.com/SFAwards/Db/Prometheus1983.html|archivedate=16 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref> |- | 1985 | [[Прэмія «Локус»|Локус]] | Лепшы раман фэнтэзі | [[Іоў, або Асмяянне справядлівасці]] |align="center"| <ref>{{cite web|url=https://www.worldswithoutend.com/books_year_index.asp?year=1985|title=1985 Award Winners & Nominees|publisher=''Worlds Without End''|lang=en|accessdate=2014-09-09}}</ref> |- | 1987 | Праметэй | Зала славы | [[Чужынец у чужой краіне]] |align="center"| <ref>{{cite web|url=http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/Prometheus1987.html|title=1987 Prometheus Awards|publisher=''Locus Online''|lang=en|accessdate=2014-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121016210342/http://locusmag.com/SFAwards/Db/Prometheus1987.html|archivedate=16 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref> |- | 1990 | Локус | Лепшая публіцыстыка | ''Grumbles from the Grave'' |align="center"| <ref>{{cite web|url=http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/Locus1990.html|title=1990 Locus Awards|publisher=''Locus Online''|lang=en|accessdate=2014-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120707181315/http://locusmag.com/SFAwards/Db/Locus1990.html|archivedate=7 ліпеня 2012|url-status=dead}}</ref> |- | 1996 | Праметэй | Зала славы | [[Чырвоная планета, раман|Чырвоная планета]] |align="center"| <ref>{{cite web|url=http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/Prometheus1996.html|title=1996 Prometheus Awards|publisher=''Locus Online''|lang=en|accessdate=2014-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121016210438/http://locusmag.com/SFAwards/Db/Prometheus1996.html|archivedate=16 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref> |- | 1997 | Праметэй | Зала славы | [[Дзеці Мафусаіла]] |align="center"| <ref>{{cite web|url=http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/Prometheus1997.html|title=1997 Prometheus Awards|publisher=''Locus Online''|lang=en|accessdate=2014-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121016210321/http://locusmag.com/SFAwards/Db/Prometheus1997.html|archivedate=16 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref> |- | 1998 | Праметэй | Зала славы | [[Даволі часу для кахання]] |align="center"| <ref>{{cite web|url=http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/Prometheus1998.html|title=1998 Prometheus Awards|publisher=''Locus Online''|lang=en|accessdate=2014-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121016210316/http://locusmag.com/SFAwards/Db/Prometheus1998.html|archivedate=16 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref> |- | 1998 | [[Зала славы навуковай фантастыкі і фэнтэзі]] | {{N/a}} | {{N/a|{{~|яя}}прыжыццёвыя дасягненні}} |align="center"| <ref>{{cite web|url=http://www.midamericon.org/halloffame/|title=Science Fiction and Fantasy Hall of Fame|author=Keith Stokes|date=22.02.2008|publisher=''midamericon.org''|lang=en|accessdate=2014-09-10|archive-date=21 мая 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521070009/http://www.midamericon.org/halloffame/|url-status=dead}}</ref> |- | 2003 | Праметэй | Зала славы | {{нп5|Рэквіем, апавяданне|Рэквіем||Requiem (short story)}} |align="center"| <ref>{{cite web|url=http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/Prometheus2003.html|title=2003 Prometheus Awards|publisher=''Locus Online''|lang=en|accessdate=2014-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121016210347/http://locusmag.com/SFAwards/Db/Prometheus2003.html|archivedate=16 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref> |- |} == Бібліяграфія == {{main|Бібліяграфія Роберта Хайнлайна}} За сваю плённую пісьменніцкую кар'еру Хайнлайн напісаў болей за 30 раманаў і мноства твораў малой формы. Усе творы можна падзяліць на некалькі груп — цыкл «[[Гісторыя будучыні, Роберт Хайнлайн|Гісторыя будучыні]]» з прылеглымі цыкламі «[[Лазарус Лонг]]» і «[[Свет як Міф]]», серыя «юнацкіх» раманаў для выдавецтва ''{{нп5|Charles Scribner's Sons}}'' і асобныя «дарослыя» раманы. ; Пералік раманаў {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |- ! style="width:30px;"| Год ! style="width:200px;"| Назва ! style="width:200px;"| Арыгінальная назва ! style="width:200px;"| Заўвагі |- | 1953 || [[Астранаўт Джонс]] || ''Starman Jones'' || |- | 1952 || [[Турботныя Стоўны]] || ''The Rolling Stones'' aka ''Space Family Stone'' || |- | 1958 || [[Маю скафандр — гатовы вандраваць]] || ''Have Space Suit—Will Travel'' || |- | 1956 || [[Час для зорак]] || ''Time for the Stars'' || |- | 1957 || [[Грамадзянін Галактыкі (раман)|Грамадзянін Галактыкі]] || ''Citizen of the Galaxy'' || |- | 1956 || [[Дзверы ў лета]] || ''The Door into Summer'' || |- | 1956 || [[Падвоеная зорка (раман)|Падвоеная зорка]] || ''Double Star'' || Узнагароджаны ''Hugo Award'', 1956 |- | 1941 || [[Дзеці Мафусаіла]] || ''Methuselah's Children'' || Частка «[[Гісторыя будучыні, Роберт Хайнлайн|Гісторыі будучыні]]». Размешчаны ў «Залі славы» [[Prometheus Award|прэміі «Праметэй»]] (1997) |- | 2003 || [[Нам, што жывуць]] || ''For Us, The Living: A Comedy of Customs'' || Напісаны ў 1939 годзе, але апублікаваны пасмяротна |- | 1963 || [[Дарога славы]] || ''Glory Road'' || |- | 1973 || [[Даволі часу для кахання]] || ''Time Enough for Love'' || Размешчаны ў «Залі славы» [[Prometheus Award|прэміі «Праметэй»]] (1998) |- | 1959 || [[Зорны дэсант]] || ''Starship Troopers'' || Узнагароджаны ''Hugo Award'', 1960 |- | 1954 || [[Зорны звер]] || ''The Star Beast'' || |- | 1984 || [[Іоў, або Асмяянне справядлівасці]] || ''Job: A Comedy of Justice'' || |- | 1948 || [[Касмічны кадэт]] || ''Space Cadet'' || |- | 1985 || [[Кот, які праходзіць скрозь сцены]] || ''The Cat Who Walks Through Walls'' || |- | 1949 || [[Чырвоная планета (раман)|Чырвоная планета]] || ''Red Planet'' || Арыгінальная версія без рэдактарскіх правак апублікавана ў 1990 годзе |- | 1951 || [[Куклаводы]] || ''The Puppet Masters'' || |- | 1966 || [[Месяц — суровы гаспадар]] || ''The Moon Is a Harsh Mistress'' || Узнагароджаны ''Hugo Award'', 1967 |- | 1963 || [[Марсіянка Подкейн]] || ''Podkayne of Mars'' || Арыгінальны варыянт канцоўкі апублікаваны ў 1993 годзе |- | 1951 || [[Паміж планетамі]] || ''Between Planets'' || |- | 1970 || [[Не збаюся я зла]] || ''I Will Fear No Evil'' || |- | 1963 || [[Пасынкі Сусвету]] || ''Orphans of the Sky'' || Частка «Гісторыі будучыні» |- | 1955 || [[Пераменная зорка, раман|Пераменная зорка]] || ''Variable Star'' || Скончаны [[Спайдэр Робінсан|Спайдэрам Робінсанам]] і апублікаваны пасмяротна ў 2006 годзе |- | 1982 || [[Пятніца, раман|Пятніца]] || ''Friday'' || |- | 1947 || [[Ракетны карабель «Галілеа»]] || ''Rocket Ship Galileo'' || |- | 1964 || [[Свабоднае ўладанне Фарнхэма]] || ''Farnham's Freehold'' || |- | 1942 || [[Там, за гранню]] || ''Beyond This Horizon'' || |- | 1955 || [[Тунэль у небе]] || ''Tunnel in the Sky'' || |- | 1987 || [[Уплысці за захад]] || ''To Sail Beyond the Sunset'' || |- | 1950 || [[Фермер у небе]] || ''Farmer in the Sky'' || Узнагароджаны ''Retro Hugo Award'', 1951 |- | 1979 || [[Лічба звера (раман)|Лічба звера]] || ''The Number of the Beast'' || |- | 1961 || [[Чужынец у чужой краіне]] || ''Stranger in a Strange Land'' || Узнагароджаны ''Hugo Award'', 1962 |} == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Alexei Panshin.|загаловак=Heinlein in Dimension: A Critical Analysis|выдавецтва=Advent|год=1969|старонак=204|ref=Panshin|isbn=978-0-911682-01-4}} {{ref-en}} * {{кніга|аўтар=Robert A. Heinlein.|загаловак=Expanded Universe|выдавецтва=Grosset & Dunlap|год=1980|старонак=582|ref=Expanded Universe|isbn=978-0-448-11916-8}} {{ref-en}} * {{кніга|аўтар=Robert A. Heinlein, Virginia Heinlein.|загаловак=Grumbles From the Grave|выдавецтва=Del Rey / Ballantine|год=1990|старонак=283|ref=Grumbles|isbn=978-0-345-36246-9}} {{ref-en}} * {{кніга|аўтар=James Gifford.|загаловак=Robert A. Heinlein: A Reader's Companion|выдавецтва=Nitrosyncretic Press|год=2000|старонак=304|ref=Gifford|isbn=978-0967987408}} {{ref-en}} * {{кніга|аўтар=William H. Patterson Jr.|загаловак=Robert A. Heinlein: In Dialogue with His Century: Volume 1: 1907-1948: Learning Curve|выдавецтва=Tor Books|год=2010|старонак=624|ref=Patterson|isbn=978-0765319609}} {{ref-en}} == Спасылкі == * [http://www.heinleinsociety.org/ Афіцыйны сайт Хайнлайна] * {{isfdb name|id=Robert_A._Heinlein|name=Бібліяграфія Роберта Хайнлайна}} * {{fantlab|http://fantlab.ru/autor4}} * {{imdb name|id=0374423|name=Роберт Хайнлайн}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Хайнлайн Роберт}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты ЗША]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Х’юга]] 8hm1b1ensrx4rqz5lme8yojjsgbx5vm 0 221420 5165794 3943298 2026-07-14T07:16:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165794 wikitext text/x-wiki '''Рэактапла́сты, тэрмарэактыўныя пласмасы''' — [[пластычныя масы]] на аснове ацвярджальных алігамераў (смол), перапрацоўка якіх суправаджаецца неабарачальнай хімічнай рэакцыяй, у выніку якой утвараюцца трохмерная сеткавая структура [[палімер]]а, страціўшая здольнасць растварацца і пераходзіць пры награванні ў вязкацякучы стан. [[File:Radioantiguo.gif|thumb|Радыёпрыёмнік у корпусе з [[бакеліт]]у]] Найбольш пашыраны рэактапласты на аснове фенолфармальдэгідных (фенапласты), мачавінафармальдэгідных і меламінафармальдэгідных (амінапласты), поліэфірных і [[Эпаксідныя смолы|эпаксідных]] смол. У якасці напаўняльнікаў выкарыстоўваецца [[шкловалакно]], [[сажа]], [[крэйда]] і іншыя матэрыялы. == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|14|||531}} == Спасылкі == * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/polytechnic/7776 Реактопласты // Большой энциклопедический политехнический словарь — 2004.]{{ref-ru}} * [http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/tehnologiya_i_promyshlennost/PLASTMASSI.html?page=0,1 Пластмассы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140415194521/http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/tehnologiya_i_promyshlennost/PLASTMASSI.html?page=0,1 |date=15 красавіка 2014 }}{{ref-ru}} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пластмасы]] 61jtqk3inkre7tnn59tbxnjkhou1c2k 0 232585 5165565 5037026 2026-07-13T19:46:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165565 wikitext text/x-wiki {{НП-Літва |статус = Мястэчка |беларуская назва = Раўданы |арыгінальная назва = Raudonė |падначаленне = |герб = |сцяг = |дэвіз = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |павет = Таўрогскі |раён = Юрбаркскі |сянюнія = Раўданаўская |унутраны падзел = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |агламерацыя = |назва агламерацыі = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |TERC = |SIMC = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта 2 = |add3n = |add3 = }} '''Раўданы'''<ref name=":0">{{Кніга|спасылка=https://www.google.by/books/edition/%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0/D-KlFQ7Bd3gC?hl=en&gbpv=0|аўтар={{nobr|[[Іван Якаўлевіч Спрогіс|Спрогіс І.]]}}|загаловак=Географический словарь древней Жомойтской земли XVI столѣтия: составленный по 40 актовым книгам Россиенскаго земскаго суда Архивариусом Виленскаго Центральнаго Архива древних актовых книг - губерний Виленской, Ковенской, Гродненской и Минской|год=1888|выдавецтва=|старонкі=267|старонак=390}}</ref>, таксама '''Раўдоне''' ({{lang-lt|Raudonė}}) — мястэчка ў [[Літва|Літве]], у [[Юрбаркаскі раён|Юрбаркаскім раёне]] [[Таўрагскі павет|Таўрагскага павета]], на [[Нёман]]е ля вусця [[Раўдона|Раўдоны]]. == Гісторыя == [[Файл:Castle of Raudone in 19c.jpg|thumb|злева|Раўданаўскі замак на малюнку [[Напалеон Орда|Напалеона Орды]], XIX ст.]] У 1337 годзе экспедыцыя [[Тэўтонскі ордэн|тэўтонскіх братоў-рыцараў]] і [[Паўночныя крыжовыя паходы|крыжакоў]] пад камандаваннем багемскага караля [[Ян Люксембургскі|Яна Сляпога]] і [[Ніжняя Баварыя (герцагства)|ніжнебаварскага]] герцага [[Генрых XIV (герцаг Баварыі)|Генрыха XIV]] заснавала драўляна-земляны замак на Нёмане супроць рэшткаў [[Хрыстмемель|Хрыстмемеля]]. У гонар герцага Генрыха замак назвалі па-нямецку [[Баербург]] ({{lang-de|Bayerburg}} — замак баварцаў). Замак выкарыстоўвалі як ваенную базу і цэнтр забеспячэння экспедыцый у [[Літва (зямля)|Літву]] або на поўнач у [[Жамойць]]. У 1338 годзе замак беспаспяхова 22 дні трымаў у аблозе вялікі князь літоўскі [[Гедзімін]]. У 1341 годзе Гедзімін зноў аблажыў Баербург і памёр падчас гэтай аблогі. Паводле народнай легенды, дуб Гедзіміна ў парку вырас на месцы, дзе князь быў смяротна паранены. Пасля яго смерці сыны ўрэшце ўзялі Баербург. У [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]] пісаўся як ''Равдоны''<ref name=":0" />. У XVI стагоддзі замак належаў вялікаму князю літоўскаму і польскаму каралю [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонту II Аўгусту]]. Новы замак пабудаваны на руінах старога нямецкім рыцарам [[Геранім Крышпін-Кіршэнштэйн|Геранімам Крышпін-Кіршэнштэйнам]]. З таго часу замак неаднаразова перабудоўваўся. У XVIII стагоддзі ўладальнікі маёнтка Раўданы шляхціцы [[Алендскія]] герба «Равіч» нанялі літоўскага архітэктара [[Лаўрын Гуцэвіч|Лаўрына Гуцэвіча]] для рэканструкцыі замка. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у 1795 годзе ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Наступны ўладальнік, князь [[Платон Аляксандравіч Зубаў|Платон Зубаў]], [[Падараванні сялян|атрымаў]] маёнтак у першай палове XIX стагоддзя і яго сям’я зноў перабудавала замак, наняўшы архітэктара Чэзарэ Анікіні (Cezaris Anikinis). Будынак набыў рысы [[псеўдаготыка|псеўдагатычнай архітэктуры]]. Апошняй уладальніцай была Сафія Уоксел (Зубава) і яе партугальскі муж з [[Мадэйра|Мадэйры]], Хасэ Карлас дэ Фарыя і Кастра. == У культуры == Раўдонеўскі замак выступае месцам дзеяў [[Усходняя Прусія|усходнепрускай]] [[Легенда|легенды]], вядомай як ''Die weiße Jungfrau der Bayerburg'' («Белая дама Баербурга»)<ref>{{Cite web |url=http://www.sagen.at/texte/sagen/russland/dieweissejungfrau.html |title=Die weiße Jungfrau der Bayerburg |access-date=11 чэрвеня 2015 |archive-date=12 лютага 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130212184525/http://www.sagen.at/texte/sagen/russland/dieweissejungfrau.html |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Urban, William. ''The Teutonic Knights: A Military History''. Greenhill Books. London, 2003, p.&nbsp;133. ISBN 1-85367-535-0 * Polski słownik biograficzny / komitet redakcyjny Władysław Konopczynski … [''et al.'']. Publisher Kraków : Skład główny w ksieg. Gebethnera i Wolffa, 1935-.ISBN 8386301015 (set) * {{SgKP|IX|547|Raudań}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Населеныя пункты на Нёмане}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Зубавы]] q2zaxfxajh746exhfnt935u8x3z0zqz 0 241526 5165756 4903254 2026-07-14T06:35:48Z M.L.Bot 261 5165756 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Мяжонка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Мяжонка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Мяжонка. Месца колішняга касцёла 2.jpg |подпіс = Месца касцёла на могілках |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 46|lat_sec = 06 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 25|lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Бялыніцкі |сельсавет2 = Запольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Miažonka |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243032358 }} '''Мяжо́нка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Miažonka}}, {{lang-ru|Межонка}}) — [[вёска]] ў [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Запольскі сельсавет (Бялыніцкі раён)|Запольскага сельсавета]]. == Вядомыя асобы == * [[Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч]] (1891—1945) — ваенны хірург, педагог, палкоўнік медыцынскай службы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Miažonka}} {{Запольскі сельсавет (Бялыніцкі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Запольскі сельсавет (Бялыніцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бялыніцкага раёна]] mjghmeyfgqsj0b936mue88eoq3qb7ct 0 260896 5165606 4881675 2026-07-13T20:46:50Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165606 wikitext text/x-wiki {{Гісторыя камп’ютарных гульняў}} [[Файл:Magnavox-Odyssey-Console-Set.png|міні|Magnavox Odyssey (1972).]] '''Першае пакаленне відэакансоляў''' пачалося ў [[1972]] з рэліза «[[Magnavox Odyssey]]» і працягвалася да [[1977]], калі вытворцы прыставак тыпу «pong» пакінулі рынак з-за поспеху кансоляў, заснаваных на [[мікрапрацэсар]]ах. ==Гульнявыя сістэмы першага пакалення== *[[Magnavox Odyssey]] (1972―1975) *[[Pong (прыстаўка)|Atari Pong]] (1975―1977) *Philips Tele-Spiel ES-2201 (1975―1976) *Серыя Magnavox Odyssey (1975―1977) *APF TV Fun (1976―1977) *Coleco Telstar (1976―1979) *Nintendo Color TV Game (1977) {{Зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] [[Катэгорыя:Гульнявыя прыстаўкі]] crb0txed90cgkfzgenytnhal1u6excg 14 260897 5165626 5163638 2026-07-13T20:47:45Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Гісторыя камп’ютарных гульняў]] у [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]]: Уніфікацыя назваў 5163638 wikitext text/x-wiki {{catmain|Гісторыя камп’ютарных гульняў}} [[Катэгорыя:Відэагульні]] juf8ccza8yzeac91war7owwfa8rbfvi 10 277502 5165773 5015489 2026-07-14T06:44:35Z StarDeg 16311 5165773 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная паласа |імя = Міністры эканомікі Украіны |колер = |схаваць = |загаловак = Міністры эканомікі Украіны |утрыманне = {{nobr|[[Анатоль Каленікавіч Мінчанка|Анатоль Мінчанка]]&nbsp;(1991—1992) •}} {{nobr|[[Уладзімір Цімафеевіч Ланавы|Уладзімір Ланавы]]&nbsp;(1992) •}} {{nobr|[[Віктар Міхайлавіч Пінзенік|Віктар Пінзенік]]&nbsp;(1992—1993) •}} {{nobr|[[Юрый Аляксандравіч Баннікаў|Юрый Баннікаў]]&nbsp;(1993) •}} {{nobr|[[Раман Васільевіч Шпек|Раман Шпек]]&nbsp;(1993—1995) •}} {{nobr|[[Васіль Мікалаевіч Гурэеў|Васіль Гурэеў]]&nbsp;(1995—1997) •}} {{nobr|[[Юрый Іванавіч Еханураў|Юрый Еханураў]]&nbsp;(1997) •}} {{nobr|[[Віктар Іванавіч Суслаў|Віктар Суслаў]]&nbsp;(1997—1998) •}} {{nobr|[[Васіль Васільевіч Рагавы|Васіль Рагавы]]&nbsp;(1998—1999) •}} {{nobr|[[Сяргей Леанідавіч Цігіпка|Сяргей Цігіпка]]&nbsp;(1999—2000) •}} {{nobr|[[Васіль Васільевіч Рагавы|Васіль Рагавы]]&nbsp;(2000—2001) •}} {{nobr|[[Аляксандр Віталевіч Шлапак|Аляксандр Шлапак]]&nbsp;(2001—2002) •}} {{nobr|[[Валерый Іванавіч Харашкоўскі|Валерый Харашкоўскі]]&nbsp;(2002—2004) •}} {{nobr|[[Мікалай Іванавіч Дзяркач|Мікалай Дзяркач]]&nbsp;(2004—2005) •}} {{nobr|[[Сяргей Анатольевіч Цярохін|Сяргей Цярохін]]&nbsp;(2005) •}} {{nobr|[[Арсеній Пятровіч Яцанюк|Арсеній Яцанюк]]&nbsp;(2005—2006) •}} {{nobr|[[Уладзімір Аляксеевіч Макуха|Уладзімір Макуха]]&nbsp;(2006—2007) •}} {{nobr|[[Анатоль Кірылавіч Кінах|Анатоль Кінах]]&nbsp;(2007) •}} {{nobr|[[Багдан Міхайлавіч Данілішын|Багдан Данілішын]]&nbsp;(2007—2010) •}} {{nobr|[[Васіль Пятровіч Цушко|Васіль Цушко]]&nbsp;(2010) •}} {{nobr|[[Андрэй Пятровіч Клюеў|Андрэй Клюеў]]&nbsp;(2010—2012) •}} {{nobr|[[Пётр Аляксеевіч Парашэнка|Пётр Парашэнка]]&nbsp;(2012) •}} {{nobr|[[Ігар Мікалаевіч Прасолаў|Ігар Прасолаў]]&nbsp;(2012—2014) •}} {{nobr|[[Паўло Міхайлавіч Шарамета|Паўло Шарамета]]&nbsp;(2014) •}} {{nobr|[[Анатоль Аркадзевіч Максюта|Анатоль Максюта]]&nbsp;(в.а., 2014) •}} {{nobr|[[Валерый Тэзіевіч Пятніцкі|Валерый Пятніцкі]]&nbsp;(в.а., 2014) •}} {{nobr|[[Айварас Абрамавічус]]&nbsp;(2014—2016) •}} {{nobr|[[Сцяпан Іванавіч Кубіў|Сцяпан Кубіў]]&nbsp;(2016-2019) •}} {{nobr|[[Цімафей Сяргеевіч Мылаванаў|Цімафей Мылаванаў]]&nbsp;(2019—2020) •}} {{nobr|[[Паўло Андрэевіч Кухта|Паўло Кухта]]&nbsp;(в.а., 2020) •}} {{nobr|[[Паўло Андрэевіч Кухта|Паўло Кухта]]&nbsp;(в.а., 2020) •}} {{nobr|[[Ігар Расціслававіч Пятрашка|Ігар Пятрашка]]&nbsp;(2020—2021) •}} {{nobr|[[Аляксей Мікалаевіч Любчанка|Аляксей Любчанка]]&nbsp;(2021) •}} {{nobr|[[Юлія Анатольеўна Свірыдзенка|Юлія Свірыдзенка]]&nbsp;(2021-2025)}} }}<includeonly>[[Катэгорыя:Міністры эканомікі Украіны]]</includeonly><noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Міністры Украіны|Эканомікі]] </noinclude> c4j30qik1tez4syxm5j2lq85wb457xj 0 277964 5165704 5126288 2026-07-14T05:13:51Z M.L.Bot 261 афармленне 5165704 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Пагост}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Пагост |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 50|lat_sec = 49 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 08|lon_sec = 51 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Бярэзінскі |сельсавет2 = Пагосцкі |OpenStreetMap = 243027734 }} '''Паго́ст'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pahost}}, {{lang-ru|Погост}}) — [[аграгарадок]] у [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пагосцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)|Пагосцкага сельсавета]]. За 12 км на ўсход ад [[Беразіно]], за 118 км ад [[Мінск]]а<ref name="bel11">{{Крыніцы/БелЭн|11|||480}}</ref>, каля аўтадарогі {{таблічка-by|М|4}} і ракі [[Клявіца|Клявіцы]]. == Насельніцтва == * 2000 год — 688 жыхароў у 302 дварах<ref name="bel11" />. == Вядомыя асобы == * [[Іаан Пятровіч Зянюк]] (1872—1940?) — беларускі рэлігійны дзеяч, протаіерэй. * [[Анатоль Анатолевіч Сярэдзіч]] (нар. [[1963]]) — беларускі архітэктар. * [[Ёіл Энцін]] (пам. [[1959]]) — педагог, тэатральны дзеяч. == Памятныя мясціны == * Брацкая магіла савецкіх воінаў * 2 помнікі землякам, загінулым у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]<ref name="bel11" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|||480}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=21|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Пагосцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Пагосцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бярэзінскага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] ttq3nrzszaxkuzl750freejxpuc6lk0 0 283132 5165577 5139096 2026-07-13T19:58:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165577 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ржышча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015834 }} '''Ржышча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ržyšča}}, {{lang-ru|Ржище}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. Месціцца за 17,5 км на паўднёвы захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 70,5 км ад [[Мінск]]а, на рацэ [[Пціч (рака)|Пціч]]. == Назва == Назва паходзіць ад палявога [[урочышча]], дзе ўзнік населены пункт. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === У 1885 годзе [[хутар]] у [[Цітвянская воласць|Цітвянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле перапісу 1908 года [[засценак]], паводле перапісу 1917 года [[фальварак]]. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Паводле перапісу 1926 года хутар. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У часе вайны вёска часткова спалена<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/5642|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-06-05|archive-date=23 чэрвеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250623152622/http://db.narb.by/search/5642|url-status=dead}}</ref>. У 1960 годзе вёска ў [[калгас]]е імя Янкі Купалы. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Гарэлецкі сельсавет|Гарэлецкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222 «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района»]{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1908 год — 4 двары, 21 жыхар * 1917 год — 4 двары, 31 жыхар * 1926 год — 6 двароў, 35 жыхароў * 2002 год — 21 двароў, 53 жыхары * 2009 год — 45 жыхароў * 2019 год — 38 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Ржышча|175}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] nmn5zr27rrfvyilua7nz6vat8kzmrsa 0 283271 5165690 5139406 2026-07-14T03:36:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165690 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рыбцы |выява = Дорожный знак при въезде в деревню Рыбцы Минской области.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пярэжырскі |OpenStreetMap = 243018055 }} '''Рыбцы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rybcy}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]. Месціцца за 27 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], чыгуначны [[Рыбцы (прыпыначны пункт)|прыпыначны пункт Рыбцы]] на лініі [[Мінск]] — [[Асіповічы]]. == Гісторыя == Паводле краязнаўца [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]], гэта старажытнае паселішча, пра што сведчаць знаходкі прылады з камення і [[Крэмень|крэменю]], якія часта знаходзілі ў другой палове XIX стагоддзя{{Sfn|SgKP|1889|с=52}}. У XVIII стагоддзі вёска ўваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], адносілася да маёнтка [[Зазер’е (Пухавіцкі раён)|Зазер’е]], уласнасць [[Быкоўскія (род)|Быкоўскіх]]<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 304.</ref>. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1858 годзе ўладанне [[Эдвард Станіслававіч Ваньковіч|Эдварда Ваньковіча]]. Пасля 1861 года ў [[Пярэжырская воласць|Пярэжырскай воласці]] Ігуменскага павета. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1920 годзе адкрыта школа 1-й ступені. У 1930-х гадах праведзена прымусовая калектывізацыя, у 1933 годзе быў створаны [[калгас]] «Трактарыст». У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкае падполле. У студзені 1943 года вёска была спалена ў час нямецкай карнай аперацыі, забіта 108 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/4087|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-09-22|archive-date=22 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240922190611/http://db.narb.by/search/4087|url-status=dead}}</ref>. Пасля вайны вёска была адноўлена. == Насельніцтва == * 1800 год — 2 двары, 16 жыхароў * 1858 год — 147 жыхароў * 1897 год — 47 двароў, 300 жыхароў; старожка, 6 жыхароў * 1907 год — 45 двароў, 387 жыхароў; 2 урочышчы, 2 гаспадаркі, 44 жыхары * 1917 год — 56 двароў, 362 жыхары; урочышча Рыбцы 1, 5 жыхароў; урочышча Рыбцы 2, 7 жыхароў * 1940 год — 80 двароў, 375 жыхароў * 1960 год — 245 жыхароў * 2002 год — 58 двароў, 145 жыхароў * 2009 год — 135 жыхароў * 2019 год — 137 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-09-22|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Помнікі == * Помнік жыхарам, якія загінулі ў Другую сусветную вайну. == Вядомыя асобы == * [[Пётр Васілевіч Касцючык]] (1923—1945) — [[Герой Савецкага Саюза]] <ref>[http://dorogiby.info/node/2338 Дорогами войны: Пуховичский район]{{ref-ru}}</ref>. * [[Аляксандр Аляксандравіч Чахоўскі]] — кандыдат біялагічных навук. * [[Іван Аляксандравіч Чахоўскі]] — вучоны-медык, доктар медыцынскіх навук, прафесар<ref name="bel17">{{Крыніцы/БелЭн|17}} — С. 262.</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Рыбцы|178}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|10|52|Rybcy|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пярэжырскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пярэжырскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Рыбцы| ]] 45wtexmzvt031y8ws7c5x5aunrcosk9 0 283325 5165665 5139279 2026-07-13T23:59:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165665 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Рудня}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Рудня |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі }} '''Ру́дня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Rudnia}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 21 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 76 км ад [[Мінск]]а, 22 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]], каля ракі [[Талька (рака)|Талька]]. == Гісторыя == У XIX стагоддзі ўрочышча ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], быў млын. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У сакавіку 1943 года дамы вёскі былі спалены<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/4052|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-04-26|archive-date=26 красавіка 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240426220913/http://db.narb.by/search/4052|url-status=dead}}</ref>. Пасля вайны адноўлена. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 7 жыхароў * 1908 год — 4 двары, 20 жыхароў * 1926 год — 9 гаспадарак, 44 жыхары * 1960 год — 85 жыхароў * 2002 год — 12 двароў, 19 жыхароў * 2007 год — 16 жыхароў * 2010 год — 8 гаспадарак, 11 жыхароў * 2012 год — 7 гаспадарак, 10 жыхароў * 2019 год — 13 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Рудня|177—178}} * {{кніга|ref=Памяць|спасылка=|аўтар=|загаловак=Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|адказны=Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|год=2003|частка=|арыгінал=|выданне=|месца=Мінск|выдавецтва=Беларусь|том=|старонкі=|старонак=749|серыя=|isbn=985-01-0251-9|тыраж=}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] lxn0zqhdmltf9xtkbpvi7rt4cj7ph1g 0 291580 5165527 4888685 2026-07-13T18:38:23Z ~2026-39650-19 171110 5165527 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Аперацыя «Герман» |выява = Bundesarchiv Bild 101III-Niquille-067-21, Russland, Festnahme von Partisanen.jpg |загаловак = Партызаны, схопленыя немцамі, падчас аперацыі «Герман» |частка = [[Вялікая Айчынная вайна]] |дата = [[13 ліпеня]] — [[8 верасня]] [[1943]] |месца = [[Налібоцкая пушча]] |вынік = нявырашаны |праціўнік1 = {{сцяг|Польшча|АК}}<br/>[[Польская падпольная дзяржава]]<br/>{{сцяг|СССР}}Савецкія партызанскія атрады і злучэнні |праціўнік2 = {{сцяг|Германія|1933}}<br/>[[Трэці рэйх]] |камандзір1 = [[Каспер Мілашэўскі]],<br/>[[Аляксандр Варакомcкі]], [[Рыгор Аляксандравіч Сідарок|Р. А. Сідарок]] |камандзір2 = [[Курт фон Готберг]],<br/>[[Эрых фон дэм Бах]] |сілы1 = каля 554-650 салдатаў [[Армія Краёва|АК]], <br/>каля 4 тыс. савецкіх партызанаў |сілы2 = каля 52-60 тыс. салдатаў, артылерыя, бранетэхніка, авіяцыя |страты1 = {{сцяг|Польшча|АК}}<br/>каля 40 забітых<br/>каля 100 зніклых без вестак<br/>некалькі дзястякаў параненых<br/>{{сцяг|СССР}}<br/>129 забітых<br/>52 параненых<br/>24 параненых і дэзертыраў<br/>_____________________<br/>4280 забітых з ліку грамадзянскага насельніцтва<br/>20 994 адасланых на прымусовыя работы |страты2 = да 300 забітых<br/>некалькі браневікоў і аўтамабіляў }} '''Аперацыя «Герман»''' ( {{lang-de|''Unternehmen «Hermann»''}}) — кодавая назва карнай антыпартызанскай аперацыі нямецкіх акупацыйных улад супраць савецкіх партызан і мясцовага насельніцтва ў [[Валожынскі раён|Валожынскім]], [[Івянецкі раён|Івянецкім]], [[Любчанскі раён|Любчанскім]], [[Навагрудскі раён|Навагрудскім]], [[Юрацішкаўскі раён|Юрацішкаўскім раёнах]]. Праводзілася [[1 ліпеня]] — [[11 жніўня]] [[1943]] года сіламі 1-й матарызаванай брыгады СС, 3 паліцэйскіх палкоў, асобага батальёна СС Дырлевангера, 3 батальёнаў вермахта, паліцэйскіх батальёнаў, 5 жандарскіх, грэнадзёрскіх і артылерыйскіх узводаў, падраздзяленнямі паліцыі бяспекі і СД Беларусі, спецыяльнымі падраздзяленнямі з [[Мінск]]а. Усяго для наступлення было сканцэнтравана больш за 50 тыс. салдат і афіцэраў. Агульнае кіраўніцтва ажыццяўляў групенфюрэр СС і генерал-лейтэнант паліцыі К. фон Готберг. Для вывазу жывёлы, сельскагаспадарчай прадукцыі і маёмасці, угону насельніцтва прыцягваліся спецыяльныя каманды баранавіцкага гебітскамісарыята, упаўнаважаныя гаспадарчыя інспекцыі «Усход». У ходзе аперацыі нямецкія войскі спалілі больш за 60 польскіх і [[Беларусь|беларускіх]] вёсак і знішчылі 4280 чалавек з ліку грамадзянскага насельніцтва. Ад 21 да 25 тысяч чалавек саслалі на [[Прымусовая праца ў Трэцім Рэйхе|прымусовыя работы ў трэці Рэйх]], а тысячы іншых былі выселеныя за межы зоны блакавання. == Перадумовы == {{main|Івянецкае паўстанне}} Пасля [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскага паражэння]] Польшчы, [[Стаўбцоўскі павет|сталбцоўскі]] і [[Валожынскі павет|валожынскі]] паветы апынуліся пад уладай СССР. У сваю чаргу, пасля [[План Барбароса|нямецкага ўварвання ў чэрвені 1941 года]] тэрыторыі абодвух паветаў увайшлі ў склад [[Рэйхскамісарыят Остланд|Рэйхскамісарыята Остланд]]. Немцы, пры падтрымцы [[Беларуская дапаможная паліцыя|беларускіх калабарацыяністаў]] забілі большасць мясцовых [[Яўрэі|яўрэяў]] і распачалі бязлітасны тэрор супраць польскага насельніцтва{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=9-13}}. У той жа час бязмежная [[Налібоцкая пушча]] стала прытулкам для [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|чырвонаармейцаў]], якім ўдалося пазбегнуць нямецкага палону і для яўрэяў, якія ўцяклі з навакольных [[гета]]{{Sfn|Boradyn|2013|с=56-59}}. На рубяжы 1942/43 года перакінутыя праз лінію фронту савецкія афіцэры і камісары прыступілі да трансфармацыі гэтых бездапаможных груп ў рэгулярныя партызанскія атрады{{Sfn|Boradyn|2013|с=60-62}}. Па афіцыйных падліках, у дзень 1 мая 1943 года ў Налібоцкай пушчы было ўжо 2941 [[Савецкі партызанскі рух (1941—1944)|савецкіх партызан]]{{Sfn|Boradyn|2013|с=64}}. Неўзабаве пасля пачатку нямецкай акупацыі на тэрыторыі даваеннага [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]] пачалі стварацца структуры Саюза Узброенай Барацьбы (пераіменаванага ў лютым 1942 года ў [[Армія Краёва|Армію Краёву]]). У лістападзе 1941 г. камандаванне Навагрудскай акругі АК прызначыла падпаручніка [[Аляксандр Варакомскі|Аляксандра Варакомскага]] (псеўданім. «Швір» на пасаду каменданта вобласці Стоўбцы (кодавая назва «Слуп»){{Sfn|Podgóreczny|2010|с=16}}. Першапачаткова дзейнасць вобласці «Слуп» было засяроджана на назапашванні зброі і боепрыпасаў, а таксама пранікнення ў мясцовыя структуры беларускай паліцыі і адміністрацыі{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=17}}. Ідэя стварэння польскага партызанскага атрада не знайшла падтрымкі, камандаванне акругі выконвала загад Галоўнага Камандавання АК па абмежаванню дзеянняў узброеных сіл да моманта пачатку ўсеагульнага паўстання{{Sfn|Boradyn|2013|с=37-38 і 101}}. Толькі такія фактары, як рост колькасці выкрытых салдатаў і вярбоўка польскай моладзі ў шэрагі савецкіх партызанскіх атрадаў пераканалі камандаванне змяніць пазіцыю. Штуршком да арганізацыі польскага атрада стала, у прыватнасці, [[Трагедыя ў Налібоках|масавае забойства жыхароў вёскі Налібакі]] праведзенае савецкімі партызанамі ноччу 7/8 мая 1943 г{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=24}}{{Sfn|Pilch|2013|с=97-98}}{{Sfn|Boradyn|2013|с=97 і 101}}. 3 чэрвеня 1943 г. ў маёнтку Куль у глыбіні Налібоцкай пушчы адбылася першая вярбоўка ў шэрагі польскага атрада. У гэты дзень зарэгістраваліся 44 добраахвотнікаў, якія сталі ядром будучай Стаўбцоўскай групоўкі АК{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=25}}. Атрад, камандаванне якім прыняў паручнік  рэзерву [[Каспер Мілашэўскі]] (пс. «Левальд»), ужо пасля дзесяці дзён вырас да памеру 130 салдатаў{{#tag:ref|[[Каспер Мілашэўскі]] быў адным з лідараў мясцовага польскага грамадства. Улічваючы тое, што ў [[Налібоцкая пушча|налібоцкай пушчы]] было шмат савецкіх партызанаў, ён хаваў свае сувязі з [[Армія Краёва|Арміяй Краёвай]], паспяхова пераконваючы савецкі бок утым, што стварэнне атраду было ініцыятывай мясцовых палякаў. Са згоды камандавання навагрудскай акругі АК Мілашэўскі фармальна падпарадкоўваўся ў тактычным плане савецкаму камандаванню, быў таксама прыняты шэраг іншых пагадненняў, якія, аднак Мілашэўскі не збіраўся выконваць на практыцы. Са згоды савецкага камандавання, атраду была нададзена назва «Польскі атрад імя Тадэвуша Касцюшкі». Быў узгоднены падзел Налібоцкай пушчы на польскі і савецкі сектары, і было дамоўлена, што польскія і савецкія партызаны будуць змагацца з польскага і савецкага бакоў старой мяжы адпаведна. Гл.: {{Sfn|Podgóreczny|2010}}, c 15-18.27-28 і {{Sfn|Boradyn|2013}}, с 101-103|group="nb"}}. Дзейнасць польскага партызанскага атрада пачалась атакай на моцна абаронены [[Івянец]] (19 чэрвеня). Коштам трох забітых і некалькіх параненых польскія салдаты разбілі нямецкі гарнізон і на 18 гадзін вызвалілі сталіцу [[Раён|рэгіёну]]{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=35}}. У баі загінула ад некалькіх дзесяткаў{{Sfn|Krajewski|2013|с=33}} да 150{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=35}} немцаў, а ад 100{{Sfn|Krajewski|2013|с=33}} да 200{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=35}} беларускіх паліцэйскіх дэзертавалі, каб далучыцца да польскага атрада. Салдаты АК вызвалілі многіх зняволеных і захапілі вялікую колькасць зброі, боепрыпасаў, прадуктаў харчавання і абсталявання{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=35}}. Згодна з ацэнкай асобных гісторыкаў, захоп Івянца быў адным з найбуйнейшых узброеных выступленняў у гісторыі Арміі Краёвай{{Sfn|Krajewski|2013}}. Пасля сыходу з Івянца, польскі атрад накіраваўся ў паўднёва-ўсходнюю частку Налібоцкай пушчы, дзе заснаваў лагер у вёсцы Беліца і ва ўрочышчы Дрывезна. На працягу амаль тыдня польскія партызаны ліквідавалі блокпасты беларускай паліцыі ў Старыне і Кіслухах (28 чэрвеня), Дзераўной і [[Волма (Дзяржынскі раён)|Волме]] (30 чэрвеня) у Засуле і [[Рубяжэвічы|Рубяжэвічах]] (3 ліпеня){{Sfn|Krajewski|2013|с=31}}. Дасягнутыя поспехі дазволілі падняць польскі атрад у рангу да батальёна і павялічыць яго колькасць, па меншай меры, да 554 салдатаў{{#tag:ref|Такая лічба падаецца ў рапарце каменданта Навагрудскай Акругі АК. шэраг гістрыкаў сыходзіць з меркавання, што напярэдадні карнай аперацыі ў Налібоцкай пушчы, польскі трада налічваў каля 600-650 партызанаў. Гл.: {{Sfn|Podgóreczny|2010}}, c 40, {{Sfn|Pilch|2013}}, c 102 i {{Sfn|Boradyn|2013}}, c 2013|group="nb"}}{{Sfn|Krajewski|2013|с=33-34}}. == Першыя баі == «Івянецкае паўстанне» выклікала вялікі ажыятаж на Навагрудчыне і сур’ёзна занепакоіла нямецкае камандаванне. Акупанты вырашылі любой цаной ліквідаваць польскія і савецкія базы ў Налібоцкай пушчы{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=41}}. Супрацьпартызанская аперацыя, атрымала  кодавую назву «Герман»{{#tag:ref|У гонар [[рэйхсмаршал]]а [[Герман Герынг|Германа Герынга]] Гл.: {{Sfn|Snyder|2011}}, с. 271.|group="nb"}}, і павінна была ахопліваць шырокі ўчастак, паміж гарадамі: [[Маладзечна]], [[Стоўбцы]], [[Любча]] і [[Шчорсы]]{{Sfn|Krajewski|2013|с=35}}. Згодна з нямецкімі планамі, аперацыя павінна была пачацца на тэрыторыі, праз якую праходзілі чыгуначныя лініі [[Баранавічы]] — Маладзечна — [[Ліда]] і Ліда — Баранавічы. Затым нямецкія атрады павінны былі загнаць партызанаў у глыбіню Налібоцкай пушчы, правесці яе блакаванне, пасля чаго зрабіць сістэматычнае «ачышчэнне» ляснога комплексу{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=42}}. Запланаваная супрацьпартызанская аперацыя была павінна таксама забяспечыць рэалізацыю эканамічных мэтаў, г. зн. забяспечыць нямецкай эканоміцы новы кантынгент прымусовай працоўнай сілы{{Sfn|Snyder|2011|с=271-272}}. Аб тым, якую значнасць надавалі немцы поспеху гэтай аперацыі, можа сведчыць памер сіл, якія прымал ў ёй: ад 52{{Sfn|Bauer|2007|с=57}} да 60{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=42}} тыс. паліцэйскіх, [[СС|эсэсаўцаў]] і салдатаў [[Вермахт]]а, пры падтрымцы авіяцыі, артылерыі і бронетэхнікі{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=42}}. Разам з нямецкімі атрадамі у аперацыі прынялі таксама ўдзел атрады калабарацыяналістаў, у тым ліку 1-я Руская Нацыянальная Брыгада СС пад камандаваннем [[Уладзімір Уладзіміавіч Гіль|Уладзіміра Гіль-Радыёнава]]{{Sfn|Krajewski|2013|с=35}}. Каманду над сіламі, якія ўдзельнічалі у аперацыі «Герман» ажыццяўляў Камандзір СС і Паліцыі ў Беларусі [[Брыгадэфюрар|Брыгадэфюрар СС]] [[Курт фон Готберг]]. Да яго штаба ў [[Навагрудак|Навагрудку]] далучыўся таксама [[Обергрупэнфюрар|Обергрупэнфюрар СС]] [[Эрых фон дэм Бах|Эрых фон дем Бах-Залеўскі]], спецыяльны упаўнаважаны [[Рэйхсфюрар СС|Рэйхсфюрара СС]] па пытаннях барацьбы з партызанскім рухам (''Chef der Bandenbekämpfungsverbände''){{Sfn|Krajewski|2013|с=35}}{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=42}}. Аперацыя «Герман» пачалася 13 ліпеня 1943 г. З усходу, з раёна [[Дзяржынск|Койданава]] і [[Стоўбцы|Стоўбцаў]], накіравалася ў бок лесу нямецкая дывізія, прызначаная для барацьбы з партызанскім рухам (якая да гэтага часу квартыравалася ў [[Бабруйск]]у). У той жа час з раёна [[Навагрудак|Навагрудка]] выйшла другая нямецкая групоўка. правёўшы карныя дзеянні ў зоне вакол Любчы і Шчорсаў, а затым перайшла на ўсходні бераг [[Нёман]]а, рыхтуючыся да ўдараў у паўднёва-ўсходняй частцы  пушчы{{Sfn|Krajewski|2013|с=35}}. У самым пачатку баявых дзеянняў партызаны атрада «Бальшавік» разграмілі з засады варожую аўтакалону і захапілі «Баявы загад на аперацыю „Герман“ і штабную карту». Разведка польскага батальена ўжо ў канцы чэрвеня атрымала інфармацыю аб будаўніцтве немцамі дадатковых платформаў на чыгуначных станцыях у Койданаве, Негарэлым і Стоўбцах. У сваю чаргу, 13 ліпеня польскую конную разведку заўважылі нямецкія матарызаваныя калоны, накіраваныя ў бок Налібоцкай пушчы. У той жа дзень у польскім лагеры ва ўрочышчы Дрывежа праходзіла польска-савецкая нарада, у якім прынялі ўдзел, у прыватнасці, камандзір стаўбцоўскага батальёна  «Lewald» і камандзір івянецкай групоўкі савецкіх партызанаў палкоўнік [[Рыгор Аляксандравіч Сідарок|Р. А. Сідарок]] (псеўданім «Дубаў»{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=42}}.). Тады было вырашана, што нямецкая спроба карнай аперацыі ў раёне пушчы сутыкнецца з рашучым супраціўленнем. Батальён АК атрымаў заданне блакаваць з усходу гасцінец [[Мінск]] — [[Навагрудак]], г. зн. галоўную дарогу, якая праходзіць праз Налібоцкую пушчу{{#tag:ref|Дарога праходзіла між іншым праз [[Івянец]], [[Налібакі]] і [[Шчорсы]]. Гл.: {{Sfn|Krajewski|2013}}, с. 35|group="nb"}}. Палякі павінны былі таксама блакаваць бакавыя дарогі і прасекі, якія ішлі паралельна галоўнай дарозе (паласа польскай абароны была такім чынам шырынёй у 10 км). Савецкія брыгады, якія налічвалі больш за 4 тысячы партызанаў{{Sfn|Boradyn|2013|с=124}}, павінны былі прыкрываць абодва флангі польскай групоўкі{{Sfn|Krajewski|2013|с=35}}{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=42}}. Першыя сутыкненні адбыліся [[20 ліпеня]]{{Sfn|Boradyn|2013|с=124}}{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=43}} (Іншыя гісторыкі называюць дату [[15 ліпеня]]){{Sfn|Krajewski|2013|с=36}}. Раніцай таго дня, салдаты АК з 5-га узвода 2-й роты пяхоты, пад камандаваннем плутонавага Антонія Гасюка (пс. «Жучэк», сустрэлі нямецкую калону каля ўзарванага моста на рацэ Шура. Агонь польскіх станковых кулямётаў выклікаў страты ў нямецкім  атрадзе, памерам ад некалькіх да трыццаці забітых (у тым ліку чатырох афіцэраў). Былі знішчаны таксама некалькі аўтамабіляў. Польскія салдаты не панеслі ніякіх страт{{Sfn|Krajewski|2013|с=36}}{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=43-44}}. У той жа дзень на дарозе Івянец — Налібакі 1-й роце пяхоты, пад кіраўніцтвам курсанта Альгірдаса Война (пс. «Лех»), удалося разбіць іншую нямецкую калону. Коштам трох загінулых салдатаў АК яны забілі 25 ворагаў і знішчылі чатыры аўтамабіля{{Sfn|Krajewski|2013|с=36}}. Да Налібоцкай пушчы дабраліся між тым, асноўныя сілы нямецкай групоўкі{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=44}}. 21 ліпеня нямецкая авіяцыя і артылерыя на працягу некалькіх гадзін абстрэльвалі пазіцыі партызан, пасля чаго ў атаку пайшла пяхота, якую падтрымлівала бронетэхніка{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=45}}. Падчас разлютаваных баёў у раёне Дрывезны і Нешчаровіч, салдаты АК эфектыўна адбівалі атакі праціўніка. Праз некаторы час польскае камандаванне даведалася, аднак, да свайго здзіўлення, што атрады палкоўніка «Дубовы» без папярэджання пакінулі абарончыя пазіцыі. Нямецкія матарызаваныя калоны прабіліся праз дарогу Мінск — Навагрудак, падзяляючы тым самым пушчу на дзве часткі. Над батальёнам АК навісла пагроза акружэння{{Sfn|Krajewski|2013|с=36}}{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=45-46}}. Праз некалькі гадоў некаторыя польскія гісторыкі і ветэраны выказалі здагадку, што партызаны мелі намер знішчыць польскі атрад рукамі немцаў, і пагэтаму наўмысна адкрылi яго флангі{{Sfn|Boradyn|2013|с=124}}{{Sfn|Pilch|2013|с=107}}. Але з захаваўшыхся савецкіх дакументаў, можна, аднак даведацца, што большая частка савецкай партызанскай групоўкі пад ціскам немцаў была рассеяна. Аб гэтым сведчаць і вялікія страты сярод партызанаў{{Sfn|Boradyn|2013|с=84-85 і 124}}. == Блакаванне пушчы == У блакіраванай [[Івянецка-Налібоцкая партызанская зона|Івянецка-Налібоцкай партызанскай зоне]] дыслацыраваліся партызанскія брыгады [[Партызанская брыгада імя Г. К. Жукава (С. С. Ключко, М. Ц. Маскалёў, Р. Л. Васілевіч)|імя Жукава]], [[Партызанская брыгада імя С. М. Кірава (Ф. М. Сінічкін, С. П. Васільеў)|імя Кірава]], [[Партызанская брыгада імя І. В. Сталіна (П. І. Гулевіч)|імя Сталіна]], [[Партызанская брыгада імя В. П. Чкалава|імя Чкалава]], [[Партызанская брыгада «Першамайская»|Першамайская]] і асобна дзеючыя атрады імя Аляксандра Неўскага, «Бальшавік», імя Катоўскага, імя Кутузава, імя Чкалава, кавалерыйскі атрад Дз. А. Дзенісенкі. Агульнае кіраўніцтва зонай ажыццяўляў Баранавіцкі падпольны абком КП(б)Б. Групоўка «Дубовы» змагла пазбегнуць нямецкага пераследавання і перабрацца ў наваколлі Мінска{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=51-52}}. Адступленне суправаджалася, аднак, разладам і актамі непадпарадкавання. С захаваўшыхся савецкіх справаздач, можна даведацца, у прыватнасці, што камандзір Брыгады імя Сталіна палкоўнік Павел Гулевіч самавольна пакінуў баявыя атрады. Гэтак жа паступіў камісар гэтай брыгады, Аляксей Мурашоў, які разам з ад’ютантам схаваўся на востраве ў балоце. Некалькі разоў мелі месца выпадкі, што ў начной цемры, партызаны па памылцы абстралялі адзін аднаго{{Sfn|Boradyn|2013|с=85}}. Адно з падраздзяленняў Брыгады імя Сталіна, было амаль цалкам выбіта нямецкай пяхотай і авіяцыяй падчас пераправы праз балота{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=47}}. Без асаблівых страт перажыў аперацыю «Герман» яўрэйскі атрад братоў Бельскіх{{Sfn|Bauer|2007|с=57}}. Між тым, у польскім генеральным штабе былі выказаны супрацьлеглыя меркаванні адносна далейшай тактыкі. Паручнік «Левальд» і яго афіцэры выказваліся за падзел батальёна на больш дробныя падраздзяленні, у той час як камандзір акругі Стоўбцы падпаручнік «Швір» настойваў на адступленні сукупнасцю сіл. У канчатковым выніку была аддадзена перавага меркаванню камандзіра атрада{{Sfn|Pilch|2013|с=107}}. Ноччу 21/22 ліпеня рота падхарунжага «Леха» перагарадзіла тракт Мінск — Навагрудак барыкадамі са ствалоў паваленых дрэў, што часова спыніла марш нямецкіх калон{{Sfn|Krajewski|2013|с=36}}. Гэта дало магчымасць асноўным сілам батальёна перайсці гасцінец і прайсці  разам з абозам, у паўночную частку пушчы, дзе была надзея зноў ўступіць у кантакт з савецкімі партызанамі{{Sfn|Krajewski|2013|с=36}}{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=46-47}}. Падчас начных баёў быў знішчаны нямецкі браніраваны аўтамабіль{{Sfn|Krajewski|2013|с=36}}. У той жа час атрад пакінуў падпаручнік «Швір»{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=36}}. Ідучы на поўнач польскія партызаны здолелі без асаблівых перашкод дабрацца да шубіна-нёманскага канала. З-за таго, што мост праз канал быў спалены адступаючымі савецкімі войскамі, тут была пакінута большая частка рухомага абозу{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=47}}. Затым стаўбцоўскі батальён перайшоў у найбольш недаступную частку Налібоцкай пушчы, г. зв. «Голыя Балоты». Па дарозе была фарсіравана яшчэ адна водная перашкода ў выглядзе жоўта-нёманскага канала. Кальцо акружэння ўсё больш і больш сцісківалася вакол польскага атрада. Не бачачы магчымасці для працягвання адкрытай барацьбы, камандаванне батальёна падзяліла яго на невялікія групы ў 20-25 чалавек і аддало загад салдатам шукаць выратавання самастойна{{Sfn|Krajewski|2013|с=36}}{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=47-48}}. Ва ўсходнім напрамку ішлі хадакі з 1-й і 2-й ротаў. Першае з гэтых падраздзяленняў панёсла сур’ёзныя страты падчас прарыву праз нямецкую блакаду ў раёне Тэрэбейнаў (загінуў, у прыватнасці, камандзір роты падхарунжы «Лех»). 2-я рота змагла, незаўважанай прайсці ў раён [[Камень (Валожынскі раён)|Каменя]], дзе адбылося яе расфармаванне{{Sfn|Krajewski|2013|с=36}}. Гэты поспех быў шмат у чым заслугай вахмістра Сергія Гаворкі, які да вайны быў войтам гімны Камень, і добра ведаў навакольную мясцовасць{{Sfn|Pilch|2013|с=110}}. Іншы маршрут адступлення абралі штаб, 3-я рота пяхоты, эскадрон кавалерыі і ваенная паліцыя сумесна з тылавымі службамі. Павярнулі яны на поўдзень, адправіўшыся зноў у бок жоўта-нёманскага канала. Пасля сутыкнення з праціўнікам ўвесь цяжар бою прыняў на сябе харунжы Здзіслаў Nurkiewicz (пс. «Ноч») разам са сваім эскадронам. Спешаныя кавалерысты панеслі сур’ёзныя страты, аднак здолелі звязаць ямецкія сілы, што дало магчымасць астатнім войскам фарсіраваць канал{{Sfn|Krajewski|2013|с=36}}. Выхад з акружэння і рассейванне батальёна не азначае, аднак, канца небяспекі. Яшчэ некалькі дзён немцы і іх супрацоўнікі прачэсвалі лясы і балоты, расстрэльваючы на месцы захопленых партызан. Многія з салдатаў АК, якім удалося схавацца сярод мірнага насельніцтва, загінулі ў  вёсках, калі туды прыйшлі карныя атрады, або былі вывезены на прымусовыя працы{{Sfn|Krajewski|2013|с=36-37}}{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=48-52}}. У рукі немцаў трапілі, у прыватнасці, камандзір 3-й роты старшы сяржант. Стэфан Пазнаньскі (пс. «Шэры») (прапаў без вестак){{#tag:ref|Крыніцы падаюць розную інфармацыю наконт лёса старэйшага сяржанта Пазнаньскага. Згодна з аднымі — ён быў схоплены немцамі і пакараны смерцю. ''Spis żołnierzy Zgrupowania Stołpiecko-nalibockiego Armii Krajowej'' прыводзіць дадзеныя, што Пазнаньскі апынуўся ў канцэнтрацыйным лагеры [[Асвенцым]], і здолеў перажыць вайну. Гл.: {{Sfn|Podgóreczny|2010}}, с 52 і {{Sfn|Grzybowski|2014}}, с 91.|group="nb"}}, а таксама афіцэр забеспячэння Герман Доўнар-Запольскі (пс. «Напалеон») і паручнік Рачкевіч (пс. «Пломень»), брат прэзідэнта Польшчы [[Уладзіслаў Рачкевіч|Уладзіслава Рачкевіча]] (абодвух павесілі ў Терэбейне){{Sfn|Podgóreczny|2010|с=52}}{{Sfn|Grzybowski|2014|с=17 і 20}}. == Вынікі == [[Файл:Bundesarchiv_Bild_101III-Niquille-067-24,_Russland,_Festnahme_von_Partisanen.jpg|міні|290x290пкс|Аперацыя «Герман». Салдаты [[Войскі СС|Вафен-СС]] і захоплены імі вясковы хлопчык]] Блакаванне Налібоцкай пушчы працягвалася да 8 жніўня{{Sfn|Boradyn|2013|с=84}}. Стаўбцоўскі батальён АК працягваў адыходзіць панёсшы сур’ёзныя страты, якія складаюць не менш за 40 загінулых, некалькі дзясяткаў параненых і больш за 100 зніклых без вестак{{Sfn|Krajewski|2013|с=36}}. У ліку загінулых і забітых апынуліся, у прыватнасці, два камандзіра роты. 3-я рота пяхоты, якая складалася ў асноўным з дэзерціраў з беларускай дапаможнай паліцыі, панесла найбольшыя страты, паколькі многія з яе салдат пасля выхаду закружэння, вырашылі не вяртацца да партызанаў{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=51}}. Польская групоўка таксама страціла амаль 60 % зброі, у тым ліку ўсе цяжкія кулямёты і [[мінамёт]]ы, а таксама абозы і большасць коней{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=52-53}}. Сур’ёзныя страты панесла таксама савецкія партызаны. Па афіцыйным савецкім дадзеным яны склалі 129 забітых, 52 параненых і 24 палонных і дэзерціраў{{#tag:ref|У рапарце [[Прадстаўніцтва Урада на Радзіме]] савецкія страты ацэнены ў каля 800 забітых і 300 палонных. Савецкія партызаны нібыта таксама страцілі 18 [[Гармата|гармат]], 26 [[станковы кулямёт|станковых]] і 126 [[Ручны кулямёт|ручных кулямётаў]]|group="nb"}}{{Sfn|Boradyn|2013|с=124}}. Нямецкія страты цяжка вызначыць. Камендант Навагрудскай Акругі АК ацэньваў іх у 300 забітых і шмат параненых{{Sfn|Krajewski|2013|с=37}}. У выніку аперацыі «Герман» найбольшыя страты панесла польскае і беларускае грамадзянскае насельніцтва{{Sfn|Krajewski|2013|с=37}}. Жадаючы пазбавіць партызан падтрымкі, немцы стварылі паласу «выпаленай зямлі» ў радыусе каля. 10{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=53}}-15{{Sfn|Boradyn|2013|с=124}} кіламетраў вакол лесу. У адных толькі ваколіцах Івянца і Налібакаў было знішчана 38 вёсак з насельніцтвам 2 тыс. гаспадарак; шматлікія карныя акцыі адбыліся таксама каля [[Дзераўная (Стаўбцоўскі раён)|Дзераўной]] і [[Рубяжэвічы|Рубяжэвічаў]] і на заходнім беразе Нёмана (наваколлі Шчорсаў і [[Турэц (Карэліцкі раён)|Турца]]){{Sfn|Martyrologia wsi}}. У агульнай складанасці немцы знішчылі больш за 60 вёсак і нявызначаную колькасць асобных хутароў і хат. Перад спальваннем, вёскі былі дашчэнту разрабаваныя — нямецкія справаздачы згадваюць, у прыватнасці, аб канфіскацыі 21059 галоў жывёлы{{Sfn|Krajewski|2013|с=37}}. Па афіцыйных германскіх дадзеных, падчас аперацыі «Герман» было забіта 4280 грамадзянскіх асоб{{Sfn|Krajewski|2013|с=37}}, 654 чал. былі перададзены паліцыі бяспекі і СД. Мэтай рэпрэсій сталі, у прыватнасці, мужчыны і хлопчыкі якіх лічылі памочнікамі партызанаў або членамі іх сем’яў. Іх расстрэльвалі, вешалі, спальвалі жыўцом, ці адпраўлялі на абарончыя работы на ўсходнім фронце, дзе ў большасці выпадкаў яны зніклі без следу{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=52}}. На прымусовыя работы ў трэці Рэйх даслалі 20 994 чалавека{{Sfn|Krajewski|2013|с=37}} (Згодна з іншымі дадзенымі - 25 тысяч.), у т.л. 4173 дзяцей{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=37}}. Старых, жанчын і дзяцей выселілі за межы зоны блакавання{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=52}}. Многія з сялян, якія перажылі карныя акцыі, былі вымушаны на працягу многіх месяцаў вандраваць па самаробных лясных стаянках{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=53}}. Савецкія партызанскія камандзіры наваднялі Маскву «эйфарычнымі данясеннямі пра свае ваенныя поспехі, якія не адпавядалі рэчаіснасці»<ref name="ReferenceA">Sowjetische Partisanen in Weissrussland… — S. 107.</ref>. Пасля аперацыі партызанскі лідар дакладваў пра знішчэнне штабу сумнавядомага эсэсаўскага батальёна Дырлевангера і яго самога, а таксама ганарліва паведамляў пра «3000 забітых і параненых ворагаў, 29 узятых у палон, 60 знішчаных варожвх аўтамабіляў, 3 танкі і 4 бронемашыны». Страты партызан склалі «129 чалавек забітымі, 50 параненымі, 24 зніклі без звестак»<ref name="ReferenceA"/>. У сапраўднасці Дырлевангер памёр пасля вайны, а яго штаб не пацярпеў. страты немцаў склалі 52 чал. забітымі, 155 параненымі, 4 прапалі без звестак. У той жа час нацысты паведамілі пра 4280 забітых і 654 захопленых у палон «бандытаў»<ref>Sowjetische Partisanen in Weissrussland… — S. 107—108.</ref>. У доўгатэрміновай перспектыве Немцам не ўдалося, аднак, абмежаваць актыўнасць польскага і савецкага партызанскага руха. Нягледзячы на цяжкія страты, панесеныя ў час аперацыі «Герман» польскі батальён здолеў яшчэ да канца жніўня сабрацца зноў у сваім старым лагеры ў ваколіцах Дрывезны{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=53-54}}. У бліжэйшы час камандаванне Навагрудскай акругі адправіла туды трох чалавек з ліку так званых [[Ціхацёмныя|«ціхацёмных»]], дасланых з [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=54}}. Да канца лістапада 1943 года колькасць салдатаў батальёна ўзрасла да каля 400{{Sfn|Pilch|2013|с=115}}. У Налібоцкую пушчу вярнулася таксама івянецкая групоўка савецкіх партызанаў{{Sfn|Podgóreczny|2010|с=61-62}} == Заўвагі == {{Reflist|group="nb"}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Bauer, Y.|загаловак=Nowogrodek-The Story of a Shtetl|мова=pl|выданне=Yad Vasem Studies.|год=2007|том=35|issn=0084-3296|ref=Bauer}}. * {{кніга|аўтар=Zygmunt Boradyn|загаловак=Niemen - rzeka niezgody: polsko-sowiecka wojna partyzancka na Nowogródczyźnie 1943 - 1944|месца= Warszawa|выдавецтва=Oficyna Wydawnicza Rytm|год=2013|isbn=978-83-7399-434-8|ref=Boradyn}} * {{cite web|url=http://www.iwieniec.eu/AK/ZS-N_AK.pdf|title=Spis Żołnierzy Zgupowania Stołpecko-Nalibockiego Armii Krajowej|publisher=iwienec.eu|author= Witold Grzybowski|language=pl|date=2014|ref=Grzybowski2014}} * {{артыкул|аўтар=Kazimierz Krajewski|загаловак=Powstanie iwienieckie i zapomniane boje w Puszczy Nalibockiej|мова=pl|выданне=Biuletyn Informacyjny AK|год=2013|том=5|issn|ref=Krajewski}} * {{cite web|url=http://www.martyrologiawsipolskich.pl/mwp/wirtualne-mauzoleum/modul-iv-kresy-ii-rp/kresy-wschodnie/2507,WIESNAKRESACHPOLNOCNO-WSCHODNICHPODDWIEMAOKUPACJAMI.html|title=Wieś na Kresach Północno-Wschodnich pod dwiema okupacjami|author=Kazimierz Krajewski|ref=Martyrologia wsi|access-date=20 снежня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624124129/http://www.martyrologiawsipolskich.pl/mwp/wirtualne-mauzoleum/modul-iv-kresy-ii-rp/kresy-wschodnie/2507,WIESNAKRESACHPOLNOCNO-WSCHODNICHPODDWIEMAOKUPACJAMI.html|archive-date=24 чэрвеня 2016|url-status=dead}} * {{кніга|аўтар=Adolf Pilch|загаловак=Partyzanci trzech puszcz|месца=Warszawa|выдавецтва=Editions Spotkania|год=2013|isbn=978-83-89533-92-0|ref=Pilch}}. * {{кніга|аўтар=Marian Podgóreczny|частка=(Doliniacy; T. 1)|загаловак=Za Niemnem|месца=Warszawa|выдавецтва=BMT Eridia|год=2010|isbn=978-83-930539-1-9|ref=Podgóreczny}}. * {{кніга|аўтар=Timothy Snyder|загаловак=Skrwawione ziemie: Europa między Hitlerem a Stalinem|месца=Warszawa|выдавецтва=Świat Książki|год=2011|isbn=978-83-7799-456-6|ref=Snyder}}. * Пасэ, У. С., Хаўратовіч, І. П. «Герман» / У. С. Пасэ, І. П. Хаўратовіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 2: Беліцк—Гімн. — Мн.: БелЭн, 1994. — 536 с. — С. 518. — ISBN 5-85700-142-0. [[Катэгорыя:Карныя аперацыі нямецкага войска]] [[Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)]] [[Катэгорыя:Партызанскі рух падчас Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Бітвы Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]] a2fpt7hd8mc6sv4zemfv4p34vqoi21c 0 308642 5165498 4682367 2026-07-13T16:19:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165498 wikitext text/x-wiki '''Расстрэл [[Вярхоўны кіраўнік|Вярхоўнага кіраўніка Расіі]] адмірала [[Аляксандр Васільевіч Калчак|А. В. Калчака]]''' быў здзейснены [[7 лютага]] [[1920]] года ў 5-ай гадзіне раніцы ва ўтоку ракі Ушакоўкі блізу яе ўпадзення ў раку [[Ангара|Ангару]] паводле дырэктывы Іркуцкага [[бальшавік|бальшавіцкага]] ваенна-рэвалюцыйнага камітэта<ref name = Plotnikov277>[http://www.xxl3.ru/belie/plotnikov/14.html ''Плотников И. Ф.'' Александр Васильевич Колчак. Жизнь и деятельность.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130921055508/http://www.xxl3.ru/belie/plotnikov/14.html |date=21 верасня 2013 }} Ростов н/Д.: изд-во «Феникс», 1998. — 320 с. ISBN 5-222-00228-4, стр. 277</ref>. Агульнае кіраўніцтва расстрэлам выконваў старшыня Іркуцкай губернскай надзвычайнай камісіі [[Самуіл Гдальевіч Чудноўскі|Самуіл Чудноўскі]], расстрэльнай камандай кіраваў начальнік гарнізона і адначасна камендант [[Іркуцк]]а [[Іван Мікалаевіч Бурсак]] (Барыс Якаўлевіч Блатліндэр). Разам з Калчаком быў таксама расстраляны старшыня Савета міністраў [[Расійскі ўрад (1919)|Расійскага ўрада]] [[Віктар Мікалаевіч Пепяляеў|В. М. Пепяляеў]]. Целы Калчака і Пепяляева пасля расстрэлу былі апушчаны ў палонку на рацэ Ушакоўка і панесены плынню. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * [http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811043944.phtml ''В. Г. Хандорин.'' Адмирал Колчак: правда и мифы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130921055535/http://kolchak.sitecity.ru/stext_1811043944.phtml |date=21 верасня 2013 }} * [http://www.xxl3.ru/belie/plotnikov/01.html ''Плотников И. Ф.'' Александр Васильевич Колчак. Жизнь и деятельность.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305132121/http://www.xxl3.ru/belie/plotnikov/01.html |date=5 сакавіка 2016 }} Ростов н/Д.: изд-во «Феникс», 1998. — 320 с. ISBN 5-222-00228-4 * [http://ricolor.org/history/bldv/kol/2/ ''Ю. З. Кантор'' «Я ВАС БОЛЬШЕ ЧЕМ ЛЮБЛЮ…» Адмирал Колчак: роман перед расстрелом] * ''Волков Е. В., Егоров Н. Д., Купцов И. В.'' Белые генералы Восточного фронта Гражданской войны: Биографический справочник. — М.: Русский путь, 2003. — 240 с. ISBN 5-85887-169-0, стр. 116 * ''А. Г. Латышев'' Рассекреченный Ленин. — 1-е. — Москва: Март, 1996. — С. 118—119. — 336 с. — 15 000 экз. — ISBN 5-88505-011-2 * ''Мельгунов С. П.'' Трагедия адмирала Колчака: В 2 книгах. — Книга вторая: Часть III. —М.: Айрис-пресс, Лагуна-Арт, 2005. — 496 с. + вклейка 8 с. — (Белая Россия). ISBN 5-8112-0547-3 * ''Кручинин А. С.'' Адмирал Колчак: жизнь, подвиг, память / Андрей Кручинин. — М.: АСТ: Астрель: Полиграфиздат, 2010. — 538, [6]с.: ил. ISBN 978-5-17-063753-9 (АСТ), ISBN 978-5-271-26057-5 (Астрель), ISBN 978-5-421-50191-6 (Полиграфиздат) * [https://web.archive.org/web/20100125113717/http://www.philosophy.nsc.ru/journals/humscience/2_98/14-CHICH.HTM ''В. И. Шишкин'' Расстрел адмирала Колчака] * Белое движение. Поход от Тихого Дона до Тихого океана. — М.: Вече, 2007. — 378 с. — (За веру и верность). — ISBN 978-5-9533-1988-1 {{Аляксандр Калчак}} [[Катэгорыя:Грамадзянская вайна ў Расіі]] exqdbenqbrmva0exu45tmypqxgq6fnt 0 311415 5165501 2268758 2026-07-13T16:26:03Z JerzyKundrat 174 5165501 wikitext text/x-wiki '''Турэцкае ўварванне на Кіпр''' — уварванне турэцкіх узброеных сіл на тэрыторыю паўночнага [[Востраў Кіпр|Кіпра]], пачатае ў ноч з 20 на 21 ліпеня [[1974]] года. Уварванне адбылося ў апошнія дні праўлення ў [[Грэцыя|Грэцыі]] [[Рэжым палкоўнікаў|рэжыму «чорных палкоўнікаў»]]. == Гісторыя == [[File:Ethnographic distribution in Cyprus 1960.jpg|thumb|left|Этнічная карта Кіпра паводле перапісу 1960 года. Блакітным колерам пазначаны грэкі-кіпрыёты, чырвоным — туркі-кіпрыёты]] Яшчэ ў 1964 і 1967 гадах назіраліся ўспышкі міжэтнічнай варожасці паміж туркамі і грэкамі, і абстаноўка на востраве заставалася досыць напружанай. У ліпені 1974 года пры падтрымцы [[Рэжым палкоўнікаў|грэчаскай хунты]] [[Прэзідэнт Кіпра]] арцыбіскуп Макарыас быў адхілены ад улады, а кантроль над востравам перайшоў да групы радыкалаў, якую ўзначальваў Нікас Сампсан, прадстаўнік грэчаскай падпольнай арганізацыі EOKA-B, якая выступала за далучэнне Кіпра да Грэцыі. 20 ліпеня 1974 года Турцыя адправіла на востраў сваё войска (10 тыс. салдат). У выніку ваенных дзеянняў паміж кіпрскімі войскамі і узброенымі сіламі Турэцкай Рэспублікі востраў Кіпр апынуўся падзеленым на поўнач, які кантралявалі туркі-кіпрыёты (на самай справе — Турцыя), і поўдзень, які кантралявалі грэкі-кіпрыёты. == Наступствы ўварвання == Высадка на востраў Кіпр турэцкай арміі і этнічная чыстка, праведзеная турэцкімі войскамі, прывялі да дэ-факта падзелу вострава на дзве часткі, населеныя туркамі і грэкамі адпаведна, і, ўжо ў другую чаргу, да рэстаўрацыі ўрада Макарыаса. Хоць падставай для інтэрвенцыі туркі назвалі адхіленне ад улады Преэзідэнта Макарыаса, аднак пасля яго вяртання да ўлады яны перасталі прызнаваць яго Прэзідэнтам Кіпра. {{Халодная Вайна}} [[Катэгорыя:Гісторыя Кіпра]] [[Катэгорыя:Войны XX стагоддзя]] tjk2v196sm48k59mav3c1jybubc1p2e 5165506 5165501 2026-07-13T16:30:50Z JerzyKundrat 174 Артыкулу нестае спасылак на крыніцы. 5165506 wikitext text/x-wiki '''Турэцкае ўварванне на Кіпр''' — уварванне турэцкіх узброеных сіл на тэрыторыю паўночнага [[Востраў Кіпр|Кіпра]], пачатае ў ноч з 20 на 21 ліпеня [[1974]] года. Уварванне адбылося ў апошнія дні праўлення ў [[Грэцыя|Грэцыі]] [[Рэжым палкоўнікаў|рэжыму «чорных палкоўнікаў»]]. == Гісторыя == [[File:Ethnographic distribution in Cyprus 1960.jpg|thumb|left|Этнічная карта Кіпра паводле перапісу 1960 года. Блакітным колерам пазначаны грэкі-кіпрыёты, чырвоным — туркі-кіпрыёты]] Яшчэ ў 1964 і 1967 гадах назіраліся ўспышкі міжэтнічнай варожасці паміж туркамі і грэкамі, і абстаноўка на востраве заставалася досыць напружанай. У ліпені 1974 года пры падтрымцы [[Рэжым палкоўнікаў|грэчаскай хунты]] [[Прэзідэнт Кіпра]] арцыбіскуп Макарыас быў адхілены ад улады, а кантроль над востравам перайшоў да групы радыкалаў, якую ўзначальваў Нікас Сампсан, прадстаўнік грэчаскай падпольнай арганізацыі EOKA-B, якая выступала за далучэнне Кіпра да Грэцыі. 20 ліпеня 1974 года Турцыя адправіла на востраў сваё войска (10 тыс. салдат). У выніку ваенных дзеянняў паміж кіпрскімі войскамі і узброенымі сіламі Турэцкай Рэспублікі востраў Кіпр апынуўся падзеленым на поўнач, які кантралявалі туркі-кіпрыёты (на самай справе — Турцыя), і поўдзень, які кантралявалі грэкі-кіпрыёты. == Наступствы ўварвання == Высадка на востраў Кіпр турэцкай арміі і этнічная чыстка, праведзеная турэцкімі войскамі, прывялі да дэ-факта падзелу вострава на дзве часткі, населеныя туркамі і грэкамі адпаведна, і, ўжо ў другую чаргу, да рэстаўрацыі ўрада Макарыаса. Хоць падставай для інтэрвенцыі туркі назвалі адхіленне ад улады Преэзідэнта Макарыаса, аднак пасля яго вяртання да ўлады яны перасталі прызнаваць яго Прэзідэнтам Кіпра. {{НК}} {{Халодная Вайна}} [[Катэгорыя:Гісторыя Кіпра]] [[Катэгорыя:Войны XX стагоддзя]] iqfaurgv6oshs878eun3q5dqpll2dzw 0 312936 5165415 3808776 2026-07-13T13:57:03Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Арганелы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165415 wikitext text/x-wiki [[Выява:Biological cell.svg|thumb|300px|Схема будовы тыповай клеткі жывёлы. Адзначаныя арганоіды (арганелы) 1) [[Ядзерка]] 2) [[Клетачнае ядро|Ядро]] 3) [[Рыбасома]] 4) [[Везікула]] 5) '''Шурпатая эндаплазматычная сетка''' 6) [[Апарат Гольджы]] 7) [[Клетачная сценка]] 8) '''Гладкая эндаплазматычная сетка''' 9) [[Мітахондрыя]] 10) [[Вакуоля]] 11) [[Цытаплазма]] 12) [[Лізасома]] 13) [[Цэнтрасома]] ]] '''Эндаплазматычная сетка''' (ЭПС), або '''эндаплазматычны рэтыкулум''' (ЭПР) — сістэма каналаў і поласцей [[клеткі]], якія акружаны мембранай і пранізваюць гіялаплазму клеткі. Мембрана эндаплазматычнай сеткі мае будову, падобную да будовы [[плазмалема|плазмалемы]]. Каналы і поласці ЭПС, якія займаюць да 50 % аб'ёму клеткі, нідзе не абрываюцца і не адкрываюцца ў гіялаплазму. Адрозніваюць шурпатую і гладкую ЭПС. На мембране шурпатай ЭПС размешчана мноства [[рыбасомы|рыбасом]]. Менавіта тут сінтэзуюцца [[бялкі]], якія выводзяцца за межы клеткі. На рыбасомах шурпатай ЭПС таксама сінтэзуюцца мембранныя бялкі. На паверхні гладкай ЭПС адбываецца сінтэз [[вугляводы|вугляводаў]] і [[ліпіды|ліпідаў]]. Акрамя таго, у гладкай ЭПС назапашваюцца [[іон]]ы [[кальцый|кальцыю]] — важныя рэгулятары функцый клетак і арганізма ў цэлым. Гладкая ЭПС клетак печані ажыццяўляе працэсы расшчаплення і абясшкоджвання таксічных рэчываў. Рэчывы, якія ўтвараюцца на мембранах ЭПС, назапашваюцца ўнутры поласцей сеткі і пераўтвараюцца. Напрыклад, бялкі набываюць уласцівую ім другасную, трэцічную або чацвярцічную структуру. Затым рэчывы, якія ўтварыліся, заключаюцца ў мембранныя пузыркі і транспартуюцца ў [[комплекс Гольджы]]. Шурпатая ЭПС лепш развіта ў тых клетках, якія сінтэзуюць вялікую колькасць бялкоў (напрыклад, у клетках [[Слінныя залозы|слінных залоз]] і [[падстраўнікавая залоза|падстраўнікавай залозы]], што ажыццяўляюць сінтэз стрававальных ферментаў; у клетках падстраўнікавай залозы і [[гіпофіз]]у, якія выпрацоўваюць гармоны бялковай прыроды). Гладкая ЭПС добра развіта ў клетках, якія сінтэзуюць, напрыклад, поліцукрыды і ліпіды (клеткі наднырачнікаў і палавых залоз, якія выпрацоўваюць стэроідныя гармоны; клеткі [[печань|печані]], што ажыццяўляюць сінтэз [[глікаген]]у і інш.). == Літаратура == * Біялогія: падруч. для 10-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / пад рэд. М. Д. Лісава; пер. з рус. мовы В. К. Раманцэвіч. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2014. — 270 с.: іл. ISBN 978-985-03-2169-5 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Структуры эўкарыятычнай клеткі]] [[Катэгорыя:Арганелы]] 3uvrc8t8raoodfpz8atjd25s5bd2xu0 0 322451 5165529 5024040 2026-07-13T18:46:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165529 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = Рахмонберды Мадазімаў |выява = |шырыня = 200px |апісанне выявы = <small>Рахмонберды Мадазімаў - заснавальнік і арганізатар [[тэатр]]альнага руху [[Кыргызстан]]а</small> |імя пры нараджэнні = {{lang-uz|Раҳмонберди Мадазимов}} |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = {{Расійская імперыя}}→<br/>{{USSR}} |гады актыўнасці = [[1914]]-[[1932]] |кірунак = Драматычны, трагічны, камедыйны [[акцёр]] |кінастудыя = |узнагароды = |imdb_id = |сайт = }} {{Цёзкі2|Мадазімаў}} '''Рахмонберды Мадазімаў''' ({{ДН|||1875}}, {{МН|Узген|ва Узгене|Горад Узген}}, [[Ферганская вобласць (Расійская імперыя)|Ферганская вобласць]], [[Туркестанскае генерал-губернатарства]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|||1933}}, {{МС|Узген|ва Узгене|Горад Узген}}, [[Кыргызстан]]) — заснавальнік і арганізатар [[тэатр]]альнага руху [[Кыргызстан]]а, заснавальнік і першы мастацкі кіраўнік [[Ошскі Дзяржаўны акадэмічны ўзбекскі музычна-драматычны тэатр імя Бабура|Ошскага Дзяржаўнага акадэмічнага ўзбекскага музычна-драматычнага тэатра імя Бабура]], {{акцёр|СССР|Кыргызстана|XX стагоддзя}}, [[пісьменнік]]. == Біяграфія == Рахмонберды Мадазімаў нарадзіўся ў [[1875]] годзе ў горадзе Узген. Ён, як і яго бацька Мухамадазім, быў аўтарытэтным мулой, які здзейсніў паломніцтва ў [[Мекка|Меку]]. {{арфаграфія}} У [[1914]]—[[1915]] гадах у друкарні пры канцылярыі [[Туркестанскае генерал-губернатарства|генерал-губернатара Туркестанскага краю]] ў [[Ташкент|горадзе Ташкенце]] былі выдадзеныя яго дзве кнігі «Характарыстыка Оша», «Слоўнік імёнаў». У [[1914]] годзе пад кіраўніцтвам Рахмонберды Мадазімава разам з настаўнікам рускай школы [[Ош|горада Ош]] Балтыхаджой Султанавым быў заснаваны тэатральны гурток. У [[1918]] годзе пад кіраўніцтвам Рахмонберды Мадазімава разам з іншымі дзеячамі і настаўнікамі Ошскага павета Бекназарам Назаравым, Ібрахімам Мусабоевым, Журахонам Зайнабідынавым, Назірханам Камолавым, А.Саідавым, А.Эшанхонавым, Абдукадырам Ісхокавым, Ісраілжонам Ісмаілавым, Джалілам Сабітавым ўпершыню ў [[Кыргызстан]]е быў заснаваны [[Ошскі Дзяржаўны акадэмічны узбекскі музычна-драматычны тэатр імя Бабура|самадзейны тэатральны гурток]] на базе канцэртнай брыгады пры Рэўваенсавета [[Туркестан]]скага фронту з мясцовых мусульманскіх [[акцёр]]аў. Мастацкі кіраўнік [[Ошскі Дзяржаўны акадэмічны узбекскі музычна-драматычны тэатр імя Бабура|тэатральнай трупы]] Рахмонберды Мадазымаў быў першым заснавальнікам і арганізатарам [[тэатр]]альнага руху ў [[Кыргызстан]]е. У [[1919]] году гурток сфармаваўся ў [[Ошскі Дзяржаўны акадэмічны узбекскі музычна-драматычны тэатр імя Бабура|драматычную трупу]]. Гэтая [[Ошскі Дзяржаўны акадэмічны узбекскі музычна-драматычны тэатр імя Бабура|трупа]] паслужыла не толькі развіццю тэатральнага мастацтва, але і развіццю прафесійнага музычнага мастацтва ў [[Кыргызстан]]е. Так як у рэпертуары [[Ошскі Дзяржаўны акадэмічны узбекскі музычна-драматычны тэатр імя Бабура|трупы]], акрамя [[тэатр]]альных пастановак ставіліся шматлікія [[канцэрт]]ныя праграмы, таксама ажыццяўлялася апрацоўка народных мелодый для музычнага суправаджэння спектакляў, што стала асаблівым этапам на шляху станаўлення [[музыка]]ў-прафесіяналаў. У далейшым гэтая трупа стала асновай для стварэння [[Ошскі Дзяржаўны акадэмічны узбекскі музычна-драматычны тэатр імя Бабура|Ошскай Дзяржаўнага акадэмічнага ўзбекскага музычна-драматычнага тэатра імя Бабура]]. [[Ошскі Дзяржаўны акадэмічны узбекскі музычна-драматычны тэатр імя Бабура]] з’яўляецца другім найстарэйшым прафесійным [[тэатр]]ам у [[Цэнтральная Азія|Цэнтральнай Азіі]], пасля узбекскія нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Хамза ў горадзе [[Ташкент]] (заснаванага ў [[1913]]-27 лютага [[1914]] гадах). Рахмонберды Мадазымаў ў складзе [[Ошскі Дзяржаўны акадэмічны узбекскі музычна-драматычны тэатр імя Бабура|тэатра]] пабываў ва ўсіх раёнах [[Ош]]скага [[павет]]а, дзе ставіў спектаклі. Разам са сваім сваяком, заснавальнікам і першым начальнікам міліцыі [[Ош|горада Ош]] Балтыхаджой Султанавым актыўна ўдзельнічаў у змаганні з басмацтвам. Заснавальнік Ошскага ўзбекскага драматычнага тэатра Рахмонберды Мадазымаў ў сувязі з выездам у горад Узген ў [[1932]] годзе сышоў з [[Ошскі Дзяржаўны акадэмічны узбекскі музычна-драматычны тэатр імя Бабура|тэатра]] і памёр у канцы траўня [[1933]] года ў горадзе Узгене. Двое сыноў Рахмонберды Мадазімава працягнулі справу свайго бацькі, шмат гадоў працавалі на сцэне тэатра імя Бабура [[Ош|горада Ош]]. [[Урынбой Рахмонбердыевіч Рахмонаў|Урынбой]] і [[Журахон Рахмонбердыевіч Рахмонаў|Журахон Рахмонава]] былі аднымі з заснавальнікаў [[Ошскі Дзяржаўны акадэмічны узбекскі музычна-драматычны тэатр імя Бабура|музычна-драматычнага тэатра імя Бобура]] [[Ош|горада Ош]] і ўнеслі вялікі ўклад у развіццё мастацтва і культуры [[Кыргызстан]]а, выхавалі шмат маладых акцёраў. Іх вялікі ўклад і працу былі высока ацэнены кіраўніцтвам [[Кіргізская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Кіргізскай ССР]] і яны былі ўзнагароджаны [[ордэн]]амі, шматлікімі медалямі, ганаровымі [[грамата]]мі. == Праца ў [[Ошскі Дзяржаўны акадэмічны узбекскі музычна-драматычны тэатр імя Бабура|тэатры]] == * 1919 год — М.Бехбудый «Падаркуш», Манон Уйгур «Лекар з Туркестана». * 1920 год — [[Хамза Хакімзадэ Ніязі|Хамза]] «Атручаная жыццё». * 1921 год — Гулам Зафарі «Сірата». * 1922 год — [[Хамза Хакімзадэ Ніязі|Хамза]] «Пакаранне паклёпнікаў». * 1923 год — Каміл Яшын «Лолахон». * 1924 год — Махмуд Рахмон «Рапарт з поўдня». * 1925 год — К.Яшын і М.Музафараў «Гулсара». * 1926 год — К.Яшын «Два камуністы». * 1927 год — К.Яшын «Сябры». * 1928 год — К.Яшын «Унутры». * 1929 год — Гулам Зафары «Халіма», К.Яшын «Ажы-ажы». * 1930 год — Умаржон Ісмаілаў «Гісторыі на баваўняным полі». * 1931 год — [[Мікалай Васільевіч Гогаль|М. В. Гогаль]] «Жаніцьба». * 1932 год — Манон Уйгур «Перакладчык». Удзельнічаў у шматлікіх [[канцэрт]]ных праграмах. == Асабістае жыццё == Бацька — Ібні Мухамадазім (памёр у [[1876]] годзе) рэлігійны дзеяч. Маці — Бібі Саліха ([[1850]]—[[1922]]) ураджэнка горада Уратэпа. Жонка — Бібіхон ([[1884]]—[[1922]]) ураджэнка горада Уратэпа. Дзеці — Назакатхон ([[1902]]—[[1934]]), Хажынісо ([[1907]]—[[1932]]), [[Урынбой Рахмонбердыевіч Рахмонаў|Урынбой]] ([[1910]]—[[1980]]), Назірхон ([[1912]]—[[1917]]), [[Журахон Рахмонбердыевіч Рахмонаў|Журахон]] ([[1917]]—[[1977]]). == Напісаныя кнігі == # «Характарыстыка Оша», друкарня пры канцылярыі [[Туркестанскае генерал-губернатарства|генерал-губернатара Туркестанскага краю]], [[Ташкент|горад Ташкент]], [[1914]] год. # «Слоўнік імёнаў», друкарня пры канцылярыі [[Туркестанскае генерал-губернатарства|генерал-губернатара Туркестанскага краю]], [[Ташкент|горад Ташкент]], [[1915]] год. {{зноскі}} == Літаратура == # [[Энцыклапедыя]] Ошскай вобласці, [[Акадэмія навук]] Кіргізскай ССР. Раздзел Тэатральная жыццё, стр.110, [[1987]] год, [[Бішкек|горад Фрунзэ]]. # Нацыянальная [[энцыклапедыя]] [[Узбекістан]]а, [[Акадэмія навук]] Рэспублікі [[Узбекістан]], г. [[Ташкент]], [[2000]]—[[2006]] гады (літара Ў, стр.219), Дзяржаўная навуковая выдавецтва «Узбекская нацыянальная энцыклапедыя», [[Ташкент]]. # Нацыянальная [[энцыклапедыя]] «[[Кыргызстан]]», 5 том, стр.763. Цэнтр Дзяржаўнага мовы і энцыклапедыі, [[Бішкек]] [[2014]] годзе. Галоўны рэдактар Асанаў У. А. К 97. Б. # А. Абдугафуров «Ошскай акадэмічны тэатр», [[Ош|г. Ош]], [[2010]] год. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20150202205819/http://www.echoosha.narod.ru/December08/teatr.htm Яны стаялі ля вытокаў] * [https://web.archive.org/web/20150202215028/http://www.echoosha.narod.ru/March07/deti.htm Акцёрская дынастыя] * [http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1386103932 Центразия Персоны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180131201103/http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1386103932 |date=31 студзеня 2018 }} * [http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1386247524 Центразия Гісторыя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151117071728/http://www.centrasia.ru/person2.php?st=1386247524 |date=17 лістапада 2015 }} * [http://portalus.ru/modules/biographies/rus_readme.php/rss.php?subaction=showfull&id=1422803501&archive=&start_from=&ucat=1&category=1 Біяграфіі знакамітасцяў] * [[:uz:Ismlar imlosi|Урывак з кнігі «Исмлар имлоси» (на узбекскай мове)]] * [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O'zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20O'%20harfi.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210830225628/https://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20O%27%20harfi.pdf |date=30 жніўня 2021 }} * [https://web.archive.org/web/20160415221427/http://referaty.in.ua/index.php?newsid=1547368 Реферат] * [http://teatrbabur.kg/index.php/ru/istoriya-2 гісторыя тэатра]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151117023421/http://teatrbabur.kg/index.php/ru/istoriya-2 |date=17 лістапада 2015 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мадазімаў, Рахмонберды}} [[Катэгорыя:Заснавальнікі тэатральнага руху Кыргызстана]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі СССР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Кыргызстана]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Узбекістана]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры]] [[Катэгорыя:Бальшавікі]] t7lb6ms4hfgzwc0dl7p9wkldgpvjqt2 0 335022 5165841 5089266 2026-07-14T10:43:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165841 wikitext text/x-wiki {{Infobox referendum | name = Рэферэндум пра членства Вялікабрытаніі ў Еўрапейскім саюзе<br/><small>23 чэрвеня 2016 года</small> | title = ''Ці павінна Злучанае Каралеўства застацца членам Еўрапейскага саюза або пакінуць Еўрапейскі саюз?''<ref name=autogenerated3>{{cite web|title=Глава британского МИДа назвал способ удержать Великобританию в ЕС|url=http://www.rbc.ru/politics/03/10/2015/560f60099a79472a90f9daf0|date=2015-10-03|publisher=[[РБК]]|accessdate=2016-03-10}}</ref><ref name=autogenerated2>{{cite web|title=Глава МИД Великобритании: мы готовы остаться в ЕС в случае реформ|url=http://www.kommersant.ru/doc/2824841|date=2015-03-10|publisher=[[Коммерсантъ]]|accessdate=2016-03-10}}</ref><br/> {{lang-en|Should the United Kingdom remain a member of the European Union or leave the European Union?}} | yes = 16141241 | no = 17410742 | total = 33551983 | electorate = 46501241 | map = Выява:United Kingdom EU referendum 2016 area results.svg | mapdivision = рэгіёнаў, якія ўдзельнічаюць у галасаванні | mapcaption = {{legend|#24B14C}} {{legend|#DF0A24}} | choice1color = #ffa92a | choice2color = #00f |Варыянт 1 для легенды = Застацца членам Еўрапейскага саюза<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 /><ref name=autogenerated5>{{cite web|title=Референдум о членстве Британии в ЕС в вопросах и ответах|url=http://www.bbc.com/russian/uk/2016/02/160218_uk_eu_referendum_q_and_a|date=2016-02-18|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]|accessdate=2016-03-10}}</ref><ref name=autogenerated7>{{cite web|title=Великобритания переформулирует вопрос референдума о членстве в ЕС|url=https://lenta.ru/news/2015/09/01/english_do_you_speak_it/|date=2015-09-01|publisher=[[Lenta.ru]]|accessdate=2016-03-10}}</ref><ref name=autogenerated6>{{cite web|author=Евгений Сергеевич Пудовкин – журналист-международник|title=Ультиматум Кэмерона|url=http://www.ng.ru/dipkurer/2015-11-02/9_cameron.html|date=2015-11-02|publisher=[[Независимая газета]]|accessdate=2016-03-10}}</ref><ref name=autogenerated1>{{cite web|title=Лондон хочет остаться Великобритания решилась на проведение референдума о выходе из ЕС. Что это значит?|url=https://meduza.io/feature/2016/02/20/london-hochet-ostatsya|date=2016-02-20|publisher=[[Meduza]]|accessdate=2016-03-10}}</ref><ref name=autogenerated4>{{cite web|author=[[ТАСС]]|title=Референдум о членстве Великобритании в ЕС может состояться в июне – глава МИД|url=http://ru.euronews.com/newswires/3135683-newswire/|date=2016-01-26|publisher=[[Euronews]]|accessdate=2016-03-10|archive-date=10 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310194100/http://ru.euronews.com/newswires/3135683-newswire/|url-status=dead}}</ref> ({{lang-en|Remain}}) |Варыянт 2 для легенды = Пакінуць Еўрапейскі саюз<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated1 /><ref name=autogenerated4 /> ({{lang-en|Leave}}) }} '''Рэферэндум аб членстве Вялікабрытаніі ў Еўрапейскім саюзе'''<ref>{{Cite web|title=Кэмерон: референдум о членстве Британии в ЕС пройдет 23 июня|url=http://www.bbc.com/russian/uk/2016/02/160220_uk_eu_deal_cameron|date=2016-02-20|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]|accessdate=2016-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|title=Референдум о членстве Великобритании в ЕС пройдет 23 июня|url=http://www.tvc.ru/news/show/id/87085|date=2016-02-20|publisher=[[ТВ-Центр]]|accessdate=2016-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|title=Кэмерон назвал дату референдума о членстве Великобритании в ЕС|url=http://www.forbes.ru/news/313409-kemeron-nazval-datu-referenduma-o-chlenstve-velikobritanii-v-es|date=2016-02-20|publisher=[[Forbes]]|accessdate=2016-02-22}}</ref>, вядомы ўнутры Вялікабрытаніі як '''рэферэндум аб ЕС''' ({{lang-en|EU referendum}}) — [[рэферэндум]] аб членстве [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Еўрапейскі саюз|Еўрапейскім саюзе]] (ЕС), які адбыўся ў Вялікабрытаніі і [[Гібралтар]]ы 23 чэрвеня 2016 года<ref>{{cite web|url=http://www.publications.parliament.uk/pa/bills/cbill/2015-2016/0002/cbill_2015-20160002_en_2.htm#pb1-l1g5 |title=European Union Referendum Bill (HC Bill 2) |publisher=Publications.parliament.uk |date=2015-05-28 |accessdate=2015-06-12}}{{ref-en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://uk.news.yahoo.com/britain-hold-eu-referendum-june-23-says-cameron-123551206.html |title=June date set for Britain's historic EU referendum |publisher=AFP |date=2016-02-20 |accessdate=2016-02-20 |archive-date=3 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303223703/https://uk.news.yahoo.com/britain-hold-eu-referendum-june-23-says-cameron-123551206.html |url-status=dead }}{{ref-en}}</ref>. У рэферэндуме прынялі ўдзел [[Грамадзянства|грамадзяне]] Вялікабрытаніі, Ірландыі і краін [[Садружнасць|Садружнасці]], якія легальна знаходзяцца на тэрыторыі каралеўства, а таксама брытанскія грамадзяне, якія жывуць за мяжой не больш за 15 гадоў. У адрозненне ад усеагульных выбараў, у галасаванні таксама змаглі прыняць удзел члены [[Палата лордаў|палаты лордаў]], а таксама грамадзяне Садружнасці, якія пражываюць у Гібралтары. == Пытанне рэферэндуму == Першапачаткова ў {{нп3|Акт аб рэферэндуме па пытанні Еўрапейскага саюза | Акце аб рэферэндуме па пытанні Еўрапейскага саюза|en| European Union Referendum Act 2015}}, унесеным у парламент Вялікабрытаніі, прадугледжвалася пытанне: «''Ці павінна Злучанае Каралеўства заставацца членам Еўрапейскага саюза?''»<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 /> ({{lang-en|«Should the United Kingdom remain a member of the European Union?}}). Магчымыя адказы: «Так» ({{lang-en|Yes}}) і «Не» ({{lang-en|No}})<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated6 /><ref>{{cite web|author=Виталий Хлапковский|title=Здравствуй, Brexit! Что нужно знать о возможном выходе Великобритании из ЕС|url=http://rus.delfi.lv/news/daily/europe/zdravstvuj-brexit-chto-nuzhno-znat-o-vozmozhnom-vyhode-velikobritanii-iz-es.d?id=46937769|date=2016-01-14|publisher=DELFI|accessdate=2016-03-10}}</ref>. Пазней выбарчая камісія прапанавала іншую фармулёўку, якая была прынята ўрадам у верасні 2015 года да трэцяга чытання акту ў парламенце<ref>{{cite web|url=http://www.electoralcommission.org.uk/__data/assets/pdf_file/0006/192075/EU-referendum-question-assessment-report.pdf|format=PDF|accessdate=23 февраля 2016| date=сентябрь 2015|title= Referendum on membership of the European Union: Assessment of the Electoral Commission on the proposed referendum question |publisher={{нп3| Избирательная комиссия Великобритании | Избирательная комиссия Великобритании|en| Electoral Commission (United Kingdom) }} }}</ref><ref>{{cite news |last1=Watt |first1= Nicholas |last2=Syal |first2= Rajeev |date=1 сентября 2015 |title=EU referendum: Cameron accepts advice to change wording of question |url=http://www.theguardian.com/politics/2015/sep/01/eu-referendum-cameron-urged-to-change-wording-of-preferred-question |newspaper=[[The Guardian]] |location= |access-date=23 февраля 2016}}</ref>. {{пачатак цытаты}} Ці павінна Злучанае Каралеўства застацца членам Еўрапейскага саюза або пакінуць Еўрапейскі саюз? {{oq|en| Should the United Kingdom remain a member of the European Union or leave the European Union?}} {{oq|cy| A ddylai’r Deyrnas Unedig aros yn aelod o’r Undeb Ewropeaidd neu adael yr Undeb Ewropeaidd?}}{{канец цытаты}} І магчымыя адказы: {{пачатак цытаты}} Застацца членам Еўрапейскага саюза <br /> Пакінуць Еўрапейскі саюз {{oq|en| Remain a member of the European Union <br /> Leave the European Union}} {{oq|cy| Aros yn aelod o’r Undeb Ewropeaidd <br /> Gadael yr Undeb Ewropeaidd}}{{канец цытаты}} == Перадгісторыя == Членства ў Еўрапейскім саюзе было спрэчным пытаннем у Вялікабрытаніі з моманту далучэння краіны да тагачаснай Еўрапейскай эканамічнай супольнасці ([[Еўрапейская эканамічная супольнасць|ЕЭС]]) у 1973 годзе. [[5 чэрвеня]] [[1975]] года ў Вялікабрытаніі быў праведзены рэферэндум аб членстве гэтай краіны ў ЕЭС, у бюлетэнях для галасавання было адзінае пытанне: «Як вы лічыце, ці павінна Вялікабрытанія заставацца ў Еўрапейскай супольнасці (Агульным рынку)?» ({{lang-en|Do you think that the United Kingdom should stay in the European Community (the Common Market)?}}). Удзельнічала 64,5 % электарата, з іх выбралі варыянт «так» 67,2 %<ref>{{cite book|author=S.F. Goodman|title=European Community|year=1990|pages=46-47|url=https://books.google.com/books?id=WQWxCwAAQBAJ&pg=PA46|isbn=9780312048822}}</ref>. У студзені 2013 года [[Дэвід Кэмеран]] паабяцаў, што, калі [[Кансерватыўная партыя Вялікабрытаніі|кансерватары]] перамогуць на [[Парламенцкія выбары ў Вялікабрытаніі, 2015|парламенцкіх выбарах 2015]], [[урад Вялікабрытаніі]] правядзе перамовы аб больш выгодных умоваз працягу брытанскага членства ў ЕС, а затым правядзе рэферэндум аб членстве Вялікабрытаніі ў ЕС, прычым пазіцыя ўрада па пытанні членства будзе залежаць ад выніку перамоў з ЕС<ref>{{cite news|title=David Cameron Pledges EU Referendum if Conservatives Win Next Election|url=http://www.rte.ie/news/2013/0123/364037-david-cameron-eu/|accessdate=19 February 2013|newspaper=Raidió Teilifís Éireann|date=24 January 2013}}</ref>. Пасля перамогі на выбарах у маі 2015 года Дэвід Кэмеран пацвердзіў рашэнне аб правядзенні перамоў і пасля рэферэндуму. Пытанне аб рэферэндуме было ўключана ў [[Цырымонія адкрыцця парламента, Вялікабрытанія|прамову каралевы на цырымоніі адкрыцця новага складу парламента]] 27 мая 2015 года. 28 мая 2015 года прапанова аб правядзенні рэферэндуму было ўнесена ў Палату абшчын<ref name=":3">{{cite web|title = Queen's Speech 2015: EU referendum, tax freeze and right-to-buy|url = http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-32894214|website = BBC News|accessdate = 2015-06-04}}</ref><ref>{{cite web|url=http://services.parliament.uk/bills/2015-16/europeanunionreferendum.html|title=European Union Referendum Bill 2015-16|author=|date=|work=parliament.uk|accessdate=24 September 2015}}</ref>. Што да пазіцыі іншых партый па пытанні правядзення рэферэндуму, «[[Лейбарысцкая партыя Вялікабрытаніі]]» пад кіраўніцтвам [[Эд Мілібэнд|Эда Мілібэнда]] (2010—2015) выступала супраць правядзення рэферэндуму да таго часу, пакуль не адбудзецца перадача новых паўнамоцтваў ад Вялікабрытаніі да ЕС<ref>{{cite web|title = Miliband: EU poll is 'clear and present danger' to jobs|url = http://www.bbc.co.uk/news/election-2015-32114191|website = BBC News|accessdate = 23 февраля 2016}}</ref>. «[[Ліберальныя дэмакраты (Вялікабрытанія)|Ліберальныя дэмакраты]]» патрабавалі правесці рэферэндум выключна ў выпадку прыняцця новых змяненняў у [[Дагаворы Еўрапейскага саюза|дагаворы ЕС]]<ref>{{cite web|title = Liberal Democrats Hint Cameron's EU Referendum Plan Negotiable|url = http://uk.reuters.com/article/2015/04/15/uk-britain-election-liberal-democrats-idUKKBN0N60FJ20150415|accessdate = 23 февраля 2016|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150614094638/http://uk.reuters.com/article/2015/04/15/uk-britain-election-liberal-democrats-idUKKBN0N60FJ20150415|archivedate = 14 чэрвеня 2015|url-status = dead}}</ref>. «[[Партыя незалежнасці Вялікабрытаніі]]», «[[Брытанская нацыянальная партыя]]», «[[Зялёная партыя Англіі і Уэльса]]»<ref name=":1">[http://greenparty.org.uk/news/yes-to-an-eu-referendum-green-mp-calls-for-chance-to-build-a-better-europe.html «Yes to an EU Referendum: Green MP Calls for Chance to Build a Better Europe»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160617093857/https://www.greenparty.org.uk/news/yes-to-an-eu-referendum-green-mp-calls-for-chance-to-build-a-better-europe.html |date=17 чэрвеня 2016 }}. сайт «[[Зялёная партыя Англіі і Уэльса|Зялёнай партыі]]»</ref>, «[[Дэмакратычная юніянісцкая партыя]]» і партыя «[[Respect, партыя|Respect]]»<ref name=":2">[http://www.respectparty.org/the-eu/ «The EU»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160130091557/http://www.respectparty.org/the-eu/ |date=30 студзеня 2016 }}, Сайт партыі «[[Respect, партыя|Respect]]»</ref> падтрымалі прынцып правядзення рэферэндуму. == Перамовы аб змене статусу Вялікабрытаніі ў ЕС == Адразу пасля майскіх выбараў 2015 года прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі абвясціў аб пачатку перамоваў з ЕС аб пераглядзе правілаў уваходу Вялікабрытаніі ў склад Еўрапейскага Саюза. Пачатак кампаніі перамоваў быў пакладзены на саміце Усходняга партнёрства ў Рызе 22 мая 2015 года. 26 мая 2015 года Дэвід Кэмеран правёў сустрэчу са старшынёй Еўрапейскай камісіі Жан-Клодам Юнкерам, на якой абмяркоўваліся змены міграцыйнага заканадаўства і адмова ад далейшага палітычнага збліжэння Вялікабрытаніі і ЕС як патрабаванні Вялікабрытаніі для захавання яе сяброўства. 26 чэрвеня 2015 года на пасяджэнні Еўрапейскай рады Дэвід Кэмеран упершыню выклаў свой план рэформаў на ўзроўні афіцыйнага органа ЕС, выступіўшы перад усімі 27 кіраўнікамі краін-чальцоў ЕС. Гэта азнаменавала пачатак афіцыйных перамоў па патрабаванням Вялікабрытаніі. У лістападзе 2015 года ўрад Вялікабрытаніі ў адкрытым лісце, накіраваным старшыні Еўрапейскага савета Дональду Туску, выказаў асноўныя мэты, якія ён хоча дасягнуць па выніках перамоваў. Гэтыя мэты ўключалі чатыры блокі: 1. Абарона краін, якія не ўваходзяць у зону еўра, ад дыскрымінацыі на падставе адрознення валюты. Забеспячэнне адзінства агульнага рынку для ўсіх краін ЕС, а не толькі для краін еўразоны. Гарантыі фінансавага няўдзелу краін, якія не ўваходзяць у еўразону, у дзейнасці, накіраванай на падтрымку еўра. 2. Павышэнне канкурэнтаздольнасці ЕС і зніжэнне ўзроўню бюракратыі і рэгулявання бізнесу. 3. Адмова ад абавязкаў для Вялікабрытаніі ўдзельнічаць у пабудове ўсё больш цеснага палітычнага саюза. Павага суверэнітэту краіны. 4. Эмігранты, якія прыязджаюць у Вялікабрытанію з іншых краін ЕС, павінны прапрацаваць у краіне не менш за 4 гады для атрымання дапамог і сацыяльнага жылля. Спыненне практыкі адпраўлення дапамогі на дзяцей за мяжу. 17-18 снежня 2015 на пасяджэнні Еўрапейскага савета кіраўнікі ўсіх дзяржаў ЕС абмяркоўвалі патрабаванні Вялікабрытаніі. Па трох з чатырох пытанняў быў дасягнуты прагрэс, тады як згоды па праблеме эміграцыі дасягнуць не ўдалося, бо, на думку шэрагу краін ЕС, прапановы Вялікабрытаніі парушалі права на свабоду перамяшчэння на адзіным рынку ЕС. Перамовы працягнуліся на пасяджэнні Еўрапейскага савета 19-20 лютага 2016. 20 лютага кіраўнікам краін ЕС удалося дасягнуць пагаднення па патрабаванням Вялікабрытаніі. У той жа дзень Дэвід Кэмеран абвясціў, што ён падтрымлівае захаванне сяброўства Вялікабрытаніі ў ЕС і што рэферэндум пройдзе 23 чэрвеня. У той жа час членам урада Вялікабрытаніі і іншым прадстаўнікам «Кансерватыўнай партыі Вялікабрытаніі» дазволена не пагадзіцца з прэм’ер-міністрам і далучыцца да кампаніі, якая падтрымлівае выхад з ЕС. Пагадненне, аднагалосна падтрыманае на пасяджэнні Еўрапейскага савета, з’яўляецца юрыдычна абавязковым, але ўступіць у сілу, толькі калі Вялікабрытанія паведаміць Савет аб рашэнні застацца членам ЕС. Пагадненне гарантуе павагу да ўсіх членаў ЕС, незалежна ад таго, з’яўляюцца яны членамі еўразоны ці не. Аднак Вялікабрытанія не атрымае права вета на рашэнні, якія тычацца еўра; краіны, якія жадаюць паглыбляць інтэграцыю эканомік, змогуць рабіць гэта, а еўра застанецца валютай Саюза. У пагадненні Еўрапейскі саюз пацвердзіў прыхільнасць да павелічэння канкурэнтаздольнасці яе эканомікі і зніжэння адміністрацыйнай нагрузкі на бізнес. Пагадненне пацвярджае, што Вялікабрытанія не абавязана ўдзельнічаць у далейшай палітычнай інтэграцыі з ЕС. Яно таксама стварае новы механізм, згодна з якім, калі група нацыянальных парламентаў, якая прадстаўляе больш за 55 % галасоў, якія ўстанаўліваюцца нацыянальным парламентам па спецыяльным правіле, прыме аргументаванае пярэчанне супраць законапраекта, разгляданага органамі ЕС, то Савет Еўрапейскага Саюза спыніць разгляд гэтага праекта або ўнясе папраўкі, якія павінны адказаць на пярэчанні нацыянальных парламентаў. Пагадненне прадугледжвае стварэнне ахоўнага механізму, які дазволіць краінам-сябрам абмяжоўваць доступ мігрантаў, якія прыехалі з іншай краіны ЕС, да працоўных дапамог на тэрмін да чатырох гадоў з пачатку іх працоўнай дзейнасці. Каб скарыстацца гэтым механізмам, краіна павінна паведаміць Еўракамісіі і Савету ЕС аб тым, што наплыў мігрантаў з іншых краін ЕС пагражае стабільнасці сістэмы сацыяльнага забеспячэння або рынку працы. На падставе рашэння Еўракамісіі Савет ЕС можа дазволіць краіне-члену прымяніць механізм абмежавання дапамог для мігрантаў. Дазвол Савета ЕС мае абмежаваны тэрмін дзеяння да сямі гадоў і распаўсюджваецца на мігрантаў, якія прыбылі з краін ЕС пасля атрымання дазволу дзяржавай ад Савета ЕС. Пагадненне таксама дазваляе краінам-чальцам індэксаваць дапамогу на дзіця, якая выплачваецца мігранту з іншай краіны ЕС, у адпаведнасці з велічынёй гэтай дапамогі ў краіне, дзе пражывае дзіця. Гэта палажэнне не распаўсюджваецца на іншыя віды сацыяльнага забеспячэння і не мае зваротнай сілы. Акт аб рэферэндуме па пытанні Еўрапейскага Саюза быў прыняты парламентам Вялікабрытаніі ў канцы 2015 года. Гэты кансультатыўны рэферэндум стаў трэцім за ўсю гісторыю Вялікабрытаніі агульнанацыянальным рэферэндумам, які праводзіўся ў краіне (першы рэферэндум адбыўся ў 1975 годзе па пытанні сяброўства ў ЕЭС, другі - у 2011 аб змене выбарчай сістэмы). == Наступствы выхаду краіны з Еўрасаюза == === Для самой Вялікабрытаніі === 12 лютага 2016 года Парламент Злучанага Каралеўства апублікаваў даклад аб бягучых адносінах з ЕС і аб наступствах рашэння аб выхадзе з ЕС і аб захаванні членства ў ЕС. ЕС з’яўляецца галоўным гандлёвым партнёрам Вялікабрытаніі. У 2014 годзе на долю Саюза прыпадала 45 % брытанскага экспарту тавараў і паслуг (295 млрд еўра) і 53 % імпарту ў Вялікабрытанію (370 млрд еўра); на краіны ЕС прыходзілася амаль палова сумарнага аб’ёму прамых замежных інвестыцый у Вялікабрытанію — 636 млрд еўра, 48 % (для параўнання — з ЗША прыйшло 24 % прамых замежных інвестыцый і 28 % з іншых краін). Наступствы выхаду з саюза будуць найбольш адчувальнымі ў такіх галінах, як прамыя замежныя інвестыцыі, Брытанскі ўклад у бюджэт ЕС і міграцыя на брытанскі рынак працы. У дакладзе адзначаецца, што прыналежнасць да адзінага рынку з’яўляецца адным з найважнейшых фактараў, якія вызначаюць узровень прамых замежных інвестыцый. З іншага боку, па-за Саюза Злучанае Каралеўства можа ўсталяваць рэжым рэгулявання інвестыцый, найбольш спрыяльны для замежных інвестараў. Што тычыцца ўнёскаў у бюджэт ЕС, у 2015 годзе Вялікабрытанія ўнесла ў Саюз 10,9 млрд еўра (каля 0,5 % ВУП). Вялікабрытанія ўносіць у бюджэт нашмат больш, чым атрымлівае з яго (гэта значыць з’яўляецца «чыстым донарам»). Пры гэтым некаторыя рэгіёны краіны, дзе ўзровень жыцця не дацягвае да сярэднееўрапейскага, атрымліваюць значную падтрымку праз структурныя фонды ЕС (Еўрапейскі фонд рэгіянальнага развіцця і Еўрапейскі сацыяльны фонд, а сельскай гаспадарцы Вялікабрытаніі прадастаўляюцца высокія субсідыі праз механізмы адзінай сельскагаспадарчай палітыкі (Сельская гаспадарка з’яўляецца галоўным атрымальнікам фінансавання ЕС сярод усіх іншых сектараў эканомікі Вялікабрытаніі). Што тычыцца міграцыі і рынку працы, то прыводзяцца наступныя лічбы. Прыблізна 3 мільёны грамадзян іншых краін ЕС пражываюць у Вялікабрытаніі і каля двух трацін з іх маюць працу. 1,3 мільёна грамадзян Вялікабрытаніі жывуць у іншых краінах ЕС. Права на атрыманне сацыяльных выплат для людзей, якія перамяшчаюцца паміж дзяржавамі-членамі ЕС, цесна звязана з прынцыпам свабоднага перамяшчэння ўнутры саюза. Выхад Вялікабрытаніі з ЕС можа мець значныя наступствы як для грамадзян іншых краін ЕС, якія пражываюць у Вялікабрытаніі ці жадаючых пераехаць у краіну, так і для брытанскіх эмігрантаў у краінах ЕС. Пасля выхаду з Саюза Вялікабрытанія будзе мець магчымасць уводзіць абмежаванні на доступ імігрантаў да многіх сацыяльных выгод. У любым выпадку статус імігрантаў у Вялікабрытаніі ў выпадку яе выхаду з ЕС будзе вызначацца па выніках перамоваў паміж бакамі. Калі Вялікабрытанія вырашыць выйсці са складу ЕС, ёй прыйдзецца заключыць новы гандлёвы дагавор з астатнімі ў Еўрасаюзе 27 краінамі, каб брытанскія кампаніі маглі працягваць прадаваць свае тавары на еўрапейскім рынку, не сутыкаючыся з падвышанымі тарыфамі і іншымі абмежаваннямі. Прыхільнікі выхаду лічаць, што Вялікабрытанія зможа дамовіцца аб палюбоўным разводзе, што дазволіць ёй захаваць цесныя гандлёвыя сувязі з краінамі ЕС. Магчымыя варыянты: * Нарвежская варыянт: Вялікабрытанія выходзіць са складу ЕС і далучаецца да Еўрапейскай эканамічнай зоны, што забяспечыць ёй доступ да адзінага еўрапейскага рынку, за выключэннем часткі фінансавага сектара эканомікі. Гэта таксама вызваліць Брытанію ад правілаў ЕС у сферах сельскай гаспадаркі, рыбалоўства, права і ўнутраных спраў. * Швейцарскі варыянт: Вялікабрытанія рушыць услед прыкладу Швейцарыі, якая не ўваходзіць ні ў ЕС, ні ў ЕЭЗ, але ўваходзіць у Шэнген, а таксама заключае асобныя дагаворы з Бруселем па кожным сектары эканомікі. * Турэцкі варыянт: Вялікабрытанія можа ўвайсці ў Мытны саюз з ЕС, што прадаставіць яе прамысловасці свабодны доступ да еўрапейскага рынку, але фінансавы сектар такога доступу не атрымае. * Вялікабрытанія таксама можа паспрабаваць заключыць усеабдымную дамоўленасць аб свабодным гандлі з ЕС па швейцарскай мадэлі, але з гарантыямі доступу фінансавага сектара эканомікі да еўрапейскага рынку, а таксама пэўнай доляй кантролю над фармуляваннем і выкананнем агульных гандлёвых правілаў. * Вялікабрытанія можа цалкам разарваць свае адносіны з ЕС і спадзявацца толькі на правілы СГА. === Для Еўразвяза === * Магчымая частковая страта рынкаў збыту на тэрыторыі Вялікабрытаніі. * Магчыма развіццё новай хвалі сепаратызму супраць ЕС практычна ва ўсіх яго дзяржавах, але асабліва ў Грэцыі, Швецыі і Фінляндыі. * Рост еўра ў адносінах да фунту. Адразу пасля рэферэндуму фунт ўпаў на 7,5 % (ад € 1,31 да € 1,22 на працягу некалькіх гадзін у ноч з 23 па 24 чэрвеня 2016 г). * Частковае або поўнае выдаленне з Англіі мацерыковых гастарбайтэраў. * Стварэнне КПП на ўездзе ў тунэль пад Ла-Маншам, што моцна павялічыць час у шляху цягніка Парыж-Лондан. == Пазіцыі == Паводле апошніх апытанняў грамадскай думкі, брытанскае грамадства падзялілася напалову па гэтым пытанні. === Супраць выхаду з ЕС === Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі Дэвід Кэмеран хоча, каб Брытанія засталася ў складзе Еўрасаюза на падставе новага статусу краіны, пра які дамовіліся лідары ЕС на пасяджэнні Еўрапейскага савета 19-20 лютага 2016 года. Дэвід Кэмеран абяцае выступаць «ад усяго сэрца і ўсёй душой» за тое, каб Вялікабрытанія засталася ў складзе ЕС, калі яму ўдасца паспяхова заключыць перамовы аб рэформах ЕС з іншымі краінамі Еўразвяза. Лейбарысцкая партыя, Шатландская нацыянальная партыя, ліберальныя дэмакраты, Plaid Cymru-партыя Уэльса, Зялёная партыя Англіі і Уэльса, Шатландская Партыя зялёных, партыя Альянс і Шын Фейн выступаюць за захаванне членства ў ЕС. Як вынік, грамадскае меркаванне па гэтым пытанні падзялілася прыкладна пароўну. Яны лічаць, што уваходжанне ў склад ў ЕС надзвычай карысна для Вялікабрытаніі, паказваючы на тое, што Брытаніі ў выніку лягчэй прадаваць свае тавары еўрапейскім краінам і што мігранты з краін Еўрасаюза, як яны кажуць, — у асноўным маладыя людзі, якія жадаюць працаваць, і што ўсё гэта паскарае рост брытанскай эканомікі і прыносіць значныя даходы казне. Яны таксама лічаць, што статус Вялікабрытаніі як сур’ёзнай дзяржавы на міжнароднай арэне будзе падарваны і што бяспека Вялікабрытаніі залежыць ад яе сяброўства ў Еўрапейскім Саюзе. На думку дырэктара Еўрапола брытанца Роба Уэйнрайта, выхад Вялікабрытаніі з ЕС будзе азначаць, што паліцыя Вялікабрытаніі пазбавіцца доступу да агульнаеўрапейскіх праграм па барацьбе з тэрарызмам і абмене разведдадзенымі. Пры гэтым органам бяспекі стане складаней весці барацьбу з тэрарызмам і арганізаванай злачыннасцю. Першы міністр Шатландыі Нікола Старджэн выступіла супраць выхаду з ЕС, заявіўшы, што Шатландыя шануе сваё месца ў Еўропе, а таксама паказаўшы на тое, што уваходжанне ў склад Вялікабрытаніі ў Еўрасаюз неабходна для развіцця эканомікі і захавання працоўных месцаў у Шатландыі. Акрамя таго, яна прапанавала зрабіць выхад Вялікабрытаніі з ЕС магчымым толькі ў тым выпадку, калі ўсе народы Злучанага Каралеўства выкажуць на тое згоду, што, на яе думку, дазволіць Шатландыі пазбегнуць «долі апынуцца за межамі Еўрасаюза супраць сваёй волі». Паводле вынікаў даследавання сацыялагічнай кампаніі TNS, апублікаваных у чэрвені 2016 года, 51 % шатландцаў заявілі, што прагаласуюць за тое, каб Брытанія засталася ў складзе ЕС, у той час як 21 % гатовыя падтрымаць выхад з ЕС. Прыхільнікі шатландскай незалежнасці, у тым ліку лідары Шатландскай нацыянальнай партыі заявілі, што калі шатландскія выбаршчыкі выкажуцца за захаванне сяброўства ў ЕС, а агулам у Вялікабрытаніі пераможа імкненне выйсці з ЕС, то гэта можа стаць падставай для другога рэферэндуму аб незалежнасці Шатландыі. На магчымасць паўторнага рэферэндума ў Шатландыі ў выпадку выхаду краіны з ЕС паказаў і былы прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі Энтані Блэр. Прэм’ер-міністр Ірландыі Энда Кені папярэдзіў, што выхад Вялікабрытаніі з Еўрапейскага Звязу можа нашкодзіць мірнаму працэсу ў Паўночнай Ірландыі, адзначыўшы, што сумеснае ўступленне Ірландыі і Вялікабрытаніі ў ЕС у 1973 годзе спрыяла зніжэнню напружанасці ў Паўночнай Ірландыі. === За выхад з ЕС === Многія з тых, хто выступае за выхад Вялікабрытаніі з ЕС, заяўляюць, што Брытаніі не падыходзіць ні Нарвежскі, ні Швейцарскі, ні Турэцкі варыянты. Яны хочуць заключэння дагавора аб свабодным гандлі, у рамках якога на Вялікабрытанію не будуць распаўсюджвацца законы ЕС, краіна выйдзе з-пад юрысдыкцыі Еўрапейскага суда правасуддзя, на яе не будзе распаўсюджвацца права свабоднага перамяшчэння людзей у Еўропе, і яна не будзе плаціць ніякіх членскіх узносаў. Яны лічаць, што сяброўства ў ЕС запавольвае рост эканомікі Вялікабрытаніі, так як Брусэль прымае занадта шмат дырэктыў і законаў, а акрамя таго, Лондан павінен плаціць значную суму ў казну ЕС, атрымліваючы занадта мала наўзамен. Яны таксама хочуць вярнуць Брытаніі поўны кантроль над сваімі межамі і скараціць паток мігрантаў. Свабода перамяшчэння ўнутры Еўрапейскага Звяза — адзін з яго асноватворных прынцыпаў; гэта азначае, што грамадзянам краін Еўразвяза не патрэбныя ні візы, ні іншыя дазволы, каб пасяліцца ў любой краіне, якая ўваходзіць у саюз. Яны таксама выступаюць супраць ідэалу стварэння "ўсё больш цеснага саюза "і любых планаў, здольных прывесці да спараджэння"Злучаных Штатаў Еўропы". Партыя незалежнасці Вялікабрытаніі, за якую на травеньскіх усеагульных выбарах прагаласавалі чатыры мільёны чалавек (13 %), патрабуе выхаду Брытаніі з Еўрасаюза. Аналагічную палітычную пазіцыю займаюць Брытанскі нацыянальны фронт, Брытанская нацыянальная партыя і іншыя правыя нацыяналістычныя арганізацыі. === Пазіцыя бізнесу === Практычна ўсе буйныя кампаніі выступаюць за тое, каб Брытанія засталася ў складзе ЕС, бо ў выніку ім лягчэй прадаваць свае тавары і перамяшчаць капіталы і сваіх супрацоўнікаў па кантыненце. Не ўсе з гэтым згодныя. Некаторыя прадстаўнікі бізнесу лічаць, што будучы цалкам незалежнай, Брытанія зможа лягчэй заключаць гандлёвыя дагаворы з іншымі краінамі. Многія невялікія і сярэднія кампаніі спадзяюцца, што выхад з ЕС скароціць бюракратычныя працэдуры. Гандлёвая палата Вялікабрытаніі заяўляе, што 55 % яе членаў выступаюць за захаванне статусу-кво. == Уплыў рэферэндуму == У ноч на пятніцу, пасля росту фунта да адзнакі 1, 50$, фунт пачаў падаць, і ўжо ў 0:00 па Лонданскаму часу пачалося падзенне. У першыя ж хвіліны фунт рэзка ўпаў на 4,8 %, а да 5:30 ўпаў да 30-гадовага мінімуму (1985 года) 1,323 $, такім чынам сумарна падзенне склала больш за 11 % супраць даляра ЗША і швейцарскага франка, звыш 8 % супраць еўра, 16,7 % супраць японскай ены. Гэта падзенне фунта стала самым буйным за ўсю яго гісторыю. Далей пачалася карэкцыя і да канца дня фунт каштаваў ужо 1, 365 $. Падзенне фунта справакавала падзенне іншых рынкавых інструментаў, валют, сыравіны, індэксаў, акцый, і моцны рост швейцарскага франка, японскай ены і золата. На фоне навін аб росце колькасці прыхільнікаў Brexit-кампаніі з FTSE 100 страцілі ў кошце прыкладна 100 млрд £, а сам індэкс упаў на 8 %. Кіраўнік Банка Англіі Марк Кэрні адразу выступіў перад журналістамі: ''Патрабаванні да капіталу найбуйнейшых банкаў цяпер у 10 разоў больш, чым да фінансавага крызісу. Банк Англіі правёў стрэс-тэсты банкаў у дачыненні да сцэнарыяў значна больш сур’ёзнымі, чым сутыкаецца наша краіна цяпер. У выніку гэтых дзеянняў банкі Вялікабрытаніі павысілі капіталы на 130 млрд £ і цяпер маюць больш чым 600 млрд £ высакаякасных ліквідных актываў. Значныя капіталы і велізарная ліквіднасць даюць банкам гнуткасць, яны павінны працягваць крэдытаваць прадпрыемствы і насельніцтва Вялікабрытаніі Нават у цяжкія часы. Акрамя таго, у якасці падтрымкі для функцыянавання рынкаў, Банк Англіі гатовы прадаставіць больш чым 250 млрд £ дадатковых сродкаў з дапамогай сваіх звычайных рынкавых аперацый. Банк Англіі таксама здольны аказаць істотную ліквіднасць у замежнай валюце, калі патрабуецца. Мы чакаем, што інстытуты будуць абапірацца на гэта фінансаванне калі гэта будзе неабходна. Для Вялікабрытаніі пройдзе нейкі час, каб усталяваць новыя адносіны з Еўропай і астатнім светам. Такім чынам, некаторую рынкавую і эканамічную нестабільнасць можна чакаць пакуль працэс ні разгорнецца, але мы добра да гэтага падрыхтаваліся. Казначэйства і Банк Англіі былі ўцягнутыя ў шырокія планы і канцлер, і я заставаліся ў цесным кантакце у тым ліку ноччу і сёння раніцай. Банк Англіі не вагаючыся, прыме дадатковыя меры па меры неабходнасці, як ўрэгуляваць рынкі.'' Тым не менш, цэны на акцыі пяці найбуйнейшых брытанскіх банкаў ўпалі ў сярэднім на 21 % на раніцу пасля рэферэндуму. Па выніках таргоў у пятніцу HSBC і Standard Chartered цалкам аднавіліся, у той час як Lloyds, RBS Group і Barclays працягвалі падаць больш чым на 10 %. Тое, што адбылося падзея з фунтам і рынкам у цэлым эканамісты называюць ''Чорным лебедзем'' — цяжкапрадсказальныя і рэдкія падзеі, якія маюць значныя наступствы для рынку. == Законнасць і абскарджанне вынікаў рэферэндуму == У сакавіку 2018 года, пасля публікацыі ў брытанскіх СМІ кампраметуючага інтэрв’ю аднаго з выкрывальнікаў, выліўся скандал, які злучае дзейнасць ІТ кампаніі Cambridge Analytica з афіцыйнымі прамоўтэрамі рэферэндуму 2016 года, а ўжо ў ліпені 2018 года выбарчая камісія Вялікабрытаніі аштрафавала кампанію Vote Leave на 61 тысячу фунтаў стэрлінгаў за парушэнне законаў аб справядлівасці і празрыстасці выбараў і рэферэндумаў. Паралельна з гэтым, у лютым 2018 года акруговы суд Амстэрдама, які разглядаў пазоў грамадзян Вялікабрытаніі, якія пражываюць у ЕС, аб захаванні іх грамадзянскіх правоў пасля выхаду краіны з ЕС, перадаў справу на далейшы разгляд у Еўрапейскі Суд. Аднак ужо ў чэрвені 2018 года рашэнне Акруговага суда Амстэрдама было абскарджана ўрадам Нідэрландаў і гарадскім судом Амстэрдама, які адмяніў ранняе пастанову суда ніжэйшай інстанцыі. Адначасова з гэтым, у другой палове 2018 года ў Вялікабрытаніі паступова набірала папулярнасць так званы рух за «народнае галасаванне» (People’s vote), які падтрымліваецца, у тым ліку, адной з арганізацый Джорджа Сораса (Best for Britain), і патрабуе правядзення паўторнага рэферэндуму па выніках перамоў аб выхадзе краіны з ЕС. == Вынікі рэферэндуму == 52 % (17 млн 410 тыс. 742 чалавекі) прагаласавалі за выхад Брытаніі з ЕС і 48 % (16 млн 141 тыс. 241) супраць. Перавага прыхільнікаў «брэксіта» склала 1 млн. 269 тыс. Для перамогі трэба было набраць 16,8 млн галасоў. Яўка на рэферэндуме склала 72,16 %<ref>[http://www.theguardian.com/politics/live/2016/jun/23/eu-referendum-result-live-counting-leave-remain-brain-in-europe Brexit live]</ref>. Пры гэтым у [[Шатландыя|Шатландыі]] і [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]] большасць акругаў прагаласавалі супраць «брэксіта». Так жа паступілі выбаршчыкі ў [[Лондан]]е. == Гл. таксама == * [[Рэферэндум аб незалежнасці Шатландыі]] (2014) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.electoralcommission.org.uk/__data/assets/pdf_file/0004/163282/EU-referendum-question-assessment-report.pdf www.electoralcommission.org.uk] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160312192439/http://www.electoralcommission.org.uk/__data/assets/pdf_file/0004/163282/EU-referendum-question-assessment-report.pdf |date=12 сакавіка 2016 }}{{Ref-en}} * [http://openeuropeblog.blogspot.co.uk/2013/05/do-you-think-that-united-kingdom-should.html www.openeurope.org.uk]{{Ref-en}} * [https://www.reformineurope.org www.reformineurope.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160202003627/https://www.reformineurope.org/ |date=2 лютага 2016 }}{{Ref-en}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Выбары ў Вялікабрытаніі}} [[Катэгорыя:Падзеі 23 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2016 года]] [[Катэгорыя:2016 год у Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Рэферэндумы 2016 года]] [[Катэгорыя:Рэферэндумы ў Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Палітыка Еўрапейскага саюза]] 6dd90kztl2arn8axdpq6cqzrnhwaxtz 0 345849 5165812 4738405 2026-07-14T07:51:46Z Túrelio 10300 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Stamps of Azerbaijan, 1998-501.jpg]] → [[File:Stamp of Azerbaijan - 1998 - Colnect 289125 - Figure skating.jpeg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Stamp of Azerbaijan - 1998 - Colnect 289125 - Figure skating.jpeg]] 5165812 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} [[Выява:Stamp of Azerbaijan 813.jpg|thumb|250px|{{small|[[Генерал-лейтэнант]] [[Керым Керымаў]], старшыня Дзяржкамісіі [[СССР]] па касмічных палётаў (2007 г.)}}]] <!--[[Выява:Stamp of Azerbaijan 307-310.jpg|thumb|250px|{{small|[[Мэй Джемисон|Джемисон]], [[Кэтрын Коўлман|Коўлман]], [[Элен Шульман|Шульман]] і [[Мэры Вэбер|Вэбер]] (1995)}}]]--> '''Спіс людзей на паштовых марках Азербайджана''' складзены па году выпуску [[азербайджан]]скіх [[паштовая марка|паштовых марак]], пачынаючы з [[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (1993)|1993]] года. Парадак прытрымлівання элементаў у табліцы{{#tag:ref|Ніжэй прыведзены пералік памятных мастацкіх марак (з магчымасцю сартавання па наміналам, накладам і даце ўвядзення ў абарачэнне).|group="Ком"|name="с"}} адпавядае нумару па каталогу марак Азербайджана на афіцыйным сайце [[Азерпошта]]. [[Азербайджанскі манат|Грашовы эквівалент]] ([[намінал (філатэлія)|намінал]]) адпавядае прымеркаванаму перыяду. {| align=center rules=all cellspacing=0 cellpadding=3 style="text-align:center; border: 1px solid #000000; border-right: 1px solid #000000; border-bottom: 1px solid #000000; margin-top: 1em" | align="center" |{{s|[[#Acol|1993]] •}} {{s|[[#Bcol|1994]] •}} {{s|[[#Ccol|1995]] •}} {{s|[[#Dcol|1996]] •}} {{s|[[#Ecol|1997]] •}} {{s|[[#Fcol|1998]] •}} {{s|[[#Gcol|1999]] •}} {{s|[[#Hcol|2000]] •}} {{s|[[#Icol|2001]] •}} {{s|[[#Jcol|2002]] •}} {{s|[[#Kcol|2003]] •}} {{s|[[#Lcol|2004]] •}} {{s|[[#Mcol|2005]] •}} {{s|[[#Ncol|2006]] •}} {{s|[[#Ocol|2007]] •}} {{s|[[#Pcol|2008]] •}} {{s|[[#Qcol|2009]] •}} {{s|[[#Rcol|2010]] •}} {{s|[[#Scol|2011]] •}} {{s|[[#Tcol|2012]] •}} {{s|[[#Ucol|2013]] •}} {{s|[[#Vcol|2014]] •}} {{s|[[#Wcol|2015]] •}} {{s|[[#Xcol|2016]] •}} {{s|[[#Ycol|2017]] •}} {{s|[[#Zcol|2018]] •}} {{s|[[#AAcol|2019]] •}} [[#ABcol|2020]] |} {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |----- ! scope=col | № па<br />[[Каталог паштовых марак|каталогу]] ! scope=col | Малюнак ! scope=col | Апісанне і крыніцы ! scope=col | [[Намінал (філатэлія)|Намінал]] ! scope=col | Дата<br />[[Выпуск (філатэлія)|выпуску]] ! scope=col | [[Тыраж]] ! scope=col | [[Мастак]] |----- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Acol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (1993)|1993]]'''</span> |- | align=center|№ 200 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1993-200.jpg|150px]] | align=left|70-гадоў з дня нараджэння [[Гейдар Аліеў|Гейдара Аліеўа]] — кіраўніка і палітыка Азербайджана<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1993.php?subaction=showfull&id=1130832639&archive=&start_from=&ucat=9&|title=1993, September, 23. The 70th Anniversary of Heydar Aliyev, a Public and Political Man of Azerbaijan.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120719214516/http://www.azermarka.az/en/1993.php?subaction=showfull&id=1130832639&archive=&start_from=&ucat=9&|archivedate=2012-07-19|url-status=}}</ref>. | align=center|25<br />[[Азербайджанскі манат|манат]] | align=center|23 верасня<br />1993 года | align=right|{{nts|25000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Bcol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (1994)|1994]]'''</span> |- | align=center|№ 209 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1994-209k.jpg|150px]] | align=left|500 гадоў з дня нараджэння паэта [[Фізулі]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&id=1131437008&archive=&start_from=&ucat=10&|title=1994, January, 17. The 500 Anniversary of Muhammed Fizuli, the poet|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120730124818/http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&id=1131437008&archive=&start_from=&ucat=10&|archivedate=2012-07-30|url-status=}}</ref>. | align=center|10<br />манат | align=center|17 студзеня<br />1994 года | align=right|{{nts|20000}} | align=center|— |- | align=center|№ 222 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 222.jpg|150px]] | align=left|125-гадоў з дня нараджэння пісьменніка [[Джаліл Мамедкулізадэ|Джалілі Мамедкулизаде]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&id=1131437205&archive=&start_from=&ucat=10&|title=1994, May, 21. The 125th Anniversary of the writer J. Mammadguluzadeh|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120722094052/http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&id=1131437205&archive=&start_from=&ucat=10&|archivedate=2012-07-22|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />манат | align=center|21 мая<br />1994 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- | align=center|№ 223 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1994-223.jpg|150px]] | align=left|110 гадоў з дня нараджэння [[Мамед Эмін Расулзадэ|Мамеда Эміна Расулзадэ]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&id=1131437327&archive=&start_from=&ucat=10&|title=1994, May, 27. The 110th Anniversary of M.A. Rasulzadeh|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20130115031018/http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&id=1131437327&archive=&start_from=&ucat=10&|archivedate=2013-01-15|url-status=}}</ref>. | align=center|15<br />манат | align=center|27 мая<br />1994 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- | align=center|№ 227 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 227.jpg|150px]] | align=left|Юбілей кампаніі братоў Альфрэда і Людвіга Нобель<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&id=1131437531&archive=&start_from=&ucat=10&|title=1994, June, 10. The Anniversary of Brothers Nobel Company.|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120719142439/http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&id=1131437531&archive=&start_from=&ucat=10&|archivedate=2012-07-19|url-status=}}</ref>. | align=center|50<br />манат | align=center|10 чэрвеня<br />1994 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 263 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 263.jpg|150px]] | align=left|[[Інаўгурацыя]] [[Прэзідэнт Азербайджана|прэзідэнта Азербайджана]] [[Гейдар Аліеў|Гейдара Аліеўа]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&id=1131437935&archive=&start_from=&ucat=10&|title=1994, October, 28. The Ann. of inauguration of the President of Azerbaijan.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120728224008/http://www.azermarka.az/en/1994.php?subaction=showfull&id=1131437935&archive=&start_from=&ucat=10&|archivedate=2012-07-28|url-status=}}</ref>. | align=center|150<br />манат | align=center|28 кастрычніка<br />1994 года | align=right|{{nts|70000}} | align=center|— |- | align=center|№ 281 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 281.jpg|150px]] | align=left|[[П’ер дэ Кубертэн]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/1994.php?subaction=showfull&id=1130745684&archive=&start_from=&ucat=13&|title=15 Dekabr, 1994. Beynəlxalq Olimpiya Komitəsinin 100 illik yubileyi.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120723115841/http://www.azermarka.az/1994.php?subaction=showfull&id=1130745684&archive=&start_from=&ucat=13&|archivedate=2012-07-23|url-status=}}</ref>. | align=center|100<br />манат | align=center|15 снежня<br />1994 года | align=right|{{nts|30000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Ccol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (1995)|1995]]'''</span> |- | align=center|№ 296 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 296.jpg|150px]] | align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў 1994 года: Аляксей Урманаў. | align=center|10<br />манат | align=center|?<br />1995 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- | align=center|№ 297 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 297.jpg|150px]] | align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў 1994 года: Нэнсі Энн Керриган. | align=center|25<br />манат | align=center|?<br />1995 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- | align=center|№ 298 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 298.jpg|150px]] | align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў 1994 года: Боні Блэйр. | align=center|40<br />манат | align=center|?<br />1995 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- | align=center|№ 299 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 299.jpg|150px]] | align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў 1994 года: Таканоры Кона. | align=center|50<br />манат | align=center|?<br />1995 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- | align=center|№ 300 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 300.jpg|150px]] | align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў 1994 года: Філіп Ларош. | align=center|80<br />манат | align=center|?<br />1995 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- | align=center|№ 301 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 301.jpg|150px]] | align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў 1994 года: Харальд Цудай. | align=center|100<br />манат | align=center|?<br />1995 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- | align=center|№ 302 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 296-302.jpg|150px]]<br /><br />[[Файл:Stamp of Azerbaijan 302.jpg|150px]] | align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў 1994 года: Каця Зайцингер. | align=center|200<br />манат | align=center|?<br />1995 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- | align=center|№ 303 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1995-303.jpg|150px]] | align=left|Касманаўты: [[Мэры Кліў]]<ref name=AzP_303-310>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/1995.php?subaction=showfull&id=1130748698&archive=&start_from=&ucat=14&|title=21 Fevral, 1995. Kosmonavt qadınlar. "Apollo 11" kosmik gəmisinin uçuşu və ayın səthinə enməsinin 25 illik yubileyi|publisher=Azərmarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20131101191714/http://www.azermarka.az/1995.php?subaction=showfull&id=1130748698&archive=&start_from=&ucat=14&|archivedate=2013-11-01|url-status=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1995.php?subaction=showfull&id=1131438766&archive=&start_from=&ucat=11&|title=1995, February, 21. Spacewomen. the 25th anniversary of flight of "Apollo 11" space ship with landing on the Moon|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20180707153403/http://www.azermarka.az/en/1995.php?subaction=showfull&id=1131438766&archive=&start_from=&ucat=11&|archivedate=2018-07-07|url-status=}}</ref>. | align=center|100<br />манат | align=center|21 лютага<br />1995 года | align=right|{{nts|125000}} | align=center|— |- | align=center|№ 304 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1995-304.jpg|150px]] | align=left|Касманаўты: [[Валянціна Уладзіміраўна Церашкова|Валянціна Церашкова]]<ref name=AzP_303-310/>. | align=center|100<br />манат | align=center|21 лютага<br />1995 года | align=right|{{nts|125000}} | align=center|— |- | align=center|№ 305 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1995-305.jpg|150px]] | align=left|Касманаўты: [[Тамара Джэрніган]]<ref name=AzP_303-310/>. | align=center|100<br />манат | align=center|21 лютага<br />1995 года | align=right|{{nts|125000}} | align=center|— |- | align=center|№ 306 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1995-306.jpg|150px]] | align=left|Касманаўты: [[Вендзі Лоўрэнс]]<ref name=AzP_303-310/>. | align=center|100<br />манат | align=center|21 лютага<br />1995 года | align=right|{{nts|125000}} | align=center|— |- | align=center|№ 307 | [[Файл:Jemison stamp.jpg|150px]] | align=left|Касманаўты: [[Мэй Джэмісан]]<ref name=AzP_303-310/>. | align=center|100<br />манат | align=center|21 лютага<br />1995 года | align=right|{{nts|125000}} | align=center|— |- | align=center|№ 308 | [[Файл:Cady Coleman stamp.jpg|150px]] | align=left|Касманаўты: [[Кэтрын Коўлман]]<ref name=AzP_303-310/>. | align=center|100<br />манат | align=center|21 лютага<br />1995 года | align=right|{{nts|125000}} | align=center|— |- | align=center|№ 309 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1995-309.jpg|150px]] | align=left|Касманаўты: [[Элен Шульман]]<ref name=AzP_303-310/>. | align=center|100<br />манат | align=center|21 лютага<br />1995 года | align=right|{{nts|125000}} | align=center|— |- | align=center|№ 310 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1995-310.jpg|150px]] | align=left|Касманаўты: [[Мэры Вэбер]]<ref name=AzP_303-310/>. | align=center|100<br />манат | align=center|21 лютага<br />1995 года | align=right|{{nts|125000}} | align=center|— |- | align=center|№ 328 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 328.jpg|150px]] | align=left|[[Узеір Гаджыбекаў]] (1885—1948)<ref name=AzP_328-329>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1995.php?subaction=showfull&id=1131439245&archive=&start_from=&ucat=11&|title=1995, June, 30. Men of culture of Azerbaijan|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20130115051959/http://www.azermarka.az/en/1995.php?subaction=showfull&id=1131439245&archive=&start_from=&ucat=11&|archivedate=2013-01-15|url-status=}}</ref> | align=center|250<br />манат | align=center|30 чэрвеня<br />1995 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 329 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 329.jpg|150px]] | align=left|[[Алі-ага Іскандэраў]] (1895—1965)<ref name=AzP_328-329/> | align=center|400<br />манат | align=center|30 чэрвеня<br />1995 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 347 | [[Файл:1995 The 50th Anniversary of UN.jpg|150px]] | align=left|50-годдзе [[ААН]]: Гейдар Аліеў і [[Бутрас Бутрас-Галі]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/1995.php?subaction=showfull&id=1130762144&archive=&start_from=&ucat=14&|title=15 Sentyabr, 1995. BMT-nin 50 illik yubileyi|publisher=Azərmarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20131101191804/http://www.azermarka.az/1995.php?subaction=showfull&id=1130762144&archive=&start_from=&ucat=14&|archivedate=2013-11-01|url-status=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1995.php?subaction=showfull&id=1131439454&archive=&start_from=&ucat=11&|title=1995, September, 15. The 50th Anniversary of UN|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120718151018/http://www.azermarka.az/en/1995.php?subaction=showfull&id=1131439454&archive=&start_from=&ucat=11&|archivedate=2012-07-18|url-status=}}</ref>. | align=center|250<br />манат | align=center|15 верасня<br />1995 года | align=right|{{nts|36000}} | align=center|— |- | align=center|№ 369 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1995-369.jpg|150px]] | align=left|[[Джон Ленан]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/1995.php?subaction=showfull&id=1130765520&archive=&start_from=&ucat=14&|title=8 dekabr, 1995 Con Lennon|publisher=Azərmarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20180707153229/http://www.azermarka.az/1995.php?subaction=showfull&id=1130765520&archive=&start_from=&ucat=14&|archivedate=2018-07-07|url-status=}}</ref> | align=center|500<br />манат | align=center|8 снежня<br />1995 года | align=right|{{nts|800000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Dcol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (1996)|1996]]'''</span> |- | align=center|№ 380 | [[Файл:1996 The 100th Anniversary of an academician M A Topchubashev.jpg|150px]] | align=left|100 гадоў з дня нараджэння акадэміка [[Мустафа Тапчубашаў|М. А. Топчибашаўа]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&id=1131444327&archive=&start_from=&ucat=12&|title=1996, February, 1. The 100th Anniversary of an academician M.A. Topchubashev|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120801144847/http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&id=1131444327&archive=&start_from=&ucat=12&|archivedate=2012-08-01|url-status=}}</ref> | align=center|300<br />манат | align=center|1 лютага<br />1996 года | align=right|{{nts|40000}} | align=center|— |- | align=center|№ 382 |[[Файл:Stamp of Azerbaijan 382.jpg|150px]] | align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў: * [[Карл Льюіс]]<ref name=AzP_382-389/>. | align=center|50<br />манат | align=center|9 красавіка<br />1996 года | align=right|{{Nts|400000}} | align=center|— |- | align=center|№ 383 |[[Файл:Stamp of Azerbaijan 383.jpg|150px]] | align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў: * [[Махамед Алі|Кассіус Клей]]<ref name=AzP_382-389>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&id=1131444621&archive=&start_from=&ucat=12&|title=1996, April, 9. Atlanta Olympic Games-96|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20130115025504/http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&id=1131444621&archive=&start_from=&ucat=12&|archivedate=2013-01-15|url-status=}}</ref>. | align=center|100<br />манат | align=center|9 красавіка<br />1996 года | align=right|{{Nts|200000}} | align=center|— |- | align=center|№ 384 |[[Файл:Stamp of Azerbaijan 384.jpg|150px]] | align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў: * [[Ці Нін]]<ref name=AzP_382-389/>. | align=center|150<br />манат | align=center|9 красавіка<br />1996 года | align=right|{{Nts|40000}} | align=center|— |- | align=center|№ 385 |[[Файл:Stamp of Azerbaijan 385.jpg|150px]] | align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў: * [[Саід Ауита]]<ref name=AzP_382-389/>. | align=center|200<br />манат | align=center|9 красавіка<br />1996 года | align=right|{{Nts|40000}} | align=center|— |- | align=center|№ 386 |[[Файл:Olga Korbut on a Stamp of Azerbaijan 386.jpg|150px]] | align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў: * [[Вольга Корбут]]<ref name=AzP_382-389/>. | align=center|250<br />манат | align=center|9 красавіка<br />1996 года | align=right|{{Nts|40000}} | align=center|— |- | align=center|№ 387 |[[Файл:Nadia Comăneci on a Stamp of Azerbaijan 387.jpg|150px]] | align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў: * [[Надзя Команечи]]<ref name=AzP_382-389/>. | align=center|300<br />манат | align=center|9 красавіка<br />1996 года | align=right|{{Nts|40000}} | align=center|— |- | align=center|№ 388 |[[Файл:Stamp of Azerbaijan 388.jpg|150px]] | align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў: * [[Грег Луганис]]<ref name=AzP_382-389/>. | align=center|400<br />манат | align=center|9 красавіка<br />1996 года | align=right|{{Nts|40000}} | align=center|— |- | align=center|№ 389 |[[Файл:Stamp of Azerbaijan 389.jpg|150px]] | align=left|Прызёры Алімпійскіх гульняў: * [[Назім Гусейнаў]]<ref name=AzP_382-389/>. | align=center|500<br />манат | align=center|9 красавіка<br />1996 года | align=right|{{Nts|25000}} | align=center|— |- | align=center|№ 390<br />№ 391 |[[Файл:Stamp of Azerbaijan 390-391.jpg|150px]] | align=left|Счэпка з купонам [[Гусейн Аліеў]] (1911—1991)<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&id=1131444720&archive=&start_from=&ucat=12&|title=1996, April, 16. The jubilee of an artist Huseyn Aliyev|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120724062119/http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&id=1131444720&archive=&start_from=&ucat=12&|archivedate=2012-07-24|url-status=}}</ref>. | align=center|100<br />манат | align=center|16 красавіка<br />1996 года | align=right|{{Nts|75000}}<br />{{nts|25000}} | align=center|— |- | align=center|№ 392 |[[Файл:Stamp of Azerbaijan 392.jpg|150px]] | align=left|80 гадоў з дня нараджэння [[Рашыд Бейбутаў|Рашыда Бейбутаўа]] (1915—1989)<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&id=1131444760&archive=&start_from=&ucat=12&|title=1996, April, 22. Rashid Beybutov&mdash;80|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120719151901/http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&id=1131444760&archive=&start_from=&ucat=12&|archivedate=2012-07-19|url-status=}}</ref>. | align=center|100<br />манат | align=center|22 красавіка<br />1996 года | align=right|{{Nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 393 |[[Файл:1996 The 90th Anniversary of anacademician Yusif Mammadaliyev.jpg|150px]] | align=left|90 гадоў з дня нараджэння [[Юсіф Мамедаліеў|Юсіфа Мамедаліеўа]] (1905—1961)<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&id=1131444800&archive=&start_from=&ucat=12&|title=1996, April, 22. The 90th Anniversary of academician Yusif Mammadaliyev|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120722065839/http://www.azermarka.az/en/1996.php?subaction=showfull&id=1131444800&archive=&start_from=&ucat=12&|archivedate=2012-07-22|url-status=}}</ref>. | align=center|100<br />манат | align=center|22 красавіка<br />1996 года | align=right|{{Nts|50000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Ecol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (1997)|1997]]'''</span> |- | align=center|№ 439 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 439.jpg|150px]] | align=left|[[Ільяс Эфендзіеў]]<ref name=AzP_439-442>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1997.php?subaction=showfull&id=1130845025&archive=&start_from=&ucat=13&|title=1997, March, 25. Political and outstanding figures of Azerbaijan|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20180707131847/http://www.azermarka.az/en/1997.php?subaction=showfull&id=1130845025&archive=&start_from=&ucat=13&|archivedate=2018-07-07|url-status=}}</ref>. | align=center|250<br />манат | align=center|25 сакавіка<br />1997 года | align=right|{{nts|40000}} | align=center|— |- | align=center|№ 440 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 440.jpg|150px]] | align=left|[[Азіз Аліеў]]<ref name=AzP_439-442/>. | align=center|250<br />манат | align=center|25 сакавіка<br />1997 года | align=right|{{nts|40000}} | align=center|— |- | align=center|№ 441 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 441.jpg|150px]] | align=left|[[Фаталі Хан Хойскі]]<ref name=AzP_439-442/>. | align=center|250<br />манат | align=center|25 сакавіка<br />1997 года | align=right|{{nts|40000}} | align=center|— |- | align=center|№ 442 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 442.jpg|150px]] | align=left|[[Нарыман Нарыманаў]]<ref name=AzP_439-442/>. | align=center|250<br />манат | align=center|25 сакавіка<br />1997 года | align=right|{{nts|40000}} | align=center|— |- | align=center|№ 487 | [[Файл:Khagani Shirvani stamp.jpg|150px]] | align=left|[[Хагані Шырвані]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1997.php?subaction=showfull&id=1130930698&archive=&start_from=&ucat=13&|title=1997, September, 12. The great Azerbaijan poet Xagani Shirvani|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20180707133020/http://www.azermarka.az/en/1997.php?subaction=showfull&id=1130930698&archive=&start_from=&ucat=13&|archivedate=2018-07-07|url-status=}}</ref>. | align=center|250<br />манат | align=center|12 верасня<br />1997 года | align=right|{{nts|40000}} | align=center|— |- | align=center|№ 491 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 491.jpg|150px]] | align=left|[[Гусейн Расулбеяў]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1997.php?subaction=showfull&id=1130930964&archive=&start_from=&ucat=13&|title=1997, October, 6. Rasulbayov&mdash;80|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20180707133026/http://www.azermarka.az/en/1997.php?subaction=showfull&id=1130930964&archive=&start_from=&ucat=13&|archivedate=2018-07-07|url-status=}}</ref>. | align=center|250<br />манат | align=center|6 кастрычніка<br />1997 года | align=right|{{nts|40000}} | align=center|— |- | align=center|№ 492 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1997-492.jpg|150px]] | align=left|[[Паштовы блок|Блок]] «[[Чэмпіянат свету па футболе 1998|France 98]]»: [[Зборная Італіі па футболе]]<ref name=AzP_492-498/>. | align=center|250<br />манат | align=center|15 кастрычніка<br />1997 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 493 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1997-493.jpg|150px]] | align=left|Блок «France 98»: [[Зборная Аргенціны па футболе]]<ref name=AzP_492-498/>. | align=center|250<br />манат | align=center|15 кастрычніка<br />1997 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 494 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1997-494.jpg|150px]] | align=left|Блок «France 98»: [[Зборная Уругвая па футболе]]<ref name=AzP_492-498/>. | align=center|250<br />манат | align=center|15 кастрычніка<br />1997 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 495 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1997-495.jpg|150px]] | align=left|Блок «France 98»: [[Зборная Бразіліі па футболе]]<ref name=AzP_492-498/>. | align=center|250<br />манат | align=center|15 кастрычніка<br />1997 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 496 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1997=496-İngiltərə.jpg|150px]] | align=left|Блок «France 98»: [[Зборная Англіі па футболе]]<ref name=AzP_492-498/>. | align=center|250<br />манат | align=center|15 кастрычніка<br />1997 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 497 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1997-497.jpg|150px]] | align=left|Блок «France 98»: [[Зборная Германіі па футболе]]<ref name=AzP_492-498/>. | align=center|250<br />манат | align=center|15 кастрычніка<br />1997 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 498 | [[Файл:Tofik Bahramov stamp.jpg|150px]] | align=left|Блок «France 98»: памяці футбольнага арбітра Тофіка Бахрамова (1926—1993)<ref name=AzP_492-498>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1997.php?subaction=showfull&id=1130931065&archive=&start_from=&ucat=13&|title=1997, October, 15. World Football Championship "France-98".|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20180707130405/http://www.azermarka.az/en/1997.php?subaction=showfull&id=1130931065&archive=&start_from=&ucat=13&|archivedate=2018-07-07|url-status=}}</ref>. | align=center|1500<br />манат | align=center|15 кастрычніка<br />1997 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Fcol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (1998)|1998]]'''</span> |- | align=center|№ 499 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan - 1998 - Colnect 289123 - Figure skating.jpeg|150px]] | align=left|[[Катарына Віт]]<ref name=AzP_499-507>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&id=1130997239&archive=&start_from=&ucat=14&|title=1998, January, 13. Winter Olympic Games in Nagano|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20130115022534/http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&id=1130997239&archive=&start_from=&ucat=14&|archivedate=2013-01-15|url-status=}}</ref>. | align=center|250<br />манат | align=center|13 студзеня<br />1998 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 500 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1998-500.jpg|150px]] | align=left|[[Элвіс Устойко]]<ref name=AzP_499-507/>. | align=center|250<br />манат | align=center|13 студзеня<br />1998 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 501 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan - 1998 - Colnect 289125 - Figure skating.jpeg|150px]] | align=left|[[Мидори Іта]]<ref name=AzP_499-507/>. | align=center|250<br />манат | align=center|13 студзеня<br />1998 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 504 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1998-504.jpg|150px]] | align=left|[[Крысці Ямагучы]]<ref name=AzP_499-507/>. | align=center|250<br />манат | align=center|13 студзеня<br />1998 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 505 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1998-505.jpg|150px]] | align=left|[[Джон Кары]]<ref name=AzP_499-507/>. | align=center|250<br />манат | align=center|13 студзеня<br />1998 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 506 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1998-506.jpg|150px]] | align=left|[[Чэнь Лу Чын]]<ref name=AzP_499-507/>. | align=center|250<br />манат | align=center|13 студзеня<br />1998 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 507 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 507-1998.jpg|150px]] | align=left|[[Кацярына Гардзеева]]<br />и [[Сяргей Грынькоў]]<ref name=AzP_499-507/>. | align=center|500<br />манат | align=center|13 студзеня<br />1998 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 508 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1998-508.jpg|150px]] | align=left|[[Прынцэса Дыяна]]<ref name=AzP_508-509>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/1998.php?subaction=showfull&id=1134117484&archive=&start_from=&ucat=17&|title=4 Fevral, 1998. Şahzadə Diana.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120729002955/http://www.azermarka.az/1998.php?subaction=showfull&id=1134117484&archive=&start_from=&ucat=17&|archivedate=2012-07-29|url-status=}}</ref>. | align=center|400<br />манат | align=center|4 лютага<br />1998 года | align=right|{{nts|240000}} | align=center|— |- | align=center|№ 509 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1998-509.jpg|150px]] | align=left|[[Прынцэса Дыяна]]<ref name=AzP_508-509/>. | align=center|400<br />манат | align=center|4 лютага<br />1998 года | align=right|{{nts|240000}} | align=center|— |- | align=center|№ 510 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 511.jpg|150px]] | align=left|[[Бахрамгур]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&id=1131002776&archive=&start_from=&ucat=14&|title=1998, March, 23. Bahram Gur|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120718112658/http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&id=1131002776&archive=&start_from=&ucat=14&|archivedate=2012-07-18|url-status=}}</ref>. | align=center|100<br />манат | align=center|23 сакавіка<br />1998 года | align=right|{{nts|1000000}} | align=center|— |- | align=center|№ 511 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 510.jpg|150px]] | align=left|[[Гасан Аліеў]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&id=1131002865&archive=&start_from=&ucat=14&|title=1998, April, 3. Hasan Aliyev&mdash;90|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120720131356/http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&id=1131002865&archive=&start_from=&ucat=14&|archivedate=2012-07-20|url-status=}}</ref>. | align=center|500<br />манат | align=center|3 красавіка<br />1998 года | align=right|{{nts|40000}} | align=center|— |- | align=center|№ 512 | [[Файл:Heydar Aliyev stamp-500 m.jpg|150px]] | align=left|[[Гейдар Аліеў]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&id=1131002931&archive=&start_from=&ucat=14&|title=1998, May, 10. Heydar Aliyev 75|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120720195900/http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&id=1131002931&archive=&start_from=&ucat=14&|archivedate=2012-07-20|url-status=}}</ref>. | align=center|500<br />манат | align=center|10 мая<br />1998 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 516 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 516.jpg|150px]] | align=left|[[Мухамед Хусэйн Шахрыяр]]<ref name=AzP_516-518/>. | align=center|250<br />манат | align=center|2 чэрвеня<br />1998 года | align=right|{{nts|40000}} | align=center|— |- | align=center|№ 517 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 517.jpg|150px]] | align=left|[[Кара Караеў]]<ref name=AzP_516-518/>. | align=center|250<br />манат | align=center|2 чэрвеня<br />1998 года | align=right|{{nts|40000}} | align=center|— |- | align=center|№ 518 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 518.jpg|150px]] | align=left|[[Ашуг Алескер]]<ref name=AzP_516-518>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&id=1131003296&archive=&start_from=&ucat=14&|title=1998, June, 2. The jubilee of Azerbaijan art figures|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20130115030153/http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&id=1131003296&archive=&start_from=&ucat=14&|archivedate=2013-01-15|url-status=}}</ref>. | align=center|250<br />манат | align=center|2 чэрвеня<br />1998 года | align=right|{{nts|40000}} | align=center|— |- | align=center|№ 519 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 519.jpg|150px]] | align=left|[[Бюльбюль]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&id=1131003364&archive=&start_from=&ucat=14&|title=1998, July, 7. Bul-Bul-100|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120730224611/http://www.azermarka.az/en/1998.php?subaction=showfull&id=1131003364&archive=&start_from=&ucat=14&|archivedate=2012-07-30|url-status=}}</ref>. | align=center|500<br />манат | align=center|7 ліпеня<br />1998 года | align=right|{{nts|25000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Gcol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (1999)|1999]]'''</span> |- | align=center|№ 539 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 539-Heydər Əliyev.jpg|150px]] | align=left|[[Гейдар Аліеў]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1999.php?subaction=showfull&id=1131004880&archive=&start_from=&ucat=15&|title=1999, October, 11. Nakhchivan Autonomic Republic&mdash;75|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120719063532/http://www.azermarka.az/en/1999.php?subaction=showfull&id=1131004880&archive=&start_from=&ucat=15&|archivedate=2012-07-19|url-status=}}</ref>. | align=center|1000<br />манат | align=center|11 кастрычніка<br />1999 года | align=right|{{nts|125000}} | align=center|— |- | align=center|№ 541 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 1999-541.jpg|150px]] | align=left|100 гадоў з дня нараджэння [[Джафар Джабарлы|Джафара Джабарлы]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/1999.php?subaction=showfull&id=1131005000&archive=&start_from=&ucat=15&|title=1999, October, 20. Jafar Jabbarli&mdash;100|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120724022613/http://www.azermarka.az/en/1999.php?subaction=showfull&id=1131005000&archive=&start_from=&ucat=15&|archivedate=2012-07-24|url-status=}}</ref>. | align=center|250<br />манат | align=center|20 кастрычніка<br />1999 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Hcol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2000)|2000]]'''</span> |- | align=center|№ 576 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 576.jpg|150px]] | align=left|[[Расул Рза]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2000.php?subaction=showfull&id=1131012376&archive=&start_from=&ucat=16&|title=2000, September, 28. The 90th Anniversary of Rasul Rza|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120722125614/http://www.azermarka.az/en/2000.php?subaction=showfull&id=1131012376&archive=&start_from=&ucat=16&|archivedate=2012-07-22|url-status=}}</ref>. | align=center|250<br />манат | align=center|28 верасня<br />2000 года | align=right|{{nts|25000}} | align=center|— |- | align=center|№ 582 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 582.jpg|150px]] | align=left|[[Сабіт Рахман]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2000.php?subaction=showfull&id=1131012786&archive=&start_from=&ucat=16&|title=2000, November, 17. Sabit Rahman-90|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120801103514/http://www.azermarka.az/en/2000.php?subaction=showfull&id=1131012786&archive=&start_from=&ucat=16&|archivedate=2012-08-01|url-status=}}</ref>. | align=center|1000<br />манат | align=center|17 лістапада<br />2000 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Icol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2001)|2001]]'''</span> |- | align=center|№ 584 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2001=584.jpg|150px]] | align=left|Азербайджанскія медалісты Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000): * [[Намік Абдулаеў]]<ref name=AzP_584-586>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&id=1131341500&archive=&start_from=&ucat=17&|title=2001, January, 26. Azerbaijan winners of summer olympic XXVII games|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120801032444/http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&id=1131341500&archive=&start_from=&ucat=17&|archivedate=2012-08-01|url-status=}}</ref>. | align=center|1000<br />манат | align=center|26 студзеня<br />2001 года | align=right|{{nts|25000}} | align=center|— |- | align=center|№ 585 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2001=585.jpg|150px]] | align=left|Азербайджанскія медалісты Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000): * [[Земфіра Мефтахетдзінава]]<ref name=AzP_584-586/>. | align=center|1000<br />манат | align=center|26 студзеня<br />2001 года | align=right|{{nts|25000}} | align=center|— |- | align=center|№ 586 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2001=586.jpg|150px]] | align=left|Азербайджанскія медалісты Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000): * [[Вугар Алакпераў]]<ref name=AzP_584-586/>. | align=center|1000<br />манат | align=center|26 студзеня<br />2001 года | align=right|{{nts|25000}} | align=center|— |- | align=center|№ 593 | [[Файл:Tusi.jpg|150px]] | align=left|[[Насірадзін Тусі]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&id=1131341976&archive=&start_from=&ucat=17&|title=2001, September, 7. Nasraddin Tusi – 800|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120718171233/http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&id=1131341976&archive=&start_from=&ucat=17&|archivedate=2012-07-18|url-status=}}</ref>. | align=center|3000<br />манат | align=center|7 верасня<br />2001 года | align=right|{{nts|25000}} | align=center|— |- | align=center|№ 595 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2001-595.jpg|150px]] | align=left|[[Юрый Гагарын]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&id=1131342118&archive=&start_from=&ucat=17&|title=2001, November, 6. The 40th Ann. of the human's first flight to Space|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120719165233/http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&id=1131342118&archive=&start_from=&ucat=17&|archivedate=2012-07-19|url-status=}}</ref>. | align=center|3000<br />манат | align=center|6 лістапада<br />2001 года | align=right|{{nts|20000}} | align=center|— |- | align=center|№ 596 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 596.jpg|150px]] | align=left|[[Гейдар Аліеў]]{{#tag:ref|Почтовая марка, посвящённая празднованию 10-й годовщины Независимости Азербайджанской Республики, явилась первой почтовой маркой республики Азербайджан, которая произведена с использованием 22-карат чистого золота<!-- Внимание! В ссылке на почтовые марки Азербайджана опечатка: ошибочно указан номер, дублирующий олимпийскую марку — 584 того же года выпуска. --><ref name=AzP_596/>.|group="Ком"|name="м-596"}}<ref name=AzP_596>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&id=1131342218&archive=&start_from=&ucat=17&|title=2001, December, 1. The 10th Ann. of Independence of Azerbaijan|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20130115024901/http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&id=1131342218&archive=&start_from=&ucat=17&|archivedate=2013-01-15|url-status=}}</ref>. | align=center|5000<br />манат | align=center|1 снежня<br />2001 года | align=right|{{nts|10000}} | align=center|— |- | align=center|№ 604 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2001-604.jpg|150px]] | align=left|[[Гейдар Аліеў]] і [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&id=1131342348&archive=&start_from=&ucat=17&|title=2001, December, 20. Friendly relations between Azerbaijan and Russia|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120802144736/http://www.azermarka.az/en/2001.php?subaction=showfull&id=1131342348&archive=&start_from=&ucat=17&|archivedate=2012-08-02|url-status=}}</ref>. | align=center|1000<br />манат | align=center|20 снежня<br />2001 года | align=right|{{nts|20000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Jcol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2002)|2002]]'''</span> |- | align=center|№ 608 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2002-608.jpg|150px]] | align=left|[[Гейдар Аліеў]] и [[Цзян Цзэмінь]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2002.php?subaction=showfull&id=1131342701&archive=&start_from=&ucat=18&|title=2002, March, 27. The 10th Anniversary of Azerbaijan-China relationship|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120728210538/http://www.azermarka.az/en/2002.php?subaction=showfull&id=1131342701&archive=&start_from=&ucat=18&|archivedate=2012-07-28|url-status=}}</ref>. | align=center|1000<br />манат | align=center|27 сакавіка<br />2002 года | align=right|{{nts|170000}} | align=center|— |- | align=center|№ 619 | [[Файл:H. Aliyev-John Paul II stamp.jpg|150px]] | align=left|[[Ян Павел II (Папа Рымскі)|Ян Павел II]] и [[Гейдар Аліеў]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2002.php?subaction=showfull&id=1131343101&archive=&start_from=&ucat=18&|title=2002, September, 18. The visit of Pope John Paul II to Azerbaijan|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120719081312/http://www.azermarka.az/en/2002.php?subaction=showfull&id=1131343101&archive=&start_from=&ucat=18&|archivedate=2012-07-19|url-status=}}</ref>. | align=center|1500<br />манат | align=center|18 верасня<br />2002 года | align=right|{{nts|20000}} | align=center|— |- | align=center|№ 620 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 620.jpg|150px]] | align=left|80 гадоў з дня нараджэння [[Рауф Гаджыеў|Рауфа Гаджыеўа]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2002.php?subaction=showfull&id=1131343155&archive=&start_from=&ucat=18&|title=2002, September, 18. The 80th Anniversary of Rauf Hajiyev|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14|archiveurl=https://archive.today/20120907081105/http://www.azermarka.az/en/2002.php?subaction=showfull&id=1131343155&archive=&start_from=&ucat=18&|archivedate=2012-09-07|url-status=}}</ref>. | align=center|5000<br />манат | align=center|18 верасня<br />2002 года | align=right|{{nts|25000}} | align=center|— |- | align=center|№ | [[Файл:Turkey national football team stamp.jpg|150px]] | align=left|[[Зборная Турцыі па футболе]] | align=center|5000<br />манат | align=center|<br />2002 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Kcol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2003)|2003]]'''</span> |- | align=center|№ 641 | [[Файл:2003 Anniversary of academician Zarifa Aliyeva.jpg|150px]] | align=left|[[Алиева, Зарифа Азиз кызы|Зарыфа Аліева]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2003.php?subaction=showfull&id=1131344098&archive=&start_from=&ucat=19&|title=2003, April, 28. The 80th Anniversary of academician Zarifa Aliyeva|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://archive.today/20120718201644/http://www.azermarka.az/en/2003.php?subaction=showfull&id=1131344098&archive=&start_from=&ucat=19&|archivedate=2012-07-18|url-status=}}</ref>. | align=center|3000<br />манат | align=center|28 красавіка<br />2003 года | align=right|{{nts|25000}} | align=center|— |- | align=center|№ 642 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2003-642.jpg|150px]] | align=left|[[Гейдар Аліеў]] | align=center|1000<br />манат | align=center|<br />2003 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Lcol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2004)|2004]]'''</span> |- | align=center|№ 677 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 677.jpg|150px]] | align=left|[[Гейдар Аліеў]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2004.php?subaction=showfull&id=1151992661&archive=&start_from=&ucat=20&|title=2004, May 10. Heydar Aliyev|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724093030/http://www.azermarka.az/en/2004.php?subaction=showfull&id=1151992661&archive=&start_from=&ucat=20&|archivedate=2011-07-24|url-status=}}</ref>. | align=center|500<br />манат | align=center|<br />2004 года | align=right|{{nts|500000}} | align=center|— |- | align=center|№ 684 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 684.jpg|150px]] | align=left|[[Гейдар Аліеў]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2004.php?subaction=showfull&id=1151993301&archive=&start_from=&ucat=20&|title=2004, December, 10. The National Azerbaijan leader H. Aliyev|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724093041/http://www.azermarka.az/en/2004.php?subaction=showfull&id=1151993301&archive=&start_from=&ucat=20&|archivedate=2011-07-24|url-status=}}</ref>. | align=center|10000<br />манат | align=center|<br />2004 года | align=right|{{nts|10000}} | align=center|— |- | align=center|№ 668 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 668.jpg|150px]] | align=left|[[Мала Джума]] | align=center|500<br />манат | align=center|<br />2004 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Mcol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2005)|2005]]'''</span> |- | align=center|№ | [[Файл:Pope Ioann Pavel II Azerbaijan.jpg|150px]] | align=left|[[Ян Павел II (Папа Рымскі)|Ян Павел II]] | align=center|3000<br />манат | align=center|<br />2005 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- | align=center|№ 700 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 700.jpg|150px]] | align=left|[[Гейдар Аліеў]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2005.php?subaction=showfull&id=1151994175&archive=&start_from=&ucat=21&|title=2005, April 18. Heydar Aliyev|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724093101/http://www.azermarka.az/en/2005.php?subaction=showfull&id=1151994175&archive=&start_from=&ucat=21&|archivedate=2011-07-24|url-status=}}</ref>. | align=center|1000<br />манат | align=center|18 красавіка<br />2005 года | align=right|{{nts|1000000}} | align=center|— |- | align=center|№ 723 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 723.jpg|150px]] | align=left|[[Гейдар Аліеў]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2005.php?subaction=showfull&id=1152193315&archive=&start_from=&ucat=21&|title=18.11.2005 "H.Aliyev"|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724093123/http://www.azermarka.az/en/2005.php?subaction=showfull&id=1152193315&archive=&start_from=&ucat=21&|archivedate=2011-07-24|url-status=}}</ref>. | align=center|60<br />[[гяпік]]<br />(0,60<br />маната) | align=center|18 лістапада<br />2005 года | align=right|{{nts|250000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Ncol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2006)|2006]]'''</span> |- | align=center|№ 729 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2006-729.jpg|150px]] | align=left|[[Джаліл Мамедкулізадэ]]{{#tag:ref|Напечатана по эскизу почтовой марки №222 (1994), посвящённой 125-летию со дня рождения писателя Джалила Мамедкулизаде ([[Номинал (филателия)|номиналом]] в 20 дореформенных [[манат]]), с [[Надпечатка (филателия)|надпечаткой]] нового номинала (20 [[гяпик]] или 0,20 маната) и года выпуска (2006)<ref name=AzP_729/>.|group="Ком"|name="Мамедкулизаде"}}<ref name=AzP_729>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2006.php?subaction=showfull&id=1193518174&archive=&start_from=&ucat=25&|title=01.01.2006, Kataloq N 222 "yazıçı C. Məmmədquluzadənin anadan olmasının 125 illiyi" poçt markasının uzərində yeni nominal|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://archive.today/20120723055337/http://www.azermarka.az/2006.php?subaction=showfull&id=1193518174&archive=&start_from=&ucat=25&|archivedate=2012-07-23|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|1 студзеня<br />2006 года | align=right|{{nts|58880}} | align=center|— |- | align=center|№ 741 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 741.jpg|150px]] | align=left|[[Сулейман Рустам]]<ref name=AzP_741-742>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2006.php?subaction=showfull&id=1195069504&archive=&start_from=&ucat=22&|title=16.03.2006 "The centenary of National Azerbaijan poets: Samed Vurgun and Suleyman Rustam|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://archive.today/20130115053347/http://www.azermarka.az/en/2006.php?subaction=showfull&id=1195069504&archive=&start_from=&ucat=22&|archivedate=2013-01-15|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|16 сакавіка<br />2006 года | align=right|{{nts|15000}} | align=center|— |- | align=center|№ 742 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 742.jpg|150px]] | align=left|[[Самед Вургун]]<ref name=AzP_741-742/> | align=center|10<br />гяпік<br />(0,10<br />маната) | align=center|16 сакавіка<br />2006 года | align=right|{{nts|15000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Ocol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2007)|2007]]'''</span> |- | align=center|№ 793<br />№ 794 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 793-794.jpg|150px]]<br />[[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2007-Əzim Əzimzadə.jpg|150px]] | align=left|Ррэпрадукцыі карцін<br />«Траўля сабак» (1938) і<br />«Вяселле ў беднякоў» (1931)<br />з купонам [[Азім Азимзаде]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2007.php?subaction=showfull&id=1216900040&archive=&start_from=&ucat=35&|title=05.06.2007. "The Artist A. Azimzade."|publisher=Azermarka|lang=az|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171209160014/http://www.azermarka.az/en/2007.php?subaction=showfull&id=1216900040&archive=&start_from=&ucat=35&|archivedate=2017-12-09|url-status=}}</ref> | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|5 чэрвеня<br />2007 года | align=right|{{nts|10000}} | align=center|— |- | align=center|№ 803 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 803.jpg|150px]] | align=left|[[Гусейн Джавід]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2007.php?subaction=showfull&id=1216903518&archive=&start_from=&ucat=35&|title=19.09.2007. "Huseyn Javid"|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://archive.today/20120722011227/http://www.azermarka.az/en/2007.php?subaction=showfull&id=1216903518&archive=&start_from=&ucat=35&|archivedate=2012-07-22|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|19 верасня<br />2007 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- | align=center|№ 810 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2007-810.jpg|150px]] | align=left|[[Мамед Емін Расулзадэ]]{{#tag:ref|Напечатана по эскизу почтовой марки №223 (1994), посвящённой 110-летию со дня рождения Мамеда Эмина Расулзаде ([[Номинал (филателия)|номиналом]] в 15 дореформенных [[манат]]), с [[Надпечатка (филателия)|надпечаткой]] нового номинала (10 [[гяпик]] или 0,10 маната) и года выпуска (2007).|group="Ком"|name="Расулзаде"}}<ref>{{cite web|url=http://azermarka.az/2007.php?subaction=showfull&id=1214223092&archive=&start_from=&ucat=33&|title=28.11.2007. Yeni nominalın vurulması.|publisher=Azermarka|lang=az|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304130032/http://azermarka.az/2007.php?subaction=showfull&id=1214223092&archive=&start_from=&ucat=33&|archivedate=2016-03-04|url-status=}}</ref>. | align=center|10<br />гяпік<br />(0,10<br />маната) | align=center|28 лістапада<br />2007 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- | align=center|№ 813 | [[Файл:Kerimov Kerim.jpg|150px]] | align=left|[[Керым Керымаў]]<ref>{{cite web|url=http://azermarka.az/2007.php?subaction=showfull&id=1214223950&archive=&start_from=&ucat=33&|title=30.12.2007. "Kərim Kərimovun 90 illiyi"|publisher=Azermarka|lang=az|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714104922/http://azermarka.az/2007.php?subaction=showfull&id=1214223950&archive=&start_from=&ucat=33&|archivedate=2018-07-14|url-status=}}</ref>. | align=center|1<br />манат | align=center|30 снежня<br />2007 года | align=right|{{nts|20000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Pcol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2008)|2008]]'''</span> |- | align=center|№ 823 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 823.jpg|150px]] | align=left|[[Зарыфа Аліева]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&id=1223970973&archive=&start_from=&ucat=34&|title=28.04.2008. Akademik Zərifə Əliyeva. 85 illiyi.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304115705/http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&id=1223970973&archive=&start_from=&ucat=34&|archivedate=2016-03-04|url-status=}}</ref>. | align=center|1<br />манат | align=center|28 красавіка<br />2008 года | align=right|{{nts|12280}} | align=center|— |- | align=center|№ 824 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 824a.jpg|150px]] | align=left|[[Зарыфа Аліева]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&id=1223970973&archive=&start_from=&ucat=34&|title=28.04.2008. Akademik Zərifə Əliyeva. 85 illiyi.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304115705/http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&id=1223970973&archive=&start_from=&ucat=34&|archivedate=2016-03-04|url-status=}}</ref>. | align=center|1<br />манат | align=center|28 красавіка<br />2008 года | align=right|{{nts|12280}} | align=center|— |- | align=center|№ 825 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 825.jpg|150px]] | align=left|[[Гейдар Аліеў]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&id=1224063091&archive=&start_from=&ucat=34&|title=02.05.2008. Heydər Əliyev. 85 illiyi.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714104922/http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&id=1224063091&archive=&start_from=&ucat=34&|archivedate=2018-07-14|url-status=}}</ref>. | align=center|1<br />манат | align=center|2 мая<br />2008 года | align=right|{{nts|15360}} | align=center|— |- | align=center|№ 826 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 826a.jpg|150px]] | align=left|[[Гейдар Аліеў]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&id=1224063091&archive=&start_from=&ucat=34&|title=02.05.2008. Heydər Əliyev. 85 illiyi.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714104922/http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&id=1224063091&archive=&start_from=&ucat=34&|archivedate=2018-07-14|url-status=}}</ref>. | align=center|1<br />манат | align=center|2 мая<br />2008 года | align=right|{{nts|15360}} | align=center|— |- | align=center|№ 827 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2008-827.jpg|150px]] | align=left|[[Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка]] (пасяджэнне парламента, 1918)<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&id=1224066643&archive=&start_from=&ucat=34&|title=28.05.2008. Azərbaycan Demokratik Respublikası, 90 il.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305012708/http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&id=1224066643&archive=&start_from=&ucat=34&|archivedate=2016-03-05|url-status=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wnsstamps.ch/en/stamps/AZ014.08?lang=en AZ014.08|title=wnsstamps.ch.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304210543/http://www.wnsstamps.ch/en/stamps/AZ014.08?lang=en|archivedate=2016-03-04|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|28 мая<br />2008 года | align=right|{{nts|20450}} | align=center|— |- | align=center|№ 828 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 828.jpg|150px]] | align=left|[[Мікаіл Мушфіг]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2008.php?subaction=showfull&id=1225365347&archive=&start_from=&ucat=36&|title=06.06.2008. The 100th Anniversary of Mikayil Mushvig.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170927111648/http://azermarka.az/en/2008.php?subaction=showfull&id=1225365347&archive=&start_from=&ucat=36&|archivedate=2017-09-27|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|6 чэрвеня<br />2008 года | align=right|{{nts|100720}} | align=center|— |- | align=center|№ 833 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 833.jpg|150px]] | align=left|[[Гасан Абдулаеў]]<ref name=AzP_833-834>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&id=1224077375&archive=&start_from=&ucat=34&|title=21.07.2008. Akademiklər L.Landau və H.Abdullayev.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305012722/http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&id=1224077375&archive=&start_from=&ucat=34&|archivedate=2016-03-05|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|21 ліпеня<br />2008 года | align=right|{{nts|100720}} | align=center|— |- | align=center|№ 834 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 834.jpg|150px]] | align=left|[[Леў Ландау]]<ref name=AzP_833-834/>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|21 ліпеня<br />2008 года | align=right|{{nts|100720}} | align=center|— |- | align=center|№ 847 | [[Файл:Stamp of Azerbaijan 847.jpg|150px]] | align=left|[[Мір Джалал Пашаеў]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&id=1230032812&archive=&start_from=&ucat=34&|title=17.12.2008. Görkəmli Azərbaycan yazıçısı Mir Cəlalın (Mir Cəlal Əli oğlu Paşayev) 100 illiyinə həsr olunmuş poçt markası.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304112817/http://www.azermarka.az/2008.php?subaction=showfull&id=1230032812&archive=&start_from=&ucat=34&|archivedate=2016-03-04|url-status=}}</ref>. | align=center|60<br />гяпік<br />(0,60<br />маната) | align=center|17 снежня<br />2008 года | align=right|{{nts|200720}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Qcol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2009)|2009]]'''</span> |- | align=center|№ 861 | [[Файл:Nasraddin Tusi Azerbaijan 2009.jpg|150px]] | align=left|[[Насірадзін Тусі]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2009.php?subaction=showfull&id=1239975814&archive=&start_from=&ucat=37&|title=13.04.2009. Avropa 2009. Astronomiya. Buklet.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://archive.today/20120719065451/http://www.azermarka.az/en/2009.php?subaction=showfull&id=1239975814&archive=&start_from=&ucat=37&|archivedate=2012-07-19|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|13 красавіка<br />2009 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 871 | [[Файл:Calil Mamedkuluzade.jpg|150px]] | align=left|[[Джаліл Мамедкулізадэ]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2009.php?subaction=showfull&id=1251956967&archive=&start_from=&ucat=35&|title=10.07.2009. Yazıçı C. Məmmədquluzadə - 140 illik.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305011940/http://www.azermarka.az/2009.php?subaction=showfull&id=1251956967&archive=&start_from=&ucat=35&|archivedate=2016-03-05|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|10 ліпеня<br />2009 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- | align=center|№ 872 | [[Файл:Leyla Mamedbekova.jpg|150px]] | align=left|[[Лэйла Мамедбекава]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2009.php?subaction=showfull&id=1253882225&archive=&start_from=&ucat=35&|title=19.09.2009. İlk təyyarəçi qadın Leyla Məmmədbəyova 100 il.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305012712/http://www.azermarka.az/2009.php?subaction=showfull&id=1253882225&archive=&start_from=&ucat=35&|archivedate=2016-03-05|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|19 верасня<br />2009 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- | align=center|№ | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2009-882-887.jpg|150px]] | align=left|[[Сатар Бахлулзадэ]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2009.php?subaction=showfull&id=1261659154&archive=&start_from=&ucat=37&|title=15.12.2009. Azerbaijan art school. Painter S.Bakhlulzadeh.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010030846/http://azermarka.az/en/2009.php?subaction=showfull&id=1261659154&archive=&start_from=&ucat=37&|archivedate=2017-10-10|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|15 снежня<br />2009 года | align=right|{{nts|20000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Rcol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2010)|2010]]'''</span> |- | align=center|№ 908 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2010-908.jpg|150px]] | align=left|[[Алескер Алекпераў]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2010.php?subaction=showfull&id=1277469715&archive=&start_from=&ucat=39&|title=18.06.2010. The 100th Ann. of the outstanding Azerbaijan actor A.Alekperov.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010040933/http://azermarka.az/en/2010.php?subaction=showfull&id=1277469715&archive=&start_from=&ucat=39&|archivedate=2017-10-10|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|18 чэрвеня<br />2010 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- | align=center|№ | [[Файл:Shefaet Mehdiyev stamp 2010.jpg|150px]] | align=left|[[Шафа Мяхціеў]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2010.php?subaction=showfull&id=1290601458&archive=&start_from=&ucat=39&|title=05.11.2010. Academician Sh. Mehdiyev.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010035100/http://azermarka.az/en/2010.php?subaction=showfull&id=1290601458&archive=&start_from=&ucat=39&|archivedate=2017-10-10|url-status=}}</ref>. | align=center|60<br />гяпік<br />(0,60<br />маната) | align=center|15 лістапада<br />2010 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Scol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2011)|2011]]'''</span> |- | align=center|№ 949 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011=949.jpg|150px]] | align=left|[[Гусейн Аліеў]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2011.php?subaction=showfull&id=1303812277&archive=&start_from=&ucat=40&|title=22.04.2011. The stamps dedicated to the 100th anniversary of outstanding azerbaijan painter Huseyn Aliyev.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010035824/http://azermarka.az/en/2011.php?subaction=showfull&id=1303812277&archive=&start_from=&ucat=40&|archivedate=2017-10-10|url-status=}}</ref>. | align=center|60<br />гяпік<br />(0,60<br />маната) | align=center|22 красавіка<br />2011 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- | align=center|№ 950 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-950-951.jpg|150px]]<br />[[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-950.jpg|150px]] | align=left|[[Сумесны выпуск]] [[Азерпошта|Азербайджан]] — [[Белпошта|Беларусь]]: счэпкі «Музычныя інструменты: гульня на тары»<ref name=AzP_950-951>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2011.php?subaction=showfull&id=1305800491&archive=&start_from=&ucat=40&|title=25.05.2011. Joint issue of Azerbaijan and Belarus. Musical instruments.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010040938/http://azermarka.az/en/2011.php?subaction=showfull&id=1305800491&archive=&start_from=&ucat=40&|archivedate=2017-10-10|url-status=}}</ref>. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|25 мая<br />2011 года | align=right|{{nts|20000}} | align=center|— |- | align=center|№ 951 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-951.jpg|150px]] | align=left|Сумесны выпуск Азербайджан — Беларусь: счэпкі «Музычныя інструменты: гульня на [[Колавая ліра|колавай ліры]]»<ref name=AzP_950-951/> | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|25 мая<br />2011 года | align=right|{{nts|20000}} | align=center|— |- | align=center|№ 954 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-954suvenir.jpg|150px]]<br />[[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-954.jpg|150px]] | align=left|[[Паштовы блок]] «[[Еўрабачанне-2011]]: [[Ell & Nikki]]»{{#tag:ref|Сцэнічны псеўданім Эльдара Гасымава і Нигяр Джамал.|group="Ком"|name="Ell"}}<ref>{{cite web|url=http://azermarka.az/en/index_en.php?subaction=showfull&id=1311170698&archive=&start_from=&ucat=1&|title=Eurovision – 2011.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304130041/http://azermarka.az/en/index_en.php?subaction=showfull&id=1311170698&archive=&start_from=&ucat=1&|archivedate=2016-03-04|url-status=}}</ref>. | align=center|1<br />манат | align=center|<br />2011 года | align=right|{{nts|15000}} | align=center|— |- | align=center|№ 956 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-956.jpg|150px]] | align=left|[[Бехбудов Шахтахтинский]]<ref>{{cite web|url=http://azermarka.az/en/index_en.php?subaction=showfull&id=1311683520&archive=&start_from=&ucat=1&|title=Nakhchivan Autonomus Republic.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160420203453/http://azermarka.az/en/index_en.php?subaction=showfull&id=1311683520&archive=&start_from=&ucat=1&|archivedate=2016-04-20|url-status=}}</ref>. | align=center|60<br />гяпік<br />(0,60<br />маната) | align=center|<br />2011 года | align=right|{{nts|25000}} | align=center|— |- | align=center|№ 985 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-985-986.jpg|150px]]<br />[[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-985.jpg|150px]] | align=left|Счэпкі з двух марак [[Нізамі Гянджэві]] з купонам<ref name=AzP_985-986>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/2011.php?subaction=showfull&id=1317117711&archive=&start_from=&ucat=40&|title=21.09.2011. Nizami Gəncəvinin 870 illiyinə həsr edilmiş marka.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304130320/http://www.azermarka.az/2011.php?subaction=showfull&id=1317117711&archive=&start_from=&ucat=40&|archivedate=2016-03-04|url-status=}}</ref>. | align=center|30<br />гяпік<br />(0,30<br />маната) | align=center|21 верасня<br />2011 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 986 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-985-986.jpg|150px]]<br />[[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-986.jpg|150px]] | align=left|Счэпкі з двух марак [[Нізамі Гянджэві]] з купонам<ref name=AzP_985-986/>. | align=center|30<br />гяпік<br />(0,30<br />маната) | align=center|21 верасня<br />2011 года | align=right|{{nts|50000}} | align=center|— |- | align=center|№ 994 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-994.jpg|150px]] | align=left|[[Гейдар Аліеў]]<ref>{{cite web|url=http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&id=1318423522&archive=&start_from=&ucat=1&|title=11.10.2011. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Müstəqilliyinin bərpasının 20-ci ildönümünə həsr olunmuş marka.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304181713/http://azermarka.az/index_az.php?&archive=&id=1318423522&start_from=&subaction=showfull&ucat=1|archivedate=2016-03-04|url-status=}}</ref>. | align=center|2<br />маната | align=center|10 кастрычніка<br />2011 года | align=right|{{nts|5000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1005 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-1005.jpg|150px]] | align=left|100 гадоў з дня нараджэння Абаса Заманоўа<ref>{{cite web|url=http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&id=1322832947&archive=&start_from=&ucat=1&|title=01.12.2011. A.Zamanovun 100 illiyinə həsr olunmuş marka.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714104922/http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&id=1322832947&archive=&start_from=&ucat=1&|archivedate=2018-07-14|url-status=}}</ref>. | align=center|60<br />гяпік<br />(0,60<br />маната) | align=center|1 снежня<br />2011 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1014 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-1014-suvenir.jpg|150px]]<br />[[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2011-1014.jpg|150px]] | align=left|Паштовы блок «Валейбольны клуб Рабита — 2011»<ref>{{cite web|url=http://azermarka.az/en/index_en.php?subaction=showfull&id=1324991390&archive=&start_from=&ucat=1&|title=26.12.2011. "Rabita Baku" volleyball club - FIVB clubs world champions 2011.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304185842/http://azermarka.az/en/index_en.php?subaction=showfull&id=1324991390&archive=&start_from=&ucat=1&|archivedate=2016-03-04|url-status=}}</ref>. | align=center|1<br />манат | align=center|26 снежня<br />2011 года | align=right|{{nts|15000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Tcol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2012)|2012]]'''</span> |- | align=center|№ 1017 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1017.JPG|150px]] | align=left|[[Бехруз Кенгерли]]<ref>{{cite web|url=http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&id=1334914370&archive=&start_from=&ucat=1&|title=01.03.2012. Bəhruz Kəngərlinin 120 illiyinə həsr olunmuş marka.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120625161729/http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&id=1334914370&archive=&start_from=&ucat=1&|archivedate=2012-06-25|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|1 сакавіка<br />2012 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1044 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1044.jpg|150px]] | align=left|[[Мірза Фаталі Ахундов]]<ref>{{cite web|url=http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&id=1342419115&archive=&start_from=&ucat=1&|title=30.06.2012. M.F.Axundzadənin 200 illiyinə həsr edilmiş marka.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714104922/http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&id=1342419115&archive=&start_from=&ucat=1&|archivedate=2018-07-14|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|30 чэрвеня<br />2012 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1045 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1045.jpg|150px]] | align=left|[[Мірза Алекпераў Сабір]]<ref>{{cite web|url=http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&id=1342419571&archive=&start_from=&ucat=1&|title=10.07.2012. M.Ə.Sabirin 150 illiyinə həsr olunmuş marka.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304101855/http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&id=1342419571&archive=&start_from=&ucat=1&|archivedate=2016-03-04|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|10 ліпеня<br />2012 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1047 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1047.jpg|150px]] | align=left|[[Муслім Магамаеў]]<ref>{{cite web|url=http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&id=1344860638&archive=&start_from=&ucat=1&|title=17.08.2012. Müslüm Maqomayevin 70 illiyinə həsr olunmuş marka.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304091855/http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&id=1344860638&archive=&start_from=&ucat=1&|archivedate=2016-03-04|url-status=}}</ref>. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|17 жніўня<br />2012 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1048 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1048.jpg|150px]] | align=left|[[Мамед Саід Ордубади]]<ref>{{cite web|url=http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&id=1344861237&archive=&start_from=&ucat=1&|title=17.08.2012. Məmməd Səid Ordubadinin 140 illiyinə həsr olunmuş marka.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180714104922/http://azermarka.az/index_az.php?subaction=showfull&id=1344861237&archive=&start_from=&ucat=1&|archivedate=2018-07-14|url-status=}}</ref>. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|17 жніўня<br />2012 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1054 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1054.jpg|150px]] | align=left|[[Гусейн Джавид]]<ref>{{cite web|url=http://azermarka.az/2012.php?subaction=showfull&id=1350046464&archive=&start_from=&ucat=44&|title=24.10.2012. Hüseyn Cavidin 130 illik yubileyinə həsr olunmuş marka.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109170530/http://azermarka.az/2012.php?subaction=showfull&id=1350046464&archive=&start_from=&ucat=44&|archivedate=2017-11-09|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|24 кастрычніка<br />2012 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1057 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1057.jpg|150px]] | align=left|[[Узун-Гасан]]<ref>{{cite web|url=http://azermarka.az/2012.php?subaction=showfull&id=1351768103&archive=&start_from=&ucat=44&|title=29.10.2012. Azərbaycan-Polşa diplomatik əlaqələri.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109170333/http://azermarka.az/2012.php?subaction=showfull&id=1351768103&archive=&start_from=&ucat=44&|archivedate=2017-11-09|url-status=}}</ref>. | align=center|60<br />гяпік<br />(0,60<br />маната) | align=center|29 кастрычніка<br />2012 года | align=right|{{nts|13125}} | align=center|— |- | align=center|№ 1058 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2012-1058.jpg|150px]] | align=left|[[Казімір IV|Казімір IV Ягелончык]]<ref>{{cite web|url=http://azermarka.az/2012.php?subaction=showfull&id=1351768103&archive=&start_from=&ucat=44&|title=29.10.2012. Azərbaycan-Polşa diplomatik əlaqələri.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109170333/http://azermarka.az/2012.php?subaction=showfull&id=1351768103&archive=&start_from=&ucat=44&|archivedate=2017-11-09|url-status=}}</ref>. | align=center|60<br />гяпік<br />(0,60<br />маната) | align=center|29 кастрычніка<br />2012 года | align=right|{{nts|13125}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Ucol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2013)|2013]]'''</span> |- | align=center|№ 1085 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1085.jpg|150px]] | align=left|[[Іслам Сафарлі]]<ref name=AzP_1085-1088>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&id=1369121233&archive=&start_from=&ucat=43&|title=19.04.2013. The outstanding figures of Azerbaijan.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010025930/http://azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&id=1369121233&archive=&start_from=&ucat=43&|archivedate=2017-10-10|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|19 красавіка<br />2013 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1086 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1086.jpg|150px]] | align=left|[[Алимардан-бек Топчибашев]]<ref name=AzP_1085-1088/>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|19 красавіка<br />2013 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1087 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1087.jpg|150px]] | align=left|[[Окума Курбанова]]<ref name=AzP_1085-1088/>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|19 красавіка<br />2013 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1088 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1088.jpg|150px]] | align=left|[[Нигяр Рафибейли]]<ref name=AzP_1085-1088/>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|19 красавіка<br />2013 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1091 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1091.jpg|150px]] | align=left|90 гадоў з дня нараджэння Зарыфы Аліевай<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&id=1369121407&archive=&start_from=&ucat=43&|title=28.04.2013. The 90th Ann. of academician Zarifa Aliyeva.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010035759/http://azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&id=1369121407&archive=&start_from=&ucat=43&|archivedate=2017-10-10|url-status=}}</ref>. | align=center|1<br />манат | align=center|28 красавіка<br />2013 года | align=right|{{nts|7000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1092 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1092.jpg|150px]] | align=left|[[Гейдар Аліеў]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&id=1369121584&archive=&start_from=&ucat=43&|title=06.05.2013. Heydar Aliyev - holder of an order of St. Andrew the Apostle the First-Called. Joint issue of Azerbaijan Republic and Russian Federation.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010034848/http://azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&id=1369121584&archive=&start_from=&ucat=43&|archivedate=2017-10-10|url-status=}}</ref>. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|6 мая<br />2013 года | align=right|{{nts|49000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1093 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1093.jpg|150px]] | align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева<ref name=AzP_1093-1105>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&id=1369121786&archive=&start_from=&ucat=43&|title=10.05.2013. The 90th Ann. of National Leader Heydar Aliyev.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010043827/http://azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&id=1369121786&archive=&start_from=&ucat=43&|archivedate=2017-10-10|url-status=}}</ref>. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|10 мая<br />2013 года | align=right|{{nts|7000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1094 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1094.jpg|150px]] | align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева<ref name=AzP_1093-1105/>. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|10 мая<br />2013 года | align=right|{{nts|7000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1095 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1095.jpg|150px]] | align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева<ref name=AzP_1093-1105/>. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|10 мая<br />2013 года | align=right|{{nts|7000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1096 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1096.jpg|150px]] | align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева<ref name=AzP_1093-1105/>. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|10 мая<br />2013 года | align=right|{{nts|7000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1097 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1097.jpg|150px]] | align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева<ref name=AzP_1093-1105/>. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|10 мая<br />2013 года | align=right|{{nts|7000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1098 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1098.jpg|150px]] | align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева<ref name=AzP_1093-1105/>. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|10 мая<br />2013 года | align=right|{{nts|7000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1099 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1099.jpg|150px]] | align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева: Гейдар Аліеў і [[Сулейман Демирэль]]<ref name=AzP_1093-1105/>. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|10 мая<br />2013 года | align=right|{{nts|7000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1100 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1100.jpg|150px]] | align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева: Гейдар Аліеў і [[Біл Клінтан]]<ref name=AzP_1093-1105/>. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|10 мая<br />2013 года | align=right|{{nts|7000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1101 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1101.jpg|150px]] | align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева: Гейдар Аліеў і [[Гельмут Коль]]<ref name=AzP_1093-1105/>. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|10 мая<br />2013 года | align=right|{{nts|7000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1102 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1102.jpg|150px]] | align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева: Гейдар Аліеў і [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]]<ref name=AzP_1093-1105/>. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|10 мая<br />2013 года | align=right|{{nts|7000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1103 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1103.jpg|150px]] | align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева: Гейдар Аліеў і [[Жак Шырак]]<ref name=AzP_1093-1105/>. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|10 мая<br />2013 года | align=right|{{nts|7000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1104 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1104.jpg|150px]] | align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева: Гейдар Аліеў і [[Цзян Цзэмінь]]<ref name=AzP_1093-1105/>. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|10 мая<br />2013 года | align=right|{{nts|7000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1105 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1105.jpg|150px]] | align=left|90 гадоў з дня нараджэння Гейдара Аліева<ref name=AzP_1093-1105/>. | align=center|1<br />манат | align=center|10 мая<br />2013 года | align=right|{{nts|7000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1106 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1106.jpg|150px]] | align=left|[[Мехсети Гянджеви]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&id=1371210187&archive=&start_from=&ucat=43&|title=14.05.2013. The 900th Ann. of creativity of Mahsati Ganjavi.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010040847/http://azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&id=1371210187&archive=&start_from=&ucat=43&|archivedate=2017-10-10|url-status=}}</ref>. | align=center|60<br />гяпік<br />(0,60<br />маната) | align=center|14 мая<br />2013 года | align=right|{{nts|200000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1110 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1110.jpg|150px]] | align=left|50 годдзе палёту першай жанчыны-касманаўта [[Валянціна Уладзіміраўна Церашкова|Валянціны Церашковай]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&id=1371288625&archive=&start_from=&ucat=43&|title=16.06.2013. The 50th Ann. of the woman's first flight to space.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010035527/http://azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&id=1371288625&archive=&start_from=&ucat=43&|archivedate=2017-10-10|url-status=}}</ref>. | align=center|1<br />манат | align=center|16 чэрвеня<br />2013 года | align=right|{{nts|20000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1119 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1119.jpg|150px]] | align=left|80 гадоў з дня нараджэння [[Мамед Араз|Мамеда Араза]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&id=1380025824&archive=&start_from=&ucat=43&|title=10.09.2013. The 80th Ann. of the national poet of Azerbaijan Mammad Araz.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010034948/http://azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&id=1380025824&archive=&start_from=&ucat=43&|archivedate=2017-10-10|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|10 верасня<br />2013 года | align=right|{{nts|200000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1130 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2013-1130.jpg|150px]] | align=left|[[Мехта Гусейн-задэ]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&id=1387009993&archive=&start_from=&ucat=43&|title=12.12.2013. The 95th Ann. of Mehdi Huseynzade. Joint issue of Azerbaijan and Slovenia.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010021918/http://azermarka.az/en/2013.php?subaction=showfull&id=1387009993&archive=&start_from=&ucat=43&|archivedate=2017-10-10|url-status=}}</ref>. | align=center|60<br />гяпік<br />(0,60<br />маната) | align=center|12 снежня<br />2013 года | align=right|{{nts|100000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Vcol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2014)|2014]]'''</span> |- | align=center|№ 1040 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2014-1140.jpg|150px]] | align=left|[[Мамед Эмін Расулзаде]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2014.php?subaction=showfull&id=1391763291&archive=&start_from=&ucat=44&|title=31.01.2014. The 130th Anniversary of M.A.Rasulzadeh.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010041146/http://azermarka.az/en/2014.php?subaction=showfull&id=1391763291&archive=&start_from=&ucat=44&|archivedate=2017-10-10|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|31 студзеня<br />2014 года | align=right|{{nts|200000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1045 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2014-1145.jpg|150px]] | align=left|[[Гейдар Аліеў]]<br />(помнік у [[Сумгаіт]]е). | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|<br />2014 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1157 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2014-1157.jpg|150px]] | align=left|[[Ільяс Эфендиев]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2014.php?subaction=showfull&id=1406114616&archive=&start_from=&ucat=44&|title=26.05.2014. The 100th Anniversary of Ilyas Efendiyev.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010044415/http://azermarka.az/en/2014.php?subaction=showfull&id=1406114616&archive=&start_from=&ucat=44&|archivedate=2017-10-10|url-status=}}</ref>. | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|26 мая<br />2014 года | align=right|{{nts|200000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1186 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2014-1186.jpg|150px]] | align=left|[[Молла Панах Вагіф]]. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|<br />2014 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1187 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2014-1187.jpg|150px]] | align=left|[[Хуршидбану Натаван]]. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|<br />2014 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1188 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2014-1188.jpg|150px]] | align=left|[[Бюльбюль]]. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|<br />2014 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1189 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2014-1189.jpg|150px]] | align=left|[[Узеіра Гаджибеков]]. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|<br />2014 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1190 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2014-1190.jpg|150px]] | align=left|[[Хан Шушинский]]. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|<br />2014 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1191 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2014-1191.jpg|150px]] | align=left|[[Абдуррагим Ахвердиев]]. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|<br />2014 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Wcol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2015)|2015]]'''</span> |- | align=center|№ 1199 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2015-1199.jpg|150px]] | align=left|[[Азіз Шарыф]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2015.php?subaction=showfull&id=1428071117&archive=&start_from=&ucat=45&|title=29.03.2015. The 120th Anniversary of Aziz Sharif.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170927112956/http://azermarka.az/en/2015.php?subaction=showfull&id=1428071117&archive=&start_from=&ucat=45&|archivedate=2017-09-27|url-status=}}</ref>. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|29 сакавіка<br />2015 года | align=right|{{nts|15000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1200 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2015-1200.jpg|150px]] | align=left|[[Вікторыя (каралева Вялікабрытаніі)|Вікторыя I]]: 175 гадоў з дня выпуску ў абарачэнне маркі «[[Чёрный пені]]»<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2015.php?subaction=showfull&id=1428071293&archive=&start_from=&ucat=45&|title=01.04.2015. The 175th Anniversary of the first postage stamp of the world.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170927111349/http://azermarka.az/en/2015.php?subaction=showfull&id=1428071293&archive=&start_from=&ucat=45&|archivedate=2017-09-27|url-status=}}</ref> ({{lang-en|Penny Black}})— першай у гісторыі паштовай маркі [[Стандартная паштовая марка|стандартнага тыпу]] — выкананая ў чорным колеры і мае годнасць 1 пені (адсюль назва). | align=center|20<br />гяпік<br />(0,20<br />маната) | align=center|1 красавіка<br />2015 года | align=right|{{nts|20000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1224 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2015-1224.jpg|150px]] | align=left|[[Джамшыд Нахічэванскай]]<ref>{{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/2015.php?subaction=showfull&id=1440161950&archive=&start_from=&ucat=45&|title=16.07.2015. The 120th Anniversary of Jamshid Nakhchivanski.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170927111716/http://azermarka.az/en/2015.php?subaction=showfull&id=1440161950&archive=&start_from=&ucat=45&|archivedate=2017-09-27|url-status=}}</ref>. | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|11 жніўня<br />2015 года | align=right|{{nts|15000}} | align=center|— |- | align=center|№ 1238 | [[Файл:Stamps of Azerbaijan, 2015-1238.jpg|150px]] | align=left|[[Рашыд Бейбутоў]] | align=center|50<br />гяпік<br />(0,50<br />маната) | align=center|<br />2015 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Xcol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2016)|2016]]'''</span> <!-- |- | align=center|№ | [[Файл:|150px]] | align=left|]]<ref>{{cite web |title=.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14}}</ref>. | align=center|5<br />манат | align=center|<br />2016 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— --> |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="Ycol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2017)|2017]]'''</span> <!-- |- | align=center|№ | [[Файл:|150px]] | align=left|<ref>{{cite web |title=.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14}}</ref>. | align=center|5<br />манат | align=center|<br />2017 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— --> |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="2col">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2018)|2018]]'''</span> <!-- |- | align=center|№ | [[Файл:|150px]] | align=left|<ref>{{cite web |title=.|publisher=Azermarka|lang=en|accessdate=2018-07-14}}</ref>. | align=center|5<br />манат | align=center|<br />2018 года | align=right|{{nts|000}} | align=center|— --> |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="AAcol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2019)|2019]]'''</span> |- |- bgcolor="#CCCCCC" !colspan="7"|<span id="ABcol">'''[[Знакі паштовай аплаты Азербайджана (2020)|2020]]'''</span> |----- |} == Гл. таксама == * [[Гісторыя пошты і паштовых марак Азербайджана]] * [[Тэматычная філатэлія]] * [[:en:List of people on stamps]] == Каментарыі == <references group="Ком"/> {{Зноскі}} == Спасылка == {{Commonscat|Stamps of Azerbaijan}} * {{cite web|url=http://www.azermarka.az/en/index_en.php|title=The Postage stamps of Azerbaijan|accessdate=2009-05-30|publisher=Azermarka|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/66L4UMmWH?url=http://www.azermarka.az/en/index_en.php|archivedate=21 сакавіка 2012|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://home.nestor.minsk.by/fsunews/azerbai/|title=Azerbaijan Stamps|work=FSU Postage Stamps Catalogue|publisher=[http://www.nestor.minsk.by/index.html «Нестор»] ([[Мінск]])|accessdate=2009-05-30|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/66a0S78Oq?url=http://home.nestor.minsk.by/fsunews/azerbai/|archivedate=31 сакавіка 2012|url-status=live}} {{Азербайджан у тэмах}} [[Катэгорыя:Пошта Азербайджана]] qtcodxbpwrjnvq87f7hxiv6qds46lvs 0 350617 5165516 4731530 2026-07-13T17:51:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165516 wikitext text/x-wiki {{Партыя | назва партыі = Расійская фашысцкая партыя | назва на мове арыгінала = {{lang-ru|Российская фашистская партия}} | лагатып = Flag of Russian Fascist Party.svg | шырыня лагатыпа = 200px | подпіс = Партыйны сцяг УФП | лідар = [[Канстанцін Уладзіміравіч Радзаеўскі|К. У. Радзаеўскі]] | дата заснавання = [[26 мая]] [[1931]] | дата роспуску = [[1 ліпеня]] [[1943]] | ідэалогія = [[фашызм]], [[рускі нацыяналізм]], [[антыкамунізм]] | партыйны друк = [[Нация, часопіс УФП|часопіс «Нация»]],<br />[[Наш Путь (газета УФП)|газета «Наш Путь»]],<br />[[Нация, газета|газета «Нация»]] | штаб-кватэра = {{сцяг|Тайвань}} [[Кітайская рэспубліка]], [[Харбін]] <br /><small>(да [[1 сакавіка]] [[1932]] года)</small><br /> [[Файл:Flag of Manchukuo.svg|20px]] [[Маньчжоу-го]], [[Харбін]]<br /><small>(з [[1 сакавіка]] [[1932]] года)</small> | дэвіз = «Бог, Нация, Труд!» | гімн = «Поднимайтесь, братья, с нами!» }} '''Усерасійская фашысцкая партыя (УФП)''' (да [[1934]] года — '''Руская фашысцкая партыя''', з [[1937]] года — '''Расійскі фашысцкі саюз''') — [[палітычная партыя]], якая існавала ў [[1931]]—[[1943]] гадах у [[Кітайская рэспубліка|Кітайскай рэспубліцы]] і [[Маньчжоу-го]], найбуйнейшая арганізацыя ў асяроддзі [[Белая эміграцыя|рускай эміграцыі]], утвораная на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]]. Утварылася на базе шэрага [[Рускі фашызм|прафашысцкіх]] моладзевых арганізацый у асяроддзі рускай [[Белая эміграцыя|эміграцыі]] ў [[1931]] годзе ў [[Харбін]]е на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]], у [[Маньчжурыя|Маньчжурыі]], дзе жыла [[Рускі Харбін|вялікая руская калонія]]. Лідар партыі — савецкі эмігрант [[Канстанцін Уладзіміравіч Радзаеўскі|К. У. Радзаеўскі]], заснавальнік рускага фашызму, адзін з кіраўнікоў рускіх эмігрантаў у Маньчжурыі. У 1943 годзе партыя была забаронена японскімі ўладамі, у 1945 годзе Радзаеўскі вярнуўся ў [[СССР]], дзе быў неадкладна арыштаваны, а праз год асуджаны і расстраляны. == Станаўленне партыі == У канцы 20-х гадоў у сценах [[Харбінскі юрыдычны факультэт|юрыдычнага факультэта]] ў [[Харбін]]е група [[Белая эміграцыя|эмігрантаў]] з ліку студэнтаў і выкладнікаў аб'ядналася ў Рускую фашысцкую арганізацыю пад кіраўніцтвам прафесара [[Мікалай Іванавіч Нікіфараў|Мікалая Нікіфарава]]. Пазней арганізацыя была ператворана ў '''Рускую фашысцкую партыю (РФП)''', стварэнне якой было аформлена [[26 мая]] [[1931]] года на 1-м з'ездзе Рускіх Фашыстаў, што праходзіў у [[Харбін]]е. [[Генеральны сакратар|Генеральным сакратаром]] Рускай Фашысцкай партыі з'яўляўся [[Канстанцін Уладзіміравіч Радзаеўскі|К. У. Радзаеўскі]]{{sfn|Стефан|1992|с=75—76}}. У [[1934]] годзе ў [[Іакагама|Іакахгаме]] РФП і [[Усерасійская фашысцкая арганізацыя]] [[Анастасій Андрэевіч Вансяцкі|А. А. Вансяцкага]] утварылі Усерасійскую фашысцкую партыю ([[3 красавіка]] 1934 года быў падпісаны Пратакол № 1, у якім абвяшчалася зліццё РФП і УФА і стварэнне '''Усерасійскай фашысцкай партыі (УФП)'''). Афіцыйнае афармленне стварэння партыі адбылося 26 красавіка 1934 года на 2-м (аб'яднальным) з'ездзе Расійскіх Фашыстаў, што прайшоў у Харбіне. Радзаеўскі стаў [[Генеральны сакратар|Генеральным сакратаром]] і намеснікам Старшыні Цэнтральнага выканаўчага камітэта (ЦВК), а Вансяцкі Старшынём ЦВК партыі{{sfn|Звезда и свастика|1994|с=266—267}}. У кастрычніку—снежні 1934 года адбыўся разрыў адносін паміж Радзаеўскім і А. А. Вансяцкім{{sfn|Стефан|1992|с=190}}. [[Файл:Russian fascists at Harbin 1934.jpg|thumb|left|280px|К. У. Радзаеўскі (у цэнтры са сплеценымі пальцамі) сустракае на харбінскім вакзале А. А. Вансяцкага.]] == Развіццё партыі, стварэнне даччыных арганізацый == У 1928 годзе ў [[Харбін]]е выйшла кніга Ф. Т. Гарачкіна «Першы рускі фашыст Пётр Аркадзевіч Сталыпін», у якой аўтар, член партыі «праваслаўных рускіх фашыстаў», расказаў, што ўяўляе сабою гэта палітычная плынь і заявіў, што [[Пётр Аркадзьевіч Сталыпін|Сталыпін]] «нават геніяльней сучаснага [[Беніта Мусаліні]]. Гэты рускі калос, гэты геніяльны дзяржаўны дзеяч». У Харбіне рускімі фашыстамі была створана «Сталыпінская акадэмія»<ref>[http://www.mk.ru/politics/article/2010/11/19/545699-nikita-mihalkov-na-fone-lva-tolstogo.html Никита Михалков на фоне Льва Толстого]</ref><ref>''Балмасов С. С.'' Белоэмигранты на военной службе в Китае. — М.: Центрполиграф, 2007.</ref>. У 1934 годзе пад рэдакцыяй К. У. Радзаеўскага выйшла кніга пытанняў і адказаў '''«[[Сучасная іўдаізацыя свету, ці Яўрэйскае пытанне ў XX стагоддзі|Азбука фашызму]]»''', перавыдадзеная пасля некалькі разоў{{sfn|Звезда и свастика|1994}}. У 1934 годзе былі створаны даччыныя арганізацыі пры УФП — [[Расійскі Жаночы Фашысцкі Рух]], [[Саюз Юных Фашыстаў — Авангард]], [[Саюз Юных Фашыстак — Авангард]], [[Саюз Фашысцкіх Малютак]], у 1936 годзе быў створаны [[Саюз Фашысцкай Моладзі]]<ref>Центр. архив ФСБ РФ. Следст. дело Н-18765 в отношении Семёнова Г. М., Родзаевского К. В. и др. Т. 17, л.д. 155—166, 169—171.</ref>. У сярэдзіне 1930-х гадоў УФП стала самай уплывовай арганізацыяй у [[Маньчжоу-го]]. [[28 чэрвеня]] — [[7 ліпеня]] [[1935]] года ў Харбіне прайшоў 3-і (Сусветны) з'езд Расійскіх Фашыстаў, на якім былі зацверджаны: 3 ліпеня — праграмавыключэння УФП, а 5 ліпеня — статут партыі. [[25 кастрычніка]] [[1936]] года Вярхоўны Савет УФП (пераназваны ЦВК) зацвердзіў палажэнні «Пра партыйнае вітанне», «Пра партыйны сцяг У. Ф. П.», «Пра Нацыянальны сцяг і Гімн», «Пра партыйны значок У. Ф. П.», «Пра партыйны Сцяг», «Пра партыйную форму і іерархічныя знакі У. Ф. П.», «Пра рэлігійны значок У. Ф. П.»<ref name="ReferenceA" />. На гэтым жа з'ездзе [[Канстанцін Уладзіміравіч Радзаеўскі|К. У. Радзаеўскі]] быў абраны Кіраўніком УФП{{sfn|Стефан|1992|с=201}}. У 1936 годзе Кіраўнік УФП прызначыў на пасаду свайго рэзідэнта ў [[Еўропа|Еўропе]] [[Барыс Пятровіч Тэдлі|Барыса Тэдлі]]. Створаны ў 1936 годзе Вярхоўны савет з'яўлялася «вышэйшым ідэалагічным, праграмным і тактычным органам» арганізацыі. Ён абіраўся З'ездам партыі і дзеяў ад імя З'езда, у перыяд паміж імі (з наступным цверджаннем рашэнняў Вярхоўнага савета З'ездам). Старшынём з'яўляўся Кіраўнік УФП. У кампетэнцыю Вярхоўнага савета ўваходзіла шырокае кола пытанняў. Склад Вярхоўнага савета вызначаўся З'ездам. Новаабраныя члены на першым пасяджэнні Вярхоўнага савета абіралі сакратара і дзвюх віцэ-старшыняў. На паседжаннях маглі быць кандыдаты ў члены Вярхоўнага савета, якія маглі стаць членамі Савета ў выпадку выбыцця (смерці, выняткі 2/3 галасоў Вярхоўнага савета, пераводу ў таемныя члены) каго-небудзь з членаў Вярхоўнага савета. Рашэнні прымаліся большасцю галасоў, Кіраўнік партыі меў права «вета» на любыя рашэнні, з якімі не згодзен, з наступнай дачай тлумачэнняў З'езду. Вярхоўны савет ўтвараў тры камісіі: ідэалагічны савет, заканадаўчы савет і камісію па вывучэнні СССР (у іх склад маглі прыцягвацца спецыялісты, якія не з'яўляюцца членамі Вярхоўнага савета). 31 сакавіка 1939 года было зацверджана Палажэнне № 83 «Пра Вярхоўны Савет Расійскіх Фашыстаў» (Пратакол № 1 Вярхоўнага савета ад 31.03.1939 г.). Увосень 1936 года члены УФП спрабавалі ўладкаваць падрыўныя акцыі ў СССР. Для гэтага з дапамогай японцаў у СССР былі закінуты некалькі груп членаў УФП (кожная другая група была выяўлена і знішчана пагранічнікамі). Адна група ў складзе 6 чалавек пракрочыла па шпалах 400 км да Чыты і 7 лістапада 1936 года, змяшаўшыся з натоўпам дэманстрантаў, вынялі і раздалі ўлёткі, дзе выкрываліся злачынствы Сталіна. Супрацоўнікі НКУС пазналі пра праведзеную акцыю па раздачы падрыўных матэрыялаў са спазненнем і група шчасна вярнулася ў Маньчжурыю{{sfn|Стефан|1992|с=229-230}}. [[Файл:RFP Manchouli Swastica.jpg|thumb|right|200px|Рускі клуб у [[Горад Маньчжурыя|горадзе Маньчжурыя]].]] У партыі была свая ўніформа, якая складалася з чорнай кашулі, чорнага кіцеля з залатымі гузікамі са свастыкай, чорнай фуражкі з памяранцавым кантам і свастыкай на цэшцы пасярэдзіне, дзягі з партупеяй, чорных штаноў-галіфэ з памяранцавым кантам і ботаў; на левым рукаве кашулі і кіцелі, ледзь вышэй локцевага згіну, нашывалася памяранцавае кола, аблямаванае белай палосай, з чорнай свастыкай пасярэдзіне. На закаўрашы левай рукі нашываліся партыйныя іерархічныя знакі<ref name="ReferenceA" />. У ліпені [[1937]] года УФП была пераназвана ў '''Расійскі Фашысцкі Саюз (РФС)'''. [[21]]—[[23 студзеня]] [[1939]] года ў Харбіне прайшоў 4-ы (апошні) з'езд Расійскіх Фашыстаў. У [[1940]] — снежні [[1941]] года адбылося аднаўленне супрацы К. У. Радзаеўскага і А. А. Вансяцкага, перапыненае пачаткам япона-амерыканскай вайны<ref>Центр. архив ФСБ РФ. Следст. дело Н-18765 в отношении Семёнова Г. М., Родзаевского К. В. и др. Т. 3, л.д. 547.</ref>. У [[1943]] годзе РФС быў забаронены японцамі, якія панавалі ў акупаванай Маньчжурыі{{sfn|Стефан|1992|с=368—370}}. == Друкаваныя органы, партыйны сцяг, партыйнае вітанне == У Партыі былі друкаваныя органы — [[Нация, часопіс УФП|часопіс «Нация»]] ([[Шанхай]]) і газеты [[Наш Путь (газета УФП)|«Наш Путь»]] (Харбін), [[Нация, газета|«Нация»]] ([[Шанхай]]). УФП мела свой партыйны сцяг. Згодна палажэння № 71 «Пра партыйны сцяг У. Ф. П.», ён уяўляў сабою палатніну з чорнай свастыкай на жоўтым фоне ромба ў белым прамавугольніку<ref name="ReferenceA">''К. В. Родзаевский. Завещание Русского фашиста'' М., ФЭРИ-В, 2001</ref>. Апроч таго, палажэннем № 72 «Пра Партыйны Сцяг» быў зацверджана Партыйны Сцяг УФП, які ўяўляў сабой «залацістага колеру палатніну, на адным боку якой намалявана Нерукатворнае Аблічча Ратаванніка, а на іншым намаляваны Св. Князь Уладзімір. Краі палатніны аблямаваны чорнай палоскай, на якой з аднаго боку надпісы: „Да воскреснет Бог и расточатся врази Его“, „С нами Бог, разумейте языцы и покоряйтеся“, а з іншага боку — „С Богом“, „Бог, Нация, Труд“, „За Родину“, „Слава России“. У верхніх вуглах выява двухгаловага арла; у ніжніх вуглах выява свастыкі». Сцяг быў асвячоны 24 мая 1935 г. у Харбіне архібіскупам Нестарам і біскупам Дзімітрыем. У § 3 Палажэння гаварылася, што партыйны сцяг ёсць «партыйная святыня, увасабляючая існасць РФП, на якой спачне Боскае дабраславенне»!""<ref name="ReferenceA" />. Па становішчы № 69 «Пра партыйнае вітанне» яно складаецца «ва ўзняцці правай рукі ад сэрца да неба з воклічам — „Слава России!“»<ref name="ReferenceA" />. == Партыйныя значкі == [[Файл:Всероссийская фашистская партия.svg|thumb|left|180px|Партыйный значок УФП.]] [[Файл:Znak1.svg|thumb|right|180px|Рэлігійны значок УФП для праваслаўных з выявай святога Уладзіміра.]] Паводле палажэння № 67 «Пра партыйны значок У. Ф. П.», 25.10.1936 г. быў заснаваны партыйны значок, які ўяўляў сабою Расійскі Дзяржаўны герб (залаты Двухгаловы Арол), зацверджаны на вяршыні квадрата. Квадрат акантаваны белай аблямоўкай шырынёю ў 1/8 свайго боку. У сярэдзіне квадрата намалявана чорная [[свастыка]], канцы якой загнуты злева направа (па руху гадзіннікавай стрэлкі). Поле, дзе намалявана свастыка, жоўтага колеру<ref name="ReferenceA"/>. Значок выраблялі з эмалі і бронзы. Ён меў памеры 38x24 мм<ref>[http://www.mirnagrad.ru/cgi-bin/exinform.cgi?page=29&ppage=3 Фото партийного значка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140919234025/http://www.mirnagrad.ru/cgi-bin/exinform.cgi?page=29&ppage=3 |date=19 верасня 2014 }}</ref>. Партыйны значок з'яўляўся графічнай выявай асноўнага лозунга партыі «Бог, Нацыя, Праца!». Апроч таго, паводле палажэння № 65 «Пра рэлігійны значок У. Ф. П.», кожны фашыст павінен быў насіць рэлігійны значок той рэлігіі, да якой ён прыналежаў. Праект рэлігійнага значка нацыянальна-меньшынственнай арганізацыі павінен быў выпрацоўвацца заснавальнікамі рэлігіі і сцвярджацца Вярхоўным Саветам УФП. Рэлігійным значком Праваслаўных Расійскіх фашыстаў з'яўлялася выява [[Уладзімір Святаславіч|Св. Роўнаапостальнага Князя Уладзіміра]] на шчыце блакітнага фону, аблямаванага [[Ордэн Святога Уладзіміра|ўладзімірскай стужкай]]<ref name="ReferenceA"/>. == Іерархічныя знакі == Ва УФП былі [[Іерархія|іерархічныя]] знакі. Пастановай № 68 ад 25 кастрычніка 1936 г. Вярхоўны Савет УФП зацвердзіў палажэнні «Пра партыйную форму і іерархічных знаках У. Ф. П.»<ref name="ReferenceA"/>. Паводле яго на форме членаў УФП насіліся іерархічныя знакі, а члены [[Расійскі Жаночы Фашысцкі Рух|Расійскага Жаночага Фашысцкага Руху]], [[Саюз Юных Фашыстаў — Авангард|Саюза Юных Фашыстаў-Авангард]], [[Саюз Юных Фашыстак — Авангард|Саюза Юных Фашыстак-Авангард]], [[Саюз Фашысцкіх Малютак|Саюза Фашысцкіх Малютак]] мелі тыя ж іерархічныя знакі, што і службовыя асобы УФП, але ступенню ніжэй. Палажэнне мела дадатак з табліцай іерархічных знакаў, у якім паказваліся знакі, адпаведныя пасадзе: [[Файл:VFP symbol.jpg|center|650px]] == Фонд Супрацькамуністычнай барацьбы == [[Файл:Stamp VFP (5 cents).JPG|thumb|left|150px|Марка Фонду наміналам 5 цэнтаў.]] [[Файл:Stamp VFP (10 cents).JPG|thumb|right|150px|Марка Фонду наміналам 10 цэнтаў.]] У сярэдзіне 30-х гадоў партыяй быў арганізаваны Фонд Супрацькамуністычнай барацьбы, галоўным заданнем якога быў збор сродкаў для ажыццяўлення скідання камуністычнага рэжыму ў СССР. Збор сродкаў ужыццяўляўся праз продаж літаратуры, выдадзенай Фондам, а таксама праз рэалізацыю марак, выпушчаных Фондам. Ажыццяўляць шыранне літаратуры і марак Фонду абавязвалася ў абавязак членаў партыі і спачувальнікаў<ref>John J. Stephan. The Russian Fascists: Tragedy and Farce in Exile, 1925—1945</ref>. == Гімн партыі == У партыі быў гімн<ref name="ReferenceA"/>, выкананы на матыў Праабражэнскага марша<ref>{{Cite web |url=http://ololo.fm/search/%D0%9E%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%80+%D0%A8%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0+%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%92%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%9E%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%B0/%D0%92%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88+%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%B1+-+%D0%93%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%B8+%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%B0 |title=«Марш Лейб-гвардии Преображенского полка» в исполнении Оркестра штаба Ленинградского военного округа |access-date=5 лістапада 2016 |archive-date=8 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308001452/http://ololo.fm/search/%D0%9E%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%80+%D0%A8%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0+%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%92%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%9E%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%B0/%D0%92%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B9+%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88+%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%B1+-+%D0%93%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%B8+%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BA%D0%B0 |url-status=dead }}</ref>, які выяўляў заклік УФП да аб'яднання і абуджэння рускай нацыі: [[Файл:S pesney k pobede.jpg|thumb|right|280px|Рэкламны плакат складанкі песень УФП <br /> «С песней к победе!»]] <poem> : Поднимайтесь братья, с нами, : Знамя Русское шумит, : Над горами, над долами : Правда Русская летит. : С нами те, кто верит в Бога, : С нами Русская земля, : Мы пробьём себе дорогу : К стенам древнего Кремля. : Крепче бей, наш Русский молот, : И рази, как Божий гром… : Пусть падёт во прах расколот, : Сатанинский совнарком. : Поднимайтесь братья, с нами, : Знамя Русское шумит, : Над горами, над долами : Правда Русская летит. </poem> == Выява ў літаратуры, музыцы і кінематаграфіі == Члены РФП з нарукаўнымі павязкамі ў выглядзе партыйнага сцяга ёсць у тэлевізійным фільме «[[Усё пачалося ў Харбіне]]» (1 серыя). Члены УФП, а таксама яе лідар Радзаеўскі, з'яўляюцца дзейнымі асобамі рамана савецкага пісьменніка [[Цімафей Мікалаевіч Чарноў|Цімафея Чарнова]] «У тыя дні на Усходзе»<ref>''[[Цімафей Мікалаевіч Чарноў|Чернов Т. Н.]]'' В те дни на Востоке. // Журнал «Байкал», № 3-6, 1981 г.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Аблова Н. Е.|загаловак=КВЖД и российская эмиграция в Китае|адказны=|спасылка=|месца=М.|выдавецтва=Русская панорама|год=2004|старонак=432|isbn=5-93165-119-5|ref=Аблова}} * {{кніга|загаловак=Азбука фашизма|адказны=Сост. Г. В. Тараданов, при участ. В. В. Кибардина, под ред. и с доп. К. В. Родзаевского|спасылка=http://velesova-sloboda.vho.org/archiv/pdf/rodzaevsky-azbuka-fashizma.pdf|месца=Харбин|выдавецтва=Наш путь|год=1935|старонак=110|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140304035727/http://velesova-sloboda.vho.org/archiv/pdf/rodzaevsky-azbuka-fashizma.pdf|archivedate=4 сакавіка 2014}} * {{кніга|аўтар=Бобренев В. А., Рязанцев В. Б.|загаловак=Палачи и жертвы|адказны=|спасылка=|месца=М.|выдавецтва=Воениздат|год=1993|старонак=379|isbn=|ref=Бобренев, Рязанцев}} * {{кніга|аўтар= Горячкин Ф.Т.|загаловак= Первый русский фашист Петр Аркадьевич Столыпин|спасылка= http://www.worldcat.org/title/pervyi-russkii-fashist-petr-arkadevich-stolypin/oclc/38811619&referer=brief_results|месца= Харбин|выдавецтва= Меркурий|год= 1928|старонак= 104}} * {{кніга|загаловак=Звезда и свастика: большевизм и русский фашизм|адказны=Общ. ред., сост. и послесл. С. Кулешова|спасылка=|месца=М.|выдавецтва=Терра|год=1994|старонак=320|isbn=5-85255-589-4|ref=Звезда и свастика}} * {{кніга|загаловак=История России. XX век: 1894-1939|адказны=Под. ред. А.Б. Зубова|спасылка=|месца=М.|выдавецтва=Астрель: АСТ|год=2011|старонак=1023|старонкі=990|isbn=979-5-17-059362-0 (АСТ), ISBN 979-5-271-23890-1 (Астрель)}} * {{кніга|аўтар=Марковчин В. В.|загаловак=Три атамана|адказны=|спасылка=|месца=М.|выдавецтва=Звонница-МГ|год=2003|старонак=336|isbn=5-88093-074-2|ref=Марковчин}} * {{кніга|загаловак=Неотвратимое возмездие|адказны=Под ред. С. С. Максимова и М. Е. Карышева|спасылка=|месца=М.|выдавецтва=Воениздат|год=1979|старонак=294|ref=Неотвратимое возмездие}} * {{кніга|аўтар= Родзаевский К. В.|загаловак= ''[[Сучасная іўдаізацыя свету, ці Яўрэйскае пытанне ў XX стагоддзі|Завещание русского фашиста]]''|месца= М.|выдавецтва= ФЭРИ-В|год= 2001|старонак= 512|isbn= 5-94138-010-0}} * {{кніга|аўтар=Окороков А. В.|загаловак=Фашизм и русская эмиграция (1920—1945 гг.)|адказны=|спасылка=|месца=М.|выдавецтва=Руссаки|год=2002|старонак=593|isbn=5-93347063-5|ref=Окороков}} * {{артыкул|аўтар=Сидорчик А.|загаловак=Свастика над Харбином. Как борцы с большевизмом стали русскими фашистами|спасылка=http://www.aif.ru/society/history/svastika_nad_harbinom_kak_borcy_s_bolshevizmom_stali_russkimi_fashistami|выданне=Аргументы и факты|год=26.05.2016|нумар=}} * {{кніга|аўтар=Стефан Д.|загаловак=Русские фашисты: Трагедия и фарс в эмиграции, 1925—1945|арыгінал=The Russian Fascists: Tragedy and Farce in Exile, 1925—1945|месца=М.|выдавецтва=Слово|год=1992|старонак=441|isbn=5-85050-314-5|ref=Стефан}} * {{кніга|аўтар=Усов В. Н.|загаловак=Последний император Китая Пу И (1906—1967)|адказны=|спасылка=http://books.google.com/books?id=wpYjplbx3qMC&dq=%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%B9+%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80+%D0%9A%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8F+%D0%9F%D1%83+%D0%98+(1906-1967)&hl=ru&source=gbs_navlinks_s|месца=М.|выдавецтва=Олма-пресс|год=2003|старонак=415|isbn=5-224-04249-6|ref=Усов}} * {{артыкул|аўтар=Фёдоров И.|загаловак=«Бог, нация, труд»|спасылка=http://dv.aif.ru/issues/698/12_01|выданне=Аргументы и факты|год=20.06.2012|выпуск=25 (698)}} * {{артыкул|аўтар=Швыдкой М.|загаловак=Что страшнее?|спасылка=http://www.rg.ru/2013/05/29/shvydkoy.html|выданне=Российская газета|год=29.05.2013|нумар=113 (6089)}} * {{артыкул|аўтар=E. Oberlander.|загаловак=The All-Russian Fascist Party|спасылка=http://www.jstor.org/pss/259654?searchUrl=%2Faction%2FdoBasicSearch%3FQuery%3DThe%2BAll-Russian%2BFascist%2BParty%26gw%3Djtx%26prq%3DE.%2BOberl%25C3%25A4nder%26hp%3D25%26wc%3Don&Search=yes|выданне=Journal of Contemporary History|volume=1|год=1966|pages=158—173}} * {{кніга|аўтар=John J. Stephan.|загаловак=The Russian Fascists: Tragedy and Farce in Exile, 1925—1945|спасылка=|адказны=|месца=New York|выдавецтва=Harper & Row|год=1978|allpages=450|isbn=0-06-014099-2|ref=Stephan}} == Спасылкі == * E. Oberlander, [http://www.jstor.org/pss/259654?searchUrl=%2Faction%2FdoBasicSearch%3FQuery%3DThe%2BAll-Russian%2BFascist%2BParty%26gw%3Djtx%26prq%3DE.%2BOberl%25C3%25A4nder%26hp%3D25%26wc%3Don&Search=yes 'The All-Russian Fascist Party'], ''Journal of Contemporary History'', Vol. 1, No. 1. (1966), pp.&nbsp;158–173 * [http://dv.aif.ru/issues/698/12_01 «Бог, нация, труд»] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130113151549/http://dv.aif.ru/issues/698/12_01 |date=13 студзеня 2013 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=r0R4-fAhAt0#t=766 Дальневосточный исход. Фильм 2-ой. Русский Харбин. Ч. 2 (12:00)] * [http://www.youtube.com/watch?v=ZgB7VQcpqW4#t=1877 Путь. Дорога, которую мы потеряли. Документальный фильм (28:55)] {{Рускі фашызм}} [[Катэгорыя:Фашысцкія партыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя рускага нацыяналізму]] [[Катэгорыя:Забароненыя палітычныя партыі]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1943 годзе]] [[Катэгорыя:Рускі фашызм]] [[Катэгорыя:Антыкамунізм]] 68zc6cygmff9yv6o433glsuzmtv7gir 0 352166 5165507 4269479 2026-07-13T16:49:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165507 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |назва = Расійска-армянскі ўніверсітэт |заснаваны = [[1997]] |тып = Дзяржаўны |назва пасалы = Рэктар |піб пасады = [[Армен Размікавіч Дарбінян|Армен Дарбінян]] |размяшчэнне = {{ARM}}, [[Ерэван]] |кампус = |адрес = вул. Аўсепа Эміна 123, Ерэван, 0051, Арменія |сайт = [http://www.rau.am/ http://www.rau.am/] |lat_dir = N |lat_deg = 40 |lat_min = 12 |lat_sec = 37.84 |lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 30 |lon_sec = 11.84 |CoordScale = |edu_region = AM }} '''Расійска-армянскі ўніверсітэт''' ({{lang-hy|'''Հայ-ռուսական (սլավոնական) համալսարան'''}}) (скар. '''РАУ''') — дзяржаўны ўніверсітэт<ref>[http://www.regnum.ru/news/1058759.html Российско-Армянский (Славянский) университет сохранит статус государственного]</ref>, які знаходзіцца ў [[Ерэван]]е з [[1997]] года. Ён складаецца з 11 [[факультэт]]аў, 35 кафедраў і больш 20 [[лабараторыя|лабараторый]]. Ва ўніверсітэце навучаюцца ў агульнай складанасці больш 2500 чалавек па 52 адукацыйных праграмах [[бакалаўрыят]]а, [[Магістр, акадэмічная ступень|магістратуры]], [[аспірантура|аспірантуры]] і [[дактарантура|дактарантуры]] ва ўсіх 5 інстытутах ВНУ<ref>[http://www.rau.am/index.php?l=ru&l1=1&l2=2 Российско-армянский (славянский) университет → О РАУ → Общая характеристика]</ref><ref>[http://eduscan.net/colleges/rau РАУ на eduscan.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160308214623/http://eduscan.net/colleges/rau |date=8 сакавіка 2016 }}</ref><ref>[http://xn--80aabfqjjba0cfdftira.xn--p1ai/?option=com_vuz&view=ou&vid=1810 РАУ на образование.рф]{{Недаступная спасылка}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.rau.am/ Афіцыйны сайт]{{Ref-ru}},{{Ref-en}},{{Ref-hy}} {{Вышэйшыя навучальныя ўстановы Арменіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Універсітэты Ерэвана]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1997 годзе]] [[Катэгорыя:1997 год у Ерэване]] n9k62e4xuf1io7y6u9qj5mu6nuxmmno 0 357748 5165706 5165007 2026-07-14T05:21:22Z DobryBrat 5701 пунктуацыя, афармленне 5165706 wikitext text/x-wiki '''Грэм''' ({{lang-en|Graham}}, іншая транкрыпцыя ''Грэхем, Грэхэм, Грэхам, Грэгем, Грэям'') — мужчынскае імя, прозвішча, тапонім шатландскага паходжання. == Імя == * [[Грэм Грын]] (1904—1991) — англійскі пісьменнік, драматург. * [[Грэм Дот]] (нар. 1977) — шатландскі снукерыст. == Прозвішча == * [[Білі Грэм]] (1918—2018) — амерыканскі рэлігійны дзеяч. * [[Брус Грэм]] (1925—2010) — калумбійска-амерыканскі архітэктар. * [[Ліндсі Грэм]] (1955—2026) — амерыканскі палітык. * [[Марта Грэм]] (1894—1991) — амерыканская танцоўшчыца. * [[Томас Грэм]] (1805—1869) — шатландскі хімік. * [[Хэдэр Грэм]] (нар. 1970) — амерыканская актрыса. {{неадназначнасць}} {{спіс цёзак2}} ik9jqn9iij4shm3j6ikoox0s5rxrg1u 0 358955 5165685 5109777 2026-07-14T02:49:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165685 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = Рутульцы | image = | capiton = | poptime = 50 000 - 60 000 | popplace = {{Сцягафікацыя|Расія}}: 35 240<ref name="perepis2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm Вынікі Усерасійскай перапісу насельніцтва 2010 года.]</ref><br />* [[Дагестан]]: 27 849<ref name="perepis2010"/><br />{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}: 17&nbsp;000<ref name="ethnologue-rut">[http://www.ethnologue.com/country/AZ/languages Rutuls in Azerbayjan]</ref> — 20&nbsp;000(~2000)<ref>[http://regnum.ru/news/polit/1320893.html Дагестанскія народы ў Азербайджане]</ref><br> | langs = [[Рутульская мова|рутульская]] | rels = [[іслам]] | related = }} '''Рутульцы''' (саманазва ''Myhabyr'' (''Мыхабыр'')) – [[каўказ]]скі народ, адзін з народаў [[Дагестан]]а. Продкі рутульцев, вядомыя пад імем ''гаргары'', з'яўляліся самым буйным племем Каўказскай Албаніі. == Краіны пражывання == У цяперашні час пражываюць на тэрыторыі Расійскай Федэрацыі (35,240) (у тым ліку ў Дагестане - 27,849, Стаўрапольскі край — 1,339, Растоўская вобласць — 1,067 і інш.), Азербайджане (20,000), Турцыі, Сірыі, у краінах Еўропы. == Мова і рэлігія == Рутульская мова адносіцца да нахска-дагестанскай групы сям'і моў [[ібера-каўказскія мовы|ібера-каўказскай сям'і]]. Дадзеныя лінгвістыкі ўсталёўваюць сваяцтва Рутульскай мовы з удзінскай мовай. Вернікі Рутульцы — мусульмане- суніты. {{Зноскі}} == Літаратура == * [[Мусаеў, Гамзат Магомедсаидовіч|''Мусаеў Г. М.'']] Рутулы. — Махачкала, 1997. — 282 с. == Спасылкі == * [http://www.rutulia.com/ '''rutulia.com'''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170307120150/http://www.rutulia.com/ |date=7 сакавіка 2017 }} — Рутульский народны сайт {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Народы Дагестана]] [[Катэгорыя:Нахска-дагестанскія народы]] dm00y6q2dye892dkxlof28mi712rsy7 0 359961 5165829 4987113 2026-07-14T09:37:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165829 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Арменія (значэнні)}} {{Гісторыя Арменіі|states}} '''Рэспубліка Горная Арменія''' ('''Лернааястан''', {{lang-hy|Լեռնահայաստան}}) — самаабвешчаная дзяржава перыяду [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны ў Расіі]], якая праіснавала кароткі час на тэрыторыі сучаснага [[Сюнікская вобласць|Сюніка]]. == Гісторыя == [[10 жніўня]] [[1920]] года паміж [[РСФСР]] і [[Рэспубліка Арменіі|Рэспублікай Арменіі]] было складзена пагадненне, паводле якога Чырвоная армія РСФСР заняла спрэчныя паміж Арменіяй і Азербайджанскай ССР тэрыторыі ([[Карабах]]а, [[Зангезур]]а і [[Нахічэвань|Нахічэвані]]). Пасля зняволення пагаднення які камандаваў армянскімі войскамі ў Зангезуры генерал [[Драстамат Марціросавіч Канаян|Дро]] пакінуў Зангезур, аднак яго памагатыя — камандуючы Капанскім раёнам [[Гарэгін Нждэ]] і камандуючы Сісіянскім раёнам [[Пагос Тэр-Даўцян]] — адмовіліся прызнаваць пагадненне, асцерагаючыся, што Зангезур будзе аддадзены Савецкаму Азербайджану. У Зангезур уступіла Чырвоная армія, і [[Дашнакцуцюн|дашнакскія]] атрады павялі супраць яе партызанскую вайну. Іх становішча ўжо здавалася безнадзейным, калі ў пачатку кастрычніка пачалося ўсеагульнае паўстанне супраць Савецкай улады. У баях з Чырвонай арміяй неўзабаве загінуў Тэр-Даўцян, і Нждэ аднаасобна ўзначаліў паўстанне. Да [[21 лістапада]] дзве брыгады [[11-я армія, РСЧА|11-ай арміі]] чырвоных і некалькі саюзных ёй турэцкіх батальёнаў (усяго 1200 турак) былі разгромлены паўсталымі, і Зангезур цалкам перайшоў пад іх кантроль. [[25 снежня]] 1920 гады з’езд, што адбыўся ў [[Тацеў, манастыр|Тацеўскім манастыры]], абвясціў «Аўтаномную [[Сюнікская вобласць|Сюнікскую]] рэспубліку», якую фактычна ўзначаліў Нжде, які прыняў старажытнае званне [[спарапет]]а (галоўнакамандуючага). Лютаўскае паўстанне ў Арменіі адцягнула на сябе сілы бальшавікоў, на некаторы час даўшы Зангезуру адхланне; увесну, з паразай Лютаўскага паўстання, у Зангезур адступілі сілы паўстанцаў. Да таго часу Нждэ пашырыў сваю ўладу на частку Нагорнага Карабаха, злучыўшыся з мясцовымі паўстанцамі. [[27 красавіка]] [[1921]] года была абвешчана Рэспубліка Горная Арменія; Нждэ ўзначаліў яе ў якасці прэм’ер-міністра, ваеннага міністра і міністра замежных спраў. [[1 ліпеня]] Горная Арменія прыняла назву Рэспублікі Арменіі, як спадчынніцы [[Рэспубліка Арменіі|Першай Рэспублікі]]; яе прэм’ер-міністрам быў абвешчаны кіраўнік урада Першай Рэспублікі [[Сімон Урацян]], а Нждэ быў прызначаны ваенным міністрам. Аднак неўзабаве савецкія войскі перайшлі ў наступ, і [[9 ліпеня]] Нждэ з рэшткамі паўстанцаў пайшлі ў Іран. == Спасылкі == * Республика Нагорной Армении. В кн: Гражданская война и военная интервенция в СССР. Энциклопедия. — М. Советская энциклопедия, 1986, С.187 * [http://www.ceghakron.com/pages/menu/menu2/biogr.html Гарегин Нжде. Биографические и автобиографические материалы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140723231807/http://www.ceghakron.com/pages/menu/menu2/biogr.html |date=23 ліпеня 2014 }} * [http://www.ceghakron.com/pages/menu/menu4/proiz.html Сочинения Нжде] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111005010326/http://www.ceghakron.com/pages/menu/menu4/proiz.html |date=5 кастрычніка 2011 }} * [http://genocide.ru/enc/nzhdeh.htm Нжде в Энциклопедии Геноцид.ру] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070422164929/http://genocide.ru/enc/nzhdeh.htm |date=22 красавіка 2007 }} * [http://www.ceghakron.com/pages/menu/menu2/bio1.htm Тер-Арутюнян Гарегин Нжде] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121219045132/http://www.ceghakron.com/pages/menu/menu2/bio1.htm |date=19 снежня 2012 }} * [http://www.bvahan.com/ArmenianWay/aw/Gevorgian_Lerna_Hayastan/ ԼԵՌՆԱՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԵՐՈՍԱՄԱՌՏԸ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121224054919/http://www.bvahan.com/ArmenianWay/aw/Gevorgian_Lerna_Hayastan/ |date=24 снежня 2012 }} (Вардан Геворгян. Героическая битва Лернаайастана.) {{Дзяржаўныя ўтварэнні перыяду Грамадзянскай вайны і станаўлення СССР (1917—1924)}} [[Катэгорыя:Дзяржавы ў гісторыі Арменіі]] 8ib6fatekkvr0il043xp5waam7kirr2 0 439341 5165827 4757361 2026-07-14T09:22:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165827 wikitext text/x-wiki {{Некамерцыйная арганізацыя |назва = {{PAGENAME}} |лагатып = Reporters Without Borders.svg |заснавана = 1985 |тып = [[Навукова-даследчы інстытут]], [[аналітычны цэнтр]] |юрыдычны статус = |мэта = |размяшчэнне = [[Парыж]], [[Францыя]] |ключавыя фігуры = Jean-François Julliard |колькасць супрацоўнікаў = каля 120 |колькасць валянцёраў = |сайт = [http://rsf.org/ rsf.org] |колішняя назва = }} '''Рэпарцёры без межаў (РБМ)''' ({{Lang-fr|Reporters sans frontières}}; ''RSF'') — уплывовая [[Міжнародная арганізацыя|міжнародная]] [[Грамадская арганізацыя|няўрадавая арганізацыя]]. Місія арганізацыі, заяўленая на яе [[Сайт|сайце]]: «Абарона свабоды прэсы, [[журналіст]]аў і [[Сеткавы грамадзянін|сеткавых грамадзян]] ва ўсім [[Свет|свеце]]»<ref>{{cite web|url=http://en.rsf.org/our-mission-05-07-2011,40599.html|title=Наша миссия{{ref-en}}|publisher=Сайт организации «Репортёры без границ»|accessdate=8 декабря 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/65Z32Jde2?url=http://en.rsf.org/our-mission-05-07-2011,40599.html|archivedate=19 лютага 2012|url-status=dead}}</ref>. Дэвіз арганізацыі: «Без свабоднай прэсы ні аб адной барацьбе ніколі не даведаюцца»<ref name="Sans">[http://www.rsf-ch.ch/files/dossierpresseyab.pdf Sans une presse libre, aucun combat ne peut être entendu] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924092429/http://www.rsf-ch.ch/files/dossierpresseyab.pdf |date=24 верасня 2015 }}.</ref> . Арганізацыя змагаецца супраць [[Цэнзура|цэнзуры]] і за вызваленне журналістаў, якія знаходзяцца ў зняволенні з-за сваёй прафесійнай дзейнасці. Пры гэтым арганізацыя абапіраецца на параграф 19 [[Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека|Усеагульнай дэкларацыі правоў чалавека]]. Арганізацыя была заснавана ў [[1985]] годзе ў [[Манпелье]]<ref name="Présentation de RSF">[http://en.rsf.org/who-we-are-12-09-2012,32617.html Who we are ?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121026154340/http://en.rsf.org/who-we-are-12-09-2012,32617.html |date=26 кастрычніка 2012 }}</ref>, яе цэнтральны офіс месціцца ў Парыжы. == Дзейнасць у Расіі == === Рэакцыя на забойства Пола Хлебнікава === У справаздачы за 2005 год арганізацыя звярнула ўвагу на забойства ў Расіі галоўнага рэдактара часопіса [[Forbes]] на рускай мове [[Пол Хлебнікаў|Пола Хлебнікава]]. Праз год пасля забойства пракуратура спыніла расследаванне і заявіла, што «замовіў» Хлебнікава чачэнскі палявы камандзір Хож-Ахмед Нухаеў.<ref>[http://www.newsru.com/russia/20oct2005/vottakvot.html «Репортеры без границ»: свобода прессы в России на уровне Ирака]</ref> === Рэакцыя на закрыццё інтэрнэт-газеты «Курсіў» === Арганізацыя асудзіла закрыццё [[Іванава (Расія)|іванаўскай]] інтэрнэт-газеты «Курсіў» і ўзбуджэнне крымінальнай справы акт. 319 КК РФ «Абраза прадстаўніка ўлады» ў дачыненні да галоўнага рэдактара газеты Уладзіміра Рахманькова з-за публікацыі 18 мая 2006 года артыкула «Пуцін як фалічны сімвал». На думку праваабаронцаў, сайт зачынілі ў выніку ціску з боку мясцовых уладаў, а дзеянні правайдэра сведчаць аб тым, што інтэрнет-выданні ў Расіі вымушаныя працаваць у атмасферы страху. У заяве арганізацыі «Рэпарцёры без межаў» паказвалі на тое, што прад’яўленыя журналісту абвінавачванні беспадстаўныя, следства — непразрыста, а таксама на той факт, што доступ да выдання быў зачынены без рашэння суда. Версію правайдэра аб тым, што выданне было закрыта за даўгі, «Рэпарцёры без межаў» палічылі не адпаведнай рэчаіснасці. Сам Рахманькоў быў прызнаны вінаватым па вышэйпаказаным артыкуле КК 9 студзеня 2007 года Іваноўскім абласным судом<ref>[http://www.cursiv.ru/?publication=6721.htm 9 января Ивановский областной суд поставил точку в уголовном деле «Путин против Рахманькова»]</ref>. == Фінансаванне == Згодна з фінансавым справаздачах арганізацыі за 2011 год<ref name="ANNUAL ACCOUNTS 2011">[http://en.rsf.org/annual-accounts-2011-03-07-2012,42944.html ANNUAL ACCOUNTS 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130608120341/https://en.rsf.org/annual-accounts-2011-03-07-2012,42944.html |date=8 чэрвеня 2013 }}</ref>, яе даходы склалі больш за €4,000,000, 37,2 % якіх атрыманы ад продажу фотаальбомаў (аўтары якіх бясплатна прадастаўляюць свае аўтарскія правы і якія бясплатна рапространяются праз крамы і шапікі, а таксама ад продажу дадатковых тавараў, такіх як продаж футболак і да т. п. Больш за 20 % фінансавання прыходзіць ад прыватных груп, такіх як Sanofi-Aventis (€400,000, 10 % бюджэту), Франсуа Піно, {{Не перакладзена 3|Fondation de France|Fondation de France|fr}}<span class="ref-info" title="французскай мовай" style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;">(фр.)&nbsp;</span>[[Fondation de France|бел.]], Інстытут Адкрытае Грамадства [[Джордж Сорас|Джорджа Сораса]], {{Не перакладзена 3|Sigrid Rausing Trust|Sigrid Rausing Trust|en}}<span class="ref-info" title="англійскай мовай" style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;">(англ.)&nbsp;</span>[[Sigrid Rausing Trust|бел.]], Benetton, {{Не перакладзена 3|Center for a Free Cuba|Center for a Free Cuba|en}}<span class="ref-info" title="англійскай мовай" style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;">(англ.)&nbsp;</span>[[Center for a Free Cuba|бел.]] (які ахвяраваў €64,000 ў 2002 годзе)<ref>[https://web.archive.org/web/20070619020137/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=22503 reporters sans frontières : liberté de la presse, contre la censure, information libre, défense des libertés]</ref>. Акрамя таго, {{Не перакладзена 3|Saatchi & Saatchi|Saatchi & Saatchi|en}}<span class="ref-info" title="англійскай мовай" style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;">(англ.)&nbsp;</span>[[Saatchi & Saatchi|бел.]] праводзіла многія грамадскія кампаніі РбМ бясплатна (напрыклад аб цэнзуры ў [[Алжыр]]ы<ref>[http://www.elwatan.com/spip.php?page=article&id_article=21040 Atteintes à la liberté de la presse en Algérie] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090619064656/http://www.elwatan.com/spip.php?page=article&id_article=21040 |date=19 чэрвеня 2009 }}, ''[//ru.wikipedia.org/wiki/El_Watan El Watan]'', 11 June 2005{{ref-fr}}(фр.</ref>). Частка фінансавання (12 % бюджэту ў 2007 годзе) паступае ад урадавых арганізацый<ref>[https://web.archive.org/web/20080701194207/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=27672 Income and expenditure]</ref>. Па словах прэзідэнта RSF Рабэра Менара, прамыя ахвяраванні ад французскага ўрада складаюць 4,8 % бюджэту арганізацыі; агульная сума урадавай дапамогі — 11 % бюджэту (уключаючы грошы ад французскага ўрада, [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|АБСЕ]], [[ЮНЕСКА|ЮНЭСКА]] і [[Франкафонія|Міжнароднай арганізацыі франкафоніі]]). Даніэль Жункуа, віцэ-прэзідэнт французскага аддзела RSF (а таксама віцэ-прэзідэнт НДА ''Les Amis du Monde diplomatique''), сцвярджае, што атрымліваецца ад Нацыянальнага фонду дэмакратыі фінансаванне, якое дасягае сумы €35,000<ref name="Fig">{{cite web|author=Marie-Christine Tabet.|date=21.4.2008|url=http://www.lefigaro.fr/actualites/2008/04/21/01001-20080421ARTFIG00365-revelations-surlefinancement-de-reporters-sans-frontieres.php|title=Révélations sur le financement de RSF{{ref-fr}}|publisher=''[[Le Figaro]]''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080422064727/http://www.lefigaro.fr/actualites/2008/04/21/01001-20080421ARTFIG00365-revelations-surlefinancement-de-reporters-sans-frontieres.php|archivedate=22 красавіка 2008|url-status=dead}}</ref>, не ўплывае на бесстароннасць арганізацыі<ref name="Junqua">Daniel Junqua, [http://www.monde-diplomatique.fr/2007/08/A/15044 Reporters sans frontières], ''[//ru.wikipedia.org/wiki/Le_Monde_diplomatique Le Monde diplomatique]'', August 2007{{ref-fr}}(фр.</ref>. Кітайскі вэбсайт арганізацыі атрымлівае фінансавую падтрымку ад Тайваньскага фонду за дэмакратыю<ref>http://www.rsf-chinese.org/spip.php?article59 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150422145348/http://rsf-chinese.org/spip.php?article59 |date=22 красавіка 2015 }} rsf-chinese about page, paragraph 14</ref>, праўрадавай арганізацыі, якая фінансуецца міністэрствам замежных спраў [[Тайвань|Кітайскай Рэспублікі]]<ref>http://www.tfd.org.tw/english/about.php?id=en0101 TFD about page, paragraph 3</ref>. Арганізацыя часта абвінавачваецца ў непразрыстасці бюджэту. Як сказана на сайце арганізацыі, кнігі, якія выдаюцца Рэпарцёрамі без межаў, прадаюцца ў французскіх шапіках і супермаркетах Fnac, Carrefour, Casino, Monoprix і Cora, на вэбсайтах alapage.com, fnac.com і amazon.fr, а таксама A2Presse і больш чым у 300 кніжных крамах па ўсёй Францыі. == Індэкс свабоды слова == [[Файл:PFI 2010.png|міні|400x400пкс|Краіны свету паводле індэксу свабоды слова, 2010 г.]] «Рэпарцёры без межаў» штогод публікуе на сваім [http://www.rsf.org вэб-сайце] індэкс свабоды слова больш чым 160 краін свету. === Методыка разліку ІСС === ІСС разлічваецца на аснове адказаў на спецыяльную, абноўленую ў 2013 годзе, анкету, якую запаўняюць партнёрскія арганізацыі РБМ, актывісты, карэспандэнтаў РБМ (каля 150 чалавек у амаль 150 краін свету)<ref name="Метадалогія разліку Індэкса свабоды слова Рэпарцёраў без межаў">[http://fr.rsf.org/IMG/pdf/2013_wpfi_methodologie.pdf Метадалогія разліку Індэкса свабоды слова «Рэпарцёраў без межаў»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130510141518/http://fr.rsf.org/IMG/pdf/2013_wpfi_methodologie.pdf |date=10 мая 2013 }}<nowiki></ref></nowiki>. [http://rsf.org/index/qEN.html Анкета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130213160017/http://rsf.org/index/qEN.html |date=13 лютага 2013 }} змяшчае 87 пытанняў, разбітых на шэсць частак: плюралізм, незалежнасць СМІ, цэнзура, заканадаўства, празрыстасць, інфраструктура<ref>Опросник «Репортеров без границ»[http://rsf.org/index/qEN.html Опросник «Репортеров без границ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130213160017/http://rsf.org/index/qEN.html |date=13 лютага 2013 }}</ref>. Акрамя таго, класіфікацыя кожнай краіны залежыць ад колькасці смерцяў журналістаў і інтэрнэт-актывістаў, заключэння ў турму, нападаў на іх і г . д. пры выкананні імі прафесійных абавязкаў, але толькі ў выпадку, калі гэта колькасць зніжае, а не падвышае месца краіны ў рэйтынгу (напрыклад, канкрэтных лічбаў па Паўночнай Карэі практычна няма). Важна адзначыць, што, напрыклад, журналіст, знявечаны ў не звязанай з яго працай аварыі, «Рэпарцёрамі без межаў» у базу дадзеных не ўносіцца. == Крытыка == Журналіст Фолкер Бройцігам паказвае на тое, што арганізацыя крытыкуе толькі варожыя [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] краіны, такія як [[Куба]], [[Беларусь]] ці Расія. У той жа час рэжымы дружалюбныя ЗША, такія як, да прыкладу, [[Філіпіны]] ці [[Саудаўская Аравія]], у якіх свабода слова адсутнічае практычна цалкам, не падвяргаюцца ніякай крытыцы з боку гэтай арганізацыі. Таксама адсутнічаюць ацэнкі па адносінах да свабоды слова ў саміх заходніх краінах.<ref>[http://www.rundfunkfreiheit.de/meldung_volltext.php3?si=45b8c616552aa&id=445cacbfad690&akt=brancheninfos_medienpolitik&view=&lang=1 Reporter ohne Scham-Grenzen]</ref> {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія Сахарава}} [[Катэгорыя:Міжнародныя праваабарончыя арганізацыі]] [[Катэгорыя:НДА з кансультатыўным статусам пры ЭСС ААН]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Сахарава]] q4d6ewh2yz5rarftex65cnkodipdszt 0 453151 5165691 4760080 2026-07-14T03:43:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165691 wikitext text/x-wiki {{Палітык | Імя = Рыго́р Іва́навіч Кійко́ | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = Рыго́р Іва́навіч Кійко́ | Псеўданімы = | Дата нараджэння ={{Нарадзіўся|27|6|1951}} | Месца нараджэння =Цалуйкава, [[Луганская вобласць]] | Дата смерці ={{Памёр|2|10|2014|гадоў = 63}} | Месца смерці =[[Мінск]], [[Беларусь]] | Грамадзянства =[[Беларусь]] | Адукацыя =мастак | Навуковая ступень = | Нацыянальнасць = | Веравызнанне =каталік | Партыя = | Асноўныя ідэі = | Род дзейнасці = | Бацька = | Маці = | Муж = | Жонка =Алена | Дзеці =Алена, Наталля | Узнагароды = | Роспіс = | Сайт = | Commons = | Rodovid = }} '''Рыго́р Іва́навіч Кійко́''' (нар. {{ДН|27|6|1951}}, вёска Цалуйкава [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]], [[Украінская ССР]] — 2 кастрычніка 2014, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — беларускі мастак, ветэран [[Партыя БНФ|партыі БНФ]] , адзін з ініцыятараў стварэння мемарыялу ў [[Курапаты|Курапатах]], сябра [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], удзельнічаў ў працы мастацкай суполкі «Пагоня», [[Палітычныя зняволеныя|палітвязень Беларусі]], [[вязень сумлення]]<ref>{{Cite web|url=http://spring96.org/be/news/71639|title=Аднаму з першых беларускіх палітвязняў Рыгору Кійко патрэбная дапамога|website=spring96.org}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся у в. Цалуйкава Луганскай вобласці Украіны ў настаўніцкай сям’і. Неўзабаве сям’я пераехала на радзіму маці ў Бабруйск. У 1980 г. Р. Кійко скончыў [[Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут]] па спецыяльнасці мастак-кераміст. У [[Партыя БНФ|партыі БНФ]] ад моманту ўтварэння руху і партыі. Пасля расколу БНФ у 1999 г. — сябра [[Кансерватыўна-Хрысціянская Партыя - БНФ|Кансерватыўна-хрысціянскай партыі БНФ]]. Удзельнічаў у першай масавай акцыі дэмакратычнай апазіцыі ў [[Мітынг-рэквіем «Дзяды» 30 кастрычніка 1988 года|мітынгу-рэквіеме Дзяды 30 кастрычніка 1988 г.]] [[Каталік]]. Пэўны час працаваў бібліятэкарам у [[Касцёл святых Сымона і Алены|касцёле святых Сымона і Алены]] ў [[Мінск|Мінску]]. У 1997 г. у [[Касцёл святых Сымона і Алены|касцёле святых Сымона і Алены]] ў [[Мінск|Мінску]] была выстава творчасці Рыгора Кійко «Беларускі космас».<ref>[https://pieramoha.org/artykuly/kijko-ryhor-ivanavicz-1950-3-10-2014 КІЙКО РЫГОР ІВАНАВІЧ (1950 – 3.10.2014)]{{Недаступная спасылка}}</ref> '''Храналогія пераследу''' Неаднойчы затрымліваўся міліцыяй. У1996 г. Р. Кійко быў асуджаны на восем сутак зняволення за ўдзел у пікеце каля СІЗА-1 у падтрымку грамадзян [[Украіна|Украіны]], затрыманых у [[Мінск|Мінску]] падчас [[Чарнобыльскі шлях|Чарнобыльскага шляху]]. 1 красавіка 1997 г. Р. Кійко быў зняволены і абвінавачаны ў хуліганскіх дзеяннях падчас святкавання [[Дзень Волі|Дня Волі]] 23 сакавіка 1997 г., якое вылілася ў той дзень у сутычкі з міліцыяй. Агулам па справе [[Дзень Волі|Дня Волі]]-97, акрамя Р. Кійко, праходзілі ў якасці абвінавачаных яшчэ 4 чалавекі: Уладзімір Лыско, Анатоль Сарокін, Алесь Коваль, Алесь Бондараў. Неўзабаве справу перакваліфікавалі і ўсіх затрыманых абвінавацілі ў арганізацыі масавых беспарадкаў і актыўным удзеле ў іх. Утрымліваўся ў мінскім СІЗА №1 тры месяцы, у ліпені 1997 г. быў адпушчаны пад падпіску аб нявыездзе. Суд пачаўся 30 кастрычніка 1997 г. Асуджаны 16.12.1997 г.  па арт. 186 і 187 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]] за «супраціўленне супрацоўнікам міліцыі» і «агрэсіўныя дзеянні з мэтай прынясення шкоды» да двух гадоў абмежавання волі з прымусовымі працамі. Да такога ж тэрміну пакарання быў асуджаны У. Лыско. А. Бондараў, А. Коваль і А. Сарокін былі асуджаныя на два гады выпраўленчых прац па месцы працы з утрыманнем 20% заробку.<ref>{{Cite web|url=http://old.memo.ru/hr/politpr/lists1/belorus.htm|title=Списки лиц, преследуемых по политическим мотивам|website=old.memo.ru|url-status=dead}}</ref> Адбываў пакаранне ў Зэмбінскай спецкамендатуры, каля г. [[Барысаў]]. Працаваў фізічна ў калгасе, затым мастаком на Барысаўскім мастацкім камбінаце. 26 студзеня 1999 г. выйшаў на волю. Быў прызнаны [[Amnesty International|Amnesty Internatoinal]] вязнем сумлення. Працягваў палітычную дзейнасць. На [[Дзень Волі]] ў 2000 годзе быў жорстка затрыманы ў цэнтры [[Мінск|Мінска]] разам з жонкай і дачкой Наталляй.<ref>{{Cite web|url=http://ds.ru/cgi-sys/suspendedpage.cgi|title=Contact Support|website=ds.ru|accessdate=16 красавіка 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220416035632/http://www.ds.ru/cgi-sys/suspendedpage.cgi|archivedate=16 красавіка 2022|url-status=dead}}</ref> У 2001 г. быў удзельнікам лагеру абароны [[Курапаты|Курапатаў]], адзін з аўтараў народнага мемарыялу «Алеі крыжоў». Вырабляў драўляныя крыжы і ставіў іх, браў удзел у акцыях пратэсту супраць пашырэння аўтамагістралі, якая праходзіць праз некропаль. 8 лістапада 2001 г. быў моцна збіты АМАПам у лагеры абаронцаў Курапатаў, затрыманы разам з дачкой Ліліяй і асуджаны на штраф. Стала займаўся і далей мемарыялізацыяй Курапатаў. 27 ліпеня 2003 г. сябры арганізацыі «[[Зубр (моладзевы рух)|Зубр]]» праводзілі на плошчы Незалежнасці  несанкцыянаваны пікет у гонар 13-й гадавіны падпісання Дэкларацыі незалежнасці Беларусі. Пад час затрымання супрацоўнікамі міліцыі удзельнікаў пікету Р. Кійко выходзіў у гэты час з касцёлу св. Сымона і Алены і кінуўся іх бараніць. У выніку, ён быў таксама затрыманы.<ref>{{Cite web|url=http://spring96.org/ru/news/7541|title=27 июля в Минске прошли акции оппозиции, приуроченные к 13-й годовщине подписания Декларации независимости Беларуси.|website=spring96.org}}</ref> Р. Кійко быў удзельнікам «Плошчы Каліноўскага» — пратэста ў Мінску пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў у сакавіку 2006 г.]] Быў жанаты. Меў двух дачок, Наталлю і Лілію. Наталля, была актывісткай «[[Малады Фронт|Маладога Фронта]]».<ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/1048446.html|title=Р.Кійко: “З гонарам зноў усталюем нацыянальны сьцяг”|website=Радыё Свабода}}</ref> Памёр 2 кастрычніка 2014 г. ў 10 клінічнай бальніцы г. [[Мінск|Мінска]] ад анкалагічнай хваробы.<ref>{{Cite web|url=https://www.racyja.com/hramadstva/pamyor-mastak-rygor-kijko/|title=Памёр мастак Рыгор Кійко|website=www.racyja.com|date=3.10.2014|access-date=16 красавіка 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201023235108/https://www.racyja.com/hramadstva/pamyor-mastak-rygor-kijko/|archivedate=23 кастрычніка 2020|url-status=dead}}</ref> {{зноскі}} == Літаратура == Palitviazni.info Хронікі беларускіх палітвязняў. - 2013г. - 131 с. == Спасылкі == * [http://www.svaboda.org/a/24869903.html МАСТАК РЫГОР КІЙКО МЯРКУЕ, ШТО Ў КУРАПАТАХ ПАСТУПОВА ПАЎСТАЕ НАРОДНЫ МЭМАРЫЯЛ З КРЫЖОЎ] * [http://budzma.by/news/supolka-pahonya-padsumuye-25-hadow-svayoy-dzyeynasci-vydannyem-alboma.html ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160726073202/http://budzma.by/news/supolka-pahonya-padsumuye-25-hadow-svayoy-dzyeynasci-vydannyem-alboma.html |date=26 ліпеня 2016 }} * [http://krynica.info/be/2014/10/03/pamjor-belaruski-mastak-katalicki-vernik-rygor-kijjko/ Памёр беларускі мастак, каталіцкі вернік Рыгор Кійко] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200918142416/https://krynica.info/be/2014/10/03/pamjor-belaruski-mastak-katalicki-vernik-rygor-kijjko/ |date=18 верасня 2020 }} * [http://www.svaboda.org/a/868397.html Адзін дзень палітвязьня Рыгора Кійка (фота)] * [https://docs.rferl.org/be-BY/2010/03/22/adzin_dzen_palitviaznia.pdf ] * [http://old.memo.ru/hr/politpr/lists1/belorus.htm Списки лиц, преследуемых по политическим мотивам]{{Недаступная спасылка}} {{DEFAULTSORT:Кійко Рыгор}} [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] kjdv6g9rofl2qefosdkf0qp4l8eor08 0 464424 5165405 4760229 2026-07-13T13:34:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165405 wikitext text/x-wiki {{футбаліст | імя = Раман Крывулькін | поўнае імя = Раман Уладзіміравіч Крывулькін | фатаграфія = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}<br/>{{Сцягафікацыя|Расія}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = | нумар = | пазіцыя = [[абаронца (футбол)|абаронца]] | моладзевыя клубы = {{футбольная кар’ера |2008—2015| {{Сцяг|Расія||20px}} СДЮШАР Зеніт (Санкт-Пецярбург)| }} | клубы = {{футбольная кар’ера |2015—2016| {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК ЦСКА Масква|ЦСКА (Масква)]]|0 (0) |2017| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы (Мінск)]]|9 (0) |2017—2019| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда (Мінск)]]|37 (1) |2019—2020| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Слуцк|Слуцк]]|30 (1) |2021—2022| {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Ленінградзец|Ленінградзец]]|16 (2) }} }} '''Раман Крывулькін''' (нар. {{ДН|18|2|1996}}, [[Лісуны (Аршанскі раён)|Лісуны]], [[Аршанскі раён]]) — расійскі і беларускі [[футбол|футбаліст]], [[абаронца (футбол)|абаронца]]. == Клубная кар’ера == Нарадзіўся ў вёсцы Лісуны каля [[Орша|Оршы]] ў Беларусі, але ва ўзросце 6 гадоў з сям’ёй пераехаў у [[Санкт-Пецярбург]]. У Санкт-Пецярбургу пачаў займацца футболам, пазней далучыўся да СДЮШАР «Зеніт», выступаў у першынстве горада<ref>{{cite web|date = 2017-02-17|url = https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/orsha_terminal/1186837/|title = «Наверное, нужно быть тупым, чтобы не понять требований Гончаренко». Белорус из ЦСКА, приехавший на просмотр в «Крумкачы|website = by.tribuna.com|access-date = 2024-04-26|language = ru|archive-date = 26 красавіка 2024|archive-url = https://web.archive.org/web/20240426062233/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/orsha_terminal/1186837/|url-status = dead}}</ref>. У 2015 годзе перайшоў у маскоўскі [[ФК ЦСКА Масква|ЦСКА]], дзе стаў выступаць за моладзевую каманду. Часам прыцягваўся да трэніровак з асновай ЦСКА, але так і не згуляў за асноўны склад у афіцыйных матчах. У лютым 2017 года накіраваўся на прагляд ў беларускі клуб «[[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы]]», з якім у сакавіку падпісаў кантракт<ref>{{cite web|date = 2017-03-03|url = https://football.by/news/96770 |title = Роман Кривулькин подписал контракт с "Крумкачами" |website = football.by|access-date = 2024-04-26|language = ru}}</ref>. 2 красавіка 2017 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы матча супраць «[[ФК Віцебск|Віцебска]]» (1:0). Пазней здолеў замацавацца ў стартавым складзе каманды. У ліпені 2017 года па пагадненні бакоў пакінуў «Крумкачы»<ref>{{cite web|date = 2017-07-20|url = https://football.by/news/102263 |title = "Крумкачы" расстались с Корсаком и Кривулькиным |website = football.by|access-date = 2024-04-26|language = ru}}</ref> і неўзабаве стаў іграком мінскага «[[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда]]»<ref>{{cite web|date = 2017-07-21|url = https://football.by/news/102301 |title = Роман Кривулькин стал игроком минского "Торпедо" |website = football.by|access-date = 2024-04-26|language = ru}}</ref>. У складзе «Тарпеда» замацаваўся ў аснове. У лістападзе 2017 года падоўжыў кантракт з тарпедаўцамі на два гады<ref>{{cite web|date = 2017-11-17|url = https://football.by/news/106904 |title = Роман Кривулькин продлил контракт с минским "Торпедо" |website = football.by|access-date = 2024-04-26|language = ru}}</ref>. Пачатак сезона 2018 прапусціў з-за траўмы, а з чэрвеня стаў трывала з’яўляцца ў стартавым складзе. У маі 201 года не гуляў з-за траўмы, пасля вярнуўся ў склад. У ліпені 2019 года пакінуў «Тарпеда»<ref>{{cite web|date = 2019-07-10|url = https://football.by/news/128780|title = Кривулькин и Батищев покинули минское "Торпедо"|website = football.by|access-date = 2024-01-16|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20240116062430/https://football.by/news/128780|archive-date = 2024-01-16|url-status = dead}}</ref> і неўзабаве далучыўся да «[[ФК Слуцк|Слуцка]]»<ref>{{cite web|date = 2019-07-18|url = https://football.by/news/129112 |title = Кривулькин и Губанов перешли в "Слуцк" |website = football.by|access-date = 2024-04-26|language = ru}}</ref>, дзе стаў асноўным абаронцам. У снежні 2019 года падоўжыў кантракт са слуцкім клубам<ref>{{cite web|date = 2019-12-18|url = https://football.by/news/134757 |title = Кривулькин продлил контракт со "Слуцком", Дудик вернулся в донецкий "Шахтер" по окончании срока аренды |website = football.by|access-date = 2024-04-26|language = ru}}</ref>. У сезоне 2020 заставаўся іграком асновы, са жніўня па кастрычнік адсутнічаў з-за траўмы, пазней вярнуўся ў склад. У снежні 2020 года пакінуў «Слуцк»<ref>{{cite web|date = 2020-12-21|url = https://football.by/news/147009 |title = "Слуцк" расторг контракт с десятью футболистами |website = football.by|access-date = 2024-04-26|language = ru}}</ref>. У студзені 2021 года стаў іграком клуба «[[ФК Ленінградзец|Ленінградзец]]» з трэцяга расійскага дывізіёна<ref>{{cite web|date = 2021-01-11|url = https://football.by/news/147493 |title = Александрович и Кривулькин трудоустроились в российский Д3 |website = football.by|access-date = 2024-04-26|language = ru}}</ref>. Пакінуў клуб па заканчэнні сезона 2021/22, пасля выступаў у аматарскім турнірах у Санкт-Пецярбургу. == Міжнародная кар’ера == У 2014 годзе выступаў за зборную Санкт-Пецярбурга на міжнародных моладзевых турнірах — мемарыяле Гранаткіна і Кубку Садружнасці, быў прызнаны найлепшым абаронцам абодвух турніраў. У сакавіку 2017 года атрымаў выклік у [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|моладзевую зборную Беларусі]]<ref>{{cite web|date = 2017-03-13|url = https://football.by/news/97137 |title = Румбутис назвал фамилии игроков, вызванных в молодежную сборную |website = football.by|access-date = 2024-04-26|language = ru}}</ref>, аднак у афіцыйных матчах так і не згуляў за яе. == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Крывулькін Раман Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК ЦСКА Масква]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Крумкачы Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ленінградзец]] t0figkde4ktfssjjh4yasxuvyzga1u8 0 467387 5165687 4842471 2026-07-14T03:07:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165687 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} '''Ручная піла''' — цяслярскі і сталярны [[інструмент]], прызначаны для распілоўкі [[Драўніна|драўніны]]. Паводле канструкцыі пілы бываюць некалькіх відаў. Залежна ад прызначэння і формы зубоў вылучаюць папярочныя, падоўжныя, драбназубыя і выкружныя. == Лучковая піла == [[Файл:Luthkovaya-tool.JPG|міні|Лучковая піла па дрэве]] Выкарыстоўваецца для падоўжнай распілоўкі. Складаецца з лучка і нацягнутага ў ім пільнага палатна. Лучок складаецца з двух стоек, распоркі, двух ручак, нацяжной цецівы і закруткі. Замест закруткі можа прымяняцца [[шруба]] з гайкай, злучаныя металічнай (драцяной) цецівой. Выкружныя лучковыя пілы, прызначаныя для пілавання па крывым лініях. == Шырокая нажоўка == [[Файл:Ручная_пила.jpg|міні|Нажоўка па дрэве з прамовугольнатрохвугольными зубамі (гл. з павялічэннем). Злева — дэрмацінавыя ножны для яе]] [[Файл:Зубья_пилы-мелкозубки.jpg|міні|Зубы пілы буйным планам]] Ужываюць для папярочнага раскрою дошак, брускоў, плітных матэрыялаў. Агульная даўжыня складае 750 мм, шырыня палатна ад 60 да 160 мм, таўшчыня ад 1 да 1,5 мм. Зуб’і маюць форму раўнабедранага або прастакутнага [[трохвугольнік]]а. Куты рэзання і завострывання такія ж, як у лучковых піў. * нажоўка вузкая: ўжываюць для распілоўвання тонкіх піламатэрыялаў, выпілоўвання крывалінейных дэталяў і выканання скразных прапіловак; * обушковая піла: служыць для выканання неглыбокіх прапіловак, зарезания і распілоўвання дробных адрэзкаў драўніны; можна выкарыстоўваць пры падганянні злучэнняў; зуб’і маюць форму прастакутнага трыкутніка. * пасовачная піла: разнавіднасць абушковай, звычайна выкарыстоўваецца для выканання дакладных кутніх (падоўжных, папярочных) прапіловак пры вырабе шыпоў злучэнняў, злучэнняў на вус і т. п., часта з выкарыстаннем сталярнага стусла. Часам, для павышэння дакладнасці і захаванасці стусла, выконваецца без разводу зубоў. Зубы ў выглядзе амаль роўнабаковага трыкутнікаў без ухілу або з невялікім ухілам назад. * нажоўка-наградка: для несквазнога прапільвання паза пад шпонкі, а таксама для выпілоўвання вузкіх пазоў. == Ручная ланцуговая піла == Ручная ланцуговая піла — піла з ручкамі для распілоўкі драўніны ўручную. Выкарыстоўваецца як для працы ўдваіх, так і ў адзіночку. Для нармальнага рэжыму працы пілу неабходна прагібаць, апускаючы (падымаючы) пры працы рукаяці ніжэй ўзроўню пілячшай паверхні, каб піла як бы ахоплівала дрэва пры піленні. Вялікая плошча судотыку працоўнай паверхні забяспечвае больш хуткі вынік<ref name="survival">{{Cite web |url=http://survival.com.ua/tests/test_i1.html |title=Пила карманная цепная, тестирование и описание |access-date=13 мая 2017 |archive-date=7 жніўня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807230437/http://survival.com.ua/tests/test_i1.html |url-status=dead }}</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга|год=1984|загаловак=Справочник молодого столяра и плотника:Учебн. пособие для профтехучилищ|аўтар=Григорьев М. А.|выданне=2-е|выдавецтва=Лесная промышленность|старонак=239|месца=М.}}{{ref-ru}} * ''Сахаров М. Д.'' Инструменты сельского столяра и плотника — М.: Нива России, 1993. — 285 с.: ил. — 50 000 экз. — ISBN 5-260-00196-6.{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэзныя інструменты]] [[Катэгорыя:Сталярныя інструменты]] en2yjlohxrtokhtev4wgglrre32j4n5 0 470301 5165639 4918303 2026-07-13T21:14:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165639 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор |Назва = Роджаныя пад Сатурнам |Назва-арыгінал = |Выява = |Памер = |Подпіс выявы = |Жанр = раман |Аўтар = [[Віктар Вальтар]] |Мова арыгіналу = беларуская |Напісаны = [[1920-я]] |Публікацыя = [[1991]]—[[1992]] |Электронная версія = |Вікікрыніцы-тэкст = }} «'''Роджаныя пад Сатурнам'''» — раман [[Віктар Вальтар|Віктара Вальтара]], напісаны ў [[1920-я|1920-х]] і ўпершыню апублікаваны ў [[1991]]—[[1992]] у газеце «[[Голас Радзімы]]», які апісвае жыццё [[Беларусы ў Чэхіі|беларускай дыяспары]] ў [[Прага|Празе]] 1920-х. == Гісторыя публікацыі == Адзін рукапісны асобнік патрапіў у [[Цэнтральная навуковая бібліятэка Акадэміі навук Літвы|Цэнтральную навуковую бібліятэку Акадэміі навук Літвы]], адкуль [[Нацыянальны навукова-асветны цэнтр імя Ф. Скарыны]] замовіў [[мікрафільм]] рукапісу (цяпер захоўваецца ў [[Навуковая бібліятэка НАН Беларусі|Навуковай бібліятэцы НАН Беларусі]])<ref name=knih>''Вальтар, В.'' Выбраныя творы / Віктар Вальтар; уклад. М. Казлоўскага, С. Панізніка; прадм. Л. Савік. — Мінск: Кнігазбор, 2009. — С. 265—266. — 280 с — (Бібліятэчка альманаха «Куфэрак Вілейшчыны». № 13).</ref>. У пачатку [[1930-я|1930-х]] раман «Роджаныя пад Сатурнам» быў перапісаны некалькімі вучнямі [[Дзвінская беларуская гімназія|Дзвінскай беларускай гімназі]]і<ref name=kn>{{артыкул|аўтар=[[Алесь Пашкевіч|Пашкевіч, А.]]|загаловак=Беларуская планіда Віктара Вальтара|арыгінал=|спасылка=|аўтар выдання=|выданне=Роднае слова|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2002|выпуск=|том=|нумар=7|старонкі=28|isbn=}}</ref>. Яшчэ ў [[1932]] годзе часопіс «Беларуская школа ў Латвіі» ў пятым нумары паведамляў аб падрыхтоўцы да выдання рамана, і запрашаў яго падтрымаць, але сродкаў не знайшлося<ref name=kn/>. Толькі ў [[1991]]—[[1992]] гг. сем з паловай месяцаў з нумара ў нумар рэдакцыя «Голаса Радзімы» знаёміла сваіх чытачоў з раманам Віктара Вальтара<ref>{{cite web| date = 9 студзеня 2012| url = http://zbsb.org/lib/index.php?option=com_alblib&view=article&id=633#47| title = Крывіцкія руны. Беларускія пісьменнікі Латвіі| publisher = ЗБСБ| accessdate = 21 чэрвеня 2017| archiveurl = https://web.archive.org/web/20121203072940/http://zbsb.org/lib/index.php?option=com_alblib&view=article&id=633#47| archivedate = 3 снежня 2012| url-status = dead}}</ref>. == Аўтабіяграфічнасць == Раман «Роджаныя пад Сатурнам» у многім [[гістарычны раман|гіст]]орыка-[[Аўтабіяграфічны раман|аўтабія]]графічны<ref name=knih/>. У сюжэце паўстаюць буйныя тагачасныя дзеячы [[БНР|Беларускай Народнай Рэспублікі]], якія знайшлі сталы прытулак у [[Першая Чэхаславацкая рэспубліка|Чэхаславакіі]] — [[Пётр Крачэўскі|П. Крачэўскі]], [[Тамаш Грыб|Т. Грыб]], [[Янка Станкевіч|Я. Станкевіч]] і [[П. Вяршынін]]. У асобе галоўнага героя твора Пятра Тугоўскага аўтар увасобіў некаторыя аўтабіяграфічныя рысы. == Праблематыка == На думку [[А. Пашкевіч]]а, В. Вальтар, узнімаючы праблемы, характэрныя для [[Руская літаратура|рускай класічнай літаратур]]ы ([[Ф. Дастаеўскі]], [[І. Тургенеў]]), з ідэйным пафасам дапісваў мастацкія старонкі беларускай прозы [[1920-я|1920-х]] гг. — на агульнафіласофскае накладваў нацыянальную праблематыку<ref name=kn/>. Як адзначае даследчык, у эпізодах рамана бачыцца ўплыў гістарычнай аповесці «Лабірынты» [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Ластоўскага]]: скіраванасць на вывучэнне [[эзатэрыка|эзатэры]]чных, [[астрал]]ьных праяваў жыцця<ref name=kn/>. Галоўная думка да якой прыводзіць аўтар чытача: карысным грамадству можа быць толькі [[шчасце|шчас]]лівы чалавек<ref name=kn/>. == Пераклады == У 2022 годзе выдавецтва Pavel Mervart выдала пераклад рамана на чэшскую мову, зроблены [[Макс Шчур|Максам Шчурам]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32047753.html|title=«Пэрліна сярэднеэўрапейскай літаратуры». У Празе прэзэнтавалі пераклад беларускага раману «Роджаныя пад Сатурнам»|first=Ян|last=Максімюк|website=Радыё Свабода|date=2022-09-24|access-date=2025-01-18}}</ref>.{{зноскі}} == Спасылкі == * [http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=18770 Віктар Вальтар. Выбраныя творы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190716172402/http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=18770 |date=16 ліпеня 2019 }} на [[Kamunikat.org]] [[Катэгорыя:Творы Віктара Вальтара]] [[Катэгорыя:Раманы на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Гістарычныя раманы]] [[Катэгорыя:Аўтабіяграфічныя раманы]] [[Катэгорыя:Раманы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:1920-я ў Празе]] mdoo6evwbj5xng85jq4odhtvxquyv4z 0 471452 5165808 4758356 2026-07-14T07:35:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165808 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Рэвалюцыя ў Тунісе}} {{Рэвалюцыя|Назва=Язмінавая рэвалюцыя|Выява=[[Файл:Caravane_de_la_libération_4.jpg|220пкс]]|Подпіс=Дэманстранты пад Туніскім сцягам, 23 студзеня 2011 года.|Дата=[[24 снежня]] [[2010|2010 года]] — [[14 студзеня]] [[2011|2011 года]]|Прычына=Эканамічны крызіс 2010 года|Мэта=Пратэст супраць беспрацоўя і росту цэн|Вынік=Бегства прэзідэнта Бен Алі з краіны. Беспарадкі ва многіх арабскіх краінах, кіруемых шматгадовыми рэжымамі (эфект даміно).|Кім_арганізавана=[[прафсаюз]]ы|Рухаючыя_сілы=[[студэнт]]ы, малы і сярэдні бізнес|Загінуўшыя=219 чалавек<ref name="rbc" /><ref name="Bloomberg" />|Параненыя=510 чалавек<ref name="rbc" >[http://top.rbc.ru/society/01/02/2011/536577.shtml ООН: В ходе беспорядков в Тунисе погибли 219 человек — RBC]</ref><ref name="Bloomberg" >[http://www.bloomberg.com/news/2011-02-02/tunisia-revolt-to-oust-ben-ali-saw-at-least-219-killed-tap-says.html Tunisia Revolt to Oust Ben Ali Saw at Least 219 Killed, TAP Says — Bloomberg]</ref>|Арыштаваныя=невядома}}'''Хваляванні ў Тунісе (2010-2011)''' або '''(Другая) Язмінавая рэвалюцыя''' ({{Lang-fr|Révolution de jasmin}}Révolution de jasmin)<ref>[http://www.russian.rfi.fr/v-mire/20110115-tunis-zhasminovaya-revolyutsiya-i-chto-budet-dalshe ''Тунис: «Жасминовая революция» и что будет дальше?'']</ref><ref>[http://lenta.ru/articles/2011/01/15/toonis/ «Жасминовая революция», lenta.ru]</ref> і '''Фінікавая рэвалюцыя'''<ref>[http://novolitika.ru/news/22824 Поднимет ли «финиковая революция» в Тунисе ветер перемен на Арабском Востоке?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110118053147/http://novolitika.ru/news/22824 |date=18 студзеня 2011 }}</ref>) — хваля агульнанацыянальнай незадаволенасці палітыкай прэзідэнта [[Туніс]]а [[Зін эль-Абідзін Бен Алі|Зін эль-Абідзіна Бэн Алі]], якая прывяла да яго адстаўцы [[14 студзеня]] [[2011|2011 года]]. == Перадгісторыя == Туніс — [[Паўночная Афрыка|паўночнаафрыканская]] краіна з адным з самых высокіх узроўняў адукацыі ў рэгіёне. Пасля атрымання незалежнасці ад [[Францыя|Францыі]] ў [[1956|1956 годзе]] ўзровень палітычнага развіцця істотна адставаў ад стандартаў заходнееўрапейскіх краін. З 1956 па 2011 год Тунісам кіравалі ўсяго два прэзідэнта: [[Хабіб Бургіба|Хабіба Бургіба]], адхілены ад улады ў [[1987|1987 годзе]], і Зін эль-Абідзін Бэн Алі. У той час як [[карупцыя]] пры Бургібе ўтрымлівалася на адносна невысокім узроўні, а Бэн-Алі абяцаў праводзіць той жа курс, які раней праводзіў Бургіба, з часам вакол яго пачалі складвацца розныя групы ўплыву. У першую чаргу такую групу складала асяроддзе яго другой жонкі, Лэйлы Трабэлсі. У краіне рэзка вырас узровень карупцыі, пагоршылася эканамічнае становішча. Павялічылася беспрацоўе, у першую чаргу да таго выпускнікоў школ і універсітэтаў. Дробныя палітычныя партыі не былі забароненыя (за выключэннем ісламісцкіх), але не мелі ніякага ўплыву<ref>[http://echo.msk.ru/programs/beseda/742336-echo/ Почему нестабильны стабильные режимы?]</ref>. == Прычыны рэвалюцыі == [[Туніс]] з'яўляецца аграрнай краінай з прамысловасцю, якая развіваецца, з якой на працягу 23 гадоў кіраваў нязменны прэзідэнт [[Зін эль-Абідзін Бен Алі|Зін Эль-Абідзін Бэн Алі]], зрынуты ў выніку рэвалюцыі [[14 студзеня]] [[2011|2011 года]]. Характэрнымі асаблівасцямі краіны з'яўляюцца адносна высокія эканамічныя паказчыкі ў рэгіёне і паспяховая праца ў галіне антытэрарыстычнай дзейнасці. Хуткі эканамічны рост характарызаваўся: павелічэннем сярэдняга класа, скарачэннем колькасці насельніцтва, які жыве за рысай беднасці, памяншэннем беспрацоўя. Два апошніх дзесяцігоддзі паказалі дастаткова высокія поспехі ў росце народнай гаспадаркі, які склаў каля 5 % у год.. За перыяд 2004-2009 гг. даход на душу насельніцтва вырас з 3,5 тыс тун. дын. (2, 7 тыс. дал.) да 5 тыс тун. дын. (3, 9 тыс. дал.)<ref name="autogenerated2">{{Cite web |title=Филатов С. Тунисский бунт. Бессмысленный и беспощадный, 21.01.2011. |url=http://www.rus-obr.ru/idea/9335 |accessdate=4 ліпеня 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120602123824/http://www.rus-obr.ru/idea/9335 |archivedate=2 чэрвеня 2012 |url-status=dead }}</ref>. На сацыяльныя патрэбы дзяржава накіроўвала 20 % валавога ўнутранага прадукту. Калі ў 1984 г. ніжэй за ўзровень беднасці (менш за 2 тун. дын. на чалавека ў дзень) жыло 20 % тунісцаў, то ў 2005 г. — ужо 6 %, а ў 2010 г. — усяго 3,8 %<ref name="autogenerated1">[http://www.iimes.ru/rus/stat/2011/07-02-11b.htm Подцероб А.]</ref>. 80 % туніскіх сем'яў з'яўляюцца ўласнікамі жылля, 21 % валодае аўтамабілямі, 80 % сельскіх жыхароў маюць доступ да электраэнергіі, 70 % — да пітной вадзе. У краіне паўстаў шматлікі, які складае 60 % насельніцтва, сярэдні клас, на долю якога прыпадае 83 % спажывання. Характэрным для Туніса быў да таго ж нізкі, усяго толькі двухразовы разрыў у спажыванні паміж беднымі і багатымі пластамі грамадства. === Эканамічныя прычыны === Нягледзячы на рост эканомікі, вырашыць праблему беспрацоўя не ўдавалася. На [[2010|2010 год]] беспрацоўе ў [[Туніс]]е склала каля 13-14 %<ref>Кашина А. А. Стратегия Туниса в области образования. // Ближний Восток и современность, вып. 42. М., 2010, с. 63</ref>. Аднак у беспрацоўя ў Тунісе была адна характэрная рыса: больш за 60 % беспрацоўных займала моладзь і выпускнікі ВНУ. Адпаведна, дзеці, пасля велізарных выдаткаў на іх навучанне, станавіліся абузай для сям'і і цэлымі днямі сядзелі дома без магчымасці знайсці працу. Далей менавіта гэтая ўзроставая праслойка (19-25 гадоў) стала адной з асноўных рухаючых сіл рэвалюцыі. Па дадзеных няўрадавай арганізацыі па барацьбе з карупцыяй Transparency International Туніс займае 73 месца з рэйтынгам 3.8, якія азначаюць дастаткова бядотнае становішча ў гэтым ключы<ref>[http://cpi.transparency.org/cpi2011/results/#CountryResults Transparency International, 2011.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120810164915/http://cpi.transparency.org/cpi2011/results/#CountryResults |date=10 жніўня 2012 }}</ref>. Высокі ўзровень карупцыі з'яўляецца сур'ёзным бар'ерам для развіцця эканомікі, і цалкам відавочна, што сярэдні клас, які ўздымаецца на хвалі росту эканомікі, быў вельмі незадаволены карупцыйнай сітуацыяй, якая не дазваляла яму расці далей. 23 гады ва ўладзе аднаго чалавека не маглі не пакінуць пэўнага адбітка на эканоміцы, якая, як ўласціва большасці ісламскіх краін (краін [[Магрыб]]а), знаходзіцца ў руках у некалькіх уплывовых сем'яў(кланаў). Такім чынам, за 23 гады [[Зін эль-Абідзін Бен Алі|Зін Эль-Абідзін Бэн Алі]], разам са сваёй жонкай [[wikipedia:Leïla Ben Ali|Лэйлай Трабелсі]], якая таксама паходзіла з уплывовай сям'і, здолеў падпарадкаваць сабе амаль усе сектара эканомікі, што стала падставай для незадаволенасці іншых ўнутрыпалітычных і ўнутрыэканамічных фактараў, а таксама маладой бізнес-эліты, якой не хапала прасторы для развіцця<ref>[http://www.iimes.ru/rus/stat/2011/13-03-11.htm Быстров А.]</ref>. === Палітычныя прычыны === Палітычнай прычынай з'яўляецца не столькі факт доўгага знаходжання ва ўладзе, а факт аўтарытарнага яе захопу. Гэта значыць, хоць дэ-юрэ палітычны плюралізм і выбарнасць прэзідэнта ніхто не адмяняў, праводзілася пастаяннае падаўленне апазіцыі, таму дэ-факта толькі адна партыя ўвесь час была ва ўладзе<ref>{{Cite web |url=http://www.fas.org/sgp/crs/row/RS21666.pdf |title=Alexis Arieff Political Transition in Tunisia, December 16, 2011 // Congressional Research Service |access-date=4 ліпеня 2017 |archive-date=14 жніўня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814100329/https://fas.org/sgp/crs/row/RS21666.pdf |url-status=dead }}</ref>. === Сацыяльныя прычыны === [[Туніс]], былая французская калонія, якая нягледзячы на тое, што з'яўляецца аднанацыянальнай дзяржавай, так як 98 % насельніцтва з'яўляюцца арабамі<ref name="cia">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ts.html#People Central Intelligence Agency.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121016231216/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ts.html#People |date=16 кастрычніка 2012 }}</ref>, і монаконфесійнай, ісламскай дзяржавай (98 % насельніцтва вызнае іслам), мае празаходні (праеўрапейскі) курс, з чаго вынікае раскол паміж нацыянальнымі каштоўнасцямі і тымі, на якія яны арыентаваны, а калі ўлічваць працэсы глабалізацыі і развіцця сродкаў масавай інфармацыі, то не цяжка зразумець, адкуль у арабскай кансерватыўным грамадстве зарадзіліся ідэі рэвалюцыі. У гэтым плане варта згадаць такія рэчы, як [[Twitter]] і [[Facebook]], якія аказалі значны ўплыў на ход рэвалюцыі, так і на яе аснову. == Нагода == Штуршком да пачатку масавых выступаў паслужыла публічнае самаспаленне [[17 снежня]] [[2010|2010 года]] вулічнага гандляра садавіны і агародніны ў Сідзі-Бузід ([[Сідзі-Бу-Зід (вілает)|вілает Сядзі-Бу-Зід]]) Махамеда Буазізі, чые тавары былі канфіскаваныя ўладамі. Мяркуецца, што гэта быў спосаб вымагальніцтва хабару. Публічнае самаспаленне ініцыявала шэраг падобных інцыдэнтаў сярод людзей, якія апынуліся ў падобнай сітуацыі, прычым пахаванне часта ператвараліся ў дэманстрацыі пратэсту. == Храналогія падзей == === Пачатак хваляванняў === * '''24 снежня''' — з туніскага гарадка ''{{Не перакладзена 3|Мензел Бузайен (город)|Мензел Бузайен|fr|Menzel Bouzaiane}}(фр.)&nbsp;[[Мензел Бузайен (город)|бел.]]''<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12076532 BBC, ''Tunisia security forces shoot dead protester'']</ref>(у ваколіцах Сядзі-Бузида, дзе 17 снежня адбылося самаспаленне вулічнага гандляра Махамеда Буазізі) прыходзяць паведамленні аб дэманстрацыях пратэсту супраць карупцыі і беспрацоўя, якія выліваюцца ў беспарадкі. Раз'юшаны натоўп атакавала штаб-кватэру кіруючай канстытуцыйна-дэмакратычнай партыі, штаб нацыянальнай гвардыі і [[вакзал]]. У выніку бунту [[Кактэйль Молатава|кактэйлямі Молатава]] спалены тры аўтамабіля, лакаматыў і штаб-кватэра партыі. Паліцыянты і актывісты схаваліся ад мяцежнікаў ў мясцовай мячэці<ref>[http://www.mignews.com/news/disasters/world/251210_183108_09316.html Тунис: полиция спасается от бунтовщиков в мечети] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304201616/http://mignews.com/news/disasters/world/251210_183108_09316.html |date=4 сакавіка 2016 }}</ref>. У ходзе сутыкненняў з паліцыяй застрэлены адзін з дэманстрантаў<ref>[http://korrespondent.net/world/1152826-massovye-besporyadki-v-tunise-est-zhertvy Массовые беспорядки в Тунисе: есть жертвы]</ref> * '''27 снежня''' — туніскія прафсаюзы (самы буйны з іх «Усеагульны саюз працы») правялі ў сталіцы краіны маніфестацыю салідарнасці з хваляваннямі ў ''Сідзі-Бузід''. Акцыя сабрала 1000 чалавек, насіла мірны характар, аднак была разагнаная паліцыяй<ref>«[http://www.aljazeera.com/news/africa/2010/12/2010122819724363553.html Tensions flare across Tunisia]», Al Jazeera, 28 December 2010</ref>. Каб разагнаць мірны пратэст, паліцыя ўжыла сілу. Па словах Махтара Трыфі, прэзідэнта Туніскай лігі па правах чалавека, адвакаты-ўдзельнікі дэманстрацыі былі «жорстка збітыя».<ref>Tarek Amara, «L’agitation sociale se poursuit en Tunisie, les avocats en grève», La Tribune, 06.01.2011</ref> * '''3 студзеня''' — акцыі пратэсту супраць беспрацоўя і падаражэння кошту жыцця прайшлі ў горадзе {{Не перакладзена 3|Тала (город)|Тала|en|Thala, Tunisia}}(англ.)&nbsp;[[Тала (город)|бел.]]: дзвесце пяцьдзясят чалавек, у асноўным студэнты, выйшлі на падтрымку дэманстрантаў у Сідзі-Бузід, але таксама былі разагнаныя паліцыяй. У адказ яны падпалілі шыны і напалі на офіс кіруючай партыі «Дэмакратычнае канстытуцыйнае аб'яднанне».<ref>AFP, ''[http://www.lepoint.fr/monde/tunisie-sidi-bouzid-affrontements-entre-lyceens-et-la-police-a-thala-04-01-2011-126418_24.php Tunisie/Sidi Bouzid: affrontements entre lycéens et la police à Thala]'', Le Point, 04.01.2011.</ref> * '''4 студзеня''' — у бальніцы памёр Махамед Буазізі які здзейсніў самаспаленне 17 снежня ў Сідзі-Бузід. [[Файл:Zine_El_Abidine_Ben_Ali_2.jpg|справа|міні|Зрынуты прэзідэнт [[Зін эль-Абідзін Бен Алі|Зін эль-Абідзін Бэн Алі]] на фоне партрэта [[Хабіб Бургіба|Хабіба Бургібы]], заснавальніка і першага прэзідэнта Рэспублікі Туніс з 25 ліпеня 1957 года па 7 лістапада 1987 года]] * '''8-10 студзеня''' — ўспышка гвалту адбылася ў гарадах ''Талай'' і ''Касерын'' на [[Касерын (вілает)|захадзе краіны]]: не менш за 14 маніфестантаў застрэленыя паліцыяй<ref>[http://lenta.ru/news/2011/01/10/tunisia/ 14 человек убиты в ходе беспорядков в Тунисе] // Lenta.ru, 10 января 2011</ref>. Адбыліся беспарадкі і ў ''Эттадхамуне'' — працоўным прыгарадзе ў 15 км ад цэнтра сталіцы<ref>[http://news.ru.msn.com/world/article.aspx?cp-documentid=155825238 Жертвами беспорядков в Тунисе стали десятки человек]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У гэты ж дзень прэзідэнт Бэн Алі выступіў па нацыянальным тэлебачанні, каб асудзіць «хуліганаў у масках і іх дзеянні». Ён абвясціў аб стварэнні 300 тысяч працоўных месцаў на працягу двух гадоў і часовае закрыццё ўсіх школ і універсітэтаў. * '''12 студзеня''' (серада) — прэм'ер-міністр [[Махамед Ганушы]] абвясціў аб звальненні міністра ўнутраных спраў Рафіка Бельхаджа Касема і загадаў вызваліць усіх арыштаваных з пачатку канфлікту з мэтай прымірэння паўстання. Гэтыя аб'явы не супакоілі руху. У сталіцу для падтрымання парадку ўведзеныя войскі<ref>[http://lenta.ru/news/2011/01/12/troops/ В столицу Туниса ввели войска]</ref>. Таксама 12 студзеня пачынаюцца стыхійныя маніфестацыі ў турыстычным цэнтры Хамамет. * '''13 студзеня''' (чацвер) — Туніс захліствае хваля беспарадкаў, у ходзе якіх гучаць антыўрадавыя лозунгі. Нападам падвяргаюцца аўтамабілі, школы і крамы<ref>[http://www.1tv.ru/news/world/168815 Тунис захлестнула волна самых мощных за 20 лет беспорядков]</ref>. У адказ паліцыя адкрывае агонь па дэманстрантах<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2011/01/110113_rn_tunis_riots.shtml?utm_source=twitterfeed&utm_medium=twitter Тунис: полиция открыла огонь по демонстрантам]</ref>. === Звяржэнне Бэн Алі === Пік народных хваляванняў, якія прывялі да ўцёкаў прэзідэнта з краіны, прыйшоўся на 14 студзеня. Улада тым часам пераходзіць у рукі вайскоўцаў<ref>[http://www.rian.ru/world/20110114/321694624.html Президент Туниса покинул страну, армия взяла власть в свои руки]</ref>. Афіцыйным кіраўніком дзяржавы становіцца прэм'ер-міністр [[Махамед Ганушы]]. Гэтым падзеям папярэднічала шматтысячная антыўрадавая дэманстрацыя ў сталіцы краіны<ref>[https://ria.ru/world/20110114/321509318.html Антипрезидентская демонстрация проходит в столице Туниса]</ref> і другім па велічыні горадзе [[Сфакс]]<ref>[http://rian.ru/world/20110114/321679647.htmhttp://rian.ru/world/20110114/321509318.html Многотысячная демонстрация проходит в промышленной столице Туниса]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Перад сваімі ўцёкамі Бэн Алі адправіў урад у адстаўку, абвясціў датэрміновыя парламенцкія выбары, а таксама паабяцаў знізіць цэны, разабрацца з карупцыяй і беспрацоўем<ref>[http://rian.ru/world/20110114/321649366.html Президент Туниса отправляет правительство в отставку]</ref>. Позна ўвечары кіраўнік Камуністычнай партыі працоўных Туніса Хама Хамамі быў арыштаваны ў сваім доме непадалёк ад Туніса. У Дузе, у горадзе на поўдні краіны, двое грамадзянскіх асоб былі забітыя,<ref>''[http://tempsreel.nouvelobs.com/monde/20110112.OBS6114/heure-par-heure-les-emeutes-sociales-en-tunisie-mercredi-12-janvier.html Les émeutes sociales en Tunisie]'', Le Nouvel Observateur, 13.01.2011.</ref> адзін з іх Хатем Беттахар (38 гадоў), выкладчык інфарматыкі ў Універсітэце тэхналогіі ў горадзе Камп'ень (Францыя)<ref>Blandine Grosjean, «[http://tempsreel.nouvelobs.com/rue89/rue89-medias/20110112.RUE0314/video-un-franco-tunisien-prof-a-compiegne-tue-dans-une-emeute.html Vidéo : un Franco-Tunisien prof à Compiègne tué dans une émeute]», Rue89, 12.01.2011.</ref>. Ён прыбыў у Туніс па сямейных абставінах і быў першай замежнай ахвярай гэтых пратэстаў. Міжнародная федэрацыя па правах чалавека абвяшчае спіс імёнаў з 66 чалавек, забітых з пачатку падзей<ref>AFP, ''[http://tempsreel.nouvelobs.com/monde/20110113.OBS6157/tunisie-le-bilan-s-alourdit-a-67-morts.html Tunisie: le bilan s’alourdit à 67 morts]'', nouvelobs.com, 13.01.2011</ref>. === Часовы ўрад === [[15 студзеня]] (субота) — прэзідэнт туніскага парламента [[Фуад Мебаза]] быў абвешчаны прэзідэнтам паводле канстытуцыі Туніса, выключаючы магчымасць вяртання Зін аль-Абідзіна Бен Алі. Фуад Мебаза павінен арганізаваць прэзідэнцкія выбары ў працягу шасцідзесяці дзён, як таго патрабуе канстытуцыя. Між тым, на фоне адыходу паліцыі ў краіне акрэслілася новая праблема — банды [[Марадзёрства|марадзёраў]]. Палац збеглага прэзідэнта Бэн Алі разрабаваны. Стратэгічныя аб'екты кантралююць вайскоўцы. Вядуцца перамовы аб стварэнні ўрада нацыянальнага адзінства (часовага ўрада)<ref>[http://www.1tv.ru/news/world/168957 В Тунисе создаются отряды самообороны по защите от грабителей и погромщиков]</ref>. У краіну вяртаюцца лідары палітычнай эміграцыі<ref>[http://www.rian.ru/world/20110116/322168632.html Лидер запрещенного движения возвращается в Тунис после 20 лет ссылки]</ref>. На фоне гэтых падзей туніскае тэлебачанне са спасылкай на крыніцу ў сілавых структурах паведамляе аб перастрэлках ваенных з супрацоўнікамі службы бяспекі былога прэзідэнта ў раёне прэзідэнцкага палаца<ref>[http://www.fontanka.ru/2011/01/16/038/ У президентского дворца в Тунисе идет бой]</ref>. [[17 студзеня]] ў Тунісе сфармаваны ўрад нацыянальнага адзінства, у якім захавалі свае пасады кіраўніка «старарэжымнага» МЗС, МУС, Мінабароны, Мінфіна, роўна як і прэм'ер-міністр (яны з старой якая кіравала партыі). Акрамя іх ва ўрад увайшлі шэраг апазіцыянераў ([[wikipedia:Ahmed Brahim (Tunisian politician)|Ахмед Ібрахім]], [[wikipedia:Mustapha Ben Jafar|Мустафа бэн Джафар]] і [[wikipedia:Ahmed Najib Chebbi|Наджыб Шебі]]). Новы ўрад заявіла аб прыхільнасці ідэям свабоды<ref>[http://www.gazeta.ru/news/lenta/2011/01/17/n_1660218.shtml В Тунисе объявлен состав правительства национального единства]</ref>. Абвешчаная [[свабода]] інфармацыі, свабода дзеянняў няўрадавых арганізацый, вызваленне ўсіх палітычных зняволеных, расследаванне карупцыі<ref>[http://top.rbc.ru/society/18/01/2011/529077.shtml В Тунисе провозглашена свобода информации]</ref>. Дэманстрацыя ў сталіцы, 1 тыс. чалавек, з патрабаваннем ліквідаваць партыю улады Бэн Алі. * '''18 студзеня''' — Найбуйнейшы прафсаюз Туніса не прызнаў урад, пакуль у ім будуць члены былой партыі ўлады<ref>[http://www.rian.ru/world/20110118/323154622.html Крупнейший профсоюз Туниса не признал новое правительство страны | В мире | Лента новостей «РИА Новости»]</ref>. Не паспеўшы пачаць працу ўрад «затрашчаў», 4 міністра падалі ў адстаўку<ref>[http://www.rian.ru/world/20110118/323213432.html Четыре министра из нового правительства Туниса ушли в отставку | В мире | Лента новостей «РИА Новости»]</ref>, партыя апазіцыі «Ат-Тадждыд» (Абнаўленне) прыстрашыла выйсці<ref>[http://www.rian.ru/world/20110118/323240908.html Тунисская партия «Ат-Тадждид» угрожает выйти из состава правительства | В мире | Лента новостей «РИА Новости»]</ref> калі 6 міністраў старой партыі не парвуць з ёй. Пазней былая кіравала партыя выключыла 6 чалавек з партыі і Бэн Алі<ref>[http://www.rian.ru/world/20110118/323293480.html Временные глава Туниса и премьер-министр исключены из партии ДКО | В мире | Лента новостей «РИА Новости»]</ref>. * '''19 студзеня''' — Вызваленыя палітычныя зняволеныя з турмаў. Арыштавана 33 сваяка былога лідара рэжыму, пачата расследаванне карупцыі і нанясення шкоды краіне<ref>[http://www.rian.ru/world/20110119/323655321.html В Тунисе начато расследование финансовых махинаций бен Али и его семьи | В мире | Лента новостей «РИА Новости»]</ref>. Урад збіраецца на першае пасяджэнне і будзе вырашаць пытанне падаць у адстаўку<ref>[http://www.rian.ru/world/20110119/323643187.html Временное правительство Туниса решает, уйти ли ему в отставку | В мире | Лента новостей «РИА Новости»]</ref>, дэманстрацыі ў сталіцы і гарадах краіны з лозунгамі: «За новы парламент! За новую канстытуцыю! За новую рэспубліку!». ААН паведаміла, што колькасць ахвяр беспарадкаў перавысіла 100 чалавек<ref>[http://1prime.ru/politics_economy/20110119/758543592.html Число жертв беспорядков в Тунисе превысило 100 человек — ООН — АЭИ «ПРАЙМ-ТАСС»]</ref> Каменданцкую гадзіну скарочаны на два гадзіны 20:00-05:00<ref>[http://ul.kp.ru/online/news/814652/ Власти Туниса сократили комендантский час на 2 часа // KP.]</ref> раней было 18:00-05:00. * '''20 студзеня''' — адбылося першае пасяджэнне ўрада, яго вёў часовы прэзідэнт Туніса. Міністры департызаваліся (тычыцца міністраў ад былой партыі ўлады). Амністыя палітычных зняволеных. Падаў у адстаўку адзін з былых міністраў Бэн Алі. Аб'яўлена трохдзённая жалоба па загінулых у беспарадках. З казны прапала 1,5 тоны золата.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/01/21/amnesty/ Lenta.ru: В мире: В Тунисе объявили амнистию для политзаключенных]</ref> * '''26 студзеня''' — Часовы ўрад выдала міжнародны ордэр на арышт зрынутага прэзідэнта краіны Зіна аль-Абідзіна Бен Алі<ref>{{Cite web|url=http://www.newsru.com/world/26jan2011/order.html|title=Тунис объявил в розыск через Интерпол сбежавшего президента бен Али|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140901072902/http://www.newsru.com/world/26jan2011/order.html|archivedate=1 верасня 2014|publisher=[[NEWSru]]|date=26 января 2011|accessdate=2013-02-25|url-status=dead}}</ref>. * '''27 студзеня''' — пад ціскам вуліцы перастаноўкі ва ўрадзе, якія засталіся міністры МУС, МЗС, МО ад якая кіравала партыі прыбраныя, 12 прызначэнняў зрабіў прэм'ер<ref>[http://www.rian.ru/world/20110128/327253796.html Премьер-министр Туниса внес изменения в состав правительства]</ref>. * '''4 лютага''' — жыццё ў Тунісе наладжваецца пад кіраўніцтвам прэм'ера Ганушы. Дзеянне каменданцкай гадзіны працягваецца. Праведзена чыстка ў шэрагах супрацоўнікаў МУС. Заменены ўсе 24 правінцый губернатара. Адноўлена праца порта<ref>{{Cite web |url=http://www.rosbalt.ru/2011/02/04/816281.html |title=Правительство Туниса пытается наладить социально-экономическую жизнь страны |access-date=4 ліпеня 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110208035801/http://www.rosbalt.ru/2011/02/04/816281.html |archivedate=8 лютага 2011 |url-status=dead }}</ref>. * '''17 лютага''' — цэнтральная плошча Туніса 7 лістапада названая імем героя рэвалюцыі Махамеда Буазізі<ref>{{Cite web |url=http://www.rosbalt.ru/2011/02/17/820634.html |title=Главная площадь Туниса названа именем торговца, давшего старт революции |access-date=4 ліпеня 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110219013800/http://www.rosbalt.ru/2011/02/17/820634.html |archivedate=19 лютага 2011 |url-status=dead }}</ref>. * '''27 лютага''' — прэм'ер-міністр Ганушы падаў у адстаўку, падпарадкаваўшыся патрабаванням дэманстрантаў<ref>[http://lenta.ru/news/2011/02/27/tunisia/ Премьер-министр Туниса ушел в отставку]</ref>. Наступным прэм'ерам стаў [[Беджы Каід Эс-Себсі|Бэджы Каід Эс-Себсі]]. Указ падпісаў часовы прэзідэнт [[Фуад Мебаза]]<ref>[http://www.rg.ru/2011/02/28/tunis-anons.html Новым премьером Туниса назначен 85-летний Беджи Каид Эссебси]</ref> === Скліканне Ўстаноўчага сходу === [[23 кастрычніка]] ў Тунісе прайшлі выбары ў Устаноўчы сход, у склад якога ўвойдуць 217 дэлегатаў. Устаноўчы сход павінен прыняць новую канстытуцыю краіны. Яўка на выбарах склала 90 %. Фаварыт выбараў — ісламісцкая Партыя адраджэння («Эль-Нахда»)<ref>[http://lenta.ru/news/2011/10/24/tunisia/ На выборах в Тунисе зарегистрирована рекордная явка]</ref>. == Ахвяры і шкода == МУС паведаміў пра 78 загінулых, 94 паранена<ref>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=421208 Вести.]</ref> праваабаронцы кажуць пра сто загінулых. Агульны ўрон склаў 3 мільярды дынараў (1, 6 мільярда еўра)<ref>[http://www.rian.ru/world/20110117/322884928.html Ущерб от беспорядков в Тунисе составил 1,6 млрд евро | В мире | Лента новостей «РИА Новости»]</ref> 1 лютага [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] ўдакладніла дадзеныя: ахвяр 219, параненых 510, дадзеныя могуць змяніцца<ref>[http://lenta.ru/news/2011/02/01/tunisia/ Lenta.ru: В мире: ООН уточнила число жертв переворота в Тунисе]</ref>. == Міжнародная рэакцыя == [[Файл:Manif_tunisie_Nantes.JPG|міні|250x250пкс|Дэманстрацыя туніскай дыяспары ў [[Горад Нант|Нанце]]]] У канцы снежня брытанскі журналіст ''[[The Guardian]]'' Браян Уітакер апісаў падзеі як дастатковыя, каб пакласці канец панаванню [[Зін эль-Абідзін Бен Алі|Зін эль-Абідзіна Бэн Алі]]. На яго думку, сітуацыя нагадвае канец рэжыму Нікалае Чаўшэску ў [[Румынія|Румыніі]] ў снежні [[1989|1989 года]]. Інтэрв'ю для тэлеканала ''[[Аль-Джазіра]]'': гэта «паўстанне з'яўляецца вынікам смяротнага спалучэння галечы, беспрацоўя і палітычных рэпрэсіяў — трох характарыстык большасці арабскіх краін»<ref>Brian Whitaker, «[https://www.theguardian.com/commentisfree/2010/dec/28/tunisia-ben-ali How a man setting fire to himself sparked an uprising in Tunisia]», The Guardian, 28.12.2010.</ref>. Дадзенае заява знаходзіцца ў рэчышчы боязі, што туніскія падзеі спародзяць эфект даміно ў арабскіх краінах<ref>[http://www.bfm.ru/articles/2011/01/17/tunisskij-virus-mozhet-okazatsja-zaraznym.html#text Тунисский вирус может оказаться заразным] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110204105007/http://www.bfm.ru/articles/2011/01/17/tunisskij-virus-mozhet-okazatsja-zaraznym.html#text |date=4 лютага 2011 }}</ref>. Хваля публічных самаспаленняў супраць беспрацоўя ўжо пракацілася па Паўночнай Афрыцы<ref>[http://www.bfm.ru/news/2011/01/17/ogni-tunisa-ne-dajut-pokoja-egiptu-i-alzhiru.html#text Волна самосожжений прокатилась по северу Африки]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У [[Іарданія|Іарданіі]] прайшлі антыўрадавыя дэманстрацыі салідарнасці з тунісцамі пад лозунгам: «Туніская рэвалюцыя будзе распаўсюджвацца»<ref>[http://www.rbc.ua/rus/newsline/show/v-ammane-novye-demonstratsii-protiv-ekonomicheskoy-politiki-17012011011400 В Аммане новые демонстрации против экономической политики правительства]</ref>. === «In quotes: Reaction to Tunisian Crisis» === [[15 студзеня]] [[2011|2011 года]] BBC News апублікавалі артыкул «In quotes: Reaction to Tunisian Crisis», у якой сабраны ацэнкі і меркаванні на рэвалюцыю ў Тунісе афіцыйных прадстаўнікоў дзяржаў і арганізацый<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12197681 In quotes: Reaction to Tunisian Crisis, BBC News]</ref>. [[Файл:Flag_of_the_United_States.svg|22x22пкс]] Злучаныя Штаты Амерыкі * Прэзідэнт [[Барак Абама|Абама]] з першых дзён рэвалюцыі асудзіў прымяненне гвалту з боку ўладаў, адносна мірна выступоўцаў грамадзян Туніса. Затым прэзідэнт ЗША заклікаў выконваць і паважаць правы чалавека, і як мага хутчэй правесці сумленныя, свабодныя і справядлівыя выбары для таго, каб адлюстраваць сапраўдную волю туніскага народа і задаволіць яго просьбы. [[Файл:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|22x22пкс]] Вялікабрытанія * Міністр замежных спраў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], Уільям Хэйг асудзіў гвалт і заклікаў улады Туніса зрабіць усё магчымае, каб ліквідаваць канфлікт і вырашыць рознагалоссі мірным шляхам, а затым правесці свабодныя і сумленныя выбары. [[Файл:Flag_of_France.svg|22x22пкс]] Францыя * Прэзідэнт [[Францыя|Францыі]] [[Нікаля Сарказі]] заявіў, што толькі дыялог можа забяспечыць надзейны і дэмакратычны выхад з існуючага крызісу. {{Сцяг Германіі}} Германія * Канцлер [[Германія|Германіі]] [[Ангела Меркель]] заключае, што ў [[Туніс]]е склалася вельмі сур'ёзная сітуацыя і што прычынай гэтаму эканамічная стагнацыя. Але Германія прыкладзе ўсе намаганні для таго, каб гэты канфлікт прайшоў гладка і без яшчэ вялікіх страт. '''[[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскі саюз]]''' * [[Кэтрын Маргарэт Эштан|Кэтрын Эштан,]] вярхоўны прадстаўнік Еўрапейскага саюза па замежных справах і палітыцы бяспекі, ад імя Еўрапейскага саюза, заявіла, што яны выказваюць падтрымку і прызнанне туніскаму народу, і што ўсе дэмакратычныя памкненні павінны быць дасягнуты мірным шляхам. Яна заклікае да стрыманасці і спакою, для недапушчэння новых ахвяр. '''[[Ліга арабскіх дзяржаў|Ліга Арабскіх Дзяржаў]]''' * Афіцыйныя прадстаўнікі Лігі Арабскіх Дзяржаў заклікаюць усе палітычныя сілы і ўсіх народных прадстаўнікоў аб'яднацца для захавання дасягненняў туніскага народа і пераходу да нацыянальнага свеце. '''[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]''' * Генеральны сакратар [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] [[Пан Гі Мун]] заявіў, што пры такой хутка развіваецца сітуацыі ўсе намаганні павінны быць прыкладзены, каб наладзіць дыялог і вырашыць крызіс мірным шляхам, каб прадухіліць далейшыя страты. == Эвакуацыя турыстаў == Некаторыя буйныя [[Вялікабрытанія|брытанскія]]<ref>[http://top.rbc.ru/society/14/01/2011/527537.shtml Крупные туроператоры эвакуируют туристов из Туниса]</ref> і [[Германія|нямецкія]]<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/01/14/tun/ Lenta.ru: Германия: Из Туниса эвакуируют 2000 немецких туристов]</ref> турфірмы пачалі эвакуацыю турыстаў з Туніса. Эвакуіравана 240 [[Расія|расійскіх]] турыстаў самалётам у Маскву<ref>[http://www.obozrevatel.com/news/2011/1/17/416312.htm Российских туристов эвакуировали из Туниса]</ref>. == Іншыя факты == * Пратэстоўцы для каардынацыі сваіх дзеянняў актыўна выкарыстоўвалі [[Сацыяльная сетка|сацыяльныя сеткі]] ([[Facebook]])<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,14767583,00.html?maca=rus-rss_ru_analitika_politika_i_obschestvo-5744-xml-mrss «Поколение Facebook» бунтует: протест молодежи в Тунисе и Алжире]</ref>, за што туніскія падзеі часам называлі ''кіберрэвалюцыяй''<ref>[http://www.voanews.com/russian/news/Cyberrevolution-Tauinis-2011-01-17-113877164.html Первые уроки тунисской киберреволюции]</ref>. * Хвалю пратэстаў актыўна падтрымалі туніскай [[рэп]]еры<ref>[http://top.rbc.ru/society/12/01/2011/526408.shtml Беспорядки в Тунисе: революция в стиле рэп]</ref>, а таксама егіпецкія камуністы<ref>[http://www.krasnoe.tv/node/8249 Египетская компартия прогнозирует цепь революций в арабском мире]</ref>. * Публікацыя [[WikiLeaks]] матэрыялаў аб карупцыі рэжыму спрыялі яго звяржэння<ref>[http://chel.kp.ru/online/news/814085/ Революцию в Тунисе мог спровоцировать WikiLeaks // KP.]</ref><ref>[http://www.rbc.ua/rus/digests/show/smi-ssha-perevorot-v-tunise-proizoshel-iz-za-wikileaks-18012011095000 СМИ США: Переворот в Тунисе произошел из-за WikiLeaks — Статья на РБК-Украина]</ref>. == Гл. таксама == * Язмінавая рэвалюцыя — змена ўлады ў Тунісе, дасканалая бяскроўна [[7 лістапада]] [[1987|1987 года]]. * [[Рэвалюцыя ў Егіпце (2011)|Рэвалюцыя ў Егіпце, 2011]] як рэакцыя на падзеі ў [[Туніс]]е. * Караблекрушэнне ля ўзбярэжжа Туніса 1 чэрвеня 2011 года * Квартэт нацыянальнага дыялогу ў Тунісе * Прэзідэнцкія выбары ў Тунісе (2014) === Літаратура === ==== Сітуацыя, папярэдняя рэвалюцыі ==== * Amin Allal, «Réformes néolibérales, clientélismes et protestations en situation autoritaire. Les mouvements contestataires dans le bassin minier de Gafsa en Tunisie (2008)», Politique Africaine, 2010/1 (n° 117). * Nicolas Beau et Jean-Pierre Tuquoi, ''Notre ami Ben Ali, л envers du " miracle tunisien "'', Paris, éd. La Découverte, 1999, réédité 2002 et 2011 ISBN 2-7071-3710-3 * Larbi Chouikha et Éric Gobe, "La Tunisie entre la" révolte du bassin minier de Gafsa " l'homme et échéance électorale de 2009 ", in ''L'home Année du Maghreb'', V, 2009, Paris, éd. CNRS, p.&nbsp;387-420, [http://anneemaghreb.revues.org/623 article en ligne] * Larbi Chouikha et Vincent Geisser, " Retour sur la révolte du bassin minier. Les cinq leçons politiques d'un conflit social inédit ", in ''L'home Année du Maghreb'', VI, 2010, Paris, éd. CNRS, p.&nbsp;415-426, [http://anneemaghreb.revues.org/923 article en ligne] * Vincent Geisser et Éric Gobe, "Des fissures dans la" Maison Tunisie " ? Le régime de Ben Ali face aux mobilisations protestataires ", in ''L'home Année du Maghreb'', II, 2005-2006, Paris, éd. CNRS, p.&nbsp;353-414, [http://anneemaghreb.revues.org/140 article en ligne] * Béatrice Hibou, ''La Force de l'ouest obéissance. Économie politique de la répression en Tunisie'', Paris, La Découverte, 2006. * Moncef Marzouki, entretiens avec Vincent Geisser, ''Dictateurs en sursis<span> </span>: une voie démocratique pour le monde arabe'', Paris, éd. Atelier de l'ouest, 2009 ISBN 978-2-7082-4047-6 * Nicolas Beau et Catherine Graciet, ''La Régente de Carthage : Main basse sur la Tunisie'', éd. La Découverte, Paris, 2009 ==== Рэвалюцыя 2010-2011 гадоў ==== * Amin Allal, « 'Avant on tenait le mur, maintenant on tient le quartier!' Germes d'un passage au politique de jeunes hommes de quartiers populaires таму du moment révolutionnaire à Tunis», ''Politique africaine'' 2011/1 (n° 121). * Amin Allal, " Trajectoires 'révolutionnaires' en Tunisie. Processus de radicalisations politiques 2007-2011 ", ''Revue française de science politique'' 2012/5-6 (vol. 62). * Amin Allal et Vincent Geisser, "Tunisie<span> </span>:" révolution de jasmin " ou intifada ? " ''Mouvements'', 2011/2 (n° 66). * "Le sourire des Tunisiens de France [15 janvier 2011] ", ''Contrepoint, л autre point de vue de l'actualité du monde étudiant'' {{ISSN|2102-0582}} n° 23 (février 2011) — p.&nbsp;12-15. * Jocelyne Dakhlia, ''Tunisie, le pays sans bruit'', Paris, Actes Sud, 2011. * Choukri Hmed, " Si le peuple un jour aspire à vivre, le destin se doit de répondre. Apprendre à devenir révolutionnaire en Tunisie ", ''Les Temps modernes'', n° 664, mai-juillet 2011, p.&nbsp;4-20. * Choukri Hmed, " Réseaux dormants, contingence et structures. Genèses de la révolution tunisienne ", ''Revue française de science politique'', 2012, 62 (5-6), p.&nbsp;797-820. * Choukri Hmed, «Répression d'en État et situation révolutionnaire en Tunisie (2010-2011)», ''Vingtième Siècle. Revue d'histoire histoire,'' 2015, 128, p.&nbsp;77-90. * Choukri Hmed, «'Le peuple veut la chute du régime'. Situations et issues révolutionnaires таму des occupations de la place de la Kasbah (2011)», ''Actes de la recherche en sciences sociales'', 2016, 211-212, p.&nbsp;72-91. * El Kasbah, ''Tunisie. Fragments de révolution,'' Tunis, éd. Simpact, 2014. * Mohamed Kilani, ''La Révolution des braves'', Tunis, éd. Simpact, 2011. * Olivier Piot, ''La Révolution tunisienne'', Paris, éd. Les Petits Matins, 2011. * Pierre Puchot, ''La Révolution confisquée'', Paris, Actes Sud, 2012. * Eric Borg & Alex Talamba, ''Sidi Bouzid kids'', bande dessinée d', Casterman, 2012. * Youssef Seddik, ''Unissons-nous ! Des révolutions arabes aux indignés'', entretiens avec Gilles Vanderpooten, éd. L'home Aube, 2011. * Jamil Sayah, ''La Révolution tunisienne: la part du droit'', Paris, Éditions L'home Harmattan, 2013.ISBN 978-2-336-00662-8 {{зноскі|2}} == Спасылкі == * [http://lenta.ru/articles/2011/01/15/toonis/ Язмінавая рэвалюцыя] * [http://www.iimes.ru/rus/stat/2011/14-01-11b.htm Сітуацыя ў Тунісе: снежань 2010 года] * [http://www.expert.ru/expert/2011/03/pervaya-arabskaya/ Геворг Мирзаян.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170619213341/http://expert.ru/expert/2011/03/pervaya-arabskaya/ |date=19 чэрвеня 2017 }} [http://www.expert.ru/expert/2011/03/pervaya-arabskaya/ Першая арабская] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170619213341/http://expert.ru/expert/2011/03/pervaya-arabskaya/ |date=19 чэрвеня 2017 }} * [http://cliodynamics.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=287&Itemid=1 Вытокі і сэнс арабскай рэвалюцыі] * [https://egiuliani.wordpress.com/2013/11/03/tunisia-today-and-hope-for-tomorrow/ Tunisia Political Overview 2013] * [https://www.ictj.org/our-work/regions-and-countries/tunisia International Center for Transitional Justice, Tunisia] * [https://web.archive.org/web/20110213095112/http://english.aljazeera.net//indepth/spotlight/tunisia/ Tunisia: Time of Change] collected news and commentary at ''Al Jazeera English'' * [http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/middle-east-north-africa/tunisia/snapshot.aspx Tunisia Corruption Profile] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160807082724/http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/middle-east-north-africa/tunisia/snapshot.aspx |date=7 жніўня 2016 }} from the Business Anti-Corruption Portal * [http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12210271 Turmoil in Tunisia] collected news and commentary at ''BBC News'' [[Катэгорыя:Арабская вясна]] 7zb7hxaqoxs02e0e404744wdolr4d1n 0 482958 5165717 4675898 2026-07-14T05:35:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165717 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Назва = Рыеска |Нацыянальная назва = es/Riesco |Карта = Tierra del Fuego be.svg |Архіпелаг = |Акваторыя = Ціхі акіян |Краіна = Чылі |Рэгіён = |Раён = |UTC = |lat_dir = S |lat_deg = 52 |lat_min = 55 |lat_sec = 59.3 |lon_dir = W |lon_deg = 72 |lon_min = 13 |lon_sec = 39.9 |CoordScale = |Плошча = 5110 |Вышыня = 1830 |Насельніцтва = 156 |Год = 2010 |Выява = Chile (3), Patagonia, Road Y-50 towards Rio Verde.JPG |Подпіс выявы = Выгляд канала Фіцрой і вострава Рыеска з боку Патагоніі |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Рые́ска''' ({{lang-es|Riesco}}) — [[востраў]] ва ўсходняй частцы [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]] ля [[Паўднёвая Амерыка|паўднёваамерыканскага]] ўзбярэжжа [[Чылі]]. Плошча — 5 110 км². Насельніцтва (2010 г.) — 156 чал.<ref>[http://www.mch.cl/2008/07/28/mina-de-carbon-transformara-vida-de-habitantes-en-isla-de-magallanes/ Mina de carbón transformará vida de habitantes en isla de Magallanes]{{Недаступная спасылка}}</ref> == Геаграфія == Востраў Рыеска месціцца за 2 140 км на поўдзень ад [[Сант’яга|горада Сант’яга]], сталіцы [[Чылі]]. На захадзе ён аддзелены ад [[Патагонія|Патагоніі]] пралівам канал Фіцрой, які ў самым вузкім месцы не перавышае па шырыні 439 м. На поўдні абмежаваны [[Магеланаў праліў|Магеланавым пралівам]]. Лінія [[бераг|ўзбярэжжа]] перарэзана шматлікімі глыбокімі [[фіёрд]]амі. Заходняя частка вострава ўяўляе сабою рэгіён чылійскіх [[Анды|Андаў]] з высокімі [[гара]]мі. Найвышэйшы пункт — гара Аталая (1830 м). Усходняя частка — [[плато]] з шматлікімі ўзвышшамі. Востраў быў адасоблены ад Патагоніі ў выніку ўзняцця [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]] пасля заканчэння апошняга [[Ледніковы перыяд|аледзянення]]. На востраве некалькі [[рака|рэк]] і [[возера|азёр]], у тым ліку возера Рыеска (каля 26,25 км²). Знойдзены багатыя радовішчы [[Вугаль|каменнага вугалю]]. [[Умераны клімат|Клімат мяккі]] марскі з сярэдняй тэмпературай у [[студзень|студзені]] +10 °C і ў [[ліпень|ліпені]] — +1,1 °C. == Прырода == Пейзажы вострава Рыеска ўражваюць разнастайнасцю [[Эказона|экалагічных зон]] — раўніннымі [[стэп]]амі, горнымі [[лес|лясамі]] і [[Альпійскія лугі|альпійскімі лугамі]]. Лічыцца, што востраў насяляюць 136 відаў [[птушкі|птушак]] і 24 віды [[звяры|звяроў]]. У водах каля вострава жывуць рэдкія віды [[дэльфіны|дэльфінаў]], [[акулы|акул]], [[ластаногія|ластаногіх]], [[пінгвіны|пінгвінаў]]. Значная частка вострава ўваходзіць у склад прыродных запаведнікаў. У [[2010]] г. на востраве павінна была пачацца здабыча [[вугаль|вугалю]] адкрытым спосабам, што ўзрушыла [[экалогія|эколагаў]] [[Чылі]], якія выступілі супраць праекта. У [[2011]] г. ён быў перагледжаны. Плануецца здабыча шахтным спосабам, аднак эколагі змагаюцца за поўнае закрыццё праекта. == Гісторыя і сучасны стан == [[Бераг]]і вострава Рыеска здаўна насялялі [[індзейцы]]-[[кавескар]], аднак у выніку кантактаў з еўрапейцамі і распаўсюджвання [[эпідэмія|эпідэмічных]] захворванняў да пачатку [[20 стагоддзе|XX]] ст. іх колькасць моцна скарацілася. У нашы дні на Рыеска жыве некалькі сем’яў [[Метысы|метысаў]], што адстойваюць сваю прыналежнасць да карэннага насельніцтва. Большасць малалікага насельніцтва вострава займаецца [[жывёлагадоўля]]й. На востраве працуе 30 авечкагадоўчых гаспадарак. Іншыя заняткі — [[рыбалоўства]] і абслугоўванне [[турызм|турыстаў]]. Дзейнічае [[футбол]]ьны клуб, які аб’ядноўвае 20 аматараў. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.alertaislariesco.cl Alerta Isla Riesco] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170825022242/http://www.alertaislariesco.cl/ |date=25 жніўня 2017 }} * [https://www.yr.no/place/Chile/Magallanes_y_Antártica/Isla_Riesco/statistics.html Weather statistics for Isla Riesco, Magallanes y Antártica (Chile)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121101000259/http://www.yr.no/place/Chile/Magallanes_y_Ant%C3%A1rtica/Isla_Riesco/statistics.html |date=1 лістапада 2012 }} * [http://www.patagonjournal.com/index.php?option=com_content&id=1832:conflicto-de-la-isla-riesco-iquien-decide-el-futuro-energetico-de-chile&Itemid=264&lang=en Riesco Island conflict: Who decides Chile’s energy future?] {{Ціхі акіян}} [[Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна]] [[Катэгорыя:Астравы Чылі]] erlxpyq9aw5e0c9uxd3fi50zs38r7gz 0 495655 5165513 4377630 2026-07-13T17:17:50Z Sujsjsjsjdjdjjjkjkskssj 171109 5165513 wikitext text/x-wiki {{Састарэла}} {{Спаборніцтва футбольных зборных | | месца = {{FRA}} | гарады = 9 | стадыёны = 9 | час адбору = вясна 2017 — зіма 2018 | час = [[7 чэрвеня]] — [[7 ліпеня]] [[2019]] | назва = Coupe du Monde Féminine de la FIFA 2019 | лога = | подпіс = Лагатып | удзельнікаў = 179 | удзельнікаў фінал = 24 | чэмпіён = | раз = | 2 месца = | 3 месца = | 4 месца = | фінал = | гульняў = | гульняў адбор = | галоў = | галоў адбор = | гледачоў = | бамбардзір = | бгалоў = | бамбардзір адбор = | бамбардзір адбор галоў = | лепшы = | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2015|2015]] | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2023|2023]] }} '''Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019''' — 8-ы [[чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]] [[ФІФА]], які пройдзе ў [[Францыя|Францыі]] з [[1 чэрвеня]] па [[30 чэрвеня]] [[2019]] года. Францыя ўпершыню прыме чэмпіянат свету сярод жанчын, у [[Еўропа|Еўропе]] ён пройдзе ў трэці раз. У фінальнай частцы турніру возьмуць удзел 24 зборных. == Гаспадар турніру == == Кваліфікацыя == {{main|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019 (адборачны турнір)}} === Выйшлі ў фінальны турнір === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width=155|Зборная !width=220|Кваліфікацыя !width=125|Дата выхаду<br />ў фінальны турнір !width=130|Удзел<br />у фінальных<br />турнірах !width=85|Апошні раз !width=200|Найлепшы вынік !width=150|[[Рэйтынг зборных ФІФА|Рэйтынг]]<br />на момант<br />пачатку турніру |- | style="text-align:left;" |{{flagicon|FRA}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]]||Гаспадарка||[[19 сакавіка]] [[2015]] | 4 (3) || [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2015|2015]] || 4-е месца ([[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2011|2011]]) || 3 |} == Спасылкі == * [http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html Афіцыйны сайт чэмпіянату] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080703220738/http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html |date=3 ліпеня 2008 }} {{Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019| ]] [[Катэгорыя:2019 год у Францыі]] [[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Францыі]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2019 года]] i3sgcir0nj4kf0m862tupgf202sfj3m 5165865 5165513 2026-07-14T11:55:39Z ~2026-39681-66 171129 5165865 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных | | месца = {{FRA}} | гарады = 9 | стадыёны = 9 | час адбору = вясна 2017 — зіма 2018 | час = [[7 чэрвеня]] — [[7 ліпеня]] [[2019]] | назва = Coupe du Monde Féminine de la FIFA 2019 | лога = | подпіс = Лагатып | удзельнікаў = 179 | удзельнікаў фінал = 24 | чэмпіён = | раз = | 2 месца = | 3 месца = | 4 месца = | фінал = | гульняў = | гульняў адбор = | галоў = | галоў адбор = | гледачоў = | бамбардзір = | бгалоў = | бамбардзір адбор = | бамбардзір адбор галоў = | лепшы = | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2015|2015]] | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2023|2023]] }} '''Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019''' — 8-ы [[чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]] [[ФІФА]], які пройдзе ў [[Францыя|Францыі]] з [[1 чэрвеня]] па [[30 чэрвеня]] [[2019]] года. Францыя ўпершыню прыме чэмпіянат свету сярод жанчын, у [[Еўропа|Еўропе]] ён пройдзе ў трэці раз. У фінальнай частцы турніру возьмуць удзел 24 зборных. == Кваліфікацыя == {{main|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019 (адборачны турнір)}} 14 кастрычніка 2016 года [[ФІФА]] абвясціла колькасць месцаў у фінальным турніры для кантынентальных канфедэрацый. Яна не змянілася ў параўнанні з папярэднім розыгрышам турніру, за выключэннем пераносу месца гаспадара з КАНКАКАФ (Канада) ва [[УЕФА]] (Францыя). {| class="wikitable" !Канфедэрацыя !Месцаў |- |АФК (Азія) |5 |- |КАФ (Афрыка) |3 |- |КАНКАКАФ (Паўночная і Цэнтральная Амерыка, Карыбскі басейн) |3 |- |[[КАНМЕБОЛ]] (Паўднёвая Амерыка) |2 |- |АКФ (Акіянія) |1 |- |[[УЕФА]] (Еўропа) |8 |- |Плэй-оф КАНКАКАФ — КАНМЕБОЛ |1 |- |Гаспадар |1 |} === Выйшлі ў фінальны турнір === {| |- valign=top | {| class="wikitable" |- !Асацыяцыя !Краіна !Рэйтынг ФІФА<ref name="FIFA_R">{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html |title=Women's Ranking |work=[[FIFA]] |date=29 сакавіка 2019 |access-date=29 сакавіка 2019 |archive-date=19 лістапада 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119075902/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html }}{{ref-en}}</ref> |- |rowspan="5"|АФК |{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]] |6 |- |{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]] |16 |- |{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]] |7 |- |{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]] |14 |- |{{сцяг|Тайланд}} [[Жаночая зборная Тайланда па футболе|Тайланд]] |34 |- |rowspan="3"|КАФ |{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]] |46 |- |{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]] |38 |- |{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] |49 |- |rowspan="3"|КАНКАКАФ |{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]] |5 |- |{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]] |53 |- |{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]] |1 |- |АКФ |{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]] |19 |} | {| class="wikitable" |- !Асацыяцыя !Краіна !Рэйтынг ФІФА<ref name="FIFA_R"/> |- |rowspan="9"|[[УЕФА]] |{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]] |3 |- |{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] |4 |- |{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]] |2 |- |{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]] |15 |- |{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] |8 |- |{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] |12 |- |{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]] |20 |- |{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]] |13 |- |{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]] |9 |- |rowspan="3"|[[КАНМЕБОЛ]] |{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]] |37 |- |{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]] |10 |- |{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]] |39 |} |} == Спасылкі == * [http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html Афіцыйны сайт чэмпіянату] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080703220738/http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html |date=3 ліпеня 2008 }} {{Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019| ]] [[Катэгорыя:2019 год у Францыі]] [[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Францыі]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2019 года]] etioqar74tstlkpkvw73bquw6zlpx6d 5165866 5165865 2026-07-14T11:58:54Z ~2026-39681-66 171129 5165866 wikitext text/x-wiki {{Спаборніцтва футбольных зборных | | месца = {{FRA}} | гарады = 9 | стадыёны = 9 | час адбору = вясна 2017 — зіма 2018 | час = [[7 чэрвеня]] — [[7 ліпеня]] [[2019]] | назва = Coupe du Monde Féminine de la FIFA 2019 | лога = | подпіс = Лагатып | удзельнікаў = 179 | удзельнікаў фінал = 24 | чэмпіён = | раз = | 2 месца = | 3 месца = | 4 месца = | фінал = | гульняў = | гульняў адбор = | галоў = | галоў адбор = | гледачоў = | бамбардзір = | бгалоў = | бамбардзір адбор = | бамбардзір адбор галоў = | лепшы = | папярэдні чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2015|2015]] | наступны чэмпіянат = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2023|2023]] }} '''Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019''' — 8-ы [[чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]] [[ФІФА]], які пройдзе ў [[Францыя|Францыі]] з [[1 чэрвеня]] па [[30 чэрвеня]] [[2019]] года. Францыя ўпершыню прыме чэмпіянат свету сярод жанчын, у [[Еўропа|Еўропе]] ён пройдзе ў трэці раз. У фінальнай частцы турніру возьмуць удзел 24 зборных. == Кваліфікацыя == {{main|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019 (адборачны турнір)}} 14 кастрычніка 2016 года [[ФІФА]] абвясціла колькасць месцаў у фінальным турніры для кантынентальных канфедэрацый. Яна не змянілася ў параўнанні з папярэднім розыгрышам турніру, за выключэннем пераносу месца гаспадара з КАНКАКАФ (Канада) ва [[УЕФА]] (Францыя). {| class="wikitable" !Канфедэрацыя !Месцаў |- |АФК (Азія) |5 |- |КАФ (Афрыка) |3 |- |КАНКАКАФ (Паўночная і Цэнтральная Амерыка, Карыбскі басейн) |3 |- |[[КАНМЕБОЛ]] (Паўднёвая Амерыка) |2 |- |АКФ (Акіянія) |1 |- |[[УЕФА]] (Еўропа) |8 |- |Плэй-оф КАНКАКАФ — КАНМЕБОЛ |1 |- |Гаспадар |1 |} === Выйшлі ў фінальны турнір === {| |- valign=top | {| class="wikitable" |- !Асацыяцыя !Краіна !Рэйтынг ФІФА<ref name="FIFA_R">{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html |title=Women's Ranking |work=[[FIFA]] |date=29 сакавіка 2019 |access-date=29 сакавіка 2019 |archive-date=19 лістапада 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119075902/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/index.html }}{{ref-en}}</ref> |- |rowspan="5"|АФК |{{сцяг|Аўстралія}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]] |6 |- |{{сцяг|Кітай}} [[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]] |16 |- |{{сцяг|Японія}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]] |7 |- |{{сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Жаночая зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]] |14 |- |{{сцяг|Тайланд}} [[Жаночая зборная Тайланда па футболе|Тайланд]] |34 |- |rowspan="3"|КАФ |{{сцяг|Камерун}} [[Жаночая зборная Камеруна па футболе|Камерун]] |46 |- |{{сцяг|Нігерыя}} [[Жаночая зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]] |38 |- |{{сцяг|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка}} [[Жаночая зборная Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па футболе|Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка]] |49 |- |rowspan="3"|КАНКАКАФ |{{сцяг|Канада}} [[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]] |5 |- |{{сцяг|Ямайка}} [[Жаночая зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]] |53 |- |{{сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]] |1 |- |АКФ |{{сцяг|Новая Зеландыя}} [[Жаночая зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]] |19 |} | {| class="wikitable" |- !Асацыяцыя !Краіна !Рэйтынг ФІФА<ref name="FIFA_R"/> |- |rowspan="9"|[[УЕФА]] |{{сцяг|Англія}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]] |3 |- |{{сцяг|Францыя}} [[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] |4 |- |{{сцяг|Германія}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]] |2 |- |{{сцяг|Італія}} [[Жаночая зборная Італіі па футболе|Італія]] |15 |- |{{сцяг|Нідэрланды}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] |8 |- |{{сцяг|Нарвегія}} [[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] |12 |- |{{сцяг|Шатландыя}} [[Жаночая зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]] |20 |- |{{сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]] |13 |- |{{сцяг|Швецыя}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]] |9 |- |rowspan="3"|[[КАНМЕБОЛ]] |{{сцяг|Аргенціна}} [[Жаночая зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]] |37 |- |{{сцяг|Бразілія}} [[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]] |10 |- |{{сцяг|Чылі}} [[Жаночая зборная Чылі па футболе|Чылі]] |39 |} |} == Плэй-оф == <section begin=bracket />{{Турнір16+ |style=white-space:nowrap|widescore=yes|bold_winner=high|3rdplace=yes |RD1=1/8 фіналу |RD2=Чвэрцьфіналы |RD3=Паўфіналы |RD4=Фінал |Consol=Матч за трэцяе месца <!--Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2--> <!--Round of 16--> |22 чэрвеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Нарвегія}} ({{pso}})|1 (4)|{{сцяг|Аўстралія}}|1 (1) |23 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Англія}}|3|{{сцяг|Камерун}}|0 |23 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Францыя}} ({{aet}})|2|{{сцяг|Бразілія}}|1 |24 чэрвеня – [[Стад Агюст Дэлон|Рэймс]]|{{сцяг|Іспанія}}|1|{{сцяг|ЗША}}|2 |25 чэрвеня – [[Стад дэ ла Масон|Манпелье]]|{{сцяг|Італія}}|2|{{сцяг|Кітай}}|0 |25 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Нідэрланды}}|2|{{сцяг|Японія}}|1 |22 чэрвеня – [[Стад дэ Альп|Грэнобль]]|{{сцяг|Германія}}|3|{{сцяг|Нігерыя}}|0 |24 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Швецыя}}|1|{{сцяг|Канада}}|0 <!--Quarter-finals--> |27 чэрвеня – [[Стад Асеан|Гаўр]]|{{сцяг|Нарвегія}}|0|{{сцяг|Англія}}|3 |28 чэрвеня – [[Парк дэ Прэнс|Парыж]]|{{сцяг|Францыя}}|1|{{сцяг|ЗША}}|2 |29 чэрвеня – [[Стад дзю Эно|Валансьен]]|{{сцяг|Італія}}|0|{{сцяг|Нідэрланды}}|2 |29 чэрвеня – [[Руазон-Парк|Рэн]]|{{сцяг|Германія}}|1|{{сцяг|Швецыя}}|2 <!--Semi-finals--> |2 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Англія}}|1|{{сцяг|ЗША}}|2 |3 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|Нідэрланды}} ({{aet}})|1|{{сцяг|Швецыя}}|0 <!--Final--> |7 ліпеня – [[Парк Алімпік Ліянэ|Дэсэн-Шарп'ё]]|{{сцяг|ЗША}}|2|{{сцяг|Нідэрланды}}|0 <!--Third place play-off--> |6 ліпеня – [[Альянц Рыўера|Ніца]]|{{сцяг|Англія}}|1|{{сцяг|Швецыя}}|2 }}<section end=bracket /> == Спасылкі == * [http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html Афіцыйны сайт чэмпіянату] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080703220738/http://www.fifa.com/womensworldcup/index.html |date=3 ліпеня 2008 }} {{Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019| ]] [[Катэгорыя:2019 год у Францыі]] [[Катэгорыя:Міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы ў Францыі]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2019 года]] jcsihicllwqveuto30xsh7zae7j6tsb 0 522676 5165752 4877169 2026-07-14T06:30:56Z Autumndancer 168015 5165752 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Добэлэ''' ({{lang-lv|Dobele}}) — [[горад]] у [[Латвія|Латвіі]]. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам [[Добэльскі край|Добэльскага краю]]. Плошча 8 км². Насельніцтва 10 895 чал. (2012). == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Улдыс Аўгуліс]], латвійскі дзяржаўны дзеяч * [[Аляксей Леанідавіч Кудрын]], расійскі дзяржаўны дзеяч * [[Петэрыс Упіціс]], латвійскі селекцыянер == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.dobele.lv/page/sakumlapa Сайт Добэле] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130326103806/http://www.dobele.lv/page/sakumlapa |date=26 сакавіка 2013 }} * [http://www.pmlp.gov.lv/lv/statistika/dokuments/2012/ISPV_Pasvaldibas_iedzivotaju_skaits_pagasti.pdf Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās 01.01.2012]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120715075146/http://www.pmlp.gov.lv/lv/statistika/dokuments/2012/ISPV_Pasvaldibas_iedzivotaju_skaits_pagasti.pdf |date=15 ліпеня 2012 }}{{ref-lv}} {{зноскі}} {{Гарады Латвіі}} [[Катэгорыя:Гарады Латвіі]] 4ct2udkwunjsdk59rn92wy5hqinhrmy 0 531475 5165855 5139594 2026-07-14T11:44:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165855 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Рашацілаўка'''<ref>{{Крыніцы/БелЭн|12}} — карта Палтаўскай вобласці</ref> ці '''Рэшэтыліўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Решетилівка}}) — пасёлак гарадскога тыпу ў [[Палтаўская вобласць|Палтаўскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]], на рацэ Гоўтва. Адміністрацыйны цэнтр [[Рэшэтыліўскі раён|Рэшэтыліўскага раёна]]. Насельніцтва 9143 чал. ([[2024]]). == Насельніцтва == {| width="40%" align="center" border="0" cellspacing="2" cellpadding="5" style="border:1px solid #AAAAAA;" |-bgcolor="#AAAAFF" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Насельніцтва <small>(чал.)</small> |-bgcolor="#eeeeff" ! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989 !! 2001 !! 2015 |- bgcolor="#f7f9ff" | align=center|8168 | align=center|7377 | align=center|8558 | align=center|9574 | align=center|9457 | align=center|9385 |} === Мова === {| width="40%" align="center" border="0" cellspacing="2" cellpadding="5" style="border:1px solid #AAAAAA;" |-bgcolor="#AAAAFF" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Насельніцтва па роднай мове <small>(2001)</small> |-bgcolor="#eeeeff" ! украінская&nbsp;мова !! руская !! беларуская !! армянская |- bgcolor="#f7f9ff" | align=center|96.70% | align=center|2.77% | align=center|0.15% | align=center|0.18% |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm Cities & towns of Ukraine]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120626112438/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm |date=26 чэрвеня 2012 }} {{ref-en}} * Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2015 року», — Київ, Державна служба статистики України, 2015 [http://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2015/zb/06/zb_nas_14.zip zip] {{ref-uk}} * [http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp Банк даних Державної служби статистики України] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140731182036/http://database.ukrcensus.gov.ua/MULT/Database/Census/databasetree_uk.asp |date=31 ліпеня 2014 }} {{ref-uk}} {{Рэшэтыліўскі раён}} {{Палтаўская вобласць}} [[Катэгорыя:Пасёлкі гарадскога тыпу Палтаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1638 годзе]] tg1s3cgai6zzvpoq2iaiavgz7mewbex 0 535011 5165816 4722121 2026-07-14T08:12:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165816 wikitext text/x-wiki {{каледж}} '''Рэдкліфскі каледж''' або '''каледж Радкліф''' з’яўляўся жаночым каледжам свабодных мастацтваў у [[Кембрыдж (Масачусетс)|Кембрыджы]] і функцыянаваў як жаночая каардынацыйная ўстанова для&#x20; [[Гарвард-каледж|Гарвардскага каледжа]]. Ён таксама ўваходзіў у асацыяцыю [[Сем сясцёр (каледжы)|Сем сясцёр]], сярод якіх ён разам з [[Каледж Брын-Мар|Брын-Мар-каледжам]] падзяляў рэпутацыю асабліва разумных і вальнадумных студэнтаў. Рэдкліф прысвойваў дыпломы Каледжа Рэдкліф каля 70 першых гадоў свайго існавання, а затым камбінаваныя дыпломы Гарвард-Рэдкліф для выпускнікоў, пачынаючы з 1963 года. У 1977 годзе было падпісана фармальнае пагадненне «зліццё без зліцця». Поўная інтэграцыя з [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэтам]] скончылася ў 1999 годзе. Былы адміністрацыйны [[кампус]] Рэдкліфа (Рэдкліф Ярд), дзе размешчаны Рэдкліфскі інстытут перспектыўных даследаванняў, і жылы [[кампус]] Рэдкліфскі чатырохкутнік ({{Lang-en|Pforzheimer House}}, {{Lang-en|Cabot House}}, і {{Lang-en|Currier House}}) былі ўключаны ў сістэму Гарвардскага ўніверсітэта. Згодна з умовамі аб’яднання 1999 Рэдкліф Ярд і Рэдкліфскі чатырохкутнік захоўваюць пазначэнне «Рэдкліф» на неабмежаваны тэрмін. [[Файл:Radcliffe_college.jpg|міні|Аднымі з самых першых будынкаў у Рэдкліф-каледжы былі Fay House і гімнастычная зала (фота 1904 года).]] [[Файл:Radcliffe_College_radio_class_1922.jpg|міні|Клас па радыё-навуцы, 1922]] == Вядомыя выпускнікі == * [[Барбара Такман]], пісьменніца і гісторык * [[Беназір Бхута]], палітычны дзеяч * [[Эн Макефры]], дзіцячы пісьменнік {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.radcliffe.edu/ Radcliffe Institute For Advanced Study—Harvard University] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120509135022/http://www.radcliffe.edu/ |date=9 мая 2012 }} * [http://maryingrahambunting.com/ ''Her Two Lives'' The biography of the Radcliffe Institute for Advanced Study’Founder s by author Elaine Yaffe] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928141046/http://maryingrahambunting.com/ |date=28 верасня 2007 }} * [http://hcs.harvard.edu/~radcrew/ Radcliffe Crew] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070818062035/http://hcs.harvard.edu/~radcrew/ |date=18 жніўня 2007 }} * [https://www.radcliffe.harvard.edu/video/radcliffe-college-legacy The Radcliffe College Legacy (video)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170420164747/https://www.radcliffe.harvard.edu/video/radcliffe-college-legacy |date=20 красавіка 2017 }} * Radcliffe Day Video (award made to Supreme Court Justice Ruth Bader Ginsburg [http://www.radcliffe.harvard.edu/video/radcliffe-day-2015-justice-ruth-bader-ginsburg] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170918235154/https://www.radcliffe.harvard.edu/video/radcliffe-day-2015-justice-ruth-bader-ginsburg |date=18 верасня 2017 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1879 годзе]] [[Катэгорыя:Гарвардскі ўніверсітэт]] ti2oy1zum15iyge866bnn4yz1w8gqan 0 545034 5165819 4751705 2026-07-14T08:23:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165819 wikitext text/x-wiki {{Ваеннае падраздзяленне |назва = Рэзервовы фронт |выява = [[Выява:Red Army Badge.svg|200px]] |подпіс = [[Эмблема]] [[Узброеныя Сілы СССР|УС]] |гады = Першае фарміраванне: [[30 ліпеня]] [[1941]] — [[10 кастрычніка]] [[1941]]<br/>Другое фарміраванне: [[12 сакавіка]] [[1943]] — [[23 сакавіка]] [[1943]]<br/>Трэцяе фарміраванне: [[6 красавіка]] [[1943]] — [[15 красавіка]] [[1943]] |краіна = {{Сцяг СССР}} [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] |падначаленне = [[Камандуючы|камандуючаму]] |у складзе = [[Узброеныя Сілы СССР]] |тып = [[Фронт (вайсковае аб’яднанне)|фронт]] |уключае_у_сябе = упраўленне, [[Аб’яднанне (ваенная справа)|аб’яднанні]], [[Злучэнне (ваенная справа)|злучэнні]], [[Воінская часць|воінскія часці]] і ўстановы |роля = абарона |памер = [[Аб’яднанне (ваенная справа)|аб’яднанне]] |камандная_структура = |размяшчэнне = |мянушка = |заступнік = |дэвіз = |колеры = |марш = |талісман = |рыштунак = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |знакі_адрозненні = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Г. К. Жукаў]]<br/>[[Сямён Міхайлавіч Будзённы|С. М. Будзённы]]<br/>[[Макс Андрэевіч Рэйтэр|М. А. Рэйтэр]]<br/>[[Маркіян Міхайлавіч Папоў|М. М. Папоў]] }} '''Рэзерво́вы фронт''' — адзін з франтоў [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Упершыню ўтвораны [[30 ліпеня]] [[1941]], скасаваны [[10 кастрычніка]] 1941 года. У другі раз быў сфарміраваны [[12 сакавіка]] [[1943]] года з злучэнняў [[Бранскі фронт|Бранскага фронту]], якія вызваліліся з Вяземскага выступу. [[23 сакавіка]] 1943 года перайменаваны ў [[Курскі фронт]]. Трэці раз быў створаны [[6 красавіка]] 1943 года і праіснаваў да [[15 красавіка]] 1943 года. == Першае фарміраванне == '''Рэзервовы фронт першага фарміравання''' быў утвораны на заходнім напрамку 30 ліпеня 1941 года на падставе дырэктывы [[Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандавання|Стаўкі ВГК]] ад [[29 ліпеня]] 1941 года з мэтай аб’яднаць дзеянні рэзервовых армій на Ржэўска-Вяземскай абарончай мяжы<ref name="form">{{Cite web|url=http://samsv.narod.ru/Book/Docs/D41/sgk00583.html|title=Приказ Ставки ВК № 00583 о формировании Резервного фронта.|archiveurl=https://www.webcitation.org/662lVSeHo?url=http://samsv.narod.ru/Book/Docs/D41/sgk00583.html|archivedate=9 сакавіка 2012|last=militera.|accessdate=10 студзеня 2018|url-status=live}}</ref>. У яго склад увайшлі [[24-я армія (СССР)|24]], [[31-я армія (СССР)|31]], [[32-я армія (СССР)|32]], [[33-я армія (СССР)|33]] і [[34-я армія (СССР)|34-я]] арміі, у наступным дадаліся [[43-я армія (СССР)|43-я]] і [[49-я армія (СССР)|49-я]] арміі, Ржэўска-Вяземскі і Спас-Дземянскі [[Умацаваны раён|ўмацаваныя раёны]]. Сілы фронту правялі [[Ельнінская аперацыя (1941)|Ельнінскую аперацыю]] і ўдзельнічалі ў [[Вяземская аперацыя |Вяземскай аперацыі]]. У ходзе Ельнінскай аперацыі [[30 жніўня]] — [[8 верасня]] 1941 асабліва вызначыліся дзве дывізіі фронту: 100-я і 127-я стралковыя дывізіі, якія разам з дзвюма дывізіямі [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходняга фронту]]: 153-й і 161-й першымі ў РСЧА атрымалі найменне '''Гвардзейскія''' — [[18 верасня]] 1941 года ў адпаведнасці з рашэннем Стаўкі Вярхоўнага Галоўнакамандавання загадам наркама абароны СССР № 308 гэтыя чатыры дывізіі былі перайменаваны, адпаведна, у 1-ю, 2-ю, 3-ю і 4-ю гвардзейскія стралковыя дывізіі<ref>[http://rushistory.stsland.ru/Oruzie/Oruzie7.html Рождение Советской гвардии]</ref>. === Данясення армій і злучэнняў аб баявым і колькасным складзе === * Данясенні аб колькасным і баявым складзе частак [[24-я армія (СССР)|24-й арміі]] па стане на 20 верасня 1941 года<ref group="ЦАМО">ЦАМО, фонд 219, опись 679, дело 28</ref>: ** 309-я стралковая дывізія — асабісты склад: па штату — 11650 ваеннаслужачых, па спісе — 6609 ваеннаслужачых ** 103-я стралковая дывізія — асабісты склад: па штату — 11650 ваеннаслужачых, па спісе — 8017 ваеннаслужачых * Данясенні аб колькасным і баявым складзе частак [[31-я армія (СССР)|31-й арміі]] па стане на 20 верасня 1941 года<ref group="ЦАМО">ЦАМО, фонд 219, опись 679, дело 28</ref>: ** 110-я стралковая дывізія — асабісты склад: па штату — 11720 ваеннаслужачых, па спісе — 11427 ваеннаслужачых ** 103-я стралковая дывізія — асабісты склад: па штату — 11720 ваеннаслужачых, па спісе — 2592 ваеннаслужачых [[10 кастрычніка]] 1941 года на падставе дырэктывы Стаўкі ВГК ад 10 кастрычніка 1941 года аб'яднаны з [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходнім фронтам]]<ref name="rasform">{{Cite web|url=http://samsv.narod.ru/Book/Docs/D41/sgk00583.html|title=Документы Западного фронта|archiveurl=https://www.webcitation.org/662lVSeHo?url=http://samsv.narod.ru/Book/Docs/D41/sgk00583.html|archivedate=9 сакавіка 2012|last=militera.|accessdate=10 студзеня 2018|url-status=live}}</ref>. Камандуючыя: * [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў]]: 30 ліпеня 1941 —12 верасня 1941 * [[Сямён Міхайлавіч Будзённы]]: 13 верасня 1941 — 8 кастрычніка 1941 * [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў]]: 8 кастрычніка 1941 — 12 кастрычніка 1941 г. [[Ваенныя страты|Страты]] фронту:<ref name="poteri1">{{Cite web|url=http://velikvoy.narod.ru/statistika/statistikacccp/poteri_front/rezerv1.htm|title=Великая война|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070315004000/http://velikvoy.narod.ru/statistika/statistikacccp/poteri_front/rezerv1.htm|archivedate=15 сакавіка 2007|last=militera.|accessdate=10 студзеня 2018|url-status=live}}</ref> * Беззваротныя — 184 041 чал. * Санітарныя — 139 720 чал. == Другое фарміраванне == '''Рэзервовы фронт другога фарміравання''' быў утвораны 12 сакавіка 1943 года на падставе дырэктывы Стаўкі ВГК № 30071 ад [[11 сакавіка]] 1943 года з злучэнняў Бранскага фронту. У склад увайшлі [[2-я рэзервовая армія|2-я рэзервовая]], [[24-я армія (СССР)|24-я]] і [[66-я армія (СССР)|66-я]] [[Агульнавайсковая армія (СССР)|агульнавайсковыя арміі]], а таксама тры [[Корпус (ваенная справа)|танкавыя карпусы]]: [[4-ы гвардзейскі танкавы корпус|4-ы гвардзейскі]], [[10-ы танкавы корпус (СССР)|10-ы]] і [[3-ці танкавы корпус (СССР)|3-ці]]. [[23 сакавіка]] 1943 года на падставе дырэктывы Стаўкі ВГК № 30077 ад [[19 сакавіка]] 1943 года быў перайменаваны ў [[Курскі фронт]]. Камандуючыя: * [[генерал-палкоўнік]] [[Макс Андрэевіч Рэйтэр|Макс Рэйтэр]]: 12 сакавіка 1943 — 23 сакавіка 1943. Начальнікі штаба: * [[генерал-лейтэнант]] [[Леанід Міхайлавіч Сандалаў|Леанід Сандалаў]]: 12 сакавіка 1943 — 23 сакавіка 1943. [[Ваенныя страты|Страты]] фронту (сумесна з стратамі Курскага, Арлоўскага і Бранскага франтоў):<ref name="poteri2">{{Cite web|url=http://velikvoy.narod.ru/statistika/statistikacccp/poteri_front/rezerv2_kursk_orel_bryansk3.htm|title=Великая война|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070315004224/http://velikvoy.narod.ru/statistika/statistikacccp/poteri_front/rezerv2_kursk_orel_bryansk3.htm|archivedate=15 сакавіка 2007|last=militera.|accessdate=10 студзеня 2018|url-status=live}}</ref> * Беззваротныя — 83 197 чал. * Санітарныя — 235 069 чал. == Трэцяе фарміраванне == '''Рэзервовы фронт трэцяга фарміравання''' быў утвораны [[6 красавіка]] 1943 года на падставе дырэктывы Стаўкі ВГК № 46100 ад 6 красавіка 1943 года<ref name="n46100">[http://refdb.ru/look/1695860-pall.html Директива Ставки ВГК № 46100] от 6 апреля 1943 г. </ref>. Палявое ўпраўленне фронту разгортвалася на базе палявога ўпраўлення расфарміраванай [[41-я армія (СССР)|41-й арміі]]. У склад фронту ўвайшлі [[2-я рэзервовая армія|2-я рэзервовая]], [[24-я армія (СССР)|24-я]], [[46-я армія (СССР)|46-я]], [[47-я армія (СССР)|47-я]], [[53-я армія (СССР)|53-я]] і [[66-я армія (СССР)|66-я]] агульнавайсковыя арміі, [[5-я гвардзейская танкавая армія|5-я гвардзейская танкавая армія]], а таксама шэсць танкавых карпусоў ([[1-ы гвардзейскі танкавы корпус|1-ы гвардзейскі]], [[2-гі гвардзейскі танкавы корпус|2-гі гвардзейскі]], [[4-ы гвардзейскі танкавы корпус|4-ы гвардзейскі]], [[3-ці танкавы корпус (СССР)|3-ці]], [[8-ы танкавы корпус (СССР)|8-ы]] і [[10-ы танкавы корпус (СССР)|10-ы]]) і два [[Механізаваны корпус|механізаваных корпуса]] ([[1-ы механізаваны корпус (2-га фарміравання)|1-ы]] і [[5-ы механізаваны корпус|5-ы]]). [[15 красавіка]] 1943 года на падставе дырэктывы Стаўкі ВГК № 46101 ад [[13 красавіка]] 1943 года перайменаваны ў [[Стэпавая ваенная акруга|Стэпавую ваенную акругу]]<ref>[http://refdb.ru/look/1695860-pall.html Директива Ставки ВГК № 46101] от 13 апреля 1943 г. </ref>. Камандуючыя: * генерал-лейтэнант [[Маркіян Міхайлавіч Папоў]]: 6 красавіка 1943 — 15 красавіка 1943. Начальнікі штаба: * [[генерал-маёр]] {{нп3|Фёдар Пятровіч Озераў||ru|Озеров, Фёдор Петрович}}: 6 красавіка 1943 — 15 красавіка 1943. == Крыніцы == {{Reflist|group="ЦАМО"}} {{зноскі}} == Спасылкі == {{вікікрыніцы|:ru:Категория:Документы Резервного фронта}} * [http://bse.sci-lib.com/article117707.html Фронт] * [https://web.archive.org/web/20121215110522/http://www.victory.mil.ru/rkka/ Усе франты Вялікай Айчыннай вайны] {{Чырвоная Армія ў ВАВ}} [[Катэгорыя:Узброеныя сілы СССР]] [[Катэгорыя:Савецкія франты ў гады Вялікай Айчыннай вайны]] 1yyt7fc14inroacca9ap0lft24xaxst 0 548078 5165656 4975798 2026-07-13T22:29:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165656 wikitext text/x-wiki {{Заліўка камун Швецыі}}{{Адміністрацыйная адзінка |Назва = Ронебю |Арыгінальная назва = {{lang-sv|Ronneby kommun}} |Герб = Ronneby vapen.svg |Апісанне герба = Герб камуны Ронебю |Карта = Ronneby Municipality in Blekinge County.png |Памер карты = 250px |Сталіца = [[Ронебю]] |Краіна = {{SWE}} |Уваходзіць у = [[Блекінгэ (лен)|Блекінгэ]] |Насельніцтва = 27 822 чал. |Год перапісу = 2012 |Шчыльнасць = 33,68 |Плошча = 861,84 |Сайт = http://www.ronneby.se www.ronneby.se |ISO = }} '''Камуна Ронебю''' ({{lang-sv|Ronneby kommun}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка мясцовага самакіравання, што знаходзіцца ў лене [[Блекінгэ (лен)|Блекінгэ]], у паўднёвай [[Швецыя|Швецыі]]. Тэрыторыя камуны мае агульную плошчу 861,84 кв. км. Адміністрацыйным цэнтрам камуны Ронебю з'яўляецца [[Роннебю|аднаймённы горад]]. == Насельніцтва == Насельніцтва складае 27 822 чалавекі (па стане на чэрвень 2012 года)<ref name="teryt">{{cite web|url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____244145.aspx|title=Folkmängd i riket, län och kommuner|publisher=Цэнтральнае бюро статыстыкі Швецыі|language=шв.|archiveurl=https://www.webcitation.org/6J6YjoEIX?url=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____244145.aspx|archivedate=24 жніўня 2013|accessdate=3 лютага 2018|url-status=live}}</ref>. {{Bar box |title=Колькасць насельніцтва камуны Ронебю за 1970-2010 гады |titlebar=#DDD |width=200px |barwidth=40px |left1=Год |right1=Насельніцтва |bars= {{bar pixel|1970|#0080E6|469||29 714}} {{bar pixel|1975|#FFCC00|480||30 368}} {{bar pixel|1980|#0080E6|476||30 159}} {{bar pixel|1985|#FFCC00|464||29 382}} {{bar pixel|1990|#0080E6|456||28 905}} {{bar pixel|1995|#FFCC00|462||29 256}} {{bar pixel|2000|#0080E6|452||28 634}} {{bar pixel|2005|#FFCC00|448||28 358}} {{bar pixel|2010|#0080E6|446||28 254}} |caption=Крыніца: [http://www.ssd.scb.se/databaser/makro/SubTable.asp?yp=tansss&xu=C9233001&omradekod=BE&huvudtabell=BefolkningNy&omradetext=Befolkning&tabelltext=Folkm%E4ngden+efter+region%2C+civilst%E5nd%2C+%E5lder+och+k%F6n%2E+%C5r&preskat=O&prodid=BE0101&starttid=1970&stopptid=2010&Fromwhere=M&lang=1&langdb=1 SCB]}} [[Файл:Socknar Ronneby.png|thumb|250px|right|Пасяленні ў камуне Ронебю]] == Населеныя пункты == У склад камуны ўваходзяць населеныя пункты: * '''[[Ронебю]]''' (Ronneby) * Калінгэ (Kallinge) * Брэкне-Губю (Bräkne-Hoby) * Юганісгус (Johannishus) * Лістэрбю (Listerby) * Ронебюгамн (Ronnebyhamn) * Бакарыд (Backaryd) * Эрынгсбуда (Eringsboda) * Галабру (Hallabro) == Крыніцы == {{Крыніцы}} ==Спасылкі== * [http://www.ronneby.se Афіцыйны сайт камуны Роннебю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121228010229/http://www.ronneby.se/ |date=28 снежня 2012 }} {{Блекінгэ (лен)}} [[Катэгорыя:Камуны лена Блекінгэ]] 3rf8m8irxib18yc0dmibpcpinvi6bmf 0 550088 5165802 4978132 2026-07-14T07:33:25Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Каракол (Урджарскі раён)]] у [[Караколь (Урджарскі раён)]]: уніфікацыі з іншымі назвамі 4978132 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Каракол}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Каракол |казахская назва = Қаракөл |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Усходне-Казахстанская вобласць |рэгіён у табліцы = Усходне-Казахстанская вобласць{{!}}Усходне-Казахстанская |від раёна = |раён = Урджарскі раён |раён у табліцы = Урджарскі раён{{!}}Урджарскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Каракольская сельская акруга |селішча ў табліцы = Каракольская сельская акруга{{!}}Каракольская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 1160 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 636467100 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Каракол''' ({{lang-kz|Қаракөл}}) — сяло ў [[Урджарскі раён|Урджарскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Каракольскай сельскай акругі. Код КАТА — 636467100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1673 чалавекі (855 мужчын і 818 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1160 чалавек (589 мужчын і 571 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Урджарскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Урджарскага раёна]] kxebo1yxa1wd28xm60dic39ivb6n1x7 5165805 5165802 2026-07-14T07:34:04Z Autumndancer 168015 5165805 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Караколь}} {{Заліўка НП-Казахстан}}{{НП-Казахстан |статус = сяло |беларуская назва = Караколь |казахская назва = Қаракөл |герб = |сцяг = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 25000 |рэгіён = Усходне-Казахстанская вобласць |рэгіён у табліцы = Усходне-Казахстанская вобласць{{!}}Усходне-Казахстанская |від раёна = |раён = Урджарскі раён |раён у табліцы = Урджарскі раён{{!}}Урджарскі |від селішча = Сельская акруга |селішча = Каракольская сельская акруга |селішча ў табліцы = Каракольская сельская акруга{{!}}Каракольская |унутраны падзел = |кіраўнік = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |насельніцтва = {{падзенне}} 1160 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад= |этнахаронім = |паштовы індэкс = |тэлефонны код = |КАТА = 636467100 |катэгорыя ў Commons = |сайт = }} '''Караколь''' ({{lang-kz|Қаракөл}}) — сяло ў [[Урджарскі раён|Урджарскім раёне]] [[Усходне-Казахстанская вобласць|Усходне-Казахстанскай вобласці]] [[Казахстан]]а. Адміністрацыйны цэнтр Каракольскай сельскай акругі. Код КАТА — 636467100<ref>{{cite web|url=http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|title=База КАТО|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=17 лютага 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225090415/http://www.kaz.stat.kz/klass_ARKS/DocLib/katonew2.xls|archivedate=25 снежня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == У 1999 годзе насельніцтва сяла складала 1673 чалавекі (855 мужчын і 818 жанчын)<ref name="stat">{{cite web|url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/Население%20рус%201%20том.pdf|title=Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 года|publisher=Агентство Республики Казахстан по статистике|accessdate=7 лютага 2022|archiveurl=https://www.webcitation.org/6EkePwOI3?url=http://www.stat.kz/p_perepis/DocLib1/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D1%80%D1%83%D1%81%201%20%D1%82%D0%BE%D0%BC.pdf|archivedate=27 лютага 2013|url-status=dead}}</ref>. Паводле дадзеных перапісу 2009 года, у сяле пражывалі 1160 чалавек (589 мужчын і 571 жанчына)<ref name="stat"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{НП Урджарскага раёна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Урджарскага раёна]] 8z0jjafi8hw2j7x3xtqfq42hld3bkh1 0 550338 5165807 3100994 2026-07-14T07:35:27Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Карамайыл (Какпекцінскі раён)]] 5165807 wikitext text/x-wiki '''Карамайыл''': * [[Карамайыл (Какпекцінскі раён)]] * [[Карамайыл (Урджарскі раён)]] {{неадназначнасць}} igblbm0d73fame2vnuua1qy3sj5q0xx 0 554567 5165423 5082697 2026-07-13T14:30:26Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Waedenswil-blazon.svg]] → [[File:CHE Wädenswil COA.svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename was not changed in the language versions because Delinker did not perform the task. ([[c:c:GR]]) 5165423 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Акруга Хорген |Арыгінальная назва = Bezirk Horgen }} '''Хорген''' ({{lang-de|Horgen}}) — акруга ў кантоне [[Цюрых (кантон)|Цюрых]]. Цэнтр — горад [[Хорген]]. Акруга Хорген цягнецца ўздоўж заходняга берага [[Цюрыхскае возера|Цюрыхскага возера]] і ўключае значную частку даліны ракі [[Зіль]]. ==Камуны акругі Хорген== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! class="unsortable" | Герб ! Паштовы індэкс ! Назва |- | [[File:CHE Adliswil COA.svg|35px|Адлісвіль]] | 8134 | style="text-align:left" | [[Адлісвіль]] |- | [[File:CHE Horgen COA (Ziegler).svg|35px|Хорген]] | 8810 | style="text-align:left" | '''[[Хорген]]''' |- | [[File:CHE Hütten COA.svg|35px|Хютэн]] | 8825 | style="text-align:left" | [[Хютэн (Цюрых)|Хютэн]] |- | [[File:CHE Kilchberg COA.svg|35px|Кільхберг (Цюрых)]] | 8802 | style="text-align:left" | [[Кільхберг (Цюрых)|Кільхберг]] |- | [[File:Langnau am Albis.svg|35px|Лангнаў-ам-Альбіс]] | 8135 | style="text-align:left" | [[Лангнаў-ам-Альбіс]] |- | [[File:Oberrieden.svg|35px|Аберыдэн]] | 8942 | style="text-align:left" | [[Аберыдэн (Цюрых)|Аберыдэн]] |- | [[File:CHE Richterswil COA.svg|35px|Рыхтэрсвіль]] | 8805 | style="text-align:left" | [[Рыхтэрсвіль]] |- | [[File:Rüschlikon-blazon.svg|35px|Рушлікан]] | 8803 | style="text-align:left" | [[Рушлікан]] |- | [[File:Schoenenberg-blazon.svg|35px|Шонэнберг]] | 8824 | style="text-align:left" | [[Шонэнберг (Цюрых)|Шонэнберг]] |- | [[File:Thalwil-blazon.svg|35px|Тальвіль]] | 8800 | style="text-align:left" | [[Тальвіль]] |- | [[File:CHE Wädenswil COA.svg|35px|Вэдэнсвіль]] | 8820 | style="text-align:left" | [[Вэдэнсвіль]] |} [[Катэгорыя:Акругі кантона Цюрых]] 7lufty2ud9naoqjhcrcj6psnvy8xe2b 5165426 5165423 2026-07-13T14:34:49Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Thalwil-blazon.svg]] → [[File:CHE Thalwil COA.svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename was not changed in the language versions because Delinker did not perform the task. ([[c:c:GR]]) 5165426 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Акруга Хорген |Арыгінальная назва = Bezirk Horgen }} '''Хорген''' ({{lang-de|Horgen}}) — акруга ў кантоне [[Цюрых (кантон)|Цюрых]]. Цэнтр — горад [[Хорген]]. Акруга Хорген цягнецца ўздоўж заходняга берага [[Цюрыхскае возера|Цюрыхскага возера]] і ўключае значную частку даліны ракі [[Зіль]]. ==Камуны акругі Хорген== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! class="unsortable" | Герб ! Паштовы індэкс ! Назва |- | [[File:CHE Adliswil COA.svg|35px|Адлісвіль]] | 8134 | style="text-align:left" | [[Адлісвіль]] |- | [[File:CHE Horgen COA (Ziegler).svg|35px|Хорген]] | 8810 | style="text-align:left" | '''[[Хорген]]''' |- | [[File:CHE Hütten COA.svg|35px|Хютэн]] | 8825 | style="text-align:left" | [[Хютэн (Цюрых)|Хютэн]] |- | [[File:CHE Kilchberg COA.svg|35px|Кільхберг (Цюрых)]] | 8802 | style="text-align:left" | [[Кільхберг (Цюрых)|Кільхберг]] |- | [[File:Langnau am Albis.svg|35px|Лангнаў-ам-Альбіс]] | 8135 | style="text-align:left" | [[Лангнаў-ам-Альбіс]] |- | [[File:Oberrieden.svg|35px|Аберыдэн]] | 8942 | style="text-align:left" | [[Аберыдэн (Цюрых)|Аберыдэн]] |- | [[File:CHE Richterswil COA.svg|35px|Рыхтэрсвіль]] | 8805 | style="text-align:left" | [[Рыхтэрсвіль]] |- | [[File:Rüschlikon-blazon.svg|35px|Рушлікан]] | 8803 | style="text-align:left" | [[Рушлікан]] |- | [[File:Schoenenberg-blazon.svg|35px|Шонэнберг]] | 8824 | style="text-align:left" | [[Шонэнберг (Цюрых)|Шонэнберг]] |- | [[File:CHE Thalwil COA.svg|35px|Тальвіль]] | 8800 | style="text-align:left" | [[Тальвіль]] |- | [[File:CHE Wädenswil COA.svg|35px|Вэдэнсвіль]] | 8820 | style="text-align:left" | [[Вэдэнсвіль]] |} [[Катэгорыя:Акругі кантона Цюрых]] 0ea5r0ua3ubakj0y3w4c71im6pntkew 5165429 5165426 2026-07-13T14:38:41Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Schoenenberg-blazon.svg]] → [[File:CHE Schönenberg COA.svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename was not changed in the language versions because Delinker did not perform the task. ([[c:c:GR]]) 5165429 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Акруга Хорген |Арыгінальная назва = Bezirk Horgen }} '''Хорген''' ({{lang-de|Horgen}}) — акруга ў кантоне [[Цюрых (кантон)|Цюрых]]. Цэнтр — горад [[Хорген]]. Акруга Хорген цягнецца ўздоўж заходняга берага [[Цюрыхскае возера|Цюрыхскага возера]] і ўключае значную частку даліны ракі [[Зіль]]. ==Камуны акругі Хорген== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! class="unsortable" | Герб ! Паштовы індэкс ! Назва |- | [[File:CHE Adliswil COA.svg|35px|Адлісвіль]] | 8134 | style="text-align:left" | [[Адлісвіль]] |- | [[File:CHE Horgen COA (Ziegler).svg|35px|Хорген]] | 8810 | style="text-align:left" | '''[[Хорген]]''' |- | [[File:CHE Hütten COA.svg|35px|Хютэн]] | 8825 | style="text-align:left" | [[Хютэн (Цюрых)|Хютэн]] |- | [[File:CHE Kilchberg COA.svg|35px|Кільхберг (Цюрых)]] | 8802 | style="text-align:left" | [[Кільхберг (Цюрых)|Кільхберг]] |- | [[File:Langnau am Albis.svg|35px|Лангнаў-ам-Альбіс]] | 8135 | style="text-align:left" | [[Лангнаў-ам-Альбіс]] |- | [[File:Oberrieden.svg|35px|Аберыдэн]] | 8942 | style="text-align:left" | [[Аберыдэн (Цюрых)|Аберыдэн]] |- | [[File:CHE Richterswil COA.svg|35px|Рыхтэрсвіль]] | 8805 | style="text-align:left" | [[Рыхтэрсвіль]] |- | [[File:Rüschlikon-blazon.svg|35px|Рушлікан]] | 8803 | style="text-align:left" | [[Рушлікан]] |- | [[File:CHE Schönenberg COA.svg|35px|Шонэнберг]] | 8824 | style="text-align:left" | [[Шонэнберг (Цюрых)|Шонэнберг]] |- | [[File:CHE Thalwil COA.svg|35px|Тальвіль]] | 8800 | style="text-align:left" | [[Тальвіль]] |- | [[File:CHE Wädenswil COA.svg|35px|Вэдэнсвіль]] | 8820 | style="text-align:left" | [[Вэдэнсвіль]] |} [[Катэгорыя:Акругі кантона Цюрых]] p4f3xep8q5x6xg2g1lqnewhiz1635w3 5165431 5165429 2026-07-13T14:41:19Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Rüschlikon-blazon.svg]] → [[File:CHE Rüschlikon COA.svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename was not changed in the language versions because Delinker did not perform the task. ([[c:c:GR]]) 5165431 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Акруга Хорген |Арыгінальная назва = Bezirk Horgen }} '''Хорген''' ({{lang-de|Horgen}}) — акруга ў кантоне [[Цюрых (кантон)|Цюрых]]. Цэнтр — горад [[Хорген]]. Акруга Хорген цягнецца ўздоўж заходняга берага [[Цюрыхскае возера|Цюрыхскага возера]] і ўключае значную частку даліны ракі [[Зіль]]. ==Камуны акругі Хорген== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! class="unsortable" | Герб ! Паштовы індэкс ! Назва |- | [[File:CHE Adliswil COA.svg|35px|Адлісвіль]] | 8134 | style="text-align:left" | [[Адлісвіль]] |- | [[File:CHE Horgen COA (Ziegler).svg|35px|Хорген]] | 8810 | style="text-align:left" | '''[[Хорген]]''' |- | [[File:CHE Hütten COA.svg|35px|Хютэн]] | 8825 | style="text-align:left" | [[Хютэн (Цюрых)|Хютэн]] |- | [[File:CHE Kilchberg COA.svg|35px|Кільхберг (Цюрых)]] | 8802 | style="text-align:left" | [[Кільхберг (Цюрых)|Кільхберг]] |- | [[File:Langnau am Albis.svg|35px|Лангнаў-ам-Альбіс]] | 8135 | style="text-align:left" | [[Лангнаў-ам-Альбіс]] |- | [[File:Oberrieden.svg|35px|Аберыдэн]] | 8942 | style="text-align:left" | [[Аберыдэн (Цюрых)|Аберыдэн]] |- | [[File:CHE Richterswil COA.svg|35px|Рыхтэрсвіль]] | 8805 | style="text-align:left" | [[Рыхтэрсвіль]] |- | [[File:CHE Rüschlikon COA.svg|35px|Рушлікан]] | 8803 | style="text-align:left" | [[Рушлікан]] |- | [[File:CHE Schönenberg COA.svg|35px|Шонэнберг]] | 8824 | style="text-align:left" | [[Шонэнберг (Цюрых)|Шонэнберг]] |- | [[File:CHE Thalwil COA.svg|35px|Тальвіль]] | 8800 | style="text-align:left" | [[Тальвіль]] |- | [[File:CHE Wädenswil COA.svg|35px|Вэдэнсвіль]] | 8820 | style="text-align:left" | [[Вэдэнсвіль]] |} [[Катэгорыя:Акругі кантона Цюрых]] tk94yjbz6jpgjgaix4hkwezc85hkgz1 5165436 5165431 2026-07-13T14:43:42Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Oberrieden.svg]] → [[File:CHE Oberrieden COA.svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename was not changed in the language versions because Delinker did not perform the task. ([[c:c:GR]]) 5165436 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Акруга Хорген |Арыгінальная назва = Bezirk Horgen }} '''Хорген''' ({{lang-de|Horgen}}) — акруга ў кантоне [[Цюрых (кантон)|Цюрых]]. Цэнтр — горад [[Хорген]]. Акруга Хорген цягнецца ўздоўж заходняга берага [[Цюрыхскае возера|Цюрыхскага возера]] і ўключае значную частку даліны ракі [[Зіль]]. ==Камуны акругі Хорген== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! class="unsortable" | Герб ! Паштовы індэкс ! Назва |- | [[File:CHE Adliswil COA.svg|35px|Адлісвіль]] | 8134 | style="text-align:left" | [[Адлісвіль]] |- | [[File:CHE Horgen COA (Ziegler).svg|35px|Хорген]] | 8810 | style="text-align:left" | '''[[Хорген]]''' |- | [[File:CHE Hütten COA.svg|35px|Хютэн]] | 8825 | style="text-align:left" | [[Хютэн (Цюрых)|Хютэн]] |- | [[File:CHE Kilchberg COA.svg|35px|Кільхберг (Цюрых)]] | 8802 | style="text-align:left" | [[Кільхберг (Цюрых)|Кільхберг]] |- | [[File:Langnau am Albis.svg|35px|Лангнаў-ам-Альбіс]] | 8135 | style="text-align:left" | [[Лангнаў-ам-Альбіс]] |- | [[File:CHE Oberrieden COA.svg|35px|Аберыдэн]] | 8942 | style="text-align:left" | [[Аберыдэн (Цюрых)|Аберыдэн]] |- | [[File:CHE Richterswil COA.svg|35px|Рыхтэрсвіль]] | 8805 | style="text-align:left" | [[Рыхтэрсвіль]] |- | [[File:CHE Rüschlikon COA.svg|35px|Рушлікан]] | 8803 | style="text-align:left" | [[Рушлікан]] |- | [[File:CHE Schönenberg COA.svg|35px|Шонэнберг]] | 8824 | style="text-align:left" | [[Шонэнберг (Цюрых)|Шонэнберг]] |- | [[File:CHE Thalwil COA.svg|35px|Тальвіль]] | 8800 | style="text-align:left" | [[Тальвіль]] |- | [[File:CHE Wädenswil COA.svg|35px|Вэдэнсвіль]] | 8820 | style="text-align:left" | [[Вэдэнсвіль]] |} [[Катэгорыя:Акругі кантона Цюрых]] 59o4rugp050f8gbw5p9ys933bp2i2zf 5165439 5165436 2026-07-13T14:45:50Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Langnau am Albis.svg]] → [[File:CHE Langnau am Albis COA.svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename was not changed in the language versions because Delinker did not perform the task. ([[c:c:GR]]) 5165439 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Акруга Хорген |Арыгінальная назва = Bezirk Horgen }} '''Хорген''' ({{lang-de|Horgen}}) — акруга ў кантоне [[Цюрых (кантон)|Цюрых]]. Цэнтр — горад [[Хорген]]. Акруга Хорген цягнецца ўздоўж заходняга берага [[Цюрыхскае возера|Цюрыхскага возера]] і ўключае значную частку даліны ракі [[Зіль]]. ==Камуны акругі Хорген== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! class="unsortable" | Герб ! Паштовы індэкс ! Назва |- | [[File:CHE Adliswil COA.svg|35px|Адлісвіль]] | 8134 | style="text-align:left" | [[Адлісвіль]] |- | [[File:CHE Horgen COA (Ziegler).svg|35px|Хорген]] | 8810 | style="text-align:left" | '''[[Хорген]]''' |- | [[File:CHE Hütten COA.svg|35px|Хютэн]] | 8825 | style="text-align:left" | [[Хютэн (Цюрых)|Хютэн]] |- | [[File:CHE Kilchberg COA.svg|35px|Кільхберг (Цюрых)]] | 8802 | style="text-align:left" | [[Кільхберг (Цюрых)|Кільхберг]] |- | [[File:CHE Langnau am Albis COA.svg|35px|Лангнаў-ам-Альбіс]] | 8135 | style="text-align:left" | [[Лангнаў-ам-Альбіс]] |- | [[File:CHE Oberrieden COA.svg|35px|Аберыдэн]] | 8942 | style="text-align:left" | [[Аберыдэн (Цюрых)|Аберыдэн]] |- | [[File:CHE Richterswil COA.svg|35px|Рыхтэрсвіль]] | 8805 | style="text-align:left" | [[Рыхтэрсвіль]] |- | [[File:CHE Rüschlikon COA.svg|35px|Рушлікан]] | 8803 | style="text-align:left" | [[Рушлікан]] |- | [[File:CHE Schönenberg COA.svg|35px|Шонэнберг]] | 8824 | style="text-align:left" | [[Шонэнберг (Цюрых)|Шонэнберг]] |- | [[File:CHE Thalwil COA.svg|35px|Тальвіль]] | 8800 | style="text-align:left" | [[Тальвіль]] |- | [[File:CHE Wädenswil COA.svg|35px|Вэдэнсвіль]] | 8820 | style="text-align:left" | [[Вэдэнсвіль]] |} [[Катэгорыя:Акругі кантона Цюрых]] i36t6c10gpk7vkmnq0zkxls42gog3a2 0 554585 5165451 5082821 2026-07-13T15:01:06Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Uetikon-blazon.svg]] → [[File:CHE Uetikon COA.svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename was not changed in the language versions because Delinker did not perform the task. ([[c:c:GR]]) 5165451 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Акруга Майлен |Арыгінальная назва = Bezirk Meilen }} '''Майлен ''' ({{lang-de|Meilen}}) — акруга ў кантоне [[Цюрых (кантон)|Цюрых]]. Цэнтр — горад [[Майлен ]]. ==Камуны акругі Майлен== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! class="unsortable" | Герб ! Паштовы індэкс ! Назва |- |- | [[File:CHE Erlenbach COA.svg|35px|Эрленбах]] | 8703 | style="text-align:left" | [[Эрленбах (Цюрых)|Эрленбах]] |- | [[File:CHE Herrliberg COA.svg|35px|Херліберг]] | 8704 | style="text-align:left" | [[Херліберг]] |- | [[File:CHE Hombrechtikon COA.svg|35px|Хамбрэхцікан]] | 8634 | style="text-align:left" | [[Хамбрэхцікан]] |- | [[File:CHE Küsnacht COA.svg|35px|Кюснахт]] | 8700 | style="text-align:left" | [[Кюснахт (Цюрых)|Кюснахт]] |- | [[File:Maennedorf-blazon.svg|35px|Мэнэндорф]] | 8708 | style="text-align:left" | [[Мэнэндорф]] |- | [[File:Meilen-blazon.svg|35px|Майлен]] | 8706 | style="text-align:left" | '''[[Майлен]]''' |- | [[File:Oetwil am See-blazon.svg|35px|Этвіль-ам-Зэе]] | 8618 | style="text-align:left" | [[Этвіль-ам-Зэе]] |- | [[File:Staefa-blazon.svg|35px|Штэфа]] | 8712 | style="text-align:left" | [[Штэфа]] |- | [[File:CHE Uetikon COA.svg|35px|Уэтыкан-ам-Зэе]] | 8707 | style="text-align:left" | [[Уэтыкан-ам-Зэе]] |- | [[File:CHE Zollikon COA.svg|35px|Цолікан]] | 8702 | style="text-align:left" | [[Цолікан]] |- | [[File:CHE Zumikon COA.svg|35px|Цумікан]] | 8126 | style="text-align:left" | [[Цумікан]] |- |} [[Катэгорыя: Акругі кантона Цюрых]] 8papx6xx9jynzfr0krp4v0bzb5opxbm 5165453 5165451 2026-07-13T15:03:20Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Staefa-blazon.svg]] → [[File:CHE Stäfa COA.svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename was not changed in the language versions because Delinker did not perform the task. ([[c:c:GR]]) 5165453 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Акруга Майлен |Арыгінальная назва = Bezirk Meilen }} '''Майлен ''' ({{lang-de|Meilen}}) — акруга ў кантоне [[Цюрых (кантон)|Цюрых]]. Цэнтр — горад [[Майлен ]]. ==Камуны акругі Майлен== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! class="unsortable" | Герб ! Паштовы індэкс ! Назва |- |- | [[File:CHE Erlenbach COA.svg|35px|Эрленбах]] | 8703 | style="text-align:left" | [[Эрленбах (Цюрых)|Эрленбах]] |- | [[File:CHE Herrliberg COA.svg|35px|Херліберг]] | 8704 | style="text-align:left" | [[Херліберг]] |- | [[File:CHE Hombrechtikon COA.svg|35px|Хамбрэхцікан]] | 8634 | style="text-align:left" | [[Хамбрэхцікан]] |- | [[File:CHE Küsnacht COA.svg|35px|Кюснахт]] | 8700 | style="text-align:left" | [[Кюснахт (Цюрых)|Кюснахт]] |- | [[File:Maennedorf-blazon.svg|35px|Мэнэндорф]] | 8708 | style="text-align:left" | [[Мэнэндорф]] |- | [[File:Meilen-blazon.svg|35px|Майлен]] | 8706 | style="text-align:left" | '''[[Майлен]]''' |- | [[File:Oetwil am See-blazon.svg|35px|Этвіль-ам-Зэе]] | 8618 | style="text-align:left" | [[Этвіль-ам-Зэе]] |- | [[File:CHE Stäfa COA.svg|35px|Штэфа]] | 8712 | style="text-align:left" | [[Штэфа]] |- | [[File:CHE Uetikon COA.svg|35px|Уэтыкан-ам-Зэе]] | 8707 | style="text-align:left" | [[Уэтыкан-ам-Зэе]] |- | [[File:CHE Zollikon COA.svg|35px|Цолікан]] | 8702 | style="text-align:left" | [[Цолікан]] |- | [[File:CHE Zumikon COA.svg|35px|Цумікан]] | 8126 | style="text-align:left" | [[Цумікан]] |- |} [[Катэгорыя: Акругі кантона Цюрых]] s9jv6n0vjj8npyrk9r3n1c7fbyham8d 5165454 5165453 2026-07-13T15:05:47Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Oetwil am See-blazon.svg]] → [[File:CHE Oetwil am See COA.svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename was not changed in the language versions because Delinker did not perform the task. ([[c:c:GR]]) 5165454 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Акруга Майлен |Арыгінальная назва = Bezirk Meilen }} '''Майлен ''' ({{lang-de|Meilen}}) — акруга ў кантоне [[Цюрых (кантон)|Цюрых]]. Цэнтр — горад [[Майлен ]]. ==Камуны акругі Майлен== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! class="unsortable" | Герб ! Паштовы індэкс ! Назва |- |- | [[File:CHE Erlenbach COA.svg|35px|Эрленбах]] | 8703 | style="text-align:left" | [[Эрленбах (Цюрых)|Эрленбах]] |- | [[File:CHE Herrliberg COA.svg|35px|Херліберг]] | 8704 | style="text-align:left" | [[Херліберг]] |- | [[File:CHE Hombrechtikon COA.svg|35px|Хамбрэхцікан]] | 8634 | style="text-align:left" | [[Хамбрэхцікан]] |- | [[File:CHE Küsnacht COA.svg|35px|Кюснахт]] | 8700 | style="text-align:left" | [[Кюснахт (Цюрых)|Кюснахт]] |- | [[File:Maennedorf-blazon.svg|35px|Мэнэндорф]] | 8708 | style="text-align:left" | [[Мэнэндорф]] |- | [[File:Meilen-blazon.svg|35px|Майлен]] | 8706 | style="text-align:left" | '''[[Майлен]]''' |- | [[File:CHE Oetwil am See COA.svg|35px|Этвіль-ам-Зэе]] | 8618 | style="text-align:left" | [[Этвіль-ам-Зэе]] |- | [[File:CHE Stäfa COA.svg|35px|Штэфа]] | 8712 | style="text-align:left" | [[Штэфа]] |- | [[File:CHE Uetikon COA.svg|35px|Уэтыкан-ам-Зэе]] | 8707 | style="text-align:left" | [[Уэтыкан-ам-Зэе]] |- | [[File:CHE Zollikon COA.svg|35px|Цолікан]] | 8702 | style="text-align:left" | [[Цолікан]] |- | [[File:CHE Zumikon COA.svg|35px|Цумікан]] | 8126 | style="text-align:left" | [[Цумікан]] |- |} [[Катэгорыя: Акругі кантона Цюрых]] bchrb2qqrs91v5zn409asfe4x9gxt6i 5165458 5165454 2026-07-13T15:08:31Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Meilen-blazon.svg]] → [[File:CHE Meilen COA.svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename was not changed in the language versions because Delinker did not perform the task. ([[c:c:GR]]) 5165458 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Акруга Майлен |Арыгінальная назва = Bezirk Meilen }} '''Майлен ''' ({{lang-de|Meilen}}) — акруга ў кантоне [[Цюрых (кантон)|Цюрых]]. Цэнтр — горад [[Майлен ]]. ==Камуны акругі Майлен== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! class="unsortable" | Герб ! Паштовы індэкс ! Назва |- |- | [[File:CHE Erlenbach COA.svg|35px|Эрленбах]] | 8703 | style="text-align:left" | [[Эрленбах (Цюрых)|Эрленбах]] |- | [[File:CHE Herrliberg COA.svg|35px|Херліберг]] | 8704 | style="text-align:left" | [[Херліберг]] |- | [[File:CHE Hombrechtikon COA.svg|35px|Хамбрэхцікан]] | 8634 | style="text-align:left" | [[Хамбрэхцікан]] |- | [[File:CHE Küsnacht COA.svg|35px|Кюснахт]] | 8700 | style="text-align:left" | [[Кюснахт (Цюрых)|Кюснахт]] |- | [[File:Maennedorf-blazon.svg|35px|Мэнэндорф]] | 8708 | style="text-align:left" | [[Мэнэндорф]] |- | [[File:CHE Meilen COA.svg|35px|Майлен]] | 8706 | style="text-align:left" | '''[[Майлен]]''' |- | [[File:CHE Oetwil am See COA.svg|35px|Этвіль-ам-Зэе]] | 8618 | style="text-align:left" | [[Этвіль-ам-Зэе]] |- | [[File:CHE Stäfa COA.svg|35px|Штэфа]] | 8712 | style="text-align:left" | [[Штэфа]] |- | [[File:CHE Uetikon COA.svg|35px|Уэтыкан-ам-Зэе]] | 8707 | style="text-align:left" | [[Уэтыкан-ам-Зэе]] |- | [[File:CHE Zollikon COA.svg|35px|Цолікан]] | 8702 | style="text-align:left" | [[Цолікан]] |- | [[File:CHE Zumikon COA.svg|35px|Цумікан]] | 8126 | style="text-align:left" | [[Цумікан]] |- |} [[Катэгорыя: Акругі кантона Цюрых]] hrfc94ek40enoft4god89uogwli082d 5165460 5165458 2026-07-13T15:10:43Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Maennedorf-blazon.svg]] → [[File:CHE Männedorf COA.svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename was not changed in the language versions because Delinker did not perform the task. ([[c:c:GR]]) 5165460 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Акруга Майлен |Арыгінальная назва = Bezirk Meilen }} '''Майлен ''' ({{lang-de|Meilen}}) — акруга ў кантоне [[Цюрых (кантон)|Цюрых]]. Цэнтр — горад [[Майлен ]]. ==Камуны акругі Майлен== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! class="unsortable" | Герб ! Паштовы індэкс ! Назва |- |- | [[File:CHE Erlenbach COA.svg|35px|Эрленбах]] | 8703 | style="text-align:left" | [[Эрленбах (Цюрых)|Эрленбах]] |- | [[File:CHE Herrliberg COA.svg|35px|Херліберг]] | 8704 | style="text-align:left" | [[Херліберг]] |- | [[File:CHE Hombrechtikon COA.svg|35px|Хамбрэхцікан]] | 8634 | style="text-align:left" | [[Хамбрэхцікан]] |- | [[File:CHE Küsnacht COA.svg|35px|Кюснахт]] | 8700 | style="text-align:left" | [[Кюснахт (Цюрых)|Кюснахт]] |- | [[File:CHE Männedorf COA.svg|35px|Мэнэндорф]] | 8708 | style="text-align:left" | [[Мэнэндорф]] |- | [[File:CHE Meilen COA.svg|35px|Майлен]] | 8706 | style="text-align:left" | '''[[Майлен]]''' |- | [[File:CHE Oetwil am See COA.svg|35px|Этвіль-ам-Зэе]] | 8618 | style="text-align:left" | [[Этвіль-ам-Зэе]] |- | [[File:CHE Stäfa COA.svg|35px|Штэфа]] | 8712 | style="text-align:left" | [[Штэфа]] |- | [[File:CHE Uetikon COA.svg|35px|Уэтыкан-ам-Зэе]] | 8707 | style="text-align:left" | [[Уэтыкан-ам-Зэе]] |- | [[File:CHE Zollikon COA.svg|35px|Цолікан]] | 8702 | style="text-align:left" | [[Цолікан]] |- | [[File:CHE Zumikon COA.svg|35px|Цумікан]] | 8126 | style="text-align:left" | [[Цумікан]] |- |} [[Катэгорыя: Акругі кантона Цюрых]] duw4nq2k70kr6tl8h4nh1s93d869p4f 14 555700 5165624 3128055 2026-07-13T20:47:20Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165624 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Катэгорыі паводле гадоў]] [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] 9umsoho2eqm2mos410f9reidi11i8jm 0 560461 5165531 5090274 2026-07-13T18:50:13Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wallisellen-blazon.svg]] → [[File:CHE Wallisellen COA.svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename was not changed in the language versions because Delinker did not perform the task. ([[c:c:GR]]) 5165531 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Акруга Бюлах |Арыгінальная назва = Bezirk Bülach }} '''Бюлах''' ({{lang-de|Bülach}}) — акруга ў кантоне [[Цюрых (кантон)|Цюрых]]. Цэнтр — горад [[Бюлах]]. ==Камуны акругі Бюлах== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! class="unsortable" | Герб ! Назва ! Паштовы індэкс |- | [[Файл:Oberembrach-blazon.svg|35px|Аберэмбрах]] | style="text-align:left" | [[Аберэмбрах]] | 8425 |- | [[Файл:CHE Bachenbülach COA.svg|35px|Bachenbülach]] | style="text-align:left" | [[Бахенбюлах]] | 8184 |- | [[Файл:CHE Bassersdorf COA.svg|35px|Басэрсдорф]] | style="text-align:left" | [[Басэрсдорф]] | 8303 |- | [[Файл:CHE Bülach COA.svg|35px|Бюлах]] | style="text-align:left" | '''[[Бюлах]]''' | 8180 |- | [[Файл:CHE Wallisellen COA.svg|35px|Валізэлен]] | style="text-align:left" | [[Валізэлен]] | 8304 |- | [[Файл:CHE Wasterkingen COA.svg|35px|Вастэркінген]] | style="text-align:left" | [[Вастэркінген]] | 8195 |- | [[Файл:CHE Wil ZH COA.svg|35px|Віль]] | style="text-align:left" | [[Віль (Цюрых)|Віль]] | 8196 |- | [[Файл:CHE Winkel COA.svg|35px|Вінкель]] | style="text-align:left" | [[Вінкель (Цюрых)|Вінкель]] | 8185 |- | [[Файл:CHE Glattfelden COA.svg|35px|Глатфельдэн]] | style="text-align:left" | [[Глатфельдэн]] | 8192 |- | [[Файл:CHE Dietlikon COA.svg|35px|Дытлікон]] | style="text-align:left" | [[Дытлікон]] | 8305 |- | [[Файл:CHE Kloten COA.svg|35px|Клотэн]] | style="text-align:left" | [[Клотэн]] | 8302 |- | [[Файл:CHE Lufingen COA.svg|35px|Люфінген]] | style="text-align:left" | [[Люфінген]] | 8426 |- | [[Файл:Nuerensdorf-blazon.svg|35px|Нюрэнсдорф]] | style="text-align:left" | [[Нюрэнсдорф]] | 8309 |- | [[Файл:Opfikon-blazon.svg|35px|Опфікан]] | style="text-align:left" | [[Опфікан]] | 8152 |- | [[Файл:Rafz-blazon.svg|35px|Рафц]] | style="text-align:left" | [[Рафц]] | 8197 |- | [[Файл:CHE Rorbas COA.svg|35px|Рорбас]] | style="text-align:left" | [[Рорбас]] | 8427 |- | [[Файл:CHE Freienstein-Teufen COA.svg|35px|Фраенштайн-Тойфэн]] | style="text-align:left" | [[Фраенштайн-Тойфэн]] | 8427 |- | [[Файл:CHE Höri COA.svg|35px|Хёры]] | style="text-align:left" | [[Хёры (Цюрых)|Хёры]] | 8181 |- | [[Файл:CHE Hochfelden COA.svg|35px|Хохфельдэн]] | style="text-align:left" | [[Хохфельдэн (Цюрых)|Хохфельдэн]] | 8182 |- | [[Файл:CHE Hüntwangen COA.svg|35px|Хюнтванген]] | style="text-align:left" | [[Хюнтванген]] | 8194 |- | [[Файл:CHE Eglisau COA.svg|35px|Эглізаў]] | style="text-align:left" | [[Эглізаў]] | 8193 |- | [[Файл:CHE Embrach COA.svg|35px|Эмбрах]] | style="text-align:left" | [[Эмбрах]] | 8424 |- |} == Зноскі == [[Катэгорыя:Акругі кантона Цюрых]] <references /> {{Вонкавыя спасылкі}} 04u3x1pyfmiotvloc3z6im1n9f6capg 5165533 5165531 2026-07-13T18:54:37Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Rafz-blazon.svg]] → [[File:CHE Rafz COA.svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename was not changed in the language versions because Delinker did not perform the task. ([[c:c:GR]]) 5165533 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Акруга Бюлах |Арыгінальная назва = Bezirk Bülach }} '''Бюлах''' ({{lang-de|Bülach}}) — акруга ў кантоне [[Цюрых (кантон)|Цюрых]]. Цэнтр — горад [[Бюлах]]. ==Камуны акругі Бюлах== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! class="unsortable" | Герб ! Назва ! Паштовы індэкс |- | [[Файл:Oberembrach-blazon.svg|35px|Аберэмбрах]] | style="text-align:left" | [[Аберэмбрах]] | 8425 |- | [[Файл:CHE Bachenbülach COA.svg|35px|Bachenbülach]] | style="text-align:left" | [[Бахенбюлах]] | 8184 |- | [[Файл:CHE Bassersdorf COA.svg|35px|Басэрсдорф]] | style="text-align:left" | [[Басэрсдорф]] | 8303 |- | [[Файл:CHE Bülach COA.svg|35px|Бюлах]] | style="text-align:left" | '''[[Бюлах]]''' | 8180 |- | [[Файл:CHE Wallisellen COA.svg|35px|Валізэлен]] | style="text-align:left" | [[Валізэлен]] | 8304 |- | [[Файл:CHE Wasterkingen COA.svg|35px|Вастэркінген]] | style="text-align:left" | [[Вастэркінген]] | 8195 |- | [[Файл:CHE Wil ZH COA.svg|35px|Віль]] | style="text-align:left" | [[Віль (Цюрых)|Віль]] | 8196 |- | [[Файл:CHE Winkel COA.svg|35px|Вінкель]] | style="text-align:left" | [[Вінкель (Цюрых)|Вінкель]] | 8185 |- | [[Файл:CHE Glattfelden COA.svg|35px|Глатфельдэн]] | style="text-align:left" | [[Глатфельдэн]] | 8192 |- | [[Файл:CHE Dietlikon COA.svg|35px|Дытлікон]] | style="text-align:left" | [[Дытлікон]] | 8305 |- | [[Файл:CHE Kloten COA.svg|35px|Клотэн]] | style="text-align:left" | [[Клотэн]] | 8302 |- | [[Файл:CHE Lufingen COA.svg|35px|Люфінген]] | style="text-align:left" | [[Люфінген]] | 8426 |- | [[Файл:Nuerensdorf-blazon.svg|35px|Нюрэнсдорф]] | style="text-align:left" | [[Нюрэнсдорф]] | 8309 |- | [[Файл:Opfikon-blazon.svg|35px|Опфікан]] | style="text-align:left" | [[Опфікан]] | 8152 |- | [[Файл:CHE Rafz COA.svg|35px|Рафц]] | style="text-align:left" | [[Рафц]] | 8197 |- | [[Файл:CHE Rorbas COA.svg|35px|Рорбас]] | style="text-align:left" | [[Рорбас]] | 8427 |- | [[Файл:CHE Freienstein-Teufen COA.svg|35px|Фраенштайн-Тойфэн]] | style="text-align:left" | [[Фраенштайн-Тойфэн]] | 8427 |- | [[Файл:CHE Höri COA.svg|35px|Хёры]] | style="text-align:left" | [[Хёры (Цюрых)|Хёры]] | 8181 |- | [[Файл:CHE Hochfelden COA.svg|35px|Хохфельдэн]] | style="text-align:left" | [[Хохфельдэн (Цюрых)|Хохфельдэн]] | 8182 |- | [[Файл:CHE Hüntwangen COA.svg|35px|Хюнтванген]] | style="text-align:left" | [[Хюнтванген]] | 8194 |- | [[Файл:CHE Eglisau COA.svg|35px|Эглізаў]] | style="text-align:left" | [[Эглізаў]] | 8193 |- | [[Файл:CHE Embrach COA.svg|35px|Эмбрах]] | style="text-align:left" | [[Эмбрах]] | 8424 |- |} == Зноскі == [[Катэгорыя:Акругі кантона Цюрых]] <references /> {{Вонкавыя спасылкі}} 79sictfz50z2sw7r2gjzlpydz5ngzrd 5165534 5165533 2026-07-13T18:56:51Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Opfikon-blazon.svg]] → [[File:CHE Opfikon COA.svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename was not changed in the language versions because Delinker did not perform the task. ([[c:c:GR]]) 5165534 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Акруга Бюлах |Арыгінальная назва = Bezirk Bülach }} '''Бюлах''' ({{lang-de|Bülach}}) — акруга ў кантоне [[Цюрых (кантон)|Цюрых]]. Цэнтр — горад [[Бюлах]]. ==Камуны акругі Бюлах== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! class="unsortable" | Герб ! Назва ! Паштовы індэкс |- | [[Файл:Oberembrach-blazon.svg|35px|Аберэмбрах]] | style="text-align:left" | [[Аберэмбрах]] | 8425 |- | [[Файл:CHE Bachenbülach COA.svg|35px|Bachenbülach]] | style="text-align:left" | [[Бахенбюлах]] | 8184 |- | [[Файл:CHE Bassersdorf COA.svg|35px|Басэрсдорф]] | style="text-align:left" | [[Басэрсдорф]] | 8303 |- | [[Файл:CHE Bülach COA.svg|35px|Бюлах]] | style="text-align:left" | '''[[Бюлах]]''' | 8180 |- | [[Файл:CHE Wallisellen COA.svg|35px|Валізэлен]] | style="text-align:left" | [[Валізэлен]] | 8304 |- | [[Файл:CHE Wasterkingen COA.svg|35px|Вастэркінген]] | style="text-align:left" | [[Вастэркінген]] | 8195 |- | [[Файл:CHE Wil ZH COA.svg|35px|Віль]] | style="text-align:left" | [[Віль (Цюрых)|Віль]] | 8196 |- | [[Файл:CHE Winkel COA.svg|35px|Вінкель]] | style="text-align:left" | [[Вінкель (Цюрых)|Вінкель]] | 8185 |- | [[Файл:CHE Glattfelden COA.svg|35px|Глатфельдэн]] | style="text-align:left" | [[Глатфельдэн]] | 8192 |- | [[Файл:CHE Dietlikon COA.svg|35px|Дытлікон]] | style="text-align:left" | [[Дытлікон]] | 8305 |- | [[Файл:CHE Kloten COA.svg|35px|Клотэн]] | style="text-align:left" | [[Клотэн]] | 8302 |- | [[Файл:CHE Lufingen COA.svg|35px|Люфінген]] | style="text-align:left" | [[Люфінген]] | 8426 |- | [[Файл:Nuerensdorf-blazon.svg|35px|Нюрэнсдорф]] | style="text-align:left" | [[Нюрэнсдорф]] | 8309 |- | [[Файл:CHE Opfikon COA.svg|35px|Опфікан]] | style="text-align:left" | [[Опфікан]] | 8152 |- | [[Файл:CHE Rafz COA.svg|35px|Рафц]] | style="text-align:left" | [[Рафц]] | 8197 |- | [[Файл:CHE Rorbas COA.svg|35px|Рорбас]] | style="text-align:left" | [[Рорбас]] | 8427 |- | [[Файл:CHE Freienstein-Teufen COA.svg|35px|Фраенштайн-Тойфэн]] | style="text-align:left" | [[Фраенштайн-Тойфэн]] | 8427 |- | [[Файл:CHE Höri COA.svg|35px|Хёры]] | style="text-align:left" | [[Хёры (Цюрых)|Хёры]] | 8181 |- | [[Файл:CHE Hochfelden COA.svg|35px|Хохфельдэн]] | style="text-align:left" | [[Хохфельдэн (Цюрых)|Хохфельдэн]] | 8182 |- | [[Файл:CHE Hüntwangen COA.svg|35px|Хюнтванген]] | style="text-align:left" | [[Хюнтванген]] | 8194 |- | [[Файл:CHE Eglisau COA.svg|35px|Эглізаў]] | style="text-align:left" | [[Эглізаў]] | 8193 |- | [[Файл:CHE Embrach COA.svg|35px|Эмбрах]] | style="text-align:left" | [[Эмбрах]] | 8424 |- |} == Зноскі == [[Катэгорыя:Акругі кантона Цюрых]] <references /> {{Вонкавыя спасылкі}} dgwrppbx70kqcif3781tecb5fk1q7p5 5165535 5165534 2026-07-13T18:59:08Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Oberembrach-blazon.svg]] → [[File:CHE Oberembrach COA.svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename was not changed in the language versions because Delinker did not perform the task. ([[c:c:GR]]) 5165535 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Акруга Бюлах |Арыгінальная назва = Bezirk Bülach }} '''Бюлах''' ({{lang-de|Bülach}}) — акруга ў кантоне [[Цюрых (кантон)|Цюрых]]. Цэнтр — горад [[Бюлах]]. ==Камуны акругі Бюлах== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! class="unsortable" | Герб ! Назва ! Паштовы індэкс |- | [[Файл:CHE Oberembrach COA.svg|35px|Аберэмбрах]] | style="text-align:left" | [[Аберэмбрах]] | 8425 |- | [[Файл:CHE Bachenbülach COA.svg|35px|Bachenbülach]] | style="text-align:left" | [[Бахенбюлах]] | 8184 |- | [[Файл:CHE Bassersdorf COA.svg|35px|Басэрсдорф]] | style="text-align:left" | [[Басэрсдорф]] | 8303 |- | [[Файл:CHE Bülach COA.svg|35px|Бюлах]] | style="text-align:left" | '''[[Бюлах]]''' | 8180 |- | [[Файл:CHE Wallisellen COA.svg|35px|Валізэлен]] | style="text-align:left" | [[Валізэлен]] | 8304 |- | [[Файл:CHE Wasterkingen COA.svg|35px|Вастэркінген]] | style="text-align:left" | [[Вастэркінген]] | 8195 |- | [[Файл:CHE Wil ZH COA.svg|35px|Віль]] | style="text-align:left" | [[Віль (Цюрых)|Віль]] | 8196 |- | [[Файл:CHE Winkel COA.svg|35px|Вінкель]] | style="text-align:left" | [[Вінкель (Цюрых)|Вінкель]] | 8185 |- | [[Файл:CHE Glattfelden COA.svg|35px|Глатфельдэн]] | style="text-align:left" | [[Глатфельдэн]] | 8192 |- | [[Файл:CHE Dietlikon COA.svg|35px|Дытлікон]] | style="text-align:left" | [[Дытлікон]] | 8305 |- | [[Файл:CHE Kloten COA.svg|35px|Клотэн]] | style="text-align:left" | [[Клотэн]] | 8302 |- | [[Файл:CHE Lufingen COA.svg|35px|Люфінген]] | style="text-align:left" | [[Люфінген]] | 8426 |- | [[Файл:Nuerensdorf-blazon.svg|35px|Нюрэнсдорф]] | style="text-align:left" | [[Нюрэнсдорф]] | 8309 |- | [[Файл:CHE Opfikon COA.svg|35px|Опфікан]] | style="text-align:left" | [[Опфікан]] | 8152 |- | [[Файл:CHE Rafz COA.svg|35px|Рафц]] | style="text-align:left" | [[Рафц]] | 8197 |- | [[Файл:CHE Rorbas COA.svg|35px|Рорбас]] | style="text-align:left" | [[Рорбас]] | 8427 |- | [[Файл:CHE Freienstein-Teufen COA.svg|35px|Фраенштайн-Тойфэн]] | style="text-align:left" | [[Фраенштайн-Тойфэн]] | 8427 |- | [[Файл:CHE Höri COA.svg|35px|Хёры]] | style="text-align:left" | [[Хёры (Цюрых)|Хёры]] | 8181 |- | [[Файл:CHE Hochfelden COA.svg|35px|Хохфельдэн]] | style="text-align:left" | [[Хохфельдэн (Цюрых)|Хохфельдэн]] | 8182 |- | [[Файл:CHE Hüntwangen COA.svg|35px|Хюнтванген]] | style="text-align:left" | [[Хюнтванген]] | 8194 |- | [[Файл:CHE Eglisau COA.svg|35px|Эглізаў]] | style="text-align:left" | [[Эглізаў]] | 8193 |- | [[Файл:CHE Embrach COA.svg|35px|Эмбрах]] | style="text-align:left" | [[Эмбрах]] | 8424 |- |} == Зноскі == [[Катэгорыя:Акругі кантона Цюрых]] <references /> {{Вонкавыя спасылкі}} coknmfy1m1cmx6pe4nwr0uy2hcoj6j5 5165537 5165535 2026-07-13T19:01:09Z Ziv 148479 ([[c:GR|GR]]) [[File:Nuerensdorf-blazon.svg]] → [[File:CHE Nürensdorf COA.svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename was not changed in the language versions because Delinker did not perform the task. ([[c:c:GR]]) 5165537 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Акруга Бюлах |Арыгінальная назва = Bezirk Bülach }} '''Бюлах''' ({{lang-de|Bülach}}) — акруга ў кантоне [[Цюрых (кантон)|Цюрых]]. Цэнтр — горад [[Бюлах]]. ==Камуны акругі Бюлах== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! class="unsortable" | Герб ! Назва ! Паштовы індэкс |- | [[Файл:CHE Oberembrach COA.svg|35px|Аберэмбрах]] | style="text-align:left" | [[Аберэмбрах]] | 8425 |- | [[Файл:CHE Bachenbülach COA.svg|35px|Bachenbülach]] | style="text-align:left" | [[Бахенбюлах]] | 8184 |- | [[Файл:CHE Bassersdorf COA.svg|35px|Басэрсдорф]] | style="text-align:left" | [[Басэрсдорф]] | 8303 |- | [[Файл:CHE Bülach COA.svg|35px|Бюлах]] | style="text-align:left" | '''[[Бюлах]]''' | 8180 |- | [[Файл:CHE Wallisellen COA.svg|35px|Валізэлен]] | style="text-align:left" | [[Валізэлен]] | 8304 |- | [[Файл:CHE Wasterkingen COA.svg|35px|Вастэркінген]] | style="text-align:left" | [[Вастэркінген]] | 8195 |- | [[Файл:CHE Wil ZH COA.svg|35px|Віль]] | style="text-align:left" | [[Віль (Цюрых)|Віль]] | 8196 |- | [[Файл:CHE Winkel COA.svg|35px|Вінкель]] | style="text-align:left" | [[Вінкель (Цюрых)|Вінкель]] | 8185 |- | [[Файл:CHE Glattfelden COA.svg|35px|Глатфельдэн]] | style="text-align:left" | [[Глатфельдэн]] | 8192 |- | [[Файл:CHE Dietlikon COA.svg|35px|Дытлікон]] | style="text-align:left" | [[Дытлікон]] | 8305 |- | [[Файл:CHE Kloten COA.svg|35px|Клотэн]] | style="text-align:left" | [[Клотэн]] | 8302 |- | [[Файл:CHE Lufingen COA.svg|35px|Люфінген]] | style="text-align:left" | [[Люфінген]] | 8426 |- | [[Файл:CHE Nürensdorf COA.svg|35px|Нюрэнсдорф]] | style="text-align:left" | [[Нюрэнсдорф]] | 8309 |- | [[Файл:CHE Opfikon COA.svg|35px|Опфікан]] | style="text-align:left" | [[Опфікан]] | 8152 |- | [[Файл:CHE Rafz COA.svg|35px|Рафц]] | style="text-align:left" | [[Рафц]] | 8197 |- | [[Файл:CHE Rorbas COA.svg|35px|Рорбас]] | style="text-align:left" | [[Рорбас]] | 8427 |- | [[Файл:CHE Freienstein-Teufen COA.svg|35px|Фраенштайн-Тойфэн]] | style="text-align:left" | [[Фраенштайн-Тойфэн]] | 8427 |- | [[Файл:CHE Höri COA.svg|35px|Хёры]] | style="text-align:left" | [[Хёры (Цюрых)|Хёры]] | 8181 |- | [[Файл:CHE Hochfelden COA.svg|35px|Хохфельдэн]] | style="text-align:left" | [[Хохфельдэн (Цюрых)|Хохфельдэн]] | 8182 |- | [[Файл:CHE Hüntwangen COA.svg|35px|Хюнтванген]] | style="text-align:left" | [[Хюнтванген]] | 8194 |- | [[Файл:CHE Eglisau COA.svg|35px|Эглізаў]] | style="text-align:left" | [[Эглізаў]] | 8193 |- | [[Файл:CHE Embrach COA.svg|35px|Эмбрах]] | style="text-align:left" | [[Эмбрах]] | 8424 |- |} == Зноскі == [[Катэгорыя:Акругі кантона Цюрых]] <references /> {{Вонкавыя спасылкі}} 479dvqecaurlhpm958rbijd1ymblvly 0 564015 5165641 5165193 2026-07-13T21:25:23Z Bk1949 50943 5165641 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі літаратуры|1936}} '''[[1936]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == == Кнігі == {{Асноўная катэгорыя|Кнігі 1936 года}} * «На этапах»: вершы / [[Максім Танк]]. — Вільня : выданне В. Труцькі. — 127 с. == Прэміі == * [[Нобелеўская прэмія па літаратуры]] — [[Юджын Гладстан О’Ніл]]. == Нарадзіліся == * [[1 студзеня]] — [[Анатоль Кудравец]], беларускі празаік і [[перакладчык]], галоўны рэдактар часопіса «[[Нёман (часопіс) |Нёман]]» (пам. [[2014]]) * [[13 студзеня]] — [[Васіль Сёмуха]], беларускі [[перакладчык]] (пам. [[2019]]) * [[14 студзеня]] — [[Алесь Дзятлаў]], беларускі [[пісьменнік]] (пам. [[2022]]) * [[15 студзеня]] — [[Янка Сіпакоў]], беларускі пісьменнік і перакладчык (пам. [[2011]]) * [[1 сакавіка]] — [[Лідзія Савік]], беларускі [[літаратуразнавец]] і [[літаратурны крытык|крытык]], [[культуролаг]] (пам. [[2024]]) * [[4 красавіка]] — [[Раман Тармола-Мірскі]], беларускі [[паэт]], [[сцэнарыст]] (пам. [[2011]]) * [[6 красавіка]] — [[Генадзь Шупенька]], беларускі [[літаратуразнавец]] і [[літаратурны крытык|крытык]], перакладчык (пам. [[2010]]) * [[17 красавіка]] — [[Міхась Рудкоўскі]], беларускі паэт і перакладчык (пам. [[1991]]) * [[24 красавіка]] — [[Вера Рыч]], англійская паэтэса і перакладчыца літаратурных твораў беларускіх аўтараў, артыкулаў пра беларускую літаратуру (пам. [[2009]]) * [[5 траўня]] — [[Васіль Цімафеевіч Якавенка|Васіль Якавенка]], беларускі празаік і [[публіцыст]], [[грамадскі дзеяч]] (пам. [[2018]]) * [[15 траўня]] — [[Барыс Іванавіч Сачанка|Барыс Сачанка]], беларускі пісьменнік і перакладчык (пам. [[1995]]) * [[3 чэрвеня]] — [[Антон Іванавіч Гурскі|Антон Гурскі]], беларускі [[фалькларыст]] (пам. [[2016]]) * [[15 чэрвеня]] — [[Мікола Гіль]], беларускі [[пісьменнік]], [[журналіст]], [[перакладчык]] (пам. [[2022]]) * [[22 ліпеня]] — [[Вячаслаў Чамярыцкі]], беларускі літаратуразнавец, крытык, [[тэкстолаг]], перакладчык * [[9 жніўня]] — [[Яўген Міклашэўскі]], беларускі пісьменнік і перакладчык (пам. [[2010]]) * [[28 жніўня]] — [[Генадзь Бураўкін]], беларускі [[паэт]], дзяржаўны дзеяч (пам. [[2014]]) * [[4 верасня]] — [[Сакрат Яновіч]], польскі і беларускі пісьменнік, [[публіцыст]] (пам. [[2013]]) * [[9 верасня]] — [[Арнольд Міхневіч]], беларускі [[мовазнавец]] (пам. [[2020]]) * [[17 кастрычніка]] — [[Аляксандр Станюта]], беларускі [[літаратуразнавец]] і [[літаратурны крытык|крытык]], [[пісьменнік]] (пам. [[2011]]) * [[30 кастрычніка]] — [[Генадзь Цыхун]], беларускі [[мовазнавец]] (пам. [[2024]]) * [[19 лістапада]] — [[Эрнест Ялугін]], беларускі празаік і [[публіцыст]] (пам. [[2022]]) * [[13 снежня]] — [[Мікола Воранаў]], беларускі [[празаік]] (пам. [[2005]]) == Памерлі == {{Зноскі}} {{Храналагічны пералік}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1936 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] 7gm6n4rbpui8vtb6ntf5ttjd0nzsf79 10 564324 5165432 4802189 2026-07-13T14:41:47Z JerzyKundrat 174 5165432 wikitext text/x-wiki '''[[14 ліпеня]]''' : {{Сцяг Францыі}} [[Францыя]]: [[Дзень узяцця Бастыліі]] ([[1789]]) * [[1099]]: Падчас [[Першы крыжовы паход|1-га Крыжовага паходу]] крыжакі штурмам узялі [[Іерусалім]]. * [[1187]]: Пачатак марскога походу [[Наўгародская дзяржава|наўгародцаў]] на сталіцу Швецыі горад Сігтуну. * [[1471]]: Адбылася бітва на Шалоні ў ходзе маскоўска-наўгародскай вайны 1471 года, першы крок да далучэння Ноўгарада да [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавы]]. * [[1500]]: Адбылася [[Бітва на Ведрашы (1500)|бітва на Ведрашы]] ў ходзе [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1500—1503)|маскоўска-літоўскай вайны 1500—1503 гадоў]]. * [[1700]]: Заключаны Канстанцінопальскі мірны дагавор, паводле якога ад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] да Маскоўскай дзяржавы адыйшлі Азоў і Запарожжа. * [[1708]]: Бітва каля мястэчка [[Галоўчын]] паміж шведскімі і рускімі войскамі. * [[1913]]: У [[Вільнюс|Вільні]] заснавана [[Беларускае выдавецкае таварыства]]. * [[1920]]: [[Чырвоная Армія]] заняла Вільню. * [[1944]]: [[Пінск]] вызвалены савецкімі войскамі ў ходзе [[Беларуская наступальная аперацыя|Беларускай наступальнай аперацыі]]. * [[1995]]: Чачэнскія баевікі на чале з [[Шаміль Басаеў|Шамілем Басаевым]] [[Тэрарыстычны акт у Будзёнаўску|захапілі]] закладнікаў у бальніцы [[Будзёнаўск]]а. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|714]] </noinclude> 7tor84bh1ze4n5cu4ol7f036shkrbbk 5165438 5165432 2026-07-13T14:45:15Z JerzyKundrat 174 5165438 wikitext text/x-wiki '''[[14 ліпеня]]''' : {{Сцяг Францыі}} [[Францыя]]: [[Дзень узяцця Бастыліі]] ([[1789]]) * [[1099]]: Падчас [[Першы крыжовы паход|1-га Крыжовага паходу]] крыжакі штурмам узялі [[Іерусалім]]. * [[1187]]: Пачатак марскога походу [[Наўгародская дзяржава|наўгародцаў]] на сталіцу Швецыі горад Сігтуну. * [[1471]]: Адбылася бітва на Шалоні ў ходзе маскоўска-наўгародскай вайны 1471 года, першы крок да далучэння Ноўгарада да [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавы]]. * [[1500]]: Адбылася [[Бітва на Ведрашы (1500)|бітва на Ведрашы]] ў ходзе [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1500—1503)|маскоўска-літоўскай вайны 1500—1503 гадоў]]. * [[1700]]: Заключаны Канстанцінопальскі мірны дагавор, паводле якога ад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] да Маскоўскай дзяржавы адыйшлі Азоў і Запарожжа. * [[1708]]: Бітва каля мястэчка [[Галоўчын]] паміж шведскімі і рускімі войскамі. * [[1913]]: У [[Вільнюс|Вільні]] заснавана [[Беларускае выдавецкае таварыства]]. * [[1920]]: [[Чырвоная Армія]] заняла Вільню. * [[1944]]: [[Пінск]] вызвалены савецкімі войскамі ў ходзе [[Беларуская наступальная аперацыя|Беларускай наступальнай аперацыі]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|714]] </noinclude> snosieqx89fyl2c09dv6qnfsqa2s5ic 5165485 5165438 2026-07-13T16:03:02Z JerzyKundrat 174 5165485 wikitext text/x-wiki '''[[14 ліпеня]]''' : {{Сцяг Францыі}} [[Францыя]]: [[Дзень узяцця Бастыліі]] ([[1789]]) * [[1099]]: Падчас [[Першы крыжовы паход|1-га Крыжовага паходу]] крыжакі штурмам узялі [[Іерусалім]]. * [[1187]]: Пачатак марскога походу [[Наўгародская дзяржава|наўгародцаў]] на сталіцу Швецыі горад Сігтуну. * [[1471]]: Адбылася бітва на Шалоні ў ходзе маскоўска-наўгародскай вайны, першы крок да далучэння Ноўгарада да [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавы]]. * [[1500]]: Адбылася [[Бітва на Ведрашы (1500)|бітва на Ведрашы]] ў ходзе [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1500—1503)|маскоўска-літоўскай вайны 1500—1503 гадоў]]. * [[1700]]: Заключаны Канстанцінопальскі мірны дагавор, паводле якога ад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] да Маскоўскай дзяржавы адыйшлі Азоў і Запарожжа. * [[1708]]: Бітва каля мястэчка [[Галоўчын]] паміж шведскімі і рускімі войскамі. * [[1913]]: У [[Вільнюс|Вільні]] заснавана [[Беларускае выдавецкае таварыства]]. * [[1920]]: [[Чырвоная Армія]] заняла Вільню. * [[1944]]: [[Пінск]] вызвалены савецкімі войскамі ў ходзе [[Беларуская наступальная аперацыя|Беларускай наступальнай аперацыі]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|714]] </noinclude> o5p4qqlytb9u8wqmh70qfqo0eje9091 5165486 5165485 2026-07-13T16:03:23Z JerzyKundrat 174 5165486 wikitext text/x-wiki '''[[14 ліпеня]]''' : {{Сцяг Францыі}} [[Францыя]]: [[Дзень узяцця Бастыліі]] ([[1789]]) * [[1099]]: Падчас [[Першы крыжовы паход|1-га Крыжовага паходу]] крыжакі штурмам узялі [[Іерусалім]]. * [[1187]]: Пачатак марскога походу [[Наўгародская дзяржава|наўгародцаў]] на сталіцу Швецыі горад Сігтуну. * [[1471]]: Бітва на Шалоні ў ходзе маскоўска-наўгародскай вайны, першы крок да далучэння Ноўгарада да [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавы]]. * [[1500]]: Адбылася [[Бітва на Ведрашы (1500)|бітва на Ведрашы]] ў ходзе [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1500—1503)|маскоўска-літоўскай вайны 1500—1503 гадоў]]. * [[1700]]: Заключаны Канстанцінопальскі мірны дагавор, паводле якога ад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] да Маскоўскай дзяржавы адыйшлі Азоў і Запарожжа. * [[1708]]: Бітва каля мястэчка [[Галоўчын]] паміж шведскімі і рускімі войскамі. * [[1913]]: У [[Вільнюс|Вільні]] заснавана [[Беларускае выдавецкае таварыства]]. * [[1920]]: [[Чырвоная Армія]] заняла Вільню. * [[1944]]: [[Пінск]] вызвалены савецкімі войскамі ў ходзе [[Беларуская наступальная аперацыя|Беларускай наступальнай аперацыі]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|714]] </noinclude> l2chums3kfnkpe7baakn1yjezwk2e7h 5165487 5165486 2026-07-13T16:04:09Z JerzyKundrat 174 5165487 wikitext text/x-wiki '''[[14 ліпеня]]''' : {{Сцяг Францыі}} [[Францыя]]: [[Дзень узяцця Бастыліі]] ([[1789]]) * [[1099]]: Падчас [[Першы крыжовы паход|1-га Крыжовага паходу]] крыжакі штурмам узялі [[Іерусалім]]. * [[1187]]: Пачатак марскога походу [[Наўгародская дзяржава|наўгародцаў]] на сталіцу Швецыі горад Сігтуну. * [[1471]]: Бітва на Шалоні ў ходзе маскоўска-наўгародскай вайны, першы крок да далучэння Ноўгарада да [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскай дзяржавы]]. * [[1500]]: Адбылася [[Бітва на Ведрашы (1500)|бітва на Ведрашы]] ў ходзе [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1500—1503)|маскоўска-літоўскай вайны 1500—1503 гадоў]]. * [[1700]]: Заключаны Канстанцінопальскі мір, паводле якога ад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] да Маскоўскай дзяржавы адыйшлі Азоў і Запарожжа. * [[1708]]: Бітва каля мястэчка [[Галоўчын]] паміж шведскімі і рускімі войскамі. * [[1913]]: У [[Вільнюс|Вільні]] заснавана [[Беларускае выдавецкае таварыства]]. * [[1920]]: [[Чырвоная Армія]] заняла Вільню. * [[1944]]: [[Пінск]] вызвалены савецкімі войскамі ў ходзе [[Беларуская наступальная аперацыя|Беларускай наступальнай аперацыі]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|714]] </noinclude> 8ypm0m5wskteh0pnc3nleyeaihlenw2 10 564325 5165444 4158552 2026-07-13T14:50:55Z JerzyKundrat 174 5165444 wikitext text/x-wiki '''[[15 ліпеня]]''' * [[64]]: Вялікі пажар у [[Рым]]е. * [[1240]]: Адбылася [[Неўская бітва]], дружына [[Аляксандр Яраславіч Неўскі|Аляксандра Яраславіча]] разбіла шведскі атрад. * [[1410]]: Адбылася [[Грунвальдская бітва|бітва пры Грунвальдзе]] ў ходзе [[Вялікая вайна (1409—1411)|Вялікай вайны 1409—1411 гадоў]]. * [[1560]]: Першая пісьмовая згадка аб [[Гісторыя Светлагорска|Шацілавічах]] (зараз — горад [[Светлагорск]]). * [[1606]]: Мяшчане [[Магілёў|Магілёва]] ўварваліся ў ратушу; старая рада была разагнаная, выбрана новая, у складзе якой пераважалі незаможныя рамеснікі. * [[1799]]: У Егіпце знойдзены [[Разецкі камень]]. * [[1888]]: Адбылося буйное вывяржэнне вулкана [[Бандай]]. * [[1925]]: Адноўлена дзейнасць [[Беларускі камітэт (Варшава)|Беларускага камітэта ў Варшаве]]. * [[1965]]: [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэс ЗША]] прыняў закон, які запатрабаваў друкаваць на цыгарэтных пачках папярэджанне аб небяспецы курэння для здароўя. * [[2016]]: Ваенныя спрабавалі здзейсніць [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Турцыі (2016)|дзяржаўны пераварот]] у [[Турцыя|Турцыі]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|715]] </noinclude> kt44s3kqsn6kzg0kk0serru6h9emgdy 5165446 5165444 2026-07-13T14:52:13Z JerzyKundrat 174 5165446 wikitext text/x-wiki '''[[15 ліпеня]]''' * [[64]]: Вялікі пажар у [[Рым]]е. * [[1240]]: У [[Неўская бітва|Неўскай бітве]], дружына [[Аляксандр Яраславіч Неўскі|Аляксандра Яраславіча]] разбіла шведскі атрад. * [[1410]]: Адбылася [[Грунвальдская бітва|бітва пры Грунвальдзе]] ў ходзе [[Вялікая вайна (1409—1411)|Вялікай вайны 1409—1411 гадоў]]. * [[1560]]: Першая пісьмовая згадка аб [[Гісторыя Светлагорска|Шацілавічах]] (зараз — горад [[Светлагорск]]). * [[1606]]: Мяшчане [[Магілёў|Магілёва]] ўварваліся ў ратушу; старая рада была разагнаная, выбрана новая, у складзе якой пераважалі незаможныя рамеснікі. * [[1799]]: У Егіпце знойдзены [[Разецкі камень]]. * [[1888]]: Адбылося буйное вывяржэнне вулкана [[Бандай]]. * [[1925]]: Адноўлена дзейнасць [[Беларускі камітэт (Варшава)|Беларускага камітэта ў Варшаве]]. * [[1965]]: [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэс ЗША]] прыняў закон, які запатрабаваў друкаваць на цыгарэтных пачках папярэджанне аб небяспецы курэння для здароўя. * [[2016]]: Ваенныя спрабавалі здзейсніць [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Турцыі (2016)|дзяржаўны пераварот]] у [[Турцыя|Турцыі]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|715]] </noinclude> 2t9a1px8a57g7a673060hl3kumawws2 5165450 5165446 2026-07-13T14:57:04Z JerzyKundrat 174 5165450 wikitext text/x-wiki '''[[15 ліпеня]]''' : {{Сцягафікацыя|Украіна}} — [[Дзень украінскай дзяржаўнасці]] * [[64]]: Вялікі пажар у [[Рым]]е. * [[1240]]: У [[Неўская бітва|Неўскай бітве]], дружына [[Аляксандр Яраславіч Неўскі|Аляксандра Яраславіча]] разбіла шведскі атрад. * [[1410]]: Адбылася [[Грунвальдская бітва|бітва пры Грунвальдзе]] ў ходзе [[Вялікая вайна (1409—1411)|Вялікай вайны 1409—1411 гадоў]]. * [[1560]]: Першая пісьмовая згадка аб [[Гісторыя Светлагорска|Шацілавічах]] (зараз — горад [[Светлагорск]]). * [[1606]]: Мяшчане [[Магілёў|Магілёва]] ўварваліся ў ратушу; старая рада была разагнаная, выбрана новая, у складзе якой пераважалі незаможныя рамеснікі. * [[1799]]: У Егіпце знойдзены [[Разецкі камень]]. * [[1888]]: Адбылося буйное вывяржэнне вулкана [[Бандай]]. * [[1925]]: Адноўлена дзейнасць [[Беларускі камітэт (Варшава)|Беларускага камітэта ў Варшаве]]. * [[1965]]: [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэс ЗША]] прыняў закон, які запатрабаваў друкаваць на цыгарэтных пачках папярэджанне аб небяспецы курэння для здароўя. * [[2016]]: Ваенныя спрабавалі здзейсніць [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Турцыі (2016)|дзяржаўны пераварот]] у [[Турцыя|Турцыі]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|715]] </noinclude> 50nlj783jqlki36jf3uwukrx22ci8cb 10 564326 5165455 4566602 2026-07-13T15:07:29Z JerzyKundrat 174 5165455 wikitext text/x-wiki '''[[16 ліпеня]]''' * [[622]]: Традыцыйная дата хіджры — перасялення [[Магамет]]а і яго прыхільнікаў з [[Мекка|Меккі]] ў [[Медына|Медзіну]]. Пачатак ісламскага календара. * [[1054]]: Папскія легаты абвясцілі адлучэнне ад царквы патрыярха [[Міхаіл Керуларый|Міхаіла Керуларыя]]. Пачатак [[Раскол хрысціянскай царквы 1054 года|Вялікай схізмы]]. * [[1228]]: Кананізаваны [[Францыск Асізскі]]. * [[1931]]: Імператар [[Хайле Селасіе I]] прымае першую Канстытуцыю Эфіопіі. * [[1941]]: Германскія войскі занялі [[Смаленск]]. * [[1944]]: У [[Мінск]]у на полі былога іпадрома адбыўся [[Партызанскі парад]]. * [[1945]]: [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] паспяхова праводзяць першыя ў свеце ядзерныя выпрабаванні. * [[1965]]: Адкрыты [[Манбланскі тунэль]], які злучыў [[Францыя|Францыю]] і [[Італія|Італію]]. * [[1979]]: [[Садам Хусейн]] заняў пасаду прэзідэнта [[Ірак]]а. * [[1990]]: [[Вярхоўная Рада Украіны]] прыняла Дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце. * [[1994]]: Першы фрагмент [[Камета Шумейкераў — Леві 9|каметы Шумейкераў — Леві 9]] урэзаўся ў атмасферу [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|716]] </noinclude> bx33nxbu3pp6ecm4hzrxlh784wfp8la 10 564327 5165488 4158911 2026-07-13T16:06:36Z JerzyKundrat 174 5165488 wikitext text/x-wiki '''[[17 ліпеня]]''' * [[1048]]: [[Дамасій II (Папа Рымскі)|Дамасій II]] стаў [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]], але праз некалькі тыдняў ён памёр у [[Палестрына|Палестрыне]] ад [[Малярыя|малярыі]]. * [[1054]]: [[Генрых IV (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Генрых IV]] быў каранаваны як [[Спіс манархаў Германіі|кароль Германіі]]. * [[1570]]: Заснаваны [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскі езуіцкі калегіум]]. * [[1782]]: Адбылася Гогландская бітва паміж рускім і шведскім флотамі падчас [[Руска-шведская вайна (1788—1790)|руска-шведскай вайны]]. * [[1868]]: Сталіца [[Японія|Японіі]] перанесена з Кіёта ў [[Токіа]]. * [[1918]]: У [[Масква|Маскве]] пачаўся [[Усерасійскі з’езд бежанцаў з Беларусі]]. * [[1940]]: [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвія]] далучана да [[СССР]]. * [[1941]]: Арганізавана генеральная акруга [[генеральная акруга Беларусь|«Беларусь»]], якая разам з генеральнымі акругамі «Літва», «Латвія» і «Эстонія» ўвайшла ў рэйхскамісарыят «[[Рэйхскамісарыят Остланд|Остланд]]». * [[1942]]: Пачалася [[Сталінградская бітва]]. * [[1945]]: Пачалася [[Патсдамская канферэнцыя]]. * [[1973]]: У [[Афганістан]]е скінута манархія і абвешчана [[рэспубліка]]. * [[1986]]: У эфіры савецкага тэлебачання падчас трансляцыі тэлемаста Ленінград-Бостан прагучаў выраз «[[У СССР сексу няма]]». * [[2014]]: [[Катастрофа Boeing 777 пад Данецкам]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|717]] </noinclude> 3axi132kv3zor9g6cvuy95usd1qxc30 5165490 5165488 2026-07-13T16:07:12Z JerzyKundrat 174 5165490 wikitext text/x-wiki '''[[17 ліпеня]]''' * [[1048]]: [[Дамасій II (Папа Рымскі)|Дамасій II]] стаў [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]], але праз некалькі тыдняў ён памёр у [[Палестрына|Палестрыне]] ад [[Малярыя|малярыі]]. * [[1054]]: [[Генрых IV (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Генрых IV]] быў каранаваны як [[Спіс манархаў Германіі|кароль Германіі]]. * [[1570]]: Заснаваны [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскі езуіцкі калегіум]]. * [[1782]]: Адбылася Гогландская бітва паміж рускім і шведскім флотамі падчас [[Руска-шведская вайна (1788—1790)|руска-шведскай вайны]]. * [[1868]]: Сталіца [[Японія|Японіі]] перанесена з Кіёта ў [[Токіа]]. * [[1918]]: У [[Масква|Маскве]] пачаўся [[Усерасійскі з’езд бежанцаў з Беларусі]]. * [[1940]]: [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвія]] далучана да [[СССР]]. * [[1941]]: Арганізавана генеральная акруга [[генеральная акруга Беларусь|«Беларусь»]], якая разам з генеральнымі акругамі «Літва», «Латвія» і «Эстонія» ўвайшла ў рэйхскамісарыят «[[Рэйхскамісарыят Остланд|Остланд]]». * [[1942]]: Пачалася [[Сталінградская бітва]]. * [[1945]]: Пачалася [[Патсдамская канферэнцыя]]. * [[1973]]: У [[Афганістан]]е скінута манархія і абвешчана [[рэспубліка]]. * [[2014]]: [[Катастрофа Boeing 777 пад Данецкам]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|717]] </noinclude> mu7wh90150q39ifv5keth5068txdlgu 10 564328 5165491 4804590 2026-07-13T16:08:14Z JerzyKundrat 174 5165491 wikitext text/x-wiki '''[[18 ліпеня]]''' * [[390 да н.э.]]: [[Старажытны Рым|Рымляне]] пацярпелі паражэнне ад [[галы|галаў]] на [[рака|рацэ]] Аліі. Галы разрабавалі [[Рым]], забілі [[Сенат (Старажытны Рым)|сенатараў]] і ўзялі ў аблогу [[Капітолій]]. * [[64]]: Пачаўся «Вялікі рымскі пажар», які знішчыў амаль увесь горад. * [[1792]]: Перамога арміі на чале з [[Тадэвуш Касцюшка|Тадэвушам Касцюшкам]] над расійскімі войскамі Міхаіла Кахоўскага пад Дубенкай. * [[1812]]: У Расіі ў час [[Вайна 1812 года|вайны з Францыяй]] створана [[Народнае апалчэнне ў вайне 1812 года|апалчэнне]]. * [[1872]]: У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ўпершыню праведзена працэдура тайнага галасавання. * [[1878]]: Шведскі палярны даследчык [[Нільс Адольф Эрык Нордэншэльд|Адольф Нордэншельд]] першы прайшоў паўночным шляхам з [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]] ў [[Ціхі акіян]]. * [[1897]]: Працягласць працоўнага дня на прадпрыемствах [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] скарочана да 11,5 гадзін, нядзеля абвешчана выхадным днём. * [[1936]]: Ваенны путч у [[Іспанія|Іспаніі]], пачатак [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны 1936—1939 гадоў]]. * [[1947]]: Кароль [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] [[Георг VI]] падпісаў закон аб незалежнасці [[Брытанская Індыя|Брытанскай Індыі]]. * [[1954]]: Першы фестываль [[джаз]]авай музыкі ў Ньюпорце, штат [[Род-Айленд]] ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]). * [[1968]]: Утворана кампанія «[[Intel]]», яе заснавалі [[Роберт Нойс]] і [[Гордан Мур]]. * [[1968]]: Лідар чэшскіх камуністаў [[Аляксандр Дубчак]] абвясціў лозунг «Сацыялізм з чалавечым абліччам». <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|718]] </noinclude> 38jv2w29shs396016e7zmcu99azaep7 10 564330 5165420 4566683 2026-07-13T14:13:05Z JerzyKundrat 174 5165420 wikitext text/x-wiki '''[[20 ліпеня]]''' * [[1653]]: Рускае пасольства прыбыла ў [[Чыгірын]] з паведамленнем пра згоду цара ўзяць пад свае заступніцтва запарожскае казацтва. * [[1701]]: Шведская армія пад кіраўніцтвам [[Карл XII|Карла XII]] разбіла каля Рыгі ўдвая большую саксонскую армію. * [[1759]]: Падчас [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайны]] расійскае войска ўзяло [[Франкфурт-на-Одэры]]. * [[1797]]: Упершыню выканана кампазіцыя «Mazurek Dąbrowskiego», якая стала [[гімн Польшчы|гімнам Польшчы]]. * [[1944]]: Савецкая армія выйшла на [[Заходні Буг]]. * 1944: [[Аперацыя «Валькірыя»]] — няўдалы замах на [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]]. * [[1958]]: У [[Мадрыд]]зе выйшаў першы нумар «Эвангелісцкага прапаведніка» пад рэдакцыяй [[Уладзіслаў Рыжы-Рыжскі|Уладзіслава Рыжы-Рыжскага]]. * [[1969]]: Амерыканскі касмічны апарат «[[Апалон-11]]» здзейсніў пасадку на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]]. * [[2012]]: Пасля рэстаўрацыі адкрыўся [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|720]] </noinclude> g1hzakeiwdkzax44j6rk7j12v3rx5bh 5165495 5165420 2026-07-13T16:18:32Z JerzyKundrat 174 5165495 wikitext text/x-wiki '''[[20 ліпеня]]''' * [[1653]]: Рускае пасольства прыбыла ў [[Чыгірын]] з паведамленнем пра згоду цара ўзяць пад свае заступніцтва запарожскае казацтва. * [[1701]]: Шведская армія пад кіраўніцтвам [[Карл XII|Карла XII]] разбіла каля Рыгі ўдвая большую саксонскую армію. * [[1759]]: Падчас [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайны]] расійскае войска ўзяло [[Франкфурт-на-Одэры]]. * [[1797]]: Упершыню выканана кампазіцыя «Mazurek Dąbrowskiego», якая стала [[гімн Польшчы|гімнам Польшчы]]. * [[1920]]: Бальшавікі занялі [[Гродна]] ў ходзе [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]]. * [[1944]]: Савецкая армія выйшла на [[Заходні Буг]]. * 1944: [[Аперацыя «Валькірыя»]] — няўдалы замах на [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]]. * [[1958]]: У [[Мадрыд]]зе выйшаў першы нумар «Эвангелісцкага прапаведніка» пад рэдакцыяй [[Уладзіслаў Рыжы-Рыжскі|Уладзіслава Рыжы-Рыжскага]]. * [[1969]]: Амерыканскі касмічны апарат «[[Апалон-11]]» здзейсніў пасадку на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]]. * [[2012]]: Пасля рэстаўрацыі адкрыўся [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|720]] </noinclude> bdwbic14x2wwy5sxh5vlftgf7yp6csn 5165497 5165495 2026-07-13T16:19:34Z JerzyKundrat 174 5165497 wikitext text/x-wiki '''[[20 ліпеня]]''' * [[1653]]: Рускае пасольства прыбыла ў [[Чыгірын]] з паведамленнем пра згоду цара ўзяць пад свае заступніцтва запарожскае казацтва. * [[1701]]: Шведская армія пад кіраўніцтвам [[Карл XII|Карла XII]] разбіла каля Рыгі ўдвая большую саксонскую армію. * [[1759]]: Падчас [[Сямігадовая вайна|Сямігадовай вайны]] расійскае войска ўзяло [[Франкфурт-на-Одэры]]. * [[1797]]: Упершыню выканана кампазіцыя «Mazurek Dąbrowskiego», якая стала [[гімн Польшчы|гімнам Польшчы]]. * [[1920]]: Бальшавікі занялі [[Гродна]] ў ходзе [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]]. * [[1924]]: Заснавана [[Міжнародная шахматная федэрацыя]]. * [[1944]]: Савецкая армія выйшла на [[Заходні Буг]]. * 1944: [[Аперацыя «Валькірыя»]] — няўдалы замах на [[Адольф Гітлер|Адольфа Гітлера]]. * [[1958]]: У [[Мадрыд]]зе выйшаў першы нумар «Эвангелісцкага прапаведніка» пад рэдакцыяй [[Уладзіслаў Рыжы-Рыжскі|Уладзіслава Рыжы-Рыжскага]]. * [[1969]]: Амерыканскі касмічны апарат «[[Апалон-11]]» здзейсніў пасадку на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]]. * [[2012]]: Пасля рэстаўрацыі адкрыўся [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс]]. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|720]] </noinclude> tm3e2vzhfdstm5o4l9g8t695ow2bo3l 10 564335 5165428 5016848 2026-07-13T14:36:25Z JerzyKundrat 174 5165428 wikitext text/x-wiki '''[[23 ліпеня]]''' : {{Сцяг Егіпта}} [[Егіпет]]: Дзень Рэвалюцыі ([[1952]]) * [[1211]]: Рыжскі [[епіскап]] [[Альберт фон Буксгёўдэн|Альберт]] асвяціў месца будовы [[Рыжскі Домскі сабор|Домскага сабора]] ў [[Рыга|Рызе]]. * [[1215]]: У [[Ахен]]е [[Фрыдрых II (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)|Фрыдрых II]] быў у другі раз каранаваны [[Імператары Свяшчэннай Рымскай імперыі|імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі]]. * [[1792]]: [[Бітва пад Берасцем (1792)|Бітва пад Берасцем]] вялікалітоўскіх войскаў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] з [[Расія]]й. * [[1867]]: У [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] створана [[Туркестанскае генерал-губернатарства]]. * [[1922]]: У [[Сабор Святых апосталаў Пятра і Паўла (Мінск)|саборы Святых апосталаў Пятра і Паўла]] ў [[Менск]]у адбыўся царкоўны [[сінод]], які вырашыў стварыць аўтаномную беларускую праваслаўную мітраполію. * [[1941]]: Паранены кіраўнік [[Абарона Брэсцкай крэпасці (1941)|абароны Брэсцкай крэпасці]] [[Пётр Міхайлавіч Гаўрылаў|Пётр Гаўрылаў]] трапіў у нямецкі палон. * [[1944]]: Ад нацысцкіх акупантаў вызвалены [[Пскоў]]. * [[1974]]: Падзенне рэжыму «[[Рэжым палкоўнікаў|чорных палкоўнікаў]]» — ваеннай дыктатуры ў [[Грэцыя|Грэцыі]]. * [[2009]]: На прэзідэнцкіх выбарах у [[Кыргызстан]]е перамог [[Курманбек Бакіеў]]. * [[2020]]: Кітайская аўтаматычная міжпланетная станцыя «[[Цяньвэнь-1]]» запушчана да [[Марс]]а. <noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі паводле дат|723]] </noinclude> isqo60zzoxeg0yw0yxm6itiwozoxmxv 0 565372 5165825 5109354 2026-07-14T08:54:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165825 wikitext text/x-wiki {{Coord|53|56|22|N|27|35|55|E|display=title}} {{Радыёстанцыя |назва_радыёстанцыі = Радыё «Рэлакс» |поўнае_назва = |лагатып = [[выява:Рэлакс (лагатып).png|200px]] |подпіс = |горад = [[Мінск]] |краіна = [[Беларусь]] |слоган = Лёгкае і спакойнае радыё |фармат = музычны |музфармат = гасцёўневы (лаўндж)<ref>{{Cite news|author=Максім Маханькоў|title=У Мінску з’явілася новае FM-радыё з эфірнымі ўстаўкамі на беларускай мове|url=https://m.nn.by/articles/202891/|publisher=Газета «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]»|date=8 студзеня 2018|accessdate=6 красавіка 2018}}</ref> |частата = 87,5 мегагерц |мачта = [[Калодзішчы]] (Мінскі раён) |магутнасць = |час_вяшчання = |зона_вяшчання = Мінск і [[Мінскі раён]] |створаны = {{Дата нараджэння і ўзрост|24|7|2017|1}} |зачынены = |заменены = |ліцэнзія = № 294 |доля = |каардынаты = |заснавальнік = |уладальнік = [[ТАА]] «Ваша тэлебачанне» |кіраўнікі = Валерый Краўчук, Аляксандр Ажынскі<ref name="р">{{Cite news|author=|title=Пра радыё|url=http://radiorelax.by/about/|publisher=Радыё «Рэлакс»|date=2018|accessdate=6 красавіка 2018}}</ref> |сайт = [http://radiorelax.by/ radiorelax.by] }} '''Радыё «Рэлакс»''' — прыватная беларускамоўная [[радыёстанцыя]] Мінска, заснаваная ў ліпені 2017 года<ref name="р"/>. Пасля паўгадовага адбору абвесткі радыё запісалі голасам акцёра {{нп5|Аляксандр Міхайлавіч Цімошкін|Аляксандра Цімошкіна|ru|Тимошкин, Александр Михайлович}}, які мае званне [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь|заслужанага артыста Беларусі]]<ref>{{Cite web|author=Іна Студзінская, [[Свабода (радыё)|радыё «Свабода»]]|title=«Лёгкае і спакойнае» — слоган Радыё «Рэлакс», дзе можна пачуць Караткевіча, Разанава, Марціновіча|url=http://www.nlb.by/by/news/naviny-biblijatjek/lyegkae-i-spakoynae-slogan-radyye-relax-dze-mozhna-pachuts-karatkevicha-razanava-martsinovicha/|publisher=[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]|date=25 лютага 2018|archiveurl=https://www.svaboda.org/a/relax/29035680.html|archivedate=12 лютага 2018|accessdate=6 красавіка 2018}}</ref>. 1 лютага 2018 года стварылі мабільныя дадаткі радыё «Рэлакс» для [[смартфон]]аў з аперацыйнымі сістэмамі «[[Android|Андроід]]» і «iOS» ([[iPhone]])<ref>{{Cite news|author=|title=Мабільны дадатак радыё «Рэлакс»|url=http://radiorelax.by/stock/6|publusher=Радыё «Рэлакс»|date=1 лютага 2018|accessdate=6 красавіка 2018|archive-date=31 сакавіка 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331012824/http://radiorelax.by/stock/6|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://radiorelax.by/stock/6 |title=Архіўная копія |access-date=3 ліпеня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180331012824/http://radiorelax.by/stock/6 |archivedate=31 сакавіка 2018 |url-status=dead }}</ref>. Заснавальнік радыё: [[ТАА]] «Ваша тэлебачанне» (Мінск, [[Савецкі раён (Мінск)|Савецкі раён]], вул. Усходняя, д. 131).<ref name="р"/>. == Перадачы == На 2018 год радыё «Рэлакс» мела 6 штодзённых перадач па-беларуску: «Вінтаж», «Надвор’е», «Настрой»<ref>{{Cite news|title=Перадача «Настрой»|url=http://radiorelax.by/program/5|publisher=Радыё «Рэлакс»|date=2018|accessdate=6 красавіка 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180424064347/http://radiorelax.by/program/5|archivedate=24 красавіка 2018|url-status=dead}}</ref>, «Сучаснасць», «Цытата»<ref>{{Cite news|author=|title=Перадача «Цытата»|url=http://radiorelax.by/program/4|publisher=Радыё «Рэлакс»|date=2018|accessdate=6 красавіка 2018|archive-date=25 красавіка 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425171743/http://radiorelax.by/program/4|url-status=dead}}</ref> і Чытанні»<ref>{{Cite news|author=|title=Праграмы|url=http://radiorelax.by/program/|publusher=Радыё «Рэлакс»|date=2018|accessdate=6 красавіка 2018}}</ref>. Пагатоў у перадачах адсутнічалі вядоўцы<ref>{{Cite web|author=|title=У Мінску з’явілася новая радыёстанцыя|url=https://belaruspartisan.by/bel/life/411103/|publisher=Партал «[[Беларускі партызан]]»|date=31 снежня 2017|accessdate=6 красавіка 2018|archive-date=22 лістапада 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191122061739/https://belaruspartisan.by/bel/life/411103/|url-status=dead}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * Мабільныя дадаткі пад: [https://play.google.com/store/apps/details?id=by.relaxfm&hl=be Андроід], [https://itunes.apple.com/us/app/радыё-relax-беларусь/id1338174167 iOS] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі на беларускай мове]] [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Мінска]] [[Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2017 годзе]] mtwc1ueon6io7fbrz3okj76zysgtov6 0 577048 5165475 5159810 2026-07-13T15:49:57Z JerzyKundrat 174 /* Чэрвень */ 5165475 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2020''' — [[высакосны год]], пачаўся ў [[Серада|сераду]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Opening Ceremony YOG 2020 (Martin Rulsch) 23.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця [[Зімовыя Юнацкія Алімпійскія гульні 2020|III Зімовых юнацкіх Алімпійскіх гульняў]].]] * [[3 студзеня]]: Нанесены [[Авіяўдар па міжнародным аэрапорце Багдада 3 студзеня 2020 года|авіяўдар ВПС ЗША па міжнародным аэрапорце Багдада]]. * [[5 студзеня]]: [[Луіс Пара]] заняў пасаду спікера парламента [[Венесуэла|Венесуэлы]]. * [[7 студзеня]]: [[Себасцьян Курц]] паўторна заняў пасаду Федэральнага канцлера [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. * [[8 студзеня]]: ** У рамках [[Аперацыя «Пакутнік Сулеймані»|аперацыі «Пакутнік Сулеймані»]] [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|КВІР]] [[Іран]]а здзейсніў ракетныя атакі амерыканскіх баз на тэрыторыі [[Ірак]]а. У [[Катастрофа Boeing 737 пад Тэгеранам|катастрофе Boeing 737]] пад [[Тэгеран]]ам загінулі 176 чалавек. ** У [[Пекін]]е адкрыты помнік [[Янка Купала|Янку Купалу]] працы скульптара [[У Вэйшань|У Вэйшаня]]. * [[9 студзеня]]: У [[Лазана|Лазане]] адбылася цырымонія адкрыцця [[Зімовыя Юнацкія Алімпійскія гульні 2020|III Зімовых юнацкіх Алімпійскіх гульняў]]<ref>[https://www.olympic.org/news/lausanne-2020-kicks-off-with-unforgettable-opening-ceremony Lausanne 2020 kicks off with unforgettable Opening Ceremony!]</ref>. * [[11 студзеня]]: У сувязі са смерцю султана [[Кабус бен Саід|Кабуса]] новым манархам [[Аман]]а абвешчаны яго стрыечны брат [[Хайтэм бен Тарык Аль Саід]]. * [[15 студзеня]]: [[Урад Расійскай Федэрацыі|Урад Расіі]] на чале з [[Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў|Дзмітрыем Мядзведзевым]] падаў у адстаўку. * [[19 студзеня]]: [[Саміт па Лівіі ў Берліне|Міжнародная канферэнцыя]] для мірнага ўрэгулявання [[Лівійскі крызіс|лівійскага канфлікту]] склікана ў [[Берлін]]е. * [[20 студзеня]]: Прызначаныя новыя [[Віктар Генадзевіч Хрэнін|міністр абароны]], [[Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч|начальнік Генштаба]] і [[Андрэй Аляксеевіч Раўкоў|дзяржсакратар Савета бяспекі]] Беларусі. * [[22 студзеня]]: Прэзідэнтам [[Грэцыя|Грэчаскай Рэспублікі]], упершыню прызначана жанчына [[Катэрына Сакеларапулу]]. * [[28 студзеня]]: Апублікаваны [[План ЗША па блізкаўсходнім урэгуляванні]]. * [[31 студзеня]]: [[Вялікабрытанія]] афіцыйна і канчаткова [[Выхад Вялікабрытаніі з Еўрапейскага саюза|выйшла з Еўрапейскага Саюза]]. === Люты === [[Файл:PC2193crash.jpg|thumb|Катастрофа Boeing 737 у Стамбуле.]] * [[2 лютага]]: Серб [[Новак Джокавіч]] у восьмы раз выйграў [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе]]. * [[5 лютага]]: Здарылася [[катастрофа Boeing 737 у Стамбуле]]. * [[6 лютага]]: Завяршыўся [[Імпічмент Дональда Трампа|працэс імпічмэнту]] [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнта ЗША]] [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]: ён быў апраўданы па ўсіх абвінавачваннях падчас галасавання ў [[Кангрэс ЗША|Кангрэсе ЗША]]. * [[8 лютага]]: ** Падчас [[Стральба ў Накханратчасіме|стральбы ў Накханратчасіме]] ([[Тайланд]]) загінулі 26 чалавек. ** Партыя [[Шын Фейн]] перамагла на парламенцкіх выбарах у [[Ірландыя|Ірландыі]]. * [[9 лютага]]: у [[Лос-Анджэлес]]е ўручылі кінапрэмію «[[Оскар (кінапрэмія, 2020)|Оскар]]». Упершыню [[Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм|галоўную ўзнагароду]] атрымаў неангламоўны фільм — паўднёвакарэйская стужка «[[Паразіты (фільм, 2019)|Паразіты]]» рэжысёра [[Пон Джун Хо]].  * [[18 лютага]]: Пераможцам прэзідэнцкіх выбараў, якія адбыліся ў [[Афганістан]]е ў канцы верасня 2019 года, афіцыйна аб’яўлены [[Ашраф Гані]]. * [[19 лютага]]: У нямецкім горадзе [[Ганау]] ў двух кальянных кафэ [[Масавае забойства ў Ганау (2020)|былі расстраляныя]] 9 чалавек. * [[22 лютага]]: «[[Мова Фэст]]» у [[Мінск]]у прымеркаваны да [[міжнародны дзень роднай мовы|Міжнароднага дня роднай мовы]]. * [[23 лютага]]: На чэмпіянаце свету па [[біятлон]]е ў [[Антхольц]]ы ([[Італія]]) нарвежка [[Мартэ Олсбю-Ройселан]] стала 5-разовай чэмпіёнкай. * [[25 лютага]]: [[Смітсанаўскі інстытут]] ([[ЗША]]) перадаў звыш двух мільёнаў выяў прадметаў з музейных калекцый у [[грамадскі набытак]]. * [[29 лютага]]: ** ЗША і афганскі рух «[[Талібан]]» у [[Доха|Досе]] ([[Катар]]) падпісалі мірнае пагадненне, якое прадугледжвала вывад замежных войскаў з [[Афганістан]]а і заключэнне перамір’я. ** [[Грамадскі транспарт]] у [[Люксембург]]у стаў бясплатным. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Турцыя]] афіцыйна абвясціла пра пачатак [[Аперацыя «Вясновы шчыт»|аперацыі «Вясновы шчыт»]] на тэрыторыі [[Сірыя|Сірыі]]. * [[4 красавіка]]: [[Вярхоўная Рада Украіны]] адправіла ў адстаўку прэм’ер-міністра [[Аляксей Валер’евіч Ганчарук|Аляксея Ганчарука]] і яго ўрад. * [[9 сакавіка]]: У [[Нідэрланды|Нідэрландах]] пачаўся суд па справе аб [[Катастрофа Boeing 777 пад Данецкам|катастрофе Boeing-777]] Малайзійскіх авіяліній у 2014 годзе. * [[11 сакавіка]]: Амерыканскага кінапрадзюсара [[Харві Вайнштэйн]]а прысудзілі да 23 гадоў турмы па абвінавачванні ў сексуальным гвалце. * [[13 сакавіка]]: Завяршыўся Першы Рэспубліканскі краязнаўчы форум Беларусі, арганізатарамі якога выступілі [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь]] і [[Беларускі фонд культуры]]. * [[24 сакавіка]]: [[Летнія Алімпійскія гульні 2020]] у [[Токіа]] былі перанесены на [[2021]] год. * [[25 сакавіка]]: Беларускі пісьменнік з [[Польшча|Польшчы]] [[Міхал Андрасюк]] абвешчаны лаўрэатам літаратурнай прэміі «[[Гліняны Вялес]]». * [[27 сакавіка]]: [[Паўночная Македонія]] ўступіла ў [[НАТА]]. === Красавік === * [[4 красавіка]]: У [[Зона адчужэння Чарнобыльскай АЭС|Чарнобыльскай зоне адчужэння]] пачаліся [[Лясныя пажары ў Чарнобыльскай зоне адчужэння (2020)|буйныя лясныя пажары]]. * [[7 красавіка]]: Ад палу сухой травы згарэла большая частка вёскі [[Нарчы]] ([[Шчучынскі раён]]). * [[18 красавіка]]: У [[Новая Шатландыя|Новай Шатландыі]] пачаўся [[Забойства ў Новай Шатландыі|шэраг забойстваў і нападаў]], падчас якіх загінулі па меншай меры 23 чалавекі. * [[24 красавіка]]: Вярхоўны суд [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]] прыняў рашэнне адмяніць пакаранне [[бізун]]амі, якое прадугледжвала заканадаўства. * [[26 красавіка]]: Затушаны лясныя пажары ў [[Бебжанскі нацыянальны парк|Бебжанскім нацыянальным парку]] ([[Польшча]]), што трывалі амаль тыдзень. * [[27 красавіка]]: На фоне двоеўладдзя і [[Грамадзянская вайна ў Лівіі (з 2014)|грамадзянскай вайны]] фельдмаршал [[Халіфа Хафтар]] абвясціў аб пераходзе ўлады ў [[Лівія|Лівіі]] ад [[Палата прадстаўнікоў Лівіі|Палаты прадстаўнікоў]] да [[Узброеныя сілы Лівіі|арміі]]. * [[29 красавіка]]: Набліжэнне [[астэроід]]а [[(52768) 1998 OR2]] да [[Зямля (планета)|Зямлі]]. === Май === [[Файл:Protest_against_police_violence_-_Justice_for_George_Floyd,_May_26,_2020_11.jpg|thumb|Акцыя пратэсту ў Мінеапалісе, ЗША, 26 мая.]] * [[2 мая]]: Указам Прэзідэнта [[Казахстан]]а [[Касым-Жамарт Такаеў|Касым-Жамарта Такаева]] спынены паўнамоцтвы спікера Сената [[Дарыга Нурсултанаўна Назарбаева|Дарыгі Назарбаевай]]. * [[3 мая]]: Супрацоўнікі [[ЗША|амерыканскай]] прыватнай ваеннай кампаніі ажыцявілі [[Уварванне ў Венесуэлу|няўдалую спробу захопа ўлады]] ў [[Венесуэла|Венесуэле]]. * [[5 мая]]: Сутычка на мяжы справакавала [[Інда-кітайскі памежны канфлікт (2020)|інда-кітайскі памежны канфлікт]]. * [[7 мая]]: Былы прэзідэнт [[Грузія|Грузіі]] [[Міхаіл Саакашвілі]] стаў кіраўніком Выканаўчага камітэта рэформ ва [[Украіна|Украіне]]. * [[15 мая]]: [[Славенія]] стала першай краінай у [[Еўропа|Еўропе]], якая аб’явіла аб афіцыйным спыненні [[Пандэмія COVID-19|эпідэміі COVID-19]] на сваёй тэрыторыі. * [[16 мая]]: У [[Францыя|Францыі]] арыштаваны [[Фелісьен Кабуга]], адзін з галоўных абвінавачаных у датычнасці да [[Генацыд у Руандзе|генацыду ў Руандзе]]. * [[22 мая]]: 97 чалавек загінулі ў [[Катастрофа Airbus A320 пад Карачы|авіяцыйнай катастрофе]] самалёта Airbus A320 пад [[Карачы]] ([[Пакістан]]). * [[24 мая]]: Фінальны матч за [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020]] адбыўся ў [[Мінск]]у на [[Дынама (стадыён, Мінск)|стадыёне «Дынама»]]. [[ФК БАТЭ]] атрымаў перамогу над [[ФК Дынама-Брэст|Дынама-Брэст]]. * [[25 мая]]: [[Смерць Джорджа Флойда|Забойства паліцэйскім афраамерыканца]] ў штаце [[Мінесота]] справакавала [[Пратэсты ў ЗША (2020)|масавыя пагромы і беспарадкі]]. * [[29 мая]]: [[Уцечка дызельнага паліва ў Нарыльску]] прывяла да забруджвання наваколля. * [[30 мая]]: Кампанія [[SpaceX]] у супрацоўніцтве з [[NASA]] адправіла на [[Міжнародная касмічная станцыя|Міжнародную касмічную станцыю]] двух амерыканскіх астранаўтаў. === Чэрвень === [[Файл:Solar_eclipse_of_21_June_2020_in_Taiwan_(cropped).jpg|thumb|Кольцападобнае зацьменне на [[Тайвань|Тайвані]] 21 чэрвеня 2020 года]] * [[4 чэрвеня]]: [[Прэм’ер-міністр Беларусі|Прэм’ер-міністрам Беларусі]] прызначаны [[Раман Аляксандравіч Галоўчанка|Раман Галоўчанка]], напярэдадні ўрад на чале з [[Сяргей Мікалаевіч Румас|Сяргеем Румасам]] адпраўлены ў адстаўку. * [[8 чэрвеня]]: [[Пратэсты ў ЗША (2020)|пратэстоўцы]] амерыканскага [[Сіэтл]]а захапілі частку горада і абвясцілі аб стварэнні [[Аўтаномная зона Капіталійскага ўзгорка|аўтаномнай зоны]]. * [[12 чэрвеня]]: У [[Атланта|Атланце]] ([[ЗША]]) пры аказанні супраціву паліцыі [[Забойства Рэйшарда Брукса|забіты Рэйшард Брукс]]. * [[15 чэрвеня]]: Праўленнем [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь]] без ведама акцыянераў прызначана новае кіраўніцтва «[[Белгазпрамбанк]]а» на чале з [[Надзея Андрэеўна Ермакова|Надзеяй Ермаковай]]. * [[20 чэрвеня]]: У в. [[Боркі (Кіраўскі раён)]] адкрыты [[Мемарыяльны комплекс памяці спаленых вёсак (Боркі)|мемарыяльны комплекс]] памяці спаленых вёсак [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. * [[21 чэрвеня]]: Кольцападобнае [[Сонечнае зацьменне 21 чэрвеня 2020 года|сонечнае зацьменне]] назіралася ў [[Афрыка|Афрыцы]], [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай]] і [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]]. * [[23 чэрвеня]]: Былога прэзідэнта [[Кыргызстан]]а [[Алмазбек Атамбаеў|Алмазбека Атамбаева]] прысудзілі да 11 гадоў і 2 месяцаў пазбаўлення волі за [[Карупцыя|карупцыю]]. * [[24 чэрвеня]]: Здарыўся [[Крызіс у сістэме водазабеспячэння Мінска (2020)|крызіс у сістэме водазабеспячэння]] [[Мінск]]а. * [[25 чэрвеня]]: Пачалося [[агульнарасійскае галасаванне па папраўках да Канстытуцыі Расіі]]. * [[30 чэрвеня]]: Пад [[Ржэў|Ржэвам]] урачыста адкрыты [[Ржэўскі мемарыял Савецкаму салдату|мемарыял Савецкаму салдату]]. === Ліпень === [[Файл:2020-07-13_02-3x-xx-smx_30x30s_300mm_f4_2048px.jpg|міні|Камета C/2020 F3 (NEOWISE) бачная 13 ліпеня 2020]] [[Файл:Rally in support of Tsikhanouskaya in Minsk (30 July 2020) - 41.jpg|міні|Мітынг у падтрымку [[Святлана Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]], кандыдата на [[Прэзідэнцкія выбары ў Польшчы (2020)|прэзідэнцкіх выбарах у Беларусі]], [[Мінск]], 30 ліпеня]] * [[3 ліпеня]]: ** Камета [[C/2020 F3 (NEOWISE)]] прайшла свой [[перыгелій]], яна была адным з самых яркіх аб’ектаў на небасхіле ў Паўночным паўшар’і Зямлі ў ліпені 2020 года. ** [[Жан Кастэкс]] прызначаны новым прэм’ер-міністрам [[Францыя|Францыі]]. * [[12 ліпеня]]: ** Другі тур [[Прэзідэнцкія выбары ў Польшчы (2020)|прэзідэнцкіх выбараў]] у [[Польшча|Польшчы]]: дзеючы лідар дзяржавы [[Анджэй Дуда]] перамог. ** На мяжы [[Арменія|Арменіі]] і [[Азербайджан]]а адбылося [[Узброеныя сутыкненні ў Тавушы (2020)|ўзброенае сутыкненне]]. * [[15 ліпеня]]: У выніку кібератакі [[Кібератака на Twitter (2020)|былі ўзламаныя шэраг топ-акаўнтаў]] на [[Twitter]]. * [[19 ліпеня]]: ** [[ААЭ]] адправілі свой міжпланетны зонд «[[Аль-Амаль]]» да [[Марс]]а. ** У [[Сірыя|Сірыі]] прайшлі [[Парламенцкія выбары ў Сірыі (2020)|парламенцкія выбары]]. * [[21 ліпеня]]: тэрарыст здзейсніў [[захоп закладнікаў у Луцку]]. * [[23 ліпеня]]: Кітайская аўтаматычная міжпланетная станцыя «[[Цяньвэнь-1]]» запушчана да [[планета Марс|Марса]]. * [[27 ліпеня]]: [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь]] прысудзіў былога кіраўніка Службы бяспекі Прэзідэнта [[Андрэй Аляксандравіч Уцюрын|Андрэя Уцюрына]] да 12 гадоў пазбаўлення волі за [[хабар]]. === Жнівень === [[Файл:2020 Belarusian protests — Minsk, 16 August p0029.jpg|thumb|Мітынг ля стэлы «Мінск — горад-герой» 16 жніўня 2020]] * [[2 жніўня]]: ** Будынак [[Дом губернатара (Мінск)|Дома губернатара]] ў [[Мінск]]у адкрыўся пасля рэстаўрацыі. ** [[Махамед Ірфаан Алі]] заступіў на пасаду прэзідэнта [[Гаяна|Гаяны]]. * [[4 жніўня]]: [[Выбухі ў порце Бейрута|Два моцныя выбухі]] адбыліся ў порце [[Бейрут]]а ([[Ліван]]). * [[7 жніўня]]: Крушэнне самалёта [[Boeing 737]]-8NG авіакампаніі [[Air India]] пры пасадцы ў індыйскім горадзе [[Кажыкодэ]]. Загінулі 20 чалавек. * [[8 жніўня]]: Раскалоўся апошні некрануты [[Канада|канадскі]] [[шэльфавы ледавік]] Мілн, страціўшы 43 % свайго аб’ёму (каля 80 км²). * [[9 жніўня]]: У Беларусі адбыліся [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкія выбары]], пасля абвяшчэння перамогі на іх [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] пачынаюцца [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|масавыя пратэсты]]. * [[16 жніўня]]: ** Самы масавы пратэст у [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]] «[[Марш за свабоду]]» на якім было каля 300 000 чалавек. ** [[Роні О’Саліван]] стаў шасціразовым чэмпіёнам свету па [[снукер]]ы. * [[19 жніўня]]: На фоне [[Пратэсты ў Малі (2020)|пратэстаў]] і [[Мяцеж у Малі (2020)|ўзброенага паўстання]] прэзідэнт [[Малі]] [[Ібрагім Бубакар Кейта]] сышоў у адстаўку. * [[20 жніўня]]: [[Аляксей Навальны|Аляксея Навальнага]], расійскага апазіцыйнага лідара, шпіталізавалі з атручваннем у [[Омск]]ую бальніцу. * [[28 жніўня]]: [[Сіндза Абэ]], прэм’ер-міністр Японіі, абвясціў пра адстаўку з прычыны кепскага здароўя. * [[29 жніўня]]: У Мінску адбыўся «Жаночы марш свабоды». * [[31 жніўня]]: ** На пасаду прэм’ер-міністра [[Ліван]]а прызначаны [[Мустафа Адзіб]]. ** У сталіцы [[ААЭ]] [[Абу-Дабі]] адбыўся выбух у кавярні, загінулі 2 чалавекі. ** [[Краіны Балтыі]] ўвялі санкцыі супраць прадстаўнікоў беларускіх уладаў, у тым ліку [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. === Верасень === [[Файл:Suga First Press Conference as PM.jpg|thumb|150px|Прэм’ер-міністр Японіі [[Ёсіхідэ Суга]] дае прэс-канферэнцыю, 16&nbsp;верасня.]] * [[3 верасня]]: У [[Судан]]е адбылася [[Паводкі ў Судане (2020)|найбуйнейшая паводка]] ў гісторыі краіны. * [[4 верасня]]: ** [[Святлана Ціханоўская]] выступіла перад [[Савет Бяспекі ААН|Саветам Бяспекі ААН]]. ** [[Прэзідэнт Сербіі]] [[Аляксандр Вучыч]] наведаў [[ЗША]], дзе пры пасярэдніцтве [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] заключыў пагадненне аб эканамічным супрацоўніцтве з [[Рэспубліка Косава|Рэспублікай Косава]]. * [[6 верасня]]: «[[Цмокі-Мінск]]» сталі чэмпіёнамі Беларусі па [[баскетбол]]е ў дванаццаты раз. * [[7 верасня]]: Зняволена член [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]] [[Марыя Калеснікава]], наступнай раніцай яе няўдала спрабавалі вывезці з Беларусі. * [[13 верасня]]: [[Адзіны дзень галасавання 13 верасня 2020 года (Расія)|Адзіны дзень галасавання]] ў Расіі. * [[15 верасня]]: ** Былі заключаны [[Ізраільска-эмірацкі мірны дагавор|ізраільска-эмірацкі]] і [[Бахрэйнска-ізраільскі мірны дагавор|бахрэйнска-ізраільскі]] мірныя дагаворы. ** Адбываюцца пажары у [[ЗША]]. * [[16 верасня]]: У сувязі з адстаўкай [[Сіндза Абэ]] пост [[Прэм’ер-міністр Японіі|прэм’ер-міністра Японіі]] заняў [[Ёсіхідэ Суга]]. * [[21 верасня]]: Прызначаны новыя рэктары [[Вячаслаў Віктаравіч Даніловіч|Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Беларусі]], [[Сяргей Пятровіч Рубніковіч|БДМУ]], [[Ігар Алегавіч Стома|ГДМУ]], [[Алена Мікалаеўна Краткова|ГрДМУ]]. * [[23 верасня]]: [[Інаўгурацыя Аляксандра Лукашэнкі (2020)|Інаўгурацыя]] [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] адзначыла пачатак яго новага тэрміну на пасадзе кіраўніка краіны. * [[25 верасня]]: [[Авіакатастрофа Ан-26 пад Чугуівам|Крушэнне]] самалёта [[Ан-26]] [[ВПС Украіны]] пад горадам [[Чугуіў|Чугуівам]], загінула 26 чалавек. * [[26 верасня]]: Прэм’ер-міністр [[Ліван]]а [[Мустафа Адзіб]] сышоў у адстаўку. * [[27 верасня]]: Пачаліся [[Узброеныя сутыкненні ў Нагорным Карабаху (2020)|ўзброеныя сутыкненні]] ў [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорным Карабаху]]. * [[30 верасня]]: ** Ва Украіне была забітая Санвер Нікаэло, супрацоўніца пасольства ЗША ў Кіеве. ** Паміж [[Дональд Трамп|Трампам]] і [[Джозеф Рабінет Байдэн|Байдэнам]] прайшлі перадвыбарчыя дэбаты. === Кастрычнік === [[Файл:02020 0691 Protest against abortion restriction in Kraków, October 2020.jpg|thumb|Пратэст супраць забароны абортаў у Польшчы, [[Кракаў]], 25&nbsp;кастрычніка.]] * [[1 кастрычніка]]: ** Самы папулярны беларускі партал навінаў [[TUT.BY]] быў пазбаўлены акрэдытацыі. ** [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] пачынае судовы працэс супраць Вялікабрытаніі, абвінавачваючы яе ў парушэнні міжнароднага права шляхам адмены раздзелаў пагаднення аб выхадзе з [[Выхад Вялікабрытаніі з Еўрапейскага саюза|Brexit]]. * [[2 кастрычніка]]: У [[Ніжні Ноўгарад|Ніжнім Ноўгарадзе]] журналістка [[Ірына Вячаславаўна Славіна|Ірына Славіна]] падпаліла сябе каля будынка МУС РФ. * [[3 кастрычніка]]: У [[Германія|Германіі]] 30-годдзе [[Аб’яднанне Германіі (1990)|ўз’яднання]]. * [[4 кастрычніка]]: ** [[Рэферэндум аб незалежнасці Новай Каледоніі (2020)|Рэферэндум аб незалежнасці Новай Каледоніі]]. ** У Кыргызстане прайшлі [[Парламенцкія выбары ў Кыргызстане (2020)|парламенцкія выбары]]. * [[6 кастрычніка]]: У [[Кыргызстан]]е ЦВК адмяніў вынікі парламенцкіх выбараў пасля масавых пратэстаў. * [[10 кастрычніка]]: [[Арменія]] і [[Азербайджан]] ўзгаднілі спыненне [[Узброеныя сутыкненні ў Нагорным Карабаху (2020)|канфлікту]] ў [[Нагорны Карабах|Нагорным Карабаху]]. * [[11 кастрычніка]]: ** Іспанец [[Рафаэль Надаль]] выйграў 13-ы тытул [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе|адкрытага чэмпіянату Францыі]] па [[тэніс]]е. ** Прэзідэнт [[Таджыкістан]]а [[Эмамалі Рахмон]], які кіруе краінай з 1992 года, пераабраны на пяты тэрмін. ** «[[Лос-Анджэлес Лэйкерс]]» сталі чэмпіёнамі [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] [[НБА ў сезоне 2019-20|ў сезоне 2019—2020]]. У фінале яны перамаглі «[[Маямі Хіт]]». * [[13 кастрычніка]]: У ходзе прэзентацыі кампанія [[Apple]] прадставіла смартфоны серыі [[iPhone|iPhone 12]] * [[15 кастрычніка]]: ** Прэзідэнт [[Кыргызстан]]а [[Сааранбай Шарыпавіч Жаэнбекаў|Сааранбай Жээнбекаў]] абвясціў аб адстаўцы. ** Галоўны прыз [[Прэмія імя Ежы Гедройца|літаратурнай прэміі імя Ежы Гедройца]] атрымаў [[Сяргей Дубавец]] за кнігу «Тантамарэскі». * [[18 кастрычніка]]: ** На прэзідэнцкіх выбарах у [[Балівія|Балівіі]] перамагае [[Луіс Арсе]], які атрымаў 52,4 % галасоў. ** Скончаны тэрмін дзеяння зброевае эмбарга [[ААН]] на пастаўку ўзбраенняў [[Іран]]у<ref>[https://ria.ru/20201017/iran-1580316965.html МИД Ирана сообщил о снятии оружейного эмбарго со страны]</ref>. * [[20 кастрычніка]]: Суд Цэнтральнага раёна [[Мінск]]а прызнаў інфармацыйны канал NEXTA-Live і лагатып [[NEXTA]] экстрэмісцкімі матэрыяламі. * [[21 кастрычніка]]: [[Папства|Папа Рымскі]] [[Францыск (Папа Рымскі)|Францыск]] стаў першым пантыфікам, які падтрымаў [[ЛГБТ|аднаполыя саюзы]]. Гэтую заяву ён зрабіў газеце Il Corriere della Sera. * [[22 кастрычніка]]: ** [[Прэмія імя Сахарава|Прэмію імя Сахарава]] за 2020 год атрымала [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада Беларусі]]. ** Канстытуцыйны суд [[Польшча|Польшчы]] ўвёў [[Правы чалавека|забарону]] на [[аборт]]ы. Забаронена перарываць [[Цяжарнасць чалавека|цяжарнасць]] нават па медыцынскіх паказчыках. Пачаліся [[Пратэсты ў Польшчы (2020)|пратэсты]]. * [[25 кастрычніка]]: [[Мясцовыя выбары ва Украіне (2020)|Мясцовыя выбары]] ва [[Украіна|Украіне]]. * [[23 кастрычніка]]: ** Бакі [[Грамадзянская вайна ў Лівіі (2014—2020)|лівійскага канфлікту]] дасягнулі мірнага ўрэгулявання. ** Прэм’ера амерыканскага тэлесерыяла «[[Ход каралевы (міні-серыял)|Ход каралевы]]» пра шлях дзяўчынкі-сіраты да шахматнай славы. * [[26 кастрычніка]]: З-за заканчэння тэрміну выканання «[[Пратэсты ў Беларусі (2020)|Народнага ўльтыматуму]]» ў розных частках Беларусі пачаліся [[страйк]]і на [[прадпрыемства]]х і [[Універсітэт|ўніверсітэтах]]. * [[27 кастрычніка]]: Нанесены [[Ракетныя ўдары па Бардзе (2020)|ракетны ўдар]] па [[Барда (Азербайджан)|Бардзе]] ([[Азербайджан]]). * [[29 кастрычніка]]: У [[Ніца|Ніцы]] здзейснены [[Тэракт у Ніцы (2020)|тэракт]] у рымска-каталіцкім саборы Нотр-Дам-дэ-Ніца. * [[30 кастрычніка]]: На захадзе [[Турцыя|Турцыі]] адбылася землетрасенне магнітудай ад 6,6 да 6,9 балаў. Эпіцэнтр знаходзіўся ў [[Эгейскае мора|Эгейскім моры]] за 17 км ад раёна Сэферіхісар у [[Ізмір]]ы. * [[31 кастрычніка]]: [[Прэзідэнцкія выбары ў Кот-д’Івуары (2020)|Прэзідэнцкія выбары ў Кот-д’Івуары]], на якіх дзеючых кіраўнік дзяржавы [[Аласан Уатара]] набраў 100 % галасоў. [[BBC News Africa]] паведамляе што, на выбарчых участках знаходзіліся ваенныя якія ўжывалі стрэльбы для ціску на людзей. === Лістапад === [[Файл:Царква Уваскрасення Хрыстова. Развітанне з Раманам Бандарэнкам.jpg|міні|[[Царква Уваскрасення Хрыстова (Мінск)]]. Развітанне з [[Раман Бандарэнка|Раманам Бандарэнкам]], 20 лістапада.]] * [[1 лістапада]]: Першы тур [[Прэзідэнцкія выбары ў Малдове (2020)|прэзідэнцкіх выбараў]] у [[Малдова|Малдове]]. * [[2 лістапада]]: Падчас [[Напад на сінагогу ў Вене|тэракта ў сінагозе]] ў [[Вена|Вене]] ([[Аўстрыя]]) гінуць 6 чалавек. * [[3 лістапада]]: ** [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2020)|Прэзідэнцкія выбары ў ЗША]], прамогу атрымаў [[Джо Байдэн]]. ** Першы энергаблок [[Беларуская АЭС|Беларускай АЭС]] уключаны ў энергасістэму краіны. ** Прах [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]] перапахавалі на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]] [[Мінск]]а. * [[5 лістапада]]: ** [[Міністэрства культуры Беларусі]] адмяніла [[27-ы Мінскі міжнародны кінафестываль «Лістапад»]]. ** Прэзідэнт [[Рэспубліка Косава|Косава]] [[Хашым Тачы]] сышоў у адстаўку на фоне абвінавачанняў у ваенных злачынствах. Яго затрымалі ў [[Гаага|Гаазе]]. ** Пачынаецца [[Тыграйскі канфлікт]] у [[Эфіопія|Эфіопіі]]. * [[6 лістапада]]: У Мінску ўрачыста адкрыліся першыя 4 станцыі [[Зеленалужская лінія|трэцяй лініі]] [[Мінскі метрапалітэн|метро]]. * [[8 лістапада]]: Скончаны падлік галасоў на [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2020)|выбарах у ЗША]]. Прэзідэнтам стаў [[Джо Байдэн]] ад [[Дэмакратычная партыя ЗША|партыі дэмакратаў]]<ref>{{Cite web|title=Biden defeats Trump in an election he made about character of the nation and the President|url=https://www.cnn.com/2020/11/07/politics/joe-biden-wins-us-presidential-election/index.html/website=CNN/accessdate=2020-11-08/first=Stephen Collinson and Maeve Reston|last=CNN}}</ref><ref>{{Cite news|title=US election results: Biden has won election. What happens now?|url=https://www.bbc.com/news/election-us-2020-54845063|work=BBC News|date=2020-11-07|accessdate=2020-11-08|language=en-gb}}</ref>. * [[10 лістапада]]: [[Арменія]] і [[Азербайджан]], пры пасрэдніцтве [[Расія|Расіі]], падпісалі [[Пагадненне аб спыненні агню ў Нагорным Карабаху (2020)|пагадненне аб спыненні ваенных дзеянняў у Нагорным Карабаху]]. * [[12 лістапада]]: У [[Мінск]]у памёр збіты, верагодна супрацоўнікамі беларускіх дзяржаўных структур, [[Раман Бандарэнка]] з [[Плошча Перамен|плошчы Перамен]]. * [[14 лістапада]]: Паведамлена аб выяўленні на тэрыторыі [[Сакара|Сакары]] ў [[Егіпет|Егіпце]] шматлікіх старажытных саркафагаў з [[мумія]]мі і пазалочаных статуй. * [[15 лістапада]]: Адбыўся другі тур [[Прэзідэнцкія выбары ў Малдове (2020)|прэзідэнцкіх выбараў у Малдове]]. Перамогу атрымала [[Мая Санду]] з 57 % галасоў. * [[18 лістапада]]: [[Pfizer]] і [[BioNTech]] завяршаюць выпрабаванні сваёй вакцыны ад COVID-19 агульнай эфектыўнасцю 95 % без пабочных эфектаў. * [[22 лістапада]]: [[Біскупы пінскія|Біскуп Пінскі]] [[Антоній Дзям’янка]] асвяціў адбудаваны [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Воўчын)|касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] ў [[Воўчын]]е. * [[23 лістапада]]: Вакцына AZD1222 кампаніі [[AstraZeneca]], распрацаваная ў супрацоўніцтве з [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскім універсітэтам]], даказала сваю эфектыўнасць у абароне ад COVID-19 на 70 %. * [[24 лістапада]]: ** Шэсць краін далучыліся да другога пакету санкцый [[Еўрасаюз]]а супраць беларускіх чыноўнікаў, сярод якіх [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|А. Лукашэнка]]. ** [[Кітай]] запусціў на месяц зонд «[[Чан’э-5]]». * [[25 лістапада]]: Пасля трох месяцаў улады разблакавалі сайт «[[Наша Ніва (1991)|Нашай нівы]]», першы з сотні забароненых рэсурсаў. * [[27 лістапада]]: Паблізу [[Тэгеран]]а забіты вядучы іранскі навуковец-ядзершчык [[Махсен Фахрызадэ]]. * [[29 лістапада]]: [[Дзіцячы конкурс песні Еўрабачанне — 2020|Дзіцячае Еўрабачанне — 2020]] у [[Польшча|Польшчы]]. === Снежань === [[Файл:Inauguration of President Maia Sandu, Moldova, December 24, 2020 (00h06m30s) - honoring national anthem.jpg|thumb|Інаўгурацыя Прэзідэнта Малдовы [[Мая Санду|Маі Санду]].]] * [[1 снежня]]: У [[Швейцарыя|Швейцарыі]] легалізаваныя [[аднаполы шлюб|аднаполыя шлюбы]], тым самым стаўшы 30 краінай у свеце, дзе яны складаюцца. * [[2 снежня]]: Вялікабрытанія сцвярджае вакцыну [[Pfizer]] [[BNT162b2]], стаўшы першай краінай у свеце, якая зрабіла гэта. * [[7 снежня]]: [[Міжнародны алімпійскі камітэт]] часова забараніў для ўсіх членаў выканаўчага камітэта [[НАК Беларусі]] на чале з [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]] удзел у сваіх мерапрыемствах. * [[10 снежня]]: ** Абраны [[прэзідэнт ЗША]] [[Джозеф Байдэн]] і яго напарніца па перадвыбарнай гонцы [[Камала Харыс]] названы ўладальнікамі звання «Чалавек года» па версіі часопіса «[[Time]]». ** Лаўрэаткай прэміі «Людзі Свабоды — 2020» стала [[Ніна Багінская]]. ** [[10 снежня]]-[[22 снежня]]: Чэмпіянат свету па спартыўнай барацьбе ў [[Сербія|Сербіі]]. * [[12 снежня]]: Аабылася [[Еўрапейская кінапрэмія 2020|33-я цырымонія]] прысуджэння [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]]. [[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшым еўрапейскім фільмам]] прызнана карціна [[Томас Вінтэрберг|Томаса Вінтэрберга]] «[[Запой (фільм)|Запой]]». * [[14 снежня]]: [[Сонечнае зацьменне 14 снежня 2020 года|Поўнае сонечнае зацьменне]] назіралася ў [[Чылі]] і [[Аргенціна|Аргенціне]]. * [[16 снежня]]: Курс [[Bitcoin]] упершыню перавысіў 20&nbsp;000 [[долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. * [[17 снежня]]: Найлепшым футбалістам года па версіі [[ФІФА]] названы [[Роберт Левандоўскі]]. * [[21 снежня]]: [[Вялікае злучэнне|Злучэнне]] на небе [[Сатурн (планета)|Сатурна]] і [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]]. * [[22 снежня]]: Форвард «[[ФК Барселона|Барселоны]]» [[Ліянель Месі]] стаў найлепшым бамбардзірам у гісторыі [[футбол]]а па галах за адзін клуб. * [[24 снежня]]: [[Мая Санду]] заступіла на пасаду [[Прэзідэнт Малдовы|Прэзідэнта Малдовы]]. * [[24 снежня]]: Мітрапаліт [[Тадэвуш Кандрусевіч]] пасля трох месяцаў выгнання вяртаецца ў Беларусь. * [[29 снежня]]: [[Землятрасенне ў Пятрыне|землятрасенне]] ў [[Пятрыне]] ([[Харватыя]]). * [[30 снежня]]: У аэрапорце [[Адэн]]а тэрарысты [[Тэракт у Адэне (2020)|ажыццявілі няўдалую атаку]] на членаў кабінета міністраў [[Емен]]а. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2020 годзе}} == Памерлі == {{Main|Спіс памерлых у 2020 годзе}} * [[3 студзеня]]: [[Касем Сулеймані]], камандуючы атрадам «[[Кодс]]» [[іран]]скага [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|Корпуса Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]]. * [[10 студзеня]]: [[Кабус бен Саід]], султан [[Аман]]а. * [[25 лютага]]: [[Хосні Мубарак]], егіпецкі дзяржаўны дзеяч, прэзідэнт Егіпта (1981—2011). * [[31 сакавіка]]: [[Віктар Мікалаевіч Дашкевіч]], беларускі акцёр. * [[10 жніўня]]: [[Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі]], удзельнік [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]]. * [[15 кастрычніка]]: [[Валерый Кірылавіч Іваноў|Валерый Іваноў]], беларускі кампазітар, педагог, народны артыст Рэспублікі Беларусь * [[20 лістапада]]: [[Алег Залётнеў]], беларускі кампазітар. * [[20 лістапада]]: [[Віктар Сцяфанавіч Цітоў]], беларускі этнограф. {{зноскі}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2020| ]] 1bzkdd6p1eu6xx476iesx8sz3h0da97 0 590286 5165382 5133778 2026-07-13T12:32:57Z IshaBarnes 124956 удакладненне 5165382 wikitext text/x-wiki '''Прыгодніцкая гульня''' ({{lang-en|adventure game}}) або '''квэст''' ({{lang-en|quest}}) — адзін з асноўных [[Класіфікацыя камп’ютарных гульняў|жанраў]] [[відэагульня]]ў, інтэрактыўная гісторыя з галоўным героем, якім кіруе гулец. Найважнейшымі элементамі гульні ў жанры квэсту ёсць уласна апавяданне і даследаванне свету, а ключавую ролю ў гульнявым працэсе грае рашэнне галаваломак і задач, якія вымагаюць ад гульца разумовых высілкаў. Такія характэрныя для іншых жанраў камп’ютарных гульняў элементы, як баі, эканамічнае планаванне і задачы, якія вымагаюць ад гульца хуткасці рэакцыі і хуткіх дзеянняў у адказ, у квэсце зведзены да мінімуму або іх зусім няма<ref name="fundamentals">{{кніга|аўтар=Adams, Ernest|загаловак=Fundamentals of Game Design|выданне=2nd edition|месца=Berkeley, CA|выдавецтва=New Riders|год=2010|старонкі=547|allpages=700|isbn=978-0321643377}}</ref>. Гульні, якія аб’ядноўваюць у сабе характэрныя прыкметы квэстаў і жанру [[action]], вылучаюць у асобны жанр — [[прыгодніцкі экшан]]. Нягледзячы, што паняцце «квэст» запазычанае з англійскай мовы, у англамоўнай традыцыі слова «quest» не ўжываюць у сэнсе «прыгодніцкая гульня» і асацыююць больш з асобнымі місіямі ў ролевых гульнях.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://dl.acm.org/action/cookieAbsent|title=Towards Disambiguating Quests as a Technical Term|author=Yu, Kristen K., Sturtevant, Nathan R., & Guzdial, Matthew|website=FDG '21: Proceedings of the 16th International Conference on the Foundations of Digital Games|date=2021|publisher=ACM|doi=10.1145/3472538.3472543|access-date=2026-04-11}}</ref> == Гісторыя == Першай папулярнай камп’ютарнай прыгодніцкай гульнёй стала ''[[Colossal Cave Adventure]]'' («Прыгоды ў Каласальнай пячоры»), створаная ў 1975 годзе {{Не перакладзена|Уільям Краўдэр|Уільямам Краўдэрам|en|William Crowther (programmer)}} і дапрацаваная рознымі аўтарамі цягам наступных гадоў. Гульня складалася выключна з тэксту, які апісваў падзеі; гулец у сваю чаргу ўводзіў на клавіятуры тэкставыя каманды, каб кіраваць галоўным персанажам.<ref>{{Cite web|url=https://www.historyofinformation.com/detail.php?id=2020|title="Adventure," or "Colossal Cave Adventure," is the First Computer Text Adventure Game : History of Information|author=Norman, Jeremy M.|website=www.historyofinformation.com|access-date=2026-04-11}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://www.google.dk/books/edition/Writing_an_Interactive_Story/bR7CDwAAQBAJ|аўтар=Pierre Lacombe, Gabriel Feraud, Clement Riviere|загаловак=Writing an Interactive Story|год=2019-12-06|выдавецтва=CRC Press|старонак=346|isbn=978-1-000-73545-1}}</ref> У 1980 годзе [[Раберта Уільямс]] разам з мужам {{Не перакладзена|Кен Уільямс|Кенам Уільямсам|en|Ken Williams (game developer)}} выпусцілі першую графічную прыгодніцкую гульню, ''{{Не перакладзена|Mystery House|Mystery House («Загадкавы дом»)|en|Mystery House}}''.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.altaonline.com/culture/movies-tv-shows/a46976900/sierra-on-line-video-games-roberta-williams-joy-lanzendorfer/|title=Falling in and out of Love with Sierra On-Line|author=Lanzendorfer, Joy|website=Alta Online|date=2024-03-25|access-date=2026-04-11}}</ref> Гульня моцна паўплывала на фармаванне жанру. На працягу 1980-х і першай паловы 1990-х студыя Sierra On-Line, заснаваная Уільямсамі, выпусціла дзясяткі папулярных прыгодніцкіх гульняў, у тым ліку, серыі ''King’s Quest'', ''Police Quest'' і ''Space Quest''.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.historylink.org/File/20912|title=Williams, Roberta Lynn (b. 1953)|author=Holden Givens, Linda|website=HistoryLink|date=2019-11-27|access-date=2026-04-07}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|lang=ru|url=https://questzone.ru/enzi/|title=Энцыклапедыя квэстаў|website=questzone.ru|access-date=2024-05-20}} {{жанры камп’ютарных гульняў}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Квэсты| ]] 9ffz3dl3bktcdbse7l3b7rq3c2cpe69 0 590325 5165702 4584059 2026-07-14T05:06:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165702 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Рыгор Клімовіч | арыгінальнае імя = | партрэт = [[Файл:Рыгор Клімовіч.jpg|250px]] | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = [[Нарыльскае паўстанне]] | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} {{Цёзкі2|Клімовіч}} '''Рыгор Клімовіч''' ([[3 кастрычніка]] [[1924]] — [[1 ліпеня]] [[2000]]) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, адзін з лідараў і аўтар гімна [[Нарыльскае паўстанне|Нарыльскага паўстання]].<ref>http://www.slounik.org/154824.html Біяграфія Рыгора Клімовіча</ref> == Біяграфія == === Першыя гады і першае зняволенне === Нарадзіўся [[3 кастрычніка]] [[1924]] г. у в. Шляхецкая Ваколіца (сёння в. [[Цярэшкавічы]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]) ў сям’і з аднадворнай шляхты, якая ў сярэдзіне XVII стагоддзя жыла ў ваколіцах [[Гомель|Гомеля]]. У сярэдзіне [[1930]]-х гадоў бацьку Рыгора Клімовіча «раскулачылі». Да беларускай ідэі Рыгор Клімовіч далучыўся яшчэ ў дзяцінстве, калі чытаў беларускія кніжкі 1920-х гадоў, якія яшчэ не прайшлі савецкай цэнзуры. Перад пачаткам нямецкай акупацыі ў [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] паступіў у Гомельскі тэхнікум. Падчас вайны ў канцы [[1942]] г. перайшоў лінію фронту і 6 месяцаў дабіраўся да [[Саратаў|Саратава]], куды быў эвакуяваны Гомельскі тэхнікум. На пачатку [[1943]] г. разам з сябрам едзе ў [[Масква|Маскву]], але там яго арыштоўвае [[НКВД]] па абвінавачванні ў «шпіёнстве»: яму імкнуліся інкрымінаваць забойства кіраўніка аднаго з партызанскіх аддзелаў, які ў [[1942]] годзе базаваўся паблізу Гомеля. З [[1943]] па [[1947]] гады ўтрымліваецца ў Свярдлоўскім УВПЛІК, піша некалькі дзясяткаў вершаў, скіраваных на выкрыццё сталінскага рэжыму. Але аўтарства вершаў было выкрытае і за гэтыя вершы Рыгор Клімовіч быў скіраваны ў [[Горлаг]] пад [[Нарыльск]]ам, які ў тыя часы неафіцыйна лічыўся лагерам смерці, а афіцыйна быў лагерам асабліва строгага рэжыму ўтрымання. У [[1950]] г. паўторна асуджаны тэрмінам на 10 гадоў за антысавецкую дзейнасць. З [[1950]] г. па [[1953]] г. знаходзіцца ў Нарыльскай турме. У [[1953]] годзе зноў пераведзены ў [[Горлаг]]. Там неўзабаве пачынаецца [[Нарыльскае паўстанне]] вязняў, якое было спавадавана забойствамі вязняў і жахлівымі ўмовамі зняволення, Рыгор Клімовіч становіцца адным з беларускіх лідараў паўстання. === Удзел у Нарыльскам паўстанні === У маі [[1953]] г. супрацстаянне паміж вязнямі Горлагу і адміністрацыяй спазнала беспрэцэдэнтны для гісторыі [[ГУЛАГ]]у маштаб і напятасць. У той час, як пасля смерці Сталіна [[5 сакавіка]] [[1953]] г. па ўсёй тэрыторыі [[СССР]] пачаліся масавыя амністыі, у [[Горлаг]]у не толькі ўзмацніўся рэжым утрымання, але ахова атрымала дазвол расстрэльваць зняволеных без суду і следства на ўласнае меркаванне. За першыя вясновыя месяцы [[1953]] г. такім чынам былі забітыя 13 чалавек. 25 траўня перад пачаткам паўстання былі забітыя яшчэ 4 чалавекі, пасля чаго над лагерам быў узняты чорны сцяг з чырвонай палоскай — спалучэнне колераў, якое сымбалізавала свабоду. Паўстанцы патрабавалі прыезду з Масквы камісіі [[ЦК КПСС]], а таксама рэабілітацыі для ахвяраў вайны, іншадумцаў і вязняў, якія да [[1939]] г. не з’яўляліся грамадзянамі [[СССР]]. [[7 чэрвеня]] з Масквы прыбыла камісія, але яна складалася з вышэйшага кіраўніцтва МУС і МДБ на чале з генералам Кузняцовым, а асноўнай задачай камісіі з’яўлялася падрыхтоўка задушэння паўстання. Пасля працяглых перамоваў з кіраўнікамі паўстанцкіх камітэтаў [[1 ліпеня]] [[1953]] г. генерал Кузняцоў даў каманду войскам увайсці на тэрыторыю Горлагу і адкрыць агонь на знішчэнне з усіх відаў зброі. [[3 ліпеня]] паўстанне было задушанае. Пра задушэнне паўстання Рыгор Клімовіч успамінаў так: «Мы адчулі не страх, а пякучую нянавісць да катаў. Мы не кінуліся ўцякаць ад небяспекі, а рашуча ставалі на месцы забітых». Усяго была забіта больш за тысячу зняволеных. Маскоўская адміністрацыя ГУЛАГу прыняла рашэнне аб расфармаванні Горлагу. Вязні ўспрынялі гэтую інфармацыю як уласную перамогу, паколькі Горлаг выконваў функцыю свайго роду лагера смерці, адкуль мала хто вяртаўся жывым. Пасля Нарыльскага паўстання вязняў развезлі па іншых лагерах з мякчэйшым рэжымам утрымання, што дазволіла ўратаваць шматлікія людскія жыцці. Адразу пасля паўстання Рыгору Клімовічу даручылі напісаць гімн паўстання: «Калі пасля задушэння паўстання нас везлі на баржы ўверх па Енісеі, мы былі перакананыя, што нас вязуць на знішчэнне. Таму кіраўнікі нацыянальных грамадаў зняволеных на агульным сходзе прынялі рашэнне стварыць гімн паўстанцаў, каб аб паўстанні засталася памяць. Вершы даручылі скласьці мне, беларусу, на матыў украінскай песні (я выбраў адну з песняў [[УПА|Украінскай Паўстанцкай Арміі]]) на расейскай мове, як зразумелай усім зняволеным». З канца [[1953]] па [[1956]] утрымліваецца ў турмах [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзіміра]] і [[Іркуцк]]а, а таксама ў Азёрлагу. За гэты перыяд яго яшчэ раз судзяць за антысавецкую дзейнасць, якая выявілася ў адмове працаваць, але амністыйнай пастановай Вярхоўнага Савету СССР Рыгор Клімовіч быў вызвалены са зняволення. На волі адразу заняўся працай па згуртаванні вызваленых паплечнікаў па барацьбе ў ГУЛАГу. Ужо на пачатку [[1957]] г. было створанае ядро арганізацыі, якая планавала падрыхтоўку паўстання супраць савецкага рэжыму. Савецкім спецслужбам удалося выйсці на след арганізацыі, быў праведзены шэраг арыштаў і ў тым ліку быў арыштаваны Рыгор Клімовіч. Але праз тры месяцы пасля арышту за адсутнасцю дастатковых доказаў Рыгор Клімовіч быў выпушчаны на волю, бо адзін з удзельнікаў арганізацыі, украінец Дужынскі, усю адказнасць узяў на сябе. === Пасля вызвалення з ГУЛАГу === З [[1957]] па канец 1980-х знаходзіўся пад наглядам КГБ, пакуль не выйшаў на пенсію. У гэты перыяд ён вёў актыўную, наколькі гэта было магчыма ў сітуацыі паднагляднасці, дзейнасць па падтрыманні сувязяў паміж вязнямі-ветэранамі ГУЛАГу, а таксама параспаўсюджванні праўдзівай інфармацыі аб рэпрэсіях савецкага рэжыму — сам Рыгор Клімовіч гэта характарызаваў як «пасіўнае дысідэнцтва». У [[1986]] годзе Рыгор Клімовіч падрыхтаваў рукапіс успамінаў пад назовам «Канец Горлагу». Упершыню інфармацыя аб Нарыльскім паўстанні адкрыта прагучала ў [[1991]] годзе ў Кіеве на сусветнай Канферэнцыі ўкраінскіх палітзняволеных. Тады ж упершыню было публічна заяўлена, што Рыгор Клімовіч — гэта аўтар гімну паўстанцаў «Не страшны нам тыранства бальшавізму». Сёння гімн перакладзены на польскую, нямецкую, літоўскую і ўкраінскую мовы. З пачатку 1990-х гадоў Рыгор Клімовіч актывізаваў сваю грамадскую дзейнасць, ён стаўся пастаянным удзельнікам разнастайных форумаў, прысвечаных ахвярам савецкага рэжыму, ладзіў публічныя выступы (на мітынгах, перад школьнікамі і г.д.), выступаў у разнастайных сродках масавай інфармацыі. Стаў ганаровым прэзідэнтам некалькіх фондаў і арганізацыяў, якія займаюцца апякунствам ахвяраў палітычных рэпрэсіяў, каардынаваў ветэранаў ГУЛАГу ў Беларусі, працаваў дзеля матар’яльнай і маральнай дапамогі ім., быў ганаровы сябрам Нарыльскага, Іркуцкага, Пермскага і Чэлябінскага таварыстваў «Мемориал», а таксама сябрам маскоўскага гісторыка-культурнага таварыства «Возвращение». У [[1993]] годзе маскоўская студыя «Лад» зняла пра Клімовіча дакументальны фільм. З сярэдзіны 90-х гадоў Рыгор Клімовіч як публіцыст актыўна ўздымаў праблематыку незапатрабаванасці інфармацыі аб удзеле беларусаў у антысталінскім супраціве. У сваёй публікацыі «Паўстанне духу» як прыклад прыводзіў Нарыльскае паўстанне, у якім па яго ацэнках брала ўдзел больш за пяць тысячаў беларусаў, чацвёра з якіх узначалілі паўстанцкія камітэты: «Прыкра, што ў Беларусі дагэтуль ня ведаюць пра паўстанне, у якім беларусаў загінула больш, чым зняволеных іншых нацыянальнасцяў». Пра палітычную сітуацыю ў апошнія гады казаў так: «Сёння ізноў вяртаюцца былыя часы. Я ізноў адчуваю цікаўнасць КГБ да маёй асобы. Але дарэмна яны спадзяюцца на поспех сваёй справы. Я веру ў будучыню, калі бачу дзейнасць новых беларускіх змагароў за волю.» Рыгор Клімовіч памёр [[1 ліпеня]] [[2000]] г. у Гомелі. Імя Рыгора Клімовіча шырока вядомае сярод ветэранаў антысталінскага руху ў ГУЛАГу. == Гл. таксама == * [[Нарыльскае паўстанне]] * [[Іван Бабіч]] * [[Мікола Конан]] {{зноскі}} == Літаратура == * ANH F-4/2:28. * Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3 * Рыгор Клімовіч. Паўстанне духу // «ЛіМ». 02.06.1995 * Рыгор Клімовіч: «Я бачу новых змагароў» // Наша Ніва. № 13, 06.07.1998. * Фурсевіч І. Крывёю сэрца напісана // Народная воля. 2000, 8 лют. * Пазьняк З., Старчанка У. Памяці Рыгора Клімовіча // Народная воля. 2000, 8 ліп. == Спасылкі == * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19548 Біяграфія Рыгора Клімовіча на старонцы [[Леанід Маракоў|Леаніда Маракова]]] * [https://www.svaboda.org/a/774290.html Уладзімер Арлоў. Імёны Свабоды: Рыгор Клімовіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210802195213/https://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19548 |date=2 жніўня 2021 }} * [https://novychas.by/poviaz/stalin-daslau-vinszavalnuju-telehramu-naszamu-ka «Сталін даслаў віншавальную тэлеграму нашаму „калектыву“ — тысячам трупаў, якія гнілі ў зямлі»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клімовіч Рыгор Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Нарыльскага паўстання]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] 3sosy0rlivdfp9apbxuyotmirlopk4f 0 598330 5165542 4121503 2026-07-13T19:21:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5165542 wikitext text/x-wiki '''Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну''' — шматлікія помнікі дзяржаўнаму і палітычнаму дзеячу [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. І. Леніну]]. == Беларусь == === Брэсцкая вобласць === * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Баранавічы)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у [[Баранавічы|Баранавічах]]. * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Брэст)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у [[Брэст|Брэсце]]. * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Каменец)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у [[Каменец|Каменцы]] на плошчы перад будынкам райвыканкама. * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Пінск)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у [[Пінск|Пінску]]. * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Столін)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у [[Столін|Століне]]. === Віцебская вобласць === * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Віцебск, плошча Леніна)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у [[Віцебск|Віцебску]] на плошчы Леніна, каля Палаца культуры (1956). * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Віцебск, фабрыка «Сцяг індустрыялізацыі»)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у Віцебску на тэрыторыі фабрыкі «Сцяг індустрыялізацыі» (1956). * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Віцебск, дывановы камбінат)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у Віцебску на тэрыторыі дывановага камбіната імя 50-годдзя БССР (1956). * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Віцебск, фабрыка імя КІМ)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у Віцебску на тэрыторыі фабрыкі імя КІМ (1948). * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Віцебск, вуліца Дзімітрава)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у Віцебску на вуліцы Дзімітрава, каля прахадной станкабудаўнічага завода (1957). * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Віцебск, гарвыканкам)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у Віцебску на вуліцы Леніна, каля будынка гарвыканкама (1953). * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Віцебск, будынак абкама КПБ)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік-бюст у Віцебску на вуліцы Леніна, каля былога будынка абкама КПБ (1965). * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Віцебск, інстытут «Белкалгаспраект»)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік-бюст у Віцебску на вуліцы Леніна, каля філіяла інстытута «Белкалгаспраект» (1963). * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Віцебск, вуліца Багдана Хмяльніцкага)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік-бюст у Віцебску на вуліцы Багдана Хмяльніцкага, каля паліклінікі (1969). * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Віцебск, лакаматыўнае дэпо)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік-бюст у Віцебску на тэрыторыі лакаматыўнага дэпо (1969). === Гомельская вобласць === * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Гомель)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у [[Гомель|Гомелі]] на [[Плошча Леніна (Гомель)|плошчы Леніна]]. * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Добруш)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у [[Добруш|Добрушы]]. * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Нароўля)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у [[Нароўля|Нароўлі]]. === Гродзенская вобласць === * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Смаргонь)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — былы помнік у [[Смаргонь|Смаргоні]] на плошчы Леніна (знесены ў 2019 годзе). * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Смаргонь, Смаргонскі ліцейна-механічны завод)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у [[Смаргонь|Смаргоні]] на вуліцы Гагарына, на тэрыторыі ліцейна-механічнага завода. * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Смаргонь, Ваенны камісарыят Смаргонскага раёна)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у [[Смаргонь|Смаргоні]] на вуліцы Танкістаў, у двары райваенкамата. === Магілёўская вобласць === * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Бабруйск)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у [[Бабруйск|Бабруйску]] на плошчы Леніна. * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Магілёў)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у [[Магілёў|Магілёве]] перад Домам Саветаў на плошчы Леніна. === Мінская вобласць === * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Барысаў, праспект Рэвалюцыі)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — былы помнік у [[Барысаў|Барысаве]] на праспекце Рэвалюцыі (знесены ў 1987 годзе). * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Барысаў, Цэнтральная плошча)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у [[Барысаў|Барысаве]] на Цэнтральнай плошчы. === Мінск === * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Мінск)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну]] — помнік у [[Мінск|Мінску]] перад Домам урада на плошчы Незалежнасці. [[Катэгорыя:Помнікі Леніну]] {{неадназначнасць|помнікі}} sletc60x0572g4c143mls5lsyx17dyb 0 610383 5165806 3422784 2026-07-14T07:34:24Z Autumndancer 168015 дапаўненне 5165806 wikitext text/x-wiki '''Караколь''': * [[Караколь (Астраханскі раён)]] * [[Караколь (Атбасарскі раён)]] * [[Караколь (гарадская адміністрацыя Аксу)]] * [[Караколь (Карагандзінская вобласць)]] * [[Караколь (Кзылкагінскі раён)]] * [[Караколь (Курмангазінскі раён)]] * [[Караколь (Паўладарскі раён)]] * [[Караколь (Урджарскі раён)]] * [[Караколь (Усходне-Казахстанская вобласць)]] * [[Караколь (Ясільскі раён)]] {{неадназначнасць}} spmydcgn39yu7lrkzifk8wrjceh3r5h 0 611681 5165600 5153589 2026-07-13T20:41:40Z Spokiyny 153126 /* */ 5165600 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Насельніцтва=0|крыніца насельніцтва=<ref>https://kordon.media/chy-zalyshylysya-czyvilni-u-selah-sumshhyny-kudy-zajshly-rosiyany/</ref>|год перапісу=2025}} '''Мырапільскэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Миропільське}}) — пасёлак у [[Краснапільскі раён|Краснапільскім раёне]] [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Краснапільская пасялковая абшчына|Краснапільскай пасялковай абшчыны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Краснапільскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Краснапільскага раёна]] h9y9pi62pankv9rbae8edw66tjenz5a 5165632 5165600 2026-07-13T20:54:07Z JerzyKundrat 174 5165632 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Мырапільскэ'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Миропільське}}) — пасёлак у [[Краснапільскі раён|Краснапільскім раёне]] [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. Уваходзіць у склад [[Краснапільская пасялковая абшчына|Краснапільскай пасялковай абшчыны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Краснапільскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Краснапільскага раёна]] 7zca4t8m629ovg1q7a08q3x1pk4g9pe 0 612691 5165634 5164770 2026-07-13T20:55:05Z JerzyKundrat 174 5165634 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Вэлыкы Яр'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Вели́кий Яр}}) — вёска ў [[Сумскі раён|Сумскім раёне]] [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Сумскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Сумскага раёна]] 0fhdevmjvr276kotho2z4h9xbmkckza 0 612707 5165595 4957273 2026-07-13T20:33:46Z Spokiyny 153126 /* */ 5165595 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Насельніцтва=5|год перапісу=2025}} '''Карчакіўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Корчакі́вка}}) — вёска ў [[Сумскі раён|Сумскім раёне]] [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. У ХІХ стагоддзі вёска Карчакіўка была ў складзе Пысарыўскай воласці Сумскага павета [[Харкаўская губерня|Харкаўскай губерні]]<ref name="sni">[http://www.surnameindex.info/info/kharkov/sumy/korchakovka/index.html Историческая информация о деревне Корчаковка]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Сумскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Сумскага раёна]] pnn8cufeh3oax2nb88h0zv2dmi5qsl6 5165633 5165595 2026-07-13T20:54:49Z JerzyKundrat 174 5165633 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна}} '''Карчакіўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Корчакі́вка}}) — вёска ў [[Сумскі раён|Сумскім раёне]] [[Сумская вобласць|Сумскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. У ХІХ стагоддзі вёска Карчакіўка была ў складзе Пысарыўскай воласці Сумскага павета [[Харкаўская губерня|Харкаўскай губерні]]<ref name="sni">[http://www.surnameindex.info/info/kharkov/sumy/korchakovka/index.html Историческая информация о деревне Корчаковка]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Сумскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Сумскага раёна]] jh99913l6s3nkaiacko8ry53cy54k1b 0 612918 5165777 4920611 2026-07-14T06:48:46Z StarDeg 16311 5165777 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ганчарук}} {{ДД}} '''Аляксей Валер’евіч Ганчарук''' ({{lang-uk|Олексі́й Вале́рійович Гончару́к}}; нар. [[7 ліпеня]] [[1984]], г. [[Жмэрынка]], [[Вінніцкая вобласць]], [[УССР]]) — [[Украіна|украінскі]] [[юрыст]], палітык. [[Прэм’ер-міністр Украіны]] (з 29 жніўня 2019 да 4 сакавіка 2020 г.). == Біяграфія == Нарадзіўся і скончыў сярэднюю школу ў г. [[Гародня (Чарнігаўская вобласць)|Гарадня]] [[Чарнігаўская вобласць|Чарнігаўскай вобл.]] З 2001 па 2006 гг. вучыўся ў Інстытуце права імя Уладзіміра Вялікага Міжрэгіянальнай акадэміі кіравання персаналам, атрымаўшы кваліфікацыю [[магістр]]а [[права]]. Скончыў [[Нацыянальная акадэмія дзяржаўнага кіравання пры Прэзідэнце Украіны|Акадэмію дзяржаўнага кіравання пры Прэзідэнце Украіны]]. Выпускнік Інстытута Аспен Кіеў, Кіева-Магілянскай бізнес-школы. Мае навуковую ступень [[Доктар філасофіі|доктара філасофіі]] ў галіне права. [[Дацэнт]] кафедры фінансавага і банкаўскага права Інстытута права імя Уладзіміра Вялікага. Працаваў малодшым юрыстам ТАА «Гараднянскі завод харчовых тавараў». З 2005 па 2008 гг. працаваў юрыстам у інвестыцыйнай кампаніі PRIOR-Invest (Кіеў), з другой паловы 2006 г. ўзначальваў юрыдычны аддзел гэтай кампаніі. У 2007 г. набыў права на занятак адвакацкай дзейнасцю. З 2018 г. гэта права спынена. З 2008 г. — арбітражны кіраўнік, заснавальнік і кіруючы партнёр юрыдычнай фірмы. З 2009 г. — старшыня Усеўкраінскай грамадскага аб’яднання «Асацыяцыя дапамогі пацярпелым інвестарам». Намеснік генеральнага дырэктара ТАА «Першая ўкраінская індустрыяльна-інвестыцыйная кампанія». [[Парламенцкія выбары ва Украіне (2014)|У 2014 г. на выбарах у Вярхоўную Раду]] — кандыдат у народныя дэпутаты ад партыі «Сіла людзей», № 1 у выбарчым спісе, прапісаны ў брата ў [[Чарнігаў|Чарнігаве]], жыве ў [[Кіеў|Кіеве]] на з’ёмнай кватэры. Быў пазаштатным дарадцам былога міністра экалогіі і прыродных рэсурсаў, дарадца першага віцэ-прэм’ер-міністра — міністра эканамічнага развіцця і гандлю Сцяпана Кубіва. Старшыня трацейскага суда пры ГА «Саюз інвестараў Украіны». З верасня 2015 па 2019 гг. — кіраўнік незалежнага экспертна-аналітычнага цэнтра «Офіс эфектыўнага рэгулявання (BRDO)». Займаў пасаду намесніка кіраўніка Офіса [[Прэзідэнт Украіны|Прэзідэнта Украіны]] [[Уладзімір Зяленскі|Уладзіміра Зяленскага]] (з 28 мая па 29 жніўня 2019 г.), быў сябрам Нацыянальнага савета рэформаў пры Прэзідэнце Украіны. Адказваў за блок эканамічнага развіцця і працяг рэформаў. Сябар Нацыянальнага інвестыцыйнага савета (з 21 чэрвеня 2019 г.), Нацыянальнага савета па пытаннях антыкарупцыйнай палітыкі (па 25 чэрвеня 2019 г.). 29 жніўня 2019 г. на першым пасяджэнні новаабранай [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўнай Рады]] [[Прэзідэнт Украіны]] [[Уладзімір Зяленскі]] прапанаваў яго кандыдатуру на пасаду [[Прэм’ер-міністр Украіны|Прэм’ер-міністра Украіны]]. Па выніках галасавання Аляксей Ганчарук быў абраны на пасаду кіраўніка ўраду. Ён узначаліў урад ва ўзросце 35 гадоў і быў самым маладым прэм’ерам у гісторыі Украіны. 4 сакавіка 2020 Вярхоўная Рада Украіны адправіла ў адстаўку прэм’ер-міністра Аляксея Ганчарука і адпаведна ўвесь урад. Перад гэтым з трыбуны Рады выступіў Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі, які заявіў, што ўрад Ганчарука мае пэўныя дасягненні ў сваёй працы, але таксама і цэлы шэраг памылак, якія не могуць задавальняць грамадзян Украіны<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=247184 nashaniva.by]</ref>. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэм’ер-міністры Украіны}} {{DEFAULTSORT:Ганчарук Аляксей Валер’евіч}} [[Катэгорыя:Палітыкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Украіны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Еўрамайдана]] [[Катэгорыя:Палітыкі Украіны]] [[Катэгорыя:Члены СНБА Украіны]] guxhom2ypw4d2wi06aqilrpa2ftltym 0 613124 5165662 4321950 2026-07-13T23:28:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165662 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Rudbeckia hirta.jpg |image descr = {{bt-bellat|Рудбекія шурпатая|Rudbeckia hirta}} |regnum = Расліны |rang = Род |latin = Rudbeckia |author = [[L.]], 1753 |syn = * {{btname|Centrocarpha|[[D.Don]]}} * {{btname|Dracopsis|[[Cass.]]}} * {{btname|Dracopis|(Cass.) Cass.}} * {{btname|Obeliscotheca|[[Vaill.]] ex [[Adans.]]}} |typus = {{bt-latbel|Rudbeckia laciniata|aut=L.|txt=<ref name="ING">{{ING|Rudbeckia}}</ref>|Рудбекія рассечаная}} |children name = Секцыі |children = * ''Dracopis'' * ''Macrocline'' * ''Rudbeckia'' |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Rudbeckia |commons = |grin = 10575 |ipni = 10887-1 }} '''Рудбекія'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|114}}</ref> (''Rudbéckia'') — [[Род (біялогія)|род]] [[Аднагадовыя расліны|аднагадовых]], двухгадовых і [[Шматгадовыя расліны|шматгадовых]] [[Трава|травяністых]] раслін [[Сямейства (біялогія)|сямейства]] {{Bt-bellat|Астравыя{{!}}Астравыя, ці Складанакветныя|Asteraceae}}, які ўключае каля 40 [[Біялагічны від|відаў]]. Натуральная вобласць распаўсюджання раслін гэтага роду знаходзіцца ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]], многія віды растуць у [[Прэрыя|прэрыях]]. Некаторыя віды культывуюцца як [[Дэкаратыўныя расліны|дэкаратыўныя]], часта дзічэюць, распаўсюджаны ў [[Еўропа|Еўропе]] і [[Афрыка|Афрыцы]]. == Апісанне == [[Сцябло|Сцёблы]] простыя ці разгалінаваныя, вышыня расліны ад 50 см да 3 метраў (у некаторых відаў). [[Ліст|Лісце]] ад 5 да 25 см даўжынёй, суцэльныя або пёрыста-паасобныя, часам пёрыста-рассечаныя, авальнай або яйкападобнай формы. У верхняй частцы сцябла лісце сядзячае, у ніжняй доўгачаранковае. [[Суквецце|Суквецці]] — буйныя [[Суквецце|кошыкі]] да 15 см у [[дыяметр]]ы. Кветаложа моцна выпуклае, пазней [[цыліндр]]ычнае, з плёнкавымі вострымі [[Прыкветак|прыкветкамі]]. Краявыя [[Кветка|кветкі]] — язычковыя бясплодныя жоўтага або аранжавага колераў, пасярэднія — трубчастыя двухполыя ад жоўтага да пурпурна-чорнага або карычневага колераў. [[Плод]] — прадаўгаватая [[сямянка]], часам мае невялікую каронку. == Сістэматыка == Некаторыя крыніцы аб’ядноўваюць гэты род з блізкім родам {{Bt-bellat|Эхінацэя|Echinacea}}. Род прынята дзяліць на тры секцыі: ''Dracopis'', ''Macrocline'' і ''Rudbeckia''. Шырокую вядомасць атрымалі, у першую чаргу, культурныя дэкаратыўныя віды. === Віды === sect. ''Dracopis'' * {{Bt-latbel|Rudbeckia amplexicaulis||aut=[[Vahl]]}} — аднагадовая расліна sect. ''Macrocline'' * {{Bt-latbel|Rudbeckia laciniata|Рудбекія рассечаная}} — на аснове якога атрыманы вядомы дэкаратыўны сорт 'Залаты шар' * {{Bt-latbel|Rudbeckia nitida|}} — паслужыў пры атрыманні многіх гібрыдаў sect. ''Rudbeckia'' * {{Bt-latbel|Rudbeckia fulgida||aut=[[Aiton]]}} — паслужыў пры атрыманні многіх гібрыдаў * {{Bt-latbel|Rudbeckia heliopsidis||aut=[[Torr.]] & [[A.Gray]]}}<ref>[http://molbiol.ru/forums/index.php?showtopic=195154 ''Рудбекия солнцеглядная'' molbiol.ru]</ref> — у культуры практычна не сустракаецца * {{Bt-latbel|Rudbeckia hirta|Рудбекія шурпатая|aut=L.}} — з гэтага віду атрыманы многія дэкаратыўныя сарты, лічыцца сімвалам [[Мэрыленд]]а з 1918 года ** {{Bt|Rudbeckia hirta|[[Farw.]]}} {{bt-latbel|Rudbeckia bicolor||s=2|aut=[[Nutt.]]}} ==== Батанічныя ілюстрацыі некаторых відаў рудбекіі ==== З кнігі «''Illustrated Flora of the Northern States and Canada''» {{нп3|Натаніэль Лорд Брытан|Н. Л. Брытана|ru|Бриттон, Натаниэль Лорд}} і {{нп3|Адысан Браўн|А. Браўна|ru|Браун, Эддисон}} (1913)<gallery caption=""> Файл:Rudbeckia fulgida-linedrawing.png|{{bt-bellat||Rudbeckia fulgida}} Файл:Rudbeckia grandiflora-linedrawing.png|{{bt-bellat||Rudbeckia grandiflora}} Файл:Rudbeckia hirta-linedrawing.png|{{bt-bellat|Рудбекія шурпатая|Rudbeckia hirta}} Файл:Rudbeckia laciniata-linedrawing-BB.png|{{bt-bellat|Рудбекія рассечаная|Rudbeckia laciniata}} Файл:Rudbeckia maxima-linedrawing-BB.png|{{bt-bellat||Rudbeckia maxima}} Файл:Rudbeckia subtomentosa-linedrawing.png|{{bt-bellat||Rudbeckia subtomentosa}} Файл:Rudbeckia triloba-linedrawing.png|{{bt-bellat||Rudbeckia triloba}} </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Рудбекія|Прохараў В. М.|427—428}} * ''Гиляров М. С.'' Биологический энциклопедический словарь. — М.: Советская энциклопедия, 1986. — С. 548. — 831 с. * Многолетние цветы открытого грунта. — М., 1959. == Спасылкі == * {{Плантарыум|42690}} * [http://flower.onego.ru/other/rudbecki.html ''Рудбекия''] ў [http://flower.onego.ru Энцыклапедыі дэкаратыўных садовых раслін] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121121070828/http://flower.onego.ru/ |date=21 лістапада 2012 }} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=RUDBE ''Рудбекия'' на сайце USDA NRCS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220814000650/https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=RUDBE |date=14 жніўня 2022 }}{{ref-en}} <small>Праверана 24 верасня 2008 г.</small> * [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?609,1765 ''Рудбекия'' на сайце Каліфарнійскага ўніверсітэта]{{ref-en}} <small>Праверана 24 верасня 2008 г.</small> {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Травы]] [[Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)]] szphrs674brp9jlh30rgcb4a2cqo57j 0 633139 5165464 3562352 2026-07-13T15:13:40Z JerzyKundrat 174 5165464 wikitext text/x-wiki {{Школа | Назва= Боркавіцкі дзяржаўны прафесійны ліцэй сельскагаспадарчай вытворчасці | Выява = | Дэвіз = | Заснавана= 1944 | Зачынена = | Дырэктар = | Тып = Установа адукацыі | Вучні = [[Віцебская вобласць]], [[Верхнядзвінскі раён]], аг. [[Боркавічы]], вуліца Лесазаводская-1, д. 39. |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | Сайт= }} '''Боркавіцкі дзяржаўны прафесійны ліцэй сельскагаспадарчай вытворчасці''' — установа прафесійнага навучання ў аграгарадку [[Боркавічы]] (Верхнядзвінскі раён). == Гісторыя == Гісторыя ліцэя пачынаецца ў 1944 годзе, калі ў мястэчку [[Лынтупы]] была створана сельскагаспадарчая школа, якая потым была пераведзена ў в. Боркавічы. 11 жніўня 1949 года загадам [[Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР]] тут была створана Боркавіцкая школа механізацыі сельскай гаспадаркі. Чатыры гады школа была вузкапрофільнай навучальнай установай, а з 1953 года перайменавана ў Боркавіцкае СПТВ-33 механізацыі сельскай гаспадаркі. У 1980 годзе вучылішча пераведзена на сярэднюю адукацыю. У 1984 годзе яно перайменавана ў Боркавіцкае СПТВ-170. У 2001 годзе навучальная ўстанова перайменавана ў Боркавіцкае ДПТВ-170, а праз чатыры гады — ва ўстанову адукацыі «Боркавіцкі дзяржаўны прафесійны ліцэй сельскагаспадарчай вытворчасці». Навучэнцы пасля заканчэння ліцэя будуць працаваць слесарамі па рамонце сельскагаспадарчых машын, трактарыстамі-машыністамі, электрагазазваршчыкамі і вадзіцелямі аўтамабіля<ref>[http://pridvinie.vlib.by/index.php/navuchalnyya-stanovy/242-prafesijna-tekhnichnaya-adukatsyya/3136-litsej-selskagaspadarchaj-vytvorchastsi-borkavitski-prafesijna-tekhnichny-ua-verkhnyadzvinski-rajon Боркавіцкі прафесійна-тэхнічны ліцэй сельскагаспадарчай вытворчасці]</ref>. == Дырэктары == * Іван Іванавіч Пінкуль (1944—1956) * Андрэй Емяльянавіч Сямураў (1956—1965) * Міхаіл Іванавіч Лёгенькі (1966—1973) * Анатоль Якаўлевіч Галыня (1973—1977) == Былыя назвы == * ДПТВ-170 * СПТВ-170 * СПТВ-33 * Школа механізацыі сельскай гаспадаркі * Сельскагаспадарчая школа == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Аляксандрава, С. Будуць у вёсцы новыя майстры / С. Аляксандрава // Дзвінская праўда (Верхнядзвінск). — 2002. — 24 верас. — С. 3. * Арлова, Л. Тут працуюць і вучацца творчыя людзі / Л. Арлова // Дзвінская праўда (Верхнядзвінск). — 2009. — 9 чэрв. — С. 2. * Дзвінская, С. І прафесіяй авалодваюць, і гаспадарам дапамагаюць / С. Дзвінская // Дзвiнская праўда (Верхнядзвiнск). — 2003. — 19 жн. — С. 2. * Зимацкая, А. Здесь учат нужным профессиям / А. Зимацкая // Дзвінская праўда (Верхнядзвінск). — 2010. — 9 лют. — С. 2. * Камлёва, Н. Лицей из глубинки готовит профессионалов / Н. Камлёва // Витебские вести. — 2015. — 16 мая. — С. 4. * Ляшук, С. Молодые пахари борозды не портят / С. Ляшук // Народнае слова. — 2005. — 25 кастр. — С. 2. * Путем реформ и созидания / подгот.: Я. Пакульневич, В. Соловьев // Дзвінская праўда (Верхнядзвінск). — 2014. — 12 снеж. — С. 1, 6-7. [[Катэгорыя:Боркавічы]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Ліцэі Беларусі]] l9vfif2ls4095tvbb1tigy5zxyqx2n9 0 633515 5165571 5059378 2026-07-13T19:53:26Z DobryBrat 5701 дапаўненне, вікіфікацыя, арфаграфія 5165571 wikitext text/x-wiki {{Лёгкаатлет |імя = Уладзімір Сасімовіч |пол = мужчынскі |поўнае імя = Уладзімір Мікалаевіч Сасімовіч |грамадзянства = {{сцягафікацыя|Беларусь}} |званне = {{Майстар спорту СССР міжнароднага класа}} }} '''Уладзімір Мікалаевіч Сасімовіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[беларусь|беларускі]] [[лёгкаатлет]], трэнер. Спецыялізуецца ў [[кіданне кап’я|кіданні кап’я]]. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986). == Біяграфія Нарадзіўся 14 верасня 1968 года ў в. [[Ільінка (Талачынскі раён)|Ільінка]] [[Талачынскі раён|Талачынскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У 1985 годзе скончыў Рэспубліканскую школу-інтэрнат спартыўнага профілю. У 1985—1992 гадах — у зборнай камандзе СССР, з 1993 года — у нацыянальнай камандзе Беларусі. З 2004 года працуе трэнерам-выкладчыкам у Рэспубліканскай школе вышэйшага спартыўнага майстэрства па лёгкай атлетыцы. Майстар спорту СССР міжнароднага класа (1986), чэмпіён свету сярод юніёраў (1986) з сусветным рэкордам, сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы сярод юніёраў (1987), бронзавы прызёр зімовага і летняга чэмпіянатаў СССР (1990), чэмпіён Х Спартакіяды народаў СССР (1991), бронзавы прызёр чэмпіянату свету (1991) і Кубка свету (1992), сярэбраны прызёр Кубка Еўропы (1995, 1-я ліга), сярэбраны прызёр адкрытага чэмпіянату Расіі (1996). Рэкардсмен СССР (1991, 1992), рэкардсмен Беларусі (1995). Неаднаразовы пераможца міжнародных турніраў серыі Гран-пры (1991—1996), сярэбраны прызёр фіналу Гран-пры (1991). Пераможца міжнародных спаборніцтваў «Карнавал кап’я» (1995), Міжнароднага турніру (1999, [[Аўстрыя]]), сярэбраны прызёр турніру (1996, [[Кейптаўн]], [[ПАР]]), спаборніцтваў на прызы Рамуальда Кліма (1990—2004), чэмпіянатаў Беларусі (з 1983 года)<ref>[http://pridvinie.vlib.by/index.php/mtree-lib/spartsmeny/sasimovich-uladzimir-mikalaevich Сасімовіч Уладзімір Мікалаевіч]</ref>. == Спартыўныя дасягненні == * чэмпіён свету сярод юніёраў (1986) * чэмпіён Х Спартакіяды народаў СССР (1991) * сярэбраны прызёр фіналу Гран-пры (1991) * сярэбраны прызёр Кубка Еўропы (1995) * сярэбраны прызёр турніру серыі Гран-пры (1996) * бронзавы прызёр зімовага чэмпіянату СССР (1990) * бронзавы прызёр летняга чэмпіянату СССР (1990) * бронзавы прызёр чэмпіянату свету (1991) * бронзавы прызёр Кубка свету (1992) * рэкардсмен СССР (1991, 1992) * рэкардсмен Беларусі (1995) * пераможца міжнародных турніраў серыі Гран-пры (1991—1996) * пераможца міжнародных спаборніцтваў «Карнавал кап’я» (1995) * пераможца міжнароднага турніру (1999) * пераможца спаборніцтваў на прызы Р. Кліма (1990—2004) * пераможца чэмпіянатаў Беларусі (з 1983 года) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Рэгіёны Беларусі|Віцебская-2|старонкі=428|артыкул=Сасимович Владимир Николаевич}} * Сасимович Владимир Николаевич // Спортивная энциклопедия Беларуси / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн им. П. Бровки, 2005. — С. 382—383. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сасімовіч Уладзімір Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Кідальнікі кап’я Беларусі]] [[Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года]] [[Катэгорыя:Лёгкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года]] [[Катэгорыя:Трэнеры Беларусі]] bci1bilhdbrhbr7z9qrdaa0fuhcf5if 0 635180 5165489 5088257 2026-07-13T16:06:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165489 wikitext text/x-wiki {{Main|Пандэмія COVID-19}} [[Файл:COVID-19 Outbreak Cases in Russia (correct).svg|thumb|right|upright=1.4|Карта распаўсюджвання COVID-19 у Расіі на май 2020:{{легенда|#510000|100 000+ пацверджаных выпадкаў}} {{легенда|#900000|10 000–99 999 пацверджаных выпадкаў}} {{легенда|#C80200|1000–9999 пацверджаных выпадкаў}} {{легенда|#EE7070|100–999 пацверджаных выпадкаў}} {{легенда|#FFC0C0|10–99 пацверджаных выпадкаў}}]] Упершыню выпадкі інфекцыі [[COVID-19]] былі зарэгістраваныя на тэрыторыі [[Расія|Расіі]] 31 студзеня 2020 года: адзін у [[Цюмень|Цюмені]], а другі — у [[Чыта|Чыце]]. Абодва захварэлых былі грамадзянамі [[Кітай|Кітая]], адкуль і пачалася ўспышка захворвання<ref>{{cite web|url = https://www.rbc.ru/society/31/01/2020/5e341f929a7947d43c9aa308 |title = В России выявили первых заражённых коронавирусом из Китая |lang = ru |website = www.rbc.ru |accessdate = 2020-02-28|url-status = live}}</ref>. Для інфармавання аб стане спраў па барацьбе з вірусам і рэкамендацыямі для насельніцтва створаны афіцыйны сайт [https://стопкоронавирус.рф/ стопкоронавирус.рф] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200330170919/https://xn--80aesfpebagmfblc0a.xn--p1ai/ |date=30 сакавіка 2020 }}. Паводле звестак на сайце, па стане на 20 лістапада 2020 года ў Расіі выяўлена 2.039.926 выпадкі інфікавання, 1.551.414 чалавекі паправіліся, 35.311 памерлі. Праведзена больш за 71.2 мільёна тэстаў на інфікаванне COVID-19. Па даных на красавік 2022 года, за ўвесь час пандэміі з красавіка 2020 года непасрэдна ад каранавіруса ў краіне памерлі больш за 660 тыс. чалавек, з іх у 2020 годзе — 144 тыс., у 2021 годзе — 447 тыс. Агульная колькасць памерлых з каранавірусам (асноўная прычына і спадарожны фактар) з пачатку пандэміі да красавіка 2022 года дасягнула 760,3 тыс. чалавек<ref>[https://www.rbc.ru/economics/01/04/2022/62470fee9a79476ff43e090c Росстат зафиксировал рост смертности среди больных COVID в феврале]</ref>. На 1 мая 2023 года ўсяго перахварэлі 22 855 451 чал., памерлі 398 336<ref name=стопкоронавирус>{{cite web |url=https://стопкоронавирус.рф/ |title=Оперативные данные |website=стопкоронавирус.рф |access-date=2022-07-29 |archive-date=2020-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330170919/https://xn--80aesfpebagmfblc0a.xn--p1ai/ |url-status=live }}</ref>. == Мерапрыемствы == <gallery mode="packed"> Файл:Строительство инфекционного центра в Новой Москве (1).jpg|Будаўніцтва новага інфекцыйнага цэнтра каля вёскі [[Бабенкі (Масква)|Бабенкі]] ў Новай Маскве. Файл:Vladimir Putin in Kommunarka hospital1.jpg|Уладзімір Пуцін у ДКБ № 40 у [[Камунарка (Масква)|Камунарцы]], прызначанай для пацыентаў з падазрэннем на каранавірус, 24 сакавіка 2020. Файл:Coronavirus, take away Putin.jpg|Дошка для малявання з аб’явай пра закрыццё дзіцячай пляцоўкі ў Маскве. 2 красавіка 2020. Файл:COVID-19. A quarantined Playground.jpg|Дзіцячая пляцоўка закрытая на каранцін, 7 красавіка 2020. Файл:Coronavirus baby.jpg|Самаізаляцыя ў Расіі. </gallery> [[27 студзеня]] [[2020]] года быў створаны аператыўны штаб для барацьбы з каранавірусам пад кіраўніцтвам віцэ-прэм’ера ўрада [[Таццяна Аляксееўна Голікава|Таццяны Голікавай]]<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4233959#id1851267 Мишустин создал штаб для борьбы с коронавирусом]</ref>. 31 студзеня штаб сцвярджае Нацыянальны план па папярэджанні завозу і распаўсюджвання інфекцыі<ref>[https://tass.ru/obschestvo/7657905 В России разработали национальный план по борьбе с коронавирусом]</ref><ref>[http://government.ru/news/38907/ О Национальном плане по предупреждению завоза и распространения коронавирусной инфекции]</ref>. Рэалізаваны мерапрыемствы згодна з пастановамі Галоўнага дзяржаўнага санітарнага лекара<ref name="potrebnadzor">{{Cite web |url=https://rospotrebnadzor.ru/about/info/news/news_details.php?ELEMENT_ID=13959 |title=Информационный бюллетень о ситуации и принимаемых мерах по недопущению распространения заболеваний, вызванных новым коронавирусом |access-date=18 сакавіка 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200317210951/https://rospotrebnadzor.ru/about/info/news/news_details.php?ELEMENT_ID=13959 |archivedate=17 сакавіка 2020 |url-status=dead }}</ref>: * ад 24 студзеня «Аб мерапрыемствах па недапушчэнні распаўсюджвання новай каранавіруснай інфекцыі, выкліканай 2019-nCoV» * ад 31 студзеня «Аб правядзенні дадатковых санітарна-супрацьэпідэмічных (прафілактычных) мерапрыемстваў па недапушчэнні завозу і распаўсюджвання новай каранавіруснай інфекцыі, выкліканай 2019-nCoV» * ад 2 сакавіка «Аб дадатковых мерах па зніжэнні рызык завозу і распаўсюджвання COVID-2019». 1 лютага Прэзідэнт Расіі [[Уладзімір Пуцін]] распарадзіўся прыцягнуць да эвакуацыі расійскіх грамадзян з Кітая, дзе пачалася пандэмія, самалёты [[Паветрана-касмічныя сілы Расійскай Федэрацыі|ПКС Расіі]]. Рэйсы былі здзейснены 3 і 4 лютага пяццю самалётамі<ref>[http://www.kremlin.ru/events/president/news/62711 Самолёты ВКС привлечены к эвакуации россиян из районов Китая, наиболее поражённых коронавирусом / kremlin.ru, 1 февраля 2020]</ref><ref>[https://ria.ru/20200201/1564145099.html Для эвакуации россиян из Китая задействуют пять самолётов ВКС / РИА «Новости», 1 февраля 2020]</ref>. Вывезеныя грамадзяне Расіі, Беларусі, Арменіі, Украіны і Казахстана былі змешчаныя ў каранцін тэрмінам на два тыдні на тэрыторыі санаторыя «Горадабудаўнікі» ў пасёлку Вінзілі<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4242785 Вокруг санатория в Тюмени, куда везут граждан из Китая, выстроили два периметра безопасности]</ref> [[Цюменская вобласць|Цюменскай вобласці]]<ref>[https://tass.ru/obschestvo/7679265 Первый самолёт ВКС вылетел для эвакуации россиян из Уханя]</ref><ref>[https://tass.ru/obschestvo/7682593 Эвакуированных из Китая поместят на карантин в Тюменской области]</ref>. 16 сакавіка віцэ-прэм’ер Расіі Таццяна Голікава заявіла, што Расія пачала вырабляць да 100 тысяч тэст-сістэм па выяўленні каранавіруснай інфекцыі COVID-19 у суткі<ref>[https://russian.rt.com/russia/news/728960-rossiya-test-sistemy-koronavirus Россия создаёт до 100 тысяч тест-систем для выявления COVID-19 в сутки]</ref>. Яна паведаміла што расіяне змогуць свабодна праверыцца на наяўнасць у сябе гэтага віруса ў спецыялізаваных лабараторыях<ref>[https://www.interfax.ru/russia/699377 Здоровые россияне смогут пройти тест на коронавирус]</ref>. У той жа дзень адміністрацыя [[Санкт-Пецярбург]]а апублікавала спіс клінік, у якіх можна свабодна прайсці тэставанне<ref>[https://www.gov.spb.ru/gov/otrasl/c_health/news/184993/ В Петербурге можно сдать тест на коронавирус]</ref>. [[25 сакавіка]] расійскі прэзідэнт звярнуўся да грамадзян РФ. Ён абвясціў, што ў мэтах барацьбы з распаўсюджваннем эпідэміі перыяд з 30 сакавіка па 3 красавіка ўключна абвешчаны непрацоўным<ref>[https://www.rbc.ru/society/25/03/2020/5e7b5c939a7947f15a9150f0 «РБК»: «Путин объявил следующую неделю нерабочей».]</ref>. Тым самым днём прэзідэнт падпісаў адпаведны ўказ<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001202003250021 Указ Президента Российской Федерации от 25.03.2020 № 206 «Об объявлении в Российской Федерации нерабочих дней».]</ref>. Паводле тэксту ўказа, яго дзеянне не распаўсюджваецца на работнікаў органаў дзяржаўнай улады, медыцынскіх устаноў і бесперапынна дзеючых арганізацый (выкананне рамонтных работ, рэалізацыя прадуктаў харчавання, лекавых сродкаў і тавараў першай неабходнасці, паслугі сувязі, фінансавыя паслугі і г.д.). == Уздзеянне на эканоміку == 20 лютага міністр фінансаў [[Антон Германавіч Сілуан|Антон Сілуан]] паведаміў, што Расія штодня губляе каля 1 млрд руб. ад зніжэння тавараабароту з Кітаем з-за COVID-19<ref>{{cite web|url = https://www.kommersant.ru/doc/4261513 |title = Россия теряет 1 млрд рублей в день от снижения товарооборота с Китаем из-за коронавируса |lang = ru |website = www.kommersant.ru |accessdate = 2020-02-28|url-status = live}}</ref>. 20 лютага асацыяцыя тураператараў Расіі (АТАР) звярнулася да прэм’ер-міністра Міхаіла Мішусціна з просьбай разгледзець магчымасць кампенсацыі страт тураператараў з-за сітуацыі з COVID-19 у Кітаі. Паводле папярэдніх ацэнак, страты тураператараў склалі 450 млн руб. Гаворка ідзе аб прамых стратах з-за форс-мажорнай сітуацыі, калі тураператарам прыйшлося не толькі спыніць рэалізацыю пуцёвак у КНР, але і экстранна вывезці грамадзян РФ за свой кошт. Па даных АТАР, тураператары сферы ўязнога турызму панеслі страты ў 140 млн руб<ref>{{cite web|url = https://www.kommersant.ru/doc/4266635 |title = Туроператоры просят Мишустина компенсировать убытки от коронавируса |website = www.kommersant.ru |accessdate = 2020-02-28|url-status = live}}</ref>. Раней Мінфін пагадзіўся з ацэнкамі Мінтранса пра суму страт расійскіх авіякампаній з-за спынення палётаў у Кітай. Гаворка ідзе пра 1,6 мільярда руб.<ref>{{cite web|url = https://www.kommersant.ru/doc/4260884 |title = Минфин согласился с оценкой убытков авиакомпаний от приостановки полетов в КНР |website = Коммерсантъ |accessdate = 2020-02-28|url-status = live}}</ref> З-за прыпынку кітайскіх заводаў па вытворчасці актыўных фармацэўтычных субстанцый у Расіі ўзнікла небяспека дэфіцыту пэўных лекаў, паколькі 75 % фармацэўтычных субстанцый на расійскім рынку закуплялася ў Кітаі. Было абвешчана, што перабоі з пастаўкамі лекаў чакаюцца ў красавіку — паколькі ўспышка COVID-19 супала з доўгімі навагоднімі святамі ў Кітаі, расійскія вытворцы зрабілі запасы актыўных рэчываў<ref name=":0">{{Cite web|url=http://alla-astakhova.ru/zapasov-hvatit-do-aprelya/|title=Запасов хватит до апреля {{!}} {{!}} Алла Астахова.Ru|publisher=alla-astakhova.ru|accessdate=2020-03-02}}</ref>. Адбылося прыпыненне вытворчасці на расійскіх заводах аўтамабільнай прамысловасці (вытворчасці кампаній Volkswagen і Peugeot Citroen)<ref>[https://www.gazeta.ru/business/2020/03/24/13020925.shtml Автопром и вирус: в России начали останавливать конвейеры] // Газета. Ru, 24.03.2020</ref>. Расія ўвяла забарону на вываз шэрагу медыцынскіх вырабаў, у тым ліку ахоўных масак і бінтоў. Адпаведная пастанова ўрада апублікавана на сайце. Абмежаванне дзейнічала па 1 чэрвеня 2020 года<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/society/04/03/2020/5e5f46589a794784dc421ea4|title=Россия ввела запрет на вывоз медицинских масок и бинтов|publisher=РБК|lang=ru|accessdate=2020-04-02}}</ref>. Нягледзячы на ​​паказанае абмежаванне, самалёт Мінабароны даставіў у ЗША груз меддапамогі. Аднак [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША]] 1 красавіка паведаміў, што перададзеныя Расіяй [[Апарат штучнай вентыляцыі лёгкіх|апараты штучнай вентыляцыі лёгкіх]] (ШВЛ) і сродкі індывідуальнай абароны былі набытыя. Суму здзелкі Дзярждэп не паведаміў<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/02/04/2020/5e85c6129a7947e7d907c55f|title=МИД сообщил об оплате отправленного в США груза медтехники|publisher=РБК|lang=ru|accessdate=2020-04-02}}</ref>. == Дыягностыка == У Расіі ПЦР-сістэма даследаванняў на COVID-19 распрацавана і выпускаецца [[Вектар (навуковы цэнтр)|Дзяржаўным навуковым цэнтрам «Вектар»]] (зарэгістраваная Расздароўнаглядам 11 лютага 2020 года, рэгістрацыйны нумар РЗН 2020/9677)<ref>[https://www.interfax-russia.ru/kaleidoscope.asp?id=1104973 Тест на коронавирус для России]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://www.interfax-russia.ru/kaleidoscope.asp?id=1104973 В России зарегистрировали тест-систему для диагностики коронавируса]{{Недаступная спасылка}}</ref>. 6 сакавіка зарэгістраваная ПЦР-сістэма, распрацаваная і выпускаецца ФДБУ «ЦСП» Міністэрства аховы здароўя Расіі (РЗН 2020/9765)<ref>[http://www.sysin.ru/news/institut/%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82-%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0-%D0%B4%D0%BB%D1%8F-%D0%B2%D1%8B%D1%8F%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%80%D0%BD%D0%BA-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B0-sars-cov-2-%D1%82%D1%8F%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0-covid-19-%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BC-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%86%D0%B5%D0%BF%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%80%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D0%B8-%D0%B0%D0%BC%D0%BF%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82-sars-cov-2 Тест-система для выявления РНК коронавируса SARS-CoV-2 тяжелого острого респираторного синдрома (COVID-19) методом полимеразной цепной реакции «АмплиТест SARS-CoV-2»]</ref>. На 21 сакавіка праведзена 163 тыс. тэстаў на каранавірус<ref>{{Cite web |url=https://www.rosminzdrav.ru/ministry/covid19 |title=Страница о COVID-19 |access-date=22 сакавіка 2020 |archive-date=14 сакавіка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200314172306/https://www.rosminzdrav.ru/ministry/covid19 |url-status=dead }}</ref><ref name="rnif">{{Cite web |url=https://www.rospotrebnadzor.ru/about/info/news/news_details.php?ELEMENT_ID=14036 |title=Информационный бюллетень о ситуации и принимаемых мерах по недопущению распространения заболеваний, вызванных новым коронавирусом |access-date=22 сакавіка 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200319001903/https://rospotrebnadzor.ru/about/info/news/news_details.php?ELEMENT_ID=14036 |archivedate=19 сакавіка 2020 |url-status=dead }}</ref><ref name="stop">{{Cite web |url=https://xn--80aesfpebagmfblc0a.xn--p1ai/ |title=стопкоронавирус.рф |access-date=18 сакавіка 2020 |archive-date=30 сакавіка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330170919/https://xn--80aesfpebagmfblc0a.xn--p1ai/ |url-status=dead }}</ref>. Раней на 5 сакавіка 2020 праведзена 51.366 тэстаў<ref>[https://tass.ru/obschestvo/7914869 В России провели более 51 тыс. тестов на коронавирус нового типа]</ref>. 16 сакавіка самастойная здача на сайт аналізаў на COVID-19 не прадугледжвалася<ref name="stop"/><ref>[https://regnum.ru/news/society/2885887.html Игра в анализы на COVID-19: как провериться?]</ref>, у прыватныя медыцынскія арганізацыі тэсты не паступалі<ref>{{Cite web|url=https://coronavirustravelmap.com/ru/country/ru|title=Страны открывшие границы с Россией COVID–19|publisher=Coronavirus (Covid-19) карта|lang=ru-RU|accessdate=2020-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201126062302/https://coronavirustravelmap.com/ru/country/ru|archivedate=26 лістапада 2020|url-status=dead}}</ref>. Абследаванне на COVID-19 прызначалася медыцынскімі работнікамі ў выпадку: * прыбыцця з эпідэміялагічнаму неспрыяльных па COVID-19 краін і рэгіёнаў за 14 дзён да з’яўлення сімптомаў; * наяўнасці цесных кантактаў за апошнія 14 дзён з асобамі, якія знаходзіліся пад наглядам па COVID-19, якія ў наступным захварэлі; * наяўнасці цесных кантактаў за апошнія 14 дзён з асобамі, у якіх лабараторна пацверджаны дыягназ COVID-19; * па медыцынскіх паказаннях, у прыватнасці з 24 лютага абавязковай з’яўлялася дыягностыка на COVID-19 у выпадку пнеўманіі<ref>[https://vestivrn.ru/news/2020/02/26/test-na-koronavirus-zastavyat-proiti-vsekh-rossiyan-s-pnevmoniei/ Тест на коронавирус заставят пройти всех россиян с пневмонией]</ref>. == Дэзінфармацыя == 20 сакавіка радыё «Эхо Москвы» па патрабаванні Раскамнагляда выдаліла са свайго сайта відэа і расшыфроўку перадачы «Асаблівае меркаванне» ад 16 сакавіка 2020 года, у якой палітолаг Валерый Салавей, у прыватнасці, заявіў, што, па яго даных, улады хаваюць сапраўдныя лічбы аб смяротнасці. Салавей сцвярджаў, што ў Расіі ад захворвання памерлі больш за 1600 чалавек, а колькасць інфіцыраваных ацэньваецца ў 130—180 тысяч. Па словах галоўнага рэдактара сайта радыёстанцыі Віталя Рувінскага, Раскамнагляд не паведаміў, якія менавіта словы ў перадачы выклікалі прэтэнзію. У той жа дзень Генпракуратура заявіла, што бачыць у словах Салаўя адміністрацыйнае правапарушэнне, якое прадугледжвае штраф да 100 тыс. рублёў<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20200320/1568924447.html|title=Политолог Соловей прокомментировал штраф за фейк о коронавирусе|date=20200320T1919+0300|publisher=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2020-03-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/society/20/03/2020/5e74dea59a7947781a6e119d|title=Генпрокуратура пригрозила штрафом политологу за слова о жертвах вируса|publisher=РБК|lang=ru|accessdate=2020-03-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://zona.media/news/2020/03/20/echo|title=«Эхо Москвы» по требованию Роскомнадзора удалило запись эфира с рассуждениями политолога Соловья о коронавирусе|publisher=Медиазона|lang=en|accessdate=2020-03-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://genproc.gov.ru/smi/news/genproc/news-1812256/|title=Генеральная прокуратура Российской Федерации принимает меры по ограничению доступа к недостоверной общественно значимой информации о ситуации с коронавирусной инфекцией|publisher=genproc.gov.ru|accessdate=2020-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200322152917/https://genproc.gov.ru/smi/news/genproc/news-1812256/|archivedate=22 сакавіка 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://echo.msk.ru/programs/personalno/2606156-echo/|title=Валерий Соловей — Особое мнение — Эхо Москвы, 16.03.2020|author=Соловей Валерий|publisher=Эхо Москвы|lang=ru|accessdate=2020-03-22}}</ref>. == Статыстыка == {| class="wikitable mw-datatable sortable collapsible" style="text-align:left; font-size:85%;" |- ! colspan="7" style="background:#c8ccd1;text-align:left;" | <span style="font-size:118%;">'''станам на 19.03.2020'''</span> |- !Рэгіёны!!Пацверджана!!Хворыя!!Адужалі!!Памерлі!!Змены!!Зноскі |- |[[Масква]]|| 99|| 97 || 1 ||1 | +12 ||^{[https://www.vedomosti.ru/society/articles/2020/03/01/824149-pervii-sluchai 02.03+1]}^{[https://www.bbc.com/russian/news-51771828 06.03+5]}^{[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5e6378a59a7947b26dbaab16 07.03-1]}^{[https://tvzvezda.ru/news/vstrane_i_mire/content/2020381754-AvLSB.html 08.03+1]}^{[https://www.dw.com/ru/число-инфицированных-коронавирусом-в-россии-выросло-до-20/a-52692468 09.03+3]}^{[https://ria.ru/20200311/1568455813.html 11.03+8]}^{[https://lenta.ru/news/2020/03/12/rrnn/ 12.03+4]} [https://www.rbc.ru/society/13/03/2020/5e6b86689a7947aced18a8a0?from=from_main 13.03+5] [https://lenta.ru/news/2020/03/14/14/ 14.03+9] [https://lenta.ru/news/2020/03/16/nhnh/ 16.03+20] [https://iz.ru/987965/2020-03-17/novye-sluchai-koronavirusa-zaregistrirovany-v-15-regionakh-rossii 17.03+4] ^{[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5e720a0e9a79472214fc1588 18.03+31] [https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+12]} |- |[[Маскоўская вобласць]] || 17 || 17 || || | ||[https://www.rbc.ru/society/13/03/2020/5e6b86689a7947aced18a8a0?from=from_main 13.03+1] [https://lenta.ru/news/2020/03/14/14/ 14.03+1] [https://lenta.ru/news/2020/03/15/more/ 15.03+3] [https://lenta.ru/news/2020/03/16/nhnh/ 16.03+1] [https://iz.ru/987965/2020-03-17/novye-sluchai-koronavirusa-zaregistrirovany-v-15-regionakh-rossii 17.03+1] ^{[https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+5]} |- |[[Санкт-Пецярбург]]|| 10 || 8 ||2 | || || ^{[https://neva.today/news/v-peterburge-oficialno-podtverdili-koronavirus-191408/ 05.03+1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200318014848/https://neva.today/news/v-peterburge-oficialno-podtverdili-koronavirus-191408/ |date=18 сакавіка 2020 }}}^{[https://topspb.tv/news/2020/03/7/v-peterburge-podtverdili-vtoroj-sluchaj-zarazheniya-koronavirusom/ 07.03+1]}[https://www.rbc.ru/society/13/03/2020/5e6b86689a7947aced18a8a0?from=from_main 13.03+3] [https://lenta.ru/news/2020/03/14/14/ 14.03+1] [https://lenta.ru/news/2020/03/16/nhnh/ 16.03+3] ^{[https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+1]} |- |[[Варонежская вобласць]] |2 |2 | | | |^{[https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+2]} |- |[[Татарстан]]|| 4 || 1 || 3 || || || ^{[https://novayagazeta.ru/news/2020/02/23/159298-v-kazan-dostavili-vosem-passazhirov-yaponskogo-laynera-diamond-princess-vklyuchaya-troih-s-koronavirusom 23.02+3] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200412093548/https://novayagazeta.ru/news/2020/02/23/159298-v-kazan-dostavili-vosem-passazhirov-yaponskogo-laynera-diamond-princess-vklyuchaya-troih-s-koronavirusom |date=12 красавіка 2020 }}}^{[https://www.interfax.ru/russia/698209 08.03-3]} З «Diamond Princess» 3 эвакуяваных і лячыліся ў [[Казань|Казані]], у якіх быў пацверджаны дыягназ, не ўвайшлі ў лік з зарэгістраваным дыягназам.[https://iz.ru/987965/2020-03-17/novye-sluchai-koronavirusa-zaregistrirovany-v-15-regionakh-rossii 17.03+1] |- |[[Тульская вобласць]]|| 6 || 6 || || || || ^{[https://myslo.ru/news/tula/2020-03-19-v-tule-zafiksirovany-pervye-tri-sluchaya-zarazheniem-koronavirusom 23.02+3] [https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+3]} |- |[[Архангельская вобласць]] |1 |1 | | | | |- |[[Томская вобласць]]|| 1 ||1 | || || || ^{[https://www.riatomsk.ru/article/20200318/smi-pervij-zarazivshijsya-koronavirusom-viyavlen-v-tomskoj-oblasti/ 18.03+1]} |- |[[Ліпецкая вобласць]]|| 3 || 3 || || || || ^{[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5e639e599a7947bdaf97a123 07.03+3]} |- |[[Калінінградская вобласць]]|| 5 || 5 || || || ||^{[https://tass.ru/obschestvo/7926687 08.03+1]}^{[https://www.kaliningrad.kp.ru/online/news/3794691/ 12.03+1]} [https://lenta.ru/news/2020/03/14/14/ 14.03+1] [https://iz.ru/987965/2020-03-17/novye-sluchai-koronavirusa-zaregistrirovany-v-15-regionakh-rossii 17.03+2] |- |[[Кемераўская вобласць]]|| 2 || 2 || || || ||^{[https://ria.ru/20200314/1568603687.html 14.03+2]} |- |[[Кіраўская вобласць]]|| 1 ||1 | || || ||16.03+1 |- |[[Цюменская вобласць]]|| 3 || 1 || 1 || || ||^{[https://www.kommersant.ru/doc/4241005 31.01+1]}^{[https://regnum.ru/news/2855321.html 11.02-1]} [https://lenta.ru/news/2020/03/15/more/ 15.03+1] |- |[[Ленінградская вобласць]]|| 1 ||1 | || || ||[https://yandex.ru/turbo?text=https%3A%2F%2Fria.ru%2F20200313%2F1568551830.html] |- |[[Белгародская вобласць]]|| 1 || 1 || || || ||^{[https://www.kp.ru/daily/27101/4175277/ 08.03+1]} |- |[[Калужская вобласць]] |1 |1 | | | |[https://iz.ru/987965/2020-03-17/novye-sluchai-koronavirusa-zaregistrirovany-v-15-regionakh-rossii 17.03+1] |- |[[Краснадарскі край]]|| 3 || 3 || || || ||^{[https://www.kubantv.ru/details/na-kubani-zafiksirovan-pervyy-sluchay-koronavirusa/ 12.03+1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200412095053/https://www.kubantv.ru/details/na-kubani-zafiksirovan-pervyy-sluchay-koronavirusa/ |date=12 красавіка 2020 }} [https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+2]} |- |[[Краснаярскі край]]|| 4 || 4 || || | ||[https://iz.ru/987965/2020-03-17/novye-sluchai-koronavirusa-zaregistrirovany-v-15-regionakh-rossii 17.03+1] ^{[https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+12]} |- |[[Мурманская вобласць]] |1 |1 | | | |^{[https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+1]} |- |[[Ніжагародская вобласць]]|| 3 || 2 ||1 | || ||^{[https://www.kommersant.ru/doc/4282468 06.03+1] [https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+1]} |- |[[Новасібірская вобласць]]|| 2 ||2 | || || ||^{[https://www.riatomsk.ru/article/20200318/smi-pervij-zarazivshijsya-koronavirusom-viyavlen-v-tomskoj-oblasti/ 18.03+1] [https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+1]} |- |[[Арэнбургская вобласць]] |1 |1 | | | |^{[https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+1]} |- |[[Пензенская вобласць]]|| 1 ||1 | || || ||17.03+1 |- |[[Пермскі край]]|| 3 ||3 | || || ||10.03+1<ref>{{Cite web|url=https://koronavirus-ncov.ru/pervyy-inficirovannyy-koronavirusom-covid-19-vyyavlen-v-permskom-krae|title=Первый инфицированный коронавирусом COVID-19 выявлен в Пермском крае|publisher=koronavirus-ncov.ru|accessdate=2020-03-16}}</ref> [https://lenta.ru/news/2020/03/16/nhnh/ 16.03 + 1] ^{[https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+1]} |- |[[Ханты-Мансійская аўтаномная акруга — Югра]] |1 |1 | | | |^{[https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+1]} |- |[[Забайкальскі край]]|| 1 || || 1 || || || ^{[https://www.chel.kp.ru/daily/27086.5/4158626/ 01.02+1]}^{[https://tvzvezda.ru/news/vstrane_i_mire/content/2020212656-QVNAQ.html 12.02-1]} |- |[[Тамбоўская вобласць]]|| 1 || 1 || || || || ^{[https://yandex.ru/turbo?text=https%3A%2F%2Ftass.ru%2Fobschestvo%2F8005979&brand=news]} |- |[[Цвярская вобласць]]|| 3 || 3 | || || ||17.03+2 ^{[https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+1]} |- |[[Рэспубліка Комі]]|| 1 || 1 || || || || ^{[https://www.interfax.ru/russia/699384 16.03+1]} |- |[[Рэспубліка Хакасія]]|| 1 || 1 | || || ||17.03+1 |- |[[Разанская вобласць]] |1 |1 | | | |^{[https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+1]} |- |[[Саратаўская вобласць]] |1 |1 | | | |^{[https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+1]} |- |[[Свярдлоўская вобласць]] |6 |6 | | | |[https://russian.rt.com/russia/news/729294-sverdlovaskaya-oblast-koronavirus 17.03+1] ^{[https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+12]} |- |[[Самарская вобласць]] |5 |5 | | | | |- |[[Яраслаўская вобласць]] |1 |1 | | | |[https://www.interfax.ru/russia/699615 17.03+1] |- |[[Іванаўская вобласць]] |1 |1 | | | |^{[https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+1]} |- |[[Хабараўскі край]] |3 |3 | | | |^{[https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+3]} |- |[[Якуція]] |1 |1 | | | |^{[https://ria.ru/20200319/1568849047.html 19.03+1]} |- | style="background:#c8ccd1;" |'''Усяго'''|| style="background:#c8ccd1;" | 198 ||103 | 8 || style="background:#c8ccd1;" |1 | style="background:#c8ccd1;" | || style="background:#c8ccd1;" |'''+ 52''' |} == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == * [https://yandex.ru/web-maps/covid19 Яндекс-карта распространения коронавируса в России и мире] {{Пандэмія COVID-2019}} [[Катэгорыя:Пандэмія COVID-19]] [[Катэгорыя:2020 год у Расіі]] [[Катэгорыя:Ахова здароўя ў Расіі]] o03zkqkkpacjur3x325di5ya5c4m3ob 0 635510 5165481 4861436 2026-07-13T15:55:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165481 wikitext text/x-wiki {{Main|Пандэмія COVID-19}} Упершыню выпадкі каранавіруснай інфекцыі [[COVID-19]] былі зарэгістраваныя на тэрыторыі [[Казахстан]]а 13 сакавіка 2020 года: два ў [[Алма-Ата|Алма-Аце]] і адзін у [[Нур-Султан]]е. На 9 сакавіка 2023 года ў краіне зафіксавана 1 498 668 выпадкаў захворвання, 19 071 сканаў<ref>Dong E., Du H., Gardner L. An interactive web-based dashboard to track COVID-19 in real time (англ.) // The Lancet Infectious Diseases — Elsevier BV, 2020. — Vol. 20, Iss. 5. — P. 533—534. — ISSN 1473-3099; 1474-4457 — doi:10.1016/S1473-3099(20)30120-1 — PMID:32087114</ref>. == Каранцін == З 26 студзеня 2020 года быў узмоцнены санітарна-эпідэміялагічны кантроль на пунктах пропуску праз дзяржаўную мяжу, праведзены трэніровачныя вучэнні. Акрамя таго, быў забяспечаны медыцынскі маніторынг за асобамі, якія прыбылі з [[КНР|Кітая]], прыпынена дзеянне 72-гадзіннага бязвізавага знаходжання для грамадзян Кітая на тэрыторыі Казахстана<ref>{{cite web | url = https://regnum.ru/news/2839920.html | title = В Казахстане усилен санитарно-эпидемиологический контроль на госгранице | publisher = Regnum.ru | date = 2020-01-26 | accessdate = 2020-03-15}}</ref>. З 19 сакавіка ў гарадах Нур-Султан і Алма-Ата па рашэнні Дзяржаўнай камісіі па забеспячэнні рэжыму надзвычайнага становішча быў уведзены каранцін, уключаючы абмежаванне на ўезд і выезд людзей<ref>{{cite web | url = https://vlast.kz/novosti/37815-zapret-na-vezd-i-vyezd-iz-stolicy-i-almaty-predusmatrivaet-rad-isklucenij.html | title = Запрет на въезд и выезд из столицы и Алматы предусматривает ряд исключений | publisher = Vlast.kz | date = 2020-03-17 | accessdate = 2020-03-15}}</ref>. Ва ўмовах каранціну быў абмежаваны ўезд у дадзеныя гарады, на пад’ездах да іх выстаўлены блокпасты. Буйныя гандлёвыя аб’екты гарадоў закрылі, за выключэннем харчовых магазінаў і аптэк. Для пропуску грузавых аўтамабіляў з харчаваннем быў арганізаваны «зялёны калідор»<ref name=karantin1>{{Cite web | url = https://www.zakon.kz/5012291-v-almaty-i-nur-sultane-nachal.html | title = В Алматы и Нур-Султане начал действовать карантин | website = Zakon.kz | date = 2020-03-18 | accessdate = 2020-03-18 | archive-date = 29 ліпеня 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200729003910/https://www.zakon.kz/5012291-v-almaty-i-nur-sultane-nachal.html | url-status = dead }}</ref>. Былі ізаляваны некалькі жылых комплексаў і шматпавярховых дамоў у сувязі з выяўленнем каранавіруснай інфекцыі ў жыхароў. Тэрыторыі дамоў былі ачэплены, па перыметры ўстаноўлены КПП. Па правілах каранціну, ніхто з жыхароў не мог пакідаць жылы комплекс, а таксама прымаць гасцей. Жыхары комплексу не павінны былі пакідаць сваё жыллё, а таксама спускацца ў падземны паркінг<ref>{{Cite web | url = https://tengrinews.kz/events/jiloy-kompleks-izolirovali-almatyi-iz-za-bolnogo-395237/ | title = Жилой комплекс изолировали в Алматы из-за больного коронавирусом | website = Tengri News | date = 2020-03-19 | accessdate = 2020-03-19}}</ref><ref>{{Cite web | url = https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/jk-almaty-towers-otsepila-natsgvardiya-395384/ | title = ЖК Almaty Towers оцепила Нацгвардия | date=2020-03-20 | website = Tengri News | accessdate = 2020-03-19}}</ref><ref>{{Cite web | url = https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tri-doma-ryadom-s-jk-sunkar-zakryili-na-karantin-v-almatyi-395343/ | title = Три дома рядом с ЖК «Сункар» закрыли на карантин в Алматы | website = Tengri News | date = 2020-03-19 | accessdate = 2020-03-19}}</ref><ref>{{Cite web | url = https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/dva-doma-otsepili-v-almatyi-395397/ | title = Два дома оцепили в Алматы | website = Tengri News | date = 2020-03-20 | accessdate = 2020-03-20}}</ref>. З 22 сакавіка ўезды і выезды з гарадоў былі цалкам перакрытыя, у тым ліку для авія- і чыгуначных зносін. Пасля 22 сакавіка чыгуначныя склады змаглі толькі праходзіць транзітам без высадкі і пасадкі пасажыраў<ref name=karantin1/>. == Надзвычайнае становішча == 15 сакавіка прэзідэнт Казахстана [[Касым-Жамарт Такаеў]] падпісаў указ аб увядзенні ў рэспубліцы надзвычайнага становішча на перыяд з 8:00 16 сакавіка 2020 года да 7:00 15 красавіка 2020 года<ref>{{cite web | url = https://ria.ru/20200315/1568624863.html | title = В Казахстане объявили чрезвычайное положение из-за коронавирус | publisher = РИА Новости | date = 2020-03-15 | accessdate = 2020-03-15}}</ref>. На перыяд дзеяння надзвычайнага становішча былі ўведзеныя наступныя меры і часовыя абмежаванні<ref>Указ Президента Республики Казахстан от 15 марта 2020 года № 285 «О введении чрезвычайного положения в Республике Казахстан»</ref>: * узмоцнена ахова грамадскага парадку, ахова асабліва важных дзяржаўных і стратэгічных, рэжымных і асабліва ахоўных аб’ектаў, а таксама аб’ектаў, якія забяспечваюць жыццядзейнасць насельніцтва і функцыянаванне транспарту; * абмежавана функцыянаванне буйных аб’ектаў гандлю; * прыпыненая дзейнасць гандлёва-забаўляльных цэнтраў, кінатэатраў, тэатраў, выстаў і іншых аб’ектаў з масавым навалай людзей; * уведзены каранцін, ажыццёўлены маштабныя санітарна-супрацьэпідэмічныя мерапрыемствы, у тым ліку з удзелам структурных падраздзяленняў міністэрства абароны Рэспублікі Казахстан і органаў унутраных спраў, якія ажыццяўляюць дзейнасць у сферы санітарна-эпідэміялагічнага дабрабыту насельніцтва; * забаронена правядзенне відовішчных, спартыўных і іншых масавых мерапрыемстваў, а таксама сямейных, памятных мерапрыемстваў; * устаноўлены абмежаванні на ўезд на тэрыторыю Рэспублікі Казахстан, а таксама на выезд з яе тэрыторыі усімі відамі транспарту, за выключэннем персаналу дыпламатычнай службы Рэспублікі Казахстан і замежных дзяржаў, а таксама членаў дэлегацый міжнародных арганізацый, якія накіроўваюцца ў краіну па запрашэнні міністэрства замежных спраў Казахстана. == Заўвагі == {{Reflist}} {{Пандэмія COVID-2019}} [[Катэгорыя:Пандэмія COVID-19]] [[Катэгорыя:2020 год у Казахстане]] q2l7fgqsbeeamh2q4tku7sddk15ej9m 0 656151 5165821 3699864 2026-07-14T08:31:45Z DobryBrat 5701 дапаўненне, вікіфікацыя, стыль 5165821 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Аляксандр Іванавіч Саракач''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[палітык]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 11 жніўня 1963 года ў в. [[Леднікі (Дзяржынскі раён)|Леднікі]] [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Скончыў [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт]], [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]. Працоўную дзейнасць пачаў слесарам кантрольна-вымяральных прыбораў і аўтаматыкі на вытворчым аб’яднанні «[[Інтэграл (кампанія)|Інтэграл]]». Служыў у [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]]. З 1987 года працаваў на Мінскай нафтабазе ў г. [[Фаніпаль]] Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці. Прайшоў працоўны шлях ад слесара кантрольна-вымяральных прыбораў і аўтаматыкі трэцяга разраду Мінскай нафтабазы да галоўнага інжынера рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Беларуснафта—Мінскаблнафтапрадукт» г. Фаніпаля Дзяржынскага раёна. Працаваў старшынёй Фаніпальскага гарадскога выканаўчага камітэта. З’яўляўся дэпутатам Дзяржынскага раённага Савета дэпутатаў 26-га склікання, старшынёй Дзяржынскага раённага Савета дэпутатаў 27-га і 28-га скліканняў, дэпутатам [[Мінскі абласны Савет дэпутатаў|Мінскага абласнога Савета дэпутатаў]]. Выбіраўся дэпутатам [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га]] склікання, з’яўляўся намеснікам старшыні Пастаяннай камісіі па прамысловасці, паліўна-энергетычным комплексе, транспарце і сувязі. У цяперашні час — дэпутат Дзяржынскага раённага Савета дэпутатаў 29-га склікання<ref>[https://dzerzhinsk.gov.by/deputaty/rajonnyj-sovet-deputatov Районный Совет депутатов]</ref>. == Узнагароды == Узнагароджаны ганаровымі граматамі Мінскага абласнога выканаўчага камітэта, Мінскага абласнога Савета дэпутатаў, Дзяржынскага раённага выканаўчага камітэта<ref>[http://house.gov.by/by/deputies-by/view/sarakach-aljaksandr-1028/ Саракач Аляксандр Іванавіч]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Саракач Аляксандр Іванавіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Старшыні Фаніпальскага гарадскога выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага абласнога Савета дэпутатаў 28-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржынскага раённага Савета дэпутатаў]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 26-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 27-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 28-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 29-га склікання]] [[Катэгорыя:Старшыні мясцовых саветаў Беларусі]] 43hyr81vsakv9nsubt5p4pm23mpdvhl 5165834 5165821 2026-07-14T10:24:59Z DobryBrat 5701 дапаўненне 5165834 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Аляксандр Іванавіч Саракач''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[палітык]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 11 жніўня 1963 года ў в. [[Леднікі (Дзяржынскі раён)|Леднікі]] [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Скончыў [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт]] з прысваеннем кваліфікацыі «Інжынер-электрык», [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] з прысваеннем кваліфікацыі «Спецыяліст у галіне дзяржаўнага кіравання». Працоўную дзейнасць пачаў слесарам кантрольна-вымяральных прыбораў і аўтаматыкі на вытворчым аб’яднанні «[[Інтэграл (кампанія)|Інтэграл]]». Служыў у [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]]. З 1987 года працаваў на Мінскай нафтабазе ў г. [[Фаніпаль]] Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці. Прайшоў працоўны шлях ад слесара кантрольна-вымяральных прыбораў і аўтаматыкі трэцяга разраду Мінскай нафтабазы да галоўнага інжынера рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Беларуснафта—Мінскаблнафтапрадукт» г. Фаніпаля Дзяржынскага раёна. У 2012—2014 гадах працаваў старшынёй Фаніпальскага гарадскога выканаўчага камітэта<ref name="dzr">[https://dzr.by/25032024/fanipolskij-gorodskoj-ispolnitelnyj-komitet-vozglavil-aleksandr-sarakach/ Фанипольский городской исполнительный комитет возглавил Александр Саракач]</ref>. З’яўляўся дэпутатам Дзяржынскага раённага Савета дэпутатаў 26-га склікання, старшынёй Дзяржынскага раённага Савета дэпутатаў 27-га і 28-га скліканняў, дэпутатам [[Мінскі абласны Савет дэпутатаў|Мінскага абласнога Савета дэпутатаў]]. З 6 снежня 2019 года па 22 сакавіка 2024 года — дэпутат [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|сёмага]] склікання па Дзяржынскай выбарчай акрузе № 71<ref name="dzr"/>, з’яўляўся намеснікам старшыні Пастаяннай камісіі па прамысловасці, паліўна-энергетычным комплексе, транспарце і сувязі. У цяперашні час — дэпутат Дзяржынскага раённага Савета дэпутатаў 29-га склікання<ref>[https://dzerzhinsk.gov.by/deputaty/rajonnyj-sovet-deputatov Районный Совет депутатов]</ref>. З 25 сакавіка 2024 года — старшыня Фаніпальскага гарадскога выканаўчага камітэта<ref name="dzr"/>. Пражывае ў г. [[Фаніпаль|Фаніпалі]]<ref name="dzr"/>. == Сям’я == Жанаты, мае сына і дачку<ref name="dzr"/>. == Узнагароды == Узнагароджаны ганаровымі граматамі Мінскага абласнога выканаўчага камітэта, Мінскага абласнога Савета дэпутатаў, Дзяржынскага раённага выканаўчага камітэта<ref>[http://house.gov.by/by/deputies-by/view/sarakach-aljaksandr-1028/ Саракач Аляксандр Іванавіч]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Саракач Аляксандр Іванавіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Старшыні Фаніпальскага гарадскога выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага абласнога Савета дэпутатаў 28-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Дзяржынскага раённага Савета дэпутатаў]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 26-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 27-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 28-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 29-га склікання]] [[Катэгорыя:Старшыні мясцовых саветаў Беларусі]] t58oqwqc47vwojxt370vt7pfh8zzleu 0 656741 5165850 3708425 2026-07-14T11:26:20Z DobryBrat 5701 дапаўненне 5165850 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Ганчук''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 сакавіка 1979 года ў [[Бялынічы|Бялынічах]]. Скончыў [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. А. Куляшова]], [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]. Працаваў настаўнікам, дырэктарам базавай і сярэдняй школ, начальнікам аддзела па справах моладзі, намеснікам начальніка і начальнікам аддзела адукацыі, спорту і турызму, намеснікам старшыні Бялыніцкага райвыканкама, старшынёй Бялыніцкага раённага Савета дэпутатаў 28 склікання. Выбіраўся дэпутатам Бялыніцкага раённага Савета дэпутатаў 27 і 28 скліканняў. З 6 снежня 2019 года па 22 сакавіка 2024 года — дэпутат [[Палата Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|сёмага]] склікання<ref>[http://house.gov.by/by/deputies-by/view/ganchuk-andrej-1003/ Ганчук Андрэй Аляксандравіч]</ref>, з’яўляўся членам Пастаяннай камісіі па дзяржаўным будаўніцтве, мясцовым самакіраванні і рэгламенце<ref>[https://www.house.gov.by/ru/mejparlam-komissii-ru/view/533/ Межпарламентские комиссии и рабочие группы Национального собрания Республики Беларусь по сотрудничеству с парламентами иностранных государств]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Ганчук Андрэй Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Бялыніцкага раённага Савета дэпутатаў]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 27-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 28-га склікання]] [[Катэгорыя:Старшыні мясцовых саветаў Беларусі]] nfqjzgsppw9ztql4xuzv699lykpl6yp 5165851 5165850 2026-07-14T11:28:03Z DobryBrat 5701 дапаўненне 5165851 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Ганчук''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 сакавіка 1979 года ў [[Бялынічы|Бялынічах]]. Скончыў [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. А. Куляшова]], [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]. Працаваў настаўнікам, дырэктарам базавай і сярэдняй школ, начальнікам аддзела па справах моладзі, намеснікам начальніка і начальнікам аддзела адукацыі, спорту і турызму, намеснікам старшыні Бялыніцкага райвыканкама, старшынёй Бялыніцкага раённага Савета дэпутатаў 28 склікання. Выбіраўся дэпутатам Бялыніцкага раённага Савета дэпутатаў 27 і 28 скліканняў. З 6 снежня 2019 года па 22 сакавіка 2024 года — дэпутат [[Палата Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|сёмага]] склікання<ref>[http://house.gov.by/by/deputies-by/view/ganchuk-andrej-1003/ Ганчук Андрэй Аляксандравіч]</ref> па Шклоўскай выбарчай акрузе № 90, з’яўляўся членам Пастаяннай камісіі па дзяржаўным будаўніцтве, мясцовым самакіраванні і рэгламенце<ref>[https://www.house.gov.by/ru/mejparlam-komissii-ru/view/533/ Межпарламентские комиссии и рабочие группы Национального собрания Республики Беларусь по сотрудничеству с парламентами иностранных государств]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Ганчук Андрэй Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Бялыніцкага раённага Савета дэпутатаў]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 27-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 28-га склікання]] [[Катэгорыя:Старшыні мясцовых саветаў Беларусі]] 0t4f1rzq75827x7to2ejlpnvs0g196k 0 658197 5165718 3977231 2026-07-14T05:42:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165718 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} '''Рыжская кінастудыя''' ({{lang-lv|Rīgas kinostudija}}) — латвійская кінастудыя мастацкіх і дакументальных фільмаў, акцыянернае таварыства. == Гісторыя == Заснавана ў 1940 годзе, на базе існуючых раней прыватных кінакампаній. У 1948 годзе, пасля аб'яднання двух вытворчасцей была створана студыя мастацкіх і хроніка-дакументальных фільмаў, якая атрымала ў 1958 годзе назва Рыжская кінастудыя. == Фільмы == * Тэатр (1978) * Міраж (1983) * Павук (1992) == Спасылкі == * http://www.diena.lv/latvija/zinas/tiesa-atzist-km-autortiesibas-uz-padomju-laikos-uznemtajam-973-filmam-14012168 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305193014/http://www.diena.lv/latvija/zinas/tiesa-atzist-km-autortiesibas-uz-padomju-laikos-uznemtajam-973-filmam-14012168 |date=5 сакавіка 2016 }} * https://web.archive.org/web/20140910195855/http://rigaskinostudija.ru/o-kinostudii.html {{вонкавыя спасылкі}} {{Савецкія кінакампаніі}} [[Катэгорыя:Кінакампаніі СССР]] [[Катэгорыя:Кінематограф Латвіі]] [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі]] [[Катэгорыя:Культура Рыгі]] 1doyu84ndrh3ikgrrib7cisrxrb6f9r 0 664125 5165697 4925624 2026-07-14T04:34:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165697 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Стронгін}} '''Рыгор Міхайлавіч Стронгін''' ({{ДН|1|5|1909}}, [[Чэрвень (горад)|Чэрвень]] — {{ДС|31|8|1989}}, [[Дзяржынск (Ніжагародская вобласць)|Дзяржынск]]) — вынаходнік. == Біяграфія == З пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]] Стронгіны пакінулі Ігумен і выехалі ўглыб [[Расія|Расіі]]. Бацька працаваў грузчыкам, станочнікам. Жылі спярша ў Кінешме Іванаўскай вобласці. Бацька хутка памёр, маці засталася з трыма дзецьмі. У 1932 годзе скончыў Іванаўскі хіміка-тэхналагічны інстытут. Размеркаванне атрымаў на вытворчае аб’яднанне «Корунд» імя М. І. Калініна. Прайшоў шлях ад інжынера-механіка да начальніка даследчыцкай лабараторыі. З 1941 года загадвае цэнтральнай лабараторыяй Чарнарэчынскага хімічнага завода. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] на Чарнарэчанскім хімічным заводзе, што ў [[Ніжагародская вобласць|Ніжагародскай вобласці]], дзе працаваў начальнікам аддзела Рыгор Стронгін, нарадзілася славутая супрацьтанкавая зброя — лёгкаўзгаральная сумесь «КС». Пасля вайны заняўся вытворчасцю ядахімікатаў для барацьбы з саранчою і іншымі шкоднікамі сельскагаспадарчых культур. За арганізацыю вытворчасці гексахларану ў масавым маштабе супрацоўнікі завода атрымалі ў 1950 годзе званне лаўрэатаў [[Сталінская прэмія|Сталінскай прэміі]]. Стронгіну і яго паплечнікам належыць вынаходніцтва і лекаў для барацьбы з туберкулёзам. Праца адзначана [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўнай прэміяй СССР]]. У 1954 годзе [[Кандыдат тэхнічных навук|кандыдата тэхнічных навук]] Р. Стронгіна выбіраюць старшынёю праўлення абласнога аддзялення Усесаюзнага хімічнага таварыства імя Д. Мендзялеева, членам прэзідыума Усесаюзнага таварыства. Шмат намаганняў для заснавання ў Дзяржынску тэхнічнай бібліятэкі. Яна і цяпер лічыцца адной з лепшых у Ніжагародскай вобласці. У 1963—1970 гадах займаў пасаду загадчыка кафедры неарганічных рэчываў Горкаўскага політэхнічнага інстытута. == Узнагароды == Прысвоілі званне заслужанага вынаходніка РСФСР. Лаўрэат [[Сталінская прэмія|Сталінскай прэміі]], двойчы лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўнай прэміі СССР]], ён быў узнагароджаны [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга]], «[[Ордэн «Знак Пашаны»|Знак Пашаны]]», медалямі. У 1987 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Дзяржынск Ніжагародскай вобласці»<ref>{{Cite web |url=https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2015-23.pdf |title=У гісторыі Вялікай Айчыннайяшчэ неаднойчы будзе згадвацца імя ўраджэнца старажытнага Ігумена Рыгора Стронгіна. |access-date=29 лістапада 2020 |archive-date=15 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315030148/https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2015-23.pdf |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://zviazda.by/sites/default/files/23-2015.indd_.pdf ''Мікола Раўнапольскі'' Подзвіг. Навуковы] // [[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацтва]]. № 23 (4823), 12 чэрвеня 2015 г. — С. 14. * [https://www.isuct.ru/department/ightu/news/2022/06/17/nauchnyy-polk-ihti-vypusknik-gm-strongin «Научный полк» ИХТИ. Выпускник Г. М. Стронгин]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}} // Сайт Іванаўскага дзяржаўнага хіміка-тэхналагічнага ўніверсітэта * [https://patentdb.ru/author/877889 Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента]{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Стронгін Рыгор Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Вынаходнікі СССР]] dyuvls1mqjnsr9vns0dgcrfrjn0i9ug 0 668326 5165660 4449312 2026-07-13T23:11:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165660 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Назва = Рубонда |Нацыянальная назва = sw/Rubondo |Карта = |Краіна = Танзанія |Рэгіён = |Раён = |UTC = |Акваторыя = Вікторыя (возера) |lat_dir = S|lat_deg = 2|lat_min = 20|lat_sec =35 |lon_dir = E|lon_deg = 31|lon_min = 51|lon_sec = 53 |region = |CoordScale = |Плошча = 240 |Плошча заліваў = |Вышыня = |Насельніцтва = |Год = |Выява = Hippos on Rubondo Island.jpg |Памер выявы = 300 |Подпіс выявы = Пейзаж |Катэгорыя на Вікісховішчы = Rubondo Island National Park }} '''Рубонда''' ({{lang-sw|Rubondo}}) — [[востраў]] на поўдні [[Вікторыя (возера)|возера Вікторыя]]. З’яўляецца [[нацыянальны парк|нацыянальным паркам]] у складзе [[Танзанія|Танзаніі]]. Плошча — 240 км². Востраў Рубонда месціцца за 111 км на захад ад [[Мванза|Мванзы]]. Уяўляе сабою выцягнуты з поўначы на поўдзень на 31 км нізкі кавалак [[суша|сушы]]. [[Бераг]]і парэзаныя невялікімі [[заліў|залівамі]]. Востраў вядомы добра захаванай дзікай [[прырода]]й. Яго насяляюць [[шымпанзэ]], [[антылопы]], [[кракадзілы]], [[гіпапатам]]ы. У [[лістапад]]зе і [[снежань|снежні]] на ім спыняюцца пералётныя [[птушкі]]. У [[1965]] годзе Рубонда быў абвешчаны прыбежышчам для дзікіх жывёл. З [[1977]] года з’яўляецца нацыянальным паркам. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120929175430/http://tanzaniaparks.com/rubondo.html Tanzania National Parks] * [https://www.lonelyplanet.com/tanzania/lake-victoria/attractions/rubondo-island-national-park/a/poi-sig/1502253/1331897 Rubondo Island National Park] * [http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/rubondo-island-national-park-iba-tanzania Rubondo Island National Park — BirdLife Data Zone] * [https://scholarworks.umass.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1487&context=open_access_dissertations Flagship Species, Tourism, and Support for Rubondo Island National Park, Tanzania] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210120045500/https://scholarworks.umass.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1487&context=open_access_dissertations |date=20 студзеня 2021 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Астравы Танзаніі]] [[Катэгорыя:Вікторыя (возера)]] [[Катэгорыя:Нацыянальныя паркі Танзаніі]] [[Катэгорыя:Незаселеныя астравы]] [[Катэгорыя:Азёрныя астравы]] l99ieakf17zh8uvmltv7boemc1d9nwh 0 671141 5165734 4611002 2026-07-14T05:58:50Z Autumndancer 168015 /* Вядомыя носьбіты */ +1 5165734 wikitext text/x-wiki '''Пратасевіч''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч]] — хірург, педагог. * [[Валяр’ян Пратасевіч]] (каля 1509—1579) — дзяржаўны і каталіцкі рэлігійны дзеяч [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]]. * [[Вячаслаў Сцяпанавіч Пратасевіч]] (1913—1992) — беларускі народны майстар традыцыйных музычных інструментаў і выканаўца. * [[Іван Пятровіч Пратасевіч]] (1940—1990) — беларускі ўрач-анатом. [[Доктар медыцынскіх навук]] (1985), [[прафесар]] (1985). * [[Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч]] (нар. 1995) — беларускі журналіст. {{спіс цёзак2|беларускія}} ow4j1lm6idi9df16gxl5jylcipxj38b 5165751 5165734 2026-07-14T06:30:45Z DobryBrat 5701 дапаўненне 5165751 wikitext text/x-wiki '''Пратасевіч''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч]] (1891—1945) — хірург, педагог. * [[Валяр’ян Пратасевіч]] (каля 1509—1579) — дзяржаўны і каталіцкі рэлігійны дзеяч [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]]. * [[Вячаслаў Сцяпанавіч Пратасевіч]] (1913—1992) — беларускі народны майстар традыцыйных музычных інструментаў і выканаўца. * [[Іван Пятровіч Пратасевіч]] (1940—1990) — беларускі ўрач-анатом. [[Доктар медыцынскіх навук]] (1985), [[прафесар]] (1985). * [[Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч]] (нар. 1995) — беларускі журналіст. {{спіс цёзак2|беларускія}} 5wyiauvxdf5vfixqcfhcj5fphnke1ny 0 673882 5165630 4069007 2026-07-13T20:50:58Z JerzyKundrat 174 5165630 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Юсефін Асплунд''' ({{lang-sv|Maria Josefin Asplund}}, {{ВД-Прэамбула}}) — шведская [[актрыса]]. Яна выканала ролю Пернілы, дачкі Мікаэля Блумквіста ў фільме «Дзяўчына з татуіроўкай дракона» (2011). Таксама сыграла галоўную ролю ў фільме «Кола», які з’яўляецца кінаадаптацыяй шведскага бестсэлера. У 2007—2010 гадах вучылася ў прэстыжнай гімназіі Södra Latin у Стакгольме. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Асплунд Юсефін}} [[Катэгорыя:Актрысы Швецыі]] r14xa8asw76ukcuysck5ruz2l1t25gu 0 675428 5165729 4670912 2026-07-14T05:54:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165729 wikitext text/x-wiki {{Таксон |name = |image file = Rickettsia rickettsii.jpg |image title = |image descr = {{bt-bellat||Rickettsia rickettsii}} |images_set = |regnum = Бактэрыі |parent = Rickettsiales |rang = Сямейства |latin = Rickettsiaceae |author = Pinkerton, 1936 |syn = |typus = {{bt-bellat|Рыкетсіі (род бактэрый){{!}}Рыкетсіі|Rickettsia|[[da Rocha-Lima]]}} |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Rickettsiaceae |commons = |ictv = |itis = |ncbi = |eol = |grin = |ipni = |tpl = |mycobank = }} '''Рыке́тсіі'''{{sfn|БелЭн|2001}} (''Rickettsiaceae'') — [[Сямейства (біялогія)|сямейства]] [[Бактэрыі|бактэрый]]. Названа ў гонар амерыканскага [[мікрабіёлаг]]а [[Хаўвард Тэйлар Рыкетс|Хоўварда Тэйлара Рыкетса]] (''Howard Taylor Ricketts''), які 1909 годзе ўпершыню апісаў узбуджальніка [[Плямістая ліхаманка Скалістых гор|плямістай ліхаманкі Скалістых гор]]. Тыповы [[Род (біялогія)|род]] сямейства — {{bt-bellat|Рыкетсіі (род бактэрый){{!}}Рыкетсіі|Rickettsia}}. Узбуджальнікі шэрагу вострых ліхманкавых захворванняў ([[Рыкетсіёзы|рыкетсіёзаў]]). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Рыкетсіі|[[Анатоль Іванавіч Ерашоў|Ерашоў А. І.]]|497}} == Спасылкі == * [https://www.krugosvet.ru/enc/biologiya/rikketsii РИККЕТСИИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201204204816/https://www.krugosvet.ru/enc/biologiya/rikketsii |date=4 снежня 2020 }} {{ref-ru}} // Энцыклапедыя «[[Кругасвет]]» {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Протэабактэрыі]] [[Катэгорыя:Сямействы бактэрый]] 1165247r84xop38dfijbtjonibwmdoc 0 675446 5165730 4607311 2026-07-14T05:55:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165730 wikitext text/x-wiki {{Таксон |name = Рыкетсіі |image file = |image title = |image descr = |images_set = |regnum = Бактэрыі |parent = Rickettsiaceae |rang = Род |latin = Rickettsia |author = [[da Rocha-Lima]], [[1916]] |syn = |typus = {{bt-bellat||Rickettsia prowazekii|[[da Rocha-Lima]]}} |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Rickettsia |commons = }} '''Рыке́тсіі'''{{sfn|БелЭн|2001}} (''Rickettsia'') — род [[Бактэрыі|бактэрый]], унутрыклетачных паразітаў сямейства {{bt-bellat|Рыкетсіі|Rickettsiaceae}}. Тыпавы род сямейства. Названы ў гонар [[ЗША|амерыканскага]] [[мікрабіёлаг]]а [[Хаўвард Тэйлар Рыкетс|Хоўварда Тэйлара Рыкетса]] (''Howard Taylor Ricketts''), які 1909 годзе ўпершыню апісаў узбуджальніка [[Плямістая ліхаманка Скалістых гор|плямістай ліхаманкі Скалістых гор]]. Прадстаўнікі роду — пераважна [[Кокі|кокападобныя]] або палачкападобныя, нерухомыя [[Грамадмоўныя бактэрыі|грамадмоўныя]] клеткі. Аблігатныя унутрыклетачныя паразіты [[Членістаногія|членістаногіх]] і [[Цеплакроўныя жывёлы|цеплакроўных жывёл]]. Жывяцца пажыўнымі рэчывамі арганізма гаспадара. Узбуджальнікі [[Рыкетсіёзы|рыкетсіёзаў]] чалавека і жывёл ([[сыпны тыф]], [[плямістая ліхаманка Скалістых гор]], [[ліхаманка Ку]], марсельская ліхаманка і інш.). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Рыкетсіі|[[Анатоль Іванавіч Ерашоў|Ерашоў А. І.]]|497}} * {{Крыніцы/БелЭн|13|Рыкетсіёзы|[[Анатоль Архіпавіч Астапаў|Астапаў А. А.]]|497|ref=none}} == Спасылкі == * [https://www.krugosvet.ru/enc/biologiya/rikketsii РИККЕТСИИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201204204816/https://www.krugosvet.ru/enc/biologiya/rikketsii |date=4 снежня 2020 }} {{ref-ru}} // Энцыклапедыя «[[Кругасвет]]» * [https://lpsn.dsmz.de/genus/rickettsia Genus ''Rickettsia'' // List of Prokaryotic names with Standing in Nomenclature] {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Протэабактэрыі]] lclcjmbyp6ujgwlak1o3g9q44gc69x5 0 675449 5165728 5089210 2026-07-14T05:54:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165728 wikitext text/x-wiki '''Рыкетсіёзы''' — група вострых, пераважна [[Трансмісіўныя хваробы|трансмісіўных]] [[Інфекцыйныя захворванні|інфекцыйных захворванняў]] чалавека і жывёл, выкліканых [[Бактэрыі|бактэрыямі]] роду {{bt-bellat|Рыкетсіі (род бактэрый){{!}}Рыкетсіі|Rickettsia}}. Рыкетсіёзы чалавека — [[эпідэмічны сыпны тыф]], эндэмічны пацучы сыпны тыф, бразільскі сыпны тыф, [[плямістая ліхаманка Скалістых гор]] і інш. Рыкетсіёзы суправаджаюцца ліхаманкавым станам, інтаксікацыяй арганізма, болем, высыпкамі на скуры. Пераносчыкамі такіх інфекцый з’яўляюцца захворванняў [[вошы]], [[блохі]], [[кляшчы]]. Крыніцамі інфекцый могуць быць хворы чалавек (пры сыпным тыфе), дзікія і свойскія жывёлы. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Рыкетсіёзы|[[Анатоль Архіпавіч Астапаў|Астапаў А. А.]]|497}} * ''Лобан К. М.'' Важнейшие риккетсиозы человека: Руководство для врачей. — Л.: Медицина, 1980. — 376 с. — 15 000 экз. {{ref-ru}} * ''Лобан К. М.'' КЛЕЩЕВЫЕ РИККЕТСИОЗЫ // Большая Медицинская Энциклопедия. Изд. 3-е. / Главный редактор Б. В. Петровский.— М.: Советская энциклопедия, 1974—1989. — Т. 10.{{ref-ru}} == Спасылкі == * [https://бмэ.орг/index.php/РИККЕТСИОЗЫ ''Лобан К. М.'' РИККЕТСИОЗЫ // Большая Медицинская Энциклопедия, издание третье (онлайн версия)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250319213356/https://xn--90aw5c.xn--c1avg/index.php/%D0%A0%D0%98%D0%9A%D0%9A%D0%95%D0%A2%D0%A1%D0%98%D0%9E%D0%97%D0%AB |date=19 сакавіка 2025 }} {{ref-ru}} * [https://www.krugosvet.ru/enc/biologiya/rikketsii РИККЕТСИИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201204204816/https://www.krugosvet.ru/enc/biologiya/rikketsii |date=4 снежня 2020 }} {{ref-ru}} // Энцыклапедыя «[[Кругасвет]]» * [https://micropspbgmu.ru/micropspbgmu/Vector_add_class_files/Современные%20представления%20о%20риккетсиозах.pdf ''Тарасевич И. В.'' Современные представления о риккетсиозах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221203154917/https://micropspbgmu.ru/micropspbgmu/Vector_add_class_files/%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D0%BE%20%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%B8%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%85.pdf |date=3 снежня 2022 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бактэрыяльныя інфекцыі]] l7tda129nhcfeayg1aeupaq6ooziind 0 675497 5165686 4558839 2026-07-14T02:51:51Z 5165686 wikitext text/x-wiki {{Часопіс|назва=Рух|заснаванне=красавік 1946 года|мова=[[беларуская мова|беларуская]] ([[Беларускі класічны правапіс|класічная]])|спыненне публікацый=чэрвень 1948 года|краіна=[[Заходняя Германія|Заходняя Нямеччына]]|галоўны офіс=[[Рэгенсбург]]}} '''«Рух»''' ([[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]]: '''«Ruch»''') — нелегальны часопіс [[Беларускі нацыянальны камітэт (Рэгенсбург)|Беларускага нацыянальнага цэнтра]]. Гэтае выданне на той час было адным з найлепшых сярод эміграцыйных перыёдыкаў. Першы нумар выйшаў [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], а другі-трэці ўжо [[кірыліца]]й. == Гісторыя == З вясны 1946 года [[Беларускі нацыянальны камітэт (Рэгенсбург)|БНЦ]] пачаў выдаваць нелегальны часопіс «Рух» (першы нумар быў надрукаваны [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станіславам Станкевічам]] у [[Амерыканская зона акупацыі Германіі|амерыканскай зоне акупацыі Нямеччыны]], але ў мэтах канспірацыі было пазначана «[[Італія]]»). За 1946 год выйшлі тры нумары часопіса (2 і 3 адным выданнем), за 1947 — адзін, а ў 1948 годзе выйшаў пяты і ўжо апошні нумар. == Змест == Часопіс змяшчаў прапагандысцка-ідэалагічныя тэксты, публіцыстыку, гістарычныя артыкулы, пісаў пра міжнародныя падзеі, пра сітуацыю на [[Беларусь|Бацькаўшчыне]]. Змешчаная ў першым нумары «''Інструкцыя аб пашыраньні і карыстаньні часапісам''» нагадвае падобны тэкст, які друкаваў падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] «[[Бюлетэнь Беларускай незалежніцкай партыі]]». == Нумары == * № 1 — красавік 1946 года. * № 2-3 — верасень 1946 года. * № 4 — студзень 1947 года. * № 5 — чэрвень 1948 года. == Спасылкі == * {{Артыкул|загаловак=ПЕРАДРУК ПЕРШЫХ ДВУХ НУМАРОЎ ЧАСОПІСА БЕЛАРУСКАГА НАЦЫЯНАЛЬНАГА ЦЭНТРУ “РУХ”. 1946 Г.|год=2016|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=49268|выданне=[[Беларускі Рэзыстанс (часопіс)|Беларускі Рэзыстанс]]|нумар=1 (17)|мова=be|старонкі=57|archive-date=2 ліпеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702151859/https://kamunikat.org/?pubid=49268}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] [[Катэгорыя:Перыядычныя выданні беларускай дыяспары]] [[Катэгорыя:Выданні на беларускай мове лацінкай]] qtylr0kgrc8ts98z4h8b00f2f9t4xmn 0 676268 5165581 4435469 2026-07-13T20:06:44Z M.L.Bot 261 5165581 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{цёзкі2|Грынблат}} '''Майсей Якаўлевіч Гры́нблат''' ({{ДН|29|3|1905}}, [[Мінск]] — {{ДС|4|7|1983}}) — беларускі [[этнограф]], [[фалькларыст]], [[гісторык]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] (1945). == Біяграфія == Сын вядомага мінскага тыпографа [[Якаў Грынблат|Якава Грынблата]]. Скончыў у 1930 годзе [[Ленінградскі ўніверсітэт]]. Працаваў акцёрам у [[Трупа Галубка|трупе]] [[У. Галубок|Уладзіслава Галубка]] (1921—1925). З 1930 года ў [[АН Беларусі]], у [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытуце гісторыі]] (1931—1941; 1945—1956) і [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору]] (1957—1976), адначасова выкладаў у [[Мінскі педагагічны інстытут|Мінскім педагагічным інстытуце]] (1937—1941) і [[БДУ]] (1939—1941, 1945—1955). == Навуковая дзейнасць == Даследаваў духоўную і матэрыяльную культуру, грамадскі побыт, [[этнагенез беларусаў]], бібліяграфію [[беларусазнаўства]]. Адзін з аўтараў даследавання «Беларуская народная вусна-паэтычная творчасць» (1967), нарыса «Беларусы» ў кнізе «Народы Еўрапейскай часткі СССР» (т. 1, 1964). Склаў зборнік фальклору «Песні беларускага народа» (т. 1, 1940), «Радзінная паэзія» (1971), «Загадкі» (1972, з [[А. І. Гурскі]]м), «Прыказкі і прымаўкі» (кніга 1—2, 1976), «Выслоўі» (1979). == Творы == Адзін з аўтараў двухтомнай (Т.1, 1961) і пяцітомнай (Т.1, 1972) «Гісторыі Беларускай ССР». * «Краязнаўчыя музеі і вясновая пасяўная кампанія» (1932)<ref name="sek2">{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://unicat.nlb.by/opac/pls/pages.list?qid=85753&siz=20&off=20|title = a001="BY-SEK-609084"|format = |work = Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі|accessdate = 24 кастрычніка 2016|language = ru|postscript = }}</ref> * «Сталін у яўрэйскай народнай творчасці» (1939, складальнік)<ref name="sek2" /> * «Песні беларускага народа» (1940, Т.1, рэдактар<ref name="sek">{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://unicat.nlb.by/opac/pls/!search.http_keyword?query=a001=%22BY-SEK-609084%22&lst_siz=20|title = a001="BY-SEK-609084"|format = |work = Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі|accessdate = 24 кастрычніка 2016|language = ru|postscript = }}</ref>, складальнік<ref name="sek2" />) * «Беларуская народная архітэктурная разьба» (1958, рэдактар)<ref name="sek2" /> * «Беларускія народныя песні» (1959, рэдактар)<ref name="sek2" /> * «Белорусы: Очерки происхождения и этнической истории» (1968)<ref name="sek3">{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://unicat.nlb.by/opac/pls/!search.http_keyword?query=a001=%22BY-SEK-333533%22&lst_siz=20|title = a001="BY-SEK-333533"|format = |work = Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі|accessdate = 24 кастрычніка 2016|language = ru|postscript = }}</ref> * «Праблемы сучаснага беларускага фальклору» (1969, рэдактар)<ref name="sek2" /> * «Сказки народов СССР» (1970, складальнік)<ref name="sek3" /> * «Беларуская этнаграфія і фалькларыстыка» (1972)<ref name="sek" /> * «Загадкі» (1972, складальнік)<ref name="sek" /> * «Зімовыя песні: калядкі і шчадроўкі» (1975, рэдактар)<ref name="sek" /> * «Прыказкі і прымаўкі: у 2 кн.» (1976, складальнік)<ref name="sek2" /> * «Этнаграфічны зборнік (даклады аддзялення этнаграфіі і Геаграфічнага таварыства Беларускай ССР)» (1975, рэдактар)<ref name="sek" /> * «Выслоўі» (1979, складальнік)<ref name="sek2" /> * «Вяселле: песні» (кн. 1, 1980, рэдактар)<ref name="sek2" /> * «Вяселле: песні» (кн. 2, 1981, рэдактар)<ref name="sek" /> * «Вяселле: песні» (кн. 3, 1983, рэдактар)<ref name="sek2" /> === Пераклады === * [[Вітаўтас Місявічус]]. «Мядзведжая акадэмія» (1988, пераклад з літоўскай)<ref name="sek" /> {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|5|Грынблат Майсей Якаўлевіч|[[А. С. Ліс]]}} * Список основных работ М. Я. Гринблата // Сов. этнография. 1976. № 2. == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|130205|Грынблат Майсей (Міхаіл) Якаўлевіч}} {{DEFAULTSORT:Грынблат Майсей Якаўлевіч}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыкі СССР]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства]] 4qcc0mxulk2z648ggrq5s0z3b6218zp 5165583 5165581 2026-07-13T20:11:20Z M.L.Bot 261 5165583 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{цёзкі2|Грынблат}} '''Майсей Якаўлевіч Гры́нблат''' ({{ДН|29|3|1905}}, [[Мінск]] — {{ДС|4|7|1983}}) — беларускі [[этнограф]], [[фалькларыст]], [[гісторык]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] (1945). == Біяграфія == Сын вядомага мінскага тыпографа [[Якаў Грынблат|Якава Грынблата]]. Быў акцёрам [[Трупа Галубка|трупы]] [[У. Галубок|Уладзіслава Галубка]] (1921—1925). Скончыў у 1930 годзе [[Ленінградскі ўніверсітэт]]. Падчас вучобы, са студзеня 1929 года быў сябрам навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]. З 1930 года ў [[АН Беларусі]], у [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытуце гісторыі]] (1931—1941; 1945—1956) і [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору]] (1957—1976), адначасова выкладаў у [[Мінскі педагагічны інстытут|Мінскім педагагічным інстытуце]] (1937—1941) і [[БДУ]] (1939—1941, 1945—1955). == Навуковая дзейнасць == Даследаваў духоўную і матэрыяльную культуру, грамадскі побыт, [[этнагенез беларусаў]], бібліяграфію [[беларусазнаўства]]. Адзін з аўтараў даследавання «Беларуская народная вусна-паэтычная творчасць» (1967), нарыса «Беларусы» ў кнізе «Народы Еўрапейскай часткі СССР» (т. 1, 1964). Склаў зборнік фальклору «Песні беларускага народа» (т. 1, 1940), «Радзінная паэзія» (1971), «Загадкі» (1972, з [[А. І. Гурскі]]м), «Прыказкі і прымаўкі» (кніга 1—2, 1976), «Выслоўі» (1979). == Творы == Адзін з аўтараў двухтомнай (Т.1, 1961) і пяцітомнай (Т.1, 1972) «Гісторыі Беларускай ССР». * «Краязнаўчыя музеі і вясновая пасяўная кампанія» (1932)<ref name="sek2">{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://unicat.nlb.by/opac/pls/pages.list?qid=85753&siz=20&off=20|title = a001="BY-SEK-609084"|format = |work = Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі|accessdate = 24 кастрычніка 2016|language = ru|postscript = }}</ref> * «Сталін у яўрэйскай народнай творчасці» (1939, складальнік)<ref name="sek2" /> * «Песні беларускага народа» (1940, Т.1, рэдактар<ref name="sek">{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://unicat.nlb.by/opac/pls/!search.http_keyword?query=a001=%22BY-SEK-609084%22&lst_siz=20|title = a001="BY-SEK-609084"|format = |work = Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі|accessdate = 24 кастрычніка 2016|language = ru|postscript = }}</ref>, складальнік<ref name="sek2" />) * «Беларуская народная архітэктурная разьба» (1958, рэдактар)<ref name="sek2" /> * «Беларускія народныя песні» (1959, рэдактар)<ref name="sek2" /> * «Белорусы: Очерки происхождения и этнической истории» (1968)<ref name="sek3">{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://unicat.nlb.by/opac/pls/!search.http_keyword?query=a001=%22BY-SEK-333533%22&lst_siz=20|title = a001="BY-SEK-333533"|format = |work = Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі|accessdate = 24 кастрычніка 2016|language = ru|postscript = }}</ref> * «Праблемы сучаснага беларускага фальклору» (1969, рэдактар)<ref name="sek2" /> * «Сказки народов СССР» (1970, складальнік)<ref name="sek3" /> * «Беларуская этнаграфія і фалькларыстыка» (1972)<ref name="sek" /> * «Загадкі» (1972, складальнік)<ref name="sek" /> * «Зімовыя песні: калядкі і шчадроўкі» (1975, рэдактар)<ref name="sek" /> * «Прыказкі і прымаўкі: у 2 кн.» (1976, складальнік)<ref name="sek2" /> * «Этнаграфічны зборнік (даклады аддзялення этнаграфіі і Геаграфічнага таварыства Беларускай ССР)» (1975, рэдактар)<ref name="sek" /> * «Выслоўі» (1979, складальнік)<ref name="sek2" /> * «Вяселле: песні» (кн. 1, 1980, рэдактар)<ref name="sek2" /> * «Вяселле: песні» (кн. 2, 1981, рэдактар)<ref name="sek" /> * «Вяселле: песні» (кн. 3, 1983, рэдактар)<ref name="sek2" /> === Пераклады === * [[Вітаўтас Місявічус]]. «Мядзведжая акадэмія» (1988, пераклад з літоўскай)<ref name="sek" /> {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|5|Грынблат Майсей Якаўлевіч|[[А. С. Ліс]]}} * Список основных работ М. Я. Гринблата // Сов. этнография. 1976. № 2. == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|130205|Грынблат Майсей (Міхаіл) Якаўлевіч}} {{DEFAULTSORT:Грынблат Майсей Якаўлевіч}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыкі СССР]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства]] ozbhhziq1e929buh4ev6lzl8uc05yod 5165727 5165583 2026-07-14T05:53:23Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5165727 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{цёзкі2|Грынблат}} '''Майсей Якаўлевіч Гры́нблат''' ({{ДН|29|3|1905}}, [[Мінск]] — {{ДС|4|7|1983}}) — беларускі [[этнограф]], [[фалькларыст]], [[гісторык]]. [[Кандыдат гістарычных навук]] (1945). == Біяграфія == Сын вядомага мінскага тыпографа [[Якаў Грынблат|Якава Грынблата]]. Быў акцёрам [[Трупа Галубка|трупы]] [[У. Галубок|Уладзіслава Галубка]] (1921—1925). Скончыў у 1930 годзе [[Ленінградскі ўніверсітэт]]. Падчас вучобы, са студзеня 1929 года быў сябрам Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]. З 1930 года ў [[АН Беларусі]], у [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытуце гісторыі]] (1931—1941; 1945—1956) і [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору]] (1957—1976), адначасова выкладаў у [[Мінскі педагагічны інстытут|Мінскім педагагічным інстытуце]] (1937—1941) і [[БДУ]] (1939—1941, 1945—1955). == Навуковая дзейнасць == Даследаваў духоўную і матэрыяльную культуру, грамадскі побыт, [[этнагенез беларусаў]], бібліяграфію [[беларусазнаўства]]. Адзін з аўтараў даследавання «Беларуская народная вусна-паэтычная творчасць» (1967), нарыса «Беларусы» ў кнізе «Народы Еўрапейскай часткі СССР» (т. 1, 1964). Склаў зборнік фальклору «Песні беларускага народа» (т. 1, 1940), «Радзінная паэзія» (1971), «Загадкі» (1972, з [[А. І. Гурскі]]м), «Прыказкі і прымаўкі» (кніга 1—2, 1976), «Выслоўі» (1979). == Творы == Адзін з аўтараў двухтомнай (Т.1, 1961) і пяцітомнай (Т.1, 1972) «Гісторыі Беларускай ССР». * «Краязнаўчыя музеі і вясновая пасяўная кампанія» (1932)<ref name="sek2">{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://unicat.nlb.by/opac/pls/pages.list?qid=85753&siz=20&off=20|title = a001="BY-SEK-609084"|format = |work = Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі|accessdate = 24 кастрычніка 2016|language = ru|postscript = }}</ref> * «Сталін у яўрэйскай народнай творчасці» (1939, складальнік)<ref name="sek2" /> * «Песні беларускага народа» (1940, Т.1, рэдактар<ref name="sek">{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://unicat.nlb.by/opac/pls/!search.http_keyword?query=a001=%22BY-SEK-609084%22&lst_siz=20|title = a001="BY-SEK-609084"|format = |work = Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі|accessdate = 24 кастрычніка 2016|language = ru|postscript = }}</ref>, складальнік<ref name="sek2" />) * «Беларуская народная архітэктурная разьба» (1958, рэдактар)<ref name="sek2" /> * «Беларускія народныя песні» (1959, рэдактар)<ref name="sek2" /> * «Белорусы: Очерки происхождения и этнической истории» (1968)<ref name="sek3">{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://unicat.nlb.by/opac/pls/!search.http_keyword?query=a001=%22BY-SEK-333533%22&lst_siz=20|title = a001="BY-SEK-333533"|format = |work = Сводный электронный каталог библиотек Беларуси|publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі|accessdate = 24 кастрычніка 2016|language = ru|postscript = }}</ref> * «Праблемы сучаснага беларускага фальклору» (1969, рэдактар)<ref name="sek2" /> * «Сказки народов СССР» (1970, складальнік)<ref name="sek3" /> * «Беларуская этнаграфія і фалькларыстыка» (1972)<ref name="sek" /> * «Загадкі» (1972, складальнік)<ref name="sek" /> * «Зімовыя песні: калядкі і шчадроўкі» (1975, рэдактар)<ref name="sek" /> * «Прыказкі і прымаўкі: у 2 кн.» (1976, складальнік)<ref name="sek2" /> * «Этнаграфічны зборнік (даклады аддзялення этнаграфіі і Геаграфічнага таварыства Беларускай ССР)» (1975, рэдактар)<ref name="sek" /> * «Выслоўі» (1979, складальнік)<ref name="sek2" /> * «Вяселле: песні» (кн. 1, 1980, рэдактар)<ref name="sek2" /> * «Вяселле: песні» (кн. 2, 1981, рэдактар)<ref name="sek" /> * «Вяселле: песні» (кн. 3, 1983, рэдактар)<ref name="sek2" /> === Пераклады === * [[Вітаўтас Місявічус]]. «Мядзведжая акадэмія» (1988, пераклад з літоўскай)<ref name="sek" /> {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|5|Грынблат Майсей Якаўлевіч|[[А. С. Ліс]]}} * Список основных работ М. Я. Гринблата // Сов. этнография. 1976. № 2. == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|130205|Грынблат Майсей (Міхаіл) Якаўлевіч}} {{DEFAULTSORT:Грынблат Майсей Якаўлевіч}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыкі СССР]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусазнаўства]] l5iw293t127iwxycidpzpmo4ghwajs4 0 680308 5165678 4041548 2026-07-14T01:38:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165678 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне|гады=лістапад 1920 — 1921|назва=Руская народная добраахвотніцкая армія|арыгінал=Русская народная добровольческая армия|памер=20 тысяч|краіна=|бітвы=[[Паход Булак-Балаховіча|Палескі паход]]|вядомыя_камандзіры=[[Станіслаў Булак-Балаховіч]]<br/>[[Язэп Булак-Балаховіч]]|уключае=1-я пяхотная дывізія смерці<br/>2-я пяхотная дывізія<br/>3-я пяхотная Волжская дывізія<br/>Кавалерыйская дывізія<br/>Сялянская брыгада і іншыя|у складзе=|роля=змаганне з бальшавікамі, вызваленне Беларусі|размяшчэнне=[[Палессе]]}} '''Руская народная добраахвотніцкая''' '''армія'''<ref name=":0">{{Артыкул|загаловак=А ЗАГІНУÝ У АНТЫФАШЫСЦКІМ ЗМАГАННІ|аўтар=[[Анатоль Грыцкевіч]].|спасылка=http://bp21.org.by/ru/art/a080229.html|мова=be|выданне=[[Народная воля]]|нумар=31-32|год=29.02.2008}}</ref> ({{Lang-ru|Русская народная добровольческая армия}}) — армія [[Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]], створаная напярэдадні [[Паход Булак-Балаховіча|Палескага паходу]]. Па заняцці [[Мазыр|Мазыра]] армія стала называцца '''Саюзнай народнай добраахвотніцкай арміяй'''<ref name=":0" />. == Перадумовы == 2 кастрычніка 1920 г. у [[Рыга|Рызе]] было падпісанае савецка-польскае перамір'е і папярэднія ўмовы міру, якімі тэрыторыя Беларусі падзялялася на дзве часткі: [[Заходняя Беларусь]] і маленькая [[БССР]] з шасці паветаў былой [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. [[Станіслаў Булак-Балаховіч]] цвёрда стаяў за далейшую барацьбу з [[Бальшавізм|бальшавізмам]]. Пры падтрымцы начальніка [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай дзяржавы]] [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілсудскага]] старшыня [[Рускі палітычны камітэт|Рускага палітычнага камітэта]] ў Польшчы [[Барыс Віктаравіч Савінкаў|Барыс Савінкаў]] яшчэ 27 ліпеня заключыў з Булак-Балаховічам пагадненне аб сумесным наступе расійскіх (сфармаваных збольшага з ваеннапалонных) і беларускіх вайсковых часцей у глыбіню Беларусі і Расіі для падняцця масавага сялянскага паўстання супраць бальшавікоў. Каб прыцягнуць да гэтай акцыі і яўрэйскае насельніцтва, быў створаны асобны «яўрэйскі эскадрон» на чале з паручнікам Цэйтліным<ref name=":0" />. Камандоўцам прызначаўся Булак-Балаховіч. 12 кастрычніка 1920 года ён заключыў пагадненне з [[Павел Паўлавіч Аляксюк|Паўлам Алексюком]] зь [[Беларускі палітычны камітэт|Беларускага палітычнага камітэта]] ў [[Варшава|Варшаве]] (які займаў прапольскія пазіцыі), што цывільная ўлада ў Беларусі будзе перададзеная Алексюку і ягонаму камітэту. Станіслаў Булак-Балаховіч выйшаў у паход з наступнай праграмай: == Палескі паход == {{Асноўны артыкул|Паход Булак-Балаховіча}} У раёне [[Мікашэвічы|Мікашэвічаў]] — [[Тураў|Турава]] на пачатку лістапада сабралася армія, падпарадкаваная генералу [[Станіслаў Булак-Балаховіч|Булак-Балаховічу]]. У ёй налічвалася 20 тысяч чалавек<ref name=":0" />. У складзе арміі былі 3 пяхотныя і 1 кавалерыйская дывізіі, сялянская пяхотная брыгада, асобны «туземны» кавалерыйскі полк, полк данскіх казакаў і іншыя<ref name=":0" />. Пры спрошчаным наборы ў армію Балаховіча трапілі і яго ранейшыя жаўнеры, і добраахвотнікі, якія не мелі баявога досведу. Былі і палонныя чырвонаармейцы, і нават разбэшчаныя вайной людзі, і крымінальныя элементы, якія жылі вайной і рабавалі насельніцтва. Выпадкі гвалту і забойстваў змусілі генерала выдаць загад перад паходам ва [[Усходняе Палессе]], што камандзіры, чые жаўнеры займаюцца пагромамі і рабункам, будуць знятыя з камандавання, пастаўленыя перад трыбуналам і асуджаныя «''паводле законаў ваеннага часу''». «''А злоўленых на гарачым учынку як жаўнераў, так і афіцэраў расстрэльваць на месцы. Пагромаў не павінна быць, і яны не будуць мець больш месца''». С.Булак-Балаховіч даў дазвол яўрэйскаму насельніцтву гарадоў і мястэчак ствараць узброеныя атрады самаабароны, каб бараніцца ад пагромаў. 6 лістапада 1920 г. з Турава армія Балаховіча ідзе наступленнем на ўсход па абодвух баках [[Прыпяць|Прыпяці]]. Галоўны ўдар народнай арміі абрынуўся на 10-ю стралковую дывізію 16-й Савецкай арміі, якая панесла значныя страты і вымушаная была адступаць. 8 лістапада войскі Булак-Балаховіча занялі [[Петрыкаў]], 9 — мястэчка [[Скрыгалаў|Скрыганаў]]. Пасля цяжкага бою Пскоўскі полк 1-й дывізіі «смерці» палкоўніка Мацвеева 10 лістапада ў 16 гадзін 40 хвілін заняў [[Мазыр]]. Праз дзве гадзіны ў Мазыр уступіла і кавалерыйская дывізія палкоўніка Паўлоўскага. Паўлоўскі сфармаваў з палонных Мазырскі полк. У гэты ж дзень, 10 лістапада, Остраўскі полк 1-й дывізіі Балаховіча заняў [[Калінкавічы]]. Камендант Мазыра генерал-маёр Яраслаўцаў тут жа аддаў загад вывесіць у горадзе на будынках [[Бела-чырвона-белы сцяг|бел-чырвона-белыя беларускія сцягі]]. [[Файл:Паход Булак-Балаховіча (1920).jpg|міні|252x252пкс|Тэрыторыя Беларусі ў лістападзе 1920 года, цёмна-зялёным колерам пазначаная тэрыторыя «Беларускай дзяржавы», якая кантралявалася арміяй Булак-Балаховіча]] 14 лістапада Станіслаў Булак-Балаховіч выдаў загад пра фармаванне беларускай арміі з беларусаў і ўраджэнцаў Беларусі. Ён абвясціў сябе галоўнакамандуючым усімі [[Узброеныя сілы Беларускай Народнай Рэспублікі|ўзброенымі сіламі]] на тэрыторыі Беларусі. Камандаванне Рускай народнай арміяй Булак-Балаховіч перадаў свайму брату [[Язэп Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|Язэпу]], надаўшы яму званне генерал-маёра. Кваліфікацыйная камісія пацвердзіла гэтае наданне. Але фактычна С. Булак-Балаховіч па-ранейшаму камандаваў усёй Саюзнай (як яна цяпер называлася) народнай добраахвотніцкай арміяй. Армія Балаховіча працягвала наступаць. 2-я пяхотная дывізія і група Язэпа Балаховіча, раней намесніка галоўнакамандуючага, наступалі на [[Рэчыца|Рэчыцу]], другая частка армій — на [[Оўруч]] і Чарнобыль. 16 лістапада атрады Станіслава з трох бакоў падышлі да Рэчыцы і пачалі баі на яе ўскраінах. === Адступленне === Камандаванне Чырвонай Арміі кінула на фронт новыя сілы, якія праз тыдзень ужо мелі колькасную перавагу. З боку [[Жлобін|Жлобіна]] контрнаступленне 16-й арміі Заходняга фронту пачалося 16 лістапада. Агульны ж план палягаў на тым, каб акружыць армію Балаховіча і знішчыць яе. Ужо 17 лістапада часці 16-й арміі з баямі занялі [[Калінкавічы]]. Пазбягаючы акружэння, С.Булак-Балаховіч спыніў далейшы наступ у глыб [[Палессе|Палесся]]. 19 лістапада пачалося агульнае адступленне. 2-я пяхотная дывізія балахоўцаў упарта абараняла Мазыр, але 20 лістапада і ён быў захоплены бальшавікамі. Асноўнай групоўцы арміі Балаховіча ўдалося ў раёне [[Каплічы (Калінкавіцкі раён)|Каплічы]]—[[Якімавічы (Клімавіцкі раён)|Якімавічы]] (30—40 км на поўнач ад [[Мазыр|Мазыра]]) па лясных дарогах, праз рэкі ў балоты прабіцца скрозь заслоны 33-й савецкай Кубанскай казацкай дывізіі і 24 лістапада фарсіраваць раку [[Пціч (рака)|Пціч]]. Сам генерал у баях атрымаў рану, але не пакідаў камандавання. 26 лістапада яго войскі выйшлі праз [[Жыткавічы]] да чыгуначнай станцыі [[Сінкевічы (станцыя)|Сінкевічаў]] ў раён размяшчэння польскіх войскаў. І хаця план камандавання Чырвонай Арміі — знішчыць вайсковыя сілы Булак-Балаховіча — не ўдаўся, армія гэтая была раззброена польскімі войскамі. == Склад == На пачатку свайго фармавання (лістапад 1920 года) армія мела наступны склад:<ref>{{Артыкул|загаловак=Боевые действия РНДА в ноябре 1920 г.|аўтар=[[Рыгор Дземавідцаў|Григорий Демовидцев]].|спасылка=http://www.demidovtsev.ru/11615|мова=ru|archive-date=23 верасня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923213457/http://www.demidovtsev.ru/11615}}</ref> * 1-я пяхотная дывізія смерці (палк. Л. Т. Мацвееў) — каля 4000 чалавек, у тым ліку 2600 штыкоў і шабляў. ** Зводна-Партызанскі полк (кап. Вайцахоўскі) ** Пскоўскі пяхотны полк (кап. Андрэеў) ** Остраўскі пяхотны полк (падпалк. Т. І. Жгун) ** Узнесенскі пяхотны полк (полк. Васільеў) ** Дывізіён коннай артылерыі ** Інжынерны батальён * 2-я пяхотная дывізія (палк. Л. І. Мікоша) — каля 4800 чалавек, у тым ліку 3200 штыкоў і шабляў. ** Георгіеўскі пяхотны полк (падпалк. Талат-Келпш) ** Мінскі пяхотны полк (палк. Стрыжэўскі) ** Смаленскі пяхотны полк ** Віцебскі пяхотный полк (палк. Эрдман) ** Дзве артылерыйскія батарэі ** Інжынерная рота * 3-я пяхотная Волжская дывізія (ген.-маёр М. В. Яраслаўцвў) — 2200 чалавек, у тым ліку 1500 штыкоў. ** Яраслаўскі пяхотны полк ** Казанскі пяхотны полк ** Ніжагародскі пяхотны полк ** Самарскі пехотный полк ** Артылерыйская батарэя * Кавалерыйская дывізія (палк. С. Э. Паўлоўскі) — каля 1100 чалавек, у тым ліку 400 штыкоў і 700 шабляў ** Конны полк ** Тульскі драгунскі полк ** Уланскі полк ** Гусарскі полк (ротм. Суйкоўскі) * Сялянская брыгада (атаман Іскра — І. А. Лахвіцкі) — 1200 штыкоў і шабляў. ** Кіеўскі пяхотны полк ** Наўгародска-Уладзімір-Валынскі пяхотны полк ** Пуціўльскі конна-стралковы полк ** Сотня Мяркулава * Асобныя часці: ** Данскі казачы полк (палк. Г. Духапельнікаў) — 1200 шабляў ** Туземны конны полк (палк. Мадацьян) — 100 штыкоў и 30 шабляў ** Асабістая сотня генерала Булак-Балаховіча — 120 шабляў ** Чыгуначны полк ** Бронецягнік «Балаховец» == Строй == Ужываліся мадыфікаваныя строі былой Рускай імператарскай арміі, Царства Польскага ўзору 1917 года, амерыканскі строй. Цэшкі: Адамава галава, над ёй белыя зорачкі (у падпаручніка адна, у капітана дзве). Пятліцы польскія цемна-сінія з блакітным кантам. На пятліцах зорачкі і паскі. == Вайсковыя сцягі == Трыкалор ўзору 1896 года.{{Зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга|загаловак=Антыбальшавіцкія паўстаньні і партызанская барацьба на Беларусі|isbn=998-6952-02-6|старонкі=125 — 139|спасылка=https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=6193|год=2006|старонак=296|аўтар=[[Юрка Віцьбіч]].|мова=be|месца=[[Вільнюс|Вільня]]|выдавецтва=Gudas}} == Спасылкі == * {{Артыкул|загаловак=А ЗАГІНУÝ У АНТЫФАШЫСЦКІМ ЗМАГАННІ|аўтар=[[Анатоль Грыцкевіч]].|спасылка=http://bp21.org.by/ru/art/a080229.html|мова=be|выданне=[[Народная воля]]|нумар=31-32|год=29.02.2008}} * {{Артыкул|загаловак=Боевые действия РНДА в ноябре 1920 г.|аўтар=[[Рыгор Дземавідцаў|Григорий Демовидцев]].|спасылка=http://www.demidovtsev.ru/11615|мова=ru|archive-date=23 верасня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923213457/http://www.demidovtsev.ru/11615}} {{Беларускі антысавецкі супраціў (1918—1933)}} [[Катэгорыя:Польска-савецкая вайна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1921 годзе]] [[Катэгорыя:Лістапад 1920 года]] [[Катэгорыя:Беларуская Народная Рэспубліка]] [[Катэгорыя:1920 год у Беларусі]] 40yu3y0zv2j72jog3lgyf764sbzjbor 0 680961 5165580 4164261 2026-07-13T20:05:07Z DobryBrat 5701 арфаграфія, вікіфікацыя, дапаўненне 5165580 wikitext text/x-wiki {{Спартсмен}} '''Ганна Марыя Левандоўска''', у дзявоцтве — '''Стахурска''' ({{Lang-pl|Anna Maria Lewandowska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польская каратыстка, неаднаразовы прызёр чэмпіянатаў свету, Еўропы і Польшчы. == Біяграфія == Нарадзілася 7 верасня 1988 года ў [[Лодзь|Лодзі]] ([[Польская Народная Рэспубліка]]). Скончыла [[Варшава|варшаўскую]] [[Акадэмія фізічнага выхавання Юзафа Пілсудскага ў Варшаве|Акадэмію фізічнай адукацыі]]. У 2012 годзе абараніла дысертацыю па тэме харчавання. Атрымаўшы дыплом дыетолага, запусціла ўласны блог «Healthy Plan by Ann» з парадамі па харчаванні і трэніроўках. == Сям’я == З 2013 года замужам за польскім футбалістам [[Роберт Левандоўскі|Робертам Левандоўскім]]. У іх дзве дачкі: Клара і Лаура<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=274787 Кажуць, гэтая жанчына стаіць за поспехам найлепшага футбаліста Польшчы]</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Левандоўска Ганна}} [[Катэгорыя:Каратэкі]] [[Катэгорыя:Спартсмены Польшчы]] [[Катэгорыя:Трэнеры Польшчы]] [[Катэгорыя:Дыеталогія]] [[Катэгорыя:Блогеры Польшчы]] 6emos445y2gyn6yj2yai3ep25089wze 0 681584 5165561 3873926 2026-07-13T19:42:30Z DobryBrat 5701 дапаўненне, вікіфікацыя 5165561 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Балабанаў}} {{Спартсмен |медалі = {{турнір|Дзяржаўныя і ведамасныя ўзнагароды}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Заслужаны майстар спорту СССР}} {{!}}} }} '''Юрый Анатольевіч Балабанаў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі спартсмен. [[Заслужаны майстар спорту]] па спартыўнай гімнастыцы (1984). == Біяграфія == Нарадзіўся 2 лютага 1963 года ў [[Віцебск]]у. У 1988 годзе скончыў [[Беларускі інстытут фізічнай культуры]] . Чэмпіён свету 1985 года ў камандным заліку ў складзе каманды СССР. Бронзавы прызёр чэмпіянату свету па спартыўнай гімнастыцы 1985 года (на кольцах). Абсалютны чэмпіён СССР (1985). Чэмпіён СССР 1983, 1984, 1986 гг. — на кольцах, 1958 года — у мнагаборстве, 1984 года — на брусах. Сярэбраны прызёр чэмпіянату СССР па спартыўнай гімнастыцы 1982, 1984 гг. — на перакладзіне, 1986 года — на брусах. Бронзавы прызёр чэмпіянату СССР па спартыўнай гімнастыцы 1982 года — на кольцах, 1983 года — у вольных практыкаваннях. Пераможца турніру «Дружба» 1984 года ў камандным заліку. Завяршыў спартыўную кар’еру ў 1986 годзе. Працаваў трэнерам у [[ЗША]]. Памёр 10 мая 2006 года ў штаце [[Масачусетс]] ([[ЗША]]) ад сардэчнага прыступу. == Спартыўныя дасягненні == * Чэмпіянат СССР па спартыўнай гімнастыцы (1982) — 2 месца (на перакладзіне) * Чэмпіянат СССР па спартыўнай гімнастыцы (1982) — 3 месца (на кольцах) * Чэмпіянат СССР па спартыўнай гімнастыцы (1983) — 3 месца ў вольных практыкаваннях * Чэмпіянат СССР па спартыўнай гімнастыцы (1984) — 1 месца (на кольцах) * Чэмпіянат СССР па спартыўнай гімнастыцы (1984) — 1 месца (на брусах) * Чэмпіянат СССР па спартыўнай гімнастыцы (1984) — 2 месца (на перакладзіне) * Чэмпіянат СССР па спартыўнай гімнастыцы (1985) — 1 месца ў мнагаборстве * Чэмпіянат свету па спартыўнай гімнастыцы (1985, Канада) — 1 месца ў камандным заліку * Чэмпіянат свету па спартыўнай гімнастыцы (1985, Канада) — 3 месца (на кольцах) * Чэмпіянат СССР па спартыўнай гімнастыцы (1986) — 1 месца (на кольцах) * Чэмпіянат СССР па спартыўнай гімнастыцы (1986) — 2 месца (на брусах) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|Балабанаў Юрый Анатолевіч||236}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Спартсмен года Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Балабанаў Юрый Анатольевіч}} [[Катэгорыя:Гімнасты СССР]] [[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з Беларусі]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны свету па спартыўнай гімнастыцы]] q4gsuef2jazrxqauj2pi0y751wpifnr 0 681715 5165567 3873738 2026-07-13T19:48:08Z DobryBrat 5701 арфаграфія, вікіфікацыя, стыль, пунктуацыя, дапаўненне 5165567 wikitext text/x-wiki {{Спартсмен |медалі = {{турнір|[[Летнія Алімпійскія гульні|Алімпійскія гульні]]}} {{медаль|Бронза|[[Летнія Алімпійскія гульні 2000|Сідней 2000]]|да 62 кг}} {{турнір|Дзяржаўныя і ведамасныя ўзнагароды}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Ордэн Пашаны (Беларусь)}} {{!}}{{Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь}} {{!}}} }} '''Генадзь Віталевіч Аляшчук''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі спартсмен, цяжкаатлет. [[Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь]] (2000). Найлепшы спартсмен Рэспублікі Беларусь (2001). == Біяграфія == Нарадзіўся 29 чэрвеня 1975 года ў [[Бабруйск]]у. Скончыў [[Бабруйскае вучылішча алімпійскага рэзерву]] (1996), [[Віцебскі педагагічны інстытут]] (2002). З 1995 года — у нацыянальнай камандзе Беларусі, спартсмен-інструктар [[Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь]]. Трэнеры: М. М. Рабікоўскі (з 1992), У. Я. Шаршукоў (з 1998). == Спартыўныя дасягненні == * ХХVІІ Алімпійскія гульні (2000, Аўстралія) — 3 месца * Чэмпіянат свету па цяжкай атлетыцы (2001, Турцыя) — 1 месца * Чэмпіянат свету па цяжкай атлетыцы (2001, Канада) — 3 месца * Чэмпіянат Еўропы па цяжкай атлетыцы (2003, Грэцыя) — 3 месца == Узнагароды == * [[Ордэн Пашаны (Беларусь)|Ордэн Пашаны]] (22 мая 2002). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Александров, А. Три бронзы / А. Александров // Химик (Новополоцк). — 2003. — 22 апр. — С. 3. * Вахрамеева, И. В мировой элите / І. Вахрамеева // Химик (Новополоцк). — 2001. — 13 нояб. — С.1. * Геннадий Олещук // Витебщина Олимпийская / сост.: В. В. Быньков; фото: А. В. Хитров, Г. Н. Семенов, П. П. Рябухин. — Доп. изд. — Витебск : Витебская областная типография, 2011. — С. 158—163. * Олещук Геннадий Витальевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн, 2007. — Т. 5 : Минск-Педиатрия. — С. 561. * Петриков, А. М. Олещук Геннадий Витальевич / А. М. Петриков // Спортивная энциклопедия Беларуси / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн им. П. Бровки, 2005. — С. 310. * Факеев, В. Этот парень ещё покажет себя / В. Факеев // Народнае слова. — 2000. — 21 верас. — С. 7. {{Спартсмен года Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Аляшчук Генадзь Віталевіч}} [[Катэгорыя:Чэмпіёны свету па цяжкай атлетыцы]] [[Катэгорыя:Спартсмены, дыскваліфікаваныя за ўжыванне забароненых прэпаратаў]] [[Катэгорыя:Бронзавыя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года]] [[Катэгорыя:Цяжкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года]] [[Катэгорыя:Цяжкаатлеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава]] 1iyaxsdjkz1vntmjehq085u3d67liii 0 681759 5165569 3873240 2026-07-13T19:51:30Z DobryBrat 5701 дапаўненне, арфаграфія, вікіфікацыя, стыль 5165569 wikitext text/x-wiki {{Спартсмен |медалі = {{турнір|Дзяржаўныя і ведамасныя ўзнагароды}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа}} {{!}}{{Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь}} {{!}}{{Медаль 100 гадоў прафсаюзнаму руху Беларусі}} {{!}}} }} '''Ганна Яўгенаўна Бацюшка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская спартсменка (цяжкая атлетыка). [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа]] (2001). [[Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь]] (2004). == Біяграфія == Нарадзілася 24 кастрычніка 1981 года ў [[Пінск]]у. Скончыла [[Віцебскае вучылішча алімпійскага рэзерву]] (2001), [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт]]. Выхаванка [[Віцебская абласная ДЮСШ|Віцебскай абласной СДЮШАР]] прафсаюзаў па цяжкай атлетыцы і боксе «Спортальянс». З 1999 года — у складзе нацыянальнай каманды Беларусі. Чэмпіёнка Еўропы сярод юніёраў (2000). Сярэбраны прызёр XXVIII (2004), удзельніца XXVII (2000) і XXIX (2008) Алімпійскіх гульняў. Чэмпіёнка і рэкардсменка свету ў рыўку (2003), бронзавы прызёр чэмпіянату свету ў суме дваяборства (2003), сярэбраны прызёр (2005) і бронзавы прызёр (2006) чэмпіянатаў Еўропы, чэмпіёнка і рэкардсменка Беларусі. Устанавіла 9 нацыянальных рэкордаў. Трэнеры: Б. П. Кухарэнка (1990—1994), І. А. Баранаў (1995—2000), У. Я. Шаршукоў (з 2000), А. Г. Зінчанка (з 2001). == Спартыўныя дасягненні == * Чэмпіянат Еўропы па цяжкай атлетыцы сярод юніёраў (2000, Балгарыя) — 1 месца * Чэмпіянат свету па цяжкай атлетыцы (2003, Канада) — 1 месца ў рыўку, 3 месца ў суме дваяборства * Чэмпіянат Еўропы па цяжкай атлетыцы (2005, Балгарыя) — 2 месца * Чэмпіянат Еўропы па цяжкай атлетыцы (2006, Польшча) — 3 месца == Узнагароды == * [[Юбілейны медаль «100 год прафсаюзнаму руху Беларусі»]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Александров, А. Есть медаль! / А. Александров // Химик (Новополоцк). — 2004. — 20 авг. — С. 1. * Анна Батюшко // Витебщина Олимпийская / сост.: В. В. Быньков; фото: А. В. Хитров, Г. Н. Семенов, П. П. Рябухин. — Доп. изд. — Витебск : Витебская областная типография, 2011. — С. 122—127. * Батюшко Анна Евгеньевна // Профессиональные союзы Беларуси : энциклопедия : в 2 т. / редкол.: Л. П. Козик [ и др.]. — Минск, 2011. — Т. 1 : А-М. — С. 332. * Батюшко Анна Евгеньевна // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн, 2005. — Т. 1. — С. 219. * Петриков, А. М. Батюшко Анна Евгеньевна / А. М. Петриков // Спортивная энциклопедия Беларуси / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн им. П. Бровки, 2005. — С. 57. * Плысов, В. Двойной успех белорусок / В. Плысов // Віцьбічы = Витьбичи. — 2004. — 21 авг. — С. 1. * Факеев, В. «Афины-Пекин» — олимпийский транзит / В. Факеев // Новая газета (Наваполацк). — 2004. — 16 лістап. — С. 4. * Фенченко, А. Победа на двоих / А. Фенченко // Народнае слова. — 2005. — 15 студз. — С. 6. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бацюшка Ганна Яўгенаўна}} [[Катэгорыя:Цяжкаатлеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Сярэбраныя прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года]] [[Катэгорыя:Цяжкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2000 года]] [[Катэгорыя:Цяжкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2008 года]] [[Катэгорыя:Цяжкаатлеты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года]] p2smp3e0xyh3mpcss0d1f9ovitezbfq 0 681832 5165564 4756921 2026-07-13T19:45:35Z DobryBrat 5701 дапаўненне, арфаграфія, вікіфікацыя 5165564 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Балтоўскі}} {{Спартсмен |медалі = {{турнір|Дзяржаўныя і ведамасныя ўзнагароды}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Майстар спорту СССР міжнароднага класа}} {{!}}} }} '''Аляксей Іванавіч Балтоўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі савецкі спартсмен (лёгкая атлетыка; кіданне молата, штурханне ядра), майстар спорту СССР міжнароднага класа, сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы (1962), чэмпіён (1962) і бронзавы прызёр чэмпіянатаў СССР (1960, 1965), шматразовы чэмпіён і рэкардсмен Беларусі, трэнер, педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся 1 красавіка 1937 года ў в. [[Мыслеўшчына]] [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкага раёна]] [[БССР]]. Скончыў [[Беларускі інстытут фізічнай культуры]] ў 1958 годзе. У 1975 годзе стаў кандыдатам педагагічных навук і выкладнікам праблемнай лабараторыі ІФК. У 1977—1978 гадах займаў пасаду загадчыка кафедры лёгкай атлетыкі ў Інстытуце фізічнай культуры ([[Магілёў]]), а потым, з 1979 па 1983 год выкладаў у інстытуце фізкультуры ў [[Алжыр]]ы. У 1985 годзе было прысвоіна званне дацэнта<ref>{{Cite web |url=https://mogilev-region.gov.by/page/baltovskii_aleksei_ivanovich |title=БАЛТОВСКИЙ АЛЕКСЕЙ ИВАНОВИЧ |access-date=4 ліпеня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211204065045/https://mogilev-region.gov.by/page/baltovskii_aleksei_ivanovich |archivedate=4 снежня 2021 |url-status=dead }}</ref>. Памёр 18 красавіка 1986 года. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Спортивная энциклопедия Беларуси. — Минск, 2005. — С. 51—52. {{Спартсмен года Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Балтоўскі Аляксей Іванавіч}} [[Катэгорыя:Кідальнікі молата СССР]] [[Катэгорыя:Штурхальнікі ядра СССР]] [[Катэгорыя:Трэнеры СССР]] [[Катэгорыя:Педагогі СССР]] [[Катэгорыя:Кандыдаты педагагічных навук]] srbyey0ewxe3tiqffihjfui0ho7s52n 0 684192 5165737 5129345 2026-07-14T06:07:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165737 wikitext text/x-wiki {{Пра|Каталіцкую Царкву, якая ўключае ў сябе [[Лацінская Царква|Лацінскую Царкву]] і [[Усходнія каталіцкія цэрквы]]|больш вузкае паняцце (структуры Каталіцкай царквы лацінскіх абрадаў)|Лацінская Царква}} '''Рымска-Каталіцкая царква''', таксама вядомая як '''Касцёл''' — найбуйнейшая хрысціянская царква і найбуйнейшая [[рэлігія|рэлігійная]] [[канфесія]], у 2019 годзе было прыкладна 1,3 мільярда хрышчаных каталікоў [[Каталіцкая царква ў свеце|ва ўсім свеце]]<ref name="AnnuarioPontificio">{{cite web|title=Pubblicati l'Annuario Pontificio 2021 e l'Annuarium Statisticum Ecclesiae 2019|url=https://www.osservatoreromano.va/it/news/2021-03/quo-068/pubblicati-br-l-annuario-pontificio-2021-br-e-l-annuarium-statis.html|publisher=[[L'Osservatore Romano]]|date=25 March 2021|access-date=29 March 2021|language=it|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210330004256/https://www.osservatoreromano.va/it/news/2021-03/quo-068/pubblicati-br-l-annuario-pontificio-2021-br-e-l-annuarium-statis.html|archive-date=25 March 2020}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Roman-Catholicism|title=Roman Catholicism|encyclopedia=[[Энцыклапедыя Брытаніка]]|last=Marty|first=Martin E.|date=29 April 2021|access-date=17 June 2021}}</ref>. Найстарэйшы і найбуйнейшы ў свеце бесперапынна дзейны міжнародны інстытут<ref>Mark A. Noll. ''The New Shape of World Christianity'' (Downers Grove, IL: IVP Academic, 2009), 191.</ref>, адыгрывае заўважную ролю ў гісторыі і развіцці [[Заходняя культура|заходняй цывілізацыі]].<ref name="O'CollinsPref">[[Gerald O'Collins|O’Collins]], p. v (preface).</ref> Царква складаецца з 24 цэркваў і амаль 3500 [[дыяцэзія|дыяцэзій]] і [[Епархія|епархій]] па ўсім свеце. [[Папа Рымскі]], адначасова біскуп Рыма (які таксама мае тытулы ''вікарый Ісуса Хрыста'' і ''наступнік святога Пятра'') — галоўны пастар Царквы<ref>{{cite web|title=Lumen gentium|url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19641121_lumen-gentium_en.html|website=www.vatican.va|access-date=11 October 2020}}</ref>, якому даручана паўсюднае [[Пётр (апостал)|пятроўскае служэнне]] адзінства і выпраўлення. Адміністрацыя Касцёла — [[Святы Прастол]], знаходзіцца ў [[Ватыкан]]е, маленькай дзяржаве-анклаве сярод [[Рым]]а ў Італіі, [[кіраўнік дзяржавы]] — Папа. == Гісторыя Каталіцкай Царквы == [[Файл:Leonardo da Vinci (1452-1519) - The Last Supper (1495-1498).jpg|thumb|right| Апошняя Вячэра, карціна [[Леанарда да Вінчы]]]] Згодна з традыцыяй часам паўстання Рымска-Каталіцкай Царквы лічыцца I ст. н.э., якое звязана з дзейнасцю [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]], яўрэйскага прапаведніка, якога ўважалі за Сына Божага. Пасля смерці і ўваскрасення [[Ісус Хрыстос|Ісуса]] на 33 годзе жыцця, яго вучэнне сканцэнтравалася вакол групы [[апостал]]аў і вернікаў, таму першапачаткова хрысціянства было адной з яўрэйскіх сект. Акрамя таго, Царква не была адзінай і складался са шматлікіх плыняў. Першым [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]] згодна з традыцыяй лічыцца [[Апостал Пётр]], які стаў біскупам [[Рым]]а. === Дзейнасць Паўла з Тарса === [[Файл:File"-Saint Paul Writing His Epistles" by Valentin de Boulogne.jpg|thumb|right|[[Павел, апостал|Святы Павел]]]] [[Павел (апостал)|Павел з Тарса]] быў прылічаны да ліку Святых Апосталаў, хоць спачатку ён прымаў чынны ўдзел у пераследзе хрысціянства рымскімі ўладамі. Падчас сваіх пропаведзяў ён спрыяў прыняццю хрысціянства ў [[Малая Азія|Малой Азіі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Кіпр]]ы, [[Старажытная Македонія|Македоніі]]. Яму прыпісваецца аўтарства 14 пасланняў, якія ўвайшлі ў звод [[Новы запавет|Новага Запавету]] [[Біблія|Бібліі]], у сапраўднасці ж гэтыя пасланні напісаныя рознымі асобамі і ў розны час, але не раней чым у 1-й пал. [[2 ст.]]{{крыніца?}}. === Развіццё ў Рымскай Імперыі === Урад [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] адносна талерантна ставіўся да іншых рэлігій, патрабуючы ад іх толькі ахвярапрынашэнняў Рымскім багам, але да [[хрысціянства]] адносіны былі варожымі. Сама Царква была падзелена на мноства асобных цэнтраў, сярод якіх найбольш значныя былі ў [[Іерусалім]]е, [[Дамаск]]у, [[Антыёхія|Антыёхіі]], [[Эфес (горад)|Эфесе]], [[Македонія, рымская правінцыя|Македоніі]], [[Салонікі|Тэсалоніках]], [[Александрыя|Александрыі]] і [[Рым]]е. Галоўную ролю сярод іх адыгрываў Рым, які меў становішча ''першага сярод роўных'', хоць ён і вымушаны быў супернічаць з іншымі цэнтрамі, асабліва з Іерусалімам і Александрыяй. Спрыяў перамозе Рыма яго высокі статус як сталіцы імперыі і хрысціянская традыцыя, што пачалася ад Апосталаў [[Пётр (апостал)|Пятра]] і [[Павел (апостал)|Паўла]]. Рымскія ўлады арганізоўвалі пераслед хрысціян, апагей якіх, лічыцца, быў у часы імператара [[Нерон]]а ў [[54]]—[[68]] і імператара [[Дыяклетыян]]а ў [[284]]—[[305]] гг. Але, нягледзячы на пераслед, колькасць хрысціян пастаянна павялічвалася. === Хрысціянства як дамінуючая рэлігія ў Рымскай імперыі === [[Файл:Constantine's conversion.jpg|thumb|right|Прыйсце Канстанціна]] У [[313]] г. імператар [[Рымская Імперыя|Рымскай імперыі]] [[Канстанцін I Вялікі]] выдаў [[Міланскі эдыкт]], згодна з якім хрысціяне маглі вольна вызнаваць сваю рэлігію. [[Міланскі эдыкт]] не быў сцвярджэннем [[хрысціянства]] як дзяржаўнай рэлігіі, але ён быў адным з першых у гісторыі актаў ''рэлігійнай талерантнасці''. 20 мая 325 г. Канстанцін склікаў першы ў гісторыі Сабор хрысціянскіх біскупаў, вядомы як [[Першы Нікейскі сабор]]. Галоўнай тэмай Сабору была спрэчка паміж прыхільнікамі [[Арый|Арыуша]] і артадоксамі. Артадоксы сцвярджалі, што Бог Сын з’яўляецца адзінай істотай разам з Богам Айцом. [[Арыяне]] ж сцвярджалі, што Сын Божы ёсць стварэннем яго Айца і таму Сын падпарадкаваны Айцу і не з’яўляецца яму раўназначным. На тым Саборы перамагла думка артадоксаў, але арыяне працягвалі супраціўленне Нікейскаму сімвалу веры. Яны працягвалі свае спрэчкі, і пры [[Канстанцін II|Канстанціне II]] [[Арыуш]] быў рэабілітаваны. Галоўным абаронцам Нікейскага Сімвалу Веры (Credo) стаў Святы [[Афанасій Вялікі|Афанасій]], біскуп Александрыі. Канец гэтым спрэчкам быў пакладзены пры [[Першы Канстанцінопальскі сабор|Канстанцінопальскім саборы]] [[381]] года, калі было зацверджана Вызнанне Веры (credo), якое сцвярджала рашэнне Нікейскага сабору і стала асноваю для Сімвала Веры ў каталіцтве, [[праваслаўе|праваслаўі]] і [[пратэстанцтва|пратэстанцтве]]. [[Файл:Mapachrzescijanstwa2.png|thumb|300px|right|Распаўсюджанне хрысціянства да [[300]] п.х.]] У [[330]] г. сталіца Рымскай імперыі была перанесена ў [[Канстанцінопаль]], які пачалі называць ''Новым Рымам'', што вельмі моцна паўплывала на моц Канстанцінопальскай абшчыны вернікаў. На саборы 381 г. Канстанцінополь быў уважаны як другі пасля Рыма цэнтр Царквы, тымчасам як раней за такі вызнавалася [[Аляксандрыя]]. Хутка, пасля ўваходу на трон [[Феадосій I Вялікі|Феадосія I]], хрысціянства стала галоўнай і афіцыйнай рэлігіяй імперыі. Тады ж Царква стала і палітычнай арганізацыяй, якая моцна ўплывала на ўнутраныя справы імперыі. Тады яна набыла палітычны і гаспадарчы лад, што было ўважана часткай хрысціян як адыход ад традыцый і запаветаў [[Ісус Хрыстос|Ісуса]] і апостальскай традыцыяй. Тады ж Феадосій I выдаў эдыкт аб прававернасці, згодна з якім усе падданыя Рымскай імперыі павінны былі прыняць хрысціянства, а астатнія былі вызнаваліся за ератыкоў. Паганцы не маглі адпраўляць публічна свае культы. Той жа эдыкт ад [[394]] года абавязываў спыніць старажытныя алімпійскія гульні ў [[Грэцыя|Грэцыі]]. Царква тым жа часам пераследвала [[ератык|адышоўшых ад веры]] і [[яўрэі|яўрэяў]], часам даходзіла і да сілавога ўціску. Супраць такіх дзеянняў Царквы і Рыма выступаў [[Ян Хрызатом]]<ref>''Kronika Chrześcijaństwa'', wydawnictwo Świat Książki, [[Warszawa]], [[1998]], ISBN 7227-066-X, старонка 395</ref>. Моцны саюз Царквы са свецкай уладай пратрымаўся яшчэ стагоддзе. === Царква па ўпадку Рымскай імперыі на Захадзе — спрэчка аб прымаце === [[Файл:Nicaea icon.jpg|thumb|[[Ікона]], на якой выяўлены імператар [[Канстанцін I Вялікі|Канстанцін]] (у цэнтры) разам з айцамі [[Першы Нікейскі сабор|Першага Нікейскага сабора]] (325), якія трымаюць Нікейска-Канстанцінопальскі сімвал веры (381) са зменамі для выкарыстання ў грэчаскай літургіі.]] Царква выйшла пераможцам (і нават узмацнілася) з таго хаосу, які настаў па ўпадку [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]]. [[Готы]] пад кіраваннем свайго правадыра [[Аларых]]а, які ў [[406]] годзе захапіў [[Рым]], хутка прылучыліся да [[Старажытны Рым|рымскага]] стылю жыцця. Падчас войнаў і разбурэнняў, хрысціянства ўзмацнялася і рабілася ўсё больш стабільным, распаўсюджываючыся на поўначы (Напрыклад, у V ст., прыняла Хрышчэнне [[Ірландыя]] праз [[святы Патрык|Святога Патрыка]]). Пад канец IV ст., хрысціянская грамада ў Рыме зноў пачала ўзмацняць сваё пануючае становішча, якое адыгрывалі біскупы таго горада — ([[Папа|Папы]]). Падчас [[сінод]]у ў [[Рым]]е ў [[382]] годзе Папа [[Дамасій I]] агласіў, што біскуп Рыму мае ўладу юрысдыкцыі над цэлай Царквой. У тым самым кірунку пайшлі яго пераемнікі. Папа [[Сірыцый (Папа Рымскі)|Сірыцый]] і [[Інакенцій І (Папа Рымскі)|Інакенцій І]], а таксама [[Леў I (Папа Рымскі)|Леў I Вялікі]], называліся «неафіцыйнымі заходнерымскімі цэзарамі», якія тлумачылі права на дамінацыю на падставе [[Новы Запавет|Евангелля]] (Мт 16, 18 і Лк. 22, 31). Аргументавалі такім чынам, што ўсё, што адносіцца да [[Апостал Пётр|Апостала Пятра]], адносіцца таксама і да Папы як яго пераемніка. Паколькі Пётр быў першым сярод апосталаў, так Папа з’яўляецца першым сярод біскупаў. [[Леў I (Папа Рымскі)|Леў I Вялікі]] меў вялікі ўплыў і папулярнасць сярод грамадства, бо ён затрымаў напад [[Атыла|Атылы]] на [[Рымская імперыя|Рым]]. Слабасць [[Заходняя Рымская імперыя|Заходнерымскай Імперыі]] спрыяла ўзрастанню значнасці біскупа Рыма, тады як ва [[Усходняя Рымская імперыя|Усходнерымскай Імперыі]], [[патрыярх]] трапляў у залежнасць ад цэзара. З прыматам Рыму не згаджаўся шэраг біскупаў Усходу, а таксама цэзар усходнерымскі, які на [[Труланскі сабор II|Другім Труланскім саборы]] ў [[629]] годзе назваў Папу «праклятым ератыком». У той час пачалося супрацьстаянне паміж Усходняй і Заходняй Царквой, якое прывяло да некалькіх [[схізма]]ў, што ў выніку стварыла перадумовы да схізмы 1054 года, якая была адменена толькі ў XX ст.<ref>''Zarys dziejów religii'', wydawnictwo [[Iskry (wydawnictwo)|Iskry]], [[Warszawa]], [[1986]], wydanie piąte, ISBN 83-207-0849-4, strony 640—642</ref> === Фарміраванне дактрыны === '''''Пра дактрыну глядзіце артыкул [[Каталіцтва]]''''' Дактрына, культ і права Каталіцкай Царквы выкрышталізоўваліся падчас [[Сусветны сабор|Сусветных сабораў]] і [[сінод]]аў. Апрача [[Першы Нікейскі сабор|Першага Нікейскага сабору]] і [[Першы Канстанцінопальскі сабор|Першага Канстанцінопальскага сабору]], да іх адносяцца: * [[Эфескі сабор]], скліканы ў [[431]] годзе; * [[Халкідонскі сабор]], скліканы ў [[451]] годзе; * [[Сінод]] у [[Арлеан]]е ў [[533]] годзе; * [[Другі Канстанцінопальскі сабор]], скліканы ў [[533]] годзе; * [[Трэці Канстанцінопальскі сабор]], скліканы ў [[680]] годзе; * [[Другі Нікейскі сабор]], скліканы ў [[787]] годзе. Значную ролю ў развіцці тэалогіі адыграў паўночнаафрыканскі [[біскуп]] Св. [[Аўгусцін з Гіппону]], аўтар «[[Вызнанне|Вызнання]]» і «[[Аб панстве Божым]]», які спалучаў [[філасофія|філасофію]] [[Платон]]а з ведамі [[Біблія|Бібліі]]. Яго шануюць як аднаго з [[Айцы Касцёла|Айцоў Царквы]]. === Час спрэчак і схізм === Стварэнню адзінай Царквы перашкоджвалі [[ератыкі]] і расколы ([[схізма|схізмы]]). Артадаксальныя царкоўныя рухі знаходзіліся ў палеміцы з іншымі рэлігійнымі рухамі: * [[іўдаізм]]ам; * [[гнастыцызм]]ам; * [[дакетызм]]ам; * [[міленарызм]]ам; * [[маніхеізм]]ам — рэлігіяй, якая карысталася Старым Запаветам і абвяшчала крайні дуалізм [[дабро, этыка|дабра]] і [[зло|зла]], а таксама [[матэрыя|матэрыі]] і [[душа|душы]]. * Неартадаксальнымі поглядамі на [[Святая Троіца|Святую Троіцу]]: ** [[ордынацыянізм]]ам; ** [[нестарыянізм]]ам; ** [[манарзінізм]]ам; ** [[арыянізм]]ам; ** [[монафізітызм]]ам, які прапагандаваўся праз Эўтухеса з аднаго з [[кляштар]]оў у [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]], які казаў, што істотнай ёсць толькі боская натура Хрыста. Чалавечай натуры Ісуса ён адводзіў другі план. Эўтухесу, аднак, спрыяў [[патрыярх]] Дыяскур з [[Аляксандрыі|Аляксандрыя]]. [[Калхедонскі сабор]] скончыў развіццё гэтага руху, але і сёння ён вызнаецца праз некаторыя народныя Цэрквы. Эўтухес і Дыяскур былі пазбаўлены ўлады; ** [[монатэлектызм]]ам; * неартадаксальнымі поглядамі ў сферы тэорыі і практыкі хрысціянскага жыцця: ** [[монтанізм]]ам; ** [[энкратызм]]ам; ** [[данатызм]]ам; ** [[пелагіянізм]]ам; ** [[іконаклазм]]ам. Некаторыя з гэтых рухаў з часам пераўтварыліся ў асобныя структуры, якія і сёння існуюць як Цэрквы. === Усходняя схізма === У VII i [[VIII стагоддзе|VIII ст.]] Заходняя і Усходняя Царква мелі паміж сабой кантакты, але яны па розных прычынах (войны, варварскія нашэсці, аслабленне эканамічных узаемасувязяў) парываліся і рабіліся ўсё больш слабымі. [[Рым]] і [[Канстанцінопаль]] вялі вострую барацьбу з-за [[іконаклазм]]аў. Пазней у Візантыйскай імперыі існавала тэндэнцыя толькі да ганаровага прызнання прымату [[Рым]]у альбо нават яго ігнаравання. У XI ст. дайшло да парывання кантактаў паміж Цэрквамі ў выніку [[Схізма Фоція|схізмы Фоція]]. [[Анафема|Анафемы]] абвясцілі ў [[1054]] годзе адзін аднаму Папскія легаты і [[патрыярх]] [[Міхаіл]], што замацавала канчатковы разлом у хрысціянстве. Гэты разлом яшчэ болей узмацніўся ў выніку пагрому Канстанцінопаля [[Крыжакі|крыжакамі]] ў [[1204]] годзе. Менавіта з таго часу, азначэнне «Каталіцкі Касцёл» адносіцца да Рымскай Царквы Заходняга Абраду, хаця [[Праваслаўная Царква]] і іншыя цэрквы таксама ўжываюць яго (напрыклад «Армянская Кафаліцкая Царква» і г.д.). Толькі ў [[1965]] годзе, была абвешчана сумесная дэкларацыя [[Папа Рымскі|Папы]] Паўла I і [[Канстанцінопальскі патрыярх|Патрыярха Канстанцінопальскага]] Афінагора I аб адмене анафемаў [[1054]] года. З таго моманту [[Праваслаўная Царква|Праваслаўныя Цэрквы]] называюцца ані іначай, як «Цэрквы-сёстры», і да правасалаўных вернікаў патрабуецца тое ж стаўленне, што і да астатніх хрысціян <ref>Энциклопедия для детей. Т. 6, ч. 2. Религии мира. — э68 М.: Аванта+, 1996. — 688с.: ил. ISBN 5-86529-044-4 старонка 417.</ref>. == Структура == [[Файл:Franziskus Angelus.jpg|thumb|240px|[[Папа]] [[Францішак]] падчас малітвы «[[Анёл Панскі]]»]] Каталіцкая Царква характарызуецца моцнай іерархічнай структурай. Найвышэйшае месца ў іерархіі займае [[Папа Рымскі]] (па-лацінску: Pontifex Maximus — Найвышэйшы Каплан), хоць фармальна ён з’яўляецца толькі біскупам Рыму. Члены Царквы вызнаюць яго за пераемніка [[Пётр (апостал)|Апостала Пятра]], намесніка [[Ісус Хрыстос|Хрыста]] на зямлі — першага кіраўніка Царквы. Папа абіраецца па смерці папярэдніка. Сядзібай Папы з’яўляецца [[Ватыкан]]. Сучасны Папа — [[Францыск (Папа Рымскі)|Францыск (Францішак)]]. Сусветны Сабор — збор усіх біскупаў у справах найвышэйшай вагі. Правадыром сабора з’яўляецца Папа, усе вынаходжанні сабора павінны быць зацверджаны Папам. Да сённяшняга моманту ў Каталіцкай Царкве адбыўся 21 Сусветны Сабор (іншыя вызнаюць за сусветныя толькі першыя 7 Сабораў, якія адбыліся перад разломам хрысціянства на ўсходняе і заходняе). Галоўнымі адміністрацыйнымі адзінкамі ў структуры Каталіцкай Царквы з’яўляюцца [[дыяцэзія|дыяцэзіі]] i [[парафія|парафіі]], a дапаможнымі — [[мітраполія|мітраполіі]] (царкоўныя правінцыі) i [[Дэканат (каталіцтва)|дэканаты]]. == Каталіцкая Царква і Рэфармацыя == [[Файл:Luther-verbrennt-Bulle.jpg|right|thumb|150px|Лютэр парывае папскую булу]] [[Рэфармацыя]], пачаткі якой сягаюць у [[XVI]] стагоддзе, была ва ўяўленні рэфарматараў вяртаннем да ідэалаў старажытнай Царквы і евангелічных прынцыпаў першых хрысціян. Ініцыятар рэфармацыі [[Марцін Лютэр]] выступаў за апраўданне верай, супраць гандлю індульгенцыямі, за адмену [[цэлібат]]у і інш. Падзеі Рэфармацыі сталі адным з галоўных повадаў склікання [[Трыдэнцкі сабор|Трыдэнцкага сабору]]. Сёння ў агульнай тэалогіі і каталіцкай філасофіі існуе пэўная тэндэнцыя да лібералізацыі. Дапускаюцца некаторыя іншыя меркаванні ў веры, напрыклад, каталіцкія тэолагі спасылаюцца часам на тэолагаў пратэстанцкіх, такіх як [[Карл Барт]]. == Каталіцкая Царква і цывілізацыя == === Каталіцкая Царква і літаратура і філасофія === У старажытнасці хрысціяне мелі крытычныя адносіны да тагачаснай [[філасофія|філасофіі]] і [[літаратура|літаратуры]] (як элементаў паганскіх рэлігій), але, з іншага боку, гэтыя элементы культуры выкарыстоўваліся для аховы і прапаганды хрысціянства. Першыя хрысціянскія філосафы называліся [[апалагетыка|апалагетамі]] і займаліся галоўным чынам адказам на тыя пытанні, якія ставілі хрысціянству паганскія філосафы, як, напрыклад, [[Келсос]]. Па заняпадзе [[Заходняя Рымская імперыя|Заходнерымскай Імперыі]] Каталіцкая Царква стала на тысячу гадоў найважнейшым на Захадзе цэнтрам навукі, а таксама і філасофіі. Звычайна касцельныя іерархі мелі доступ да адукацыі, тым самым большасць філосафаў той эпохі былі законнікамі, як напрыклад [[Святы Фама Аквінскі]], [[Святы Бонавентура]] ці [[Дунс Скот]]. Царква тым часам мела кантроль над універсітэтамі, выдаляючы адтуль тыя ідэі, якія былі нязгодныя з яе дактрынай. Часта за найзначнейшую каталіцкую філасофію ўважаюць [[тамізм]], што стала санкцыявана нават у энцыкліцы «[[Aeterni Patres]]». У бібліятэках кляштароў працягвалі захоўвацца і перапісвацца большасць прац па філасофіі і літаратуры антычнасці, прычым сярод іх не было трактатаў антыхрысціянскіх (сляды якіх захаваліся толькі ў палемічнай літаратуры апалагетаў), ці літаратуры вызнанай за парнаграфічную. Першымі творамі хрысціянскай літаратуры сталі «Апостальскія лісты», «Апостальскія дзеі» і «Пастыр» Гермаса. Крыху пазней з’явіліся Евангеллі, самым раннім сярод якіх стала «Евангелле паводле Марка», а апошнім — «Евангелле паводле Яна». Пад канец старажытнасці пачалі з’яўляцца розныя рэлігійныя паэмы, напрыклад гімны [[Святы Амброзі|Святога Амброзія]], Царква падтрымлівала таксама [[агіяграфія|агіяграфічную]] літаратуру. Рэлігійная паэзія стваралася праз усё [[Сярэднявечча]], а найбольш выбітным творам стала [[Боская камедыя]] [[Дантэ Аліг’еры]]. Вяршыняй росквіту хрысціянскай літаратуры стала [[контррэфармацыя]]. У той час Царква пачала забараняць ератычную літаратуру і філасофію. У 1559 годзе з’явіўся першы [[Індэкс забароненых кніг]], у якім з цягам часу апынуўся шэраг выбітных пісменнікаў і паэтаў: [[Дантэ Аліг’еры|Дантэ]], [[Гётэ]], [[Стэндаль]], [[Вальтэр]], [[Блез Паскаль|Паскаль]], [[Эміль Заля]] і іншыя. Варта падкрэсліць, што ў адрозненне ад [[Сярэднявечча]], калі Царква выключала з інтэлектуальнага агляду тыя ідэі, якія лічыла фальшывымі і пагражаючымі, той перыяд не суправаджаўся ні знішчэннем прац, ані вынішчэннем іх аўтараў. Галоўнай мэтай было проста абмежаваць Царкву ад небяспечных для яе ідэй. ==== Творы, якія крытыкаваліся Царквой ==== * [[Камеры Ватыкана]] — [[Андрэ Гід]]; * [[Чырвоны і чорны, повесць|Чырвоны і чорны]] — [[Стэндаль]]; * [[Прастачок, аповесць|Прастачок]] — [[Вальтэр]]; * [[Антыхрыст, справа|Антыхрыст]] — [[Фрыдрых Ніцшэ]]; * [[Фаўст, драма|Фаўст]] — [[Іаган Вольфганг фон Гётэ]]; * [[Ідыёт, аповесць|Ідыёт]] — [[Фёдар Дастаеўскі]]; * [[Дзённікі (творы Гамбровіча)|Дзённікі]] — [[Вітольд Гамбровіч]]; * [[Пахвала дурасці]] — [[Эразм Ратэрдамскі]]. ==== Каталіцкая Царква ў беларускай літаратуры ==== Каталіцкая Царква займае значнае месца ў беларускай культуры. Нягледзячы на тое, што першыя выбітныя беларускія пісьменнікі, такія як [[Кірыла Тураўскі]], [[Францыск Скарына]], [[Васіль Цяпінскі]], [[Сымон Будны]], былі праваслаўнымі або пратэстантамі, вялікі ўплыў на мову і літаратуру аказвалі творы рымска-каталіцкіх і грэка-каталіцкіх (уніяцкіх) дзеячаў. Першым друкаваным па-беларуску каталіцкім выданнем стаў Катэхізіс (Вільня, 1585), які падрыхтавалі і выдалі езуіты. Паколькі езуіцкія перакладчыкі не мелі права ўжываць царкоўнаславянскую тэалагічную мову, то для гэтага ім трэба было фактычна ўпершыню распрацаваць беларускую тэалагічную тэрміналогію, што і было імі зроблена<ref>Котлярчук, А. Швэды ў гісторыі і культуры беларусаў. — Мн.: Выдавецтва «Энцыклапедыкс», 2002. — 296 с. ISBN 985-6599-58-X ст. 157—159</ref>. Вялікую ролю адыгрывалі грэка-каталіцкія дзеячы. Да ўніяцкіх твораў XVIII ст. можна аднесці два рэлігійных вершы, напісаных у барочным стылі, аўтарства якіх належыць, хутчэй за ўсё, [[Дамінік Рудніцкі|Дамініку Рудніцкаму]]. У адным з іх — «Валедыкцыя» («Вітанне») апавядаецца аб прыездзе ў [[Вільнюс|Вільню]] каталіцкага саноўніка Крыштопа Шэмбека. Іншы верш прысвечаны прыезу ў [[Пінск]] да труны Андрэя Баболі валынскага біскупа Стэфана<ref>Хрысьціянская Думка № 3, 1993 г., (214) с. 83-87</ref>. [[Адам Міцкевіч]] напісаў шмат вершаў пад уплывам Касцёла ў «IV парыжскім выкладзе». Каталіцкія матывы адыгрывалі істотную ролю ў такіх творах, як «[[Пан Тадэвуш]]», «[[Кнігі народу і пілігрымства польскага]]». У гэтых творах ён хваліў хрысціянскія і каталіцкія каштоўнасці. З літаратурных твораў [[XX стагоддзе|XX ст.]] можна прывесці творы каталіцкага паэта [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] (Казіміра Кастравіцкага), які адзін з першых, крыху раней за [[Янка Купала|Янку Купалу]], а затым і разам з ім, імкнуліся данесці да беларусаў вершаванае слова пра Бога на роднай мове.<ref>Хрысціянская Думка № 2, 1993 г., (213) с. 15-33</ref>. === Каталіцкая Царква і мастацтва === [[Файл:Michelangelo's Pieta 5450 cropncleaned.jpg|thumb|[[Архангел Міхаіл|Анёл Міхаіл]] з [[Сабор Святога Пятра|Базілікі Св. Пятра ў Ватыкане]]]] Ад глыбокіх вякоў хрысціянства з рэлігійнай інспірацыі паўсталі мастацкія творы. Пад рымскім уплывам хрысціянству патрэбна было прадставіць постаць Самога Ісуса, якога ўяўлялі ў вобразе Добрага Пастыра або немаўляткі разам з Дзевай Марыяй. У [[Сярэднявечча|сярэднявеччы]] сакральнае мастацтва было дамінуючай часткай усяго мастацтва. Усё часцей каля постаці Ісуса і Марыі з’яўляліся постаці святых Каталіцкай Царквы. Характарастычнай рысай быў падыход да фрэскі: мастак ствараў яе «на хвалі Бога» і для Бога ў першую чаргу, а потым ужо для людзей. Можна заўважыць, што на большасці [[Готыка|гатычных]] пабудоў ёсць старанна выкананыя дэталі, якія не магчыма, аднак, разглядзець без таго, каб залезці на дах. У час [[Адраджэнне|Рэнесансу]] звяртанне да матэрыяльнай культуры даліа крок для новага развіцця мастацтва, на гэты раз ужо не толькі сакральнага. [[Папа Рымскі|Папы]] станавіліся мецэнатамі такіх творцаў, як [[Рафаэль Санці]], [[Франчэска Бараміні]], [[Леанарда да Вінчы]]. Аднымі з найвялікшых мецэнатаў былі [[Аляксандр VI]] і [[Юлій II]]. У Лацінскай Амерыцы каталіцкія місіянеры прычыняліся да знішчэння тамашніх культур. Знішчаліся, напрыклад, выявы мясцовых багоў. Але некаторыя элементы мясцовага мастацтва ўвайшлі ў хрысціяскае мастацтва: так з’явіўся шэраг лакальных твораў абедзвюх культур. Падчас [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]] Каталіцкая Царква натхніла з’яўленне новага стылю ў архітэктуры і мастацтве — [[барока]]. Барочныя Касцёлы мусілі прыцягваць да сябе вернікаў сваім багаццем, што адрознівала іх ад сціплых пратэстанцкіх цэркваў. Адначасова гэта спыніла існаваўшы ў папярэдняй эпосе звычай да паказвання чалавечага цела, і на рэнесансных фрэсках закрываліся пэўныя нагія месцы. У пазнейшых эпохах Царква далей звяртала вялікую на мастацтва, хоць колькасць фрэскаў, прысвечаных рэлігійнай тэме, мела значна меншы працэнт чым у даўніх стагоддзях. Акрамя традыцыйных формаў, з’яўляліся новыя — напрыклад фільмы, якія паказвалі той або іншы момант з [[Біблія|Бібліі]] ці жыццё асоб, вызнаных за святых. Крытыкі Царквы звяртаюць увагу на існаванне цэнзуры ў адносінах да твораў мастацтва. Крытыкі таксама заўважаюць, што мастацкія творы Царквы адносяцца ў першую чаргу да рэлігійных матываў і прытрымліваюцца пункту гледжання Царквы. [[Файл:Galileo manuscript.png|thumb|200px|right|Нататкі Галілея, якія датычацца даследавання целаў вакол [[планета Юпітэр|Юпітэра]], апісаных у змешчаным у індэксе творы ''Sidereus Nuncius'' выданым у сакавіку [[1610]] года.]] === Каталіцкая Царква і навука === Першыя ўніверсітэты, якія з’явіліся ў Еўропе па заняпадзе Рымскай імперыі, былі каталіцкія. Да каталіцкіх філосафаў належыць [[П’ер Абеляр]], Святы [[Фама Аквінскі]] і [[Альберт Вялікі]]. Некаторыя каталікі не былі прыхільнікамі развіцця навуковых тэорый. Гэта вынікала з таго, што некаторыя пазнанні часта датычыліся поглядаў на веру і дагматыку Царквы. Абаронца каперніянскай ідэі, прыхільнік [[пантэізм|пантэістычнай]] ідэі (якая па сутнасці абвяргала дагмат аб Святой Тройцы), а, магчыма, што і член сатанінскіх сект [[Джардана Бруна]] быў спалены ў Рыме на вогнішчы. Перад судом інквізіцыі таксама быў [[Галілеа Галілей|Галілей]], які быў вымушаны адмовіцца ад сваіх поглядаў. Часам назіралася адмоўнае стаўленне і да тэхнічных навук. Так, у [[1907]] годзе Папа [[Пій X]] забараніў ужыванне ў касцёлах электрычнага святла. Але час прынёс адыход ад спрэчкі тэалогіі з натуральнымі навукамі. Неабходнасць і магчымасць супрацоўніцтва веры і навукі сфармуляваў Папа [[Ян Павел II]] у энцыкліцы [[Fides et Ratio]] («Вера і Навука»). Праявай таго ёсць развіццё хрысціянскай [[філасофія прыроды|філасофіі прыроды]]. === Каталіцкая Царква і тэорыя эвалюцыі === У [[1950]] годзе [[Пій XII]] у энцыкліцы [[Humani generis]] акрэсліў [[Тэорыя эвалюцыі|эвалюцыянізм]] як значную [[Гіпотэза|гіпотэзу]], адзначаючы аднак, што род чалавечы паходзіць ад адной пары мужчыны і жанчыны. Ян Павел II пайшоў далей, сцвярджаючы ў пасланні да Папскай Акадэміі Навук у [[1996]] годзе, што новыя здабыткі навук кажуць нам, што тэорыя эвалюцыі не з’яўляецца чымсьці іншым, чым гіпотэзай. == Каталіцкая Царква ў свеце == У [[2002]] годзе Каталіцкая Царква налічвала каля 1,098 млрд вернікаў<ref>dane wg ''Statistical Yearbook of the Church''</ref>, што прыблізна складае 18 % папуляцыі свету. Бяручы за крытэрыі колькасць верных, Каталіцкая Царква займае першае месца ў свеце <ref>{{Cite web |url=http://www.adherents.com/adh_rb.html |title=Largest Religious Bodies (en) |access-date=6 жніўня 2021 |archive-date=6 красавіка 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110406110509/http://www.adherents.com/adh_rb.html |url-status=dead }}</ref>. У некаторых краінах назіраецца зніжэнне колькасці зарэгістраваных каталікоў, напрыклад у [[Францыя|Францыі]], [[Чэхія|Чэхіі]], [[Германія|Германіі]], дзе Каталіцкая Царква не можа аказаць уплыў на затрыманне вернікаў у сваім улонні. У гэтых выпадках пустуючыя касцёлы праз пакупнікоў пераўтвараюцца ў дыскатэкі, музеі, жылыя дамы, гатэлі, казіно і г.д. Лічба каталікоў у свеце пастаянна ўзрастае за кошт [[ЗША]], дзе павялічваецца колькасць імгрантаў з Лацінскай Амерыкі, а таксама ў Афрыцы і Азіі, дзе ў хуткім тэмпе павялічваецца лічба вернікаў і іншых хрысціянскіх канфесій. У Германіі ад пачатку дзевяностых з Каталіцкай Царквы выйшла каля 1,5 мільёнаў вернікаў. == Адраджэнне Каталіцкай Царквы == Хоць Каталіцкая Царква ў Заходняй Еўропе перажывае ўжо як шмат год крызіс нават у краінах, якія лічацца традыцыйна каталіцкімі: Іспанія і Ірландыя, Ян Павел II шматразова казаў аб магчымай «вясне Царквы», гэта значыць аб адраджэнні ў XXI стагоддзі разам з расчараваннем у матэрыяльных каштоўнасцях. Падобны погляд прэзентуе, напрыклад, рух [[New Age|Новай Эры]] ({{lang-en|New Age}}), прадстаўлены ім у [[антрапасофія|антрапасофіі]], паводле якой у бліжэйшых гадах расчараванне ў матэрыяльных каштоўнасцях будзе спрыяць узрастанню духоўнасці, але не толькі праз Каталіцкую Царкву, але і праз іншыя рэлігійныя формы. У краінах былога СССР назіраецца ўзрастанне рэлігійнасці і рэлігійнай дзейнасці. Гэта датычыцца роўна як Праваслаўнай, так і Каталіцкай Царквы, бо ў гады камунізму многія цэрквы і касцёлы былі зачынены, нацыяналізаваны, заменены на музеі (у тым ліку «музеі атэізму»), а таксама на іншыя аб’екты: магазіны, прыбіральні, кінаклубы, спартыўныя залы. Нежаль, некаторыя былі нават разбураны. == Крытыка == Крытыка Каталіцкай Царквы праводзіцца з рэлігійных, філасофскіх, а таксама палітычных нагод.<ref>Паўстала вялікая колькасць крытычных прац у адносінах да Каталіцкай Царквы. Да іх адносяцца працы [[Карлгеіц Дэшнер|Карлгейнца Дэшнера]] i [[Ежы Пракопіўк]]а.</ref> Крытыкуюць Царкву за адносіны да іншых рэлігій у [[Сярэднявечча|сярэдневеччы]], [[Адраджэнне|Рэнесансы]] і яго дзейнасць у Афіцыйным Свеце. Прадметам дыскусіі гісторыкаў — крытыкі адных і абароны іншых — ёсць пастанова і пазіцыя Папы [[Пій XII|Пія XII]] адносна [[Халакост]]у падчас Другой сусветнай вайны. Паміж Каталіцкай Царквой і іншымі канфесіямі [[хрысціянства]] існуюць шмат спрэчлівых момантаў. [[Праваслаўе|Праваслаўныя]] тэолагі крытыкуюць Каталіцкую Царкву за дамінуючую ролю [[Папа Рымскі|Папы]], а таксама за тэалагічныя інавацыі, якія ўзніклі пасля [[1054]] года. [[Пратэстантызм|Пратэстанты]] крытыкуюць Касцёл за адыход ад [[Біблія|Бібліі]]. Філасофская крытыка датычыцца галоўным чынам спрэчлівых дагматаў, якія адыходзяць ад [[разыяналізм]]у і паварочваюцца ў бок [[фідэізм]]у. Палітычная крытыка датычыцца той ролі, якую адыгрывалі духоўнікі ў розных краінах — у адных краях надта вялікай, часам шкоднай, а ў іншых — надта маленькай. == Гл. таксама == * [[Брацтва святога Вінцэнта Ферэра]] * [[Старакаталіцызм]] * [[Мараль Каталіцкай Царквы]] * [[Лючэ (талісман)]] == Бібліяграфія == * ''Historia Kościoła katolickiego'', t. 1—4, M. Banaszak, [[Warszawa]] 1986—92 * ''Zarys dziejów religii'', wydawnictwo [[Iskry (выдавецтва)|Iskry]], [[Warszawa]], [[1986]], wydanie piąte, ISBN 83-207-0849-4, strony 658 * Лозинский С. Г. «История папства». — Смоленск: Русич, 2004. — 464 с., ил. — (Популярная историческая библиотека) ISBN 5-8138-0509-5 {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.vatican.va/ Афіцыйны сайт Ватыкана] * [http://catholic.org/ Каталіцтва, галоўны сайт] * [http://catholic.by/ Беларускі сайт каталіцтва] * [http://nunciature.catholic.by/ Сайт апостальскай нунцыятуры] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Каталіцызм}} [[Катэгорыя:Каталіцтва]] [[Катэгорыя:Ватыкан]] [[Катэгорыя:Рымска-каталіцкая царква| ]] joy0ivg1dqlkpsdyqdtymqy2494t2x5 0 685396 5165790 5165318 2026-07-14T07:04:44Z Цімур 27525 /* Амерыканскае выданне */ 5165790 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом |Вокладка=The Beatles, Revolver (Logo).png }} '''«Revolver»''' — сёмы [[студыйны альбом]] рок-гурта «[[The Beatles]]», выпушчаны [[5 жніўня]] [[1966]] года. У храналогіі амерыканскіх выданняў, якія рыхтуюцца кампаніяй [[Capitol Records]], ''Revolver'' быў адзінаццатай кружэлкай гурта, выдадзенай у ЗША 8 жніўня 1966 года. У амерыканскае выданне не ўвайшлі песні «[[I'm Only Sleeping]]», «[[And Your Bird Can Sing]]» і «[[Dr. Robert]]», ужо выпушчаныя 20 чэрвеня 1966 года ў альбоме ''[[Yesterday and Today]]''. Адначасова з кружэлкай ''Revolver'' у продаж паступіў [[сінгл]] «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]». Гурт распачаў студыйную працу 6 красавіка, пачаўшы з запісу песні «[[Tomorrow Never Knows]]». Апошняй для альбома ''Revolver'' была створана «[[She Said, She Said]]». Усе кампазіцыі запісваліся ў студыі [[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]] у [[Лондан]]е. [[Музычны прадзюсар|Музычным прадзюсарам]] і гукарэжысёрам, як і ў папярэдніх работах The Beatles, быў [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]], а новым гукааператарам стаў [[Джэф Эмерык]]. Да запісу некалькіх песень былі прыцягнуты пабочныя музыканты: струнны ансамбль для музычнага суправаджэння «[[Eleanor Rigby]]»; Аніл Бхагват, які сыграў на барабанах [[табла]] для песні «[[Love You To]]»; [[Валторна|валтарніст]] Алан Сівіл, які прыняў удзел у запісе «[[For No One]]»; трое [[Труба|трубачоў]] і двое [[саксафон|саксафаністаў]] для выканання партыі [[Духавыя музычныя інструменты|духавых інструментаў]] у песні «[[Got to Get You into My Life]]». Неўзабаве пасля жнівеньскага рэлізу ў 1966 годзе альбом узначаліў [[хіт-парад]]ы і ўтрымліваў першую пазіцыю на працягу сямі тыдняў у Вялікабрытаніі і на працягу шасці тыдняў у ЗША. Крытыкамі было адзначана наватарства The Beatles: новыя метады гуказапісу, эксперыменты з музычнымі стылямі, пашырэнне тэматыкі тэкстаў песень. ''Revolver'' з прыкметным пастаянствам залічваўся ў розныя спісы лепшых запісаў [[XX стагоддзе|ХХ стагоддзя]], зазнаў мноства перавыданняў, на песні з гэтага альбома створана больш за 270 [[Кавер-версія|кавер-версій]]. Паводле [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісных кампаній]] альбом неаднаразова [[Сертыфікацыя RIAA|сертыфікаваны]] як мультыплацінавы. == Запіс == [[Файл:Guitarras de McCartney y Harrison.jpg|thumb|Бас-гітара [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] (злева) і гітара [[Джордж Харысан|Джорджа Харысана]] (справа).]] Згодна з усталяванай практыкай «турнэ — фільм — запіс — турнэ» ўдзельнікам калектыва належала ў пачатку 1966 года пачаць працу над новым фільмам, але яны ніяк не прыходзілі да згоды наконт сюжэту і нават тэмы карціны<ref name="beatles.ru">''Джон Робертсон''. Полный путеводитель по музыке The Beatles, часть 7, ''Revolver''. (31 октября 2003 года).</ref>. У выніку было вырашана парушыць усталяваны графік, праца над меркаваным фільмам так і не была пачата. Завяршыўшы сваё брытанскае турнэ, гурт з красавіка 1966 года паглыбіўся ў студыйную працу над новым альбомам. Запіс матэрыялу доўжыўся амаль тры месяцы — з 6 красавіка па 22 чэрвеня<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 1|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sGRatI?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Як і раней, музыканты працавалі ў студыі «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]» у Лондане — хаця, паводле Пола Мак-Картні, альбом спачатку збіраліся запісваць у Амерыцы, але прапанаваныя цэны за арэнду і абсталяванне былі «фантастычнымі», да таго ж тэрмін іх кантракта з гуказапіснай кампаніяй [[EMI]] мінаў толькі ў чэрвені 1966 года<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sGRatI?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. === Музыканты === Акрамя песень, напісаных у сааўтарстве Ленанам і Мак-Картні, у альбоме прадстаўлены тры новыя кампазіцыі Джорджа Харысана, а Рынга Стару было даверана заспяваць песню «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]», напісаную адмыслова для яго. За гуказапіс адказвалі прадзюсар Джордж Марцін і гукааператар Джэф Эмерык. Таксама для запісу асобных кампазіцый былі запрошаны прафесійныя музыканты: струнны ансамбль для музычнага суправаджэння «[[Eleanor Rigby]]»; Аніл Бхагват, які сыграў на барабанах [[табла]] для песні «[[Love You To]]»; [[валторна|валтарніст]] [[Алан Сівіл]], які прыняў удзел у запісе «[[For No One]]»; трое [[труба|трубачоў]] і двое [[саксафон|саксафаністаў]] для выканання партыі [[духавыя музычныя інструменты|духавых інструментаў]] у песні «[[Got to Get You into My Life]]». Акрамя таго, у запісе прыпева «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» прынялі ўдзел: канцэртны менеджар гурта [[Ніл Аспінал]], яго памочнік [[Мэл Эванс]], прадзюсар Джордж Марцін, [[Донаван (музыкант)|Донаван]], [[Паці Бойд|Паці Харысан]], гукааператар [[Джэф Эмерык]], [[Браян Джонс]], [[Марыяна Фейтфул]] і шафёр Альф Бікнел<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/|title=Yellow Submarine — The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4snDNXP?url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. === Музычныя інструменты === [[Файл:Sitar3.jpg|thumb|Сітар]] Акрамя асноўных для гурта [[гітара|гітары]], [[бас-гітара|бас-гітары]] і [[ударная ўстаноўка|ўдарнай устаноўкі]], таксама выкарыстоўваліся [[струнныя музычныя інструменты|струнныя]], [[медныя духавыя музычныя інструменты|духавыя]] і іншыя інструменты. З [[ударныя музычныя інструменты|перкусіі]] не раз прымяняліся ў запісе некалькіх кампазіцый [[бубен]] і [[маракас]]ы. У песні «[[Taxman]]» можна пачуць [[каўбел|сенсера]]. У запісе «[[Love You To]]» Джордж Харысан грае на [[сітар]]ы, які быў ім упершыню выкарыстаны яшчэ ў працы над «[[Norwegian Wood (This Bird Has Flown)|Norwegian Wood]]» для альбома ''[[Rubber Soul]]''. Апрача сітара, у запісе гучаць індыйскія барабаны [[табла]]<ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=10:aifqxql5ldae~T2|title=Revolver. Credits|publisher=Сайт [[Allmusic]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/6127FjBg5?url=http://www.allmusic.com/album/r1518|archive-date=2011-08-18|url-status=live}}</ref>. Найбольшая інструментальная разнастайнасць характэрна для песень Пола Мак-Картні. Для «[[Got to Get You into My Life]]» ён пажадаў запісаць партыю [[духавыя музычныя інструменты|духавых музычных інструментаў]], і прадзюсар запрасіў траіх [[труба|трубачоў]] і дваіх [[саксафон|саксафаністаў]]. У той жа песні «Got to Get You into My Life» гучыць [[арган Хаманда]], на якім сыграў Джордж Марцін. Для запісу «[[Eleanor Rigby]]» давялося наняць струнны ансамбль. А ў песні «For No One» Полу хацелася, каб гучала [[валторна]], што і было ажыццёўлена. Акрамя валторны, была запісана партыя фартэпіяна, на якім граў сам Мак-Картні. Для «[[Good Day Sunshine]]» на фартэпіяна граў Джордж Марцін. === Інавацыі гуказапісу === Падчас працы над альбомам былі прыменены чатыры асноўныя інавацыі ў галіне гуказапісу<ref name="revolver-1">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sGRatI?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>: * Упершыню пры запісе быў ужыты метад «штучнага накладання» голасу ({{lang-en|ADT — artificial double tracking}}), вынайдзены гукаінжэнерам кампаніі [[EMI]] Кенам Таўнсендам у красавіку 1966 года. Сутнасць прыёму заключалася ў тым, каб накладваць дзве дарожкі з адной і той жа вакальнай партыяй, не запісваючы яе двойчы. Апісаны метад, напрыклад, быў ужыты для запісу вакала Джона Ленана ў першай палавіне песні «[[Tomorrow Never Knows]]». * Другім ключавым момантам было ўжыванне працэса запісу гука ў адваротным кірунку. Гэты прыём упершыню быў ужыты пры запісе песні «Rain» 14 красавіка 1966 года, якая была выдадзена ў якасці двухбаковага сінгла «Paperback Writer» / «Rain». У працы над альбомам ''Revolver'' гэты прыём быў ужыты ў кампазіцыях «[[I'm Only Sleeping]]» і «Tomorrow Never Knows». * Трэцяй інавацыяй стала выкарыстанне склееных у кольцы магнітафонных стужак ({{lang-en|Tape loop}}) з запісанымі гукамі. Ідэя была прапанавана Полам Мак-Картні, які ўзяў яе з твораў нямецкага кампазітара [[Карлхайнц Штокхаўзен|Карлхайнца Штокхаўзена]]. У працы над «Tomorrow Never Knows» прымянялася пяць падобных кольцаў: першае з запісам крыкаў і смеху Пола Мак-Картні; другое з аркестравым акордам [[сі-бемоль мажор]]; трэцяе з гукамі [[флейта|флейты]], атрыманымі пры дапамозе [[мелатрон]]а; чацвёртае з гукамі [[скрыпка|скрыпак]], атрыманымі пры дапамозе [[мелатрон]]а; пятае са скажоным гукам [[сітар]]а. Падобным метадам пазней дадалі гітарнае сола Пола Мак-Картні, запісанае для песні «Taxman». Сола было перавернута ў адваротным кірунку і запаволена. * Чацвёртай асаблівасцю была тэхналогія запісу вакала пры дапамозе [[Леслі-спікер]]а падчас вярчэння дынамікаў. Падобны прыём забяспечваў пульсаванне гучання. Гэты метад быў ужыты для запісу вакала Джона Ленана ў другой палавіне песні «Tomorrow Never Knows». === Храналогія === '''Красавік''' [[Файл:Magtape1.jpg|thumb|7-цалёвая шпуля {{nowrap|с ¼-цалёвай стужкай,}} выкарыстаная Полам Мак-Картні для стварэння гукавых эфектаў і лупаў у песні «Tomorrow Never Knows»]] * 6 красавіка — запіс трох дубляў рытм-трэка для песні «[[Tomorrow Never Knows]]» пад рабочай назвай «Mark I». Першы дубль быў пазней выдадзены ў 1996 годзе ў зборніку ''[[Anthology 2]]''. Другі дубль быў няпоўным, а трэці лёг у аснову афіцыйнай версіі<ref name="tomorrow-never-knows-2">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/tomorrow-never-knows/2/|title=Tomorrow Never Knows. The Beatles Bible. Page 2|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sJsDZy?url=http://www.beatlesbible.com/songs/tomorrow-never-knows/2/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. * 7 красавіка — у ходзе пяцігадзіннай студыйнай сесіі музыканты дадавалі гукавыя эфекты і лупы да выбранага ў якасці асноўнага трэцяга дубля песні «Tomorrow Never Knows»<ref name="tomorrow-never-knows-2" />. Таго ж дня пачаўся запіс «[[Got to Get You into My Life]]»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 8 красавіка — завершана праца над рытм-трэкам песні «Got to Get You into My Life»<ref name="tomorrow-never-knows-2" />. Таго ж дня пачаўся запіс «[[Got to Get You into My Life]]»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 11 красавіка — накладанне гітарнай партыі на рытм-трэк «Got to Get You into My Life»<ref name="tomorrow-never-knows-2" />. Таго ж дня пачаўся запіс «[[Got to Get You into My Life]]»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Пачатак працы над песняй «[[Love You To]]». Падчас запісу першага дубля Джордж Харысан спяваў [[акампанемент|акампануючы]] сабе на [[акустычная гітара|акустычнай гітары]], а Пол Мак-Картні выконваў партыю бэк-вакала. Трэцім дублем запісалі [[сітар]], які таксама быў выкарыстаны ў шостым дублі, калі запісвалі барабаны [[табла]], бас-гітару і [[фуз (эфект)|фуз-гітару]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/love-you-to/|title=Love You To. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 13 красавіка — завяршэнне працы над «Love You To». Харысан дадаў вакал, Стар запісаў партыю бубна<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/love-you-to/|title=Love You To. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 17 красавіка — пачатак працы над песняй «[[Dr. Robert]]». Запісана 7 дубляў рытм-трэка, партыі [[маракас]]аў, [[фісгармонія|фісгармоніі]] і [[фартэпіяна]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/doctor-robert/|title=Doctor Robert. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 19 красавіка — заканчэнне запісу «Dr. Robert». Накладанне вакальнай партыі Джона Ленана<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/doctor-robert/|title=Doctor Robert. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 20 красавіка — пачатак працы над песняй «[[And Your Bird Can Sing]]». Запісаны два дублі рытм-трэка. Затым былі дададзены вакал Джона Ленана, бэк-вакал Мак-Картні і Харысана, запісы бубна і партыя бас-гітары. Запісаная версія была адрынута, яе можна пачуць на зборніку ''[[Anthology 2]]''<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/and-your-bird-can-sing/|title=And Your Bird Can Sing. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Таго ж дня пачалася праца над песняй Джорджа Харысана «[[Taxman]]». Запісаны чатыры пробныя дублі<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 21 красавіка — працягу працы над «Taxman». Запісана 11 дубляў, 10 з якіх — рытм-трэк<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 22 красавіка — завяршэнне працы над «Tomorrow Never Knows». Накладанне партыі [[сітар]]а, запісанай Джорджам Харысанам, і накладанне вакалу Джона Ленана, запісанага з выкарыстаннем [[Леслі-спікер]]а<ref name="tomorrow-never-knows-2" />. Для песні «Taxman» Рынга Стар запісаў партыю [[каўбел|сенсера]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 26 красавіка — паўторны запіс рытм-трэка песні «And Your Bird Can Sing». З трынаццаці дубляў быў выбраны дзясяты. На яго наклалі ўжо запісаныя партыі вакалу і астатніх інструментаў<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/and-your-bird-can-sing/|title=And Your Bird Can Sing. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 27 красавіка — пачатак працы над «[[I’m Only Sleeping]]». Запісана 11 дубляў рытм-трэка<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 28 красавіка — пачатак працы над «[[Eleanor Rigby]]». Запісана 14 дублей ў выкананні запрошанага струннага ансамбля. Затым быў запісаны вакал Пола Мак-Картні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/3/|title=Eleanor Rigby. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 29 красавіка — запіс вакалу Джона Ленана для песні «I’m Only Sleeping»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Запіс вакалу Пола Мак-Картні і бэк-вакалу ў выкананні Ленана і Харысана для песні «Eleanor Rigby»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/3/|title=Eleanor Rigby. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. '''Май''' [[Файл:Leslie Speaker.jpg|thumb|Леслі-спікер, які выкарыстоўваўся ў запісе «Tomorrow Never Knows»]] * 5 мая — на працягу пяцігадзіннай начной сесіі Джордж Харысан запісаў гітарнае сола для песні «I’m Only Sleeping», якое гучыць у песні ў адваротным кірунку паводле задумы музыкантаў. Адзін з двух дубляў быў запісаны з прымяненнем [[фуз (эфект)|фуз-эфекта]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 6 мая — завяршэнне працы над «I'm Only Sleeping». Запіс бэк-вакалу Ленана, Мак-Картні і Харысана<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/im-only-sleeping/|title=I'm Only Sleeping. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 9 мая — пачатак працы над песняй «[[For No One]]». Запісана дзесяць дубляў рытм-трэка: Пол Мак-Картні граў на фартэпіяна, а Рынга Стар на [[ударная ўстаноўка|ўдарнай устаноўцы]]. У апошнюю чаргу запісалі [[клавікорд]] і [[ударныя музычныя інструменты|перкусію]]<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/for-no-one/|title=For No One. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 16 мая — працяг працы над «For No One». Дадаванне вакалу Пола Мак-Картні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/for-no-one/|title=For No One. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Дададзены адлік у пачатку песні «Taxman» і трэк [[звядзенне (музыка)|зведзены]] ў [[манафонія|мона]]версію<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 18 мая — праца над песняй «Got to Get You into My Life». Дадаванне партыі [[медныя духавыя музычныя інструменты|медных духавых музычных інструментаў]], вакалу, бэк-вакалу і гітарнага сола<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 19 мая — запіс партыі [[валторна|валторны]] пры ўдзеле [[Алан Сівіл|Алана Сівіла]] для песні «For No One»<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/for-no-one/|title=For No One. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 26 мая — пачатак працы над «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]». «The Beatles» патрацілі амаль тры гадзіны, рэпетуючы песню, а затым запісалі чатыры дублі. Затым былі запісаны вакал Рынга Стара і бэк-вакал<ref name="yellow-submarine-2">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/2/|title=Yellow Submarine — The Beatles Bible. Page 2|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. '''Чэрвень''' * 1 чэрвеня — працяг працы над «Yellow Submarine». Накладанне гукавых эфектаў<ref name="yellow-submarine-2" />. * 2 чэрвеня — пачатак працы над песняй «[[I Want to Tell You]]». Запісана пяць дубляў рытм-трэка, уключна з фартэпіяна, ударнымі і гітарамі. Трэці дубль аказаўся лепшым, і на яго наклалі вакал Джорджа Харысана, бэк-вакал Ленана і Мак-Картні, запісы [[бубен|бубна]], маракасаў, воплескі і яшчэ фартэпіяна<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/i-want-to-tell-you/|title=I Want to Tell You. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 3 чэрвеня — працяг запісу «I Want to Tell You». Накладанне партыі бас-гітары, бо Пол граў на фартэпіяна падчас запісу рытм-трэка<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/i-want-to-tell-you/|title=I Want to Tell You. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 6 чэрвеня — завяршэнне працы над «Eleanor Rigby». Пол Мак-Картні запісаў яшчэ адну вакальную партыю для песні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/eleanor-rigby/3/|title=Eleanor Rigby. The Beatles Bible. Page 3|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 8 чэрвеня — пачатак працы над «[[Good Day Sunshine]]». «The Beatles» шмат разоў рэпетавалі, перш чым запісаць рытм-трэк — бас-гітару, фартэпіяна і ўдарныя — у тры дублі. Першы дубль аказаўся лепшым, і на яго наклалі вакал Пола і бэк-вакал Джона і Джорджа<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/good-day-sunshine/|title=Good Day Sunshine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 9 чэрвеня — працяг працы над «Good Day Sunshine». Стар запісаў яшчэ ўдарных, Джордж Марцін сыграў сваё сола на фартэпіяна, затым дадалі яшчэ бэк-вакалу і воплескі ў далоні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/good-day-sunshine/|title=Good Day Sunshine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 14 чэрвеня — пачатак працы над песняй «[[Here, There and Everywhere]]». Запісаны чатыры дублі, з якіх толькі апошні быў завершаны. Таго ж дня былі запісаны партыі гарманічнага вакалу пры ўдзеле Пола Мак-Картні, Джона Ленана і Джорджа Харысана<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/here-there-and-everywhere/|title=Here There and Everywhere. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 16 чэрвеня — працяг працы над «Here, There and Everywhere». Запіс рытм-трэка. Агульная колькасць дубляў даведзена да трынаццаці. Апошні дубль прызнаны найлепшым, і на яго наклалі партыі гарманічнага вакалу, асноўны вакал Пола і запіс бас-гітары<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/here-there-and-everywhere/|title=Here There and Everywhere. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 17 чэрвеня — завяршэнне працы над «Got to Get You into My Life». Фінальнае накладанне гітарнай партыі<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/got-to-get-you-into-my-life/|title=Got to Get You into My Life. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Завяршэнне працы над «Here, There And Everywhere»: праведзена двайное накладанне вакалу Пола Мак-Картні<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/here-there-and-everywhere/|title=Here There and Everywhere. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. * 21 чэрвеня — праца над песняй «[[She Said, She Said]]». На працягу дзевяцігадзіннай сесіі музыканты адрэпетавалі песню больш за 25 разоў, а затым запісалі тры дублі рытм-трэка. З іх быў выбраны трэці, да якога дадалі вакал Джона Ленана, бэк-вакал Ленана і Харысана, дадатковую партыю гітары і запіс [[арган Хаманда|аргана Хаманда]], на якім сыграў Ленан. Пол Мак-Картні ў запісе не ўдзельнічаў<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/she-said-she-said/|title=She Said She Said. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. Дададзена гітарнае сола Пола Мак-Картні ў песню «Taxman», запісанае яшчэ 21 красавіка<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/songs/taxman/|title=Taxman. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|url-status=live}}</ref>. == Інфармацыя пра альбом == {{Урэзка | Загаловак = | Загаловак знізу = | Змест = Гэта проста назва пласцінкі, і ў ёй няма асаблівага сэнсу. Чаму кожнаму хочацца ва ўсім бачыць нейкую прычыну? «Revolver» азначае ўсё, што можа азначаць «revolver», бо гэта менавіта тое, што мы ўкладвалі ў назву<ref name="revolver-4" />.{{oq|en|It’s just a name for an LP, and there’s no meaning to it. Why does everyone want a reason every time you move? It means Revolver. It’s all the things that Revolver means, because that’s what it means to us.}} | Подпіс = [[Джон Ленан]] | Выраўноўванне = right | Шырыня = | Вышыня = | Памер шрыфта = | Фон = | Колер рамкі = | Без разрываў = }} Як адзначае Бары Майлс у кнізе ''Many Years From Now'', «''Revolver'' азначае не зброю, а нешта, што круціцца, як пласцінка» ({{lang-en|Revolver did not mean a gun, but something that revolves, like a record}}). Першапачаткова планавалася даць новаму запісу назву ''Abracadabra''. У той жа кнізе апавядаецца, што 24 чэрвеня 1966 года, падчас абмеркавання назвы новага альбома, выказваліся прапановы азагаловіць пласцінку ''Pendulums'', ''Fat Man'' або ''Bobby''. Стар прапаноўваў назву ''After Geography'', Ленан — ''Beatles on Safari'', а Мак-Картні — ''Magic Circle''. Нягледзячы на ўсе прапановы, у выніку альбом быў названы ''Revolver''<ref name="revolver-4" />. === Афармленне вокладкі === ''Revolver'' быў другім альбомам пасля ''[[Rubber Soul]]'', на вокладцы якога адсутнічала назва гурта. Афармленне даверылі Клаўсу Форману — мастаку, удзельніку гурта «[[Manfred Mann]]», з якім удзельнікі «[[The Beatles]]» пазнаёміліся яшчэ ў пачатку сваёй кар'еры, падчас выступаў у [[Гамбург]]у<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/russian/features-36989243 |title=Полвека назад Revolver превратил рок-музыку в искусство |access-date=2022-01-13 |archive-date=2022-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113091651/https://www.bbc.com/russian/features-36989243 |url-status=live }}</ref>. Вокладка ўяўляе сабой кампазіцыю з намаляваных ручкай партрэтаў Пола Мак-Картні, Джона Ленана, Джорджа Харысана і Рынга Стара. Паміж выявамі іх твараў знаходзіцца [[калаж]], створаны з выразак фатаграфій «The Beatles», адзнятых раней Робертам Фрыманам і Робертам Уітакерам, які таксама працаваў у якасці фатографа пры стварэнні вокладак для ранніх запісаў гурта. За працу Форману заплацілі 40 [[фунт стэрлінгаў|фунтаў стэрлінгаў]]<ref name="revolver-4">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/4/|title=Revolver. The Beatles Bible. Page 4|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sN2vca?url=http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/4/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. У 1967 годзе вокладка была ўганаравана прэміяй «[[Грэмі]]» ў намінацыі «Лепшая вокладка альбома, графічная работа» (Best Album Cover, Graphic Arts)<ref name="revolver-4" />. У 2011 годзе вокладка альбома заняла 31-е месца ў спісе лепшых вокладак альбомаў усіх часоў паводле чытачоў інтэрнет-выдання ''[[Music Radar]]''<ref>{{cite web|url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|title=The 50 greatest album covers of all time|publisher=Music Radar|access-date=2011-05-16|archive-url=https://www.webcitation.org/6127GBNps?url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|archive-date=2011-08-18|url-status=live|lang=en}}</ref>. === Музычны жанр === Як сказаў Джон Робертсан у сваёй кнізе «Поўны давденік па музыцы "The Beatles"», «''Revolver'' паказаў, што "The Beatles" могуць брацца сапраўды за любы [[музычны жанр]]»<ref name="beatles.ru" />. Падобнае выказванне звязана з эксперыментальным характарам некаторых кампазіцый. Ва ўсіх песнях, напісаных пераважна Джонам Ленанам, крытыкамі адзначаецца наркатычная падаплёка. Напрыклад, Рычы Унтэрбергер у сваёй публікацыі на сайце «[[Allmusic]]» назваў «Tomorrow Never Knows» «самым эксперыментальным і [[псіхадэлічны рок|псіхадэлічным]] трэкам альбома ''Revolver''» ({{lang-en|the most experimental and psychedelic track on ''Revolver''}})<ref>{{cite web|author=Рычы Унтэрбергер|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=33:w9fwxq8dld0e|title=Tomorrow Never Knows. Song Review|publisher=Сайт [[Allmusic]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/6127HUCJt?url=http://www.allmusic.com/song/t819429|archive-date=2011-08-18|url-status=live}}</ref>. Музычныя жанры «[[псіхадэлічны рок]]» і «[[брытанская псіхадэлія]]» ўказаны сярод іншых на старонцы, прысвечанай альбому на тым жа сайце «[[Allmusic]]». Пол Мак-Картні працягнуў жанравыя эксперыменты і запісаў «[[Got to Get You into My Life]]» у стылі псеўда[[соўл]]<ref>{{cite web|author=Томас Уорд|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=33:a9fwxq8dld0e|title=Got to Get You into My Life. Song Review|publisher=Сайт [[Allmusic]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/6127IIeUo?url=http://www.allmusic.com/song/t819428|archive-date=2011-08-18|url-status=live}}</ref>. Джон Робертсан піша, што «выразіўшы ў назве альбома ''[[Rubber Soul]]'' жаданне белых музыкантаў граць негрыцянскую музыку, Пол Мак-Картні ўсё ж не прамінуў прайсціся па папулярным у 1966 годзе кірунку соўл, напісаўшы гэтую выдатную кампазіцыю ў стылі "псеўдастакс" і дадаўшы фінальныя штрыхі ў выглядзе меднага гурта з пяці музыкантаў»<ref name="beatles.ru" />. Свой унёсак у стылявую разнастайнасць альбома ўнёс і Джордж Харысан. Запісаная ім «[[Love You To]]» лічыцца адной з першых кампазіцый, выкананых у жанры [[рага-рок]], які зараджаўся ў сярэдзіне 1960-х гадоў<ref name="progarchives">{{cite web|author=Філіп Блэч|url=http://www.progarchives.com/subgenre.asp?style=35|title=Indo-Prog/Raga Rock definition|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4sXQRcY?url=http://www.progarchives.com/subgenre.asp?style=35|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. {{Урэзка | Загаловак = | Загаловак знізу = | Змест = Амаль праз пяць месяцаў пасля таго, як «The Beatles» запісалі фінальныя вакалы для чароўнай «I’m Looking Through You», музыканты вярнуліся ў студыю, каб стварыць троххвілінную кампазіцыю, якая апавядала пра смерць індывідуальнай свядомасці і трыумф сусветнага духу за мяжой быцця. Што ж здарылася ў перыяд паміж лістападам 65-га і красавіком 66-га?<ref name="beatles.ru" /> | Подпіс = Джон Робертсан | Выраўноўванне = right | Шырыня = | Вышыня = | Памер шрыфта = | Фон = | Колер рамкі = | Без разрываў = }} === Тэматыка песень === Эксперыментуючы са стылямі, «The Beatles» надавалі ўвагу не толькі гучанню. Стала істотна разнастайнай і тэматыка песень. Джордж Харысан выступіў з сацыяльна-палітычнай сатырай у кампазіцыі «[[Taxman]]». У іншай сваёй песні «[[Love You To]]» Харысан выкарыстаў пераклады будыйскіх духоўных трактатаў, якія чытаў у тую пару<ref name="beatles.ru" />. У альбоме ''Revolver'' адзначаецца росквіт сачыніцельскай творчасці Пола Мак-Картні. У адной са сваіх лепшых песень «[[Eleanor Rigby]]» ён закранае тэму адзіноты. Джон Ленан напісаў тэкст «Tomorrow Never Knows» паводле кнігі «Псіхадэлічны эксперымент» [[Тымаці Ліры]], Рычарда Олперта і Ральфа Мецнера, заснаванай у сваю чаргу на тэксце «[[Тыбецкая Кніга мёртвых|Тыбецкай кнігі мёртвых]]». А вядомая песня «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» апавядае пра жыццё ўнутры жоўтай [[падводная лодка|падводнай лодкі]]. == Скандальная заява Джона Ленана == У сакавіку 1966 года Ленан у інтэрв'ю лонданскай газеце ''Evening Standard'' абраніў неасцярожную фразу, сказаўшы наступнае: <div style="width:65%">{{пачатак цытаты}}[[Хрысціянства]] сыдзе. Яно знікне і ўсохне. Не трэба спрачацца; я маю рацыю, і будучыня гэта дакажа. Цяпер мы папулярнейшыя за [[Ісус Хрыстос|Ісуса]]; я не ведаю, што знікне раней — рок-н-рол ці хрысціянства. Ісус быў нішто сабе, але яго паслядоўнікі неразумныя і пасрэдныя. І менавіта іх скажэнні, на мой погляд, губяць хрысціянства.{{oq|en|Christianity will go. It will vanish and shrink. I needn’t argue about that; I’m right and I will be proved right. We’re more popular than Jesus now; I don’t know which will go first — rock ’n’ roll or Christianity. Jesus was all right but his disciples were thick and ordinary. It’s them twisting it that ruins it for me.}}{{канец цытаты}}</div> У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] на гэтую фразу не звярнулі ўвагі, але калі праз пяць месяцаў словы Ленана пра тое, што «The Beatles» папулярнейшыя за Ісуса, былі змешчаны на вокладку амерыканскага часопіса ''Datebook'', у ЗША разгарэўся скандал. На поўдні краіны, дзе жыхары вядомыя сваёй рэлігійнасцю, публічна спальвалі пласцінкі «The Beatles», радыёстанцыі перасталі трансляваць іх песні<ref name="datebook">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/07/29/datebook-republishes-john-lennons-jesus-comments/|title=Datebook republishes John Lennon's 'Jesus' comments. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4t1Zkm7?url=http://www.beatlesbible.com/1966/07/29/datebook-republishes-john-lennons-jesus-comments/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Нават у [[Ватыкан]]е асудзілі заяву Ленана (у 2008 годзе Ватыкан дараваў музыканту, заявіўшы, што яго фразу можна расцэньваць як «востры жарт»<ref>{{cite web|url=http://www.lenta.ru/news/2008/11/22/quip/|title=Ватикан простил Леннона за сравнение The Beatles с Иисусом|publisher=Сайт Lenta.ru|access-date=2009|lang=ru|archive-date=2010-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100503005012/http://lenta.ru/news/2008/11/22/quip/|url-status=live}}</ref>). Пасля выхаду альбома ''Revolver'' гурту трэба было адправіцца ў канцэртны тур па Амерыцы. У сувязі з гэтым [[Браян Эпстайн]] намагаўся патлумачыць прэсе, што Ленан толькі выразіў здзіўленне наконт папулярнасці «The Beatles». Як бы то ні было, размах скандалу набываў пагрозныя памеры. Пачалі паступаць пагрозы ў адрас музыкантаў і іх сем'яў. У выніку Ленан пад ціскам з боку рэпарцёраў быў вымушаны папрасіць прабачэння за свае словы на [[прэс-канферэнцыя|прэс-канферэнцыі]] ў [[Чыкага]] 11 жніўня<ref name="datebook" />. <div style="width:65%">{{пачатак цытаты}}Я не казаў усяго таго, пра што кажуць так, быццам гэта казаў я. Мне сапраўды шкада, што я тады сказаў гэтую фразу. Я ніколі не меў на ўвазе нешта антырэлігійнае. Прашу прабачэння, калі гэта вас усцешыць. Мне дагэтуль не зразумела, што я такога зрабіў. Я намагаўся патлумачыць вам тое, пра што сапраўды казаў, але калі вы хочаце, каб я проста папрасіў прабачэння, і калі гэта зробіць вас шчаслівымі, тады добра, мне вельмі шкада<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/people/john-lennon/2/|title=John Lennon biography. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4t5H5lS?url=http://www.beatlesbible.com/people/john-lennon/2/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>.{{oq|en|I was not saying whatever they’re saying I was saying. I’m sorry I said it really. I never meant it to be a lousy anti-religious thing. I apologise if that will make you happy. I still do not know quite what I've done. I've tried to tell you what I did do, but if you want me to apologise, if that will make you happy, then OK, I’m sorry.}}{{канец цытаты}}</div> Афіцыйнае выбачэнне Ленана ў многім паўплывала на прыглушэнне варожасці ў адносінах да гурта, а таксама на адмену запланаваных мерапрыемстваў па спальванні пласцінак «The Beatles» у Амерыцы<ref name="datebook" />. Але ў выніку так і не ўдалося згладзіць усе наступствы. На працягу амерыканскага турнэ захоўвалася напружанасць, а канцэрты недалічваліся гледачоў. Напрыклад, на апошні выступ у [[Сан-Францыска]] было прададзена каля 25 000 квіткоў з 42 500 магчымых<ref>{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/29/candlestick-park-san-francisco-final-concert/|title=Live: Candlestick Park, San Francisco: The Beatles' final concert. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4t6dX8u?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/29/candlestick-park-san-francisco-final-concert/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Скандал, акрамя таго, паўплываў на зніжэнне продажаў пласцінак гурта ў ЗША. Так, сінгл «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]», які выйшаў адначасова з альбомам ''Revolver'', дасягнуў толькі другой пазіцыі ў амерыканскім хіт-парадзе [[Billboard|Billboard Hot 100]]<ref name="us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine" />. == Продажы і пазіцыі ў хіт-парадах == Брытанскі рэліз альбома адбыўся 5 жніўня 1966 года. Праз тыдзень было распрададзена каля 300 000 копій і ''Revolver'' дасягнуў першай пазіцыі ў брытанскім хіт-парадзе, дзе заставаўся на працягу сямі тыдняў. Агульны тэрмін знаходжання ў хіт-парадзе склаў 34 тыдні<ref name="uk-lp-revolver">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-lp-revolver/|title=UK LP: Revolver. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tBHFQm?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-lp-revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Распаўсюджванне дыска ў Англіі ажыццяўлялася лэйблам [[Parlophone|Parlophone Records]]. Адначасова з альбомам у продаж паступіў двухбаковы сінгл «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]». У хіт-парады ён трапіў 11 жніўня і праз сем дзён дасягнуў першага месца<ref name="uk-single-eleanor-rigby-yellow-submarine">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|title=UK single: Eleanor Rigby/Yellow Submarine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tCdWw8?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/05/uk-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. У храналогіі амерыканскіх выданняў, якія рыхтуюцца кампаніяй [[Capitol Records]], ''Revolver'' быў адзінаццатай пласцінкай гурта, выдадзенай у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] 8 жніўня 1966 года. Альбом узначальваў амерыканскія хіт-парады на працягу шасці тыдняў. Песні «[[I'm Only Sleeping]]», «[[And Your Bird Can Sing]]» і «[[Dr. Robert]]», якія не ўвайшлі ў амерыканскае выданне, трапілі ў альбом ''[[Yesterday and Today]]'', выпушчаны ў ЗША 20 чэрвеня 1966 года<ref name="us-lp-revolver">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-lp-revolver/|title=US LP: Revolver. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tDqTge?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-lp-revolver/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Як і ў выпадку з брытанскім выданнем, адначасова з альбомам у продаж паступіў сінгл «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]» / «[[Eleanor Rigby]]». Аднак у амерыканскім хіт-парадзе [[Billboard|Billboard Hot 100]] ён дасягнуў толькі другога радка, што было звязана са скандаламі, якія ўзняліся ў Амерыцы ў сувязі з першапачатковай «мясніцкай» вокладкай ({{lang-en|'Butcher' cover}}) пласцінкі ''Yesterday and Today'' і фразай Джона Ленана аб тым, што «The Beatles» «папулярнейшыя за Ісуса» ({{lang-en|We’re more popular than Jesus now}})<ref name="us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine">{{cite web|url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|title=US single: Eleanor Rigby/Yellow Submarine. The Beatles Bible|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tGTIEx?url=http://www.beatlesbible.com/1966/08/08/us-single-eleanor-rigby-yellow-submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Паводле [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісных кампаній]] альбом ''Revolver'' неаднаразова [[Сертыфікацыя RIAA|сертыфікаваны]] як мультыплацінавы<ref name="RIAA">{{cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH|title=RIAA — Gold & Platinum|publisher=Сайт [[Амерыканская асацыяцыя гуказапісных кампаній|RIAA]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tHgCvJ?url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Альбом дагэтуль займае высокую пазіцыю ў хіт-парадзе ''[[Billboard 200|Billboard Hot 200]]''<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.billboard.com/charts/billboard-200/|title=''Billboard'' Hot 200. Chart.|publisher=[[Billboard Hot 200]]|access-date=2022-11-22|archive-date=2021-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213225258/https://www.billboard.com/charts/billboard-200/|url-status=live}}</ref>. == Уплыў на папулярную культуру == На ўсе кампазіцыі з альбома ''Revolver'' было створана каля 270 [[кавер-версія|кавер-версій]]<ref name="covertogether">{{cite web|url=http://covertogether.com/album/revolver|title=Revolver на сайце covertogether.com|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tW9hbh?url=http://covertogether.com/album/revolver|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref><ref name="covers">{{cite web|url=http://www2.wmin.ac.uk/clemenr/covers/coversfull.html|title=Beatles Covers List|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tWweRn?url=http://www2.wmin.ac.uk/clemenr/covers/coversfull.html|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго, песні альбома неаднаразова выкарыстоўваліся ў [[саўндтрэк]]ах да многіх фільмаў і тэлесерыялаў<ref name="IMDb">{{cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm1397313/|title=Soundtrack|publisher=Сайт [[Internet Movie Database|IMDb]]|lang=en|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tXrRik?url=http://www.imdb.com/name/nm1397313/|archive-date=2011-01-28|url-status=live}}</ref>. Упершыню кампазіцыі «[[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]]», «[[Eleanor Rigby]]» і «[[Love You To]]» прагучалі ў мультфільме «[[Жоўтая субмарына (мультфільм)|Жоўтая субмарына]]». У папулярным тэлевізійным серыяле «[[Сябры (тэлесерыял)|Сябры]]» песня «[[Here, There and Everywhere]]» граецца на [[стальны барабан|стальных барабанах]], калі адна з гераінь серыяла [[Фібі Буфе]] праходзіць паміж радамі царквы падчас яе вясельнай цырымоніі. [[Файл:Eleanor Rigby Statue Liverpool.JPG|thumb|Помнік Элінар Рыгбі ў Ліверпулі]] У гонар лірычнага персанажа песні «Eleanor Rigby» на вуліцы Стэнлі Стрыт у [[Ліверпуль|Ліверпулі]] ў 1982 годзе быў усталяваны помнік. На шыльдзе побач са статуяй быў змешчаны надпіс: «Eleanor Rigby. "All the lonely people"» ({{tr-en|Элінар Рыгбі. "Усім адзінокім людзям"}})<!-- beatles.ru/books/articles.asp?article_id=1346-->. [[Джэф Эмерык]], гукааператар «The Beatles», азагаловіў свае мемуары пра перыяд працы з гуртом — «Тут, там і паўсюль: мая студыйная праца з "The Beatles"» ({{lang-en|Here, There, and Everywhere: My Life Recording the Music of The Beatles}})<ref>{{cite web|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Here_There_and_Everywhere/|title=Here, There, and Everywhere — Факты о песне|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tb1VyL?url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Here_There_and_Everywhere/|archive-date=2011-01-28|url-status=live|lang=ru}}</ref>. Кніга названа ў гонар аднайменнай песні «[[Here, There and Everywhere]]». У 1960-х гадах будучы нобелеўскі лаўрэат [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіф Бродскі]] пераклаў песню «Yellow Submarine» для піянерскага часопіса «Костёр». У адным са сваіх інтэрв'ю, апублікаваным пазней у кнізе Саламона Волкава «Диалоги с Иосифом Бродским», Бродскі казаў, што «тэксты, напісаныя Джонам Ленанам і Полам Мак-Картні, абсалютна выдатныя»<ref>{{cite web|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/|title=Yellow Submarine — Факты о песне|access-date=2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5w4tcBg6f?url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/|archive-date=2011-01-28|url-status=live|lang=ru}}</ref>. Песні з альбома ''Revolver'' неаднаразова выкарыстоўваліся ў радыёперадачы «Аэростат». Першай песняй, якую [[Барыс Барысавіч Грабеншчыкоў|Барыс Грабеншчыкоў]] уключыў у дэбютным выпуску радыёпраграмы 22 мая 2005 года, была «I’m Only Sleeping»<ref name="aerostat01">{{cite web|url=http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index01.html|title=«АЭРОСТАТ» – цикл передач для Радио России|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192542/http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index01.html|url-status=live}}</ref>. У кастрычніцкай перадачы 2005 года, прысвечанай Джону Ленану, выкарыстоўвалася кампазіцыя «Tomorrow Never Knows»<ref name="aerostat01"/>. У радыёпраграме, прымеркаванай да дня нараджэння Джорджа Харысана, гучала песня «Love You To»<ref>{{cite web|url=http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index13.html|title=«АЭРОСТАТ» – цикл передач для Радио России|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192540/http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index13.html|url-status=live}}</ref>. У 57-м выпуску, прымеркаваным да дня нараджэння Пола Мак-Картні, былі выкарыстаны аўдыёзапісы «Eleanor Rigby» і «For No One»<ref>{{cite web|url=http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index03.html|title=«АЭРОСТАТ» – цикл передач для Радио России|access-date=2021-05-20|archive-date=2021-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210520192540/http://old.aquarium.ru/misc/aerostat/index03.html|url-status=live}}</ref>. == Спіс кампазіцый == === Брытанскае выданне === {{Track listing | headline = Бок А | extra_column = Вакал | title1 = [[Taxman]] | note1 = * | extra1 = [[Джордж Харысан]] | length1 = 2:36 | title2 = [[Eleanor Rigby]] | extra2 = [[Пол Мак-Картні]] | length2 = 2:11 | title3 = [[I'm Only Sleeping]] | extra3 = [[Джон Ленан]] | length3 = 2:58 | title4 = [[Love You To]] | note4 = * | extra4 = [[Джордж Харысан]] | length4 = 3:00 | title5 = [[Here, There and Everywhere]] | extra5 = [[Пол Мак-Картні]] | length5 = 2:29 | title6 = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]] | extra6 = [[Рынга Стар]] | length6 = 2:40 | title7 = [[She Said She Said]] | extra7 = [[Джон Ленан]] | length7 = 2:39 | total_length = 18:33 | all_writing = | title8 = | length8 = | title9 = | length9 = | title10 = | length10 = }} {{Track listing | headline = Бок В | extra_column = Вакал | title1 = [[Good Day Sunshine]] | extra1 = [[Пол Мак-Картні]] | length1 = 2:08 | title2 = [[And Your Bird Can Sing]] | extra2 = [[Джон Ленан]] | length2 = 2:02 | title3 = [[For No One]] | extra3 = [[Пол Мак-Картні]] | length3 = 2:03 | title4 = [[Doctor Robert]] | extra4 = [[Джон Ленан]] | length4 = 2:14 | title5 = [[I Want to Tell You]] | note5 = * | extra5 = [[Джордж Харысан]] | length5 = 2:30 | title6 = [[Got to Get You into My Life]] | extra6 = [[Пол Мак-Картні]] | length6 = 2:31 | title7 = [[Tomorrow Never Knows]] | extra7 = [[Джон Ленан]] | length7 = 3:00 | total_length = 16:28 | all_writing = | title8 = | length8 = | title9 = | length9 = | title10 = | length10 = }} === Амерыканскае выданне === {{tracklist | headline = Бок А | extra_column = Вакал | title1 = [[Taxman]] | lyrics1 = [[Джордж Харысан]] | extra1 = [[Джордж Харысан]] | length1 = 2:39 | title2 = [[Eleanor Rigby]] | lyrics2 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra2 = [[Пол Мак-Картні]] | length2 = 2:07 | title3 = [[Love You To]] | lyrics3 = [[Джордж Харысан]] | extra3 = [[Джордж Харысан]] | length3 = 3:01 | title4 = [[Here, There and Everywhere]] | lyrics4 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra4 = [[Пол Мак-Картні]] | length4 = 2:25 | title5 = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]] | lyrics5 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra5 = [[Рынга Стар]] | length5 = 2:40 | title6 = [[She Said She Said]] | lyrics6 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra6 = [[Джон Ленан]] | length6 = 2:37 }} {{tracklist | headline = Бок В | extra_column = Вакал | title1 = [[Good Day Sunshine]] | lyrics1 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra1 = [[Пол Мак-Картні]] | length1 = 2:09 | title2 = [[For No One]] | lyrics2 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra2 = [[Пол Мак-Картні]] | length2 = 2:01 | title3 = [[I Want to Tell You]] | lyrics3 = [[Джордж Харысан]] | extra3 = [[Джордж Харысан]] | length3 = 2:29 | title4 = [[Got to Get You into My Life]] | lyrics4 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra4 = [[Пол Мак-Картні]] | length4 = 2:30 | title5 = [[Tomorrow Never Knows]] | lyrics5 = [[Ленан — Мак-Картні]] | extra5 = [[Джон Ленан]] | length5 = 2:57 }} == Удзельнікі == {{слупкі}} {{Col-2}} * '''[[The Beatles]]''': ** [[Джон Ленан]] — [[гітара]], [[рытм-гітара]], [[арган]], [[фісгармонія]], [[бубен]], [[вакал]], гукавыя эфекты ** [[Пол Мак-Картні]] — гітара, [[фартэпіяна]], [[бас-гітара]], вакал ** [[Джордж Харысан]] — [[сола-гітара]], [[сітар]], бубен, вакал, гукавыя эфекты ** [[Рынга Стар]] — [[ударная ўстаноўка|ударныя]], бубен, [[каўбел|сенсера]], вакал * [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] — [[музычны прадзюсар|прадзюсар]], [[гукарэжысёр]], фартэпіяна («Good Day Sunshine», «Tomorrow Never Knows»), [[арган Хаманда]] («Got to Get You into My Life»), [[бэк-вакал]] * [[Джэф Эмерык]] — гукааператар, бэк-вакал {{Col-2}} * [[Ніл Аспінал]], [[Мэл Эванс]], [[Паці Бойд|Паці Харысан]], [[Донаван (музыкант)|Донаван]] — бэк-вакал («Yellow Submarine») * Тоні Гілберт, Юрген Хес, Сідні Сакс, Джон Шарп — [[скрыпка]] («Eleanor Rigby») * Стэфен Шынглс, Джон Андэрвуд — [[альт (струнны інструмент)|альт]] («Eleanor Rigby») * Дэрэк Сімпсан, Норман Джонс — [[віяланчэль]] («Eleanor Rigby») * Лес Конлан, Ян Хамер, Эдзі «Tan Tan» Торнтан — [[труба]] («Got to Get You into My Life») * Алан Брэнскамб, Пітэр Коў — [[саксафон]] («Got to Get You into My Life») * Аніл Бхагват — [[табла]] («Love You To») * [[Алан Сівіл]] — [[валторна]] («For No One») * Аарон Брэмнер — фотамантаж * [[Клаўс Форман]] — афармленне і дызайн вокладкі * [[Роберт Уітакер]] — [[фатограф]] {{слупкі/канец}} == Выданні альбома == Даныя прыведзены паводле матэрыялаў сайта [[Discogs]]<ref name="discogs">{{cite web|url=http://www.discogs.com/Beatles-Revolver/master/45284|title=Revolver at Discogs|publisher=Сайт [[Discogs]]|access-date=2009|lang=en|archive-date=2010-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220101510/http://www.discogs.com/Beatles-Revolver/master/45284|url-status=live}}</ref>. {| class="wikitable" ! Краіна ! Дата ! Лэйбл ! Фармат ! Каталог |- |rowspan=2| {{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія]] |rowspan=2| 5 жніўня 1966 |rowspan=2| [[Parlophone|Parlophone Records]] | [[LP]] ([[манафонія|мона]]) | PMC 7009 |- | [[LP]] ([[стэрэа]]) | PCS 7009 |- |rowspan=2| {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] <br>{{Канада}} [[Канада]] |rowspan=2| 8 жніўня 1966 |rowspan=2| [[Capitol Records]] | [[LP]] (мона) | T 2576 |- | [[LP]] (стэрэа) | ST 2576 |- | {{Грэцыя}} [[Грэцыя]] | 1966 | [[EMI]] | [[LP]] | 14C 062-04097 <br>YEX 605 |- | {{Германія}} [[Германія]] | 1966 | Odeon Records <br>HÖR ZU | [[LP]] | SHZE 186 |- | {{Італія}} [[Італія]] | 1966 | EMI ITALIANA S.p.A. | [[LP]] | 3C 062-04097 <br>3C 064-04097 |- | {{Францыя}} [[Францыя]] | 1966 | Odeon EMI France <br>Odeon Records | [[LP]] | 2C 062 04097 |- | {{Югаславія}} [[Югаславія]] | 1966 | Jugoton Records | [[LP]] | LSPAR-70760 |- | {{Венесуэла}} [[Венесуэла]] | 1966 | Odeon Records | [[LP]] (мона) | MT-1021 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] | 1971 | [[Capitol Records]] | [[LP]] | ST-2576 |- | {{Новая Зеландыя}} [[Новая Зеландыя]] | 1973 | [[Apple Records]] <br>World Record Club | [[LP]] | PCSM 7009 <br>WRC E.3114 |- | {{Японія}} [[Японія]] | 1973 | [[Apple Records]] | [[LP]] | AP-8443 |- | {{Японія}} [[Японія]] | 1976 | [[EMI Music Japan|Toshiba EMI]] | [[LP]] | EAS-80556 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] <br>{{Канада}} [[Канада]] | 1978 | [[Capitol Records]] | [[LP]] | SW 2576 |- | {{Францыя}} [[Францыя]] | 1978 | Odeon EMI France <br>Pathé Marconi EMI | [[LP]] | 2C 066 — 04.097 <br>2C 066-04097 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] | 1987 | [[Capitol Records]] | [[кампакт-дыск|CD]] | CDP 7 46441 2 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] | 1987 | [[Capitol Records]] | [[LP]] | CLJ-46441 |- | {{Канада}} [[Канада]] | 1987 | [[Capitol Records]] | [[кампакт-дыск|CD]] | C2 0777 7 46441 2 9 |- | [[Еўропа]] | 1987 | [[Parlophone|Parlophone Records]] | [[кампакт-дыск|CD]] | CDP 7 46441 2 |- | {{Японія}} [[Японія]] | 1998 | [[Apple Records]] <br>[[Parlophone|Parlophone Records]] <br>[[EMI Music Japan|Toshiba EMI]] | [[кампакт-дыск|CD]] | TOCP-51117 |- | {{ЗША}} [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] <br>{{Сцяг|Еўропа}} [[Еўропа]] | 2009 | [[Apple Records]] <br>[[Parlophone|Parlophone Records]] | [[кампакт-дыск|CD]] | 0946 3 82417 2 0 |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.lastfm.ru/music/The+Beatles/Revolver Revolver] на сайце [[Last.fm]] * [http://www.discogs.com/Beatles-Revolver/master/45284 Revolver] на сайце [[Discogs]]{{ref|en}} * ''[http://www.beatlesbible.com/albums/revolver/ Revolver]''{{ref|en}} — інфармацыя пра альбом у "Бібліі The Beatles" * [http://www.lib.ru/SONGS/BEAT/beat13.txt Тэксты песень альбома ''Revolver'']{{-}}{{-}} * [https://vz.ru/opinions/2021/8/5/1112271.html Как «Револьвер» вышиб мозги американской молодежи]<!-- 55 лет назад, 5 августа 1966 года, вышел культовый альбом группы The Beatles «Revolver», который сами музыканты называли одним из лучших в своей дискографии. --> // Взгляд, 5 жніўня 2021 {{навігацыя}} {{commons}} {{вонкавыя спасылкі}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Альбомы 1966 года]] [[Катэгорыя:Альбомы The Beatles]] fe4y6srtkgjkqejnf8b2459da5152uv 0 697053 5165381 5138932 2026-07-13T12:32:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165381 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Раман Аляксандравіч Юнеман''' (нар. 3 красавіка 1995, Даттельн, Германія<ref>http://www.moscow_city.vybory.izbirkom.ru/region/region/moscow_city?action=show&root=1&tvd=27720002327740&vrn=27720002327736&region=77&global=&sub_region=77&prver=0&pronetvd=null&cuiknum=null&type=341&vibid=4774130183396{{Недаступная спасылка}}</ref>) — расійскі палітык і грамадскі дзеяч, кіраўнік палітычнага руху «Грамадства.Будучыня». == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям'і лекара і інжынера-будаўніка. Продкі па бацьку - з паволжскіх немцаў, продкі па маці - з сібірскіх казакоў. З 2016 года жанаты. Скончыў школу ў [[Караганда|Карагандзе]]. У 2013 годзе стаў студэнтам [[Вышэйшая школа эканомікі|Вышэйшай школы эканомікі]]. У 2015 годзе — перамог у намінацыі «Сярэбранае птушаня» прэміі «Залатая Вышка» за дасягненні ў навучальнай і навуковай дзейнасці<ref>https://hse.ru/gold/cm/silver/2015/juneman</ref>. У якасці валанцёра выкладаў англійскую мову дзецям з дзіцячага дома ў [[Багата|Багаце]] ([[Калумбія]]). У 2016 годзе скончыў курсы параўнальнай паліталогіі, макраэканомікі і статыстыкі ў Мюнхенскім універсітэце. У 2017 годзе скончыў з адзнакай Вышэйшую школу эканомікі (бакалаўрыят) па спецыяльнасці "Міжнародныя адносіны" (факультэт сусветнай эканомікі і палітыкі), у 2019 годзе скончыў магістратуру і працягвае навучанне ў аспірантуры, спецыялізуючыся ў галіне ўзаемаадносін паміж Расіяй і Казахстанам. У 2020 годзе стаў лаўрэатам прэміі сярод выпускнікоў Вышэйшай школы эканомікі “HSE Alumni Awards 2020” у намінацыі “Сацыяльная місія”<ref>{{Cite web |url=https://alumni.hse.ru/awards/shortlist2020 |title=Архіўная копія |access-date=24 снежня 2021 |archive-date=29 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129045658/https://alumni.hse.ru/awards/shortlist2020 |url-status=dead }}</ref>. У 2018 годзе працаваў стратэгічным кансультантам у расейскім філіяле міжнароднай кансалтынгавай кампаніі Boston Consulting Group. Распрацоўваў стратэгіі расійскіх кампаній і гарадоў, склаў план падрыхтоўкі рэканструкцыі [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]]. У 2019 годзе заснаваў аўтаномную некамерцыйную арганізацыю "Жыллёвая ініцыятыва", занятую пытаннямі ЖКГ у [[Масква|Маскве]]. У рамках арганізацыі працуе над сеткай праектаў у Чартанава ў сферах добраўпарадкавання, ЖКГ і юрыдычнай дапамогі. У 2019 годзе стаў паўфіналістам конкурсу кіраўнікоў "Лідэры Расіі". У 2019 годзе заявіў аб сваім вылучэнні ў Маскоўскую гарадскую думу па 30 выбарчай акрузе горада Масквы як незалежны кандыдат. Выбарчая кампанія Юнэмана прыцягнула ўвагу расійскай і міжнароднай прэсы<ref>https://meduza.io/feature/2019/07/25/ya-ne-idu-s-povestkoy-ege-gey-davayte-svergnem-sobyanina</ref><ref>https://zeit.de/politik/ausland/2019-09/kommunalwahl-moskau-russland-roman-junemann</ref><ref>https://nzz.ch/international/es-ist-auch-politik-sich-um-den-spielplatz-im-hof-zu-kuemmern-ld.1504394</ref>. Падчас акцый пратэсту ў Маскве летам 2019 года Юнэман разам з апазіцыйнымі кандыдатамі, якім было адмоўлена ў рэгістрацыі на выбарах, падпісаў ліст пратэсту ў Маскоўскую выбарчую камісію<ref>https://interfax.ru/moscow/669958</ref>. Фігура Юнэмана на гэтых выбарах выклікала шэраг крытычных заўваг, у тым ліку абвінавачванні ў нацыяналістычным і антымігранцкім парадку дня<ref>https://moskvichmag.ru/lyudi/vybory-v-mosgordumu-kto-takoj-horoshij-oppozitsioner-i-kandidat-samovydvizhenets-roman-yuneman</ref><ref>https://ridus.ru/news/298943</ref>. На выбарах у 30 акрузе, якія адбыліся 8 верасня 2019 года, перамагла Маргарыта Русецкая, якая была падтрымана партыяй [[Адзіная Расія]]. Яна перамагла з адрывам у 84 галасы, у сукупнасці набраўшы 9645 галасоў выбаршчыкаў. Раман Юнэман набраў 9561 голас выбаршчыкаў і заняў другое месца. Падтрыманы Аляксеем Навальным у межах праграмы “Разумнае галасаванне” кандыдат ад КПРФ Уладзіслаў Жукоўскі<ref>https://ru.wikinews.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%A3%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%BD%D0%B0_%D0%B2%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%85_%D0%B2_%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%83%D0%BC%D1%83_2019</ref> заняў трэцяе месца, набраўшы 8346 галасоў. Рашэнне Навальнага аб падтрымцы ў гэтай акрузе Жукоўскага, а не Юнэмана выклікала пытанні<ref>https://republic.ru/posts/94627</ref>; сам [[Аляксей Анатолевіч Навальны|Навальны]] выказаў шкадаванне наконт здарэння, але растлумачыў, што сістэма «Разумнага галасавання» не можа прадугледзець з'яўленне на выбарах папулярнага палітыка без мінулага: падтрымка Жукоўскага, а не Юнэмана была, паводле яго слоў, матываваная высокімі вынікамі [[Камуністычная партыя Расійскай Федэрацыі|КПРФ]] у гэтай выбарчай акрузе на папярэдніх. выбарах<ref>https://navalny.com/p/6228</ref><ref>https://meduza.io/feature/2019/09/09/strategiya-umnogo-golosovaniya-okazalas-pobednoy-ili-ne-ochen</ref>. У акрузе, дзе балатаваўся Юнеман, у парадку эксперыменту было прыменена электроннае галасаванне, вынікі якога прыкметна адрозніваюцца ад вынікаў галасавання на ўчастку: у электронным галасаванні Маргарыта Русецкая набрала 1120 галасоў (47,12%), тады як Юнеман і Жукоўскі атрымалі 455 і 465 адпаведна . Аляксей Навальны расцаніў вынікі электроннага галасавання як падазроныя<ref>https://meduza.io/news/2019/09/16/fbk-poluchil-spiski-izbirateley-elektronnogo-golosovaniya-v-moskve-ih-poobeschali-peredat-proigravshim-kandidatam-dlya-proverki-rezultatov</ref>, падобнае меркаванне выказалі ўдзельнікі круглага стала, праведзенага па ініцыятыве шэрагу дэпутатаў Маскоўскай гарадской думы<ref>https://mobile.duma.mos.ru/ru/0/news/novosti-fraktsiy/uchastniki-kruglogo-stola-potrebovali-proverit-rezultatyi-eksperimentalnogo-elektronnogo-golosovaniya-na-vyiborah-v-mosgordumu{{Недаступная спасылка}}</ref>. Юнэман паспрабаваў аспрэчыць вынікі электроннага галасавання ў судзе, спасылаючыся на памылкі і збоі, якія ўзнікалі пры гэтым, а таксама на магчымы ціск на выбаршчыкаў; Чартанаўскі раённы суд Масквы пазоў Юнэмана адхіліў<ref>https://kommersant.ru/doc/4142732</ref>. У далейшым Юнэман правёў самастойнае расследаванне, па выніках якога заявіў, што значная частка ўдзельнікаў электроннага галасавання - гэта супрацоўнікі бюджэтных арганізацый, прымушаныя да ўдзелу менавіта ў электронным галасаванні сваім начальствам<ref>https://kommersant.ru/doc/4190496</ref>. == Дзейнасць пасля выбараў у Масгардуму == На працягу 2020 г. Юнэман прыняў удзел у розных пратэстных мерапрыемствах, звязаных з экалогіяй, у тым ліку супраць будаўніцтва ў Маскве Паўднёва-Усходняй хорды<ref>https://snob.ru/society/na-meste-radioaktivnogo-mogilnika-v-moskve-nachalis-raboty-sobravshihsya-mestnyh-zhitelej-i-aktivistov-pytaetsya-razognat-policiya</ref><ref>https://kommersant.ru/doc/4290322</ref>. Таксама ён выступаў з крытыкай дзеянняў расійскіх уладаў наконт эпідэміі COVID-19 у Расіі<ref>https://newtimes.ru/articles/detail/192693</ref><ref>https://dailystorm.ru/news/oppoziciya-raskritikovala-prodlenie-nerabochey-nedeli</ref>. У ходзе кампаніі па прыняцці паправак да Канстытуцыі Расіі ініцыяваў правядзенне сацыялагічнага апытання масквічоў аб іх стаўленні да гэтых папраўак.<ref>https://openmedia.io/news/n3/v-xode-socoprosa-na-ulicax-48-moskvichej-vyskazalis-protiv-obnuleniya-srokov-putina-za-etu-popravku-lish-40</ref><ref>{{Cite web |url=https://znak.com/2020-06-22/vedomosti_udalyali_novost_o_tom_chto_popravki_v_konstituciyu_podderzhivayut_46_moskvichey |title=Архіўная копія |access-date=24 снежня 2021 |archive-date=20 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020063444/https://www.znak.com/2020-06-22/vedomosti_udalyali_novost_o_tom_chto_popravki_v_konstituciyu_podderzhivayut_46_moskvichey |url-status=dead }}</ref> == Выбары ў Дзяржаўную Думу == У лютым 2021 года аб'явіў аб удзеле ў выбарах у [[Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі|Дзяржаўную думу]]<ref>https://www.kommersant.ru/doc/4703031</ref>. Балатаваўся ў якасці самавылучэнца, таму для рэгістрацыі патрабавалася сабраць і здаць у тэрытарыяльную выбарчую камісію амаль 15 тысяч подпісаў. Нягледзячы на тое, што выбарчаму штабу ўдалося сабраць патрэбную колькасць подпісаў, камісія забракавала іх, спаслаўшыся на неадпаведнасць шэрагу подпісаў дадзеным у базе МУС і палічыўшы, што падпісны ліст не адпавядае патрабаванай форме<ref>https://zona.media/news/2021/08/13/yuneman</ref>. Рашэнне было абскарджана, але суд не палічыў довады пераканаўчымі<ref>https://theins.ru/news/244482</ref>. Пасля адмовы ў рэгістрацыі Раман Юнеман са сваёй камандай далучыўся да кампаніі паплечніка Даніла Махніцкага, сузаснавальніка «Грамадства.Будучыня», які вылучыўся ад партыі «[[Новыя людзі (партыя)|Новыя людзі]]» ў Навамаскоўскай 202-ай акрузе<ref>https://novayagazeta.ru/articles/2021/09/08/ikh-politicheskaia-borba</ref>. Даніл Махніцкі быў падтрыманы «Разумным галасаваннем» і заняў 2 месца па акрузе, саступіўшы месца кандыдату ад «[[Адзіная Расія|Адзінай Расіі]]» Дзмітрыю Сабліну. == Грамадства. Будучае == У студзені 2020 года Раман Юнеман заснаваў цэнтр «Грамадства. Будучае», а 24 чэрвеня на прэзентацыі ўласнай версіі Канстытуцыі Расіі Юнеман абвясціў пра яго пераўтварэнне ў палітычны рух. 11 лістапада 2020 г. удзельнікі руху сабраліся на Графскай прыстані Севастопаля для ўстановы «Грамадства. Будучае», прымеркаваўшы яго да стагоддзя Рускага зыходу<ref>https://politika.sevastopol.su/news/aktivist-juneman-uchredil-politicheskoe-dvizhenie-v-sevastopole/</ref>. 14 лістапада 2020 г. у Маскве адбылася прэзентацыя руху, мерапрыемства сабрала каля трохсот чалавек з розных рэгіёнаў Расіі. На прэзентацыі Раманам Юнеманам былі выкладзены прынцыпы і мэты «Грамадства. Будучае»: структура руху, праграмныя дакументы і планы ўдзелу «Грамадства. Будучае» ў палітычным жыцці краіны. Стратэгія руху складаецца ў «стварэнні вобразу будучыні Расіі і яго рэалізацыя» праз распрацоўку праграмы канструктыўных зменаў для Расіі, удзелу ў выбарах і агульнадэмакратычным руху. Галоўная «тактычная» задача, на думку руху, перамога на выбарах. {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2021-12-25}} {{DEFAULTSORT:Юнеман Раман Аляксандравіч}} a3in9nkx3ayc8a7mvu00xpukq22o49f 0 699587 5165408 4346504 2026-07-13T13:39:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165408 wikitext text/x-wiki {{ДД}} {{цёзкі2|Ананьеў}} '''Валерый Міхайлавіч Ана́ньеў''' (нар. {{ДН|19|4|1964}}, г. [[Чарнаўцы]], [[УССР]]) — беларускі дзяржаўны дзеяч. Старшыня праўлення закрытага акцыянернага таварыства «Белнафтагаз». == Біяграфія == Скончыў Чарнавіцкі будаўнічы тэхнікум, Беларускі гуманітарна-эканамічны ўніверсітэт. Працаваў віцэ-прэзідэнтам асацыяцыі «Канверсія», старшынём праўлення «Белнафтагаз». 1995 года стаў дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь трынаццатага склікання ад Бешанковіцкай выбарчай акругі № 39 Віцебскай вобласці<ref>[https://rec.gov.by/uploads/folderForLinks/elections-vs13-spis2.pdf СПІС дэпутатаў Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь, выбраных у другім туры галасавання 28 мая 1995 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210928110539/https://rec.gov.by/uploads/folderForLinks/elections-vs13-spis2.pdf |date=28 верасня 2021 }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Парламент — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь. — Мн., 1997. == Спасылкі == * [http://old.house.gov.by/index.php/,120,158,,,0,,,0.html АНАНЬЕВ РОМАН ВЛАДИСЛАВОВИЧ]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220129133211/http://old.house.gov.by/index.php/,120,158,,,0,,,0.html |date=29 студзеня 2022 }} {{DEFAULTSORT:Ананьеў Раман Уладзіслававіч}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 1-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання]] [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ваенныя Беларусі]] keev1f926i3niatd9ozmmqy2hli60lu 4 705534 5165504 5165364 2026-07-13T16:28:18Z 5165504 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == <!--тут актыўных спасылак не мусіць быць--> * Лізавета Сяргееўна Пракопчык (замест Лізавета СяргеЯўна Пракопчык) {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 7pp24epn6ksx2v9q5hj0gyembj8ua4v 2 706425 5165502 5163041 2026-07-13T16:27:54Z 5165502 wikitext text/x-wiki Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў Удзельнік:Wizardist/SuppressionList Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў/Шапка Вікіпедыя:Пра нас пішуць «Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў 140-ы рамонтны завод 1-я асобная дэсантна-штурмавая рота «Беларусь» 225-ы асобны штурмавы полк (Украіна) 20 дзён у Марыупалі 38-я асобная гвардзейская дэсантна-штурмавая брыгада 3-я асобная Чырвонасцяжная брыгада спецыяльнага прызначэння 558-ы авіяцыйны рамонтны завод 5-я асобная брыгада спецыяльнага прызначэння 76-я гвардзейская дэсантна-штурмавая дывізія A1 (тэлекам-правайдар) AP$ENT ARCHE Пачатак Belcanto Airlines Belsat Music Live BYPOL BYSOL Courage (фільм) Dana Holdings Deviation Dzieciuki EcooM Goodbye бацька Hrodna.life Hučna Fest Intex-press Irdorath Kamunikat.org L’Estaca Legalize Belarus Litesound Media-Polesye MINSK (фільм) Naviband Naviny.by NEXTA Nizkiz Onliner.by Politzek.me Press Club Belarus Rada Airlines Reform.by Reform.news Regnum RT Sandvine Symbal.by Synesis Group Tor Band Trollwald Trybunał TUT.BY VAL (гурт) VII Усебеларускі народны сход Wajskowy Whrwlf YMCA Zerkalo.io А1 (тэлекам-правайдар) Аб’яднаная грамадзянская партыя Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Аб’яднаныя дэмакратычныя сілы Беларусі Аб’яднаныя Масмедыі Абарона Сумаў (2022) Абмежаванне транзітных зносін з Калінінградскай вобласцю Абмен зняволенымі паміж Расіяй і Захадам (2024) Абсалютбанк Авантуры Пранціша Вырвіча (фільм) Авеню (спецаперацыя) Агат — электрамеханічны завод Агляд-хроніка парушэнняў правоў чалавека Агульнанацыянальнае тэлебачанне Адвакаты, пазбаўленыя ліцэнзіі ў час палітычнага крызісу ў Беларусі Адзіная кніга рэгістрацыі злачынстваў Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аднаполы шлюб Адэса Азоў (полк МУС Украіны) Акрэсціна Аксана Іванаўна Манкевіч Акцыя Любові Ала Мікалаеўна Бодак Алана Гебрэмарыям Алег Аляксандравіч Раманаў Алег Аляксеевіч Белаконеў Алег Анатолевіч Чарнышоў Алег Андрэевіч Буяк Алег Вітольдавіч Праляскоўскі Алег Георгіевіч Давыдзенка Алег Груздзіловіч Алег Іванавіч Карповіч Алег Леанідавіч Алкаеў Алег Леанідавіч Воінаў Алег Леанідавіч Сліжэўскі Алег Мікалаевіч Бябенін Алег Мікалаевіч Гулак Алег Сяргеевіч Гайдукевіч Алег Хаменка Алена Аляксандраўна Церашкова Алена Анабэла Васілеўна Фокс Алена Маслюкова Алена Мікалаеўна Анісім Алена Раманаўна Ляшковіч Алена Сцяпанаўна Леўчанка Алесь Бяляцкі Алесь Кіркевіч Алесь Лагвінец Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч Алесь Мікалаевіч Чаркашын Алесь Пушкін Алесь Чумакоў Аліна Ігараўна Войцех Аліна Коўшык Аліса Віктараўна Рыжычэнка Алмаз (спецпадраздзяленне) Альгерд Бахарэвіч Альфа (спецпадраздзяленне КДБ) Альфа-Банк Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі Аляксандр Аляксандравіч Азараў Аляксандр Аляксандравіч Віхор Аляксандр Аляксандравіч Галкоўскі Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец Аляксандр Аляксандравіч Рахманаў Аляксандр Анатольевіч Жлутка Аляксандр Андрэевіч Нурдзінаў Аляксандр Апейкін Аляксандр Барысавіч Манцэвіч Аляксандр Валер’евіч Тарайкоўскі Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў Аляксандр Валянцінавіч Арановіч Аляксандр Васілевіч Аляксандр Васілевіч Пашкевіч Аляксандр Васільевіч Шакуцін Аляксандр Віктаравіч Казела Аляксандр Віктаравіч Чарвякоў Аляксандр Вячаслававіч Драган Аляксандр Генадзевіч Бахановіч Аляксандр Генрыхавіч Турчын Аляксандр Іванавіч Мароз Аляксандр Іосіфавіч Фядута Аляксандр Леанідавіч Зімоўскі Аляксандр Людвігавіч Вярсоцкі Аляксандр Мікалаевіч Зайцаў (бізнесмен) Аляксандр Мікалаевіч Івулін Аляксандр Мікалаевіч Косінец Аляксандр Міхайлавіч Здвіжкоў Аляксандр Міхайлавіч Ласякін Аляксандр Міхайлавіч Лукашук Аляксандр Міхайлавіч Радзькоў Аляксандр Паўлавіч Амельянюк Аляксандр Паўлавіч Шпакоўскі Аляксандр Пятровіч Барсукоў Аляксандр Рыгоравіч Вальфовіч Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка Аляксандр Станіслававіч Данілевіч Аляксандр Станіслававіч Сырскі Аляксандр Сцяпанавіч Рагачук Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў Аляксандр Сяргеевіч Лук’янаў Аляксандр Тадзівонавіч Гурнік Аляксандр Уладзіміравіч Дворнікаў Аляксандр Уладзіміравіч Зінгман Аляксандр Уладзіміравіч Канюк Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч Аляксандр Уладзіміравіч Францкевіч Аляксандр Уладзіслававіч Казулін Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў Аляксандр Фёдаравіч Ільюшчанка Аляксандр Яраслававіч Малчанаў Аляксандра Алегаўна Раманоўская Аляксандра Віктараўна Герасіменя Аляксей Аляксандравіч Волкаў Аляксей Аляксандравіч Драчоў Аляксей Аляксандравіч Кудзін Аляксей Анатольевіч Міхалевіч Аляксей Анатолевіч Навальны Аляксей Андрэевіч Арцецкі Аляксей Антонавіч Янукевіч Аляксей Валер’евіч Дзермант Аляксей Вітальевіч Лабееў Аляксей Іванавіч Алексін Аляксей Іванавіч Шаланда Аляксей Ігаравіч Санчук Аляксей Мікалаевіч Аўраменка Аляксей Мікалаевіч Скобля Аляксей Міхайлавіч Літвін Аляксей Міхайлавіч Шыдлоўскі Аляксей Пятровіч Шкадарэвіч Аляксей Уладзіміравіч Лазараў Аляксей Уладзіміравіч Ягораў Аляксей Юр’евіч Рэзнікаў Аляксей Якаўлевіч Міхальчанка АМАП (Беларусь) Амерыканка. All included Амкадор Анастасія Аляксандраўна Булыбенка Анастасія Віктараўна Міронцава Анатоль Аляксандравіч Сівак Анатоль Анатолевіч Глаз Анатоль Анатолевіч Котаў Анатоль Герасімавіч Цікавенка Анатоль Іосіфавіч Ляўковіч Анатоль Іосіфавіч Майсеня Анатоль Кунцэвіч Анатоль Мечыслававіч Маркевіч Анатоль Пятровіч Лапо Анатоль Сцяпанавіч Красоўскі Анатоль Уладзіміравіч Лябедзька Анатоль Уладзіміравіч Хіневіч Андрусь Такінданг Андрэй Алегавіч Саннікаў Андрэй Аляксандравіч Радаман Андрэй Аляксеевіч Раўкоў Андрэй Валер’евіч Аляксандраў Андрэй Валянцінавіч Федзін Андрэй Валянцінавіч Паднябенны Андрэй Васілевіч Дынько Андрэй Віктаравіч Салавей Андрэй Гайдукоў Андрэй Генадзевіч Скурко Андрэй Генадзевіч Ягораў Андрэй Дзмітрыевіч Кароль Андрэй Дзмітрыевіч Папоў Андрэй Іванавіч Іванец Андрэй Іванавіч Суздальцаў Андрэй Іванавіч Швед Андрэй Ігаравіч Галанаў Андрэй Мікалаевіч Казакевіч Андрэй Мікалаевіч Мукавозчык Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч Андрэй Міхайлавіч Кунцэвіч Андрэй Пачобут Андрэй Сяргеевіч Краўчанка Андрэй Сяргеевіч Стрыжак Андрэй Уладзіміравіч Дзмітрыеў Андрэй Уладзіміравіч Жук Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык Андрэй Уладзіміравіч Мацук Андрэй Фёдаравіч Смаль Андрэй Ягораў Анексія Паўднёвай і Усходняй Украіны Расіяй Анжаліка Борыс Анжаліка Мельнікава Антаніна Сяргееўна Канавалава Антон Булаўскі Антон Валер’евіч Шніп Антон Гадзімавіч Матолька Апазіцыя Беларускага народнага фронту «Адраджэньне» Аператыўна-аналітычны цэнтр пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь Апошняя дыктатура Еўропы Арганізаваная злачыннасць у Беларусі Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў Аркадзь Качан Арт Сядзіба Артур Аміраў Артур Артуравіч Удрыс Артур Уладзіміравіч Фінькевіч Арцём Генадзевіч Шрайбман Арцём Уладзіміравіч Такарчук Арцемій (Кішчанка) Аршанскі авіярамонтны завод Аршанскі льнокамбінат Аршанскі станкабудаўнічы завод «Чырвоны барацьбіт» Арцём Ігаравіч Брухан АСАМ Атака на Змяіны востраў Атака на расійскі А-50 на авіябазе «Мачулішчы» Ахмат — сіла! Ахмат Абдулхамідавіч Кадыраў Ахматдыт Ахтырка Бабруйскі машынабудаўнічы завод Баі за Ілавайск Баі за Марыупаль (2022) Баі за Севераданэцк (2022) Баі за Херсон (2022) Баі за Чарнігаў (2022) Баі за Чарнобыль Баі за Энэргадар Байкот Беларусі і Расіі ў 2022 годзе Балаклія Банда (фільм) Банк БелВЭБ Банк ВТБ (Беларусь) Банк Дабрабыт Банк развіцця Рэспублікі Беларусь Барыс Ігаравіч Звозскаў Барыс Рагуля Барысаўскае паўстанне Барысаўскі галодны бунт (1932) Барысаўскі галодны бунт (1933) Батальён імя Кастуся Каліноўскага Батальён Тэрор Бахмут Баявая ўскалось (часопіс) БГМ Белавія Белаграпрамбанк БелаПАН Беларусафобія Беларусбанк Беларускае оптыка-механічнае аб’яднанне Беларускае Радыё Рацыя Беларускае таварыства Чырвонага Крыжа Беларускае тэлеграфнае агенцтва Беларуска-латвійскі міграцыйны крызіс (2021) Беларуская асацыяцыя журналістаў Беларуская АЭС Беларуская батальённа-тактычная група ў Казахстане Беларуская бібліятэка і музей імя Францішка Скарыны Беларуская дэмакратычная апазіцыя Беларуская калійная кампанія Беларуская незалежніцкая партыя Беларуская партыя аб’яднаных левых «Справядлівы свет» Беларуская партыя «Зялёныя» Беларуская партыя жанчын «Надзея» Беларуская партыя працоўных Беларуская Рада Культуры Беларуская рэвалюцыйная партыя (1950-я) Беларуская салідарнасць Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (Грамада) Беларуская служба Радыё «Свабода» Беларуская суполка RAZAM Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005) Беларуская цэнтральная рада Беларуская чыгунка Беларускі аўтамабільны завод Беларускі Гаюн Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт Беларускі добраахвотніцкі корпус Беларускі інстытут публічнай гісторыі Беларускі кангрэс дэмакратычных прафсаюзаў Беларускі металургічны завод Беларускі народны банк Беларускі народны фронт «Адраджэньне» Беларускі нацыяналізм Беларускі незалежніцкі блок Беларускі Незалежны прафсаюз Беларускі партызан Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў Беларускі пасляваенны антысавецкі супраціў (1944—1957) Беларускі полк «Пагоня» Беларускі прафсаюз работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці Беларускі ПЭН Беларускі ПЭН-цэнтр Беларускі расследавальніцкі цэнтр Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі Беларускі саюз журналістаў Беларускі фонд спартыўнай салідарнасці Беларускі Хельсінкскі камітэт Беларускія буржуазныя нацыяналісты Беларуснафта Беларусы ў Адэлаідзе Беларусы ў Брысбене Беларусы ў Каўнасе Беларусы ў Кіеве Беларусы ў Кракаве Беларусы ў Львове Беларусы ў Мельбурне Беларусы ў Нью-Ёрку Беларусы ў Перце Беларусы ў Сіднеі Беларусы Украіны Беларусь Беларусь 1 Беларусь 24 Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну Беларусь галаўнога мозгу Беларусь головного мозга Беларусь за МКАДам Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны Беларусь мае быць беларускай Беларусь перадусім! Беларуськалій Бела-сіне-белы сцяг Бела-чырвона-белы сцяг Белаэранавігацыя Белая воля Белая Русь (партыя) Белгазпрамбанк Белінвестбанк Белкамунмаш Беллегпрам Беллеспаперапрам Белнафтахім Белорусский партизан Белорусы и рынок (1990) Белсат Белспецзнештэхніка Белы легіён Белшына Беспілотныя верталёты (канструктарскае бюро) Бісексуальнасць Бітва за Кіеў (2022) Бондарава Браслаўска-Дзісенскае паўстанне Брестская газета Брестский курьер Будзьма беларусамі! Бульбамуві Буча Бучанская разня Брэсцкае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Вадзім Дзмітрыевіч Іпатаў Вадзім Іванавіч Сіняўскі Вадзім Кабанчук Вадзім Леанідавіч Лакіза Вадзім Уладзіміравіч Саранчукоў Вадзім Францавіч Гігін Вадзім Юр’евіч Зайцаў Ваеннае супрацоўніцтва Беларусі і Венесуэлы Ваенная палітыка Беларусі Ваенныя спецыялісты Беларусі Вайна на ўсходзе Украіны Валер Віктаравіч Руселік Валерый Васільевіч Герасімаў Валерый Вільямавіч Цапкала Валерый Іванавіч Грамада Валерый Іосіфавіч Варанецкі Валерый Кавалеўскі Валерый Мікалаевіч Іваноў Валерый Паўлавіч Вакульчык Валерый Станіслававіч Леванеўскі Валерый Сцяпанавіч Сахашчык Валерый Уладзіміравіч Гайдукевіч Валерыя Барысаўна Касцюгова Валерыя Кустава Валнаваха ВАЛЬКІРЫЯ Валянцін Алегавіч Сукала Валянцін Валянцінавіч Байко Валянцін Стэфановіч Валянціна Аляксандраўна Гарцуева Валянціна Ігараўна Зелянкевіч Васіль Мікалаевіч Герасімаў Васіль Парфянкоў Васіль Станіслававіч Мацюшэўскі Васіль Сяргеевіч Ярмоленка Васіль Шаўчэнка Ваўчанск (Харкаўская вобласць) Вейшнорыя Веніямін (Тупека) Вера Аляксандраўна Палякова-Макей Вераніка Анатолеўна Чаркасава Вераніка Валер’еўна Цапкала Верым, можам, пераможам! Вечерний Бобруйск Вечерний Могилёв Витебский Курьер Відэазварот беларускіх навукоўцаў Візіт Аляксандра Лукашэнкі ў Зімбабвэ (2023) Віктар Алегавіч Катоўскі Віктар Аляксандравіч Лукашэнка Віктар Аляксандравіч Ляхар Віктар Барнафавіч Зураеў Віктар Генадзевіч Хрэнін Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка Віктар Іосіфавіч Ганчар Віктар Леанідавіч Акцістаў Віктар Міхайлавіч Каранкевіч Віктар Міхайлавіч Пракапеня Віктар Рыгоравіч Галаванаў Віктар Уладзіміравіч Гулевіч Віктар Уладзіміравіч Чараўко Віктар Уладзіміравіч Шэйман Віктар Уладзіміравіч Якубаў Віктар Францавіч Пранюк Вікторыя Віктараўна Міронцава Вікторыя Іванаўна Гранкоўская Вінцук Вячорка Вінцэнт Гадлеўскі Вістан Віталь Аляксеевіч Цыганкоў Віталія Анатольеўна Бандарэнка Віталь Анатольевіч Рымашэўскі Віталь Валянцінавіч Шкляраў Віталь Васілевіч Шышоў Віталь Віктаравіч Ціліжэнка Вітольд Міхайлавіч Ашурак Вольга Аляксандраўна Кавалькова Вольга Аляксандраўна Класкоўская Вольга Аляксандраўна Шпілеўская Вольга Вялічка Вольга Генадзеўна Сітнік Вольга Генадзьеўна Сяргеева Вольга Іванаўна Чупрыс Вольга Калацкая Вольга Мікалаеўна Чамаданава Вольга Славаміраўна Бондарава Вольга Уладзіміраўна Зазулінская Вольга Хіжынкова Вольга Чайчыц Вольга Яўгенаўна Карач Вольнае Глыбокае Вольнае слова Вольны хор Выбары ў Каардынацыйную раду (2024) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2018) Выбары ў мясцовыя Саветы дэпутатаў Беларусі (2024) Выбух на Крымскім мосце Выбух у Мінску (2008) Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024) Выпадак з пацаном Высакапілля Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025 Вязень сумлення Вячаслаў Антонавіч Анушкевіч Вячаслаў Віктаравіч Любавіцкі Вячаслаў Сіўчык Гавары праўду Галадаморы (Украіна) Галерэя Ў Галіна Іванаўна Захаркіна Галіна Радзівонаўна Лукашэнка Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй Галоўнае ўпраўленне ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама Ганна Канапацкая Ганна Віктараўна Красуліна Ганна Міхайлаўна Эйсмант Ганна Севярынец Ганцавіцкі час Гарызонт (прадпрыемства) Гастомэль Гаўрыіла (Глухава) Генадзь Андрэевіч Богдан Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Аркадзьевіч Казакевіч Генадзь Браніслававіч Давыдзька Генадзь Валер’евіч Шутаў Генадзь Дзмітрыевіч Карпенка Генадзь Мікалаевіч Мажэйка Генадзь Міхайлавіч Салавей Генадзь Пятровіч Драздоў Генадзь Уладзіміравіч Мушперт Генадзь Фёдаравіч Фядыніч Генацыд украінцаў Генацыд беларускага народа Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь Геніюш Гібель Аляксандра Коржыча Гісторыя Беларусі (мультфільм) Гісторыя пад знакам Пагоні Гомасексуальнасць Гомельскі хімічны завод Гомсельмаш Горад-герой Украіны Гродна Азот Гроза (Харкаўская вобласць) Група беларускіх ваенных спецыялістаў у Венесуэле Група Вагнера Група Ханжанкова Група Шанько ГУБАЗіК Гульня без правілаў Гульня без правілаў — 2 Гутарка старога дзеда Гутэнберг (выдавецтва) Данат Яцкевіч Данецкая Народная Рэспубліка Даніла Андрэевіч Ганчароў Даніла Віктаравіч Бандарук Дар’я Дзмітрыеўна Чульцова Дарога (фільм) Дарога на Курапаты Дзедзіч (грамадскае аб’яднанне) Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Афрыцы Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Лівіі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у Сірыі Дзейнасць ПВК «Вагнер» у ЦАР Дзень Волі Дзень Волі (фільм) Дзень вызвалення Беларусі ад белапалякаў Дзень народнага адзінства (Беларусь) Дзень палітвязняў Беларусі Дзеячы навукі і культуры Беларусі, рэпрэсаваныя пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Дзікае паляванне (фільм) Дзікае паляванне 2 Дзмітрый Аляксандравіч Жук Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі Дзмітрый Аляксандравіч Лукашэнка Дзмітрый Аляксандравіч Пантус Дзмітрый Анатольевіч Мядзведзеў Дзмітрый Валер’евіч Паўлічэнка Дзмітрый Валер’евіч Уткін Дзмітрый Васільевіч Равуцкі Дзмітрый Віктаравіч Пятруша Дзмітрый Віктаравіч Шакута Дзмітрый Віталевіч Лаеўскі Дзмітрый Іосіфавіч Падрэз Дзмітрый Леанідавіч Піневіч Дзмітрый Мікалаевіч Крутой Дзмітрый Міхайлавіч Карзюк Дзмітрый Уладзіміравіч Балаба Дзмітрый Уладзіміравіч Кубараў Дзмітрый Уладзіміравіч Кучук Дзмітрый Эдуардавіч Крук Дзмітрый Юльевіч Строцаў Дзмітрый Юр’евіч Баскаў Дзмітрый Юр’евіч Гара Дзмітрый Юр’евіч Кавалёнак Дзмітрый Юр’евіч Каракін Дзмітрый Яўгенавіч Шаўцоў Дзяніс Анатолевіч Мельянцоў Дзяніс Іосіфавіч Урбановіч Дзяніс Прохараў Дзяніс Уладзіміравіч Дук Дзяніс Уладзіміравіч Пушылін Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка‎ Дзяніс Урад Дзяніс Шарамецьеў Дзяніс Яўгенавіч Івашын Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне парашковай металургіі Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь Дзяржаўны пераварот у Беларусі (1996) Добраахвотная дружына (Беларусь) Добрага вечара, мы з Украіны Дысплей (канструктарскае бюро) Дэвід Роджэр Марплз Дэкрэт аб абароне суверэнітэту і канстытуцыйнага ладу Дэкрэт аб папярэджанні сацыяльнага ўтрыманства Ева (карціна) Ева Вежнавец Еўраопт Еўрапейскае радыё для Беларусі Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт Жанна Барысаўна Шкурдзюк Жыве Беларусь! Жыльвінас Світоюс Жытомір Жытомірская вобласць Жыццё-маліна За Свабоду (рух) Завод дакладнай электрамеханікі Задзіночанне беларускіх студэнтаў Закон аб ленд-лізе ў абарону дэмакратыі ва Украіне ад 2022 года Запарожская АЭС Збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту Зварот літоўскіх грамадскіх дзеячаў аб забароне выкарыстання беларусамі герба «Пагоня» Зварот супраць рэпрэсій Звычайны прэзідэнт Звычайны ранак Звязда (газета) Змагары (палітычнае клішэ) Зміцер Алегавіч Казлоў Зміцер Аляксандравіч Паліенка Зміцер Апанасовіч Зміцер Дашкевіч Зміцер Колас Зміцер Чайкоўскі Знішчэнне крэйсера «Масква» Зоя Валянцінаўна Белахвосцік Зубр (маладзёжны рух) Зянон Пазняк Зянон Станіслававіч Пазняк Іван Аляксандравіч Андрушойць Іван Віктаравіч Канявега Іван Генадзевіч Марчук Іван Данілавіч Наскевіч Іван Іванавіч Галаваты Іван Іванавіч Крупко Іван Іванавіч Ціцянкоў Іван Міхайлавіч Эйсмант Іван Станіслававіч Тэртэль Іван Уладзіміравіч Кубракоў Іван Яўгенавіч Краўцоў Івонка Сурвіла Ігар Аляксандравіч Бортнік Ігар Аляксандравіч Леднік Ігар Аляксандравіч Лосік Ігар Аляксандравіч Ляшчэня Ігар Аляксандравіч Марзалюк Ігар Аляксеевіч Ярмолаў Ігар Анатолевіч Маршалаў Ігар Анатольевіч Плышэўскі Ігар Васільевіч Карпенка Ігар Васільевіч Ляшэнка Ігар Віктаравіч Петрышэнка Ігар Вячаслававіч Любавіцкі Ігар Вячаслававіч Мельнікаў Ігар Генадзевіч Ласіцкі Ігар Іванавіч Бузоўскі Ігар Ніканавіч Кузняцоў Ігар Паўлавіч Бурмістраў Ігар Пятровіч Барысаў Ігар Пятровіч Логвінаў Ігар Пятровіч Сергеенка Ігар Пятровіч Тур Ігар Раманавіч Банцар Ігар Уладзіміравіч Аліневіч Ігар Уладзіміравіч Луцкі Ігнат Арцёмавіч Місурагін Ідэалагічная работа ва Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь Ідэалогія беларускай дзяржавы Ізалятар часовага ўтрымання Ізюм Ізюмскія брацкія магілы Ілья Васілевіч Салей Ілья Сільчукоў Ілья Хрэнаў Ілья Ясінскі Інструкцыя па транслітарацыі Інстытут генетыкі і цыталогіі НАН Беларусі Інстытут парашковай металургіі НАН Беларусі Інтэграл (кампанія) Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Інтэрнэт у Беларусі Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978 Ірпінская дэкларацыя Ірпінь Ірына Алегаўна Леўшына Ірына Аляксандраўна Цэлікавец Ірына Барысаўна Акуловіч Ірына Сцяпанаўна Абельская Ірына Уладзіміраўна Дрыга Ірына Уладзіміраўна Шчасная Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» Каардынацыйная рада (Беларусь) Каардынацыйная рада 3-га склікання Калі кветкі не маўчаць Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларускай ССР Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь Камуністычная партыя Беларусі Кансерватыўна-Хрысціянская партыя — БНФ Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў Канстанцін Генадзевіч Моластаў Канстанцін Канстанцінавіч Шульган Канстанцін Фёдаравіч Бычак Канстытуцыйная камісія (2021) Канфлікт вакол літвінізму ў Літве Карагодная справа Кастусь Каліноўскі Касцёл Святога Сымона і Святой Алены Кася Вітальеўна Будзько Катаванні ў Беларусі Катастрофа Іл-76 у Белгародскай вобласці Катэгорыя:Рэпрэсаваныя беларускія вікіпедысты Каханую не аддаюць! Кахоўскае вадасховішча Кахоўская ГЭС Кацярына Анатольеўна Барысевіч Кацярына Андрэева (беларуская журналістка) Кацярына Андрэеўна Сныціна Кацярына Сяргееўна Дунцова Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава Керч Кібератака на дзяржаўныя сайты Украіны (2022) Кіберпартызаны Кіеў Кім Андрэевіч Самусенка Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Кірыл (Патрыярх Маскоўскі) Кірыл Яўгенавіч Коктыш Клёк Штучны Колеры нацыі КП у Беларусі Край (арганізацыя) Крушэнне Embraer Legacy пад Кужэнкіна Крыж Заслугі БКА Крымскі мост Крымскі рэйд ГУР МА Украіны 2023 Крысціна Дробыш Крысціна Сяргееўна Ціманоўская Крыўя (цэнтр этнакасмалогіі) Ксенія Алегаўна Луцкіна Ксенія Сырамалот Культурны цэнтр «Корпус» Купала (фільм) Купалаўцы Курская вобласць Лабатамія (фільм) Лагон Лакафарба Ларыса Геніюш Ларыса Фёдараўна Шчыракова Лаўжы ЛГБТ Леанід Іванавіч Пасечнік Леанід Канстанцінавіч Заяц Леанід Леанідавіч Судаленка Легіён «Свабода Расіі» Лера Яскевіч Лесбіянства Леў Яўстаф’евіч Крыштаповіч Ліберальна-дэмакратычная партыя (Беларусь) Лідзія Міхайлаўна Ярмошына Лізавета Сяргееўна Пракопчык Лілія Рыгораўна Козырава Лілія Уладзіміраўна Уласава Ліцвінства Ліцэй Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта Логвінаў (выдавецтва) Луганская Народная Рэспубліка Любанскія музыкі (гурт) Людміла Леанідаўна Гладкая Лявон Пятровіч Баршчэўскі Магілёўскі металургічны завод Магутны Божа Маёнтак Падароск Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод Максім Аляксандравіч Знак Максім Баграцоў Максім Барысавіч Шундалаў Максім Лепушэнка Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў Максім Юр’евіч Недасекаў Маладая Беларусь (рух) Малады Фронт Маладыя сацыял-дэмакраты — Маладая Грамада Маладыя Хрысціянскія Дэмакраты Маланка Медыя Маналіт (прадпрыемства) Марат Сяргеевіч Маркаў Маргарыта Аляксандраўна Ляўчук Маргарыта Паўлаўна Ворыхава Марк Аляксандравіч Антонаў Марк Ізрайлевіч Бернштэйн Мартыралог Беларусі Марфа Рабкова Марш за свабоду Марына Васілеўна Золатава Марына Вітальеўна Васілеўская Марына Мікалаеўна Шаптурэнка Марына Уладзіміраўна Аўсяннікава Марыупаль Марыя Аляксандраўна Калеснікава Марыя Каленік Марыяна Акіндзінаўна Шчоткіна Масавае забойства на ваенным палігоне ў Белгародскай вобласці Масква (ракетны крэйсер) Мачулішчы (аэрадром) Медаль «Беларускія Вэтэраны на Чужыне» Медаль «Гонар і Годнасць» Медаль «За плённую працу на карысць Беларусі» Медаль да 40-х угодкаў Другога Усебеларускага кангрэсу Медаль да 60-й гадавіны абвяшчэння незалежнасці БНР Медаль да стагоддзя БНР Медаль да тысячагоддзя Беларусі Медаль за баявыя заслугі (Рада БНР) Медаль Няскораных (Ларысы Геніюш) Медаль ордэна Пагоні Медаль Партызана Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі) Мерыем Рашыдаўна Герасіменка Міграцыйны крызіс на мяжы паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам (2021) Міграцыйны крызіс у Літве (2021) Міжнародна-прававы статус ДНР і ЛНР Міжнародны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны Міжнародныя санкцыі супраць Беларусі Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць) Мікалай Алегавіч Брэдзелеў Мікалай Аляксандравіч Дзядок Мікалай Аляксандравіч Лукашэнка Мікалай Аўтуховіч Мікалай Брэдзелеў ‎ Мікалай Віктаравіч Статкевіч Мікалай Георгіевіч Казлоў Мікалай Іванавіч Гусеў Мікалай Іванавіч Лазавік Мікалай Іванавіч Чаргінец Мікалай Ігаравіч Сасеў Мікалай Леанідавіч Страха Мікалай Мікалаевіч Варабей Мікалай Мікалаевіч Карпянкоў Мікалай Мікалаевіч Шарснёў Мікалай Мікалаевіч Халезін Мікалай Мінкевіч Мікалай Міхайлавіч Рагашчук Мікіта Валер’евіч Мешчаракоў Мікіта Мелказёраў Мікіта Найдзёнаў Мікіта Паўлавіч Афанасьеў Мікіта Сяргеевіч Крыўцоў Мікіта Уладзіміравіч Салавей Мікола Ільін Мікола Папека Мікола Пачкаеў Міліцыя Рэспублікі Беларусь Мінатор-Сэрвіс Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь Міністэрства абароны Украіны Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Мінск (гасцініца) Мінскае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі Мінская праўда Мінскі аўтамабільны завод Мінскі завод колавых цягачоў Мінскі завод шасцерняў Мінскі НДІ радыёматэрыялаў Мінскі падшыпнікавы завод Мінскі станкабудаўнічы завод імя С. М. Кірава Мінскі трактарны завод Мінскі электратэхнічны завод імя В. І. Казлова Міхаіл Вячаслававіч Грыб Міхаіл Іванавіч Пастухоў Міхаіл Міхайлавіч Жызнеўскі Міхаіл Рыгоравіч Баразна Міхаіл Сафарбекавіч Гуцарыеў Міхаіл Сяргеевіч Орда Міхаіл Уладзіміравіч Фішман Міхал Апанасавіч Вітушка Міхась Шэка Мія Сяргееўна Міткевіч Мова (раман) Мова нанова Моладзевы блок Моладзь БНФ МТБанк Муры (альбом) Мэлітопаль Мяцеж ПВК «Вагнер» Навукова-даследчы інстытут электронных вылічальных машын Надзвычайнае становішча ў Польшчы (2021) Надзея Андрэеўна Ермакова Надзея Мікалаеўна Каткавец Надзея Робертаўна Калач Налёт на Навагрудак Напад на цягнік каля станцыі Слаўнае Народнае антыкрызіснае ўпраўленне Народная Воля Народная Воля (газета) Народныя амбасады Беларусі Наста Дашкевіч (Палажанка) Настоящее Время Наступ (фракцыя) Наталля Алегаўна Дуліна Наталля Аляксандраўна Карповіч Наталля Андрэеўна Каляда Наталля Іванаўна Качанава Наталля Мікалаеўна Эйсмант Наталля Рыгораўна Абрашына-Жадаева Наталля Сцяпанаўна Васілевіч Наталля Уладзіміраўна Карнеева Наталля Уладзіміраўна Пяткевіч Наталля Хершэ Нафтан (прадпрыемства) Нацыянал-бальшавісцкая партыя Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь Нацыянальны аэрапорт Мінск Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі Наша Ніва (1991) Не бойся! Негвалтоўнае супраціўленне Нёман (тытунёвая фабрыка) Нікан Мікуліч Ніна Багінская Нобелеўскія лаўрэаты з Беларусі Новачаркаск (карабель) Новая Беларусь (грамадская платформа) Новости Бобруйска Новы Час (газета) НТБ-Беларусь Нямецка-беларускае таварыства ОптiКурс Ордэн «Пагоня — Жыве Беларусь!» Ордэн Зялезнага Рыцара Ордэн Пагоні Ордэр на арышт Уладзіміра Пуціна Офіс Святланы Ціханоўскай Офіс Ціханоўскай Павел (Панамароў) Павел Аляксандравіч Пернікаў Павел Антонавіч Шурмей Павел Белавус Павел Генадзевіч Усаў Павел Іванавіч Мажэйка Павел Ізотавіч Якубовіч Павел Латушка Павел Мікалаевіч Белавус Павел Мікалаевіч Лёгкі Павел Мікалаевіч Муравейка Павел Мікалаевіч Спірын Павел Русланавіч Мазько Павел Рыгоравіч Шарамет Павел Севярынец Павел Суслаў Павел Тапузідзіс Павел Уладзіміравіч Ларчык Павел Усаў Павел Усеваладавіч Церашковіч Павел Юр’евіч Вінаградаў Пагоня Пагоня (атрад) Пагоня (гімн) Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (2021) Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021) Пад шэрым небам Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік Палессе (прадпрыемства) Паліна Сяргееўна Шарэнда-Панасюк Паліна Шарэнда-Панасюк Палітычныя зняволеныя Палітычныя партыі Беларусі Палітычныя рэпрэсіі Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года) Палітычныя рэпрэсіі ў Жлобіне пасля выбараў 2020 года Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Папасна Паперы Пандоры Папраўчая калонія № 22 Папраўчая калонія № 17 (Шклоў) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2000) Парламенцкія выбары ў Беларусі (2024) Партал:Беларусь/Праўладны ліст спартсменаў Партызанскі атрад атамана Ангела Партызанскі атрад атамана Піўня Партызанскі атрад атамана Чорта Партыя БНФ Парытэтбанк Паўночнае ззянне Паўночны Воўк (гурт) Пахне чабор (лозунг) Паходня (таварыства) Пашпарт «Новай Беларусі» Пашпарт Нансена Андрэй Юр’евіч Паўлючэнка ПВК «Вагнер» Пеленг (кампанія) Пераклад Новага Запавету Фёдара Клімчука Перамовы паміж Украінай і Расіяй (2022) Перастрэлка ў Мінску 28 верасня 2021 года Пётр Аляксандравіч Пархомчык Пётр Аляксеевіч Кірычэнка Пётр Пятровіч Марчанка Пётр Пятровіч Міклашэвіч Пётр Рудкоўскі Пётр Янавіч Рудкоўскі Пінская справа Пішчалаўскі замак Планета (гасцініца, Мінск) Плошча (фільм) Плошча-2006 Плошча 2010 Плошча Перамен Плынуць вятры Плюшавы дэсант Полацк-Шкловалакно Полк Каліноўскага Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну Права на волю Праваабаронцы за свабодныя выбары Праваабаронцы супраць смяротнага пакарання ў Беларусі Праваабарончы цэнтр «Вясна» Праваабарончыя праблемы, звязаныя з падаўленнем беларускіх пратэстаў 2020 года Прававая ініцыятыва (Беларусь) Правы альянс Правы ЛГБТ у Беларусі Правы рэванш Правы сектар Правы чалавека ў Беларусі Прапаганда ў Беларусі Прапойскае паўстанне Пратэсты супраць будаўніцтва акумулятарнага завода пад Брэстам Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй Пратэсты ў Беларусі (2017) Пратэсты ў Беларусі (2011) Пратэсты ў Беларусі (2020—2021) Пратэсты ў Мінску 19—25 сакавіка 2006 года Пріорбанк Прохараў Прывід Кіева Прымусовая дэпартацыя з Беларусі Прымусовыя пакаянныя відэа ў Беларусі Прэзідыум Усебеларускага народнага сходу Прэзідэнт Беларусі Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020) Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2025) Пуцін хуйло! Пуцінізм Рада Беларускай Народнай Рэспублікі Разам (партыя) Разбуры турмы муры Ракетны абстрэл Дэлятына Ракетны абстрэл Украіны 14 студзеня 2023 года Ракетны абстрэл Украіны 8 ліпеня 2024 года Ракетны ўдар па авіябазе Мілерава (2022) Ракетны ўдар па Крывым Рогу 4 красавіка 2025 года Ракетны ўдар па тэрыторыі Польшчы (2022) Раман Аляксандравіч Галоўчанка Раман Аркадзьевіч Забела Раман Бандарэнка Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч Раман Ігаравіч Бандарэнка Раман Мікалаевіч Гаеў Раман Падаляка Раман Уладзіміравіч Падаляка Рамзан Ахматавіч Кадыраў Раніца з Белсатам Расійска-ўкраінская вайна Расійска-ўкраінская кібервайна Расійска-ўкраінскі крызіс (2021—2022) Расійская акупацыя Данецкай вобласці Расійская акупацыя Жытомірскай вобласці Расійская акупацыя Запарожскай вобласці Расійская акупацыя Кіеўскай вобласці Расійская акупацыя Крыма Расійская акупацыя Мікалаеўскай вобласці Расійская акупацыя Харкаўскай вобласці Расійская акупацыя Херсонскай вобласці Расія Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі Расціслаў Алегавіч Стэфановіч Расціслаў Уладзіміравіч Шавель Рашызм Роза Маратаўна Турарбекава РубіСтар Ружанскія могілкі (Слонім) Руквуд (могілкі) Русіфікацыя Беларусі Руслан Уладзіміравіч Акостка Руслан Яўгенавіч Равяка Русский военный корабль, иди на хуй Рух (часопіс) Рыгор Аляксеевіч Васілевіч Рыгор Андрэевіч Кастусёў Рыгор Астапеня Рыгор Юр’евіч Азаронак Рэвалюцыйнае дзеянне Рэгіна Мікалаеўна Саркісава Рэгіянальная газета Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі Рэжым Лукашэнкі Рэйкавая вайна ў Беларусі падчас расійска-ўкраінскай вайны Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпэдыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022) Рэпрэсіі супраць беларускіх радыёаматараў Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі Рэферэндум у Беларусі (1995) Рэферэндум у Беларусі (2022) Сабакі Эўропы (раман) Сабачку! Салідарнасць (газета) Санцзян-Волат САХР (Беларусь) Саша 3 % Саша 3% Саша Філіпенка Саюз актыўнай барацьбы Саюз беларускай моладзі Саюз беларускіх пісьменнікаў Саюз палякаў на Беларусі Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005) Саюз супольнай справы СБ. Беларусь сегодня Сбер Банк (Беларусь) Свабода слова ў Беларусі Свабоднае аб’яднанне спартсменаў Беларусі Свабодны прафсаюз Беларускі Свабодны прафсаюз металістаў Сведкі Іеговы Сведкі Іеговы ў Расіі Светлагорскхімвалакно Свядомыя (палітычнае клішэ) Свята-Елісавецінскі манастыр (Мінск) Святлана Аляксандраўна Алексіевіч Святлана Анатольеўна Любецкая Святлана Георгіеўна Ціханоўская Святлана Калінкіна Святлана Міхайлаўна Кудзеліч Святлана Пятроўна Кацуба Святлана Уладзіміраўна Анікей Севастопаль Сілы спецыяльных аперацый (Беларусь) Сілы тэрытарыяльнай абароны Узброеных сіл Украіны Скандал вакол вечарынкі Насці Іўлеевай Слава Камісаранка Славамір Адамовіч Славянскі Базар у Віцебску Следчы ізалятар КДБ Беларусі Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь Слонімскі край Смяротная кара ў Беларусі Сонца Перамогі Соф’я Андрэеўна Сапега Спіс беларусаў, якія загінулі за Украіну Спіс беларусаў, якія загінулі падчас расійска-ўкраінскай вайны Спіс войнаў Беларусі Спіс дэлегатаў Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання Спіс загінулых падчас пратэстаў у Беларусі (2020—2021) Спіс знішчаных або пашкоджаных устаноў адукацыі падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс знішчаных могілак і мемарыялаў жаўнераў Арміі Краёвай у Беларусі Спіс культавых пабудоў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс людзей, арыштаваных за рэдагаванне Вікіпедыі Спіс музеяў, разбураных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Спіс палітвязняў Беларусі (2020—2021) Спіс расійскіх генералаў, якія загінулі падчас уварвання ва Украіну Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб Спіс тэатральна-відовішчных устаноў, значна пашкоджаных падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Справа «0 праміле» Справа «Армія з народам» Справа «Беларускага Гаюна» Справа TUT.BY Справа аб змове з мэтай захопу ўлады ў Беларусі (2021) Справа аб спробе перавароту ў Беларусі (2021) Справа аналітыкаў Ціханоўскай Справа Аўтуховіча Справа журналістаў Белсата Справа Марыі Калеснікавай і Максіма Знака Справа менеджараў Белгазпрамбанка Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ Справа ўрачоў (Беларусь) Справа Ціманоўскай Справа Ціханоўскага і іншых Справы па абвінавачванню ў тэрарызме ў Беларусі ў 2020—2021 гадах Станіслаў Васілевіч Зась Станіслаў Яўгенавіч Данілюк СтанкаГомель СтатусБанк СТБ Стоп таракан! Страх у краіне спакою Страявы вайсковы статут Сустрэча Дональда Трампа і Уладзіміра Зяленскага (2025) Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме (2025) Сустрэча ў Рамштайне Схема БЧБ Сцягі раёнаў Сцяпан Аляксандравіч Пуціла Сцяпан Георгіевіч Папоў Сцяпан Мікалаевіч Сухарэнка Сцяпан Сяргеевіч Латыпаў Сямён Уладзіміравіч Пегаў Сяргей Алегавіч Дарафееў Сяргей Аляксандравіч Бяспалаў Сяргей Аляксандравіч Гусачэнка Сяргей Аляксандравіч Падсасонны Сяргей Аляксандравіч Сыранкоў Сяргей Аляксеевіч Каліноўскі Сяргей Будкін Сяргей Бульба Сяргей Валер’евіч Аксёнаў Сяргей Валер’евіч Волкаў Сяргей Васілевіч Бесараб Сяргей Васілевіч Гайдукевіч Сяргей Васілевіч Казека Сяргей Вячаслававіч Чалы Сяргей Дылеўскі Сяргей Іванавіч Дубавец Сяргей Іосіфавіч Навумчык Сяргей Кужугетавіч Шайгу Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі Сяргей Мікалаевіч Хаменка Сяргей Міхайлавіч Сівец Сяргей Міхайлавіч Усцінаў Сяргей Паўлавіч Абламейка Сяргей Пятровіч Рубніковіч Сяргей Сямёнавіч Цяцерын Сяргей Сяргеевіч Альшэўскі Сяргей Сяргеевіч Спарыш Сяргей Уладзіміравіч Гунь Сяргей Уладзіміравіч Курыленка Сяргей Уладзіміравіч Марцэлеў Сяргей Уладзіміравіч Суравікін Сяргей Фёдаравіч Алейнік Сяргей Якаўлевіч Аземша Сяргей Яўгенавіч Глазырын Тадэвуш Валянцінавіч Варановіч Тадэвуш Кандрусевіч ТАЕ Авія Такмак (Украіна) Тактычная група «Беларусь» Тамара Міхайлаўна Алпеева Тарас Тарналіцкі Таццяна Валер’еўна Вадалажская Таццяна Валер’еўна Шчытцова Таццяна Васільеўна Канеўская Тацяна Каравенкава Таццяна Ласіца Таццяна Мікалаеўна Караткевіч Таццяна Сямёнаўна Бойка Таццяна Уладзіміраўна Звярко Ток (ток-шоу) Томаш Шміт Трансгендарнасць Трыбуна (вэб-партал) У гушчарах Уварванне Расіі ва Украіну (2022) Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022) Удзельнік:Tomasz Bladyniec Удзельнік:Tomasz Bladyniec/Brudnopis Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі Узброеныя сілы Украіны Украінская акупацыя Курскай вобласці Уладзімір Аляксандравіч Базанаў Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі Уладзімір Аляксандравіч Калач Уладзімір Аляксандравіч Лобач Уладзімір Аляксеевіч Дудараў Уладзімір Андрэевіч Дворнік Уладзімір Аркадзьевіч Астапенка Уладзімір Барысавіч Пярцоў Уладзімір Васілевіч Русакевіч Уладзімір Віктаравіч Барадач Уладзімір Віктаравіч Калач Уладзімір Дзям’янавіч Ягораў Уладзімір Іванавіч Качаткоў Уладзімір Іванавіч Хільмановіч Уладзімір Ірдарат Уладзімір Мікалаевіч Канаплёў Уладзімір Мікалаевіч Лабковіч Уладзімір Міхайлавіч Падгол Уладзімір Някляеў Уладзімір Паўлавіч Андрэйчанка Уладзімір Паўлавіч Пефціеў Уладзімір Рубінчык Уладзімір Сідлярэвіч Уладзімір Сцяпанавіч Каранік Уладзімір Сяргеевіч Паўлоўскі Уладзімір Уладзіміравіч Гарох Уладзімір Уладзіміравіч Макей Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч Уладзімір Уладзіміравіч Навумаў Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін Уладзімір Юр’евіч Каракін Уладзімір Якаўлевіч Цэслер Уладзіслаў Валер’евіч Ноздрын Уладзіслаў Віктаравіч Макавецкі Уладзіслаў Уладзіміравіч Кавалёў Унія (хор) Унутраныя войскі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь Урок беларускай мовы Усебеларускі народны сход Усевалад Вячаслававіч Янчэўскі Усевалад Родзевіч Установы Беларусі, закрытыя за падтрымку пратэстнага руху Федэральная служба войскаў нацыянальнай гвардыі Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі Фонд салідарнасці BYSOL Франак Вячорка Х-22 Хазалбек Бахцібекавіч Атабекаў Харкаў Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022) Хартыя’97 Харчовы крызіс у Беларусі (2025) Херсон Херсонская вобласць Хрысціянская візія Цэзар Кунікаў (карабель) Цэль (Асіповіцкі раён) Цэнтр новых ідэй Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў Чайлдфры Чарговы дзень пад акупацыяй Чарнабаіўка (Білазэрскі раён) Чарнігаў Чарнобыльскі шлях Часам не да законаў Часіў Яр Чорны кот (арганізацыя) Чорны спіс Еўрасаюза Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2021 Чэслаў Сэнюх Шаблон:Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі Шаблон:Баявыя дзеянні расійскага ўварвання ва Украіну Шаблон:Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні Шаблон:Беларусь і расійска-ўкраінская вайна Шаблон:Ваенныя злачынствы падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Гарады-героі Украіны Шаблон:Зніклыя беларусы Шаблон:Кацярына Ваданосава Шаблон:Лукашэнка Шаблон:Палітычны крызіс у Беларусі Шаблон:Пратэсты ў Беларусі Шаблон:Старшыні БСДП Шаблон:Страты падчас расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Шаблон:Уварванне Расіі ва Украіну Шаблон:Узнагароды БНР Шляхціч (гурт) Штаб БКА Што Расія павінна зрабіць з Украінай Што трэба ведаць кажнаму беларусу Шчакатоўскі лес Шыпшына (літаратурнае аб'яднанне) Эдуард Аляксандравіч Пальчыс Эдуард Анатолевіч Лобаў Эдуард Віктаравіч Бабарыка Экалагічныя наступствы расійскага ўварвання ва Украіну (2022) Экспарт ваеннай прадукцыі Беларусі Экстрэмісцкае фарміраванне Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года Энэргадар Это Минск, детка Это Минск, детка! Юлія Анатолеўна Арцюх Юлія Анатольеўна Марчанка (Юніцкая) Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская Юлія Вітальеўна Слуцкая Юлія Міцкевіч Юнацкі спеўнік Юрась Зянковіч Юрка Геніюш Юрый Аляксандравіч Дракахруст Юрый Аляксандравіч Чыж Юрый Васілевіч Казіятка Юрый Віктаравіч Назараў Юрый Віктаравіч Хадыка Юрый Вітольдавіч Шулейка Юрый Генадзьевіч Назаранка Юрый Захаранка Юрый Іванавіч Губарэвіч Юрый Іосіфавіч Хашчавацкі Юрый Леанідавіч Сівакоў Юрый Мікалаевіч Падабед Юрый Міхайлавіч Селівёрстаў Юрый Уладзіміравіч Азаронак Юрый Уладзіміравіч Юрчанка Юрый Хаджымуратавіч Караеў Ябацька Ябацькі Ягор Аляксандравіч Марціновіч Ягор Віктаравіч Лебядок Ягор Мешчаракоў Язэп Навумавіч Гуцька Язэп Сажыч Якуб Харэўскі Яна Іванаўна Арабейка Янка Геніюш Янка Кудрук Янушкевіч (выдавецтва) Яўген Аляксандравіч Красулін Яўген Васільевіч Пятроў Яўген Віктаравіч Прыгожын Яўген Жыхар Яўген Меркіс Яўген Сяргеевіч Васьковіч Яўген Юр’евіч Афнагель 6ect0ukd1qs83dkoqhv8tclhzlwoaq2 0 707377 5165738 4899572 2026-07-14T06:18:41Z DobryBrat 5701 афармленне, стыль, вікіфікацыя, арфаграфія - кепскі (машынны) пераклад з украінскай 5165738 wikitext text/x-wiki {{Картка ўзнагароды |Назва=Народны артыст Украіны |OriginalName={{lang-uk|Народний артист України}} |Арыгінал назвы= |Малодшая ўзнагарода=[[Заслужаны артыст Украіны]] |Статус=прысвойваецца|Тып=|Краіна={{UKR}} |Каму ўручаецца=артыстам, музыкантам, балетмайстрам, дырыжорам, драматургам, кампазітарам, рэжысёрам, кінааператарам, хормайстрам, дыктарам тэлебачання і радыёвяшчання |Кім уручаецца=[[Прэзідэнт Украіны|прэзідэнтам Украіны]] |Падставы ўзнагароджання=за выбітнае выканальніцкае майстэрства, стварэнне высокамастацкіх вобразаў, спектакляў, кінафільмаў, якія атрымалі міжнароднае прызнанне, за асаблівыя заслугі ў развіцці айчыннай культурна-мастацкай спадчыны. |Колькасць=889 |Адпавядае=[[Народны артыст Украінскай ССР]]}} '''Народны артыст Украіны''' ({{Lang-uk|Народний артист України}}) — ганаровае званне, якое прысвойваецца выдатным дзеячам мастацтва [[Украіна|Украіны]], якія асабліва вызначыліся ў справе развіцця тэатра, музыкі і кіно. Згодна з Палажэннем аб ганаровых званнях Украіны ад 29 чэрвеня 2001 года, гэта званне прысвойваецца: <blockquote> рэжысёрам, артыстам тэатраў, кіно, эстрады, цырка, прафесійных ансамбляў і харавых калектываў, дырыжорам аркестраў, кампазітарам, музыкантам, дыктарам тэлебачання і радыёвяшчання за выдатнае выканаўчае майстэрства, стварэнне высокамастацкіх вобразаў, выстаў, кінафільмаў, якія здабылі міжнароднае прызнанне, за асобыя заслугі ў развіцці айчыннай культурна-мастацкай спадчыны </blockquote> Ганаровыя званні ў адпаведнасці з Палажэннем прысвойваюцца толькі пры жыцці. Як правіла, гэтай узнагародай узнагароджваюць не раней, чым праз дзесяць гадоў пасля прысваення звання «[[Заслужаны артыст Украіны]]». == Спасылкі == * [http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=1549-14 Закон Украіны «Аб дзяржаўных узнагародах Украіны»] * [http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=476%2F2001 Указ Прэзідэнта Украіны «Аб ганаровых званнях Украіны»] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Дзяржаўныя ўзнагароды Украіны}} [[Катэгорыя:Ганаровыя званні Украіны]] ffntt0nyzyj4a42krdb90brnxs3ney3 0 708475 5165801 5054133 2026-07-14T07:33:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165801 wikitext text/x-wiki Рэвалюцыя 1905—1907 гг. у Польшчы — частка [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|Расійскай рэвалюцыі 1905 г.]], якая адбылася ў [[Царства Польскае|Царстве Польскім]] і працягвалася да 1907 г. Лічыцца адной з буйных хваляў забастовак і найшырэйшым эмансіпацыйным рухам, які калі-небудзь бачыла Польшча на той момант (да 1970-х — 1980-х гадоў<ref>{{Cite book|last=Tych|first=Feliks|date=2018|editor-last=Wielgosz|editor-first=Przemysław|title=O rewolucji: 1905, 1917|publisher=Instytut Wydawniczy „Książka i Prasa”|pages=9|chapter=Przedmowa|isbn=9788365304599}}</ref>). Адной з галоўных падзей таго перыяду стала [[Паўстанне ў Лодзі|паўстанне ў Лодзі ў чэрвені 1905 года]]. На працягу гэтага перыяду адбывалася шмат меншых выступленняў і ўзброеных сутычак паміж сялянамі і рабочымі з аднаго боку і ўрадам з другога. Дэманстранты патрабавалі як паляпшэння ўмоў жыцця рабочых, так і палітычных свабод, у прыватнасці, звязаных з павелічэннем аўтаноміі Польшчы. У 1905 годзе Польшча была на парозе новага паўстання, рэвалюцыі або грамадзянскай вайны.<ref name="AA">Abraham Ascher, ''The Revolution of 1905: Russia in Disarray'', Stanford University Press, 1994, {{ISBN|0-8047-2327-3}}, [https://books.google.com/books?id=9J9Dt6EQHs8C&pg=PA157&dq=Lodz+1905&as_brr=3&ei=Dfr8R7WnMIuuzgTypIjwCg&sig=aq1T-T7ObqiWmUkkpceXv4-Tmu4#PPA157,M1 Google Print, p.157-158]</ref> Некаторыя польскія гісторыкі нават лічаць падзеі таго перыяду чацвёртым польскім паўстаннем супраць [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]].<ref name="Interia">[http://encyklopedia.interia.pl/haslo?hid=99535 REWOLUCJA 1905-07 NA ZIEMIACH POLSKICH], Encyklopedia Interia {{ref-pl}}</ref> == Становішча == [[Файл:Polska_1907_adm-light-frame.png|справа|міні|355x355пкс| Карона Польская, адміністрацыйны падзел у 1907 годзе]] Пагаршэнне эканамічных умоў (эканамічны спад 1901—1903 гг.) спрыяла палітычнай напружанасці ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у тым ліку ў [[Царства Польскае|Польшчы]]. Эканоміка Кароны Польскай моцна пацярпела ад [[Руска-японская вайна|руска-японскай вайны]]: да канца 1904 г. больш за 100 000 польскіх рабочых страцілі працу.<ref name="AA"/> [[Воінскі абавязак|Прызыў]] у расійскую армію і працяглая палітыка [[Русіфікацыя|русіфікацыі]] яшчэ больш абвастралі сітуацыю.<ref name="WIEMRew1905007">{{Cite web|url=http://portalwiedzy.onet.pl/20246,,,,rewolucja_1905_1907_w_krolestwie_polskim,haslo.html|title=Rewolucja 1905-1907 w Królestwie Polskim|publisher=WIEM|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728224237/http://portalwiedzy.onet.pl/20246,,,,rewolucja_1905_1907_w_krolestwie_polskim,haslo.html |archivedate=2017-07-28 |lang=pl}}</ref> Навіны і меркаванні аб [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|расійскай рэвалюцыі 1905 года]] хутка распаўсюдзіліся з [[Санкт-Пецярбург]]а па ўсёй [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і ў Польшчу, якая кантралявалася Расіяй. Гэтым скарысталіся фракцыі ў Расіі і Польшчы, якія жадалі радыкальных пераменаў.<ref name="Davies">Norman Davies, ''Gods Playground: A History of Poland'', Columbia University Press, 2005, {{ISBN|0-231-12819-3}}, [https://books.google.com/books?id=EBpghdZeIwAC&pg=PA274&vq=Lodz+1905&dq=Lodz+1905&lr=&as_brr=3&source=gbs_search_r&cad=0_2&sig=pt2XmPph3Po-xMQK0EgWiSHdWlc#PPA273,M1 Print, p.273-278]</ref> Тым часам сутыкнуліся дзве фракцыі сярод польскіх палітычных лідараў. Польская сацыялістычная партыя (''Polska Partia Socjalistyczna, PPS''), лаяльная [[Юзаф Пілсудскі|Юзафу Пілсудскаму]], лічыла, што палякі павінны паказаць сваю рашучасць і аднавіць незалежнасць праз актыўныя, гвалтоўныя пратэсты супраць расейцаў.<ref name="Zamoyski-330">Zamoyski, Adam The Polish Way A Thousand-Year History of the Poles and their Culture, London: John Murray Ltd, 1987. {{ISBN|0-7195-4674-5}}, p.330</ref> Гэта меркаванне не падзялялі ні Нацыянальна-дэмакратычная партыя [[Раман Дмоўскі|Рамана Дмоўскага]]<ref name="Urb 118">Bohdan Urbankowski. ''Józef Piłsudski: marzyciel i strateg'', Tom pierwszy. Warszawa: Wydawnictwo ALFA, 1997. {{ISBN|83-7001-914-5}}. S. 118.</ref>, ні «левае» (або «маладое») крыло ППС.<ref name="PWN">{{Cite web|url=http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=3957301|title=PIŁSUDSKI JÓZEF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080503141011/http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=3957301 |archivedate=3 мая 2008 |author=Andrzej Chojnowski|publisher=Internetowa encyklopedia PWN|lang=pl}}</ref> Нацдэмы лічылі, што палякі павінны супрацоўнічаць з расійскімі ўладамі і павялічваць сваё прадстаўніцтва ў Думе<ref name="Urb 118" />, у той час як левыя ППС хацелі сумесна з расійскімі рэвалюцыянерамі зрынуць [[цар]]а і разглядалі стварэнне сацыялістычнага грамадства як больш важную задачу, чым аднаўленне незалежнасці Польшчы.<ref name="PWN" /> == Рэвалюцыя == У XIX стагоддзі [[Лодзь]] стала буйным польскім прамысловым цэнтрам, моцна ўрбанізаваным і індустрыялізаваным, і, такім чынам, аплотам сацыялістычнага руху. Да 22 студзеня 1905 г. рабочыя Лодзі ўжо баставалі, а 31 студзеня царская паліцыя паведаміла, што забастоўшчыкі неслі плакаты з лозунгамі «Далоў [[Аўтакратыя|самадзяржаўе]]! Далоў вайну!».<ref name="AA"/> Падобным чынам у [[Варшава|Варшаве]], сталіцы Польшчы і буйным прамысловым цэнтры, паўстанні і дэманстрацыі былі звычайнымі. 14 студзеня ў Варшаве адбылася ўсеагульная забастоўка; за наступныя некалькі дзён у Варшаве загінулі больш за 90 чалавек<ref name="AA" />, а 17 студзеня ўрад Расіі абвясціў, што Варшава знаходзіцца ў стане [[Аблога|аблогі]].<ref name="AA" /> [[Файл:Pomnik_1905.jpg|справа|міні|243x243пкс| Помнік паўстанню 1905 года ў [[Лодзь|Лодзі]]]] 28 студзеня ППС [[Сацыял-дэмакратыя Каралеўства Польскага і Літвы]] заклікалі да ўсеагульнай забастоўкі; больш за 400 000 рабочых прынялі ўдзел у [[Забастоўка|страйках]] па ўсёй Польшчы, якія працягваліся чатыры тыдні.<ref name="Davies"/> Гэта была толькі прэлюдыя да яшчэ большай серыі страйкаў, якія ўскалыхнулі Польшчу ў наступным годзе.<ref name="Davies" /> У 1905—1906 гадах адбылося каля 7000 забастовак і іншых спыненняў працы, у якіх удзельнічала 1,3 мільёна палякаў.<ref name="Davies" /> Пратэстоўцы патрабавалі як паляпшэння ўмоў для працоўных, так і большай палітычнай свабоды для палякаў.<ref name="AA"/><ref name="WIEMRew1905007" /> З лютага да дэманстрацый далучыліся студэнты польскіх універсітэтаў, пратэстуючы супраць [[Русіфікацыя|русіфікацыі]] і патрабуючы права вучыцца на польскай мове.<ref name="AA" /><ref name="WIEMRew1905007" /> Да іх далучыліся старшакласнікі і нават некаторыя з пачатковых класаў.<ref name="AA" /> Хаця расійскі ўрад пагадзіўся на некаторыя саступкі польскаму нацыяналістычнаму руху (зняцце некаторых абмежаванняў на выкарыстанне польскай мовы ў класах), многія — асабліва рабочыя — па-ранейшаму былі незадаволеныя.<ref name="AA" /><ref name="Davies" /> У некаторых месцах у Польшчы школьныя страйкі працягваліся каля трох гадоў.<ref name="Davies" /> Буйныя дэманстрацыі адбыліся 1 траўня (Дзень працы), і каля 30 чалавек былі расстраляныя падчас дэманстрацыі ў Варшаве.<ref name="AA" /> Пазней у тым жа месяцы грамадскі парадак у Варшаве на час распаўся падчас стыхійнай кампаніі супраць злачынных элементаў і расійскіх калабарантаў.<ref name="Davies" /> [[Файл:Miodowa_bomba.jpg|злева|міні|250x250пкс| Вуліца Мёдава ў Варшаве, 1906 год, адразу пасля выбуху бомбы ППС.]] У сярэдзіне чэрвеня 1905 г. расійская паліцыя адкрыла агонь па адной са шматлікіх дэманстрацый рабочых у Лодзі.<ref name="Davies"/><ref name="Wyb">Włodzimierz Kalicki, [http://www.gazetawyborcza.pl/1,75478,3058864.html Rok 1905: Przebudzeni bombą] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080503094025/http://www.gazetawyborcza.pl/1,75478,3058864.html |date=3 мая 2008 }}, [[Gazeta Wyborcza]], 2005-12-09 {{ref-pl}}</ref> У выніку [[Паўстанне ў Лодзі|паўстання ў Лодзі]] за некалькі дзён баёў у гарадах загінулі больш за дзве тысячы чалавек, у тым ліку больш за сотню мірных жыхароў.<ref name="WIEMRew1905007" /><ref name="Davies" /><ref name="Wyb" /> На працягу года ў буйных польскіх гарадах, якія знаходзіліся пад кантролем Расеі, адбылося некалькі пратэстаў і забастовак<ref name="AA"/>, але, як пісаў польскі журналіст Уладзімір Каліцкі, паўстанне ў Лодзі было найбольш драматычным.<ref name="Wyb" /> Расійскі ўрад спрыяў хаосу, спрабуючы распальваць [[Пагром|антыяўрэйскія пагромы]].<ref name="Davies" /> Іншым прыкметным з’явай было стварэнне Заглембскай рэспублікі ({{lang-pl|Republic Zagłębiowska}}), польскай сацыялістычнай дзяржавы з цэнтрам вакол рэгіёну Заглемба-Дамброўскай, які існаваў з кастрычніка па лістапад 1905 года<ref name="WIEMRew1905007" /> Падобная сацыялістычная дзяржава Астравецкая Рэспубліка вакол горада [[Астровец Свентакшыскі]] існавала з канца снежня 1905 да сярэдзіны студзеня 1906 года<ref name="Ostr">Ostrowiec Świętokrzyski. Monografia historyczna miasta. Ostrowiec Świętokrzyski, 1997.</ref> . == Наступствы == [[Файл:Ostrowiec_tablica_RepOstrowiecka_20060501_1210.jpg|злева|міні|267x267пкс| Мемарыяльная дошка ў [[Астровец Свентакшыскі|Астроўцы Свентакшыскім]] Астравецкай рэспубліцы 1905—1906 гг.]] У той час як большасць хваляванняў адбывалася ў 1905 годзе, да 1906—1907 гадоў у Польшчы працягвалі адбывацца хваляванні рабочых, дэманстрацыі і час ад часу ўзброеныя сутыкненні. Забастоўкі ў Лодзі працягваліся да сярэдзіны 1906 г., калі толькі вялікая расійская вайсковая прысутнасць і масавыя звальненні бастуючых рабочых з фабрык супакоілі горад.<ref name="Davies"/> Хваляванні ў Польшчы вымусілі расейцаў трымаць там армію ў 250—300 тыс. жаўнераў — армію, нават большую, чым тая, якая змагалася з японцамі на ўсходзе.<ref name="AA"/> Баявая арганізацыя Польскай сацыялістычнай партыі Пілсудскага, заснаваная ў 1904 г., якая спрыяла пэўнай эскалацыі ваенных дзеянняў, актывізавалася ў наступныя некалькі гадоў, пачаўшы кампанію забойстваў і рабаванняў пераважна з 1906 г., хоць яны сталі значна менш актыўнымі да канца дзесяцігоддзя.<ref name="Davies"/><ref name="Urb 121">Urbanowski, op.cit. S. 121.</ref> Фракцыя Пілсудскага была часова аслаблена, і ППС раскалолася, але да 1909 г. фракцыя Пілсудскага зноў аднавіла вядомасць на польскай падпольнай палітычнай сцэне.<ref name="Urb 131">Urbanowski, op.cit. S. 131.</ref> Пілсудскаму ў выніку ўдалося дабіцца незалежнасці Польшчы і стаць важнай палітычнай фігурай у [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|міжваеннай Польшчы]]. Іншым наступствам стала эвалюцыя польскіх палітычных партый і думкі.<ref name="Interia"/> Сярод польскіх сялян узнялася нацыянальная свядомасць. Нягледзячы на няўдачу ў дасягненні найбольш радыкальных мэт рэвалюцыі, расійскі ўрад саступіў некаторым патрабаванням, як у сацыяльнай, так і ў палітычнай сферах, што змякчыла паражэнскія пачуцці сярод многіх палякаў, якія яшчэ памяталі поўную паразу папярэдніх паўстанняў; у прыватнасці, [[русіфікацыя]] была часткова адменена ў адукацыі ў Польшчы.<ref name="Interia" /> == Рэвалюцыя 1905 г. у польскіх карцінах == <gallery> Файл:Witold Wojtkiewicz manifestacja uliczna -1905-.jpg|Witold Wojtkiewicz. ''Manifestacja uliczna'' (Вулічная дэманстрацыя) Файл:Stanisław Masłowski, Świt 1906 (Wiosna 1905).jpg|Stanisław Masłowski. ''Wiosna roku 1905'' (Вясна 1905 года). Казацкі патруль суправаджаў падлеткаў-паўстанцаў. Файл:Skoczylas Street demonstration.jpg|Władysław Skoczylas. ''Demonstracja uliczna w 1905'' (Вулічная дэманстрацыя 1905 г.) </gallery> == Гл. таксама == * Крывавая серада (Польшча) * Варшавянка (1905) == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == {{арфаграфія}} * Роберт Э. Блобаўм, ''Rewolucja: Руская Польшча, 1904—1907'', Cornell University Press, 1995 :* Акадэмічныя рэцэнзіі: [https://www.jstor.org/pss/2170269], [https://www.jstor.org/pss/2500989], [https://www.jstor.org/pss/131928] * Роберт Блобаўм, ''Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў і крызіс польскага каталіцызму'', Славянскі агляд, вып. 47, No 4 (Зіма, 1988), с.&nbsp;667—686, [https://www.jstor.org/pss/2498187 JSTOR] * Рычард Д. Льюіс, ''Рэвалюцыя ў сельскай мясцовасці : Расійская Польшча, 1905—1906'', Цэнтр расійскіх і ўсходнееўрапейскіх даследаванняў Пітсбургскага ўніверсітэта, 1986 * Мясо Я., ''Барацьба за нацыянальную школу ў Каралеўстве Польскім у 1905—1907 гады (Стогоддзе школьнай забастоўкі)'', Rozprawy z Dziejow Oswiaty (Даследаванні па гісторыі адукацыі), год: 2005, том: 44, нумар:, старонкі: 75-103, [http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/cgi-bin/getdoc.cgi?06PLAAAA01032370] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090814033521/http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/cgi-bin/getdoc.cgi?06PLAAAA01032370 |date=14 жніўня 2009 }} * Эндру Станіслаў Джон Памыкальскі, ''Польскае паўстанне 1905 г. падчас Расійскай рэвалюцыі 1905 г.'', дысертацыя (магістратура) — Дзяржаўны ўніверсітэт Сан-Хасэ, 1982 г. * Скот Уры, ''Барыкады і сцягі: Рэвалюцыя 1905 года і трансфармацыя варшаўскага яўрэйства'', Stanford University Press, 2012. {{ISBN|978-0-804763-83-7}} * {{In lang|pl}}, Stanisław Wiech (рэд.), ''Rewolucja 1905—1907 w Królestwie Polskim iw'' Rosji, KOBD, 2005 * Эндру Кір Уайз, ''Аляксандр Ледніцкі : паляк сярод расейцаў, расеец сярод палякаў : Польска-расійскае прымірэнне ў рэвалюцыі 1905 года'', Columbia University Press, 2003 == Спасылкі == * {{In lang|pl}} [http://rewolucja1905.pl/ Rewolucja 1905] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230331073246/https://rewolucja1905.pl/ |date=31 сакавіка 2023 }} website about the Revolution in the Kingdom of Poland {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі]] [[Катэгорыя:Паўстанні ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Царства Польскае]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1907 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1906 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1905 года]] hpv6zoezw9fdyu1sq7n3l0ei343qodl 0 708894 5165401 5068407 2026-07-13T13:26:57Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Аўрыл Лавін]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165401 wikitext text/x-wiki {{музычны альбом|Тып=студыйны альбом|Працягласць=48:41|Наст_год=2004|Наступны альбом=Under My Skin|Назва=Let Go|Лэйбл=Arista}} '''«Let Go»''' — дэбютны [[студыйны альбом]] канадскай выканаўцы [[Аўрыл Лавін]], выйшаў 4 чэрвеня 2002 года на лейбле «{{Не перакладзена 5|Arista|Arista Records|en|Arista}}». Крытыкі апісвалі «Let Go» як [[альтэрнатыўны рок]]-альбом з пост-гранж-арыентаваным гучаннем. З альбома было выпушчана 4 сінгла. Услед за альбомам рушыў услед «Try to Shut Me Up Tour».<ref name=kilroy-records>{{cite web|url=http://www.kilroy-records.be/details/110758.html |title=Lavigne, Avril - Let Go|accessdate=2014-07-07|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714144303/http://www.kilroy-records.be/details/110758.html|publisher=Kilroy Records |archivedate=2014-07-14 }}</ref> == Спіс песень == {{tracklist | extra_column = Прадзюсары | writing_credits = yes | title1 = [[Losing Grip]] | writer1 = Avril Lavigne, Clif Magness | extra1 = Magness | length1 = 3:53 | title2 = [[Complicated]] | writer2 = Lavigne, The Matrix | extra2 = The Matrix | length2 = 4:04 | title3 = [[Sk8er Boi]] | writer3 = Lavigne, The Matrix | extra3 = The Matrix | length3 = 3:23 | title4 = [[I’m With You]] | writer4 = Lavigne, The Matrix | extra4 = The Matrix | length4 = 3:44 | title5 = [[Mobile]] | writer5 = Lavigne, Magness | extra5 = Magness | length5 = 3:31 | title6 = [[Unwanted]] | writer6 = Lavigne, Magness | extra6 = Magness | length6 = 3:41 | title7 = Tomorrow | writer7 = Lavigne, Curt Frasca, Sabelle Breer | extra7 = Frasca, Breer | length7 = 3:48 | title8 = Anything But Ordinary | writer8 = Lavigne, The Matrix | extra8 = The Matrix | length8 = 4:11 | title9 = Things I'll Never Say | writer9 = Lavigne, The Matrix | extra9 = The Matrix | length9 = 3:43 | title10 = My World | writer10 = Lavigne, Magness | extra10 = Magness | length10 = 3:27 | title11 = Nobody's Fool | writer11 = Lavigne, Peter Zizzo | extra11 = Zizzo | length11 = 3:57 | title12 = Too Much to Ask | writer12 = Lavigne, Magness | extra12 = Magness | length12 = 3:46 | title13 = Naked | writer13 = Lavigne, Frasca, Breer | extra13 = Magness, Frasca, Breer | length13 = 3:28 }} == Прыём == {{Рэйтынгі | загаловак = | state = | rev1 = [[Metacritic]] | rev1Score = 68/100 | rev2 = [[AllMusic]] | rev2Score = {{Rating|4|5}}<ref name="allmusicreview">{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/let-go-r591514|title=Let Go: Avril Lavigne|last=Saraceno|first=Christina|website=AllMusic|access-date=14 March 2009}}</ref> | rev3 = ''[[Blender (magazine)|Blender]]'' | rev3Score = {{Rating|4|5}}<ref name="blenderreview">{{cite web|url=http://www.blender.com/guide/new/52202/let-go.html |title=Avril Lavigne: Let Go |last=Perry |first=John |work=Blender |access-date=14 March 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090502165226/http://www.blender.com/guide/new/52202/let-go.html |archive-date=2 May 2009 }}</ref> | rev4 = ''[[Entertainment Weekly]]'' | rev4Score = B−<ref name="entertainmentreview">{{cite magazine|url=https://ew.com/article/2002/06/14/let-go/|title=Let Go (2002)|last=Caramanica|first=Jon|date=14 June 2002|magazine=Entertainment Weekly|page=100|access-date=24 February 2011|archive-date=1 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130701132630/http://www.ew.com/ew/article/0,,260313,00.html|url-status=live}}</ref> | rev5 = ''[[Melodic (magazine)|Melodic]]'' | rev5Score = {{Rating|2.5|5}}<ref name="melodicreview">{{cite web|url=http://www.melodic.net/?page=review&id=581|first=Kaj|last=Roth|title=Avril Lavigne – Let Go|work=[[Melodic (magazine)|Melodic]]|access-date=6 March 2012|archive-date=16 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116215717/http://www.melodic.net/?page=review&id=581|url-status=dead}}</ref> | rev6 = ''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]'' | rev6Score = 6.6/10<ref name="pitchforkreview">{{cite web |last=Cox |first=Jamieson |url=https://pitchfork.com/reviews/albums/avril-lavigne-let-go/ |title=Avril Lavigne: Let Go Album Review |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |date=16 December 2018 |access-date=16 December 2018}}</ref> | rev7 = ''[[Q (magazine)|Q]]'' | rev7Score = {{Rating|3|5}}<ref name="metaLetGo">{{Metacritic album|access-date=7 October 2011}}</ref> | rev9 = ''[[Rolling Stone]]'' | rev9Score = {{Rating|3|5}}<ref name="rollingstonereview">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/let-go-20020702|title=Avril Lavigne: Let Go|last=Blashill|first=Pat|date=2 July 2002|magazine=Rolling Stone|access-date=14 March 2009}}</ref> | rev10 = ''[[Slant Magazine]]'' | rev10Score = {{Rating|2.5|5}}<ref name="slantreview">{{cite web|url=https://www.slantmagazine.com/music/avril-lavigne-let-go/|first=Sal |last=Cinquemani|title=Review: Avril Lavigne, ''Let Go''|website=[[Slant Magazine]]|date=8 July 2002 |access-date=26 August 2025|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606085113/http://www.slantmagazine.com/oldurlredirect.php?type=music&ID=109|archive-date= 6 June 2011}}</ref> | rev11 = ''[[Stylus Magazine]]'' | rev11Score = B<ref name="stylusreview">{{cite magazine|url=http://www.stylusmagazine.com/reviews/avril-lavigne/let-go.htm|title=Avril Lavigne Let Go|magazine=Stylus|date=September 1, 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20080118184454/http://www.stylusmagazine.com/reviews/avril-lavigne/let-go.htm|archive-date=January 18, 2008}}</ref> }} == Зноскі == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы 2002 года]] [[Катэгорыя:Дэбютныя альбомы]] [[Катэгорыя:Аўрыл Лавін]] pb7z9vam47hndotpdgm8qaxu2r4ez4v 5165403 5165401 2026-07-13T13:27:59Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Альбомы Arista Records]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165403 wikitext text/x-wiki {{музычны альбом|Тып=студыйны альбом|Працягласць=48:41|Наст_год=2004|Наступны альбом=Under My Skin|Назва=Let Go|Лэйбл=Arista}} '''«Let Go»''' — дэбютны [[студыйны альбом]] канадскай выканаўцы [[Аўрыл Лавін]], выйшаў 4 чэрвеня 2002 года на лейбле «{{Не перакладзена 5|Arista|Arista Records|en|Arista}}». Крытыкі апісвалі «Let Go» як [[альтэрнатыўны рок]]-альбом з пост-гранж-арыентаваным гучаннем. З альбома было выпушчана 4 сінгла. Услед за альбомам рушыў услед «Try to Shut Me Up Tour».<ref name=kilroy-records>{{cite web|url=http://www.kilroy-records.be/details/110758.html |title=Lavigne, Avril - Let Go|accessdate=2014-07-07|url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714144303/http://www.kilroy-records.be/details/110758.html|publisher=Kilroy Records |archivedate=2014-07-14 }}</ref> == Спіс песень == {{tracklist | extra_column = Прадзюсары | writing_credits = yes | title1 = [[Losing Grip]] | writer1 = Avril Lavigne, Clif Magness | extra1 = Magness | length1 = 3:53 | title2 = [[Complicated]] | writer2 = Lavigne, The Matrix | extra2 = The Matrix | length2 = 4:04 | title3 = [[Sk8er Boi]] | writer3 = Lavigne, The Matrix | extra3 = The Matrix | length3 = 3:23 | title4 = [[I’m With You]] | writer4 = Lavigne, The Matrix | extra4 = The Matrix | length4 = 3:44 | title5 = [[Mobile]] | writer5 = Lavigne, Magness | extra5 = Magness | length5 = 3:31 | title6 = [[Unwanted]] | writer6 = Lavigne, Magness | extra6 = Magness | length6 = 3:41 | title7 = Tomorrow | writer7 = Lavigne, Curt Frasca, Sabelle Breer | extra7 = Frasca, Breer | length7 = 3:48 | title8 = Anything But Ordinary | writer8 = Lavigne, The Matrix | extra8 = The Matrix | length8 = 4:11 | title9 = Things I'll Never Say | writer9 = Lavigne, The Matrix | extra9 = The Matrix | length9 = 3:43 | title10 = My World | writer10 = Lavigne, Magness | extra10 = Magness | length10 = 3:27 | title11 = Nobody's Fool | writer11 = Lavigne, Peter Zizzo | extra11 = Zizzo | length11 = 3:57 | title12 = Too Much to Ask | writer12 = Lavigne, Magness | extra12 = Magness | length12 = 3:46 | title13 = Naked | writer13 = Lavigne, Frasca, Breer | extra13 = Magness, Frasca, Breer | length13 = 3:28 }} == Прыём == {{Рэйтынгі | загаловак = | state = | rev1 = [[Metacritic]] | rev1Score = 68/100 | rev2 = [[AllMusic]] | rev2Score = {{Rating|4|5}}<ref name="allmusicreview">{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/let-go-r591514|title=Let Go: Avril Lavigne|last=Saraceno|first=Christina|website=AllMusic|access-date=14 March 2009}}</ref> | rev3 = ''[[Blender (magazine)|Blender]]'' | rev3Score = {{Rating|4|5}}<ref name="blenderreview">{{cite web|url=http://www.blender.com/guide/new/52202/let-go.html |title=Avril Lavigne: Let Go |last=Perry |first=John |work=Blender |access-date=14 March 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090502165226/http://www.blender.com/guide/new/52202/let-go.html |archive-date=2 May 2009 }}</ref> | rev4 = ''[[Entertainment Weekly]]'' | rev4Score = B−<ref name="entertainmentreview">{{cite magazine|url=https://ew.com/article/2002/06/14/let-go/|title=Let Go (2002)|last=Caramanica|first=Jon|date=14 June 2002|magazine=Entertainment Weekly|page=100|access-date=24 February 2011|archive-date=1 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130701132630/http://www.ew.com/ew/article/0,,260313,00.html|url-status=live}}</ref> | rev5 = ''[[Melodic (magazine)|Melodic]]'' | rev5Score = {{Rating|2.5|5}}<ref name="melodicreview">{{cite web|url=http://www.melodic.net/?page=review&id=581|first=Kaj|last=Roth|title=Avril Lavigne – Let Go|work=[[Melodic (magazine)|Melodic]]|access-date=6 March 2012|archive-date=16 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116215717/http://www.melodic.net/?page=review&id=581|url-status=dead}}</ref> | rev6 = ''[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]'' | rev6Score = 6.6/10<ref name="pitchforkreview">{{cite web |last=Cox |first=Jamieson |url=https://pitchfork.com/reviews/albums/avril-lavigne-let-go/ |title=Avril Lavigne: Let Go Album Review |website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |date=16 December 2018 |access-date=16 December 2018}}</ref> | rev7 = ''[[Q (magazine)|Q]]'' | rev7Score = {{Rating|3|5}}<ref name="metaLetGo">{{Metacritic album|access-date=7 October 2011}}</ref> | rev9 = ''[[Rolling Stone]]'' | rev9Score = {{Rating|3|5}}<ref name="rollingstonereview">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/let-go-20020702|title=Avril Lavigne: Let Go|last=Blashill|first=Pat|date=2 July 2002|magazine=Rolling Stone|access-date=14 March 2009}}</ref> | rev10 = ''[[Slant Magazine]]'' | rev10Score = {{Rating|2.5|5}}<ref name="slantreview">{{cite web|url=https://www.slantmagazine.com/music/avril-lavigne-let-go/|first=Sal |last=Cinquemani|title=Review: Avril Lavigne, ''Let Go''|website=[[Slant Magazine]]|date=8 July 2002 |access-date=26 August 2025|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606085113/http://www.slantmagazine.com/oldurlredirect.php?type=music&ID=109|archive-date= 6 June 2011}}</ref> | rev11 = ''[[Stylus Magazine]]'' | rev11Score = B<ref name="stylusreview">{{cite magazine|url=http://www.stylusmagazine.com/reviews/avril-lavigne/let-go.htm|title=Avril Lavigne Let Go|magazine=Stylus|date=September 1, 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20080118184454/http://www.stylusmagazine.com/reviews/avril-lavigne/let-go.htm|archive-date=January 18, 2008}}</ref> }} == Зноскі == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы 2002 года]] [[Катэгорыя:Дэбютныя альбомы]] [[Катэгорыя:Аўрыл Лавін]] [[Катэгорыя:Альбомы Arista Records]] 3rvpizwanb4cvbyroqmlg9bb840nlkj 0 710165 5165419 4760068 2026-07-13T14:12:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165419 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Рамуальд Нейгоф-Лей''' ({{lang-pl|Romuald Neuhoff von der Ley}}; {{ДН|||1808}} — пасля [[1883]]) — дзяржаўны службовец. == Біяграфія == Паходзіў са шляхецкага роду нямецкага паходжання герба ўласнага. Сын Юзафа і Караліны з [[Барэйшы|Барэйшаў]]<ref name="polishgenealogy1">[https://polishgenealogy1.blogspot.com/2017/04/ley-neuhoff_8.html Ley-Neuhoff]</ref>. У 1845—1848 гадах [[маршалак шляхты Пружанскага павета]]. [[Губернскі сакратар]]<ref>[[Сяргей Токць]]. [https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=1217-1.pdf Спісы маршалкаў шляхты Гарадзенскай губерні ў XIX ст. (паводле Люцыяна Шчукі).] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230720011332/https://pdf.kamunikat.org/download.php?item=1217-1.pdf |date=20 ліпеня 2023 }} // [[Герольд Litherland]].- № 3-4 (3) — Горадня, 2001</ref>. Валодаў бацькоўскімі маёнткамі [[Машковічы]] і [[Вінін]]<ref>{{Cite web |url=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/113510/1/Elinskaja2.pdf |title=Выходцы из Западной Европы среди дворянства Беларуси до и после разделов Речи Посполитой |access-date=7 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181103182840/http://elib.bsu.by/bitstream/123456789/113510/1/Elinskaja2.pdf |archivedate=3 лістапада 2018 |url-status=dead }}</ref>. 2 красавіка 1843 года набыў у Юзэфы з [[Прозары|Прозараў]], жонкі генерала {{нп5|Іпаліт Блашынскі|Іпаліта Блашынскага|pl|Hipolit Błeszyński}} маёнтак [[Сігневічы]]. У 1890 г. уладанні Рамуальда, уключаючы фальваркі [[Машковічы]], [[Марывіль]], [[Маліннік]], [[Пад'яблынь]] і [[Папялёва]], складалі 3582 дзесяціны<ref name="Федарук"/>. Маёнтак перайшоў да Рэйнгальда Нейгоф-Лея<ref name="Федарук">{{крыніцы/Старинные усадьбы Берестейщины|с=202}}</ref>, мужа ўнучкі Вікторыі з Ельскіх. Таксама валодаў [[Суймы|Суймамі]] на Валыні<ref name="polishgenealogy1"/>. == Сям’я == У першым шлюбе (каля 1840) з Міхалінай Бурчак-Абрамовіч (каля 1820 — пасля 1850), дачкой Паўла, харунжага скіўскага і Алены Куманоўскай, маршалкоўны крамянецкай. Ад яе меў сына Рамана<ref name="polishgenealogy1"/>. У другім шлюбе (1859) з сястрой папярэдняй жонкі Антанінай з [[Красіцкія|Красіцкіх]] (каля 1830 — пасля 1865), дачкой Рафала з Гэленаўкі і яго другой жонкі Алены Куманоўскай, маршалкоўны крамянецкай. У шлюбе дзеці<ref name="polishgenealogy1"/>: * Філамена<ref name="polishgenealogy1"/>, у шлюбе з Эразмам Севярынам Кашоўскім; * Рамуальд<ref name="polishgenealogy1"/>; * Томаш<ref name="polishgenealogy1"/>; * Марыя<ref name="polishgenealogy1"/>, у шлюбе з [[Юзаф Ельскі|Юзафам Ельскім]]. Мела дачку Вікторыю, якая выйшла замуж за Рэйнгальда Нейгоф-Лея. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нейгоф-Лей Рамуальд}} [[Катэгорыя:Губернскія сакратары]] [[Катэгорыя:Нейгоф-Леі]] kud6fkhufxhh6bfbv85o6ms7f8ot99m 0 710177 5165622 5163813 2026-07-13T20:47:15Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165622 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Spacewar!»''' — адна з першых вядомых [[Камп’ютар|лічбавых]] [[Камп’ютарная гульня|камп’ютарных гульняў]].<ref name=berlin>{{Артыкул|загаловак = Spacewar!|спасылка = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Spacewar-description-Berlin-Museum.jpg | мова = de | выданне = [[Computerspielemuseum Berlin]] | месца = [[Берлін]]}}</ref> Створана {{Не перакладзена 5|Стыў Расел|Стывам Раселам|en|Steve Russell (computer scientist)}} пры ўдзеле Марціна Грэца і Уэйна Вітэнена, якія аб’ядналіся ў нефармальную творчую групу пад назвай «Hingham Institute». Гэтая група ў 1961 годзе задумала распрацаваць гульню на платформе {{Не перакладзена 5|Міні-камп’ютар|міні-камп’ютара|en|Minicomputer}} [[Digital Equipment Corporation|DEC]] [[PDP-1]] у [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|Масачусецкім тэхналагічным інстытуце]] (МТІ). Пасля таго, як знаёмы Расела {{Не перакладзена 5|Алан Каток|Алан Каток|en|Alan Kotok}} атрымаў некалькі {{Не перакладзена 5|Падпраграма|падпраграм|en|Subroutine}} ад кампаніі «Digital Equipment Corporation» (DEC) па разліку траекторыі палёту касмічнага апарата, Расел заняўся праграмаваннем гульні, а да лютага [[1960-я гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1962 года]] ў яго была гатовая першая версія «Spacewar!», і на гэта сышло прыкладна 200 {{Не перакладзена 5|Чалавека-гадзіна|чалавека-гадзін|en|Man-hour}} працы. У «Spacewar!» удзельнічаюць двое гульцоў, кожны з якіх кіруе сваім касмічным караблём. Яны манеўруюць у бязважкасці побач з {{Не перакладзена 5|Гравітацыйны калодзеж|гравітацыйным калодзежам|en|Gravitational potential}} зоркі. У пачатку на борце кожнага ёсць некаторы запас паліва для манеўравання і некаторы лік тарпед. Сімуляцыя гульнявога свету грунтуецца на [[Класічная механіка|ньютанаўскай]] фізіцы — калі гулец не прадпрымае якіх-небудзь дзеянняў, то караблі рухаюцца па інерцыі. Калі карабель сутыкаецца з зоркай, іншым караблём ці ў яго патрапіць тарпеда, то ён гіне. Гулец можа ў любы час выкарыстоўваць функцыю пераходу ў {{Не перакладзена 5|Гіперпрастора (фантастыка)|гіперпрастору|en|Hyperspace}} для ''«скачка»'' ў выпадковае месца на экране, але такі пераход можа знішчыць карабель, і з кожным выкарыстаннем імавернасць страты карабля павялічваецца. Першапачаткова гульня кіравалася перамыкачамі на самім PDP-1, але пасля Боб Сандэрс прыдумаў і стварыў ранні [[геймпад]], што зрабіла кіраванне зручнейшым і палепшыла гульнявы працэс. «Spacewar!» — адна з самых важных і ўплывовых гульняў у ранняй гісторыі камп’ютарных гульняў. Яна стала папулярнай у 1960-х гадах настолькі, што была ўсталявана практычна на ўсіх камп’ютарах PDP-1. «Spacewar!» {{Не перакладзена 5|Партаванне праграмнага забеспячэння|партавалася|en|Porting}} на іншыя камп’ютарныя платформы, а пасля была адноўлена на больш сучасных мовах праграмавання для эмулятараў камп’ютара PDP-1. Гульня непасрэдна натхніла многіх на стварэнне іншых {{Не перакладзена 5|Электронная гульня|электронных гульняў|en|Electronic game}}, прыкладамі сярод якіх з’яўляюцца першыя камерцыйныя гульні для [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматаў]] «[[Galaxy Game]]» і «[[Computer Space]]», якія з’явіліся ў 1971 годзе. Апроч гэтых, быў аказаны ўплыў на пазнейшыя, напрыклад на «{{Не перакладзена 5|Asteroids|Asteroids|en|Asteroids (video game)}}» 1979 года. У 2007 годзе «Spacewar!» увайшла ў дзясятку найважнейшых камп’ютарных гульняў усіх часоў, якія паклалі пачатак стварэнню {{Не перакладзена 5|Гульнявы канон|гульнявога канону|en|Game canon}} ў [[Бібліятэка Кангрэса|Бібліятэцы Кангрэса ЗША]]. == Заўвагі == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] [[Катэгорыя:Відэагульні з двухмернай графікай]] [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя відэагульні]] [[Катэгорыя:Космас у культуры і мастацтве]] [[Катэгорыя:Відэагульні 1962 года]] [[Катэгорыя:Шматкарыстальніцкія відэагульні]] bfswqu3hhsr8qmdq4sids2ifr6g6v4w 0 710203 5165616 4882474 2026-07-13T20:47:07Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165616 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Nimatron»''' ― камп’ютарная гульнявая электронна-рэлейная машына для гульні ў [[Нім (гульня)|нім]]. Дадзеная прылада распрацавана амерыканскім фізікам [[Эдвард Кондан|Эдвардам Конданам]] узімку 1939/1940 гады і ўпершыню прадэманстравана на {{Не перакладзена 5|Сусветная выстава (1939)|Сусветнай выставе ў Нью-Ёрку|en|1939 New York World's Fair}} ў [[1940]] годдзе. Апарат быў сабраны Эдвардам Конданам і яго асістэнтамі Джэральдам Тоўні ({{lang-en|Gerald L. Tawney}}) і Уілардам Дэрам ({{lang-en|Willard A. Derr}}). 26 красавіка 1940 года была пададзена заяўка, на якую 24 верасня таго ж года на прыладу быў выдадзены патэнт.<ref name=diss>{{Артыкул|аўтар=Vlasios A. Kasapakis|загаловак=Pervasive Role Playing Games: Design, Development and Evaluation of a Research Prototype|спасылка=https://www.researchgate.net/profile/Vlasios_Kasapakis/publication/303283809_Pervasive_Role_Playing_Games_Design_Development_and_Evaluation_of_a_Research_Prototype/links/573af8dd08ae9ace840e6c4f.pdf|мова=en|выданне=University of the Aegean|тып=|месца=|выдавецтва=|год=2016|месяц=3|чысло=|том=|нумар=|старонкі=|issn=|archivedate=2018-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180202071521/https://www.researchgate.net/profile/Vlasios_Kasapakis/publication/303283809_Pervasive_Role_Playing_Games_Design_Development_and_Evaluation_of_a_Research_Prototype/links/573af8dd08ae9ace840e6c4f.pdf}}</ref> «Nimatron» уяўляе сабой лічбавы камп’ютар, які складаецца з чатырох слупкоў па сямі лямпаў, якія кіруюцца пасродкам [[рэле]]. Гулец, робячы ход, можа пагасіць адну ці больш лямпаў у адным з шэрагаў; далей надыходзіць такі ж ход камп’ютара. Той, хто выключае апошнюю лямпу, выйграе. «Nimatron» з’яўляецца першым камп’ютарам, які прызначаўся для забаў, і прэтэндэнтам на статус першай [[Камп’ютарная гульня|камп’ютарнай гульні]]. Таксама лічыцца, што ў ім было рэалізавана першае ў гісторыі наўмыснае запаволенне працы камп’ютара. Разам з тым уплыў «Nimatron» на далейшае развіццё электронных гульняў і лічбавых камп’ютараў лічыцца малаважным. == Заўвагі == {{Reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] 1gsuz0snupziaguue5xixaycirh3th3 0 710214 5165613 5163720 2026-07-13T20:47:02Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165613 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Galaxy Game»''' — першая ў свеце [[Аркадны аўтамат|аркадная гульня]] (гэта значыць відэагульня на аўтамаце, які працуе з манетамі) і першая гульня на камерцыйным камп’ютары.<ref name="кил">{{Cite web |url=http://www.arcade-museum.com/game_detail.php?game_id=13736 |title=Galaxy Game на сайте Killer List of Videogames |accessdate=2011-09-12 |archive-date=2014-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328003717/http://www.arcade-museum.com/game_detail.php?game_id=13736 |url-status=live }}</ref> Аўтамат з моманту стварэння і да канца [[2010 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|2010 года]] знаходзіўся ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], штат [[Каліфорнія]], побач з горадам [[Пала-Альта]]. Прататыпам «Galaxy Game» стала гульня «[[Spacewar!]]», напісаная ў {{Не перакладзена 5|1960-я гады у гісторыі камп’ютарных гульняў|1961 годзе|ru|1960-е годы в компьютерных играх}} праграмістамі [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|Масачусецкага політэхнічнага інстытута]] для камп’ютара [[PDP-1]]. Гульня выкарыстоўвала [[асцылограф]] у якасці дысплея і 8 кілабайт [[Аператыўная памяць|аператыўнай памяці]]. [[Геймплэй]] абедзвюх гульняў досыць прымітыўны — два гульцы, кіруючы кожны сваім касмічным караблём, перастрэльваюцца на фоне зорнага неба, імкнучыся пазбегнуць як стрэлаў апанента, так і зоркі, якая прыцягвае да сябе караблі і разбурае іх пры судотыку. Але калі «Spacewar!» была даступная толькі супрацоўнікам інстытута і рэдкім наведвальнікам, то «Galaxy Game» стала першай гульнёй, даступнай кожнаму жадаючаму. Перадумовай да з’яўлення першай камерцыйнай гульні стала з’яўленне камп’ютара {{Не перакладзена 5|PDP-11|PDP-11|en|PDP-11}} коштам {{num|14000|$}}, што было на парадак танней ранніх камп’ютараў, недаступных простым карыстачам. Стваральнікамі «Galaxy Game» з’яўляюцца Біл Пітс, які да 1971 году ўжо скончыў Стэнфардскі ўніверсітэт, і яго сябар па школьных часах ― Х’ю Так. Біл, які вывучаў праграмаванне, займаўся самай гульнёй, у той час як інжынер-механік Х’ю адказваў за тэхнічную частку аўтамата. Праца працягвалася тры з паловай месяцы, да верасня 1971 года. Такім чынам, «Galaxy Game» на два месяцы апярэдзіла «[[Computer Space]]» ― першую камерцыйна паспяховую і масава выпушчаную гульню такога тыпу. У апошні момант сябры вырашылі змяніць назву гульні на «Galaxy Game», вырашыўшы, што «Spacewar!» (даслоўна ― «Касмічная вайна!») будзе не самай прыдатнай назвай у разгар [[Вайна ў В’етнаме|В’етнамскай вайны]]. Аўтамат абыйшоўся сваім стваральнікам нятанна, амаль у {{num|20000|$}}: {{num|14000|$}} каштаваў камп’ютар PDP-11/20 з 8 КБ памяці, {{num|3000|$}} манітор «Hewlett Packard 1300A» і яшчэ амаль столькі ж ― {{Не перакладзена 5|Манетапрыёмнік|манетапрыёмны апарат|ru|Монетоприёмник}}, корпус з арэха і астатняе. Камерцыйна паспяховым аўтамат не быў, адна гульня на ім каштавала 10 цэнтаў (25 цэнтаў за тры гульні), што пры гэтак высокім сабекошце не дазволіла акупіць укладзеныя выдаткі. Першая версія гульні, разлічаная на дваіх гульцоў, прастаяла ва ўніверсітэце ўсяго год, у [[1972 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1972 годзе]] Біл і Х’ю зрабілі другую версію «Galaxy Game» з некалькі іншым корпусам, больш якасным дысплеем і магчымасцю падключаць да аднаго камп’ютара PDP-11 некалькі (да 4) кансоляў. Такім чынам, у «Galaxy Game» маглі гуляць да васьмі гульцоў на 4 дысплеях. Поспех гульні сярод студэнтаў універсітэта быў вельмі вялікім, у аўтамата стала стаяла група з 10―12 чалавек, а па выходных яшчэ больш. Папулярнасць расла, і 7 снежня 1972 Сцюарт Брэнд напісаў для часопіса «[[Rolling Stone]]» прысвечаную «Galaxy Game» артыкул. Другая мадэль прапрацавала з 1972 па {{Не перакладзена 5|1979 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1979 год|en|1979 in video games}}, пасля чаго камп’ютар стаў увесь час ламацца і аўтамат прыйшлося выключыць і дэмантаваць. Праз 18 гадоў — у {{Не перакладзена 5|1997 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1997 годзе|en|1997 in video games}}, па ініцыятыве Біла Пітса «Galaxy Game» была адрэстаўравана і ўстаноўлена на пятым паверсе Стэнфардскай кафедры інфарматыкі. Аўтамат стаў зноў даступны для студэнтаў. Аднак выдаткі на абслугоўванне машыны былі досыць высокія і праз два гады аўтамат быў падораны {{Не перакладзена 5|Музей камп’ютарнай гісторыі|музею камп’ютарнай гісторыі|en|Computer History Museum}} ў {{Не перакладзена 5|Маунцін-Ўю|Маунцін-Ўю|en|Mountain View, California}}, [[Каліфорнія]]. Са жніўня 2010 года музей здаў «Galaxy Game» у арэнду кампаніі «[[Google]]», і цяпер аўтамат знаходзіцца ў «{{Не перакладзена 5|Googleplex|Googleplex|en|Googleplex}}» ― штаб-кватэры кампаніі ў тым жа горадзе Маунцін-Ўю на тэрыторыі «[[Крамянёвая даліна|Крэмніевай даліны]]». == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] [[Катэгорыя:Відэагульні з двухмернай графікай]] [[Катэгорыя:Відэагульні 1971 года]] [[Катэгорыя:Шматкарыстальніцкія відэагульні]] s51pfzjcjyolcno0a86mlt0i5g6rbm9 0 710450 5165604 5056528 2026-07-13T20:46:45Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165604 wikitext text/x-wiki {{Гісторыя камп’ютарных гульняў}} '''Гісторыя [[Камп’ютарная гульня|камп’ютарных гульняў]]''' пачынаецца ў [[1940-я гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1940-х]] і [[1950-я гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1950-х гадах]], калі ў акадэмічным асяроддзі распрацоўваліся простыя гульні і сімуляцыі. Камп’ютарныя гульні працяглы час не былі папулярныя, і толькі ў 1970-х і 1980-х гадах, калі з’явіліся даступныя для шырокай публікі [[Аркадны аўтамат|аркадныя аўтаматы]], [[Гульнявая прыстаўка|гульнявыя кансолі]] і [[Хатні камп’ютар|хатнія камп’ютары]], камп’ютарныя гульні становяцца часткай [[Масавая культура|поп-культуры]]. == Ранняя гісторыя (1940—1970) == {{Асноўны артыкул|1940-я гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1950-я гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1960-я гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў}} З’яўленню камерцыйных камп’ютарных гульняў папярэднічала ўжо сфарміраваная індустрыя забаўляльных [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматаў]] накшталт [[пінбол]]а — механічных гульняў, для запуску якіх патрабавалася кінуць манетку ў шчыліну прымача. Такія аўтаматы выпускаліся з XIX стагоддзя, выкарыстоўваючы ўсё больш складаныя механізмы, а з 1930-х гадоў і электрычнасць; паралельна развіваліся і [[Музычны аўтамат|музычныя аўтаматы]]-«джукбоксы».{{Sfn|Kent|2001|с=2}} Характэрным і незвычайна складаным для свайго часу аркадным аўтаматам стаў «[[Nimatron]]» ― электрамеханічны камп’ютар для гульні ў [[Нім (гульня)|нім]], спраектаваны фізікам [[Эдвард Кондан|Эдвардам Конданам]] і выстаўлены на [[Сусветная выстаўка (1939)|Сусветнай выстаўцы 1939―1940 гадоў]] у Нью-Ёрку.{{Sfn|Fish|2021|с=7}} У 1947 годзе была запатэнтавана «[[Забаўляльная прылада на аснове электронна-прамянёвай трубкі]]» Томаса Голдсміта і Эстла Мана ― яна лічыцца першай спецыяльна прызначанай для гульні прыладай, якая выводзіла выяву на экран, гэта значыць ''«[[Відэагульня|відэагульнёй]]»''.<ref name="cathode"/> У пачатку 1950-х гадоў ствараліся спецыялізаваныя камп’ютары накшталт «[[Nimrod]]» ізноў жа для гульні ў [[Нім (гульня)|нім]] і «[[Bertie the Brain]]» і [[OXO]] для гульні ў [[крыжыкі-нулікі]].{{Sfn|Fish|2021|с=7}} «[[Tennis for Two]]», распрацаваная фізікам Уільямам Хігінботамам, імітавала гульню ў [[тэніс]] з графічным інтэрфейсам, выкарыстоўваючы аналагавы камп’ютар і [[асцылограф]] як сродак вываду ў рэальным часе.{{Sfn|Fish|2021|с=9}} У 1948—1950 гадах [[Алан Мэтысан Цьюрынг|Алан Цьюрынг]] і [[Д. Г. Чампернаўн|Дэйвід Чампернаўн]] распрацавалі алгарытм шахматнай гульні «[[Turochamp]]»<ref>{{citation |title=David Champernowne (1912–2000) |url=http://ilk.uvt.nl/icga/journal/contents/content23-4.htm |journal={{lang-en|ICGA Journal}} |volume=23 |issue=4 |date=December 2000 |lang=en |access-date=13 чэрвеня 2022 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041323/http://ilk.uvt.nl/icga/journal/contents/content23-4.htm |url-status=dead }} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://ilk.uvt.nl/icga/journal/contents/content23-4.htm |accessdate=13 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304041323/http://ilk.uvt.nl/icga/journal/contents/content23-4.htm |archivedate=4 сакавіка 2016 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://ilk.uvt.nl/icga/journal/contents/content23-4.htm |accessdate=13 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304041323/http://ilk.uvt.nl/icga/journal/contents/content23-4.htm |archivedate=4 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref>, аднак камп’ютары таго часу былі недастаткова магутнымі, каб рэалізаваць гэты алгарытм.<ref>[https://en.chessbase.com/post/kasparov-on-alan-turing-and-his-paper-machine- Garry Kasparov: The Reconstruction of Turing’s «Paper Machine»]{{Ref-en}}</ref>{{Sfn|Donovan|2010}} Брытанскі журналіст Трыстан Донаван у кнізе «Replay: The History of Video Games» апісваў 1950-я гады як ''«дзесяцігоддзе фальстартаў»'', адзінкавых прылад, створаных у адзіным асобніку для выставак і разабраных пазней ― стваральнікі гэтых прылад адкідвалі ідэю камп’ютарных гульняў як пустую трату часу.{{Sfn|Donovan|2014}} Да 1960-х гадоў развіццё вылічальнай тэхнікі — ад вакуумных лямпаў да транзістараў, а ад транзістараў да інтэгральных схем — зрабіла камп’ютары нашмат больш магутнымі і даступнымі, чым раней. У 1961 годзе група студэнтаў з клуба «[[Tech Model Railroad Club]]» (TMRC, клуб [[Чыгуначны мадэлізм|чыгуначных мадэлістаў]]) пры [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|Масачусецкім тэхналагічным інстытуце]] выкарыстала найноўшы на той момант камп’ютар [[Digital Equipment Corporation|DEC]] [[PDP-1]] для стварэння адной з першых камп’ютарных гульняў — касмічнага сімулятара «[[Spacewar!]]».{{Sfn|Kent|2001|с=18}} Стваральнікі гульні ахвотна перадавалі код гульні іншым карыстальнікам камп’ютараў PDP-1 у іншых універсітэтах і лабараторыях; сама кампанія DEC выкарыстоўвала гульню для дэманстрацыі магчымасцяў камп’ютара патэнцыйным пакупнікам. PDP-1 быў вельмі дарагім камп’ютарам — 120 тысяч долараў ЗША — і колькасць прададзеных камп’ютараў была абмежавана некалькімі дзясяткамі.{{Sfn|Donovan|2010}} == 1971—1980 == {{Асноўны артыкул|1970-я гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў}} === Камп’ютарныя гульні для мэйнфрэймаў === [[Файл:Spacewar1.png|міні|Скрыншот відэагульні «[[Spacewar!]]» з дапамогай эмулятара PDP-1.]] На працягу 1960—1970-х гадоў ва ўніверсітэцкім і навуковым асяроддзі ЗША працягвалі стварацца розныя гульні — як навучальныя праграмы, як практыкаванні ў праграмаванні і проста для забаўкі студэнтаў. Іх колькасць і складанасць раслі па меры таго, як камп’ютары ({{Не перакладзена 5|Мэйнфрэйм|мэйнфрэймы|en|Mainframe computer}}) станавіліся ўсё больш даступнымі, з развіццём [[Мова праграмавання|моў праграмавання]] і з’яўленнем першых камп’ютарных сетак ([[ARPANET]]), якія дазвалялі карыстачам узаемадзейнічаць адзін з адным і дзяліцца праграмамі. Сістэма электроннага навучання {{Не перакладзена 5|PLATO (камп’ютарная сістэма)|PLATO|en|PLATO (computer system)}}, асабліва з запушчанага ў 1972 годзе пакалення PLATO IV, стала асабліва зручнай для падобных праектаў — на ёй з’явіліся ўласныя версіі «[[Spacewar!]]» і шахмат, шматкарыстальніцкія стратэгічныя [[4X]]-гульні накшталт «[[Empire (гульня)|Empire]]» і «[[Star Trek (гульня)|Star Trek]]» (1972); адаптацыі {{Не перакладзена 5|Настольная ролевая гульня|настольных ролевых гульняў|en|Tabletop role-playing game}} тыпу «[[Dungeons & Dragons]]» — «{{Не перакладзена 5|dnd (гульня)|dnd|en|Dnd (1974 video game)}}» (1974) і «{{Не перакладзена 5|pedit5|pedit5|en|pedit5}}» (1975). «[[The Oregon Trail]]» (1971), напісаная для мэйнфрэйма {{Не перакладзена 5|HP 2100|HP 2100|en|HP 2100}}, апярэдзіла {{Не перакладзена 5|Сімулятар выжывання|сімулятары выжывання|en|Survival game}}; «[[Maze War]]» (1973) і «[[Spasim]]» (1974) сталі першымі трохмернымі камп’ютарнымі гульнямі.{{Sfn|Williams|2017|с=40–45}} Тэкставая гульня «[[Colossal Cave Adventure]]» (1975) для мэйнфрэйма {{Не перакладзена 5|PDP-10|PDP-10|en|PDP-10}}, якая сумяшчала ў сабе сімулятар [[Спелеалогія|спелеолага]] і элементы фэнтэзі ў духу «[[Dungeons & Dragons]]», адкрыла дарогу для [[квэст]]аў і {{Не перакладзена 5|Interactive fiction|interactive fiction|en|Interactive fiction}}.<ref name="pcg 50">{{cite web|author=Richard Cobbett|title=The 50 most important PC games of all time|url=https://www.pcgamer.com/most-important-pc-games/2/|website=PC Gamer|date=2016-01-18|accessdate=2021-07-05|lang=en}}</ref> Калі першыя камп’ютарныя ролевыя гульні, як «dnd» і «pedit5», былі адносна прымітыўнымі, іх спадчыннікі станавіліся ўсё складаней — гульні накшталт «{{Не перакладзена 5|Moria (гульня)|Moria|en|Moria (1978 video game)}}» (1975), «Oubliette» (1977) і «{{Не перакладзена 5|Avatar (гульня)|Avatar|en|Avatar (1979 video game)}}» (1979) выкарыстоўвалі ўжо выгляд ад першай асобы, складаныя шматузроўневыя падзямеллі і мноства параметраў для настройкі персанажаў.{{Sfn|Williams|2017|с=46–48}} === Гульнявыя прыстаўкі === [[Файл:Magnavox-Odyssey-Console-Set-FR.jpg|міні|left|Гульнявая кансоль «[[Magnavox Odyssey|Odyssey]]», вырабленая кампаніяй «Magnavox» у 1972 годзе.]] У 1966 годзе амерыканскі інжынер {{Не перакладзена 5|Ральф Бэр|Ральф Бэр|en|Ralph H. Baer}}, які працаваў у кампаніі «{{Не перакладзена 5|Sanders Associates|Sanders Associates|en|Sanders Associates}}» — падрадчыку [[Міністэрства абароны ЗША]] — па ўласнай ініцыятыве пачаў працу над праектам [[Тэлевізар|тэлевізійнай]] прылады для гульняў, якую ён называў «Channel LP» ({{Tr-en|let’s play}}, ''«давай пагуляем»'').{{Sfn|Smith|2019|с=142–144}} Хоць першыя спробы «Sanders Associates» знайсці партнёра сярод буйных вытворцаў тэлевізараў засталіся няўдалымі, у 1971 годзе Бэр і яго супрацоўнікі здолелі заключыць кантракт з кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Magnavox|Magnavox|en|Magnavox}}»; прататып прылады, у той час вядомы як «Brown Box», быў ператвораны ў камерцыйны прадукт — першую хатнюю [[Гульнявая прыстаўка|гульнявую прыстаўку]] «[[Magnavox Odyssey]]».{{Sfn|Donovan|2010}} «Magnavox Odyssey» была ўпершыню прадстаўлена публіцы 24 мая 1972 года і выпушчана на амерыканскі рынак у жніўні 1972 года;{{Sfn|Donovan|2010}} прыстаўка складалася з 13 гульняў, у тым ліку сімулятараў футбола і тэніса, і прадавалася разам з рознымі аксэсуарамі для іх, у тым ліку папяровымі грашыма і накладкамі на экран. Нягледзячы на высокі кошт, яна заваявала вялікую папулярнасць — да 1975 года было прададзена больш за 350 тысяч прылад.{{Sfn|Fish|2021|с=12}} === Аркадныя аўтаматы === З другой паловы 1960-х гадоў індустрыя аркадных аўтаматаў перажывала адраджэнне, звязанае са з’яўленнем складаных электрамеханічных гульняў — так, аўтамат «{{Не перакладзена 5|Periscope (гульня)|Periscope|en|Periscope (arcade game)}}» (1966), выпушчаны японскай кампаніяй «[[Sega]]», набыў вялікую папулярнасць і ў самой Японіі, і ў ЗША, спарадзіўшы мноства перайманняў. Гэтае ўскладненне тэхналогій і рост цікавасці публікі да аркадных аўтаматаў падрыхтавалі глебу для прыходу электронных аркадных аўтаматаў у 1970-я гады.{{Sfn|Smith|2019|с=119–120}} Першым лічбавым аркадным аўтаматам, заснаваным на «[[Spacewar!]]», стаў «[[Galaxy Game]]», створаны ў 1971 годзе ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] на базе камп’ютара {{Не перакладзена 5|PDP-11|PDP-11|en|PDP-11}}.{{Sfn|Donovan|2010}} Аўтамат «[[Computer Space]]» {{Не перакладзена 5|Нолан Бушнэл|Нолана Бушнэла|en|Nolan Bushnell}} стаў ужо першым серыйна вырабляным прадуктам, хоць і не дамогся поспеху. Кампанія «Nutting Associates» нават не змагла прадаць усе {{Num|1500|вырабленых}} прылад — для звычайных бараў, дзе ўсталёўваліся пінбольныя і музычныя аўтаматы, касмічны сімулятар здаваўся занадта складаным. Бушнэл, не расчараваўшыся ў ідэі, у 1972 годзе заснаваў уласную кампанію па вытворчасці аркадных аўтаматаў — «[[Atari]]».{{Sfn|Kent|2001|с=34}} [[Файл:Games Convention 2006 Pong.jpg|міні|На «Games Convention 2006» гуляюць у «[[Pong]]».]] У 1972 годзе «Atari» выпусціла аркадны аўтамат «[[Pong]]», спраектаваны інжынерам Аланам Алкарнам ― гэтая нашмат прасцейшая і танная ў параўнанні з «[[Computer Space]]» сістэма імітавала гульню ў тэніс і была першапачаткова разлічана на двух гульцоў. «Atari» не ўдалося дамовіцца аб партнёрстве ні з кім з буйных вытворцаў аркадных аўтаматаў і пачала вырабляць аўтамат сама, атрымаўшы крэдыт ад «{{Не перакладзена 5|Wells Fargo|Wells Fargo|en|Wells Fargo}}» ― аўтамат набыў каласальны поспех.{{Sfn|Donovan|2010}} Ужо на працягу некалькіх месяцаў пасля выхаду «Pong» буйныя вытворцы аркадных аўтаматаў пачалі вырабляць уласныя аркадныя аўтаматы таго ж тыпу з назвамі тыпу «Electronic Paddle Ball».{{Sfn|Kent|2001|с=61}} Падабенства «Pong» з сімулятарамі тэніса для «[[Magnavox Odyssey]]», распрацаванымі Бэрам, прыцягнула ўвагу «Magnavox» ― судовае разбіральніцтва паміж дзвюма кампаніямі, якое зацягнулася на некалькі гадоў, скончылася міравым пагадненнем.{{Sfn|Kent|2001|с=48}} Першыя гады «Atari» і яе канкурэнты займаліся выключна Pong-падобнымі аўтаматамі накшталт «[[Breakout]]»; «Atari» таксама эксперыментавала з гульнямі іншых тыпаў, як гоначны сімулятар «{{Не перакладзена 5|Gran Trak 10|Gran Trak 10|en|Gran Trak 10}}», танкавы «[[Tank]]» або касмічны «[[Space Race]]», хоць яны і не прыносілі такіх жа даходаў.{{Sfn|Kent|2001|с=62–64}} Аркадныя аўтаматы хутка атрымалі распаўсюджванне і ў Японіі — мясцовыя вытворцы, як «[[Sega]]», «{{Не перакладзена 5|Taito|Taito|en|Taito}}» і «{{Не перакладзена 5|Namco|Namco|en|Namco}}», стваралі як клоны «Pong», так і ўласныя арыгінальныя гульні, якія паспяхова экспартавалі ў ЗША. Аўтамат «{{Не перакладзена 5|Gun Fight|Gun Fight|en|Gun Fight}}», выпушчаны ў Японіі кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Taito|Taito|en|Taito}}», быў дапрацаваны для амерыканскага рынка кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Midway Games|Midway Games|en|Midway Games}}» і стаў першым аркадным аўтаматам, у канструкцыі якога выкарыстоўваўся [[мікрапрацэсар]].{{Sfn|Kent|2001|с=64}} === 1975 === {{Асноўны артыкул|1975 год у гісторыі камп’ютарных гульняў}} [[Файл:Atarisearspong crop.png|міні|left|Арыгінальная кансоль «[[Pong (прыстаўка)|Pong]]» ад «[[Atari]]».]] «[[Atari]]» выходзіць на рынак гульнявых прыставак з мадэллю «[[Pong (прыстаўка)|Pong]]» — спачатку праз сетку рознічнага гандлю партнёра «{{Не перакладзена 5|Sears|Sears|en|Sears}}» пад маркай «Sears Tele-Games», пазней пад уласнай — «Atari Pong». Нягледзячы на тое, што прыстаўка з’яўляецца аналагам «[[Magnavox Odyssey]]», яе чакае нечаканы поспех. На рынку з’яўляецца мноства «Pong»-клонаў прыставак іншых вытворцаў (паказальна, што гэтыя прыстаўкі часта называюцца менавіта «Pong»-клонамі, нягледзячы на тое, што аналагічная гульнявая прыстаўка «Magnavox Odyssey» выйшла на тры гады раней). Некаторыя тлумачаць поспех прыстаўкі «Atari Pong» тым, што на момант старту продажаў прыстаўкі, ужо каля трох гадоў існуюць вельмі папулярныя гульнявыя аўтаматы «Pong» з абсалютна такой жа назвай, і многія гульцы былі не супраць мець аналагічны аркадны аўтамат дома, у той час як пра той жа «[[Magnavox Odyssey]]» яны нават не чулі (з улікам таго, што аркаднага гульнявога аўтамата з назвай «Odyssey» не было). У верасні «{{Не перакладзена 5|MOS Technology|MOS Technology|en|MOS Technology}}» выпускае васьміразрадны [[мікрапрацэсар]] {{Не перакладзена 5|MOS Technology 6502|6502|en|MOS Technology 6502}}. Пры прадукцыйнасці аналагічнай працэсарам іншых марак (у першую чаргу «[[Intel]]» і «[[Motorola]]») валодаў больш чым у сем разоў меншым коштам, што тлумачыць яго высокую папулярнасць і зніжэнне коштаў на [[камп’ютар]]ы. Адбываецца старт працэсу выхаду камп’ютараў з катэгорыі ''«толькі для прафесіяналаў і энтузіястаў»''. Сэрцам першых [[Хатні камп’ютар|хатніх і гульнявых камп’ютараў]] па даступных коштах часцяком быў {{Не перакладзена 5|MOS Technology 6502|MOS 6502|en|MOS Technology 6502}}. Прыстаўкі першага пакалення рэалізоўваліся фіксаванай лагічнай схемай, а такім чынам мелі адну гульню (магчыма ў некалькіх варыяцыях). Яны не змяшчалі мікрапрацэсара, і таму не маглі выконваць іншыя алгарытмы. Выпуск {{Не перакладзена 5|Другое пакаленне гульнявых сістэм|прыставак другога пакалення|en|Second generation of video game consoles}}, у аснове якіх быў мікрапрацэсар, здольны выконваць больш складаныя алгарытмы, а значыць і вялікі набор разнастайных і больш складаных камп’ютарных гульняў, стаў магчымы дзякуючы рэзкаму зніжэнню коштаў на мікрапрацэсары, што ў першую чаргу адбылося з прычыны выпуску таннага і прадукцыйнага 6502. Аж да канца 1987 года 6502 (ці яго мадыфікацыі) з’яўляецца сэрцам большасці прадаваных гульнявых прыставак. На працягу працяглага часу, аж да канца 1990-х гадоў, працэсар 6502 (ці яго мадыфікацыі) часта сустракаўся ў складзе [[Персанальны камп’ютар|персанальных камп’ютараў]] (у тым ліку хатніх і гульнявых), [[Гульнявая прыстаўка|гульнявых прыставак]] і [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматах]]. [[Файл:MOS 6502 1.jpg|міні|Мікрапрацэссар «{{Не перакладзена 5|MOS Technology 6502|MOS Technology 6502|en|MOS Technology 6502}}».]] Многія кампаніі пачынаюць распрацоўку камп’ютараў на аснове новага даступнага мікрапрацэсара 6502. У гэтым жа годзе кампанія «Cyan Engineering» пачынае праект «Stella». Па задуме распрацоўшчыкаў «Stella» — гульнявая сістэма на аснове нядаўна выпушчанага мікрапрацэсара «{{Не перакладзена 5|MOS Technology 6502|MOS Technology 6502|en|MOS Technology 6502}}». А гэта значыць, што сістэма зможа выконваць больш складаныя гульнявыя алгарытмы чым папулярны «Pong», і галоўнае, што сістэма зможа прайграваць значна большую колькасць гульняў. Калі ў працэсе распрацоўкі было прапанавана запісваць гульні ў [[Пастаянная запамінальная прылада|ПЗП]] і зрабіць ПЗП зменным, сфармавалася паняцце гульнявой прыстаўкі са зменнымі картрыджамі ў звыклым нам разуменні. Аднак пачаты праект патрабуе дастаткова вялікіх фінансавых выдаткаў, і кампанія не ў стане працягваць яго самастойна. Таму ў канцы года «[[Atari]]» набывае кампанію «Cyan Engineering». === 1976 === {{Асноўны артыкул|1976 год у гісторыі камп’ютарных гульняў}} «{{Не перакладзена 5|Exidy|Exidy|en|Exidy}}» выпускае аркадны аўтамат «[[Death Race]]». Гэта першая гульня, якая атрымала шырокае асуджэнне грамадскасці за высокі ўзровень гвалту ў гульні, які выклікаў масавыя пратэсты і шырокае асвятленне ў [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]], што ў выніку прывяло да хуткага завяршэння продажаў дадзенага аўтамата. У красавіку «[[Atari]]» выпускае новы аркадны аўтамат «[[Breakout]]» — развіццё класічнага «[[Pong]]». Гульня стала заснавальнікам жанру «[[Breakout]]»-аркад. Канцэпцыя гульні была распрацавана {{Не перакладзена 5|Нолан Бушнэль|Ноланам Бушнэлем|en|Nolan Bushnell}} ({{Lang-en|Nolan Bushnell}}) і Стывам Брыстоў ({{Lang-en|Steve Bristow}}). Першая тэхнічная рэалізацыя была выканана [[Стыў Джобс|Стывам Джобсам]] і [[Стыў Возняк|Стывам Вазняком]]. Нягледзячы на больш складаны алгарытм, «Breakout» усё яшчэ будуецца на {{Не перакладзена 5|Транзістарна-транзістарная логіка|TTL|en|Transistor–transistor logic}}-элементах і не змяшчае [[мікрапрацэсар]]а. Кампанія «[[Atari]]» вельмі паспяховая ў сферы забаў, але продажы прыставак «[[Pong (прыстаўка)|Pong]]» скарачаюцца і ў кампаніі разумеюць што вельмі затратны праект «Stella» без дадатковых фінансавых уліванняў можа загубіць кампанію. У кастрычніку «[[WarnerMedia|Warner Communications]]» купляе кампанію «[[Atari]]» за 28 мільёнаў [[Долар ЗША|долараў]] і фактычна спансіруе працяг распрацоўкі праекта «Stella». [[Файл:Z0840004PSC.jpg|міні|left|Мікрапрацэссар «[[Zilog Z80]]».]] У ліпені пачынаюцца продажы мікрапрацэсара «[[Zilog]] [[Zilog Z80|Z80]]». Аналагічна «{{Не перакладзена 5|MOS Technology 6502|MOS Technology 6502|en|MOS Technology 6502}}», маючы высокую прадукцыйнасць і нізкі кошт, стаў адным з найболей распаўсюджаных сямействаў [[мікрапрацэсар]]аў і адкрыў дарогу даступным хатнім камп’ютарам і гульнявым сістэмам. Нараўне з 6502 часта выкарыстоўваўся ў складзе [[Хатні камп’ютар|хатніх]] і гульнявых камп’ютараў, [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматаў]], [[Гульнявая прыстаўка|гульнявых прыставак]] і {{Не перакладзена 5|Партатыўная гульнявая сістэма|партатыўных кансоляў|en|Handheld game console}}. Цікава, што некаторыя прадукты мелі ў сваім складзе як «MOS 6502» так і «Zilog Z80», напрыклад, досыць папулярны хатні камп’ютар «{{Не перакладзена 5|Commodore 128|Commodore 128|en|Commodore 128}}». Некаторыя гульнявыя сістэмы, якія выпускаліся ўжо ў 2000-х гадах, як, напрыклад, «[[Nintendo]] [[Game Boy Advance]]», таксама ўтрымоўвалі ў сваім складзе «Zilog Z80». [[Файл:Fairchild-Channel-F.jpg|міні|«[[Fairchild Channel F]]» — гульнявая прыстаўка другога пакалення.]] У лістападзе «{{Не перакладзена 5|Fairchild Semiconductor|Fairchild|en|Fairchild Semiconductor}}» выпускае гульнявую прыстаўку «[[Fairchild Channel F|Channel F]]» (першапачаткова пад назвай «Fairchild VES») — першую {{Не перакладзена 5|Другое пакаленне гульнявых сістэм|гульнявую прыстаўку другога пакалення|en|Second generation of video game consoles}}. Гэта першая гульнявая прыстаўка заснаваная на [[мікрапрацэсар]]ы (уласнай распрацоўкі «Fairchild F8») і якая выконвае гульнявыя праграмы, запісаныя на [[Гульнявы картрыдж|картрыджах]]. З выпускам «Fairchild Channel F» пачынаецца эпоха гульнявых прыставак другога пакалення і пачатак заходу «[[Pong (прыстаўка)|Pong]]»-прыставак. === 1977 === {{Асноўны артыкул|1977 год у гісторыі камп’ютарных гульняў}} У студзені «{{Не перакладзена 5|RCA|Radio Corporation of America|en|RCA}}» услед за «{{Не перакладзена 5|Fairchild Semiconductor|Fairchild|en|Fairchild Semiconductor}}» «[[Fairchild Channel F|Channel F]]» выпускае сваю [[Гульнявая прыстаўка|гульнявую прыстаўку]] заснаваную на [[мікрапрацэсар]]ы (уласнай распрацоўкі {{Не перакладзена 5|RCA 1802|RCA 1802|en|RCA 1802}}) «[[RCA Studio II]]». Гэта другая {{Не перакладзена 5|Другое пакаленне гульнявых сістэм|прыстаўка другога пакалення|en|Second generation of video game consoles}}. Як і «Fairchild Channel F» прыстаўка «RCA Studio II» з’яўляецца камерцыйна беспаспяховай — збольшага з-за слабых тэхнічных характарыстык, збольшага з-за адсутнасці на той момант агульнага разумення выгляду камп’ютарных гульняў, а такім чынам і адсутнасці якасных гульняў, якія змаглі б апынуцца хаця б не сумней гульняў «[[Pong]]». [[Файл:RCA-Studio-II.png|міні|left|Гульнявая кансоль «[[RCA Studio II]]».]] «[[Nintendo]]» паўторна выходзіць на рынак [[Гульнявая прыстаўка|гульнявых прыставак]] з прыстаўкай «{{Не перакладзена 5|Nintendo Color TV Game|Color TV Game 6|en|Color TV-Game}}». Гэтым разам «Nintendo» самастойна вырабляе прыстаўкі (у адрозненне ад 1972 года, дзе прыстаўкі былі цалкам распрацаваны і вырабляліся кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Magnavox|Magnavox|en|Magnavox}}»). Тым не менш большая частка сістэмных кампанентаў вырабляецца партнёрам — кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Mitsubishi Electric|Mitsubishi|en|Mitsubishi Electric}}». Прыстаўка з’яўляецца чарговым «[[Pong (прыстаўка)|Pong]]»-клонам і на момант выпуску ўжо з’яўляецца маральна састарэлай. [[Файл:Atari-2600-Wood-4Sw-Set.jpg|міні|Гульнявая прыстаўка «{{Не перакладзена 5|Atari 2600|Atari 2600|en|Atari 2600}}».]] 14 кастрычніка (анонс сістэмы адбыўся 11 верасня 1977 года) «[[Atari]]» выпускае гульнявую прыстаўку другога пакалення «{{Не перакладзена 5|Atari 2600|Atari 2600|en|Atari 2600}}» (пры старце мае назоў «Atari VCS»). Праект «Stella» — гульнявая прыстаўка на базе [[мікрапрацэсар]]а «{{Не перакладзена 5|MOS Technology 6502|MOS 6502|en|MOS Technology 6502}}» — апынуўся вельмі затратным для кампаній «Cyan Engineering», «[[Atari]]» і «[[WarnerMedia|Warner Communications]]», але, у выніку, ператварыўся ў самую прадаваную {{Не перакладзена 5|Другое пакаленне гульнявых сістэм|гульнявую прыстаўку другога пакалення|en|Second generation of video game consoles}}. На «Atari 2600» было партавана вялікая колькасць гульняў з [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматаў]] і ўпершыню выйшла вялікая колькасць класічных [[Камп’ютарная гульня|камп’ютарных гульняў]]. Менавіта з выхадам «Atari 2600» (а не «[[Fairchild Channel F]]») многія звязваюць пачатак эры гульнявых прыставак другога пакалення і пачатак прыставачнага буму. «Atari 2600» сур’ёзна дамінавала на рынку гульнявых прыставак — так за ўсю эпоху прыставак другога пакалення адных толькі «Atari 2600» удалося прадаць нашмат больш, чым усіх прыставак гэтага пакалення іншых вытворцаў разам узятых<ref>{{Cite web |url=https://imgur.com/a/FJCYl?gallery |title=imgur.com галерея игровых приставок |accessdate=2020-09-04 |archivedate=2020-11-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111215911/https://imgur.com/a/FJCYl?gallery |url-status=live }}</ref>. «Atari 2600» таксама аказалася першай камерцыйна паспяховай гульнявой прыстаўкай здольнай запускаць гульні запісаныя на [[Гульнявы картрыдж|картрыджах]]. У канцы года выходзіць яшчэ адна прыстаўка другога пакалення ― «{{Не перакладзена 5|Bally Astrocade|Bally Astrocade|en|Bally Astrocade}}». У сувязі з вытворчымі праблемамі першыя продажы адбыліся толькі ў 1978 годзе. Прыстаўку нельга назваць паспяховай, на працягу ўсяго жыццёвага цыклу продажы былі вельмі сціплымі. «Cinematronics» выпускае аркадны аўтамат «Space Wars». «Space Wars» з’яўляецца аркадным варыянтам гульні 1962 года «[[Spacewar!]]» і прэтэндуе на званне першага шырокадаступнага аркаднага аўтамата з [[Вектарная графіка|вектарнай графікай]] і, адпаведна, даступнай шырокай публіцы першай гульні з вектарнай графікай. [[Файл:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|міні|left|Персанальны камп’ютар «{{Не перакладзена 5|Apple II|Apple II|en|Apple II}}.»]] [[5 ліпеня]] кампанія «[[Apple]] Computer» выпускае ў продаж [[персанальны камп’ютар]] «{{Не перакладзена 5|Apple II|Apple II|en|Apple II}}» па кошце 1298 [[Долар ЗША|долараў]]. «Apple II» (на базе мікрапрацэсара «{{Не перакладзена 5|MOS Technology 6502|MOS Technology 6502|en|MOS Technology 6502}}») з’яўляецца першым даступным камп’ютарам, які пастаўляецца ў выглядзе гатовай прылады. Першыя графічныя камерцыйныя [[Камп’ютарная гульня|гульні]] з’яўляюцца менавіта для камп’ютара «Apple II». Нягледзячы на тое, што сістэмы {{Не перакладзена 5|Programmed Data Processor|PDP|en|Programmed Data Processor}} і {{Не перакладзена 5|PLATO (computer system)|PLATO|en|PLATO (computer system)}} да 1977 году ўжо размяшчалі некаторую базу камп’ютарных гульняў, яны ні па габарытах, ні па кошце не былі даступныя простым людзям, таму знаёмства з першымі камп’ютарнымі гульнямі для персанальных камп’ютараў для большасці людзей пачалося менавіта з камп’ютараў «Apple II». == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="cathode">{{Cite web|author=Matt Blitz|last=Blitz|first=Matt|title=The Unlikely Story of the First Video Game|url=https://www.popularmechanics.com/culture/gaming/a20129/the-very-first-video-game/|website=Popular Mechanics|date=2016-03-28|access-date=2024-12-04|lang=en}}</ref> }} == Літаратура == * {{Публікацыя|кніга|аўтар=Донован, Тристан|загаловак=Играй! История видеоигр|арыгінал=Replay: The History of Video Games|месца=М.|выдавецтва=Белое яблоко|год=2014|isbn=978-5-9903760-4-5|ref=Donovan|мова=ru}} * {{Публікацыя|кніга|аўтар=Donovan, Tristan|загаловак=Replay, The History of Video Games|выдавецтва=Yellow Ant|год=2010|isbn=9780956507228|ref=Donovan|мова=en}} * {{Публікацыя|кніга|аўтар=Fish, Charlie|загаловак=The History of Video Games|выдавецтва=White Owl|год=2021|isbn=9781526779007|ref=Fish|мова=en}} * {{Публікацыя|кніга|аўтар=Kent, Steven L.|загаловак=The Ultimate History of Video Games|выдавецтва=Three Rivers Press|год=2001|isbn=0-7615-3643-4|ref=Kent|мова=en}} * {{Публікацыя|кніга|аўтар=Smith, Alexander|загаловак=They Create Worlds: The Story of the People and Companies That Shaped the Video Game Industry|адказны=|год=2019|выдавецтва={{Не перакладзена 5|CRC Press|CRC Press|en|CRC Press}}|том=1: 1971 – 1982|isbn=978-1-138-38990-8|ref=Smith}} * {{Публікацыя|кніга|аўтар=Williams, Andrew|загаловак=History of Digital Games: Developments in Art, Design and Interaction|адказны=|год=2017|выдавецтва={{Не перакладзена 5|CRC Press|CRC Press|en|CRC Press}}|isbn=9781317503811|ref=Williams}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў| ]] 870e84g2e2v6mkjomzvss6db92o8bm5 0 710456 5165605 5163643 2026-07-13T20:46:48Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165605 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Забаўляльная прылада на аснове электронна-прамянёвай трубкі»''' ({{Lang-en|cathode ray tube amusement device}}) ― першая ў гісторыі электронная гульня з вывадам выявы на экран {{Не перакладзена 5|Электронна-прамянёвыя прыборы|электронна-прамянёвай трубкі|en|Cathode-ray tube}}.<ref>{{Артыкул|спасылка=http://www.lki.ru/text.php?id=6269|аўтар=Хорев Тимур|загаловак=От лампочек до наших дней: история графики в играх|год=2011|выданне=Лучшие компьютерные игры|тып=журнал|месяц=3|нумар=3 (112)|старонкі=|archivedate=2020-06-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200622192417/http://www.lki.ru/text.php?id=6269}}</ref> {{Не перакладзена 5|Томас Т. Голдсміт — малодшы|Томас Т. Голдсміт — малодшы|en|Thomas T. Goldsmith Jr.}} і Эстл Рэй Ман ({{Lang-en|Estle Ray Mann}}) вынайшлі гэтую прыладу ў [[1940-я гады ў гісторыі камп’ютарных гульняў|1947 годзе]], натхніўшыся экранамі радараў, распрацоўкай якіх яны займаліся падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Прылада заснавана на аналагавых электронных кампанентах з механічнымі органамі кіравання. У ёй няма лічбавай электронікі, выкананай праграмы і запамінальнай прылады. Гульнявы працэс грунтуецца на кіраванні рухам прамяня {{Не перакладзена 5|Асцылаграфічная электронна-прамянёвая трубка|асцылаграфічнай электронна-прамянёвай трубкі|ru|Осциллографическая электронно-лучевая трубка}} і яго расфакусоўкай у патрэбны момант часу для ''«паразы»'' мэт, намаляваных на празрыстай накладцы, якая змяшчаецца на экран. З-за адсутнасці [[Растравая графіка|растравага малюнка]], характэрнага для відэаманітораў і тэлевізараў, дадзеная прылада звычайна не разглядаецца як [[відэагульня]], хоць і з’яўляецца першай вядомай гульнёй з вывадам выявы на экран электронна-прамянёвай трубкі. 25 студзеня 1947 года аўтары вынаходкі падалі заяўку на патэнт, які быў імі атрыманы 14 снежня 1948 года. Аднак у масавую вытворчасць і продаж апарат не паступіў. {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] [[Катэгорыя:Відэагульні 1947 года]] 6xjh0jjsumfs26pgn2ce4hts2u4nmk3 0 710469 5165607 5163663 2026-07-13T20:46:52Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165607 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Bertie the Brain»''' ― адна з першых [[Камп’ютарная гульня|камп’ютарных гульняў]] у гісторыі, створаная {{Не перакладзена 5|Джозеф Кейтс|Джозефам Кейтсам|en|Josef Kates}} у [[Таронта]] для {{Не перакладзена 5|Канадская нацыянальная выстаўкаа|Канадскай нацыянальнай выстаўкі|en|Canadian National Exhibition}} 1950 года. Уяўляе сабой камп’ютар вышынёй чатыры метры, на якім наведвальнікі выстаўкі маглі згуляць у [[крыжыкі-нулікі]] супраць [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. Гулец уводзіў ход з дапамогай падсветленай клавіятуры ў форме сеткі тры на тры, а сама гульня праходзіла на сетцы з лямпаў, размешчанай вышэй. У машыны быў наладжвальны ўзровень складанасці. Пасля двух тыдняў, праведзеных на выстаўцы па ініцыятыве «{{Не перакладзена 5|Rogers Majestic|Rogers Majestic|en|Rogers Vacuum Tube Company}}», гульня была разабрана і забыта. Кейтс пабудаваў гульню для дэманстрацыі вынайдзенай ім {{Не перакладзена 5|Additron tube|мініятурнай версіі электроннай лямпы|en|Additron tube}}, якая не знайшла ўжывання на практыцы, бо неўзабаве камп’ютары перайшлі на [[транзістар]]ы, а праблемы з патэнтам не дазволілі лямпам Кейтса распаўсюдзіцца за межы «Bertie» да гэтага моманту. «Bertie the Brain» лічыцца адной з першых камп’ютарных гульняў, і, верагодна, з’яўляецца першай гульнёй, якая візуальна адлюстроўвае гульнявы працэс. Яна была створана ўсяго праз тры гады пасля вынаходства [[Забаўляльная прылада на аснове электронна-прамянёвай трубкі|ракетнага сімулятара]], першай інтэрактыўнай электроннай гульні. З іншага боку, выкарыстанне лямпаў замест экрана для візуальнага адлюстравання гульнявога працэсу супярэчыць некаторым азначэнням камп’ютарных гульняў. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Канадзе]] [[Катэгорыя:Відэагульні 1950 года]] 4r76rv0wgv477s4aawo07y5dnnd0059 0 710741 5165611 5163703 2026-07-13T20:46:58Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165611 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Empire»''' ― [[Шматкарыстальніцкая гульня|шматкарыстальніцкая]] [[Пакрокавая стратэгія|пакрокавая стратэгічная]] [[камп’ютарная гульня]], створаная {{Не перакладзена 5|Пітэр Лэнгстан|Пітэрам Лэнгстанам|en|Peter Langston}} у [[1972 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1972 годзе]] для камп’ютара {{Не перакладзена 5|HP 2100|HP 2100|en|HP 2100}}.<ref name="Langston">{{Cite web |url = http://www.langston.com/ |title = Peter Langston offical website |accessdate = 2017-04-03 |lang = en |archivedate = 2017-04-22 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20170422092014/http://www.langston.com/ |url-status = live }}</ref> Арыгінальная гульня была страчана, але існуе мноства незалежных рэалізацый «Empire», створаных як самім Лэнгстанам, так і іншымі энтузіястамі для розных платформ. {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Пакрокавыя стратэгіі]] [[Катэгорыя:Гульні для Linux]] [[Катэгорыя:Гульні для Mac OS]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] [[Катэгорыя:Відэагульні 1972 года]] l20e3l9eyaj0sdp8u8x0w72egnx0ykd 10 710777 5165767 5151794 2026-07-14T06:41:27Z Autumndancer 168015 абнаўленне звестак 5165767 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Прэм’ер-міністры Латвіі | загаловак = {{Сцяг|Латвія}} [[Спіс прэм’ер-міністраў Латвіі|Прэм’ер-міністры Латвіі]] | выява = [[Выява:Latvijas Republikas papildinātais mazais ģerbonis (2).svg|70px|Герб Латвіі]] | стыль_цела = | стыль_асноўнага_загалоўка = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = | клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap | загаловак1 = 1918—1940 | спіс1 = * [[Карліс Улманіс]] (1918—1921) * [[Зігфрыдс Ганна Мейеровіцс]] (1921—1923) * [[Яніс Паўлюкс]] (1923) * [[Зігфрыдс Ганна Мейеровіцс]] (1923—1924) * [[Валдэмарс Замуэлс]] (1924) * [[Гуга Цэлміньш]] (1924—1925) * [[Карліс Улманіс]] (1925—1926) * [[Артурс Алберынгс]] (1926) * [[Маргерс Скуеніекс]] (1926—1928) * [[Пэтэрыс Юрашэўскіс]] (1928) * [[Гуга Цэлміньш]] (1928—1931) * [[Карліс Улманіс]] (1931) * [[Маргерс Скуеніекс]] (1931—1933) * [[Адолфс Блёдніекс]] (1933—1934) * [[Карліс Улманіс]] (1934—1940) * [[Аўгустс Кірхенштэйнс]] (1940) | загаловак2 = пасля 1990 | спіс2 = * [[Іварс Годманіс]] (1990—1993) * [[Валдыс Біркаўс]] (1993—1994) * [[Марыс Гайліс]] (1994—1995) * [[Андрыс Шкелэ]] (1995—1997) * [[Гунтарс Крастс]] (1997—1998) * [[Віліс Крыштопанс]] (1998—1999) * [[Андрыс Шкелэ]] (1999—2000) * [[Андрыс Бэрзіньш (прэм’ер-міністр)|Андрыс Бэрзіньш]] (2000—2002) * [[Эйнарс Рэпшэ]] (2002—2004) * [[Індуліс Эмсіс]] (2004) * [[Айгарс Калвітыс]] (2004—2007) * [[Іварс Годманіс]] (2007—2009) * [[Валдыс Домбраўскіс]] (2009—2014) * [[Лаймдата Страўюма]] (2014—2016) * [[Марыс Кучынскіс]] (2016—2019) * [[Артурс Крыш’яніс Карыньш]] (2019—2023) * [[Эвіка Сіліня]] (2023—2026) * [[Андрыс Кулбэргс]] (з 2026) }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Спісы кіраўнікоў урадаў|Латвія]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Латвія]] </noinclude> m20q9rgb9fj0bsjamqoh8f2qduu5cpj 0 711297 5165615 5163761 2026-07-13T20:47:06Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165615 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Maze War»''' ({{Lang-be|Вайна ў лабірынце}}, таксама вядомая як '''The Maze Game''', '''Maze Wars''', '''Mazewar''' ці проста '''Maze''') — відэагульня 1973 года, першапачаткова створаная для «[[Imlac PDS-1]]» Стывам Колі ў [[Даследчы цэнтр Эймса|Даследчым цэнтры Эймса]] NASA. Нароўні з «{{Не перакладзена 5|Empire|Empire|en|Empire (1973 video game)}}» і «[[Spasim]]» стала адной з прабацькаў сучасных [[Шутар ад першай асобы|шутараў ад першай асобы]], а таксама першай гульнёй з рэжымам {{Не перакладзена 5|Deathmatch|deathmatch|en|Deathmatch}}.<ref name="IE2009">{{Cite book|title=IE2009: Proceedings of the 6th Australasian Conference on Interactive Entertainment|author=Райан, Малькольм|publisher=Australasian Conference on Interactive Entertainment|isbn=1-4503-0010-3|url=https://books.google.co.uk/books?id=SYEzMIBe57kC|accessdate=20 красавіка 2011|lang=en}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://books.google.co.uk/books?id=SYEzMIBe57kC |accessdate=22 чэрвеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141114111828/https://books.google.co.uk/books?id=SYEzMIBe57kC |archivedate=14 лістапада 2014 |url-status= }}</ref> {{Зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] [[Катэгорыя:Шутары ад першай асобы]] [[Катэгорыя:Відэагульні 1973 года]] acp1ev8c3wkstciw6ssu6xciae4bewz 0 711307 5165621 5163814 2026-07-13T20:47:16Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165621 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Spasim»''' (скарачэнне ад «space simulation», {{Lang-be|Касмічны сімулятар}}) — {{Не перакладзена 5|Трохмерная графіка|трохмерная|en|3D computer graphics}} [[Шматкарыстальніцкая гульня|шматкарыстальніцкая]] камп’ютарная гульня, распрацаваная Джымам Боўэры для {{Не перакладзена 5|PLATO (камп’ютарная сістэма)|камп’ютарнай сістэмы PLATO|en|PLATO (computer system)}} і выпушчаная ў сакавіку [[1974]] года. У гульні могуць удзельнічаць да 32 чалавек, якія падключыліся па [[Камп’ютарная сетка|сетцы]] (4 планетарныя сістэмы, у кожнай з якіх можа знаходзіцца не больш за 8 гульцоў). Гульцы кіруюць касмічнымі караблямі, перамяшчаючыся ў віртуальнай касмічнай прасторы; іх пазіцыі абнаўляюцца прыкладна кожную секунду.<ref>{{Cite web |url=http://www.geocities.com/jim_bowery/spasim.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010410145350/http://www.geocities.com/jim_bowery/spasim.html |title=Spasim (1974) The First First-Person-Shooter 3D Multiplayer Networked Game |publisher=Web.archive.org |date=2001-04-10 |accessdate=2011-06-08 |lang=en |archivedate=2001-04-10 }}</ref> Караблі перамяшчаюцца ў [[Палярная сістэма каардынат|палярнай сістэме каардынат]], прычым гульцам неабходна вылічваць правільныя каардынаты для перамяшчэння — з прычыны гэтага праграма лічылася не толькі гульнявой, але і навучальнай. Вялікі ўплыў на «Spasim» аказала «{{Не перакладзена 5|Empire|Empire|en|Empire (1973 video game)}}», іншая шматкарыстальніцкая гульня для PLATO. Джым Боўэры сцвярджаў, што «Spasim» з’яўляецца першым трохмерным шматкарыстальніцкім шутарам і прапаноўваў узнагароду ў 500 [[Долар ЗША|долараў]] таму, хто змог бы абвергнуць гэтае сцвярджэнне. Аднак «{{Не перакладзена 5|Game Developer|Gamasutra|en|Game Developer (website)}}» адзначае, што гэтае сцвярджэнне ўяўляецца спрэчным: у [[1973]] годзе ў [[Даследчы цэнтр Эймса|даследчым цэнтры Эймса]] была створана праграма «[[Maze War]]», у якой гульцы маглі перамяшчацца па трохмерным лабірынце і страляць. {{Зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] [[Катэгорыя:Шутары ад першай асобы]] [[Катэгорыя:Відэагульні 1974 года]] [[Катэгорыя:Шматкарыстальніцкія відэагульні]] q0qudbhbe8pr4d3c8kqtqz2bkm23g2n 0 711315 5165609 5163682 2026-07-13T20:46:55Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165609 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Colossal Cave Adventure»''' (таксама вядомая як '''Adventure''' або '''ADVENT''') — тэкставая [[камп’ютарная гульня]] ў жанры [[квэст]], найстарэйшая ў гэтым жанры. Першую версію «Colossal Cave Adventure» распрацаваў у [[1975 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1975 годзе]] для {{Не перакладзена 5|Мэйнфрэйм|мэйнфрэйма|en|Mainframe computer}} {{Не перакладзена 5|PDP-10|PDP-10|en|PDP-10}} [[праграміст]] і [[Спелеалогія|спелеолаг]] {{Не перакладзена 5|Уільям Краўдэр|Уільям Краўдэр|en|William Crowther (programmer)}}. Вялікую вядомасць атрымала версія гульні, дапрацаваная ў 1977 годзе іншым праграмістам {{Не перакладзена 5|Дон Вудс|Донам Вудсам|en|Don Woods (programmer)}}; у наступныя гады рознымі распрацоўшчыкамі было створана мноства іншых, удасканаленых версій гульні на розных сістэмах. Гульня выкарыстоўвае выключна {{Не перакладзена 5|Тэкставы інтэрфейс карыстальніка|тэкставы інтэрфейс|en|Text-based user interface}}, і гулец узаемадзейнічае з ёй з дапамогай простых тэкставых каманд. Пад кіраваннем гульца знаходзіцца персанаж, які абследуе сістэму пячор, дзе схаваны скарбы; задача гульца — знайсці скарбы і выбрацца з імі з пячоры, атрымаўшы як мага большую колькасць ачкоў. Асноўная частка лабірынта даволі дакладна апісвае тапалогію некаторых з [[Мамантава пячора|Мамантавых пячор]] у [[Кентукі]]. «Colossal Cave Adventure» з’яўляецца першым узорам {{Не перакладзена 5|Interactive fiction|interactive fiction|en|Interactive fiction}} у гісторыі і родапачынальнікам як гэтага жанру, так і жанру [[квэст]]аў у цэлым. Акрамя гэтага, «Colossal Cave Adventure» з’яўляецца адпраўной кропкай у эвалюцыі і іншых жанраў камп’ютарных гульняў — [[Камп’ютарная ролевая гульня|камп’ютарных ролевых гульняў]], {{Не перакладзена 5|Roguelike|roguelike|en|Roguelike}} і {{Не перакладзена 5|Шматкарыстальніцкі свет|MUD|en|MUD}}.<ref name="pcg 50">{{Cite web|author=Richard Cobbett|title=The 50 most important PC games of all time|url=https://www.pcgamer.com/most-important-pc-games/2/|website=PC Gamer|date=2016-01-18|accessdate=2021-07-05|lang=en|archive-date=2021-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720190036/https://www.pcgamer.com/most-important-pc-games/2/|url-status=live}}</ref> {{Зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Квэсты]] [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] [[Катэгорыя:Відэагульні 1975 года]] 6iv9yn76jhvtwq5eqsh2q01obzprltk 0 711324 5165614 4631245 2026-07-13T20:47:04Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165614 wikitext text/x-wiki {{Гульнявая сістэма|logo = [[Файл:Magnavox Odyssey Logo.svg|200px]]|image = [[Файл:Magnavox-Odyssey-Console-Set.png|300px]]}} '''«Magnavox Odyssey»''' — першая ў свеце камерцыйная хатняя [[гульнявая прыстаўка]]. Яна была распрацавана невялікай камандай на чале з {{Не перакладзена 5|Ральф Бэр|Ральфам Бэрам|en|Ralph H. Baer}}. Прыстаўка выпушчана кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Magnavox|Magnavox|en|Magnavox}}» у верасні 1972 года ў Злучаных Штатах і праз год — за мяжой. «Odyssey» заключана ў чорна-бела-карычневы корпус, які падключаецца да тэлевізара. Разам з прыстаўкай выкарыстоўваюцца два {{Не перакладзена 5|Гульнявы кантролер|гульнявыя кантролеры|en|Game controller}}. Прыстаўка здольна выводзіць на экран тры квадратныя кропкі, паводзіны якіх мяняюцца ў залежнасці ад устаноўленай гульні. Гульцы для стварэння візуальных эфектаў могуць размяшчаць на экране тэлевізара каляровыя пластыкавыя накладкі. У кожнай гульні адзін ці два гульцы кіруюць сваімі кропкамі з дапамогай сваіх кантролераў. У камплекце з «Odyssey» пастаўлялася розная атрыбутыка [[Настольныя гульні|настольных гульняў]], такая як [[Гульнявая косць|ігральныя косці]] і папяровыя грошы. Асобна ад прыстаўкі пастаўлялася першая ў свеце камерцыйная гульня са {{Не перакладзена 5|Светлавы пісталет|светлавым пісталетам|en|Light gun}}. Ідэя стварэння гульнявой прыстаўкі прыйшла да Бэра ў жніўні 1966 года. На працягу наступных трох гадоў ён разам з Білам Харысанам і Білам Рушам стварыў сем паслядоўных прататыпаў гульнявых сістэм. Сёмы прататып, вядомы як «Карычневая скрынка», быў паказаны некалькім вытворцам, перш чым у студзені 1971 года кампанія «Magnavox» пагадзілася на вытворчасць прыстаўкі. Пасля выпуску прыстаўкі праз свае дылерскія цэнтры «Magnavox» прадала {{Num|69000|штук}} у першы каляндарны год і {{Num|350000|штук}} — да моманту спынення выпуску прыстаўкі ў 1975. Прыстаўка спарадзіла серыю спецыялізаваных {{Не перакладзена 5|Серыя «Magnavox Odyssey»|гульнявых сістэм «Odyssey»|en|Odyssey series}}, а пасля іх і выпушчаную ў 1978 годзе «{{Не перакладзена 5|Magnavox Odyssey²|Magnavox Odyssey²|en|Magnavox Odyssey 2}}». Адна з 28 гульняў, створаных для гэтай сістэмы, — гульня ў пінг-понг — натхніла «[[Atari]]» на стварэнне паспяховай аркаднай гульні «[[Pong]]» 1972 года, якая, у сваю чаргу, стымулявала продажы «Odyssey». Патэнты Бэра і іншых распрацоўшчыкаў сістэмы і гульняў, у тым ліку і тое, што было названа суддзёй ''«наватарскім патэнтам на відэагульнявое мастацтва»'', леглі ў аснову серыі судовых пазоваў, якія ахоплівалі 20 гадоў і прынеслі кампаніям «Sanders» і «Magnavox» больш за 100 млн даляраў ЗША. Выпуск «Odyssey» адзначыў пачатак [[Першае пакаленне гульнявых сістэм|першага пакалення відэагульнявых прыставак]] і стаў ранняй часткай уздыму індустрыі камерцыйных відэагульняў.{{Sfn|Smith|2019|с=142–144|loc=}} {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар=Smith, Alexander|загаловак=They Create Worlds: The Story of the People and Companies That Shaped the Video Game Industry|адказны=|год=2019|выданне=|месца=|выдавецтва={{Не перакладзена 5|CRC Press|CRC Press|en|CRC Press}}|том=1: 1971 – 1982|старонкі=|старонак=|isbn=978-1-138-38990-8|ref=Smith}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}} [[Катэгорыя:Гульнявыя прыстаўкі]] [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] 3gfgn0go9aakapg85lbfguzli9ha7l9 0 711413 5165617 5163779 2026-07-13T20:47:09Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165617 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Pong»''' — адна з ранніх {{Не перакладзена 5|Аркада (жанр)|аркадных|en|Arcade game}} [[відэагульня]]ў. Гэта тэнісная спартовая гульня з выкарыстаннем простай {{Не перакладзена 5|Камп’ютарная графіка|двухмернай графікі|en|Computer graphics}}, распрацаваная і выпушчаная фірмай «[[Atari]]» у [[1972 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1972 годзе]]. «Pong» называюць першай у гісторыі камерцыйна паспяховай відэагульнёй, а з яе імем звязваюць з’яўленне {{Не перакладзена 5|Індустрыя камп’ютарных гульняў|індустрыі інтэрактыўных забаў|en|Video game industry}}. Ідэю [[Настольны тэніс|пінг-понгу]] для стварэння гульні прапанаваў {{Не перакладзена 5|Нолан Бушнэл|Нолан Бушнэл|en|Nolan Bushnell}} свайму супрацоўніку, праграмісту Алану Алькарну. У той час у Алана не было досведу распрацоўкі гульняў, і «Pong» стаў для яго трэніровачным праектам. Ідэя пінг-понгу для відэагульняў у той час ужо была рэалізаваная ў «[[Magnavox Odyssey]]», і гэта прывяло да пазову супраць «Atari». Падчас каляднага сезона 1975 года «Atari» выпусціла хатнюю версію «Pong» эксклюзіўна для рознічных крам «{{Не перакладзена 5|Sears|Sears|en|Sears}}». Гэта абярнулася камерцыйным поспехам і прывяло да з’яўлення яе клонаў, такіх як «{{Не перакладзена 5|Color TV-Game|Color TV Game 6|en|Color TV-Game}}» ад «[[Nintendo]]», якая стала першай уласнай прыстаўкай для яе. Гульня была перавыдадзена на хатніх і партатыўных платформах. {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] [[Катэгорыя:Відэагульні 1972 года]] 78ludlmuol8nj7cei47qpfvr9b8qa30 0 711417 5165608 5163673 2026-07-13T20:46:54Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165608 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Breakout»''' — {{Не перакладзена 5|Аркада (жанр)|аркадная гульня|en|Arcade game}}, падобная да «[[Pong]]», створаная фірмай «[[Atari]]» ў [[1976 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1976 годзе]]. У {{Не перакладзена 5|1978 год у гісторыі камп’ютарных гульняў|1978 годзе|en|1978 in video games}} рушыў услед працяг «Super Breakout». З’яўляецца найбольш вядомым прадстаўніком гульняў жанру «{{Не перакладзена 5|Arkanoid|Арканоід|en|Arkanoid}}». Верхняя траціна гульнявога экрана занятая шэрагамі брускоў. Па экране, адскокваючы ад верхняй і бакавых меж экрана, рухаецца мяч. Трапляючы ў брусок, мяч адскоквае, а брусок знікае. Гулец губляе адно жыццё, калі мяч удараецца ў ніжнюю частку экрана; каб прадухіліць гэта, у гульца ёсць рухомая ракетка, з дапамогай якой мяч можна адкінуць назад у верхнюю частку экрана. Аркадны аўтамат быў абсталяваны чорна-белым [[Манітор (прылада)|маніторам]], аднак брускі выглядалі каляровымі, бо на верхняй частцы манітора былі размешчаны афарбаваныя кавалачкі празрыстай матэрыі. {{Зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] [[Катэгорыя:Відэагульні 1976 года]] ljs6iehpu86b6yo0v5q7g8ewa8kyjds 0 711421 5165620 5163811 2026-07-13T20:47:14Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165620 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Space Race»''' ({{Tr-en|касмічная гонка}}) — {{Не перакладзена 5|Аркада (жанр)|аркадная|en|Arcade game}} [[відэагульня]] вытворчасці кампаніі «[[Atari|Atari inc.]]»<ref>[http://atarionline.pl/forum/comments.php?DiscussionID=1866&page=15 выгляд геймплэя гульні]</ref> Была створана ў ліпені [[1973]] года і стала другой гульнёй кампаніі «Atari» пасля «[[Pong]]». Гульнявы аўтамат мог захоўваць рэкорды ў табліцы рэкордаў. {{Зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Відэагульні 1973 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] g792qgnh13nrdkw3wg6itua4krympuu 0 717497 5165468 5132010 2026-07-13T15:19:38Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5165468 wikitext text/x-wiki {{Каледж | назва = Лідскі дзяржаўны музычны каледж | скарачэнне = | выява = | подпіс = | эмблема = | памер эмблемы = | арыгінал = | дэвіз = | заснаваны = 1973 | тып = | дырэктар = [[Алена Віктараўна Серакова]] | студэнты = | выкладчыкі = | размяшчэнне = [[Лідскі раён]], г. [[Ліда]] | адрас = | сайт = }} '''Лідскі дзяржаўны музычны каледж''' — базавая навучальная ўстанова ў Беларусі па падрыхтоўцы спецыялістаў галіне культуры ў г. [[Ліда]] [[Лідскі раён|Лідскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. == Гісторыя == Лідскае музычнае вучылішча было заснавана 1 верасня 1973 года пастановай [[Савет Міністраў БССР|Савета Міністраў БССР]] ад 3 снежня 1973 года (загад № 39 ад 26 сакавіка 1973 года [[Міністэрства культуры БССР]]). Адкрыта на базе вызваленых памяшканняў сярэдняй агульнаадукацыйнай школы № 8 з утрыманнем яго на бюджэце вобласці. 9 лістапада 2000 года Упраўленнем культуры Гродзенскай вобласці (загад № 84) перайменавана ва УА «Лідскае дзяржаўнае музычнае вучылішча». 4 ліпеня 2011 года Гродзенскім абласным выканаўчым камітэтам (пастанова № 491) УА «Лідскае дзяржаўнае музычнае вучылішча» перайменавана ў УА «Лідскі дзяржаўны музычны каледж». == Спецыяльнасці == * інструментальнае выканальніцтва (па кірунках): фартэпіяна, струнна-смычковыя інструменты, духавыя і ўдарныя інструменты, інструменты народнага аркестра; * дырыжыраванне (па кірунках): акадэмічны хор, народны хор; * музыказнаўства. == Дырэктары == * Эдуард Васільевіч Кірыленка (1973—1977); * [[Мар’ян Андрэевіч Баяровіч]] (1977—1996); * Канстанцін Мікалаевіч Сцяпанаў (1996—2011); * [[Алена Віктараўна Серакова]] (з 2011) == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/education/mmuz/Лідскі_дзяржаўны_музычны_каледж.html Лідскі дзяржаўны музычны каледж] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Гродзенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Савецкая вуліца (Ліда)]] [[Катэгорыя:Лідскі дзяржаўны музычны каледж| ]] a8rybvrm1aid9wu4ncidtoofqaq20sl 0 718481 5165681 4708000 2026-07-14T02:22:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165681 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Руслан Эдвардавіч Якубцэвіч''' (нар. {{ДН|23|12|1977}}, [[Астравец]], Гродзенская вобласць) — беларускі ўрач-анестэзіёлаг-рэаніматолаг. Доктар медыцынскіх навук (2018), прафесар (2023) == Біяграфія == Скончыў [[Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]] (2000). Працаваў у Гродзенскай абласной клінічнай бальніцы, з 2000 года ўрач анестэзіёлаг-рэаніматолаг, з 2004 — загадчык аддзялення гемадыялізу з экстракарпаральнымі метадамі дэтаксікацыі. З 2001 года таксама працаваў у Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім універсітэце — дацэнт [[Лячэбны факультэт ГрДМУ|лячэбнага факультэта]], кафедры анестэзіялогіі і рэаніматалогіі, з 2015 — загадчык кафедры. З 2020 года загадчык навукова-клінічнага аддзелу анестэзіялогіі і рэаніматалогіі Гродзенскай універсітэцкай клінікі. Урач анестэзіёлаг-рэаніматолаг вышэйшай кваліфікацыйнай катэгорыі. Навуковыя інтарэсы: сепсіс, метады экстракарпаральнай дэтаксікацыі, гемастаз, гемарагічны шок. Аўтар 270 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфій, 8 падручнікаў, 14 патэнтаў, 5 інструкцый ўжывання. == Узнагароды == Грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2008), знак «[[Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]]» (2015), стыпендыят фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь таленавітым маладым навукоўцам (2020), Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2020) == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Экстракорпоральные методы детоксикации в интенсивной терапии сепсиса : диссертация … доктора медицинских наук : 14.01.20 : защищена 19.09.2018 : утверждена 26.12.2018 / Якубцевич Руслан Эдвардович. — Минск, 2018. * Экстракорпоральная аутогемомагнитотерапия и антипротеиназная гемоперфузия в комплексном лечении синдрома острого легочного повреждения у больных сепсисом : диссертация … кандидата медицинских наук : 14.00.37 : защищена 12.01.2005 : утверждена 09.03.2005 / Якубцевич Руслан Эдвардович. — Минск, 2005. * Респираторный дистресс-синдром взрослых / В. В. Спас, Р. Э. Якубцевич. — Минск, 2007. * Сепсис. Современная концепция. Клиника, диагностика, лечение : пособие / В. В. Спас [и др.]. — Гродно, 2008. * Методы экстракорпоральной гемокоррекции и их влияние на продукты микробного метаболизма у пациентов с сепсисом / Р. Э. Якубцевич [и др.] // Анестезиология и реаниматология. — 2015. — № 5. — С. 67—70. == Спасылкі == * [http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/cafedry_8/8_sostav/119/ Якубцевич Руслан Эдуардович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220831104115/http://www.grsmu.by/ru/university/structure/chairs/cafedry_8/8_sostav/119/ |date=31 жніўня 2022 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Якубцэвіч Руслан Эдвардавіч}} [[Катэгорыя:Анестэзіёлагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэаніматолагі]] pq4r8vk6k4tcrxcc5maw5bbq8aini1u 0 720532 5165839 5046760 2026-07-14T10:41:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165839 wikitext text/x-wiki {{Картка рэферэндуму |name = Рэферэндум аб статусе Крыма |country = |title = Варыянт 1: «Вы за ўз’яднанне Крыма з Расіяй на правах суб’екта Расійскай Федэрацыі?» <br> або <br>Варыянт 2: «Вы за аднаўленне дзеяння Канстытуцыі Рэспублікі Крым 1992 года і за статус Крыма як часткі Украіны?» |date = 16 сакавіка 2014 года |yes = 1233002 |no = 31997 |total = 1274096 |electorate = 1534815 |map = Файл:Crimean referendum 2014.svg |mapdivision = |notes = |Варыянты выбару = Варыянт 1 ці варыянт 2? |Варыянт 1 для выніку = Варыянт 1 |Варыянт 1 для легенды = Варыянт 1 |Варыянт 2 для выніку = Варыянт 2 |Варыянт 2 для легенды = Варыянт 2 |procent = total }} '''Рэферэндум пра статус Крыма''' ({{lang-uk|Референдум про статус Криму}}, {{Lang-ru|Референдум про статус Крыма}}, {{Lang-crh|Къырым статусы референдумы}}) — нелегітымны<ref name="cvk">[http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/3/7017317/ ЦВК наголошує, що місцевий референдум в Криму неможливий]</ref><ref name="justice">[http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/2/7016944/ Мінюст дав оцінку рішенням про референдуми у Криму та Донецьку: нелегітимні] — Українська правда (2 березня 2014)</ref><ref name="UN">[http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/7/7017978/ Радбез ООН не визнає «референдум» у Криму]</ref> сфальсіфікаваны псеўда[[рэферэндум]] аб статусе Крыма з загадзя сфармаванымі вынікамі і завышанай яўкай<ref>[https://nv.ua/ukr/opinion/rosijskij-anshljus-krimu-vipravdanij-chastina-persha-2476666.html Російський аншлюс Криму виправданий? Частина перша ]</ref><ref>[http://interfax.com.ua/news/political/194718.html Крымский парламент принял решение о вхождении автономии в состав РФ и назначил на 16 марта референдум по этому вопросу]</ref>, адбыўся [[16 сакавіка]] [[2014]] года<ref>[http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/6/7017802/ Українська правда: Маріонеткова Рада Криму призначила референдум про входження в РФ на 16 березня]</ref><ref>[http://ria.ru/world/20140306/998414789.html Референдум о статусе Крыма назначен на 16 марта] — РИА Новости (6 березня 2014)</ref>. Быў прызначаны 27 лютага Вярхоўным Саветам Крыма; першапачаткова быў запланаваны на 25 мая, пасля дату правядзення перанеслі на 30 сакавіка<ref>[http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/1/7016740/ Референдум про статус Криму перенесли на 30 березня] — Українська правда (1 березня 2014)</ref>, а затым — на 16 сакавіка. На рэферэндуме было зададзена два пытанні: аб аднаўленні Канстытуцыі Крыма 1992 года і аб уваходжанні Крыма ў склад [[Расія|Расіі]]. [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]], [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]], [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] і [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|АБСЕ]] сваіх афіцыйных назіральнікаў не дасылалі<ref>[http://horoscope.tsn.ua/politika/u-radi-bezpeki-oon-hochut-vidpraviti-sposterigachiv-v-ukrayinu-337526.html У Раді безпеки ООН хочуть відправити спостерігачів в Україну // ТСН]</ref><ref>{{Cite web |title=Білорусь і Казахстан відмовились послати спостерігачів на кримський референдум // UAport |url=http://uaport.net/uk/news/ua/t/1403/07/4448253 |accessdate=26 верасня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220124024509/http://uaport.net/uk/news/ua/t/1403/07/4448253 |archivedate=24 студзеня 2022 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://ipress.ua/news/obsye_ne_vidpravlyatyme_sposterigachiv_na_krymskyy_referendum_53350.html ОБСЄ не відправлятиме спостерігачів на кримський референдум // iPress]</ref>. На рэферэндуме былі зададзены пытанні: # Аб уваходжанні Крыма ў склад Расіі на правах суб’екта Расійскай Федэрацыі. # Аб аднаўленні Канстытуцыі Рэспублікі Крым ад 1992 года і пакіданні Крыма ў складзе Украіны. Псеўдарэферэндум быў праведзены з дапамогай расійскіх войскаў<ref name="VVP">[http://www.kremlin.ru/events/president/news/45832#sel=41:19,41:36 Интервью Владимира Путина радио «Европа-1» и телеканалу TF1 // Сайт Президента России]{{Ref-ru}}</ref> і рускіх казачых атрадаў. Па сведчанні ўдзельніка падзей [[Ігар Іванавіч Стралкоў|Ігара Гіркіна]], дэпутатаў Вярхоўнага Савета Крыма прымаць рашэнні для ўваходжання паўвострава ў склад Расіі прымушалі «апалчэнцы» пры падтрымцы [[Бронетранспарцёр|БТР]] і рускай марской пяхоты<ref>[http://espreso.tv/news/2015/01/25/hirkin_rozpoviv__yak_krymskykh_deputativ_prymusyly_provesty_referendum Гіркін розповів, як кримських депутатів примусили провести референдум]</ref>. Праваахоўныя органы Крыма і падраздзяленні Узброеных Сіл Украіны, размешчаныя на паўвостраве, не спрыялі далучэнню да Расіі. Паводле абвешчаных арганізатарамі вынікаў рэферэндуму, за далучэнне да Расіі ў Крыме (акрамя Севастопаля) нібыта прагаласавала 96,77 % удзельнікаў галасавання<ref>[http://www.rada.crimea.ua/referendum/resultaty Результаты общекрымского референдума] {{Ref-ru}}</ref> у Севастопалі — 95,6 %. На сайце Савета пры Прэзідэнце Расіі па развіцці грамадзянскай супольнасці і правах чалавека на кароткі час з’явілася інфармацыя, што ў рэферэндуме ўдзельнічала не больш за 30 %, з якіх каля 50 % выказалася за далучэнне да Расійскай Федэрацыі<ref>[http://www.unian.ua/politics/914467-pid-chas-psevdoreferendumu-v-krimu-naspravdi-lishe-15-gromadyan-hotili-priednannya-do-rf.html Під час псевдореферендуму в Криму насправді лише 15 % громадян хотіли приєднання до РФ // Уніан]</ref><ref>[http://www.forbes.com/sites/paulroderickgregory/2014/05/05/putins-human-rights-council-accidentally-posts-real-crimean-election-results-only-15-voted-for-annexation/ Putin’s Human Rights Council Accidentally Posts Real Crimean Election Results; Only 15 % Voted For Annexation // Forbes]</ref>, даныя аб 30-40 працэнтнай яўцы апублікаваў і [[Меджліс крымскататарскага народа]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ukrinform.ua/ukr/news/yavka_vibortsiv_na_psevdoreferendumi_v_krimu_bula_maksimum_30_40_vidsotkiv___medglis_1918585|title=Явка виборців на псевдореферендумі в Криму була максимум 30-40 відсотків — Меджліс // Укрінформ|accessdate=6 травня 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140518060103/http://www.ukrinform.ua/ukr/news/yavka_vibortsiv_na_psevdoreferendumi_v_krimu_bula_maksimum_30_40_vidsotkiv___medglis_1918585|archivedate=18 травня 2014|url-status=dead}}</ref>. У [[Севастопаль|Севастопалі]] праходзіў асобны рэферэндум, паколькі горад не ўваходзіць у Аўтаномную Рэспубліку Крым. == Абвяшчэнне рэферэндуму == 27 лютага 2014 года Вярхоўны Савет Крыма пры падтрымцы прарасійскага мітынгу сабраўся на пазачарговае пасяджэнне ў захопленым узброенымі людзьмі будынку. На гэтым пасяджэнні было пастаўлена пытанне аб прызначэнні рэферэндуму на 25 мая 2014 года, пытаннем якога павінна было стаць такое: «Аўтаномная Рэспубліка Крым мае дзяржаўную самастойнасць і ўваходзіць у склад Украіны на аснове дагавораў і пагадненняў». Як прызнаўся ў эфіры адной з расійскіх тэлеперадач расійскі дыверсант Ігар Гіркін, дэпутатаў Вярхоўнага Савета Крыма галасаваць за пастанову аб аддзяленні Крыма ад Украіны гвалтоўна зганялі так званыя «апалчэнцы», а ён асабіста быў адным з камандзіраў гэтага «апалчэння»<ref>[http://hvylya.net/news/digest/girkin-priznalsya-chto-deputatov-kryima-nasilno-sgonyali-golosovat-za-otdelenie-ot-ukrainyi.html Гиркин признался, что депутатов Крыма насильно сгоняли голосовать за отделение от Украины, 24.01.15]</ref>. Паводле афіцыйных звестак, за прызначэнне рэферэндуму прагаласаваў 61 дэпутат з 64, прысутных на пасяджэнні<ref>[http://tyzhden.ua/News/103490 Депутати ВР Криму призначили референдум щодо статусу автономії]</ref>. Затое існуюць сведчанні асобных дэпутатаў аб тым, што рэальна галасавалі 40-41 дэпутатаў, тады як астатнія галасы былі сфальсіфікаваныя шляхам выкарыстання картак-дублікатаў<ref>[http://tyzhden.ua/News/103667 Константинов сфальсифікував рішення парламенту Криму про референдум — ЗМІ]</ref> Пазней, рэферэндум быў перанесены спачатку на 30 сакавіка<ref>[http://tyzhden.ua/News/103654 Аксьонов вирішив пришвидшити референдум у Криму і призначив його на 30 березня]</ref>, а затым — на 16 сакавіка<ref>[http://tyzhden.ua/News/104158 Рада Криму під охороною російських «багнетів» призначила референдум на 16 березня]</ref>. Старшынёй камісіі па правядзенню рэферэндуму быў прызначаны Міхаіл Малышаў<ref>[http://www.kianews.com.ua/news/krymskiy-referendum-budet-prohodit-pod-kontrolem-nablyudateley Крымский референдум будет проходить под контролем наблюдателей] {{Ref-ru}}</ref>. == Пытанні == [[Файл:2014_Crimean_referendum_ballot.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/2014_Crimean_referendum_ballot.png/250px-2014_Crimean_referendum_ballot.png|міні|354x354пкс|Узор бюлетэня на рэферэндуме 16 сакавіка 2014 года.]] Па першым праекце рэферэндуму ставіліся пытанні: {{Text| * «Аўтаномная Рэспубліка Крым мае дзяржаўную самастойнасць і ўваходзіць у склад Украіны на падставе дагавораў і пагадненняў» (так ці не).}} 6 сакавіка стала вядома, што на рэферэндум будуць вынесеныя два пытанні<ref>[http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/6/7017802/ Маріонеткова Рада Криму призначила референдум на 16 березня] — Українська правда (6 березня 2014)</ref>: {{Text| * «Ці выступаеце вы за ўз’яднанне Крыма з Расіяй на правах суб’екта Расійскай Фэдэрацыі?» * «Ці выступаеце вы за аднаўленне Канстытуцыі Рэспублікі Крым 1992 года і за статус Крыма ў складзе Украіны?»<ref>[http://www.rada.crimea.ua/ua/news/06_03_2014_1 Парламент Криму ухвалив постанову "Про проведення загальнокримського референдуму"]</ref>}} Пры гэтым бюлетэнем прадугледжаны адказ толькі на адно з гэтых пытанняў і толькі «так» — шляхам адзнакі ў адпаведным квадраце. Любы знак трактуецца як адказ «так», два знакі — бюлетэнь лічыцца несапраўдным. Такім чынам, названыя пытанні не з’яўляюцца пытаннямі, а варыянтамі адказу (гэта пазначана і ў самім тэксце бюлетэня). Акрамя таго, выбар не з’яўляецца вычарпальным — адсутнічае варыянт статусу Крыма як часткі Украіны на ўмовах дзеючай Канстытуцыі Украіны і дзеючай Канстытуцыі АРК, што сведчыць аб прафанацыі волевыяўлення і грубым парушэнні правоў грамадзян. Намеснік старшыні ЦВК Украіны Андрэй Магера адзначыў, што пытанне аб вяртанні да Канстытуцыі АРК 1992 года з’яўляецца некарэктным, паколькі крымская канстытуцыя 1992 года існавала ў двух рэдакцыях: майскай і вераснёўскай<ref>{{Cite web|url=http://www.rbc.ua/ukr/news/politics/v-krymskih-byulletenyah-ne-ukazano-za-kakoy-variant-konstitutsii-13032014171900|title=У кримських бюлетенях не вказано, за який варіант Конституції АРК 1992 р. голосують виборці, - Магера|date=13 березня 2014|publisher=РБК Україна|accessdate=17 березня 2014}}</ref>. == Вынікі сацыялагічных апытанняў == Па выніках сацыялагічнага даследавання «Грамадска-палітычныя, міжнацыянальныя і міжканфесійныя адносіны ў АР Крым: стан, праблемы, шляхі вырашэння», праведзенага ў 2008 годзе Цэнтрам Разумкова сумесна з Інстытутам Еўропы ўніверсітэта Базеля, настроі жыхароў Крыма былі супярэчлівымі і нявызначанымі. Так, 53,8 % жыхароў падтрымлівалі пашырэнне правоў АР Крым у складзе Украіны, 35,1 % падтрымлівалі стварэнне Расійскай нацыянальнай аўтаноміі ў складзе Украіны, 34,5 % падтрымлівалі абвяшчэнне незалежнасці АР Крым. У той жа час уключэнне паўвострава ў склад Расійскай Федэрацыі падтрымлівала 63,8 % жыхароў Крыма (у этнічным размеркаванні 75,9 % сярод рускіх, 55,2 % сярод украінцаў і 13,8 % сярод крымскіх татараў)<ref>[https://web.archive.org/web/20160305033821/http://www.uceps.org/ukr/expert.php?news_id=1015 З2 % жителів Криму схильні до сепаратизму] — Центр Разумкова (19 грудня 2008)</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20150203141418/http://www.uceps.org/additional/analytical_report_NSD103_ukr.pdf Суспільно-політичні, національні та міжконфесійні відносини в Автономній Республіці Крим: Стан, проблеми, шляхи вирішення] с 42</ref><ref>[http://shron2.chtyvo.org.ua/Natsionalna_bezpeka_i_oborona/2008_N10_104_Krym.pdf Крим: люди, проблеми, перспективи // Журнал «Національна безпека і оборона». 2008, № 10 (104)] с. 20</ref>. Паводле апытанняў, праведзеных кампаніяй International Republican Institute (IRI) у лістападзе 2011 і маі 2013 года, за далучэнне паўвострава ў склад Расіі выступала 23-33 % жыхароў Крыма, 49-53 % выступалі за захаванне статусу аўтаноміі ў складзе Украіны<ref>[http://www.iri.org/sites/default/files/2013%20October%207%20Survey%20of%20Crimean%20Public%20Opinion,%20May%2016-30,%202013.pdf Public Opinion Survey Residents of the Autonomous Republic of Crimea May 16 — 30, 2013]</ref>. Паводле даных сацапытання, праведзенага з 8 па 18 лютага 2014 Кіеўскім міжнародным інстытутам сацыялогіі, 41 % жыхароў Крыма жадалі аб’яднання Украіны з Расійскай Федэрацыяй у адзіную дзяржаву (2013 — 35,9 %)<ref>[http://www.kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=236&page=1 Динаміка ставлення населення України до Росії та населення Росії до України, яких відносин з Росією хотіли б українці]</ref>. == Ход галасавання == Галасаванне доўжылася з 8 да 20 гадзін 16 сакавіка на 1205 выбарчых участках у Аўтаномнай Рэспубліцы Крым і горадзе Севастопаль. На тэрыторыі [[Бахчысарайскі раён|Бахчысарайскага раёна]] ў месцах пражывання [[Крымскія татары|крымскіх татараў]] выбарчыя ўчасткі не былі створаныя, паколькі не знайшлося добраахвотнікаў для працы ў выбарчых камісіях. Галасаванне прайшло без удзелу міжнародных назіральнікаў. [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] не прызнала яго вынікі. === Яўка выбаршчыкаў === Паводле арганізатараў рэферэндуму, па стане на 12 гадзін яўка выбаршчыкаў склала 44 %, на 15 гадзін — 64 %<ref>http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/16/7019007/</ref><ref>[http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?yavka_na_krimskomu_referendumi_stanovit_4427&objectId=421570 Явка на кримському референдумі становить 44,27 %]</ref>. Па стане на 20 гадзін яўка паводле даных арганізатараў рэферэндуму склала 81,4 % на тэрыторыі [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|АР Крым]] і 89,5 % ў [[Севастопаль|Севастопалі]]<ref>[http://www.c-inform.info/news/id/767 Явка в Севастополе на референдуме составила 89,5 %, в Автономной Республике Крым — 81,36 %]</ref>. Па незалежных ацэнках яўка склала 32,4 %<ref>[http://tyzhden.ua/News/106410 Джемілєв розповів Раді безпеки ООН про брехню та цинізм влади Росії]</ref>. {| class="standard sortable" |+Дынаміка яўкі паводле даных арганізатараў рэферэндуму, % !Тэрыторыя !12:00 !15:00 !18:00 !20:00 |- |[[Сімферопаль]], Чыгуначны раён |44,7 |80,2 |85,0 |86,6 |- |[[Сімферопаль]], Кіеўскі раён |39,3 |65,5 |76,8 |90,0 |- |[[Сімферопаль]], Цэнтральны раён |41,3 |63,6 |76,2 |88,5 |- |[[Керч]] |64,3 |75,6 |88,2 |94,6 |- |[[Алушта]] |38,6 |67,5 |75,8 |81,8 |- |[[Армянск]] |43,7 |62,3 |74,6 |87,2 |- |[[Джанкой]] |45,5 |67,8 |84,5 |89,8 |- |[[Еўпаторыя]] |43,2 |60,1 |67,8 |84,8 |- |[[Краснапэрэкопск]] |46,6 |67,7 |80,4 |87,5 |- |[[Сакы]] |40,6 |54,5 |67,5 |73,0 |- |[[Судак (горад)|Судак]] |47,1 |64,1 |72,4 |80,3 |- |[[Феадосія]] |51,7 |70,5 |79,5 |89,7 |- |[[Ялта]] |40,0 |60,8 |73,4 |86,6 |- |[[Бахчысарайскі раён]] |39,8 |55,4 |56,7 |59,2 |- |[[Білагірскі раён (Крым)|Білагірскі раён]] |40,8 |53,5 |59,5 |63,8 |- |[[Джанкойскі раён]] |41,0 |57,6 |67,7 |76,5 |- |[[Кіраўскі раён (Крым)|Кіраўскі раён]] |36,6 |51,1 |53,8 |57,6 |- |[[Краснагвардзійскі раён]] |38,4 |56,2 |66,8 |72,2 |- |[[Краснапэрэкопскі раён]] |24,4 |58,8 |74,0 |81,5 |- |[[Лэнінскі раён (Крым)|Лэнінскі раён]] |44,4 |60,7 |72,4 |80,3 |- |[[Ныжнягірскі раён]] |43,9 |59,8 |69,8 |77,1 |- |[[Пэрвамайскі раён (Крым)|Первамайскі раён]] |38,2 |60,3 |63,6 |72,8 |- |[[Сакскі раён]] |39,9 |63,8 |71,2 |76,7 |- |[[Сімферопальскі раён|Сімферопольскі раён]] |41,9 |71,0 |78,2 |85,2 |- |[[Савецкі раён (Крым)|Савецкі раён]] |37,8 |53,0 |59,9 |64,0 |- |[[Раздольнэнскі раён]] |41,2 |61,2 |68,4 |77,9 |- |[[Чарнаморскі раён]] |43,5 |59,4 | |93,7 |- |'''Разам''' |44,27 |63,97 |73,4 |82,71 |} === Парушэнні === У дзень рэферэндуму на тэрыторыі АРК было шмат [[Рэкламны шчыт|білбордаў]] з агітацыйнымі матэрыяламі, якія заклікалі галасаваць за аб’яднанне з Расіяй<ref>{{Cite web|url=http://www.radiosvoboda.org/content/article/25298661.html|title=В Криму під час «референдуму» триває масова агітація «за Росію»|date=16 березня 2014|publisher=Радіо Свобода|accessdate=17 березня 2014}}</ref>. У крымскім аддзяленні Камітэта выбаршчыкаў Украіны адзначылі, што галасаванне праходзіць па састарэлых спісах выбаршчыкаў<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/ukrainian/news_in_brief/2014/03/140316_ak_crimea_referendum_falsifications.shtml|title=У Комітеті виборців говорять про порушення на референдумі|date=17 березня 2014|publisher=BBC Україна|accessdate=17 березня 2014}}</ref>. Паведамлялася пра магчымасць галасавання асобамі, якія не былі папярэдне ўключаныя ў спісы выбаршчыкаў: расійская журналістка з сімферопальскай прапіскай прагаласавала на рэферэндуме<ref name="Порушення">{{Cite web|url=http://gazeta.ua/articles/politics/_mertvi-dushi-manipulyaciyi-v-psihlikarni-pereshkodi-dlya-zhurnalistiv-perelik-porushen-na-krimskomu-referendumi/547393|title="Мертві душі", маніпуляції в психлікарні, перешкоди для журналістів: перелік порушень на Кримському референдумі|date=16 березня 2014|publisher=Gazeta.ua|accessdate=17 березня 2014}}</ref>. Іншы эксперымент ажыццявіў журналіст тэлекампаніі [[ATR (тэлеканал)|ATR]], які хадзіў па ўчастках з патрабаваннем уключыць яго ў спісы. У выніку яму было адмоўлена толькі аднойчы і тройчы журналіст атрымаў бюлетэнь і меў магчымасць прагаласаваць<ref>{{Cite web|url=http://fakty.ictv.ua/images/index/read-news/id/1508136|title=Тотальна фальсифікація незаконного референдуму: журналіст зміг проголосувати одразу на трьох дільницях|date=17 березня 2014|publisher=Факти ICTV|accessdate=17 березня 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140327000449/http://fakty.ictv.ua/images/index/read-news/id/1508136|archivedate=27 сакавіка 2014|url-status=dead}}</ref>. СМІ паведамлялі аб парушэннях падчас галасавання ў псіхіятрычнай бальніцы ў [[Ялта|Ялце]], дзе пацыентам «дапамагалі правільна прагаласаваць»<ref name="Порушення" />. Падтрымалі далучэнне да [[Расія|Расійскай Федэрацыі]] 474 136 чалавек з [[Севастопаль|Севастопаля]], хоць насельніцтва горада ў адпаведнасці з данымі гарадскога ўпраўлення статыстыкі складала на 1 лістапада 2013 года 383 499 чалавек; то бок, за адлучэнне Севастопаля ад Украіны прагаласавалі 123 % жыхароў горада<ref>{{Cite web|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/17/7019270/|title=За злиття з Росією проголосувало 123% севастопольців|date=17 березня 2014|publisher=Українська правда|accessdate=18 березня 2014}}</ref>. Аднак на брыфінгу ў Сімферопалі, прысвечаным яўцы выбаршчыкаў па стане на 20:00 мясцовага часу, былі агучаны іншыя звесткі — у Аўтаномнай Рэспубліцы Крым (без Севастопаля) яўка складала 1 250 427 чалавек, з улікам Севастопаля 1 524 563. Некаторыя [[блог]]еры і СМІ распаўсюдзілі жарт, што ў Севастопалі яўка склала 123 % (паводле даных Упраўлення статыстыкі Севастопаля на 1 студзеня 2014 года ў горадзе ўсяго пражывала 385 870 чалавек, і праз ілжывыя лічбы сумарнай яўкі ў Севастопалі нібыта прагаласавалі 1 724 563-1 250 427 = 474 136 чалавек). === Інфармацыя савета пры Прэзідэнце РФ па пытаннях развіцця грамадзянскай супольнасці і правоў чалавека === На пачатку мая на сайце Савета пры прэзідэнце Расіі ў пытаннях развіцця грамадзянскай супольнасці і правоў чалавека з’явілася паведамленне, што паводле папярэдніх ацэнак на сакавіцкі рэферэндум аб статусе Аўтаномнай Рэспублікі прыйшлі 30-50 % грамадзян, і толькі палова з тых, хто прыйшоў на рэферэндум, прагаласавалі за далучэнне да Расіі<ref>[http://tsn.ua/politika/pid-chas-psevdoreferendumu-v-krimu-naspravdi-lishe-15-gromadyan-hotili-priyednatisya-do-rosiyi-348108.html Під час псевдореферендуму в Криму насправді лише 15 % громадян хотіли приєднання до Росії]</ref><ref>[http://news.liga.net/news/politics/1620047-sudbu_ukrainskogo_kryma_opredelili_15_prorossiyskikh_grazhdan.htm Судьбу Крыма определили 15 % жителей — совет при президенте России]</ref>. То бок лёс украінскага Крыма вызначыла прарасійская меншасць: ад 15 % да 30 % насельніцтва. Прыкладна такія ж даныя яўкі і галасавання апублікаваў раней [[Меджліс крымскататарскага народа]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ukrinform.ua/ukr/news/yavka_vibortsiv_na_psevdoreferendumi_v_krimu_bula_maksimum_30_40_vidsotkiv___medglis_1918585|title=Явка виборців на псевдореферендумі в Криму була максимум 30-40 відсотків — Меджліс|accessdate=6 травня 2014}}</ref>. Пасля апублікавання ў мас-медыя, навіну з сайта хутка прыбралі, а яшчэ пазней яна зноў з’явілася там з тлумачэннем, што гэта неафіцыйны даклад члена Савета і старшыні камісіі па міграцыйнай палітыцы і абароне правоў чалавека ў сферы міжнацыянальных адносін Яўгена Баброва<ref>[http://www.president-sovet.ru/structure/gruppa_po_migratsionnoy_politike/materialy/problemy_zhiteley_kryma.php Проблемы жителей Крыма]{{Ref-ru}}</ref>. == Вынікі == Паводле даных адзінага экзіт-полу, праведзенага акупацыйнымі ўладамі пры ўдзеле ваенных, за «ўваходжанне Крыма ў склад РФ як суб’екта Федэрацыі» прагаласавала 93 % выбаршчыкаў, за «аднаўленне Канстытуцыі Крыма 1992 года» — 7 %<ref>[http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/16/7019133/ Екзит-пол нарахував 93 % кримчан за приєднання до РФ]</ref>. Па выніках паседжання часовых акупацыйных уладаў РФ за акупацыю Крыма прагаласавала 96,77 % выбаршчыкаў, за «захаванне Крыма ў складзе Украіны і аднаўленне канстытуцыі Крыма 1992 года» — 2,51 % несапраўдных бюлетэняў — 0,73 %<ref>[http://www.c-inform.info/news/id/804 По итоговым данным, за воссоединение с РФ проголосовали 96,77 % принявших участие в референдуме жителей Крыма — Малышев]</ref>. <center> {| class="wikitable" |+Вынікі галасавання ў Аўтаномнай Рэспубліцы Крым<ref>[http://www.rada.crimea.ua/ua/news/17_03_2014_3 На загальнокримському референдумі 16 березня 2014 року за возз'єднання Криму з Росією на правах суб'єкта РФ проголосували 96,77 % кримчан]</ref> ! Пытанне!! Колькасць галасоў!! Працэнты |- | [[Файл:Yes check.svg|15px]] '''Вы за ўз’яднанне Крыма з Расіяй як суб’екта Расійскай Федэрацыі?''' || 1 233 002 || 96,77 % |- | [[Файл:Red x.svg|15px]] Вы за аднаўленне Канстытуцыі Рэспублікі Крым 1992 года і статус Крыма ў складзе Украіны? || 31 997 || 2,51 % |- | Несапраўдныя бюлетэні || 9 097 || 0,72 % |- | Яўка выбаршчыкаў || 1 274 096 || 83,10 % |- | Агульная колькасць выбаршчыкаў || 1 533 208 || 100,00 % |} {| class="wikitable" |+Вынікі галасавання ў горадзе Севастопаль<ref>[http://sevsovet.com.ua/index.php/2011-06-30-23-44-03/12395-na-sessii-gorodskogo-soveta-utverzhdeny-rezultaty-obshchekrymskogo-referenduma-16-marta-2014-goda На сессии городского Совета утверждены результаты общекрымского референдума 16 марта 2014 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140722133147/http://sevsovet.com.ua/index.php/2011-06-30-23-44-03/12395-na-sessii-gorodskogo-soveta-utverzhdeny-rezultaty-obshchekrymskogo-referenduma-16-marta-2014-goda |date=2014-07-22 }}{{ref-ru}}</ref> ! Пытанне !! Колькасць галасоў !! Працэнты |- | [[Файл:Yes check.svg|15px]] '''Вы за ўз’яднанне Крыма з Расіяй як суб’екта Расійскай Федэрацыі?''' || 262 041 || 95,60 % |- | [[Файл:Red x.svg|15px]] Вы за аднаўленне Канстытуцыі Рэспублікі Крым 1992 года і статус Крыма ў складзе Украіны? || 9 250 || 3,37 % |- | Несапраўдныя бюлетэні || 2 810 || 1,03 % |- | Яўка выбаршчыкаў || 274 101 || 89,50 % |- | Агульная колькасць выбаршчыкаў|| 306 258 || 100,00 % |} </center> === Матэматычныя разыходжанні і супадзенні === Абвешчаныя акупацыйнымі ўладамі афіцыйныя даныя галасавання ў Севастопалі маюць пэўныя недакладнасці і супадзенні, а менавіта: * Абвешчаная колькасць выбаршчыкаў Севастопаля, якія прынялі ўдзел у галасаванні, была 274101 або '''89.5000 %''' ад агульнай колькасці выбаршчыкаў (306 258). * Абвешчаная колькасць выбаршчыкаў Севастопаля, якія прагаласавалі «за», — 262 041 або '''95.6001 %''' ад агульнай колькасці. * Абвешчаная колькасць выбаршчыкаў Севастопаля, якія прагаласавалі «супраць» — 9250 або '''3.5299 %''', аднак 9250 — гэта 3,5299 % ад 262 041, а не ад агульнай колькасці выбаршчыкаў (274 101). == Пытанне легітымнасці == У адпаведнасці з пунктам 2 часткі 3 артыкула 3 Закона Украіны «Аб усеўкраінскім рэферэндуме», ратыфікацыйны рэферэндум аб змене тэрыторыі Украіны можа быць праведзены па выніках Усеўкраінскага рэферэндуму<ref>[http://search.ligazakon.ua/l_doc2.nsf/link1/T125475.html Закон України «Про всеукраїнський референдум»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140322032740/http://search.ligazakon.ua/l_doc2.nsf/link1/T125475.html |date=22 сакавіка 2014 }}</ref>. На момант падрыхтоўкі і правядзення рэферэндуму ў Крыме, паводле даных украінскіх уладаў, знаходзілася каля 30 тысяч расійскіх ваенных без апазнавальных знакаў<ref>[http://dt.ua/UKRAINE/u-krimu-zoseredzheno-do-30-tisyach-rosiyskih-viyskovih-139175_.html У Криму зосереджено до 30 тисяч російських військових] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181223073555/https://dt.ua/UKRAINE/u-krimu-zoseredzheno-do-30-tisyach-rosiyskih-viyskovih-139175_.html |date=23 снежня 2018 }} ZN.UA, 7 березня 2014.</ref>. Крымскія татары заяўлялі аб спробах запалохвання іх групай рускамоўных людзей<ref>[http://www.radiosvoboda.org/content/article/25289601.html Кримських татар намагаються залякати] Радіо Свобода, 7 березня 2014.</ref>. Быў адключаны [[5 канал]] і [[1+1]]<ref>[http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/6/7017872/ У Криму відключили 5-ий канал і «1+1»] Українська правда, 6 березня 2014.</ref>. Старшыня Цэнтральнай выбарчай камісіі [[Курултай|Курултая]] крымскататарскага народа Заір Смядляеў заявіў 16 сакавіка аб масавых парушэннях падчас правядзення рэферэндуму і фальсіфікацыі яго вынікаў<ref>[http://www.radiosvoboda.org/content/article/25298738.html Голова Центрвиборчкому Курултаю: «референдум» фальсифікований] Радіо свобода, 16 березня 2014 р.</ref>. У прыватнасці ён заявіў, што{{Cquote|«У Бахчысарайскі раён на аўтобусах прывезлі «лятучых галандцаў», якія, відаць, будуць ездзіць па выбарчых участках і ўкідваць бюлетэні. У галасаванні таксама ўдзельнічаюць грамадзяне Расіі. У Белагорскім раёне журналістаў тэлеканала ATR не пусцілі на ўчастак. Такім чынам, адно здзейсненае злачынства (незаконны рэферэндум) заахвочвае да здзяйснення іншага (фальсіфікацыя вынікаў), каб пазбегнуць адказнасці».}} === Пазіцыя ўкраінскай улады === Згодна з Канстытуцыяй і ўкраінскімі законамі гэты рэферэндум з’яўляецца нелегітымным<ref name="cvk"/><ref name="justice"/>. У Цэнтральнай выбарчай камісіі Украіны падкрэслілі, што ва ўкраінскім заканадаўстве не прадугледжана правядзенне «мясцовых рэферэндумаў»<ref name="cvk" />. Супраць [[Сяргей Валер’евіч Аксёнаў|Аксёнава]] і Кастанцінава распачаты шэраг крымінальных спраў за спробу звяржэння канстытуцыйнага і дзяржаўнага ладу і сепаратызм. [[Юлія Уладзіміраўна Цімашэнка|Юлія Цімашэнка]] адзначыла, што праводзіць рэферэндум пад дуламі аўтаматаў немагчыма, ахарактарызаваўшы гэта гвалтам, а не рэферэндумам<ref>{{Cite web|url=http://www.ukrinform.ua/ukr/news/timoshenko_referendum_pro_status_krimu_pid_dulami_avtomativ_e__nelegitimnim_1915295|title=Укрінформ: Тимошенко: Референдум про статус Криму під дулами автоматів є нелегітимним|accessdate=6 березня 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140328162405/http://www.ukrinform.ua/ukr/news/timoshenko_referendum_pro_status_krimu_pid_dulami_avtomativ_e__nelegitimnim_1915295|archivedate=28 березня 2014|url-status=dead}}</ref>. Міністр юстыцыі Украіны Павел Пятрэнка заявіў, што рашэнні аб рэферэндуме па статусе Крыма і аб адстаўцы ўрада АР Крым былі нелегітымнымі, паколькі прымаліся з грубым парушэннем [[Канстытуцыя Украіны|Канстытуцыі]] і законаў Украіны<ref name="justice"/>. Галоўнае следчае ўпраўленне [[Служба бяспекі Украіны|Службы бяспекі Украіны]] пачало расследаванне па прыкметах часткі 3 артыкула 110 [[Крымінальны кодэкс Украіны|Крымінальнага кодэкса Украіны]] — замах на тэрытарыяльную цэласнасць і недатыкальнасць Украіны<ref>[http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/6/7017905/ СБУ порушила справу за незаконне «приєднання» Криму до Росії]</ref>. 7 сакавіка 2014 выконваючы абавязкі Прэзідэнта Украіны [[Аляксандр Валянцінавіч Турчынаў|Аляксандр Турчынаў]] падпісаў указ аб прыпыненні рашэння крымскага парламента аб рэферэндуме па статусе Крыма<ref>[http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/7/7018087/ Турчинов офіційно зупинив «референдум» Криму. КС уже взявся за подання]</ref>. У Вярхоўным Савеце Крыма заявілі, што гэтая заява Турчынава не цягне за сабой прававых наступстваў<ref>[http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/7/7018071/ У Раді Криму назвали «нікчемною» заяву Турчинова]</ref>. 14 сакавіка 2014 года Канстытуцыйны Суд Украіны разгледзеў справу па канстытуцыйных паданнях выконваючага абавязкі Прэзідэнта Украіны, старшыні Вярхоўнай Рады Украіны і ўпаўнаважанага Вярхоўнай Рады Украіны па правах чалавека адносна адпаведнасці Канстытуцыі Украіны (канстытуцыйнасці) пастановы Вярхоўнай Рады Аўтаномнай Рэспублікі Крым «Аб правядзенні агульнакрымскага рэферэндуму» ад 6 сакавіка 2014 г. № 1702-6 / 14 і вырашыў<ref>{{Cite web|url=http://www.ccu.gov.ua/doccatalog/document?id=242321|title=РІШЕННЯ КОНСТИТУЦІЙНОГО СУДУ УКРАЇНИ у справі за конституційними поданнями виконувача обов'язки Президента України, Голови Верховної Ради України та Уповноваженого Верховної Ради України з прав людини щодо відповідності Конституції України (конституційності) Постанови Верховної Ради Автономної Республіки Крим «Про проведення загальнокримського референдуму» (справа про проведення місцевого референдуму в Автономній Республіці Крим) (Справа № 1-13/2014) від 14 березня 2014 року № 2-рп/2014|accessdate=14 березня 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140314191902/http://www.ccu.gov.ua/doccatalog/document?id=242321|archivedate=14 березня 2014|url-status=dead}}</ref>: {{Cquote| #Прызнаць неадпаведнай Канстытуцыі Украіны (з’яўляецца неканстытуцыйнай) пастанову Вярхоўнага Савета Аўтаномнай Рэспублікі Крым «Аб правядзенні агульнакрымскага рэферэндуму» ад 6 сакавіка 2014 года № 1702-6/14. #Пастанова Вярхоўнага Савета Аўтаномнай Рэспублікі Крым «Аб правядзенні ўсекрымскага рэферэндуму» ад 6 сакавіка 2014 года № 1702-6/14, прызнаная неканстытуцыйнай, страчвае сілу з дня прыняцця Канстытуцыйным Судом Украіны гэтага рашэння. #Спыніць дзейнасць камісіі Аўтаномнай Рэспублікі Крым па правядзенні ўсекрымскага рэферэндуму, тэрытарыяльных і ўчастковых камісій, створаных для правядзення гэтага рэферэндуму. #Савету міністраў АР Крым спыніць фінансаванне мерапрыемстваў, звязаных з правядзеннем рэферэндуму, забяспечыць знішчэнне бюлетэняў і агітацыйных матэрыялаў.}} Рашэнне Канстытуцыйнага Суда Украіны з’яўляецца абавязковым да выканання на тэрыторыі Украіны, канчатковым і не можа быць абскарджана. === Пазіцыя расійскіх уладаў === [[Файл:Putin_with_Vladimir_Konstantinov,_Sergey_Aksyonov_and_Alexey_Chaly_4.jpeg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/Putin_with_Vladimir_Konstantinov%2C_Sergey_Aksyonov_and_Alexey_Chaly_4.jpeg/250px-Putin_with_Vladimir_Konstantinov%2C_Sergey_Aksyonov_and_Alexey_Chaly_4.jpeg|міні|250x250пкс|Падпісанне «дагавора аб прыняцці Рэспублікі Крым у РФ».]] Расія прызнала [[рэферэндум]], спасылаючыся на прэцэдэнт з прызнаннем аднабаковага абвяшчэння незалежнасці Косава<ref>[http://rt.com/news/lavrov-crimea-ukraine-west-181/ Lavrov: If West accepts coup-appointed Kiev govt, it must accept a Russian Crimea]</ref>. Расійскае кіраўніцтва спасылаецца на замацаванае ў Статуце ААН неад’емнае права народаў на самавызначэнне<ref>[http://kremlin.ru/transcripts/45832#sel=41:1,42:61 Інтерв’ю Володимира Путіна радіо «Європа-1» і телеканалу TF1]. В.ПУТІН: Если Вы позволите мне закончить фразу, то, мне кажется, будет понятно, что я имею в виду. Так вот, российские войска находились в Крыму в соответствии с международным договором о наличии там российской военной базы. И российские войска действительно помогли жителям Крыма провести референдум о своей независимости и желании присоединиться к Российской Федерации. И никто не имеет права отказать этим людям в том, чтобы они реализовали право, предусмотренное статьёй первой Устава Организации Объединённых Наций, — право наций на самоопределение"].</ref> і заяўляе, што расійскае ўмяшанне ў Крыме праводзілася ў мэтах забеспячэння бяспекі грамадзян і спрыяльных умоў для іх волевыяўлення<ref>[http://www.kremlin.ru/news/20796 «Пряма лінія з Володимиром Путіним»]</ref>. Такія паралелі аспрэчваюцца заходнімі навукоўцамі<ref>[http://www.aa.com.tr/en/politics/302263--experts-crimea-isnt-comparable-to-kosovo Experts: Crimea isn’t comparable to Kosovo Anadolu Agency]</ref><ref>[http://www.bbc.com/news/world-europe-26481423 Analysis: Why Russia’s Crimea move fails legal test]</ref>. 28 лютага дэпутат Дзярждумы Расіі [[Сяргей Міхайлавіч Міронаў|Сяргей Міронаў]] унёс законапраект аб спрашчэнні працэдуры прыняцця новых суб’ектаў у склад РФ. Паводле бягучага расійскага заканадаўства, прыняцце новага суб’екта магчыма толькі з згоды Расіі і дзяржавы, якой тэрыторыя належыць; прычым ініцыятыва павінна зыходзіць менавіта ад гэтай дзяржавы. Міронаў прапанаваў працэдуру, па якой далучэнне рэгіёна да Расіі становіцца магчымым па ініцыятыве гэтага рэгіёна па звароце органаў улады рэгіёна і вынікаў мясцовага рэферэндуму — без згоды дзяржавы, у якую ўваходзіць рэгіён. Сяргей Міронаў пацвердзіў, што прапанова была ўнесена менавіта для далучэння Крыма<ref>[http://lenta.ru/articles/2014/03/07/rewrite/ Углубление фарватера: Сможет ли Крым отделиться от Украины] {{Ref-ru}}</ref>. Спікер [[Савет Федэрацыі|Савета Федэрацыі]] [[Валянціна Іванаўна Матвіенка|Валянціна Матвіенка]] падчас візіту ў Крым заявіла, што верхняя палата расійскага парламенту падтрымае ўваходжанне рэгіёна ў склад Расіі, калі адпаведнае рашэнне будзе падтрымана на рэферэндуме<ref>[http://itar-tass.com/politika/1028187 Матвиенко: Совфед готов поддержать решение Крыма о вхождении в РФ] {{Ref-ru}}</ref>. Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|У. У. Пуцін]] у інтэрв’ю 4 чэрвеня 2014 года заявіў, што расійскія войскі, што знаходзіліся ў Крыме ў адпаведнасці з міжнародным дагаворам аб наяўнасці там расійскай ваеннай базы, сапраўды дапамаглі жыхарам Крыма правесці рэферэндум аб сваёй незалежнасці і жаданні далучыцца да Расійскай Федэрацыі<ref name="VVP"/>. Таксама ён адзначыў, што Расія не магла дазволіць, каб «гістарычная расійская тэрыторыя з пераважным этнічным рускім насельніцтвам» сышла ў НАТА<ref>[http://www.kremlin.ru/news/45832#sel=47:1,47:38 Интервью Владимира Путина радио «Европа-1» и телеканалу TF1 // Сайт Президента России]{{Ref-ru}}</ref>. == Міжнародная рэакцыя == * [[Савет Бяспекі ААН]] абвясціў, што лічыць рэферэндум нелегітымным<ref name="UN"/>. * Прэзідэнт ЗША [[Барак Абама]] заявіў, што правядзенне рэферэндуму парушыць украінскі суверэнітэт і міжнароднае права<ref name="theglobeandmail">[https://web.archive.org/web/20140306233714/http://www.theglobeandmail.com/news/world/crimean-vice-premier-says-referendum-on-status-set-for-march-16-report/article17341409/ Harper, world leaders reject proposed Crimean referendum] {{Ref-en}}</ref>. * На думку канцлера Германіі [[Ангела Меркель|Ангелы Меркель]], рэферэндум «нелегітымны і не сумяшчальны з канстытуцыяй Украіны»<ref name="theglobeandmail" />. * Прэм’ер-міністр Канады [[Стывен Джозеф Харпер|Стывен Харпер]] абвясціў, што канадскія ўлады не прызнаюць вынікі рэферэндуму, паколькі Крым знаходзіцца «пад незаконнай ваеннай акупацыяй»<ref name="theglobeandmail" />. * [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе]] лічыць рэферэндум неканстытуцыйным, таму адмовілася адправіць сваіх назіральнікаў на яго. * Венецыянская камісія прызнала рэферэндум у Крыме нелегітымным, матывуючы гэта тым, што магчымасць правядзення такога рэферэндуму не прадугледжана ні ўкраінскай, ні крымскай канстытуцыямі, а таксама тым, што ўмовы яго правядзення не адпавядаюць дэмакратычным стандартам<ref>[http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/15/7018880/ Венеціанська комісія визнала «референдум» у Криму нелегітимним]</ref>. * [[Казахстан]] заявіў, што крымскі рэферэндум быў «свабодным волевыяўленнем народа» і «з разуменнем паставіўся» да фактычнага ўключэння Крыма ў склад РФ<ref>[http://news.liga.net/news/politics/1028522-kazakhstan_priznal_referendum_i_podderzhal_anneksiyu_kryma.htm Казахстан признал референдум и поддержал аннексию Крыма]</ref>. * Прэзідэнт [[Арменія|Арменіі]] канстатаваў, што крымскі рэферэндум — узор рэалізацыі права народаў на самавызначэнне<ref>[http://lb.ua/news/2014/03/20/260077_armeniya_priznala_referendum_krimu.html Армения признала референдум в Крыму]</ref>. * Турцыя заявіла, што ніколі не прызнае анексію Крыма і вынікі так званага «рэферэндуму». * У пункце 15 рэзалюцыі ад 1 ліпеня 2014 года [[Парламенцкая асамблея АБСЕ|Парламенцкай асамблеі Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе]] абвешчана, што гэты рэферэндум з’яўляецца «нелегітымным і незаконным актам, вынікі якога не маюць ніякай [[Юрыдычная сіла|юрыдычнай сілы]]». == Наступствы == 17 сакавіка акупацыйныя ўлады абвясцілі, што на падставе так званай [[Дэкларацыя незалежнасці Крыма|Дэкларацыі аб незалежнасці]] і «вынікаў рэферэндуму» абвешчана Рэспубліка Крым як незалежная і суверэнная дзяржава з Севастопалем (горад з асаблівым статусам). Рэспубліка Крым у асобе свайго вышэйшага органа ўлады, Дзяржаўнага Савета Рэспублікі Крым<ref>[http://crimea.gov.ru/news/17_03_2014_2 Верховный Совет АРК переименован в Государственный Совет Республики Крым]</ref>, «звярнулася» да Расіі з прапановай аб прыняцці Крыма ў склад РФ са статусам Рэспублікі. У той жа дзень прэзідэнт РФ падпісаў фармальны ўказ аб прызнанні Крыма як незалежнай дзяржавы. 18 сакавіка быў падпісаны дагавор аб так званым «прыняцці» Крыма і Севастопаля ў склад Расіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.rada.crimea.ua/ua/act/11689 Пастанова ВС АРК «Аб правядзенні агульнакрымскага рэферэндуму»]{{Ref-ru}} {{Еўрамайдан}} [[Катэгорыя:Анексія]] [[Катэгорыя:Анексія Крыма Расіяй]] [[Катэгорыя:Рэферэндумы 2014 года]] [[Катэгорыя:2014 год ва Украіне]] [[Катэгорыя:Палітыка Украіны]] 4fqtozyswp53x150qqs2z9283dmybly 0 722861 5165673 5091779 2026-07-14T01:05:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165673 wikitext text/x-wiki {{Некамерцыйная арганізацыя |назва=Народны калектыў літаратурна-мастацкага майстэрства «Рунь» |ключавыя фігуры= * [[Валянціна Гіруць-Русакевіч]] * [[Марыя Антонаўна Шакун|Марыя Шакун]] * [[Віктар Шніп]] * [[Зінаіда Гасціловіч]] |тып= літаратурнае таварыства |лагатып=Ryniaucy.jpg |шырыня_лагатыпа = 240 |размяшчэнне={{Сцягафікацыя|Беларусь}}, [[Мінская вобласць]], [[Валожын]]|колькасць членаў=31|старшыня=[[Наталля Фадзееўна Жылевіч]]|колькасць супрацоўнікаў=2 (2026)}} '''Народны калектыў літаратурна-мастацкага майстэрства «Рунь»''' — літаратурна-мастацкае аб’яднанне [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]]. Размешчана ў Валожынскім раённым цэнтры культуры ў [[Валожын]]е. == Гісторыя == Літаратурна-мастацкі калектыў «Рунь» створаны на базе Валожынскай раённай газеты «[[Працоўная слава]]» 6 чэрвеня 1981 года як ''літаратурнае аб’яднанне'', заснавальнікамі якога былі [[Віктар Анатолевіч Шніп|Віктар Шніп]], [[Галіна Шаблінская]] і [[Наталля Штэйнер]]. Назву аб’яднанню даў Віктар Шніп, так ён піша пра гэта ў дзённіку: {{Цытата|Званіў у “Працоўную славу”. Прапанаваў даць назву літаб’яднанню “Рунь”. Эпіграф з [[Пімен Панчанка|П. Панчанкі]]: “Песню сваю, мову сваю Я да грудзей прытульваю...”. Галіна Шаблінская сказала, што гаварыла з мастакамі наконт пасведчання члена літаб’яднання.}} З 1994 года літаратурнае аб’яднанне перайшло пад кіраўніцтва Валожынскага раённага цэнтра культуры і стала называцца ''літаратурна-мастацкім аб’яднаннем''. У 1997 годзе аб’яднанню нададзена званне «народнае». З 2024 года ''народнае літаратурна-мастацкае аб’яднанне'' перайменавана ў ''народны калектыў літаратурна-мастацкага майстэрства''. У склад калектыву ўваходзяць школьнікі і дарослыя творцы. Станам на 2025 год «Рунь» афіцыйна аб’ядноўвае 30 чалавек з Валожынскага раёна, але фактычна сябрамі калектыву было значна болей людзей. Многія былыя «рунеўцы» цяпер жывуць і працуюць за мяжой, напрыклад, [[Юлія Шапарэвіч]] (у [[Швейцарыя|Швейцарыі]]), [[Алена Рагель]] (у [[Ізраіль|Ізраілі]]).<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://kraj.by/news/kultura/u-valogine-prayshla-yubileynaya-vecharina-litaraturna-mastatskaga-ab-yadnannya-run-rodnamu-krayu-slavu-spyavayu/|title=У Валожыне прайшла юбілейная вечарына літаратурна-мастацкага аб’яднання “Рунь” “Роднаму краю славу спяваю” - Kraj.by|website=KRAJ.BY - Культура|access-date=2023-12-21|archive-date=21 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231221085612/https://kraj.by/news/kultura/u-valogine-prayshla-yubileynaya-vecharina-litaraturna-mastatskaga-ab-yadnannya-run-rodnamu-krayu-slavu-spyavayu/|url-status=dead}}</ref> У склад калектыву ўваходзяць 10 членаў [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]], сярод іх [[Марыя Антонаўна Шакун|Марыя Шакун]], [[Зінаіда Гасціловіч]], [[Наталля Васілеўна Жызнеўская|Наталля Жызнеўская]] і іншыя. <gallery mode="packed-hover" widths="200" heights="150"> Файл:Удзельнікі Руні.jpg|Удзельнікі аб’яднання «Рунь» (2005) Файл:Удзельнікі аб'яднання Рунь.jpg|Літаратурная сустрэча (2019) Файл:Руняўцы.jpg|Фестываль у [[Вязынка (Маладзечанскі раён)|Вязынцы]] (2022) Файл:Руняўцы на прыступках Валожынскага музея.jpg|На прыступках [[Валожынскі краязнаўчы музей|Валожынскага музея]] (2024) </gallery> Асноўныя кірункі работы калектыву — вывучэнне, захаванне і папулярызацыя літаратурнай спадчыны Валожыншчыны, класікаў беларускай і рускай літаратуры; садзейнічанне ў выданні і распаўсюджванні кніг сучасных валожынскіх аўтараў; выяўленне літаратурных талентаў сярод дзяцей, моладзі і дарослых. Вершы «руняўцаў» друкуюцца ў штотыднёвіку «[[Літаратура і мастацтва (газета)|Літаратура і мастацства]]», «[[Сельская газета]]», «Принёманский вестник»; на старонках раённай газеты «Працоўная слава»; у альманаху «Метамарфозы» і іншых перыядычных выданнях. Творы ўдзельнікаў калектыву размешчаны на розных інтэрнэт пляцоўках і ў сацыяльных сетках. Творы валожынскіх літаратараў выходзяць уласнымі кнігамі, прэзентацыі якіх праводзяць у розных фарматах і на розную аўдыторыю, таксама паэты і пісьменнікі «Руні» публікуюцца ў калектыўных выданнях: кнігах серыі «Славянскае слова»; у калектыўных зборніках «Абярэг» і «Званоў перазвон», якія былі выдадзены [[Мінскае абласное аддзяленне Саюза пісьменнікаў Беларусі|Мінскім абласным аддзяленнем]] Саюза пісьменнікаў Беларусі; паэтычным зборніку «Сябрына»; еўразійскім літаратурным зборніку «Нить».<ref>{{Cite web|url=https://volozhin.gov.by/ru/sotsialnaya-sfera/kultura/guk-volozhinskij-rajonnyj-tsentr-kultury/kollektivy/narodnae-litarataraturna-mastatskae-ab-yadnanne-run|title=Валожынскі раённы выканаўчы камітэт|access-date=19 кастрычніка 2022|archive-date=19 кастрычніка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221019193816/https://volozhin.gov.by/ru/sotsialnaya-sfera/kultura/guk-volozhinskij-rajonnyj-tsentr-kultury/kollektivy/narodnae-litarataraturna-mastatskae-ab-yadnanne-run|url-status=dead}}</ref> У 2021—2025 гадах выдадзены 33 аўтарскія зборнікі, сярод якіх кнігі для дарослых і дзяцей. == Выданні == * Зборнік паэтаў Валожыншчыны «Зямлі маёй і землякам» (2005, выдавецтва «[[Чатыры чвэрці]]»). * Зборнік вершаў «Нашчадкам» (2009, выдавецтва «Чатыры чвэрці»). * Зборнік вершаў маладых паэтаў «Маладыя галасы Валожыншчыны» (2012, выдавецтва «Чатыры чвэрці»). * Зборнік паэтаў «Помнім і жывём» (2015, выдавецтва «Чатыры чвэрці»). * Зборнік вершаў «Ад каранёў да кроны» (2020, выдавецтва «Чатыры чвэрці»). == Праекты == === Раённы конкурс маладых паэтаў і пісьменнікаў Валожыншчыны «Маладыя галасы» === [[Файл:Маладыя галасы.jpg|злева|Удзельнікі «Руні» на конкурсе «Маладыя галасы» у 2024 годзе.|247x247px|frameless]] Адзін з праектаў калектыву — раённы конкурс маладых пісьменнікаў і паэтаў «Маладыя галасы», які праходзіць у красавіку штогод ужо болей за дваццаць гадоў, а ў 2024 годзе пастаўлены рэкорд — удзельнічала 30 пачынаючых паэтаў і пісьменнікаў, а на сам конкурс было даслана звыш 50-ці твораў. «Маладыя галасы» праходзяць адным днём у некалькіх намінацыях. Члены журы — удзельнікі народнага калектыву «Рунь», члены Саюза пісьменнікаў Беларусі, знакамітыя землякі Валожыншчыны. Па выніках конкурсу выдаецца зборнік твораў удзельнікаў або публікацыі іх твораў у раённых, рэгіянальных і рэспубліканскіх [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]]. === Штогадовы літаратурны марафон «Калядныя сустрэчы» === [[Файл:Калядныя_сустрэчы_Руні.jpg|справа|frameless|265x265px]] Штогод творцы, удзельнікі калектыву, у тым ліку члены Саюза пісьменнікаў Беларусі, наведваюць навучальныя ўстановы Валожынскага раёна ў межах марафону «Калядныя сустрэчы». Пісьменнікі дзеляцца новымі творамі з навучэнцамі, а таксама сустракаюцца з пачынаючымі паэтамі Валожыншчыны. Тэматыка дадзеных сустрэч звычайна прысвечана святкаванню [[Каляды|Каляд]]. Выбарачна сустрэчы могуць праходзіць менавіта ў самім будынку, дзе размешчаны калектыў. У такім выпадку навучэнцы арганізована наведваюць «рунеўцаў». === Літаратурны сад «Ад каранёў да кроны» === [[Файл:Літаратурны сад.jpg|злева|255x255px|Інтэрактыўная пляцоўка-выстава падчас правядзення фестывалю «[[Маладзечанскі фестываль беларускай песні і паэзіі|Маладзечна-2024]]»|frameless]] Інтэрактыўная пляцоўка-выстава літаратурнага саду «Ад каранёў да кроны» створана ў 2024 годзе, з нагоды ўдзелу калектыву ў фестывалі беларускай песні і паэзіі «[[Маладзечанскі фестываль беларускай песні і паэзіі|Маладзечна-2024]]». Асноўная ідэя выставы — асвятленне творчасці літаратурных дзеячаў Валожынскага раёна за ўвесь перыяд дзейнасці калектыву, пачынаючы ад літаратурнай старонкі пры раённай газеце «[[Працоўная слава]]». Канцэпцыя заключаецца ў гульні-апытанцы, праходзячы якую ўдзельнік атрымлівае падарунак — яблык з дрэва літаратурнага саду. У першы дзень работы інтэрактыўнай пляцоўкі, па словах арганізатараў пляцоўкі, было раздадзена больш за 10 кг яблыкаў. == Спіс удзельнікаў == === Кіраўнікі === # [[Віктар Анатолевіч Шніп]] (1982—1985), як рэдактар літаратурнай старонкі раённай газеты «Працоўная слава», пры якой тым часам дзейнічала аб’яднанне # [[Валянціна Францаўна Гіруць-Русакевіч]] (1985—1997), як рэдактарка літаратурнай старонкі раённай газеты «Працоўная слава» # Надзея Мікалаеўна Матвеева (1997—2000) # Ірына Сцяпанаўна Жытарук (2000—2004) # [[Валянціна Францаўна Гіруць-Русакевіч]] (2004—2021) # [[Наталля Фадзееўна Жылевіч]] (з 2021) === Удзельнікі === # Надзея Мікалаеўна Агіевіч  —  Паэтка # Юлія Васільеўна Арцюкевіч — Паэтка # Тамара Іванаўна Аўсяннікава — Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] # Міхаіл Васільевіч Бацян — Паэт # [[Тамара Іванаўна Бярэзіна]] — Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] # Дар’я Пятроўна Бібік — Паэтка # Ніна Уладзіміраўна Бобрык — Паэтка # Лідзія Міхайлаўна Гардынец — Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] # [[Зінаіда Геранімаўна Гасціловіч]] — Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] # [[Ляксей Герман|Аляксей Сяргеевіч Герман]] — Член [[Беларускае грамадскае аб’яднанне фатографаў|Саюза фатографаў Беларусі]] # Кацярына Пятроўна Голуб — Паэтка # Галіна Іосіфаўна Гражынская — Паэтка # Аляксандр Пятровіч Грынкін — Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] # [[Наталля Васілеўна Жызнеўская|Наталля Васільеўна Жызнеўская]] — Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] # Ірына Сцяпанаўна Жытарук — Паэтка і пісьменніца # Дзмітрый Аляксандравіч Завацкі — Паэт # [[Яўген Фаміч Зялкоўскі]] — Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] # Ядвіга Зыгмундаўна Калясінская  —  Паэтка # Ганна Міхайлаўна Канановіч — Паэтка і пісьменніца # Таццяна Іванаўна Косік — Паэтка # Людміла Мікалаеўна Краснадубская — Паэтка і кампазітар # Валянціна Іванаўна Краўневіч — Паэтка і пісьменніца # Аляксандр Віктаравіч Кулак — Паэт # [[Міхаіл Аляксеевіч Курыла]] — Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] # Галіна Уладзіміраўна Марцінкевіч — Паэтка # Марыя Уладзіміраўна Мучынская — Член [[Еўразійская творчая гільдыя|Еўразійскай творчай гільдыі]] # Сяргей Браніслававіч Садоўскі — Паэт # Наталля Мікалаеўна Сельвясюк — Паэтка # Галіна Іванаўна Філяноўская — Паэтка і кампазітар # Уладзімір Паўлавіч Ціханоўскі — Паэт і кампазітар # [[Марыя Антонаўна Шакун]] — Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] === Колішнія ўдзельнікі === # [[Валянціна Францаўна Гіруць-Русакевіч]] (1953—2021) — кіраўніца калектыву ў 2004—2021 гадах. # [[Дзмітрый Геранімавіч Краскоўскі]] (1954—2022) — Член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] # [[Сяргей Сяргеевіч Маляўскі]] (1948—2022) # Сафія Яўстаф’еўна Русецкая (1947—2024) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Ад каранёў да кроны : творцы Валожыншчыны / укл. В. Ф. Гіруць-Русакевіч. — Мінск : Чатыры чвэрці, 2020. — 242 с. * Маладыя галасы Валожыншчыны / уклад. В. Ф. Гіруць-Русакевіч; прадм. А. А. Акушэвіча. — Мінск : выдавецтва «Чатыры чвэрці», 2012. — 162 с. == Спасылкі == * {{Cite web|lang=ru-ru|url=https://volozhin.gov.by/ru/sotsialnaya-sfera/kultura/guk-volozhinskij-rajonnyj-tsentr-kultury/kollektivy/narodnae-litarataraturna-mastatskae-ab-yadnanne-run|title=Народное литературна-художественное объединение «Рунь» - Воложинский районный исполнительный комитет|website=volozhin.gov.by|access-date=2023-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221019193816/https://volozhin.gov.by/ru/sotsialnaya-sfera/kultura/guk-volozhinskij-rajonnyj-tsentr-kultury/kollektivy/narodnae-litarataraturna-mastatskae-ab-yadnanne-run|archivedate=19 кастрычніка 2022|url-status=dead}} * https://valozhin.by/06122024/da-mizhnarodnaga-dnya-valanczyorstva-5-snezhnya-narodny-kalekty%D1%9E-run-perada%D1%9E-kavyarni-kava-knigi-myasczovyh-tvorcza%D1%9E-u-ramkah-akczyi-chytaj-valozhyn/ * https://valozhin.by/16082024/run-u-nas-zastaeczcza-brendam/ * https://valozhin.by/19032025/napyaredadni-susvetnaga-dnya-paezii-%d1%9e-yarsheviczkaj-syarednyaj-shkole-prajshla-litaraturna-muzychnaya-sustrecha-dusha-na-arkushy-papery/ [[Катэгорыя:Культура Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Літаратурныя аб’яднанні Беларусі|Рунь]] 8blzv6u1m2acif3hx87vr6xldxi2ngx 0 724872 5165709 4515816 2026-07-14T05:27:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165709 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Рыгор Яфімавіч Паспелаў''' ({{ДН|11|9|1916}}, [[Бежацк]], [[Цвярская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|19|5|2014}}) — [[Беларусь|беларускі]] спецыяліст у галіне энергетыкі. [[Доктар тэхнічных навук]] (1962), [[прафесар]] (1963). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. == Біяграфія == Скончыў [[Ташкенцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт |Сярэднеазіяцкі індустрыяльны інстытут]] (1940). Працаваў у Ташкенцкім політэхнічным інстытуце (1946—1963, кафедра «Электрычныя сістэмы, сеткі і тэхніка высокіх напружанняў», дацэнт, у 1961—1963 — загадчык кафедры), [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце]] (1963—2014, [[Энергетычны факультэт БНТУ|энергетычны факультэт]], кафедра «Электрычныя сістэмы», прафесар, у 1963—1990 — загадчык кафедры). == Сям’я == * жонка [[Ірына Анатолеўна Фёдарава]] (1920—1988) — доктар тэхнічных навук ** дачка [[Таццяна Рыгораўна Паспелава]] (1951) — доктар тэхнічных навук == Навуковая дзейнасць == Навуковыя інтарэсы: аптымізацыя параметраў і рэжымаў электрычных сістэм і сетак; пабудова адзінай тэорыі транспарту электрычнай энергіі і энерга-эканамічны аналіз сістэм электраперадач, распрацоўка эфектыўных метадаў іх разліку. Заснавальнік навуковай школы ў галіне электраэнергетычных сістэм і сістэм перадачы электраэнергіі з шырокім спектрам дзейнасці. == Узнагароды == Званне «Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР» (1977), [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэны Чырвонай Зоркі]], [[Ордэн Айчыннай вайны|Айчыннай вайны]] 2-ой ступені, медалі, ганаровыя граматы Міністэрства энергетыкі, Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, знакі «Отличник энергетики Республики Беларусь», «Почетный энергетик Республики Беларусь», «80 лет плана ГОЭЛРО» і інш. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://old-etr1880.mpei.ru/index.php/electricity/article/viewFile/101/97 Григорий Ефимович Поспелов (К 95летию со дня рождения)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221110120919/https://old-etr1880.mpei.ru/index.php/electricity/article/viewFile/101/97 |date=10 лістапада 2022 }} * [http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:mmgX4piJ-qsJ:minenergo.gov.by/wp-content/uploads/Pospelov-100-let.pdf&cd=1&hl=be&ct=clnk&gl=pl К 100-летию Григория Ефимовича Поспелова!] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Паспелаў Рыгор Яфімавіч}} 5c3bvpi1vtaip0bcvz08sngs1s58mrc 0 736914 5165672 4879822 2026-07-14T01:01:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165672 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні}} {{Газета |назва = Рунь |выява = |памер выявы = |лагатып = |тып = |фармат = |заснавальнік = [[Таварыства беларускай культуры (Вільня)|Таварыства беларускай культуры]] |уладальнікі = Віленскі цэнтр грамадскіх ініцыятыў Дэмакратыя для Беларусі |выдавец = Віленскі цэнтр грамадскіх ініцыятыў Дэмакратыя для Беларусі |краіна = [[Літва]] |рэгіён = [[Вільнюс]] |рэдактар = [[Алег Мінкін]] |заснаванне = 1997 |закрытая = 2004-2006 |палітычна = |мова = [[Беларуская мова|беларуская]] |галоўны офіс = |аб’ём = 8 |тыраж = 1000 |перыяд = штомесяц |цана = |ISSN = |узнагароды = |вэб-сайт = }} '''Рунь'''<ref>{{Cite web |url=https://kamunikat.org/?pubid=34227 |title=Рунь заснаванне. |access-date=7 красавіка 2023 |archive-date=28 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328153004/https://kamunikat.org/?pubid=34227 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://kamunikat.org/run.html |title=Рунь на старонцы Камуніката |access-date=7 красавіка 2023 |archive-date=28 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328153003/https://kamunikat.org/run.html |url-status=dead }}</ref> — беларускамоўная газета, якая выдаецца ў [[Вільнюс]]е ([[Літва]]). Заснавана ў 1997 годзе па ініцыятыве першага рэдактара выдання Таццяны Шміт, фармальным выдаўцом выступіла [[Таварыства беларускай культуры ў Літве|Таварыствам беларускай культуры ў Літве]]. У 1997—2004 гадах выходзіла тыражом на 1 000 асобнікаў. Пасля перапыніла свой выхад на два гады. У 2006 годзе выйшаў адзін нумар з дапамогай навучэнцаў [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]]. З 2008 года пачала выходзіць невялікім тыражом на 100—500 асобнікаў<ref>{{Cite web |url=https://www.racyja.com/sumezhzha/chym-zhyve-vilenskaya-belaruskaya-run/ |title=Чым жыве віленская беларуская «Рунь»? |access-date=7 красавіка 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230328153003/https://www.racyja.com/sumezhzha/chym-zhyve-vilenskaya-belaruskaya-run/ |archivedate=28 сакавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://hazetarun.info/ Афіцыйны сайт газеты «Рунь»] * [https://archive.org/search?query=creator%3A%22%D0%A0%D1%83%D0%BD%D1%8C%22 Рунь у Віленскім беларускім музеі імя Івана Луцкевіча (нумары, якіх няма на Камунікаце)] * [https://kamunikat.org/run.html Рунь на Камунікаце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230328153003/https://kamunikat.org/run.html |date=28 сакавіка 2023 }} [[Катэгорыя:Газеты Вільні на беларускай мове]] [[Катэгорыя:1997 год у Літве]] j6mgtvdscp3athhb852gh0os5u5tlgh 0 737671 5165826 5024165 2026-07-14T09:14:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165826 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Каліноўская}} {{футбаліст}} '''Рэната Каліноўская''' (нар. {{ДН|2|8|2006}}, [[Ганцавічы]], [[Брэсцкая вобласць]], [[Беларусь]]) — беларуская [[футбол|футбалістка]], [[Абаронца (футбол)|абаронца]]. Выступала ў [[Жаночая зборная Беларусі па футболе|нацыянальнай зборнай Беларусі]]. == Клубная кар’ера == З’яўляецца выхаванкай ДЮСШ ППА ААТ «Любашава»<ref>{{Cite web |url=http://www.gants-region.info/news/renata_kalinovskaja_vyzvana_na_uchebno_trenirovochnyj_sbor_sbornoj_belarusi_sredi_devushek_do_17_let/2022-12-07-2993 |title=Рената Калиновская вызвана на учебно-тренировочный сбор сборной Беларуси среди девушек до 17 лет |access-date=23 красавіка 2023 |archive-date=23 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423090237/http://www.gants-region.info/news/renata_kalinovskaja_vyzvana_na_uchebno_trenirovochnyj_sbor_sbornoj_belarusi_sredi_devushek_do_17_let/2022-12-07-2993 |url-status=dead }}</ref>. На рэспубліканскіх алімпійскіх днях моладзі сярод дзяўчын 2005—2007 гадоў нараджэння ў снежні 2022 года была абрана лепшым бамбардзірам<ref>{{Cite web |url=https://www.fcneman.by/press-centr/novosti/1931.html |title=Олимпийские дни молодёжи |access-date=23 красавіка 2023 |archive-date=23 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423090238/https://www.fcneman.by/press-centr/novosti/1931.html |url-status=dead }}</ref>. З 2023 года гуляе за [[мінск]]ае «[[ЖФК Дынама-БДУФК|Дынама]]». У кастрычніку 2022 года паспяхова дэбютавала за [[Жаночая зборная Беларусі па футболе U-17|зборную Беларусі па футболе U-17]]<ref>{{Cite web |title=Рената Калиновская успешно дебютировала за сборную Беларуси по футболу |url=https://www.gants.by/naviny/104190.html |accessdate=23 красавіка 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221011155344/http://www.gants.by/naviny/104190.html |archivedate=11 кастрычніка 2022 |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://dinamo-minsk.by/zhenskaya-komanda/2023/renata-kalinovskaya Рената Калиновская] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230423090242/https://dinamo-minsk.by/zhenskaya-komanda/2023/renata-kalinovskaya |date=23 красавіка 2023 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каліноўская Рэната}} [[Катэгорыя:Футбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖФК Дынама-БДУФК]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па футболе]] gt0obk5111gpkohuij0bi3h67t65b4j 0 739286 5165638 5164955 2026-07-13T21:08:59Z JerzyKundrat 174 /* Ліпень */ 5165638 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[9 сакавіка]]: Прэм’ера фільма [[Праект «Авэ Марыя» (фільм)|«Праект “Авэ Марыя”»]] адбылася ў [[Лондан]]е. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: ** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). ** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек. * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). * [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. * [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]]. * [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. * [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]]. * [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. * [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын. === Май === * [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]]. * [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]]. * [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]. * [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). * [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]]. * [[22 мая]]: ** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]. ** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск]]у ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. * [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. * [[25 мая]]: [[Папа Рымскі]] [[Леў XIV|Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечаную праблеме [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]]. * [[29 мая]]: Выпушчаны дваццаты сольны [[Музычны альбом|студыйны альбом]] [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]] — «[[The Boys of Dungeon Lane]]». === Чэрвень === * [[7 чэрвеня]]: ** Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Арменія|Арменіі]]. ** [[Кейка Фухіморы]] стала першай жанчынай, абранай на пасадзу Прэзідэнта [[Перу]]. * [[8 чэрвеня]]: Здарылася [[Землетрасенне на Міндадаа (2026)|землетрасенне]] на востраве [[Мінданаа (востраў)|Мінданаа]] ([[Філіпіны]]). * [[10 чэрвеня]]: ** У [[Барселона|Барселоне]] ў сотую гадавіну смерці [[Антоніа Гаўдзі]] ўрачыста асвечана цэнтральная вежа храма [[Саграда Фамілія]]. ** У выніку атакі БПЛА практычна знішчана панарама «[[Абарона Севастопаля (панарама)|Абарона Севастопаля]]». * [[11 чэрвеня]]: Стартаваў фінальны турнір [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е ў [[Мексіка|Мексіцы]], [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]]. * [[12 чэрвеня]]: Кампанія [[SpaceX]] выйшла на біржу, што зрабіла яе заснавальніка [[Ілан Маск|Ілана Маска]] першым доларавым трыльянерам. * [[14 чэрвеня]]: Баскетбалісты «[[Нью-Ёрк Нікс]]» сталі чэмпіёнамі [[НБА]] ўпершыню з 1973 года. * [[22 чэрвеня]]: У фінальнай частцы [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|чэмпіянату свету]] па [[футбол]]е [[зборная Аргенціны па футболе|аргенцінец]] [[Ліянель Месі]] забіў рэкордны 17-ы гол. * [[24 чэрвеня]]: [[Венесуэла|Венесуэлу]] скаланулі два моцныя [[землетрасенні ў Венесуэле (2026)|землетрасенні]]. * [[29 чэрвеня]]: [[Тэмпература паветра]] ў [[Пінск]]у дасягнула +40,4&nbsp;°C, [[Анамальная гарачыня ў Еўропе (2026)|зафіксіраваны]] самы спякотны дзень у гісторыі метэаназіранняў у [[Беларусь|Беларусі]]. === Ліпень === * [[9 ліпеня]]: [[Алі Хаменеі]] пахаваны ў [[Мешхед]]зе. * [[10 ліпеня]]: Выйшаў альбом «[[Foreign Tongues]]» брытанскага рок-гурта «[[The Rolling Stones]]». === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], часткова даступнае для назірання на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца. * [[5 ліпеня]]: [[Пётр Вікенцьевіч Садоўскі|Пётр Садоўскі]] — беларускі мовазнавец, палітык і дыпламат. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] 4sg46jn51u6e9l9d9ts9wms4vj0i64d 0 751142 5165618 4610689 2026-07-13T20:47:10Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165618 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні}} {{Гульнявая сістэма|image = [[Файл:TeleGames-Atari-Pong.jpg|300px]]}} '''«Pong»''' — серыя [[Гульнявая прыстаўка|гульнявых прыставак]] вытворчасці «[[Atari]]», выпускалася з [[1975]] па [[1977]] год. Прыстаўкі прадаваліся пад маркамі «Atari» і «{{Не перакладзена 5|Sears|Sears|en|Sears}} Tele-Games». ==Гл. таксама== *[[Pong]] *[[Першае пакаленне гульнявых сістэм]] *[[Magnavox Odyssey]] *{{Не перакладзена 5|Coleco Telstar|Coleco Telstar|en|Coleco Telstar}} *[[Гісторыя камп’ютарных гульняў]] ==Зноскі== {{Reflist}} ==Спасылкі== * [http://www.pong-story.com Pong-Story] {{Ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20061120011841/http://www.thedoteaters.com/stage2.php Артыкул аб «Pong» на сайце «The Dot Eaters»] {{Ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20060211022344/http://www.classicgaming.com/gamingmuseum/museum.html Музей відэагульняў «Classic Gaming»] {{Ref-en}} * [http://www.atarimuseum.com/videogames/dedicated/homepong.html «Atari Pong» на сайце «Atari Museum»] {{Ref-en}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}} [[Катэгорыя:Гульнявыя прыстаўкі]] [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] mnq0wlkeu6d3v68ez8hixpvs1elipnj 0 751225 5165610 5163688 2026-07-13T20:46:57Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165610 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні}} '''«Death Race»''' — [[камп’ютарная гульня]] для [[Аркадны аўтамат|аркадных аўтаматаў]], выпушчаная кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Exidy|Exidy|en|Exidy}}» ў 1976 годзе.<ref>{{Cite web |title=Death Race |url=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/M729284 |website=Media Arts Database |publisher={{Не перакладзена 5|Агенцтва па справах культуры|Agency for Cultural Affairs|en|Agency for Cultural Affairs}} |accessdate=2021-05-31}}</ref> Гэта была адна з першых відэагульняў, якая змяшчала сцэны гвалту і спарадзіла мноства пратэстаў і абурэнняў у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Гульня была распрацавана Хаўэлам Айві ({{Lang-en|Howell Ivy}}) і заснавана на фільме 1975 «{{Не перакладзена 5|Смяротныя гонкі 2000|Death Race 2000|ru|Смертельные гонки 2000}}» Пола Бартэла. == Гл. таксама == * [[Гісторыя камп’ютарных гульняў]] {{Зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Відэагульні 1976 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] [[Катэгорыя:Кааператыўныя відэагульні]] 31n0dru09nm1oldccvfbpf7xla9btso 0 751286 5165612 4614613 2026-07-13T20:47:00Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165612 wikitext text/x-wiki {{Гульнявая сістэма|logo = [[Файл:Channel F Logo.svg|200px]]|image = [[Файл:Fairchild-Channel-F.jpg|300px]]}} '''«Fairchild Channel F»''' — другая ў свеце [[гульнявая прыстаўка]] са зменнымі гульнямі на [[Гульнявы картрыдж|картрыджах]] і першая прыстаўка з картрыджам, якія змяшчаюць праграму. Першай прыстаўкай, якая выкарыстоўвае картрыджы, была «[[Magnavox Odyssey]]», але яе картрыдж складаўся толькі з набору перамычак. Прыстаўка была выпушчана кампаніяй «{{Не перакладзена 5|Fairchild Semiconductor|Fairchild Semiconductor|en|Fairchild Semiconductor}}» у лістападзе [[1976]] года<ref name=autogenerated1>http://www.fndcollectables.com/CHANNEL_F_INFO/U_S_/Time_Line/time_line.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190717122441/http://www.fndcollectables.com/CHANNEL_F_INFO/U_S_/Time_Line/time_line.html |date=17 ліпеня 2019 }} FAIRCHILD CHANNEL F TIME LINE{{ref-en}}</ref> пад назвай «Video Entertainment System» (VES), па рознічным кошце ў 169,95 [[Долар ЗША|долараў ЗША]]. У наступным годзе, пасля таго як кампанія «[[Atari]]» выпусціла {{Не перакладзена 5|Atari 2600|VCS|en|Atari 2600}}, прыстаўка была пераназваная. == Гл. таксама == * [[Гісторыя камп’ютарных гульняў]] == Зноскі == {{Reflist}} == Спасылкі == * {{US patent|4095791}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}} [[Катэгорыя:Гульнявыя прыстаўкі]] [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] lppwr989k2lfaa83k9xrdwaeg4kk9di 0 751310 5165619 4631247 2026-07-13T20:47:12Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165619 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|RCA (значэнні)}} {{Гульнявая сістэма|image=[[Файл:RCA-Studio-II.png|300px]]}} '''«RCA Studio II»''' — [[Гульнявая прыстаўка|гульнявая кансоль]], распрацаваная кампаніяй {{Не перакладзена 5|RCA|RCA|en|RCA}} і выпушчаная ў студзені 1977 года. Графіка кансолі была чорна-белай і нагадвала графіку больш ранніх сістэм тыпу «[[Pong (прыстаўка)|Pong]]». Кансоль не мела {{Не перакладзена 5|Джойсцік|джойсціка|en|Joystick}} ці падобнага {{Не перакладзена 5|Гульнявы кантролер|гульнявога кантролера|en|Game controller}}, замест гэтага ў корпус кансолі былі ўбудаваны дзве 10-кнопкавыя [[Клавіятура|клавіятуры]]. Сярод асаблівасцяў кансолі была наяўнасць пяці ўбудаваных гульняў і сілкаванне кансолі праз шнур для падлучэння да антэннага гнязда тэлевізара (сілкаванне і тэлевізійны сігнал падзяляліся ў асобнай прыладзе на канцы шнура). Такі спосаб падлучэння ўжываўся рэдка і пасля не сустракаўся да з’яўлення гульнявой кансолі «{{Не перакладзена 5|Atari 5200|Atari 5200|en|Atari 5200}}». Кансоль не атрымала камерцыйнага поспеху. На момант выхаду яна ўжо была састарэлай у параўнанні з выпушчанай раней «[[Fairchild Channel F]]». Праз дзесяць месяцаў на рынак таксама выйшла яшчэ больш дасканалая кансоль «{{Не перакладзена 5|Atari 2600|Atari 2600|en|Atari 2600}}». Выпуск «RCA Studio II» быў спынены ў 1979 годзе.<ref>[http://www.thedoteaters.com/p3_stage1.php The Dot Eaters — Home Video Game History] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211022532/http://www.thedoteaters.com/p3_stage1.php |date=2007-12-11 }}</ref> Прылада і тэхнічныя характарыстыкі кансолі аналагічныя {{Не перакладзена 5|Мікракамп’ютар|мікракамп’ютару|en|Microcomputer}} {{Не перакладзена 5|COSMAC VIP|COSMAC VIP|en|COSMAC VIP}}, выпушчанаму тым жа вытворцам у тым жа годзе. == Гл. таксама == * [[Гісторыя камп’ютарных гульняў]] == Зноскі == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}} [[Катэгорыя:Гульнявыя прыстаўкі]] [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] ar1xy5hob9khffq1wp676r1jxboy8ft 100 753022 5165478 5165060 2026-07-13T15:51:46Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5165478 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Уільям Джэймс Сайдзіс|2026-07-13T12:46:58Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Лія Генадзеўна Кісялёва|2026-07-11T15:51:59Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Жак Ружэры|2026-07-11T09:59:28Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Кірыл Васільевіч Чыстоў|2026-07-09T14:37:04Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Ян Эвангеліста Пуркіне|2026-07-09T08:18:39Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Адамс Алксніс|2026-07-09T06:43:19Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Артурс Баўманіс|2026-07-09T06:15:51Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Іван Канстанцінавіч Пятніцкі|2026-07-08T18:52:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Яніс Розэнталс|2026-07-08T12:53:57Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Антанін Мацэнаўэр|2026-07-07T11:57:52Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Андрэ Ваян|2026-07-06T21:38:10Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Паўль Дзільс|2026-07-06T20:21:47Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Андрэ Мазон|2026-07-06T14:00:22Z|Цімур}} {{Новы артыкул|Дзяніс Ярац|2026-07-06T06:41:54Z|Aŭhuk}} {{Новы артыкул|Тарас Тарналіцкі|2026-07-05T15:42:07Z|null}} {{Новы артыкул|Валерый Сямёнавіч Бяляўскі|2026-07-05T13:04:32Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> lbwfacbk2jmgovxs8ifrp8o0hbadn9n 100 753287 5165476 5165057 2026-07-13T15:50:47Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5165476 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Боркавіцкая школа механізацыі сельскай гаспадаркі|2026-07-13T15:14:18Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Іван Кушнярук|2026-07-12T17:40:05Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Вуліца Несцерава (Мінск)|2026-07-12T12:56:50Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Іосіф Давыдавіч Грынберг|2026-07-12T11:41:26Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Лія Генадзеўна Кісялёва|2026-07-11T15:51:59Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Шталаг 313|2026-07-11T14:08:09Z|DBatura}} {{Новы артыкул|XVIII Рэспубліканскі конкурс на найлепшы архітэктурны твор|2026-07-11T10:41:11Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Тадэвуш Фурдына|2026-07-11T08:13:42Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Юрый Мікалаевіч Валеваты|2026-07-10T20:16:47Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Яўген Ігаравіч Андрэйчык|2026-07-09T15:02:43Z|Pryhoža}} {{Новы артыкул|Родная ніва|2026-07-09T14:49:54Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Уладзімір Зайчанка|2026-07-09T14:33:13Z|Emilia Noah}} {{Новы артыкул|Энергетычны праезд (Мінск)|2026-07-09T10:41:19Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Імпульс-БДУІР»|2026-07-09T10:20:37Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Беларускі вакальны квартэт|2026-07-09T09:31:24Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Пятрас Краўяліс|2026-07-09T08:17:14Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> d8s3mfl79o17bldyldr14r32thxe30e 0 755148 5165406 5020377 2026-07-13T13:38:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165406 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сафронаў}} {{Баскетбаліст}} '''Раман Уладзіміравіч Сафронаў''' (нар. {{ДН|13|8|1971}}, [[Магнітагорск]], [[Чалябінская вобласць]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — расійскі баскетбаліст, трэнер. Выступаў на пазіцыі цэнтравога. Майстар спорту СССР. == Біяграфія == Пачаў займацца баскетболам у 14 гадоў у ДЮСШ № 7 горада [[Растоў-на-Доне]]. Першы трэнер — Людміла Іванаўна Папова<ref>{{Cite web |url=http://sportfiction.ru/articles/lyudmila-popova-v-basketbole-ponachalu-smushchalo-pravilo-dvukh-shagov290237/ |title=Людмила Попова: В баскетболе поначалу смущало правило двух шагов |access-date=18 студзеня 2024 |archive-date=2 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202083043/http://sportfiction.ru/articles/lyudmila-popova-v-basketbole-ponachalu-smushchalo-pravilo-dvukh-shagov290237/ |url-status=dead }}</ref>. У 1989 годзе дэбютаваў у складзе клуба «Чырвоны Кацельшчык» ([[Таганрог]]) у Вышэйшай лізе чэмпіянату СССР. Потым ён выступаў за ЦСКА, «Аўтадар», УНІКС, «Летувас Рытас», «[[Гродна-93]]». У складзе студэнцкай зборнай Расіі выступаў на Універсіядзе-1995. == Кар’ера == * 1989—1993 — Чырвоны Кацельшчык (Таганрог) * 1993—1994 — ТКЗ (Таганрог) * 1994 — [[ЦСКА Масква (баскетбольны клуб)|ЦСКА (Масква)]] * 1994 — [[Аўтадор (баскетбольны клуб)|Аўтадор (Саратаў)]] * 1994—1996 — ЦСК ВПС (Самара) * 1996—1998 — УНІКС (Казань) * 1998—1999 — [[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс, Літва)]] * 1999—2000 — УНІКС (Казань) * 2000—2001 — [[Гродна-93|Гродна-93 (Гродна, Беларусь)]] * 2001—2002 — Ямбалгаз (Ямбал, Балгарыя) * 2002—2003 — [[Гродна-93|Гродна-93 (Гродна, Беларусь)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2002/2003|2002/2003]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе|Чэмпіён Расіі]] (1): [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе 1993/1994|1993/1994]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Літвы па баскетболе|чэмпіянату Літвы]] (1): [[Чэмпіянат Літвы па баскетболе 1998/1999|1998/1999]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе|чэмпіянату Расіі]] (1): [[Чэмпіянат Расіі па баскетболе 1994/1995|1994/1995]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2000|2000]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2002|2002]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/131023 Профіль на сайце РФБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231227220118/https://russiabasket.ru/players/131023 |date=27 снежня 2023 }} * [https://basketball.eurobasket.com/player/Roman-Safronov/26103 Профіль на сайце eurobasket.com] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сафронаў Раман Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты СССР]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Расіі]] [[Катэгорыя:Майстры спорту СССР]] pqixo59ecqt9jiv4jjfihtcjwmeuh7z 0 758369 5165530 4808896 2026-07-13T18:48:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165530 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} {{цёзкі2|Месерэр}} {{цёзкі2|Плісецкая}} '''Рахіль Міхайлаўна Месерэр-Плісецкая''' (творчы [[псеўданім]] — '''Ра Месерэр'''; {{OldStyleDate2|4|сакавіка|1902|19|лютага}}, [[Вільнюс|Вільня]], [[Расійская імперыя]] — [[20 сакавіка]] [[1993]], [[Масква]], [[Расія]]) — савецкая {{актрыса|нямога кіно|СССР|Узбекістана|XX стагоддзя}} [[Нямое кіно|нямога кіно]], жонка {{нп3|Міхаіл Эмануілавіч Плісецкі|Міхаіла Плісецкага|ru|Плисецкий, Михаил Эммануилович}}, маці балерыны [[Мая Міхайлаўна Плісецкая|Маі Плісецкай]] і балетмайстраў {{нп3|Аляксандр Міхайлавіч Плісецкі|Аляксандра|ru|Плисецкий, Александр Михайлович}} і {{нп3|Азарый Михайлавіч Плісецкі|Азарыя Плісецкіх|ru|Плисецкий, Азарий Михайлович}}. == Біяграфія == Нарадзілася [[4 сакавіка]] (19 лютага [[Юліянскі каляндар|па старым стылі]]) [[1902|1902 года]] ў [[Вільнюс|Вільні]], ў [[Яўрэі|яўрэйскай]] сям’і зубнога ўрача Мендэля Беркавіча (Міхаіла Барысавіча) Месерэра (1866—1942)<ref name="maya">''Плисецкая М. М.'' Я, Майя Плисецкая…— М.: АСТ Москва, 2008. — 490 с.</ref> і Сімы Майсееўны (народжанай Шабад, 1870—1929), у якой акрамя яе было яшчэ 9 дзяцей<ref>{{Cite web|url=http://www.lechaim.ru/1939|title=Воспоминания Александра Мессерера|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504211540/http://www.lechaim.ru/1939|archive-date=2015-05-04|access-date=2014-09-05|url-status=live}}</ref><ref>У запісе аб шлюбе, даступнай на сайце яўрэйскай генеалогіі JewishGen.org (патрабуецца рэгістрацыя), паказваецца, што Мендаль Беркович Месерэр, ураджэнец мястэчка [[Даўгінава]] 29 гадоў, і Шыма Моўшаўна Шабад, ураджэнка [[Антакальніс|Антокаля]] 24 гадоў, пабраліся шлюбам 19 студзеня 1895 года ў [[Вільнюс|Вільні]]. Сіма Майсееўна Шабад ва ўсіх дакументах таго перыяду, у тым ліку ў запісе аб нараджэнні дачкі Рахілі, запісана як «''Шыма Моўшава Шабад''».</ref>. Бацька паходзіў з [[Даўгінава]], маці — з [[Антакальніс|Антокаля]]. Усе дзеці М. Б. Месерэра атрымалі біблейскія імёны (Пніна, Азарый, Матаній, Майсей, Рахіль, Асаф, Элишева, Суламіф, Эмануіл, Амінадаў)<ref name="maya" />. У 1940 годзе ад другога шлюбу Міхаіла Месерэра нарадзілася яшчэ адна сястра Рахілі — Эрэла. Сярод братоў і сясцёр Рахілі ў далейшым таксама праславіліся {{нп3|Азарый Міхайлавіч Азарын|Азарый|ru|Азарин, Азарий Михайлович}}, {{нп3|Суламіф Міхайлаўна Месерэр|Суламіф|ru|Мессерер, Суламифь Михайловна}} і [[Асаф Міхайлавіч Месерэр|Асаф]]. Рахіль Месэрэр скончыла ў 1925 годзе [[Усерасійскі дзяржаўны інстытут кінематаграфіі імя С. А. Герасімава|ВГІК]] (клас [[Леў Уладзіміравіч Куляшоў|Льва Куляшова]]). Яшчэ ў гады навучання выйшла замуж за {{нп3|Міхаіл Эмануілавіч Плісецкі|Міхаіла Плісецкага|ru|Плисецкий, Михаил Эммануилович}}, паклаўшы пачатак тэатральнай дынастыі Плісецкіх — Месерэр. У шлюбе нарадзілася трое дзяцей: [[Мая Міхайлаўна Плісецкая|Мая]] (1925—2015), {{нп3|Аляксандр Міхайлавіч Плісецкі|Аляксандр|ru|Плисецкий, Александр Михайлович}} (1931—1985) і {{нп3|Азарый Михайлавіч Плісецкі|Азарый|ru|Плисецкий, Азарий Михайлович}} (нар. 1937). У першыя гады Савецкай улады здымалася на кінастудыях «Бухкино» і «{{нп3|Узбекфільм|Звезда Востока|ru|Узбекфильм}}». Апроч самога Узбекістана, здымалася ў Алтайскіх гарах, Калмыкіі і Украіне, дзе сгуляла ў фільме «Зямля кліча» («Дачка рабіна»). Кар’ера кінаактрысы Ра Месерэр была хуткаплыннай, бо яна прысвяціла сябе сям’і і мужу, якога суправаджала ў камандзіроўках на [[Шпіцберген]], дзе ён быў [[Консул (прадстаўнік)|генеральным консулам]] у [[Барэнцбург]]у і начальнікам вугальных руднікоў. 30 красавіка 1937 года Міхаіл Плісецкі быў [[Рэпрэсіі ў СССР|арыштаваны]], а ў пачатку сакавіка 1938 года была арыштаваная Рахіль. Дачку Рахілі, Маю Плісецкую, над якой навісла пагроза [[Дзіцячы дом|дзіцячага дома]], удачарыла сястра {{нп3|Суламіф Міхайлаўна Месерэр|Суламіф|ru|Мессерер, Суламифь Михайловна}}, сын {{нп3|Аляксандр Міхайлавіч Плісецкі|Аляксандр|ru|Плисецкий, Александр Михайлович}} пасяліўся ў сям’і [[Асаф Міхайлавіч Месерэр|Асафа Месерэра]].З успамінаў [[Мая Міхайлаўна Плісецкая|Маі Плісецкай]]: {{Пачатак цытаты}} «Характар у мамы быў мяккі і цвёрды, добры і ўпарты. Калі ў трыццаць восьмым годзе яе арыштавалі і патрабавалі падпісаць, што муж шпіён, здраднік, дыверсант, злачынец, удзельнік змовы супраць Сталіна і іншае, і іншае — яна наадрэз адмовілася. Выпадак па тых часах гераічны. Ёй далі 8 гадоў турмы»<ref name="maya"/>. {{Канец цытаты}} Рахіль Месерэр першапачаткова была адпраўлена ў {{нп3|Бутырская турма|Бутырскую турму|ru|Бутырская тюрьма}} разам з трэцім дзіцём, якое толькі нарадзілася, а пасля прысуду як жонка {{нп3|Вораг народа|ворага народа|ru|Враг народа}} этапавана ў {{нп3|Акмолінскі лагер жонак здраднікаў Радзімы||ru|Акмолинский лагерь жён изменников Родины}}. У выніку шматлікіх клопатаў і прашэнняў праслаўленых брата і сястры — Асафа і Суламіфі Месерэр, у канцы лета 1939 года Рахіль была пераведзена на вольнае пасяленне ў [[Шымкент|Чымкент]]. У Чымкенце Месерэр працавала настаўнікам танцаў у адным з клубаў<ref name="maya"/>. Вярнуцца ў Маскву Рахіль Месерэр-Плісецкай удалося за два месяцы да пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў [[1941]] годзе. Пасля вызвалення яе акцёрская кар’ера была назаўжды спыненая. Памерла ў Маскве ў 1993 годзе. == Фільмаграфія<ref>{{Cite web|url=http://www.gosfilmofond.ru/|title=Госфильмофонд РФ|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209061736/http://www.gosfilmofond.ru/|archive-date=2014-02-09|access-date=2010-02-25|url-status=live}}</ref> == [[Файл:Vtoraya zhena (1927).jpg|міні|250px|У фільме «Другая жонка», 1927]] [[Файл:Prokazhennaya (1928).jpg|250px|міні|У фільме "Пракажоная" (1928)]] * {{Год у гісторыі кіно|1927}} — «[[Другая жонка (фільм, 1927)|Вторая жена]]» ([[Узбекфільм|Узбекдзяржкіно]], рэжысёр — {{нп3|Міхаіл Іванавіч Даронін (акцёр)|М. І. Даронін|ru|Доронин, Михаил Иванович (актёр)}}) * {{Год у гісторыі кіно|1928}} — «[[Пракажоная (фільм, 1928)|Пракажоная]]» ([[Узбекфільм|Узбекдзяржкіно]], рэжысёр — [[Алег Мікалаевіч Фрэліх|А. М. Фрэліх]]) * {{Год у гісторыі кіно|1928}} — «Даліна слёз»<ref>[http://www.ialtai.ru/ Кинодокументы по истории Алтая] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090518005318/http://www.ialtai.ru/}}</ref> ([[1-я фабрыка Дзяржкіно]], рэжысёр — [[Аляксандр Яфімавіч Разумны|А. Я. Разумны]]) * {{Год у гісторыі кіно|1928}} — «Зямля заве» («Дачка рабіна», «Крык у стэпу», рэжысёр— [[Уладзімір Уладзіміравіч Балюзек|У. У. Балюзек]])<ref>{{Cite web|url=http://www.chayka.org/article.php?id=2612|title=Азарий Мессерер «Мама Ра. История семьи Мессерер»|archive-url=https://web.archive.org/web/20150420034336/http://www.chayka.org/article.php?id=2612|archive-date=2015-04-20|access-date=2010-02-25|url-status=live}}</ref> * {{Год у гісторыі кіно|1929}} — «[[Сто дваццаць тысяч у год|Сто двадцать тысяч в год]]» ([[Міжрабпомфільм]]) * Фільм (''назва не вядомая'') на тэму французскай рэвалюцыі. У гэтай карціне Рахіль Месерэр грала французскую кветачніцу. == Дакументальны фільм == У 2007 годзе быў зняты дакументальны фільм пра Рахіль Месерэр «Зорка з боку»<ref>{{youtube|nE8CfKq0sTI|Документальный фильм «Звезда со стороны» (2007)|logo=1}}</ref>, у якім выкарыстаны стужкі, што захаваліся ў {{нп3|Дзяржаўны фонд кінафільмаў Расійскай Федэрацыі|Дзяржфільмафондзе|ru|Государственный фонд кинофильмов Российской Федерации}}. Вытворчасць: ТК «Гамаюн» па замове тэлеканала «[[РЕН ТВ]]»; рэжысёр і аўтар сцэнарыя [[Фірдаўс Зайнутдзінаў]], аператар Яўген Кутузкін, Тэкст чытае [[Ірына Віктараўна Апексімава|Ірына Апексімава]]. Выйшаў у эфір 12 верасня 2007 года на тэлеканале «[[Культура (тэлеканал)|Культура]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20120220165403/http://www.tvkultura.ru/issue.html?id=54868 «Звезда со стороны»: Документальный фильм] // Телеканал «Культура».</ref>. {{зноскі}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} h29sfez5hv44b57lenjlsnjdyyf9jh9 0 758963 5165864 4738787 2026-07-14T11:52:07Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Фільмы пра дыназаўраў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165864 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Парк юрскага перыяду»''' ({{lang-en|Jurassic Park}}) — амерыканскі навукова-фантастычны фільм [[1993 год у гісторыі кіно|1993]] года рэжысёра [[Стывен Спілберг|Стывена Спілберга]]. Фільм атрымаў больш за 20 узнагарод, у тым ліку тры прэміі «[[Оскар]]» за візуальныя эфекты, гук і мантаж гукавых эфектаў. У [[2018]] годзе фільм быў абраны для захавання ў [[Нацыянальны рэестр фільмаў|Нацыянальным рэестры фільмаў]] ЗША<ref>{{cite web |url = https://www.loc.gov/item/prn-18-144 |title = ''National Film Registry Turns 30 Brokeback Mountain, Jurassic Park, My Fair Lady Among the Titles Added'' |publisher = Сайт [[Бібліятэка Кангрэса|бібліятэкі Кангрэса]] ЗША |date = 2018-12-12 |access-date = 2023-08-11 |lang = en |archive-date = 2023-08-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230811012950/https://www.loc.gov/item/prn-18-144 |url-status = live }}</ref>. Станам на люты 2024 года фільм займае 144 месца ў рэйтынгу [[250 самых рэйтынгавых фільмаў па версіі IMDb|250 найлепшых фільмаў па версіі сайта IMDb]]. == Сюжэт == Экспансіўны багацей і прафесар угаворвае двух палеантолагаў прыехаць на востраў ля ўзбярэжжа [[Коста-Рыка|Коста-Рыкі]], дзе ён пабудаваў парк юрскага перыяду. Парк населены даўно вымерлымі дыназаўрамі. Да адкрыцця застаецца некалькі дзён, а адзін з супрацоўнікаў, спрабуючы ўкрасці эмбрыёны, парушае сістэму аховы, што разам з ліўнем прыводзіць да адключэння электрычнасці і ахоўных бар’ераў. Якраз у той момант, калі палеантолагі з унукамі прафесара адправіліся на пробную экскурсію. == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * {{Imdb title|0107290|Jurassic Park}} {{commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за візуальныя эфекты}} {{Прэмія «Сатурн» за найлепшы навукова-фантастычны фільм}} [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Навукова-фантастычныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы Стывена Спілберга]] [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1993 года]] [[Катэгорыя:Нацыянальны рэестр фільмаў]] [[Катэгорыя:Фільмы Universal Pictures]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Джон Уільямс]] [[Катэгорыя:Фільмы пра дыназаўраў]] brjh8aqffb78rl2zx1uves1do8n3c08 0 759191 5165705 5164854 2026-07-14T05:19:54Z DobryBrat 5701 дапаўненне, вікіфікацыя 5165705 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Грэм}} {{ДД}} '''Ліндсі Грэм''' ({{lang-en|Lindsey Graham}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі палітык-[[Рэспубліканская партыя ЗША|рэспубліканец]]. Член Палаты прадстаўнікоў ЗША (1995—2003), сенатар (2003—2026). У 2003—2026 гадах — сенатар ЗША ад штата [[Паўднёвая Караліна]]. Ухваліў [[авіяўдар па міжнародным аэрапорце Багдада 3 студзеня 2020 года]] і забойства іранскага генерала [[Касем Сулеймані|Касема Сулеймані]], назваўшы яго «рашучымі дзеяннямі Прэзідэнта [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] супраць іранскай агрэсіі»<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/LindseyGrahamSC/status/1212933799253889024|title=I appreciate President @realDonaldTrump’s bold action against Iranian aggression. To the Iranian government: if you want more, you will get more.|author=Lindsey Graham|date=2020-01-01|publisher=@LindseyGrahamSC|lang=en|accessdate=2020-01-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/20200103/1563084459.html|title=Американский сенатор Грэм одобрил убийство Сулеймани|date=20200103T0638+0300|publisher=РИА Новости|lang=ru|accessdate=2020-01-03}}</ref>. У 2024 годзе сенатара Ліндсі Грэма ўнеслі ў рэестр тэрарыстаў і экстрэмістаў у [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/20036325|title=Американского сенатора Линдси Грэма внесли в реестр террористов и экстремистов в РФ|date=2024-02-20|publisher=ТАСС|lang=ru|accessdate=2024-02-20}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грэм Ліндсі}} 5pt4l8n5pt82qekcdzmgbylgu8q9e99 0 766840 5165375 5162323 2026-07-13T12:18:14Z IshaBarnes 124956 спасылка, шаблон 5165375 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Valve Corporation''', таксама вядомая як '''Valve Software''' або проста '''Valve''' — амерыканская кампанія, якая займаецца распрацоўкай [[відэагульня]]ў, іх выдавецтвам і [[Лічбавая дыстрыбуцыя|лічбавым распаўсюджваннем]]. Штаб-кватэра кампаніі знаходзіцца у Белв’ю, штат Вашынгтон. Valve найбольш вядомая як распрацоўшчык гульнявых франшыз ''[[Half-Life]]'', ''[[Counter-Strike]]'', ''[[Portal]],'' ''[[Team Fortress 2|Team Fortress]]'', ''Day of Defeat'', ''Left 4 Dead'' і ''Dota'', а таксама лічбавага сэрвісу [[Steam]]. Valve была заснавана ў 1996 годзе былымі супрацоўнікамі [[Microsoft]] [[Гэйб Ньюэл|Гейбам Ньюэлам]] і Майкам Харынгтанам. У 1998 была выпушчана першая гульня, шутар ад першай асобы ''[[Half-Life]]'', якая мела вялікі камерцыйны поспех. Харынгтан сышоў з кампаніі ў 2000 годзе. У 2003 годзе Valve запусціла [[Steam]], пазней выйшлі ''[[Half-Life 2]]'' (2004), ''Half-Life 2: Episode One'' (2006) і ''Episode Two'' (2007), шматкарыстальніцкія гульні ''[[Team Fortress 2]]'' (2007) і ''Left 4 Dead'' (2008), гульні-галаваломкі ''[[Portal]]'' (2007) і ''[[Portal 2]]'' (2011). У 2010-я гады Valve выпускала менш гульняў і эксперыментавала з [[Апаратнае забеспячэнне|апаратным забеспячэннем]] і [[Віртуальная рэальнасць|віртуальнай рэальнасцю]]. У 2015 годзе былі выпушчаны гульнявыя камп’ютары Steam Machine, а таксама шлем віртуальнай рэальнасці HTC Vive ў супрацоўніцтве з кампаніяй HTC. У 2020 годзе выйшла флагманская гульня Valve у віртуальнай рэальнасці Half-Life: Alyx. У 2022 годзе Valve выпусціла партатыўную гульнявую сістэму Steam Deck. У 2012 годзе ў Valve працавала каля 250 чалавек, а вартасць кампаніі перавышала 3 мільярды долараў ЗША. Большую частку прыбытку Valve атрымлівае ад Steam, які прынёс прыкладна 3,4 мільярда долараў па ацэнках толькі за 2017 год. == Гл. таксама == * [[Гэйб Ньюэл]] * [[Steam]] * [[Яніс Варуфакіс]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.valvesoftware.com/en/ Афіцыйны сайт Valve] {{ref-en}} {{Гульні Valve}} [[Катэгорыя:Вытворцы камп’ютараў]] [[Катэгорыя:Выдаўцы відэагульняў]] [[Катэгорыя:Вытворцы відэагульняў ЗША]] sbgvyrx2okft6qnmijgrj3wla9hf6ve 0 767757 5165445 4800368 2026-07-13T14:51:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165445 wikitext text/x-wiki [[Файл:Allegory of Repentance mg 0014.jpg|міні|300пкс|<center>«[[Алегорыя]] ганарыстасці і раскаяння»<br />(1616), [[Карнеліс ван Харлем]], [[Страсбургскі музей выяўленчага мастацтва|Страсбургскі музей]].</center>]] [[Файл:Orestes_Pursued_by_the_Furies_by_William-Adolphe_Bouguereau_(1862)_-_Google_Art_Project.jpg|міні|<center>«Раскаянне [[Орэст]]а»<br />(1862), [[Адольф-Вільям Бугеро]].</center>]] '''Раскаянне''' — складанае пачуццё, [[эмоцыя]], якую адчувае чалавек праз шкадаванне пра свае мінулыя дзеянні, успрыманыя ім як [[Сорам|ганебныя]], крыўдныя ці няправільныя. Раскаянне цесна звязана з [[Віна|пачуццём віны]]. Дзеянне, якое вядзе да раскаяння, называецца '''каяннем'''. У сучасным разуменні раскаянне звычайна мае на ўвазе імкненне да асобасных змен і рашучасць весці больш адказнае і [[Чалавечнасць|чалавечнае]] жыццё. У многіх грамадствах здольнасць да раскаяння шануецца як прыкмета сталасці і здольнасці да самааналізу. Людзі могуць выказваць раскаянне, просячы прабачэння, спрабуючы пакрыць прычыненую шкоду або караючы сябе, а праява раскаяння можа быць выклікана як шчырым шкадаваннем пра ўчыненае, так і [[Эгаізм|эгаістычным]] жаданнем пазбегнуць негатыўных наступстваў. Практыка раскаяння адыгрывае фундаментальнае значэнне ў [[Сатэрыялогія|сатэрыялагічных]] дактрынах [[іўдаізм]]у, [[хрысціянства]] і [[іслам]]у. Падобныя практыкі існуюць і ў шмат якіх іншых сусветных рэлігіях. У рэлігійным кантэксце раскаянне больш вядома як '''пакаянне''' і часта ўключае [[споведзь]] напрамую перад [[Бог]]ам ці пасрэдніцка праз [[духавенства]] (напр., [[манах]] або [[святар]]). Гэтая споведзь можа ўключаць [[Вінаватасць|прызнанне віны]], абяцанне або намер не паўтараць памылкі ці ліхадзействы, спробу пакрыць шкоду або якім-небудзь чынам выправіць негатыўныя наступствы здзейсненага, калі гэта магчыма. У [[Псіхалогія|псіхалогіі]] з’ява раскаяння ўключаецца ў паняцце ''[[Метаноя (псіхалогія)|метаноі]]''. З псіхалагічнага пункта гледжання, раскаянне выконвае задачу рэгулятара паводзін, дапамагаючы чалавеку вучыцца на сваіх памылках і не паўтараць іх у будучыні. На схільнасць да раскаяння ўплывае шэраг чыннікаў, у тым ліку [[Індывідуальнасць|асобасная спецыфіка]], [[Соцыум|сацыяльны кантэкст]] і цяжар правіны. У чалавека, няздольнага адчуваць раскаянне, часта дыягнастуюць [[Дыссацыяльнае расстройства асобы|антысацыяльны разлад асобы]], апісаны ў [[Дыягнастычнае і статыстычнае кіраўніцтва па псіхічным разладам|Амерыканскім кіраўніцтве па псіхічным разладам]] (DSM IV-TR). == У аўраамічных рэлігіях == [[Файл:Rembrandt-The return of the prodigal son.jpg|thumb|Каянне ў карціне «Вяртанне блуднага сына», [[Рэмбрант]].]] === Іўдаізм === У [[іўдаізм]]е раскаянне ({{lang-he|תשובה}} [тшува́] або [тэшува́], літаральна «вяртанне») з’яўляецца адным са шляхоў адкуплення [[Грэх|грахоў]]. Іўдаізм прызнае, што ўсе людзі час ад часу грашаць, але выправіць гэта можна пакаяўшыся за мінулыя грахі і ўнікаючы іхняе паўтарэнне надалей. Такім чынам, галоўная мэта раскаяння ў іўдаізме — этычнае самаўдасканаленне<ref name="Telushkin">Telushkin, Joseph. ''A Code of Jewish Ethics: Volume 1 — You Shall Be Holy''. New York: Bell Tower, 2006. p. 152—173.</ref>. Раскаяны яўрэй традыцыйна вядомы як ''бааль-тэшува́'' ({{lang-he2|בעל תשובה}}; «майстар пакаяння» або, даслоўна, «майстар вяртання»; жанчына — {{lang-he2|בעלת תשובה}} ''баалат-тэшува́''; мноства — {{lang-he2|בעלי תשובה}} ''баалей-тэшува́''). Існуе таксама больш сучасны тэрмін — ''хозер-бетшува'' ({{lang-he2|חוזר בתשובה}}; «той, хто вяртаецца ў раскаянні»). Паводле [[Галаха|Галахі]] (яўрэйскаму збору законаў), «там, дзе стаяць ''баалей-тэшува'', не стаяць нават дасканалыя праведнікі»<ref>{{кніга|спасылка=https://www.sefaria.org/Berakhot.34b.22?lang=bi|загаловак=Koren Talmud Bavli: Berakhot''|адказны=Tzvi Hersh Weinreb|выдавецтва=Koren Publishers Jerusalem|год=2012}} Гл. каментар Адына Эвана-Ісраэля Штайнзальца (Adin Evan-Israel Steinsaltz) на стар. 230.<br /><blockquote>{{oq|en|And the Gemara notes that this statement disagrees with the opinion of Rabbi Abbahu who holds that penitents are superior to the righteous. As Rabbi Abbahu said: In the place where penitents stand, even the full-fledged righteous do not stand, as it is stated: “Peace, peace upon him who is far and him who is near.” Peace and greeting is extended first to him who is far, the penitent, and only thereafter is peace extended to him who is near, the full-fledged righteous.}}</blockquote></ref>. Гэта падкрэслівае высокую каштоўнасць раскаяння ў іўдаізме. Найважнейшым святам іўдаізму лічыцца ''[[Ём-Кіпур]]'' — дзень [[Пост у іўдаізме|посту]], пакаяння і адпушчэння грахоў. Адзначаецца ў дзясяты дзень месяца ''[[тышрэй]]'', завяршаючы ''Дзесяць дзён пакаяння''. Згодна з [[Талмуд]]ам, у гэты дзень Бог заканчвае выносіць свой вердыкт, пачаты ў ''[[Рош ха-Шана]]'', ацэньваючы дзейнасць чалавека за ўвесь мінулы год. === Хрысціянства === {{асноўны артыкул|Пакаянне ў хрысціянстве}} У [[Хрысціянства|хрысціянстве]] раскаянне з’яўляецца адным з этапаў [[Душа|духоўнага]] [[Выратаванне (хрысціянства)|выратавання]]. Аднак, парадак і паслядоўнасць гэтага этапу ў адносінах да [[Вера|веры]] (так званы «[[парадак выратавання]]»; {{lang-la|ordo salutis}}) з’яўляюцца прадметам багаслоўскіх спрэчак. Некаторыя напрамкі лічаць, што раскаянне папярэднічае веры, у той час як [[Рэфармацыя|рэфармацкая]] традыцыя настойвае, што яно ідзе за ёй<ref>Bruce Demarest, ''The Cross and Salvation: The Doctrine of Salvation'' (Wheaton: Crossway, 1997): 38-39.</ref>. У [[Каталіцтва|каталіцкім]] багаслоўі раскаянне ўваходзіць у шырэйшую канцэпцыю «сапраўднага пакаяння» — [[Кантрыцыя (каталіцтва)|кантрыцыі]]<ref>Demarest, ''The Cross and Salvation'', 37.</ref>. {{гл. таксама|Дзень пакаяння і малітвы}} === Іслам === {{асноўны артыкул|Пакаянне ў ісламе}} У [[іслам]]е ''таўба'' ({{lang-ar|توبة}}) азначае пакаянне перад Богам за любыя ўчыненыя грахі і парушэнні. Гэта асабістыя адносіны паміж чалавекам і Богам, без пасрэднікаў. У ісламе няма паняцця [[Першародны грэх|першароднага граху]]<ref>{{Cite web|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2355|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825074412/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2355|url-status=dead|archive-date=August 25, 2018|title=Tawbah - Oxford Islamic Studies Online|website=www.oxfordislamicstudies.com|language=en|access-date=2018-08-25|quote=See Repentance}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325150535/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2004|url-status=dead|archive-date=March 25, 2013|title=Repentance - Oxford Islamic Studies Online|website=www.oxfordislamicstudies.com|language=en|access-date=2018-08-25}}<blockquote>{{oq|en|Arabic tawbah. A major theme of the Quran, mentioned over seventy times and with an entire surah (9) titled for it. Usually described as turning toward God, asking forgiveness, and being forgiven. Islam has no concept of original sin, need for atonement, or ecclesiastical confession. Repentance and forgiveness are a direct matter between the individual and God, requiring no intercession. In cases of sin against another person, restitution is required. In cases of sin against God, repentance, remorse, and resolution to change one's behavior are considered sufficient. Although classical scholars emphasized the individual dimension of repentance, many revivalists and reformists have tied individual actions to larger issues of public morality, ethics, and social reform, arguing for reimplementation of the Islamic penal code as public expiation for sins. Sufis understand repentance as a process of spiritual conversion toward constant awareness of God's presence. Muhammad reputedly requested God's forgiveness several times daily.}}</blockquote></ref><ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/topic/Islam#ref69144|title=Islam {{!}} religion|work=Encyclopedia Britannica|access-date=2018-08-25|language=en}}<blockquote>{{oq|en|In order to communicate the truth of Divine Unity, God has sent messengers or prophets to human beings, whose weakness of nature makes them ever prone to forget or even willfully to reject Divine Unity under the promptings of Satan. According to the Qurʾānic teaching, the being who became Satan (Shayṭān or Iblīs) had previously occupied a high station but fell from divine grace by his act of disobedience in refusing to honour Adam when he, along with other angels, was ordered to do so. Since then his work has been to beguile human beings into error and sin. Satan is, therefore, the contemporary of humanity, and Satan’s own act of disobedience is construed by the Qurʾān as the sin of pride. Satan’s machinations will cease only on the Last Day.<br />Judging from the accounts of the Qurʾān, the record of humanity’s acceptance of the prophets’ messages has been far from perfect. The whole universe is replete with signs of God. The human soul itself is viewed as a witness of the unity and grace of God. The messengers of God have, throughout history, been calling humanity back to God. Yet not all people have accepted the truth; many of them have rejected it and become disbelievers (kāfir, plural kuffār; literally, “concealing”—i.e., the blessings of God), and, when a person becomes so obdurate, his heart is sealed by God. Nevertheless, it is always possible for a sinner to repent (tawbah) and redeem himself by a genuine conversion to the truth. There is no point of no return, and God is forever merciful and always willing and ready to pardon. Genuine repentance has the effect of removing all sins and restoring a person to the state of sinlessness with which he started his life.}}</blockquote></ref>. ''Таўба'' — гэта акт адмовы ад таго, што забаронена Богам, і вяртанне да таго, што Ён загадаў. Слова мае на ўвазе шкадаванне пра ўчыненыя ліхадзействы, іхняе адкупленне і цвёрды намер адмовіцца ад іх надалей (шкадаванне, выпраўленне і пакаянне). Калі грэх учынены супраць іншага чалавека, то патрабуецца пакрыццё шкоды<ref>{{cite book |last=D. Beaulieu |first=Peter |title=Beyond Secularism and Jihad?: A Triangular Inquiry Into the Mosque, the Manger, and Modernity |url=https://books.google.com/books?id=XAb6ZH5xjH8C&pg=PA88 |year=2012 |publisher=University Press of America |isbn=978-0-7618-5837-9 |page=88}}</ref>. Падчас ісламскага свята ''[[Ід аль-Фітр]]'' (або ''Ураза-Байрам'') прынята раздаваць ахвяраванні бедным, дарыць падарункі і прасіць адзін у аднаго прабачэння. == У дхармічных рэлігіях == === Індуізм === [[Індуізм|Індуісцкія]] [[дхармашастры]] і [[Веды (індуізм)|веды]] прапаведуюць самарэфлексію, ''пашчатапа'' ({{lang-sa|पश्चात्ताप}}; «раскаянне») і ''{{iw|Праяшчыта (індуізм)|праяшчыта|en|Prāyaścitta}}'' ({{lang|sa|प्रायश्चित्त}}; «адкупленне»). Такія гісторыі, як прытча пра грэшнага брахмана Аджамілу, распавядаюць пра прабачэнне з ласкі Бога нават самых заўзятых грэшнікаў. === Будызм === [[Гаўтама Буда]] лічыў сорам за ўчыненае зло і страх перад наступствамі злачынстваў найважнейшымі засцерагальнікамі ад падзення на благі шлях і надзвычай карысныя на [[Высакародны васьмярковы шлях|шляху ачышчэння]]. Ён таксама надаваў вялікае значэнне рэгулярнай практыцы самааналізу або мудрага асэнсавання ўласных дзеянняў у адносінах да іншых людзей і ў цэлым. Менавіта пераасэнсаванне ляжыць у аснове будыйскага раскаяння, што збліжае яго з антычным грэчаскім уяўленнем ''[[Метаноя (псіхалогія)|метаноі]]'' ({{lang-grc|[[wikt:μετάνοια|μετάνοια]]}}), перакладаемае як «змена розуму». У будызме [[Махаяна|Махаяны]] адным з самых распаўсюджаных вершаў для разважання і раскаяння з’яўляецца «Пакаянны верш [[Бодхісатва Самантабхадра|Самантабхадры]]» з 40-й главы «[[Аватамсака-сутра|Сутры кветкавай гірлянды]]»<ref>{{cite web|url=http://cttbusa.org/avatamsaka/avatamsaka40_1.asp|title=City of 10,000 Buddhas - Sutra Texts - The Avatamsaka Sutra 40|website=Cttbusa.org|access-date=15 August 2018|archive-date=5 жніўня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805091639/http://www.cttbusa.org/avatamsaka/avatamsaka40_1.asp|url-status=dead}}</ref>. Згадка пра важнасць пакаяння сярод настаўленняў Буды ў «{{iw|Мангала-сутра|Сутры найвышэйшай аховы|en|Maṅgala Sutta}}» са зборніка [[Палійскі канон|палійскага канону]] «[[Сута-пітака]]»: <blockquote>''Раскаянне'' і [[цнота]], увага да [[Чатыры высакародныя ісціны|Высакародных Ісцін]], чыстая любоў да несмяротнага, — вось найвышэйшая ахова.</blockquote> З «Сутры брахмана Касібхарадваджы»: <blockquote>Вера ёсць семя, ''раскаянне'' — дождж, мудрасць — мой плуг і маё ярмо, пакора — дышаль майго плуга, розум — гужы, глыбокае разважанне — мой сашнік.</blockquote> == У гавайскай культуры == {{асноўны артыкул|Хо’опонопоно}} На [[Гавайскія астравы|Гавайскіх астравах]] спрадвеку існуе асаблівы звычай прымірэння і прабачэння, званы ''{{lang|haw|hoʻoponopono}}'' («выпраўленне»), і звычайна суправаджаны малітвай, найчасцей супольнай. Тоесныя традыцыі ў дакаланіяльныя часы таксама існавалі на астравах усёй паўднёвай частцы Ціхага акіяна, уключаючы [[Самоа (астравы)|Самоа]], [[Таіці]] і [[Новая Зеландыя|Новую Зеландыю]]. Гэты звычай з’яўляецца часткай гавайскіх гаючых рытуалаў. [[Гавайцы]] вераць, што правіны чалавека («hara» або «hala») выклікаюць хваробы. Некаторыя мяркуюць, што правіны злуюць багоў, іншыя лічаць, што яны прыцягваюць злосных духаў, а трэція — што чалавека робіць хворым яго віна. Таксама гавайцы і жыхары [[Астравы Кука|астравоў Кука]] вераць, што грахі бацькі адаб’юцца на яго дзецях, а раўнавагу можна аднавіць толькі вялікім раскаяннем і выбачэннямі. == Псіхапаталогія == Псіхапаты найболей вядомыя сваёй абуральнай грэбаваннем да грамадскіх і маральных асноў. Асабістыя адносіны, уласціва псіхапатам, адрозніваюцца гвалтам, эксплуатацыяй і распустай. Псіхапаты няздольныя адчуваць віну ці спачуванне, ненармальна рэагуюць на страх і боль; іншыя эмоцыі таксама павярхоўны ў параўнанні з папуляцыйнымі нормамі<ref name="Maibom">{{артыкул |аўтар=Maibom, Heidi |загаловак=The Mindreader and the Scientist |спасылка=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/1468-0017.00229 |выданне=Mind & Language |тып=[[Навуковы часопіс|academic journal]] |выдавецтва=[[Wiley-Blackwell]] |год=2003 |месяц=6 |том=18 |выпуск=3 |старонкі=296–315 |issn=0268-1064 |doi=10.1111/1468-0017.00229 |мова=en}}</ref>. На іх не ўплываюць такія эмоцыі як віна, раскаянне або страх адплаты, якія стрымліваюць іншых людзей<ref name="Maibom" />. Прафесар [[Нейрабіялогія|нейрабіялогіі]] {{iw|Джын Дэсеці||en|Jean Decety}} правяраў рэакцыю псіхапатаў на прагляд кароткіх відэаролікаў прычынення болю людзям. Ва ўдзельнікаў групы з высокай псіхапатыяй назіралася значна меншая актывацыя ў вентрамедыяльнай [[Прэфрантальная кара|перадлобнай кары]], [[Міндалепадобнае цела|міндалепадобным целе]] і [[Каляводаправоднае шэрае рэчыва|каляводаправодных шэрых]] частках мозгу, але вялікая актыўнасць у паласатым целе і [[Астраўковая доля|астраўку]] ў параўнанні з кантрольнымі ўдзельнікамі<ref>{{артыкул |аўтар=Decety, Jean; Skelly, Laurie R.; Kiehl, Kent A. |загаловак=Brain response to empathy-eliciting scenarios involving pain in incarcerated individuals with psychopathy |спасылка=https://archive.org/details/sim_jama-psychiatry_2013-06_70_6/page/638 |выданне=JAMA Psychiatry |тып=[[Навуковы часопіс|academic journal]] |выдавецтва=[[American Medical Association]] |мова=en |том=70 |выпуск=6 |старонкі=638–45 |месяц=6 |год=2013 |pmid=23615636 |doi=10.1001/jamapsychiatry.2013.27 |issn=2168-622X}}</ref>. == Юрыдычны аспект == У юрыдычным кантэксце раскаянне правапарушальніка ацэньваецца заходнімі сістэмамі правасуддзя пры вынясенні прыгавору, слуханняў пра умоўна-датэрміновае вызваленне<ref>{{citation|url=http://heinonlinebackup.com/hol-cgi-bin/get_pdf.cgi?handle=hein.journals/illlr91&section=51|title=Remorse, Cooperation, and “Acceptance of Responsibility”: The Structure, Implementation, and Reform of Section 3E1.1 of the Federal Sentencing Guidelines|url-status=dead|access-date=29 чэрвеня 2024|archive-date=18 снежня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218101826/http://heinonlinebackup.com/hol-cgi-bin/get_pdf.cgi?handle=hein.journals/illlr91&section=51}}</ref>. У дзеючым [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК Рэспублікі Беларусь]] выкарыстоўваецца паняцце «дзейнае раскаянне»; галоўным чынам яно тычыцца асоб, якія ўпершыню ўчынілі менш цяжкае злачынства альбо злачынства, якое не ўяўляе вялікай грамадскай небяспекі. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = Lawrence Howells |загаловак = Understanding Your 7 Emotions: CBT for Everyday Emotions and Common Mental Health Problems |выдавецтва = Routledge | год = 2021 | старонак = 250| месца = London | isbn = 9781003138112|ref= }} == Спасылкі == * [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=216&letter=R&search=Repentance Яўрэйская энцыклапедыя пра пакаянне] {{ref-en}} * [http://www.islamfrominside.com/Pages/Tafsir/Tafsir%289_102_to_106%29.html Каранічны погляд на пакаянне] {{ref-en}} * [http://www.theopedia.com/Repentance Кансерватыўны кальвінісцкі погляд на пакаянне] {{ref-en}} [[Катэгорыя:Канцэпцыі этыкі]] [[Катэгорыя:Рэлігійныя паводзіны і вопыт]] [[Катэгорыя:Рэлігійная тэрміналогія]] [[Катэгорыя:Крымінальнае права]] [[Катэгорыя:Хрысціянскія дабрачыннасці]] sbtinym54nm1lum6myht37ghszehxdc 0 772726 5165412 5061437 2026-07-13T13:51:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165412 wikitext text/x-wiki {{Валейбаліст}} '''Рамана Эджаме''' (нар. {{ДН|19|10|1980}}) — беларускі валейбаліст. Майстар спорту па валейболе (2001). == Біяграфія == У 2003 годзе скончыў [[Факультэт фізічнай культуры ГДУ імя Ф. Скарыны|факультэт фізічнай культуры]] [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны]]. З 1995 года займаецца валейболам. Правёў нямала паспяховых сезонаў за [[ГВК Гомель|ГВК]] і [[жлобін]]скі «[[Металург Жлобін (валейбольны клуб)|Металург]]», гуляў у родным [[Магілёў|Магілёве]], выступаў за нацыянальную зборную. == Дасягненні == * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Зл}} [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе|Чэмпіён Беларусі]] (4): 2008/09, 2007/08, 2003/04, 2000/01 * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Ср}} Срэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе|чэмпіянату Беларусі]] (4): 2009/10, 2006/07, 2004/05, 2002/03 * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Бр}} Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе|чэмпіянату Беларусі]] (3): 2011/12, 2010/11, 2001/02 * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Зл}} Уладальнік [[Кубак Беларусі па валейболе|Кубка Беларусі]] (6): 2008/09, 2007/08, 2003/04, 2002/03, 2001/02, 2000/01 * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Ср}} Сярэбраны прызёр [[Кубак Беларусі па валейболе|Кубка Беларусі]] (1): 2009/10 * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Бр}} Бронзавы прызёр [[Кубак Беларусі па валейболе|Кубка Беларусі]] (2): 2011/12, 2010/11 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://volleybox.net/ru/raman-ejame-p109803/clubs Raman Ejame] * [https://zoon.ru/msk/p-trener/romano_sideravich_edzhame-8c83/ Романо Сидеравич Эджаме] * [https://by.tribuna.com/be/blogs/bezbia/652856/ Сийака, Луцевич, Эджаме и другие белорусские спортсмены с африканскими корнями]{{Недаступная спасылка}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Эджаме Рамана}} [[Катэгорыя:Валейбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта фізічнай культуры ГДУ]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па валейболе]] 3wxibed4iwzl7i1gmdjusgk6mdzu2p0 14 775655 5165409 4862563 2026-07-13T13:48:37Z DzBar 156353 5165409 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле стагоддзяў|Скульптуры паводле гадоў|21|стагоддзя}} tsziu3teotzaidh6sm7ashy9ng9348a 5165410 5165409 2026-07-13T13:49:58Z DzBar 156353 +[[Катэгорыя:Скульптуры паводле гадоў]]; +[[Катэгорыя:Творы паводле гадоў XXI стагоддзя]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165410 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле стагоддзяў|Скульптуры паводле гадоў|21|стагоддзя}} [[Катэгорыя:Скульптуры паводле гадоў]] [[Катэгорыя:Творы паводле гадоў XXI стагоддзя]] 86e51a56rifuxl0y74ascduhlepz364 5165411 5165410 2026-07-13T13:50:39Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Скульптуры XXI стагоддзя]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165411 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле стагоддзяў|Скульптуры паводле гадоў|21|стагоддзя}} [[Катэгорыя:Скульптуры паводле гадоў]] [[Катэгорыя:Творы паводле гадоў XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Скульптуры XXI стагоддзя]] 8oexo08lgg0041hto5h0ww69g8k6sw2 0 777720 5165559 5086157 2026-07-13T19:41:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165559 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Алешына}} {{Цёзкі2|Міхайлава}} {{Мастак|выява=Раіса Рыгораўна Алешына.png}} '''Раіса Рыгораўна Алешына''' ('''Міхайлава'''; {{Lang-ru|Раиса Григорьевна Алёшина (Михайлова)}}; {{ВД-Прэамбула}}) — беларуская [[мастачка]]. == Біяграфія == Нарадзілася {{ДН|25|1|1932}} года ў [[Ленінград|Ленінградзе]]<ref name=":0" />. Перажыла вайну ў [[Блакада Ленінграда|блакадным горадзе]]<ref name=":1" />. Скончыла ў 1950 годзе мастацка-рамеснае вучылішча ў г. [[Канакова]] [[Цвярская вобласць|Цвярской вобласці]] (Расія)<ref name=":0" />. Там пачала працу на фаянсавым заводзе імя М. І. Калініна<ref name=":1" />. Упершыню творы былі выстаўлены ў 1957 годзе на Сусветным фестывалі моладзі і студэнтаў у [[Масква|Маскве]]<ref name=":1" />. Удзельніца мастацкіх выставак з 1958 года<ref name=":0">{{Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў, 1938-1998|артыкул=Алешына Раіса Рыгораўна}}</ref>. Працавала ў 1966—1979 гадах галоўным мастаком {{нп5|Хайцінскі фарфоравы завод|Хайцінскага фарфоравага завода|ru|Хайтинский фарфоровый завод}} [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]], з 1970 года — на [[Добрушскі фарфоравы завод|Добрушскім фарфоравым заводзе]]<ref name=":0" />. У 1977 годзе адбылася персанальная выстаўка ў [[Іркуцкі мастацкі музей|Іркуцкім мастацкім музеі]], праз год у [[Сергіеў Пасад|Сергіеве Пасадзе]]<ref name=":1" />. Член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] з [[1970]] года<ref name=":0" />. Жыла ў г. [[Добруш]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]<ref name=":0" />. Памерла {{ДС|15|01|2006}} года<ref>{{bis.nlb.by|135126}}</ref>. == Творчасць == Працуе ў [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладным мастацтве]] ([[фарфор]]). Асноўныя творы: чайныя сервізы «Грыбок», «Пяшчота», «Рускі»; цыкл кампазіцый «Сняжок», «Залатая тайга», «Сабаліны край»; [[кубак|кубкі]] «Алені», «Паўночныя матывы»<ref name=":0" />. Значная частка работ знаходзіцца ў прыватных калекцыях, больш за 100 твораў – у [[Іркуцкі абласны мастацкі музей|Іркуцкім мастацкім музеі імя У. П. Сукачова]], 15 твораў - у зборы [[Музей Гомельскага палацава-паркавага ансамбля|музея Гомельскага палацава-паркавага ансамбля]]<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://glagol38.ru/text/24-06-2024/005|title=Раиса Алешина - самый известный художник Хайтинского фарфорового завода|website=Глагол. Иркутское обозрение|access-date=2024-11-28}}</ref>. == Узнагароды == Узнагароджана [[Бронзавы медаль ВДНГ СССР|бронзавым медалём ВДНГ СССР]] (1978)<ref name=":0" />, [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|ордэнам Дружбы народаў]] (1986)<ref name=":1" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларускі саюз мастакоў, 1938-1998|артыкул=Алешына Раіса Рыгораўна}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|135126}}. * [https://vdobrushe.by/gomelskij-dvorcovo-parkovyj-ansambl-nachal-proekt-posvjashhennyj-hudozhnikam-gomelshhiny-s-istorii-dobrushanki-raisy-aleshinoj/ Гомельский дворцово-парковый ансамбль начал проект, посвященный художникам Гомельщины, с истории добрушанки Раисы Алешиной]{{Недаступная спасылка}}. ''Добрушскі край.'' {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-11-28}} {{DEFAULTSORT:Алешына Раіса Рыгораўна}} [[Катэгорыя:Мастакі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Беларусі]] d5x5pl7uu1wpzknd1vvcp1ma73f896c 14 778129 5165625 4882282 2026-07-13T20:47:22Z BarnesBot 157908 катэгорыя (via JWB) 5165625 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] [[Катэгорыя:Катэгорыі паводле дзесяцігоддзяў|Камп’ютарныя гульні]] 260x2vzldw2h0vl9uh3npn44j34dsv0 0 778134 5165421 4889907 2026-07-13T14:16:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165421 wikitext text/x-wiki [[Файл:Rami_Saari.jpg|міні| Рамі Саары]] '''Рамі Саары''' ( [[:en:Hebrew_language|Hebrew]] רמי סערי; нарадзіўся 17 верасня 1963, [[Петах-Тыква]], [[Ізраіль]] ) — ізраільскі паэт, перакладчык, лінгвіст і літаратурны крытык. == Біяграфія == Падчас Другой сусветнай вайны, дзякуючы выратавальнай аперацыі Савецкай Арміі, палова сям'і дзеда Рамі Саары, якая паходзіць з вёскі недалёка ад горада Ломжа (Паўночна-Усходняя Польшча), была выратавана і атрымала дазвол заставацца на працягу ўсяго перыяду Вялікай Айчыннай на тэрыторыі Расіі. Сам Рамі Саары правёў большую частку свайго дзяцінства ў Пэтах-Цікве і Буэнас-Айрэсе, і ў абодвух месцах многія суседзі былі рускімі і рускамоўнымі імігрантамі, таму, хоць у яго сям'і і не гаварылі па-руску, гучанне выдатнай рускай мовы ніколі не было замежным для яго. У далейшым вывучэнне ў сярэдняй школе шэдэўраў Талстога, Дастаеўскага, Ясеніна і Ахматавай толькі ўзмацніла яго захапленне Расіяй, і гэтае пачуццё не зменшылася падчас яго акадэмічнай вучобы ў [[Фінляндыя|Фінляндыі]] і [[Венгерская Народная Рэспубліка|Венгерскай Народнай Рэспубліцы]] (1983-1992). Пасля заканчэння школы Саары вывучаў [[:en:Semitic_languages|семіцкія]] і [[:en:Uralic_languages|ўральскія мовы]] ва ўніверсітэтах [[:ru:Хельсинки|Хельсінкі]], [[Будапешт|Будапешта]] і [[Іерусалім|Іерусаліма]]. Абараніў доктарскую дысертацыю па лінгвістыцы ў [https://en.huji.ac.il/ Яўрэйскім універсітэце ў Іерусаліме.] У 2003 годзе яго доктарская дысертацыя "[https://mylanguages.org/maltese_prepositions.php Мальтыйскія прыназоўнікі]" была апублікавана ізраільскім выдавецтвам [https://www.carmelph.co.il/ Кармэль] (Carmel). == Кар'ера == Аўтар апублікаваў дванаццаць тамоў уласных вершаў і пераклаў некалькі дзесяткаў кніг, прозы і вершаў, з албанскай, каталонскай, эстонскай, фінскай, грэцкай, венгерскай, партугальскай, іспанскай і турэцкай моў. У 2002-2006 гадах Саары быў нацыянальным рэдактарам ізраільскіх старонак сайта Міжнародная Паэзія ([https://poetryinternationalweb.org/pi/site/country/item/12 Poetry International]). За сваю кар'еру Саары атрымаў [[:en:Category:Israeli_literary_awards|некалькі літаратурных прэмій.]] З 2003 года жыве і працуе ў розных раёнах. <ref name="Haaretz">{{Cite web|url=http://www.haaretz.com/culture/arts-leisure/a-head-in-1-001-places-a-body-in-one-1.420744|title=A head in 1,001 places, a body in one|date=March 26, 2012|publisher=Haaretz|access-date=March 27, 2012|archive-date=8 ліпеня 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120708043756/http://www.haaretz.com/culture/arts-leisure/a-head-in-1-001-places-a-body-in-one-1.420744|url-status=dead}}</ref> Ён таксама мае аргенцінскае і фінскае грамадзянства. <ref>{{Cite web|url=http://estlit.ee/elis/?cmd=translator&id=45568|title=Rami Saari|publisher={{ill|Estonian Literature Centre|et|Eesti Kirjanduse Teabekeskus}}|access-date=10 May 2019}}</ref> Натхненне для сваіх прац Саары чэрпае са стасункаў з людзьмі розных культурных, моўных, нацыянальных, сацыяльных, рэлігійных, а таксама ідэалагічных вытокаў. І паняцце гуманізму гуляюць вялікую ролю ў фармаванні асабістага досведу і поглядаў выяўленых у яго вершах.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://alb-spirit.com/2019/02/10/rami-saari-hebreu-qe-perkthen-letersine-shqipe/|title=Rami Saari, hebreu që përkthen letërsinë shqipe|website=Albspirit|date=2019-02-10|access-date=2024-12-15}}</ref> "Таксама прырода і жывёлы, асабліва хатнія гадаванцы, чыя шчырая прыхільнасць мяне глыбока кранае, адыгрываюць важную ролю ў маім жыцці і нязменна знаходзяць адлюстраванне ў маёй паэзіі," — адзначае Рамі Саары. І фатаграфія яго сабакі, каханай Лілікі, якая ішла за паэтам па жыцці з яе нараджэння ў 2006 годзе да яе смерці ў 2023, стала вокладкай да яго новага зборніка "На парозе бясконцага часу" ("Al miftan ensof ha-zman", выдавецтва Рымонім, 2024). == Узнагароды і ўзнагароды == * У 1996 і 2003 гадах Саары быў узнагароджаны Прэміяй прэм'ер-міністра па літаратуры. * У 2006 годзе атрымаў [[commons:File:Tchernichovsky_Prize,_Tel_Aviv_(997008136316705171).jpg|прэмію імя Чарніхоўскага]] за ўзорны пераклад. * У 2010 годзе ён быў узнагароджаны прэміяй [https://hebrew-academy.org.il/ Асрафа Акадэміі Iўрыту] за ўклад ва ўзбагачэнне іўрытскай літаратуры. * У 1996 і 2003 гадах Саары быў узнагароджаны Прэміяй прэм'ер-міністра па літаратуры. * У 2006 годзе атрымаў прэмію імя Чарніхоўскага за ўзорны пераклад. * У 2010 годзе ён быў узнагароджаны прэміяй Асрафа Акадэміі іўрыту за ўклад ва ўзбагачэнне іўрытскай літаратуры. == Працы (На Іўрыце) == === Паэзія === * Hinneh, Matzati et Beti (Вось, я знайшоў свой дом), Алеф, 1988 * Gvarim ba-Tzomet (Мужчыны на ростанях), Sifriat Poalim, 1991 * Maslul ha-Ke'ev ha-No'az (Шлях смелага болю), Шокен, 1997 * Ha-Sefer ha-Xai (Жывая кніга), Hakibbutz Hameuchad, 2001 * Kamma, Kamma Milxama (So Much, Much War), Hakibbutz Hameuchad, 2002 * Ha-Shogun ha-Xamishi (Пяты сёгун), Hakibbutz Hameuchad, 2005 * Tab'ot ha-Shanim (Пярсцёнкі гадоў), Хакібуц Хамеўхад, 2008 * Маво ле-Вальшанут Мініт (Уводзіны ў сексуальную лінгвістыку), Кармель, 2013 г. * Bnei Kafavis u-Nkhadav (Сыны і ўнукі Кавафіса), Кармель, 2015 г. * Mesarim mi-Loikhpatlistan (Паведамленні з Icouldntcarelessland), Кармель, 2016 г. * Doktor Yosefa ve-ha-pitgamim (Доктар Язэпа і Прыказкі), Кармэль, 2019 г. * Enzimim ba-nefesh ve-yamim ke-tiqqunam (Ферменты ў душы і ўрэгуляваныя часы), Кармель, 2021 г. * Al miftan ensof ha-zman (На парозе бясконцага часу), выдавецтва Рымонім 2024 г. === Доктарская дысертацыя === * Мілот га-Яхас га-Мальтэсіёт (мальтыйскія прыназоўнікі), Кармель, 2003 г. == Спасылкі == # {{Reflist}}[https://www.haaretz.com/israel-news/culture/2012-03-26/ty-article/a-head-in-1-001-places-a-body-in-one/0000017f-e4ca-d804-ad7f-f5fa48b10000 «Галава ў 1001 месцы, цела ў адным».] Гаарэц. 26 сакавіка 2012 г. Праверана 27 сакавіка 2012 г. # [https://www.ithl.org.il/writer/rami-saari/ Біёграфы аўтара, Інстытут перакладу яўрэйскай літаратуры] # [https://www.estlit.ee/person/90 «Рамі Саары». Цэнтр эстонскай літаратуры.] Праверана 10 мая 2019. == Знешнія спасылкі == * https://www.ramisaari.com/rami-saari/ Афіцыйны вэб-сайт Saari * http://library.osu.edu/projects/hebrew-lexicon/00198 Сучасная літаратура на іўрыце * http://www.haaretz.com/culture/arts-leisure/a-head-in-1-001-places-a-body-in-one-1.420744 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120708043756/http://www.haaretz.com/culture/arts-leisure/a-head-in-1-001-places-a-body-in-one-1.420744 |date=8 ліпеня 2012 }} - Інтэрв'ю з паэтам і перакладчыкам * [https://www.kan.org.il/Podcast/item.aspx/?pid=13004] Інтэрв'ю на іспанскай мове з журналісткай Маяй Сіміновіч, дзе Рамі Саары распавядае пра сваю літаратурную творчасць (красавік 2019). {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Паэты на іўрыце]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з партугальскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з венгерскай мовы]] [[Катэгорыя:Паэты Ізраіля]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1963 годзе]] 6tyjy2p2kqiem3wqaui1dzptdi2um0u 0 788861 5165459 5071470 2026-07-13T15:10:07Z JerzyKundrat 174 5165459 wikitext text/x-wiki [[Файл:Парад с участием партизан Минской области по случаю освобождения Минска.jpg|міні|Партызанскі парад]] '''Партызанскі парад''' адбыўся [[16 ліпеня]] [[1944]] года ў [[Мінск]]у, у гонар вызвалення горада ад [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нямецкай акупацыі]]. == Перадумовы == Пасля вызвалення 3 ліпеня 1944 года Мінска, на ўсходзе ад яго ў [[мінскі кацёл]] трапіла 105-тысячная групоўка [[Вермахт]]а, якая прарывалася да ўсходніх ускраін горада. [[БШПР]] 5 ліпеня 1944 года радыёграмай загадаў падцягнуць да Мінска 17 партызанскіх брыгад. Разам з [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміяй]] партызаны ўдзельнічалі ў ліквідацыі «катла», трымалі абарону на поўначы, паўночным усходзе, усходзе, паўднёвым усходзе ад Мінска, ахоўвалі ўрадавыя будынкі, заводы, аэрадром і іншыя аб’екты, канваіравалі з горада больш за 17 000 ваеннапалонных; да 16 ліпеня правялі 15 буйных баявых аперацый. == Парад == Парад праходзіў на тэрыторыі [[Мінскі іпадром|Мінскага іпадрома]] (цяпер тэрыторыя [[парк імя 40-годдзя Кастрычніка|парка імя 40-годдзя Кастрычніка]]). Ва ўрачыстым мітынгу жыхароў горада (каля 50 000 чалавек) і партызан (каля 30 000 чалавек) прымалі ўдзел дэлегацыі воінаў [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] на чале з камандуючым [[3-і Беларускі фронт|3-м Беларускім фронтам]] [[Іван Данілавіч Чарняхоўскі|Іванам Данілавічам Чарняхоўскім]] і працоўных горада [[Ніжні Ноўгарад|Горкі]], якая перадала Мінску эшалон падарункаў. Парад прымаў начальнік [[ЦШПР]] і [[СНК БССР]] [[Панцеляймон Кандратавіч Панамарэнка]], камандаваў парадам начальнік [[БШПР]] [[Пётр Захаравіч Калінін]]. Урачысты марш партызан Мінскай і некаторых суседніх абласцей адкрыла [[партызанская брыгада «Народныя мсціўцы» імя В. Т. Варанянскага]]. Партызаны ішлі са сваімі сцягамі і зброяй, везлі артылерыю, ехалі на кулямётных тачанках, аўтамабілях, у тым ліку трафейных, самаходных гарматах. Асобнай групай была прадстаўлена зводная група кавалерыі. Пасля парада ўдзельнікі строем прайшлі па вуліцах Мінска. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|5|}} * {{Крыніцы/Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне|Партызанскі парад|476}} [[Катэгорыя:Партызанскі рух падчас Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Ваенныя парады]] [[Катэгорыя:Падзеі 16 ліпеня]] [[Катэгорыя:Чэрвень 1944 года]] [[Катэгорыя:1944 год у Мінску]] go14ckvax4jb5cai3oqf6wa36yvxo3q 0 789152 5165679 5006625 2026-07-14T01:49:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165679 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Васьміканцовы крыж|васьміканцовым крыжам}} [[Файл:Russian cross.png|alt=Расійскі крыж.|міні|Расійскі крыж.]] '''Рускі крыж''' — шасціканцовы [[крыж]] з кароткай дыяганальнай папярочкай унізе. Адметнасць [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]] і культурнага ландшафту [[Расея|Расіі]]<ref name="dubianieckaja">Бурштын Я. [https://web.archive.org/web/20180710195551/https://cet.eurobelarus.info/ru/news/2016/07/16/ryna-dubyanetskaya-dzyakuyuchy-namagannyam-rpts-pachynae.html Ірына Дубянецкая: Дзякуючы намаганням РПЦ пачынае мяняцца культурны ландшафт Беларусі (Фота і відэа)], Служба інфармацыі «ЕўраБеларусі», 16 ліпеня 2016 г.</ref><ref name="baranouski">Бараноўскі І. [https://web.archive.org/web/20180815225239/http://carkva-gazeta.by/index.php?num=557&year=2015 Грэка-католікі Берасьцейшчыны усталявалі крыж у Курапатах] // Царква. 12 лістапада 2015 г.</ref>. == Назва == У беларускіх энцыклапедычных крыніцах апісваецца як ''рускі праваслаўны крыж''<ref name="be">[[Эдвард Зайкоўскі|Зайкоўскі Э.]] Крыж // {{Літаратура/БелЭн|8к}} С. 501.</ref>. Аднак беларускі філосаф і тэолаг [[Ірына Дубянецкая]] звяртае ўвагу на тое, што самі па сабе крыжы не бываюць канфесійнымі, яны — адзнака мясцовай традыцыі<ref name="dubianieckaja"/>. У рускамоўных крыніцах звычайна апісваецца як рускі крыж ({{Lang-ru|русский крест}}), часам — шасціканцовы праваслаўны крыж ({{Lang-ru|шестиконечный православный крест}}<ref name=":0">Русский крест: символика православного надглавного креста. — Москва, 2006. С. 133.</ref><ref>Плужников В. И. Термины российского архитектурного наследия: Словарь-глоссарий / В. И. Плужников. — М.: Искусство, 1995. С. 137.</ref>). Назву «[[Васьміканцовы крыж|праваслаўны крыж]]» Ірына Дубянецкая тлумачыць свядомых змяшэннем «праваслаўнага» і «рускага» дзеля падмены паняццяў<ref name="dubianieckaja"/>. Такім жа чынам у пачатку XX ст. улады Расійскай імперыі называлі ўсё рускае славянскім, каб потым усё славянскае назваць рускім<ref name="dubianieckaja"/>. == Тлумачэнне == Паводле позняга тлумачэння, якое ўзнікла ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржаве]]<ref name="fescyn">Фещин А. Довірся Хресту // Християнский голос. № 18 (2854), 2002. С. 232.</ref><ref name="jaremenko">Яременко В. Золоте Слово: Хрестоматія літератури України-Русі епохи Середньовіччя IX—XV століть. Книга перша. — Київ: Аконіт, 2002. С. 485.</ref>, пахіленасць ніжняй папярочкі абазначае распятых з бакоў [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]] злачынцаў. Той злодзей, які пакаяўся, абазначаецца ўзнятым уверх краем лініі. Другі злодзей, які адмовіўся ад пакаяння, абазначаецца пахіленым уніз краем лініі<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.pravmir.ru/kak-razobratsya-v-izobrazheniyax-kresta/|title=Православные кресты: виды, их значение, символика|website=www.pravmir.ru|access-date=2025-06-14}}</ref>. Аднак такое тлумачэнне крытыкуюць на той падставе, што пры размяшчэнні ўкоснага крыжа на харугвах, выяўленыя сімвалічныя месцы злодзеяў могуць змяняцца<ref name="hnidec">Гнідець Р. [https://web.archive.org/web/20180614171451/https://www.saintjosaphat.org/statti/article/sv-khrest-iogo-forma-ta-riznovidi-v-ukrajini/ Св. Хрест, його форма та різновиди в Україні] // Греко-Католицька Традиція. № 9 (193), вересень 2013 р.</ref>. Тым часам расійскі святар і багаслоў (пазней — протаіерэй, член [[Свяцейшы правячы сінод|Найсвяцейшага ўрадавага сінода]], па смерці кананізаваны РПЦ) [[Іаан Кранштацкі]] крытыкаваў сам факт з’яўлення на крыжы касой папярочкі, якую ён лічыў чыста расійскім новаўвядзеннем XV—XVI стагоддзя («''часу крайняга невуцтва''»), і звяртаў увагу на тое, што аўтарытэтных багаслоўскіх тлумачэнняў гэтага элемента не існуе<ref name="ioan">Иоанн Сергиев [святой праведный Иоанн Кронштадтский]. [https://azbyka.ru/otechnik/Ioann_Kronshtadtskij/o-kreste-khristovom/ О кресте Христовом (против раскольников)]. — СПб, 1896.</ref>. == Гісторыя == [[Файл:!Храм Мікалая Японскага (Менск, 2018 г.) 4.jpg|alt=Новая царква Беларускага экзахата ў Мінску|міні|Новая царква Беларускага экзахата ў Мінску з купаламі-цыбулінамі і расійскімі крыжамі]] Паходжанне ўкоснага шасціканцовага крыжа няпэўнае<ref name=":0" />. У некаторых беларускіх крыніцах можна сустрэць інфармацыю, што на Маскоўскім саборы 1654 патрыярх маскоўскі [[Нікан (Патрыярх Маскоўскі)|Нікан]] дамогся пастановы аб замене [[васьміканцовы крыж|васьміканцовага крыжа]] на шасціканцовы, што ў спалучэнні з іншымі новаўвядзеннямі выклікала [[Раскол рускай царквы|раскол царквы]]<ref>{{Навіна|аўтар=Натальля Лоўчая|загаловак=Масьцішча – лясная вёска|спасылка=http://psl.by/?p=15116|выдавец=Газэта «Працоўная слава»|дата публікацыі=29 жніўня 2014|дата доступу=21 красавіка 2018|access-date=14 чэрвеня 2025|archive-date=12 чэрвеня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141128/http://psl.by/?p=15116|url-status=dead}}</ref>. Аднак прытым не ўдакладняецца, які менавіта шасціканцовы крыж маецца на ўвазе — рускі або [[Патрыяршы крыж|патрыяршы]]. Раней на саборы 1551 [[Іван Жахлівы|Іван IV]] пастанавіў уніфікаваць формы крыжоў на купалах цэркваў на васьміканцовыя, каб адмежаваць [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскую дзяржаву]] ад «[[Літоўская мітраполія|літоўскага]], [[Полацкае княства|Полацкага]] [[Крыж Ефрасінні Полацкай|крыжа Ефрасінні]]»<ref name="biely">[[Анатоль Белы|Белы А.]] [http://pawet.net/library/history/bel_history/_rhist/1020/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D1%8B_%D0%90._%D0%9A%D1%80%D1%8B%D0%B6_%D0%95%D1%9E%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%BD%D1%96_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%86%D0%BA%D0%B0%D0%B9.html Крыж Еўфрасінні Полацкай] // [[Наша слова (1990)|Наша Слова]]. № 29 (817), 1 жніўня 2007 г.</ref>. Тым часам рэформы патрыярха Нікана мелі на мэце прыбраць адрозненні ад [[Канстанцінопальскі Патрыярхат|Канстанцінопальскай царквы]] ў набажэнскіх кнігах, набажэнскай практыцы і абрадах, якія ўзніклі ў перыяд кананічнай ізаляцыі царквы Расійскай імперыі як [[расейцы|расійскія нацыянальныя]] адметнасці<ref>Нуруллаев А. А. Нуруллаев А. Ал. Религия и политика. — М., 2006. С. [https://books.google.by/books?id=QDlFDwAAQBAJ&pg=PT299&lpg=PT299#v=onepage&q&f=false 299].</ref>. Важную ролю ў правядзенні гэтых рэформ адыгралі ўкраінскія і беларускія праваслаўныя багасловы і кніжнікі, якія дзейнічалі ў Маскоўскай дзяржаве<ref name="eiu">Мицик Ю. Московський Патріархат // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К.: Наук. думка, 2010. — Т. 7 : Мл — О. С. 87.</ref>. Увогуле, у іншых крыніцах<ref>Изотова О., Касперович Г., Гурко А., Бондарчик А. Кто живет в Беларуси. — Минск: «Беларуская навука», 2012. С. [https://books.google.by/books?id=RAOFBAAAQBAJ&pg=PA740&lpg=PA740#v=onepage&q&f=false 740]</ref>, у тым ліку афіцыйнай энцыклапедыі РПЦ<ref>[https://web.archive.org/web/20080211111947/http://ezh.sedmitza.ru/index.html?did=644 Реформа богослужения во 2-й пол. XVII в.] // Православная энциклопедия. Том 00. Русская Православная Церковь / По благословению Святейшего Патриарха Московского и всея Руси Алексия II. — М.: Церковно-научный центр Русской Православной Церкви «Православная Энциклопедия». 2000. — 688 с. — {{ISBN|5-89572-005-6}}.</ref>, зазначаецца, што ў час рэформ патрыярха Нікана васьміканцовы крыж спрабавалі замяніць на чатырохканцовы, а не на шасціканцовы. У XIX ст. расійскія ўлады шырока выкарыстоўвалі рускі крыж у геральдыцы: яго адлюстравалі на гербах [[Арэнбургская губерня|Арэнбурскай]], [[Тыфліская губерня|Тыфліскай]], [[Херсонская губерня|Херсонскай]] і [[Эрыванская губерня|Эрыванскай]] губерняў. У 1843 годзе расійскія ўлады распрацавалі новыя гербы гарадоў колішняга [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] з адлюстраваннем [[Пагоня|Пагоні]] ў ніжняй частцы гербавай тарчы (пад [[Герб Расіі|двухгаловым арлом]]), прытым на шчыце вершніка замест традыцыйнага [[патрыяршы крыж|патрыяршага]] размясцілі рускі крыж. У другой палове XIX ст. расійскія ўлады прасоўвалі рускі крыж (разам з укосным варыянтам [[васьміканцовы крыж|васьміканцовага]]) у рэчышчы палітыкі [[русіфікацыя Беларусі|русіфікацыі Беларусі]]: згодна з пастановай Урадавага сіноду новыя прыдарожныя крыжы ў [[Беларусь|Беларусі]] мусілі быць укоснымі васьміканцовымі або шасціканцовымі і іх можна было ставіць толькі з дазволу расійскіх уладаў паводле адмысловых правіл<ref>Мілаш Я. [http://media.catholic.by/nv/n65/art20.htm Традыцыі ўшанавання крыжа беларусамі ў канцы XIX ст.] // [[Наша Вера]]. № 3 (65), 2013.</ref>. З канца XX ст. у Беларусі назіраецца тэндэнцыя масавай замены [[Беларускі экзархат|экзархатам Маскоўскага патрыярхату]] ў цэрквах старых чатырохканцовых каваных крыжоў («сонцакрыжоў»), твораў беларускага народнага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, на ўкосныя шасціканцовыя і васьміканцовыя крыжы<ref name="dubianieckaja" />. Таксама на ўкосныя замяняюцца традыцыйныя чатырохканцовыя драўляныя прыдарожныя крыжы<ref name="baranouski" />. Новыя цэрквы будуюцца пераважна з укоснымі крыжамі. <gallery widths="150" heights="150" class="center" caption="Рускі крыж у геральдыцы Расійскай імперыі"> Оренбургская губерния изд.Сукачова.jpg|Герб Арэнбурскай губерні Тифлисская губерния изд.Сукачова.jpg|Герб Тыфліскай губерні Эриванская губерния изд.Сукачова.JPG|Герб Эрыванскай губерні Coat of Arms of Kherson Governorate.png|Герб Херсонскай губерні </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Спасылкі == * Бурштын Я. [https://web.archive.org/web/20180710195551/https://cet.eurobelarus.info/ru/news/2016/07/16/ryna-dubyanetskaya-dzyakuyuchy-namagannyam-rpts-pachynae.html Ірына Дубянецкая: Дзякуючы намаганням РПЦ пачынае мяняцца культурны ландшафт Беларусі (Фота і відэа)], Служба інфармацыі «ЕўраБеларусі», 16 ліпеня 2016 г. [[Катэгорыя:Крыжы]] [[Катэгорыя:Руская праваслаўная царква]] [[Катэгорыя:Хрысціянскія сімвалы]] [[Катэгорыя:Рэлігійныя сімвалы]] bue0j3bt1nkss2on25r70k68zi7ww1a 0 793815 5165593 5151069 2026-07-13T20:27:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165593 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч | выява = General Baden-Powell, Bain news service portrait.jpg }} Генерал-лейтэнант '''Роберт Стывенсан Сміт Бадэн-Паўэл, 1-ы барон Бадэн-Паўэл''' (22 лютага 1857 г. — 8 студзеня 1941 г.) — афіцэр брытанскай арміі, пісьменнік, заснавальнік ''Асацыяцыі бойскаўтаў'' і яе першы галоўны скаўт, а таксама заснавальнік разам са сваёй сястрой Агнес ''Асацыяцыі дзяўчат-гайдаў''. Бадэн-Паўэл напісаў кнігу ''«Скаўтынг для хлопчыкаў»'', якая разам з яго папярэднімі кнігамі, такімі як ''«Разведка і скаўтынг»''<!-- на англійскай мове «scouting» таксама «разведка» --> 1884 года і ''«Дапаможнік разведычыкаў»<ref>Available for free download from http://www.thedump.scoutscan.com/dumpinventorybp.php</ref>'' 1899 года, прызначанымі для вайскоўцаў, і часопісам ''«Скаўт»'', спрыяла хуткаму росту [[Скаўцкі рух|скаўцкага руху]].<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.telegraph.co.uk/books/authors/the-eccentric-world-of-robert-baden-powell/|title=The eccentric world of Robert Baden-Powell|author=Deacon, Michael|website=The Telegraph|date=2016-02-08|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/books/authors/the-eccentric-world-of-robert-baden-powell/|archive-date=2022-01-12|url-status=live}}</ref> Бадэн-Паўэл служыў у брытанскай арміі з 1876 па 1910 год у Індыі і Афрыцы.<ref name="Godalming">{{Cite web|url=http://www.godalmingmuseum.org.uk/index.php?page=lord-baden-powell|title=Lord Baden Powell|website=Godalming Museum|publisher=Godalming Museum Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202231148/http://www.godalmingmuseum.org.uk/index.php?page=lord-baden-powell|archive-date=2 December 2021|access-date=21 February 2018|url-status=dead}}</ref> У 1899 годзе, падчас Другой англа-бурскай вайны ў Паўднёвай Афрыцы, Бадэн-Паўэл абараняў горад [[Мафікенг|Мафекінг]] падчас аблогі.<ref>{{Cite journal|last=Köhler|first=Karl|date=June 2001|title=Some Aspects of Lord Baden-Powell and the Scouts at Modderfontein|url=http://samilitaryhistory.org/vol121kk.html|journal=Military History Journal|volume=12|issue=1|access-date=21 February 2018}}</ref> Яго кнігі, напісаныя для ваеннай [[Рэкагнасцыроўка (ваенная справа)|разведкі]] і падрыхтоўкі разведчыкаў, таксама чыталіся хлопчыкамі і выкарыстоўваліся настаўнікамі і моладзевымі арганізацыямі. У жніўні 1907 года ён правёў эксперыментальны лагер, ''лагер скаўтаў на востраве Браўнсі'', каб праверыць свае ідэі па скаўцкай падрыхтоўцы хлопчыкаў.<ref name="brownsea">{{Cite web|url=https://www.nationaltrust.org.uk/brownsea-island/features/scouting-and-guiding-on-brownsea-island|title=Scouting and Guiding on Brownsea Island|website=National Trust|access-date=21 February 2018}}</ref> Яго кніга ''«Скаўтынг для хлопчыкаў»''<ref>{{Cite web|url=http://mentalfloss.com/article/22861/forged-heat-battle-origin-boy-scouts|title=Forged in the Heat of Battle: The Origin of the Boy Scouts|author=Bond|first=Jenny|website=Mental Floss|date=26 September 2009|publisher=Mental Floss, Inc.|access-date=21 February 2018|last2=Sheedy|first2=Chris}}</ref> апублікавана ў 1908 годзе выдавецтвам ''C. Arthur Pearson Limited''. У 1910 годзе Бадэн-Паўэл выйшаў з арміі і стварыў Асацыяцыю скаўтаў. У 1909 годзе ў [[Крыштальны палац|Крыштальным палацы]] адбылася сустрэча скаўтаў. На ёй прысутнічала шмат дзяўчат у скаўцкай форме, і перад прэсай невялікая група казала Бадэн-Паўэлу, што яны «дзяўчаты-скаўты». У 1910 годзе Бадэн-Паўэл і яго сястра Агнес заснавалі Асацыяцыю дзяўчат-гайдаў. У 1912 годзе Бадэн-Паўэл ажаніўся з Олаў Сэнт-Клэр Соумс. Ён кіраваў Асацыяцыяй скаўтаў і Асацыяцыяй дзяўчат-гайдаў да выхаду на пенсію ў 1937 годзе. Апошнія гады жыцця Бадэн-Паўэл пражыў у [[Ньеры (горад)|Ньеры]], [[Кенія]], дзе памёр і быў пахаваны ў 1941 годзе. Яго магіла з’яўляецца нацыянальным помнікам. <ref>{{Cite web|url=https://blog.scoutingmagazine.org/2014/04/11/scouting-family-takes-pilgrimage-to-baden-powells-grave-in-kenya/|title=Scouting family takes pilgrimage to Baden-Powell's grave in Kenya|author=Wendell|first=Bryan|website=Bryan on Scouting|date=11 April 2014}}</ref> == Раннія гады == Бадэн-Паўэл быў перадапошнім сынам Бадэна Паўэла, прафесара геаметрыі ў [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскім універсітэте]] і святара [[Царква Англіі|Царквы Англіі]], і яго трэцяй жонкі, Генрыеты Грэйс, народжанай Сміт, старэйшай дачкі адмірала Уільяма Генры Сміта. Пасля смерці бацькі ў 1860 годзе яго маці, каб асацыяваць сваіх дзяцей са славай памерлага мужа, узяла прозвішча ''Бадэн-Паўэл''. Прозвішча было ў рэшце рэшт афіцыйна зменена Каралеўскай ліцэнзіяй 30 красавіка 1902 года.<ref>{{Кніга|загаловак=Burke's Peerage and Baronetage|адказны=Charles Mosley|год=1999|старонкі=159}}</ref> Сям’я бацькі Бадэн-Паўэла паходзіла з [[Суфалк|Сафалка]].<ref>{{Cite web|url=http://www.spanglefish.com/thepowellPedigree/index.asp|title=The Powell Pedigree|author=Edgar Powell|location=London|publisher=William Clowes and Sons, Limited|access-date=1 July 2019|year=1891}}</ref> Самым раннім вядомым продкам яго маці з роду Смітаў быў амерыканскі каланіст-раяліст; бацька яе маці Томас Уорынгтан быў брытанскім консулам у [[Неапаль|Неапалі]] каля 1800 года.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wVUBAAAAQAAJ&pg=PA69|title=The dispatches and letters of Vice Admiral Viscount Nelson|publisher=Henry Colburn|year=1846|volume=6|page=69}}</ref> Бадэн-Паўэл нарадзіўся Робертам Стывенсанам Смітам Паўэлам па адрасе Стэнхап-стрыт, 6 (цяпер Стэнхап-Тэрас, 11), [[Падзінгтан|Падынгтан]], Лондан, 22 лютага 1857 года. У сям’і яго называлі Стыві.<ref>{{Кніга|аўтар=Jeal, Tim|загаловак=Baden-Powell|год=1989|месца=London|выдавецтва=Hutchinson|isbn=0-09-170670-X}}</ref> Яго назвалі ў гонар хроснага бацькі, Роберта Стывенсана, чыгуначнага і грамадзянскага інжынера,<ref name="Robert Stephenson Trust">{{Cite web|url=http://www.robertstephensontrust.com/page24.html|title=The life of Robert Stephenson&nbsp;– A Timeline|website=Robert Stephenson Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715192905/http://www.robertstephensontrust.com/page24.html|archive-date=15 July 2011|access-date=13 October 2009|url-status=dead}}</ref> а яго трэцяе імя было прозвішчам маці.<ref>{{Cite web|url=http://thescoutingpages.org.uk/statues.html|title=The Scouting Pages|date=9 August 1907|publisher=The Scouting Pages|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326125841/http://thescoutingpages.org.uk/statues.html|archive-date=26 March 2014|access-date=15 July 2014|url-status=dead}}</ref> У Бадэн-Паўэла было чацвёра старэйшых зводных братоў і сясцёр ад другога з двух папярэдніх шлюбаў бацькі, і ён быў пятым дзіцем, якое выжыло ад трэцяга шлюбу бацькі.<ref>{{Cite web|url=http://www.spanglefish.com/ThePowellPedigree|title=The Powell Pedigree &#124; Home|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230225939/http://www.spanglefish.com/ThePowellPedigree/|archive-date=30 December 2017|access-date=29 December 2017|url-status=dead}}</ref> Бадэн-Паўэл наведваў школу Роўз-Хіл у горадзе Танбрыдж-Уэлс і атрымаў стыпендыю ў Чартэрхаусе, прэстыжнай дзяржаўнай школе, названай у гонар старажытных картэзіянскіх манастырскіх будынкаў у Лондане.<ref>{{Cite web|url=https://openhouselondon.open-city.org.uk/listings/2845|title=The Charterhouse &#124; Open House London 2019|website=openhouselondon.open-city.org.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708033033/https://openhouselondon.open-city.org.uk/listings/2845|archive-date=8 July 2020|access-date=5 July 2020|url-status=dead}}</ref> Пакуль ён вучыўся там, школа пераехала ў новае спецыяльна пабудаванае памяшканне ў сельскай мясцовасці недалёка ад Годалмінга ў графстве Сурэй. Ён гуляў у лялькі, вучыўся іграць на фартэпіяна і скрыпцы, быў [[Амбідэкстрыя|амбідэкстрам]] і любіў акцёрскае майстэрства. Канікулы ён праводзіў у экспедыцыях на яхце або каноэ са сваімі братамі. Першым знаёмствам Бадэн-Паўэла з навыкамі адпачынку на прыродзе былі гульні ў сачэнне і прыгатаванне ежы, пры гэтым ён пазбягаў настаўнікаў у бліжэйшым лесе, куды ўваход быў строга забаронены.<ref>{{Кніга|аўтар=Jeal, Tim|загаловак=Baden-Powell|год=1989|месца=London|выдавецтва=Hutchinson|isbn=0-09-170670-X}}</ref><ref>{{Cite news|last=Allen|first=Brooke|date=2012-07-20|title=Opinion {{!}} Rainbow Merit Badge|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2012/07/20/opinion/scoutings-gay-founder.html|access-date=2023-11-12|issn=0362-4331}}</ref> == Ваенная кар’ера == У 1876 годзе Бадэн-Паўэл далучыўся да 13-га гусарскага палка ў Індыі ў званні лейтэнанта. У 1880 годзе яму было даручана намаляваць карты бітвы пры Майвандзе. Ён удасканальваў і адточваў свае навыкі ваеннай разведкі сярод [[Зулусы|зулусаў]] ў пачатку 1880-х гадоў у [[Квазулу-Натал (правінцыя)|правінцыі Натал]] у Паўднёвай Афрыцы, дзе быў размешчаны яго полк і дзе ён згадваўся ў дэпешах. У 1890 годзе яму было прысвоена званне маёра і ён стаў ваенным сакратаром і старшым ад’ютантам галоўнакамандуючага і губернатара [[Мальта|Мальты]], свайго дзядзькі, генерала сэра Генры Аўгустуса Сміта.<ref name=":0">{{Кніга|аўтар=Jeal, Tim|загаловак=Baden-Powell|год=1989|месца=London|выдавецтва=Hutchinson|isbn=0-09-170670-X}}</ref> Ён быў накіраваны на Мальту на тры гады, дзе таксама працаваў афіцэрам разведкі ў [[Міжземнае мора|Міжземнамор’і]] для дырэктара ваеннай разведкі.<ref name=":0" /> Ён пісаў, што аднойчы падарожнічаў, пераапрануўшыся ў калекцыянера матылькоў, уключаючы планы ваенных аб’ектаў у свае малюнкі крылаў матылькоў.<ref name="adventures">{{Cite web|url=https://www.gutenberg.org/files/15715/15715-h/15715-h.htm|title=My Adventures As A Spy|author=Baden-Powell|first=Lieuth.-Gen. Sir Robert|publisher=C. Arthur Pearson, Ltd|archive-url=https://web.archive.org/web/20170919162750/http://www.gutenberg.org/files/15715/15715-h/15715-h.htm|archive-date=19 September 2017|access-date=24 December 2017|url-status=live|year=1915}}</ref> У 1884 годзе ён апублікаваў кнігу ''«Разведка і скаўтынг»''.<ref>{{Cite book|last=Baden-Powell|first=Robert|title=Reconnaissance and scouting. A practical course of instruction, in twenty plain lessons, for officers, non-commissioned officers, and men|date=1884|publisher=W. Clowes and Sons|location=London|oclc=9913678}}</ref> Бадэн-Паўэл вярнуўся ў Афрыку ў 1896 годзе і ўдзельнічаў у ''Другой вайне Матабеле'' ў экспедыцыі па падтрымцы персаналу Брытанскай паўднёваафрыканскай кампаніі, які знаходзіўся ў аблозе ў [[Булавая|Булавайё]].<ref name="matabele">{{Cite book|last=Baden-Powell|first=Robert|title=The Matabele Campaign, 1896|publisher=Greenwood Press|year=1897|isbn=0-8371-3566-4}}</ref> Гэта быў для яго значны вопыт не толькі таму, што ён камандаваў разведвальнымі місіямі на варожай тэрыторыі ў пагорках Матапаса, але і таму, што многія з яго пазнейшых ідэй бойскаўтаў замацаваліся менавіта тут. <ref name="proctor">{{Cite journal|last=Proctor|first=Tammy M.|date=July 2000|title=A Separate Path: Scouting and Guiding in Interwar South Africa|url=https://archive.org/details/sim_comparative-studies-in-society-and-history_2000-07_42_3/page/604|journal=Comparative Studies in Society and History|volume=42|issue=3|pages=605–631|doi=10.1017/S0010417500002954|s2cid=146706169|issn=0010-4175}}</ref> Менавіта падчас гэтай кампаніі ён упершыню сустрэў і пасябраваў з амерыканскім разведчыкам Фрэдэрыкам Расэлам Бернхэмам, які пазнаёміў Бадэн-Паўэла з гісторыямі пра [[Дзікі Захад|амерыканскі Дзікі Захад]] і выжыванне ў лесе (г.зн. скаўцкая справа), і тут ён пазнаёміўся з версіяй заходняга каўбойскага капелюша «Мантана Пікд», плённым вытворцам якога была кампанія «Стэтсан», і які таксама стаў вядомы як паходны капялюш, а таксама з мноствам універсальных і практычных спосабаў выкарыстання {{Не перакладзена 3|Шыйная хустка|шыйнай хусткі|4=Neckerchief}}.<ref name=":0" /> Бадэн-Паўэла абвінавацілі ў незаконным пакаранні смерцю ваеннапалоннага ў 1896 годзе, правадыра [[Ндэбеле|матабеле]] Увіні, якому абяцалі выратаваць жыццё, калі ён здасць сябе.<ref>{{Cite web|url=http://www.thedump.scoutscan.com|title=The Matabele Campaign|author=Baden-Powell|first=Robert|page=104}}</ref> Ваенны суд прыгаварыў Увіні да расстрэлу, і Бадэн-Паўэл пацвердзіў гэты прысуд. Ваенны следчы суд апраўдаў Бадэн-Паўэла, але каланіяльныя грамадзянскія ўлады патрабавалі грамадзянскага расследавання і суда. Пазней Бадэн-Паўэл заявіў, што яго «вызвалілі без плямы на рэпутацыі».<ref>{{Cite web|url=http://www.thedump.scoutscan.com|title=Lessons from the 'Varsity of Life|author=Baden-Powell|first=Robert|page=90}}</ref> Пасля [[Радэзія|Радэзіі]] Бадэн-Паўэл служыў у чацвёртай вайне Ашанці на ''Залатым Беразе''. У 1897 годзе, ва ўзросце 40 гадоў, яму было дадзена званне [[палкоўнік]]а (самы малады палкоўнік у брытанскай арміі) і ён атрымаў званне камандуючага 5-м драгунскім гвардзейскім палком у Індыі.<ref name="barrett2">{{Cite book|last=Barrett|first=C.R.B.|url=http://www.pinetreeweb.com/bp-hussars.htm|title=History of The XIII. Hussars|publisher=William Blackwood and Sons|year=1911|location=Edinburgh and London|access-date=2 January 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20061021033700/http://www.pinetreeweb.com/bp-hussars.htm|archive-date=21 October 2006|url-status=dead}}</ref> Праз некалькі гадоў ён напісаў невялікі дапаможнік пад назвай ''«Дапаможнік разведчыкаў»'' — кароткі змест лекцый, якія ён прачытаў па тэме ваеннай разведкі, большая частка якіх уяўляла сабой пісьмовае тлумачэнне ўрокаў, атрыманых ад Бернхема, каб дапамагчы ў падрыхтоўцы рэкрутаў.<ref name="arrow">{{Cite web|url=http://history.oa-bsa.org/node/3019|title=First Scouting Handbook|publisher=Order of the Arrow, Boy Scouts of America|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211023502/http://history.oa-bsa.org/node/3019|archive-date=11 December 2013|access-date=30 July 2013|url-status=dead}}</ref> [[Файл:SA-S654b-Boer_War-Mafeking-10_Shillings_(1900).jpg|міні|Аблога Мафекінга, 10 шылінгаў (1900 г.), валюта часоў Другой англа-бурскай вайны, выпушчаная па ўпаўнаважанні палкоўніка Роберта Бадэн-Паўэла.]] == Мафекінг == Бадэн-Паўэл вярнуўся ў Паўднёвую Афрыку перад Другой англа-бурскай вайной. Нягледзячы на тое, што яму было даручана ўтрымліваць мабільныя конныя сілы на мяжы з англа-бурскімі рэспублікамі, Бадэн-Паўэл сабраў запасы і стварыў гарнізон у Мафекінгу. Наступная аблога Мафекінга працягвалася 217 дзён. Нягледзячы на тое, што Бадэн-Паўэл мог знішчыць свае запасы і меў дастаткова сіл для прарыву на працягу большай часткі аблогі, асабліва таму, што бурам не хапала артылерыі для абстрэлу горада ці яго войскаў, ён заставаўся ў горадзе да такой ступені, што яго конныя салдаты з’елі сваіх коней. Горад быў акружаны бурскай арміяй, якая часам перавышала 8000 чалавек.<ref>{{Cite book|last=Hamilton|first=A.|url=https://books.google.com/books?id=VyHEDwAAQBAJ&pg=PT136|title=The Siege of Mafeking (1900)|publisher=Kessinger Publishing|year=2010|isbn=978-1167298059}}</ref> Аблога невялікага мястэчка прыцягнула вялікую ўвагу як бураў, так і міжнародных СМІ, бо лорд Эдвард Сесіл, сын брытанскага прэм’ер-міністра, быў абложаны ў горадзе.<ref name="pakenham22">{{Cite book|last=Pakenham|first=Thomas|title=The Siege of Mafeking|year=2001}}</ref><ref name="Jeal2">{{Cite book|last=Jeal|first=Tim|title=Baden-Powell|publisher=Hutchinson|year=1989|isbn=0-09-170670-X|location=London}}</ref> Гарнізон трымаўся да вызвалення, часткова дзякуючы хітрым падманам, многія з якіх былі прыдуманы Бадэн-Паўэлам. Былі ўсталяваны фальшывыя мінныя палі, і яго салдаты рабілі выгляд, што абыходзяць неіснуючы калючы дрот, перамяшчаючыся паміж акопамі.<ref>{{Cite book|last=Latimer|first=Jon|title=Deception in War|publisher=John Murray|year=2001|location=London|pages=32–35}}</ref> Бадэн-Паўэл сам правёў значную разведвальную працу.<ref name="boer2">{{Cite book|last=Conan-Doyle|first=Arthur|title=The Great Boer War|publisher=Smith, Elder and Co|year=1900|chapter=Chapter 24. The Siege of Mafeking|author-link=Артур Конан Дойл}}</ref> У адным выпадку, заўважыўшы, што буры не прыбралі чыгуначную лінію, Бадэн-Паўэл загрузіў браніраваны лакаматыў стралкамі і адправіў яго па рэйках у сэрца бурскага лагера і назад, што стала паспяховым штурмам.<ref name="Jeal2" /> [[Файл:Baden_Powell.jpg|злева|міні|Бадэн-Паўэл на патрыятычнай паштоўцы 1900 года]] Паводле меркавання гісторыка Томаса Пакенхэма, дзеянні Бадэн-Паўэла падчас аблогі былі дасягнуты за кошт жыццяў мясцовых афрыканскіх салдат і мірных жыхароў, у тым ліку членаў яго ўласнага афрыканскага гарнізона. Пакенхэм сцвярджаў, што Бадэн-Паўэл рэзка скараціў харчовыя пайкі для мясцовага гарнізона.<ref name="pakenham3">{{Cite book|last=Pakenham|first=Thomas|url=https://archive.org/details/boerwar00thom|title=The Boer War|publisher=Avon Books|year=1979|isbn=0-380-72001-9|location=New York}}</ref> У 2001 годзе, пасля новых даследаванняў, Пакенхэм змяніў гэты пункт гледжання.<ref name=":0" /><ref name="pakenham22" /> Падчас аблогі Мафекінгскі кадэцкі корпус з белых хлопчыкаў, маладзейшых за баявы ўзрост, стаяў на варце, перадаваў пасланні, дапамагаў у шпіталях і гэтак далей, вызваляючы дарослых мужчын для барацьбы. Бэдэн-Паўэл сам не фармаваў кадэцкі корпус, і няма доказаў таго, што ён звяртаў на яго ўвагу падчас аблогі; аднак ён быў дастаткова ўражаны як іх мужнасцю, так і спакойнасцю, з якой яны выконвалі свае задачы, каб пазней выкарыстаць іх у якасці нагляднага ўрока ў першым раздзеле кнігі ''«Скаўтынг для хлопчыкаў»''.<ref>{{Cite book|last=Baden-Powell|first=Robert|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.97178|title=Scouting for Boys|publisher=C. Arthur Pearson|year=1915}}</ref> Аблога была знята 17 мая 1900 года.<ref>{{Cite web|url=https://www.sahistory.org.za/dated-event/south-african-war-lifting-siege-mafeking|title=The South African War: The lifting of the siege of Mafeking|publisher=South African History Online|access-date=15 June 2022}}</ref> Бадэн-Паўэл быў павышаны да генерал-маёра і стаў нацыянальным героем;<ref name="NPG2">{{Cite web|url=http://www.npg.org.uk/whatson/display/2004/robert-baden-powell.php|title=Robert Baden-Powell: Defender of Mafeking and Founder of the Boy Scouts and the Girl Guides|website=Past Exhibition Archive|publisher=[[National Portrait Gallery, London]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110919104022/http://www.npg.org.uk/whatson/display/2004/robert-baden-powell.php|archive-date=19 September 2011|access-date=2 November 2010|url-status=live}}</ref> аднак брытанскія ваенныя камандзіры больш крытычна паставіліся да яго дзеянняў і яшчэ менш былі уражаны яго выбарам дазволіць узяць сябе ў аблогу.<ref name="Jeal2" /><ref name="pakenham3" /> У рэшце рэшт, яго няўдача ў разуменні сітуацыі і пакіданне салдат, пераважна аўстралійцаў і радэзійцаў, у бітве пры рацэ Эландс, як сцвярджае Пакенхэм, прывялі да яго зняцця з баявых дзеянняў.<ref name="Jeal2" /> У кастрычніку 1901 года Бадэн-Паўэл ненадоўга вярнуўся ў Вялікабрытанію і быў запрошаны наведаць караля [[Эдуард VII|Эдуарда VII]] у [[Балморал|Балмарале]], шатландскай рэзідэнцыі манарха, і асабіста быў прызначаны [[Ордэн Лазні|кавалерам Ордэна Лазні]].<ref>B-P wrote, "Summoned to Balmoral by King Edward for the weekend: «I have just had my interview with the King. Went to his study and had a long sit down talk alone with him. Then he rang and sent for the Queen who came in with the little Duke of York, and then we had a long chat chiefly about my Police, Lady Sarah, Alexander of Teck, Moncrieff, Duke of York’s tour, present state of the war, colonials as troops etc., as well as about Mafeking. The King handed me C.B. and South Africa Medal. It was a very cheery interview, and the King asked me to stay till Monday», «The Piper of Pax» by Eileen K. Wade</ref> Бадэн-Паўэлу было даручана арганізаваць паўднёваафрыканскую паліцыю — каланіяльныя паліцэйскія сілы;<ref name="Jeal2" /> на гэтым этапе Бадэн-Паўэл быў адпраўлены ў Брытанію па хваробе, таму ён камандаваў толькі сем месяцаў.<ref name="Jeal2" /> [[Файл:'Are_you_in_this'_poster.jpg|справа|міні|Прапагандысцкі плакат [[Першая сусветная вайна|часоў Першай сусветнай вайны,]] намаляваны Бадэн-Паўэлам]] Бадэн-Паўэл вярнуўся ў Англію, каб заняць пасаду генеральнага інспектара кавалерыі ў 1903 годзе.<ref>{{London Gazette|issue=27553|date=19 May 1903|nolink=y|старонкі=3152}}</ref> Займаючы гэтую пасаду, ён адыграў важную ролю ў рэфармаванні падрыхтоўкі разведчыкаў у брытанскай кавалерыі, даўшы сілам важную перавагу ў разведцы над кантынентальнымі супернікамі.<ref>{{Cite journal|last=Jones|first=Spencer|year=2011|title=Scouting for Soldiers: Reconnaissance and the British Cavalry, 1899–1914|url=http://wih.sagepub.com/content/18/4/495.abstract|url-status=live|journal=War in History|volume=18|issue=4|pages=495–513|doi=10.1177/0968344511417348|s2cid=110398601|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203174837/http://wih.sagepub.com/content/18/4/495.abstract|archive-date=3 December 2011|access-date=27 June 2012|url-access=subscription}}</ref> Бадэн-Паўэл быў кадравым кавалерыстам, але разумеў, што кавалерыя не можа супрацьстаяць кулямёту; аднак яго начальнікі, Кітчэнер і Фрэнч, апошні таксама быў кадравым кавалерыстам, усё яшчэ лічылі кавалерыю незаменнай, у выніку чаго кавалерыя выкарыстоўвалася ў Першай сусветнай вайне з невялікім эфектам, і таксама асноўным таварам, які экспартаваўся з Брытаніі ў Фландрыю падчас вайны, быў корм для коней.<ref>{{cite book|author=Keegan, John|year=1998|title=The First World War|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=0-375-40052-4|url=https://archive.org/details/firstworldwar00keeg_0|page=308}}</ref> У 1907 годзе Бадэн-Паўэл быў павышаны да генерал-лейтэнанта, але быў уключаны ў спіс неактыўных. У кастрычніку 1907 года ён быў прызначаны камандуючым Нартумбрыйскай дывізіяй новаўтворанай Тэрытарыяльнай арміі.<ref>Reported as «a Yorkshire division» in ''The Times'', 29 October 1907, p.6; the ''Dictionary of National Biography'' lists it as the [[50th (Northumbrian) Division|Northumbrian Division]], which encompassed units from the North and East Ridings of Yorkshire, as well as Northumbria proper.</ref> 19 лютага 1909 года, сутыкнуўшыся з крытыкай за свае публічныя выказванні пра Германію як ворага, Бадэн-Паўэл нечакана адплыў на караблі «''Арагон»'' праз Партугалію і Іспанію ў Паўднёвую Амерыку. ''«Белфасцкі бюлетэнь»'' паведамляў, што калі ў сакавіку 1909 года ён наведаў Сант’яга-дэ-Чылі на працягу трох дзён, «яму аказалі больш цёплы прыём, чым калі-небудзь аказвалі замежніку ў Паўднёвай Амерыцы».<ref>{{cite book|title=General Baden-Powell's visit to Chili|date=29 March 1909|publisher=Belfast Newsletter|location=Belfast, UK|page=8|url=https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0000038/19090329/153/0008}}</ref> Ён вярнуўся на караблі «Дунай» да 1 мая 1909 года.<ref>B-P’s unpublished diary held by the Boy Scouts of America</ref> У 1910 годзе, ва ўзросце 53 гадоў, Бадэн-Паўэл быў звольнены з арміі.<ref name=":0" /> У 1915 годзе была апублікавана кніга Бадэн-Паўэла «Мае прыгоды шпіёна».<ref>B-P’s unpublished diary held by the Boy Scouts of America</ref> == Скаўцкі рух == {{Emblem table|image=Coat of Arms of Baron Baden-Powell.svg|image size=|bannerimage=|badgeimage=|notes=|year_adopted=1929|crest=1st: a Lion passant Or in the paw a broken Tilting Spear in bend proper pendent therefrom by a Riband Gules an Escutcheon resting on a Wreath Sable charged with a Pheon Or (Powell); 2nd: out of a Crown Vallary Or a Demi Lion rampant Gules on the head a like Crown charged on the shoulders with a Cross Pattée Argent and supporting with the paws a Sword Erect proper Pommel and Hilt Gold (Baden).|torse=|helm=|coronet=[[Coronet]] of a baron.|escutcheon=Quarterly: 1 and 4th, Per fess Or and Argent a Lion rampant gules between two Tilting Spears erect proper (Powell); 2nd and 3rd, Argent a Lion rampant proper on the head a Crown Vallary Or between four Crosses pattée Gules and as many Fleur-de-lis Azure alternately (Baden).|supporters=Not shown here. [[Dexter and sinister|Dexter]]: an Officer of [[13th/18th Royal Hussars]] in full dress, his Sword drawn over his shoulder proper; [[Dexter and sinister|sinister]]: a [[Scouting|Boy Scout]] holding a Staff also proper.|compartment=|motto='''Ar Nyd Yw Pwyll Pyd Yw''' (Welsh: Where there is steadiness, there will be a Powell).|orders=Knight Commander of the [[Order of the Bath]] (KCB) – 9 November 1909 (CB: 1901) : Knight Grand Cross of the [[Royal Victorian Order]] (GCVO) – 1 January 1923 (KCVO: 3 October 1909) : Knight of Grace of the Venerable [[Venerable Order of Saint John|Order of St John]] (KStJ) – 23 May 1912 : Grand Officer of the [[Order of Christ (Portugal)|Order of Christ]] of Portugal (GOC) – 7 October 1919 : Grand Commander of the [[Order of the Redeemer]] of the Kingdom of Greece – 21 October 1920 : Grand Cross of the [[Order of the Dannebrog]] of Denmark – 11 October 1921 : [[Baronet]] – 1 January 1921 (dated 21 February 1923) : Grand Cross of the [[Order of St Michael and St George]] (GCMG) – 3 June 1927 : [[Baron]] Baden-Powell, of Gilwell in the County of Essex – 17 September 1929 : Member of the [[Order of Merit]] (OM) – 11 May 1937|other_elements=|banner=|badge=|symbolism=|previous_versions=}}Пасля вяртання з Афрыкі ў 1903 годзе Бадэн-Паўэл выявіў, што яго ваенны падручнік «''Дапаможнік разведчыкаў''» стаў бэстсэлерам і выкарыстоўваецца настаўнікамі і моладзевымі арганізацыямі,<ref name="best-seller">{{Cite web|url=http://www.scoutingmagazine.org/issues/0310/d-wwas.html|title=Marching to a Different Drummer|author=Peterson|first=Robert|website=Scouting|publisher=Boy Scouts of America|archive-url=https://web.archive.org/web/20060518073952/http://www.scoutingmagazine.org/issues/0310/d-wwas.html|archive-date=18 May 2006|access-date=2 January 2007|url-status=dead|year=2003}}</ref> у тым ліку Домам адукацыі Шарлоты Мэйсан.<ref>{{Cite web|url=http://www.dshearer.fsbusiness.co.uk/sctfiles/bp_talks.htm|title=Transcript of 1937 interview with Powell|archive-url=https://web.archive.org/web/20070120055426/http://www.dshearer.fsbusiness.co.uk/sctfiles/bp_talks.htm|archive-date=20 January 2007|url-status=dead}}</ref> Пасля ўдзелу ў рабоце Хлопчыцкай брыгады ў якасці віцэ-прэзідэнта брыгады і афіцэра, які адказваў за яе секцыю разведчыкаў, Бадэн-Паўэл, пры падтрымцы сэра Уільяма Аляксандра Сміта, вырашыў перапісаць ''«Дапаможнікі скаўтынгу»'', каб яны адпавядалі патрэбам моладзевай аўдыторыі. У жніўні 1907 года ён правёў лагер на востраве Браўнсі, каб праверыць свае ідэі. У ім прынялі ўдзел каля дваццаці хлопчыкаў: восем з мясцовых рот Хлопчыцкай брыгады і каля дванаццаці хлопчыкаў з дзяржаўных школ, пераважна сыны яго сяброў.<ref>{{Cite web|url=http://www.scoutbase.org.uk/library/hqdocs/facts/pdfs/fs295302.pdf|title=B.-P.'s Experimental camp on Brownsea Island|publisher=The Scout Association|archive-url=https://web.archive.org/web/20070704155834/http://www.scoutbase.org.uk/library/hqdocs/facts/pdfs/fs295302.pdf|archive-date=4 July 2007|access-date=11 June 2007|url-status=dead|year=1999}}</ref> [[Файл:Robert_Baden-Powell_Vanity_Fair_19_April_1911.jpg|злева|міні|Карыкатура на Бадэн-Паўэла з подпісам «Бойскаўты» ў ''часопісе Vanity Fair'', красавік 1911 г.]] На Бадэн-Паўэла паўплываў [[Эрнест Сетан-Томпсан|Эрнэст Томпсан Сетан]], заснавальнік арганізацыі індзейцаў Вудкрафта. Сетан даў Бадэн-Паўэлу асобнік сваёй кнігі ''«Бяростны скрутак індзейцаў Вудкрафт»,'' і яны сустрэліся ў 1906 годзе. <ref name="SetonInfed">{{Cite web|url=http://www.infed.org/thinkers/seton.htm|title=Ernest Thompson Seton and Woodcraft|publisher=InFed|archive-url=https://web.archive.org/web/20061208084429/http://www.infed.org/thinkers/seton.htm|archive-date=8 December 2006|access-date=7 December 2006|url-status=live|year=2002}}</ref> <ref name="BPInfed">{{Cite web|url=http://www.infed.org/thinkers/et-bp.htm|title=Robert Baden-Powell as an Educational Innovator|publisher=InFed|archive-url=https://web.archive.org/web/20070205055136/http://www.infed.org/thinkers/et-bp.htm|archive-date=5 February 2007|access-date=7 December 2006|url-status=live|year=2002}}</ref> ''"Скаўтынг для хлопчыкаў'' " Бадэн-Паўэла была апублікавана ў шасці частках у 1908 годзе і была прададзена прыблізна ў 150 мільёнаў асобнікаў, стаўшы чацвёртым бэстсэлерам 20-га стагоддзя.<ref>Extrapolation for global range of other language publications, and related to the number of Scouts, make a realistic estimate of 100 to 150 million books. Details from {{Cite book|last=Jeal|first=Tim|title=Baden-Powell|publisher=Hutchinson|year=1989|isbn=0-09-170670-X|location=London|author-link=Tim Jeal}}</ref> Хлопчыкі, а таксама дзяўчаты<ref>{{Cite journal|last=Mills|first=Sarah|date=2011|title=Scouting for Girls? Gender and the Scout Movement in Britain|journal=Gender, Place & Culture|volume=18|issue=4|pages=537–556|doi=10.1080/0966369X.2011.583342|doi-access=free}}</ref> спантанна стваралі скаўцкія атрады. Скаўцкі рух пачаўся сам па сабе, спачатку як нацыянальная, а неўзабаве міжнародная з’ява.<ref>{{Cite journal|last=Mills|first=Sarah|date=2013|title='An instruction in good citizenship': scouting and the historical geographies of citizenship education|url=https://dspace.lboro.ac.uk/2134/12149|journal=Transactions of the Institute of British Geographers|volume=38|issue=1|pages=120–134|doi=10.1111/j.1475-5661.2012.00500.x|bibcode=2013TrIBG..38..120M|s2cid=56197483}}</ref> У 1909 годзе ў [[Крыштальны палац|Крыштальным палацы]] ў Лондане адбыўся злёт скаўтаў, на якім Бадэн-Паўэл сустрэўся з некаторымі з першых дзяўчынак-скаўтаў, з якіх 6000 ужо былі зарэгістраваны ў якасці скаўтаў. У 1910 годзе Бадэн-Паўэл і яго сястра Агнес Бадэн-Паўэл стварылі Асацыяцыю дзяўчынак-гайдаў . <ref>{{Cite web|url=http://www.wagggsworld.org/en/about/guiding/guidinghistory|title=History of Guiding|archive-url=https://web.archive.org/web/20110211051839/http://www.wagggsworld.org/en/about/guiding/guidinghistory|archive-date=2011-02-11|access-date=2010-10-16|url-status=dead}}</ref> У 1912 годзе Бадэн-Паўэл пачаў сусветнае падарожжа з падарожжа ў Карыбскі басейн. Яшчэ адной пасажыркай была ''Джульета Гордан Лоў'', амерыканка, якая кіравала кампаніяй гайдаў у Шатландыі і вярталася ў ЗША. Бадэн-Паўэл заахвоціў яе заснаваць Дзяўчат-скаўтаў ЗША.<ref>{{Cite journal|last1=Sims|first1=Anastatia Hodgens|last2=Keena|first2=Katherine Knapp|date=Fall 2010|title=Juliette Low's Gift: Girl Scouting in Savannah, 1912–1927|url=https://archive.org/details/sim_georgia-historical-quarterly_fall-2010_94_3/page/372|journal=The Georgia Historical Quarterly|volume=94|issue=3|pages=372–387|jstor=20788992}}</ref> [[Файл:Butt,_Baden-Powell,_Taft,_Bryce2.jpg|міні|Агляд бойскаўтаў Вашынгтона з портыка [[Белы дом|Белага дома]]: Бадэн-Паўэл, прэзідэнт [[Уільям Тафт|Тафт]], брытанскі пасол Брайс (1912 г.)]] У 1929 годзе, падчас <nowiki><i>3-га Сусветнага скаўцкага Джамбарэ</i></nowiki>, ён атрымаў у падарунак новы аўтамабіль Rolls-Royce (нумар шасі GVO-40, рэгістрацыйны нумар OU 2938) і [[аўтадом]] Eccles.<ref name="jamroll">{{Cite web|url=http://www.jamroll.org/|title=What ever happened to Baden-Powell's Rolls Royce?|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820030703/http://www.jamroll.org/|archive-date=20 August 2008|access-date=8 November 2008|url-status=dead}}</ref> Гэта спалучэнне добра паслужыла сям’і Бадэн-Паўэл у іх далейшых падарожжах па Еўропе. Аўтадом атрымаў мянушку Eccles і цяпер выстаўлены ў парку Гілвел. Аўтамабіль, які атрымаў мянушку Jam Roll, быў прададзены пасля яго смерці Олаў Бадэн-Паўэл у 1945 годзе. Джэм Рол і Эклз зноў сустрэліся ў Гілвеле на 21-м Сусветным скаўцкім Джамбарэ ў 2007 годзе, і яго набыла дабрачынная арганізацыя B-P Jam Roll Ltd. Збіраюцца сродкі для пагашэння крэдыту, які быў выкарыстаны для куплі аўтамабіля. <ref name="jamroll" /><ref>{{Cite web|url=http://scoutguidehistoricalsociety.com/jamroll.htm|title="Johnny" Walker's Scouting Milestones|date=20 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228142849/http://scoutguidehistoricalsociety.com/jamroll.htm|archive-date=28 February 2014|access-date=21 February 2014|url-status=dead}}</ref> Бадэн-Паўэл таксама паўплываў на адукацыю моладзі.<ref name="education">{{Cite web|url=http://www.infed.org/thinkers/et-bp.htm|title=Baden-Powell as an Educational Innovator|website=Infed Thinkers|archive-url=https://web.archive.org/web/20060206222446/http://www.infed.org/thinkers/et-bp.htm|archive-date=6 February 2006|access-date=4 February 2006|url-status=live}}</ref> Да 1922 года ў 32 краінах налічвалася больш за мільён скаўтаў; да 1939 года колькасць скаўтаў перавысіла 3,3 мільёна чалавек.<ref name="nagy2">{{Cite book|last=Nagy|first=László|title=250&nbsp;million Scouts|publisher=[[World Scout Foundation]]|year=1985|location=Geneva|author-link=László Nagy (Scouting)}}</ref> [[Файл:Baden-Powell_USZ62-96893_(retouched_and_cropped).png|злева|міні|Бадэн-Паўэл у 1919 годзе]] Раннія значкі "Падзяка " скаўцкай асацыяцыі (з 1911 года) і значок «Медаль за заслугі» скаўцкай асацыяцыі мелі сімвал [[Свастыка|свастыкі]]. <ref name="gresh2">{{Cite book|last1=Gresh|first1=Lois H.|url=https://books.google.com/books?id=tAc7BESPBYkC|title=Why Did It Have To Be Snakes: From Science to the Supernatural, The Many Mysteries of Indiana Jones|last2=Weinberg|first2=Robert|date=2008|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-22556-1|page=127|quote=The symbol [swastika] was used on the Thanks Badge, created in 1911. The swastika had been a symbol for luck in India long before being adopted by the Nazis, and Baden-Powell would have come across it during his years serving in that country. In 1922, the swastika was incorporated into the design for the Medal of Merit. The symbol was dropped by the Boy Scouts in 1934 because of its use by the Nazi Party.|author-link=Lois H. Gresh|author-link2=Robert Weinberg (author)|access-date=18 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108015051/http://books.google.com/books?id=tAc7BESPBYkC|archive-date=8 January 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://elearning.scgs.qld.edu.au/learningfederation/drs/R2944/description.html|title=Boy Scout medal with fleur-de-lis and swastika, 1930s|publisher=The Learning Federation|archive-url=https://web.archive.org/web/20080723160130/http://elearning.scgs.qld.edu.au/learningfederation/drs/R2944/description.html|archive-date=23 July 2008|access-date=3 September 2008|url-status=dead}}</ref> На гэта, несумненна, паўплывала выкарыстанне [[Джозеф Рэдзьярд Кіплінг|Рэдзьярдам Кіплінгам]] свастыкі на вокладцы яго апублікаваных кніг,<ref>{{Cite news|date=13 October 2017|title=Origins of the swastika|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/4183467.stm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304171910/http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4183467.stm|archive-date=4 March 2009|via=BBC News}}</ref> у тым ліку ''«Кнігі джунгляў»'', якую Бадэн-Паўэл выкарыстаў у якасці асновы для «Ваўчанят», праграм падрыхтоўкі скаўтаў . Свастыка была сімвалам удачы ў Індыі задоўга да таго, як яе прыняла [[Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя|нацысцкая партыя]] ў 1920 годзе, і калі выкарыстанне свастыкі нацыстамі стала больш распаўсюджаным, скаўты перасталі яе выкарыстоўваць.<ref name="gresh2" /> Нацысцкая Германія забараніла скаўтынг, канкурэнта [[Гітлерюгенд]]а, у чэрвені 1934 года, лічачы яго «прытулкам для маладых людзей, якія выступалі супраць новай дзяржавы».<ref>{{Cite book|last=Laqueur|first=Walter|url=https://archive.org/details/younggermanyhist0000laqu|title=Young Germany: A History of the German Youth Movement|publisher=Transaction Books|year=1962|isbn=0-88738-002-6|pages=[https://archive.org/details/younggermanyhist0000laqu/page/201 201]–202|url-access=registration}}</ref> Зыходзячы з погляду рэжыму на скаўтынг як на небяспечную шпіёнскую арганізацыю, імя Бадэн-Паўэла было ўключана ў «Чорную кнігу» — сакрэтны спіс людзей, якіх трэба было затрымаць пасля [[Аперацыя «Марскі леў»|запланаванага заваявання Вялікабрытаніі]] ў 1940 годзе.<ref name="blackbook2">{{Cite book|last=Schellenberg|first=Walter|title=Invasion, 1940: The Nazi Invasion Plan for Britain|url=https://archive.org/details/invasion1940nazi0000sche|publisher=St Ermin's Press|year=2000|location=London|author-link=Tim Jeal}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/century/1940-1949/Story/0,6051,127730,00.html|title=Nazi's black list discovered in Berlin|work=The Guardian|access-date=2 March 2023}}</ref><ref name="euroscout">{{Cite web|url=http://www.euro.scout.org/wsrc/fs/bp_e.shtml|title="B-P"&nbsp;– Chief Scout of the World|website=Baden-Powell|publisher=World Organization of the Scout Movement|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930183638/http://www.euro.scout.org/wsrc/fs/bp_e.shtml|archive-date=30 September 2007|url-status=dead}}</ref> Малюнак Бадэн-Паўэла адлюстроўвае скаўтаў, якія дапамагаюць бежанцам, якія ўцякаюць ад нацыстаў і Гітлера.<ref>{{Cite web|url=https://heritage.scouts.org.uk/explore/scouting-international/scouting-helps-displaced-people/|title=Scouting helps displaced people|publisher=scouts.org.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611143512/https://heritage.scouts.org.uk/explore/scouting-international/scouting-helps-displaced-people/|archive-date=11 June 2020|access-date=11 June 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cambridgedistrictscoutarchive.com/evacuees-and-refugees/|title=Evacuees and Refugees|date=18 February 2019|publisher=Cambridge District Scout Archives|access-date=11 June 2020}}</ref> Цім Джыл, аўтар біяграфіі Бадэн-Паўэла, выказвае сваё меркаванне, што «недавер Бадэн-Паўэла да [[камунізм]]у прывёў да яго няяўнай падтрымкі, праз наіўнасць, [[фашызм]]у», меркаванне заснаванае на двух дзённікавых запісах Бадэн-Паўэла. 2 сакавіка 1933 года Бадэн-Паўэл сустрэўся з [[Беніта Мусаліні]] і ў сваім дзённіку апісаў яго як "маленькага, каржакаватага, чалавечнага і добразычлівага чалавека. Ён расказваў мне пра Балілу і пра адпачынак рабочых на прыродзе, які ён навязваў з дапамогай «маральнай сілы». 17 кастрычніка 1939 года Бадэн-Паўэл запісаў у сваім дзённіку: «Не спіце цэлы дзень. Чытайце ''[[Мая барацьба|Майн Кампф]]''. Цудоўная кніга з добрымі ідэямі па адукацыі, ахове здароўя, прапагандзе, арганізацыі і г.д. — і ідэаламі, якіх сам [[Адольф Гітлер|Гітлер]] не прытрымліваецца».<ref>{{Кніга|аўтар=Jeal, Tim|загаловак=Baden-Powell|год=1989|месца=London|выдавецтва=Hutchinson|isbn=0-09-170670-X}}</ref> На ''5-м Сусветным скаўцкім Джамбарэ'' ў 1937 годзе Бадэн-Паўэл развітаўся са скаўтынгам і сышоў з грамадскага жыцця. 22 лютага, сумесны дзень нараджэння Роберта і Олаў Бадэн-Паўэлаў, працягвае адзначацца скаўтамі як Дзень заснавальніка і Сусветны дзень роздуму, каб успомніць і адзначыць працу галоўнага скаўта і галоўнага гайда свету.<ref>{{Cite web|url=http://www.worldthinkingday.org/en/grab/23629/1/wtd-2013-mdg4-web.pdf|title=World Thinking Day MDG 4 Activity Pack|author=WAGGGS|publisher=WAGGGS|access-date=19 February 2013|page=3}}</ref> У сваім апошнім лісце да скаўтаў Бадэн-Паўэл пісаў:<blockquote>У мяне было вельмі шчаслівае жыццё, і я хачу, каб кожны з вас таксама меў шчасце. Я веру, што Бог стварыў нас у гэтым вясёлым свеце, каб мы былі шчаслівыя і атрымлівалі асалоду ад жыцця. Шчасце прыходзіць не ад багацця, не проста ад поспеху ў кар’еры і не ад самазадаволенасці. Адзін крок да шчасця — зрабіць сябе здаровым і моцным, пакуль ты хлопчык, каб ты мог быць карысным і атрымліваць асалоду ад жыцця, калі ты мужчына. Вывучэнне прыроды пакажа табе, наколькі поўным прыгожых і цудоўных рэчаў Бог стварыў свет для твайго задавальнення. Будзь задаволены тым, што ў цябе ёсць, і выкарыстоўвай гэта як мага лепш. Глядзі на светлы бок рэчаў, а не на змрочны. Але сапраўдны спосаб атрымаць шчасце — гэта дарыць шчасце іншым людзям. Паспрабуй пакінуць гэты свет крыху лепшым, чым ты яго знайшоў, і калі прыйдзе твая чарга памерці, ты зможаш памерці шчаслівым, адчуваючы, што ў любым выпадку ты не марнаваў свой час, а зрабіў усё магчымае. «Будзь гатовы» такім чынам жыць шчасліва і памерці шчасліва — заўсёды трымайся свайго скаўцкага абяцання — нават пасля таго, як перастанеш быць хлопчыкам — і няхай Бог дапаможа табе ў гэтым.<ref name="finalspeech">{{Cite web|url=http://guidinguk.freeservers.com/B-P.html|title=B-P's final letter to the Scouts|author=Baden-Powell|first=Sir Robert|publisher=Girl Guiding UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20071123100459/http://guidinguk.freeservers.com/B-P.html|archive-date=23 November 2007|access-date=4 August 2007|url-status=dead}}</ref></blockquote>Бадэн-Паўэл памёр 8 студзеня 1941 года; яго магіла знаходзіцца на могілках Святога Пятра ў Ньеры, Кенія.<ref name="euroscout"/> На яго надмагіллі намаляваны круг з кропкай у цэнтры «ʘ», што з’яўляецца знакам «Going home» або «Я пайшоў дадому». Яго жонка Олаў вярнулася ў Англію ў 1942 годзе; пасля яе смерці ў 1977 годзе яе прах быў перавезены ў Кенію ўнукам Робертам і пахаваны побач з мужам.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.scout.org/node/52292/introduction|title=Baden-Powell|website=www.scout.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20151108113819/http://scout.org/node/52292/introduction|archive-date=8 November 2015|access-date=1 August 2017|url-status=live}}</ref> У 2001 годзе ўрад Кеніі абвясціў магілу Бадэн-Паўэла нацыянальным помнікам.<ref>{{Cite web|url=http://blog.scoutingmagazine.org/2014/04/11/scouting-family-takes-pilgrimage-to-baden-powells-grave-in-kenya/|title=Scouting family takes pilgrimage to Baden-Powell's grave in Kenya|website=Bryan on Scouting|date=11 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150908155416/http://blog.scoutingmagazine.org/2014/04/11/scouting-family-takes-pilgrimage-to-baden-powells-grave-in-kenya/|archive-date=8 September 2015|url-status=live}}</ref> == Творы і публікацыі == {{Emblem table|image=Coat of Arms of Baron Baden-Powell.svg|image size=|bannerimage=|badgeimage=|notes=|year_adopted=1929|crest=1st: a Lion passant Or in the paw a broken Tilting Spear in bend proper pendent therefrom by a Riband Gules an Escutcheon resting on a Wreath Sable charged with a Pheon Or (Powell); 2nd: out of a Crown Vallary Or a Demi Lion rampant Gules on the head a like Crown charged on the shoulders with a Cross Pattée Argent and supporting with the paws a Sword Erect proper Pommel and Hilt Gold (Baden).|torse=|helm=|coronet=[[Coronet]] of a baron.|escutcheon=Quarterly: 1 and 4th, Per fess Or and Argent a Lion rampant gules between two Tilting Spears erect proper (Powell); 2nd and 3rd, Argent a Lion rampant proper on the head a Crown Vallary Or between four Crosses pattée Gules and as many Fleur-de-lis Azure alternately (Baden).|supporters=Not shown here. [[Dexter and sinister|Dexter]]: an Officer of [[13th/18th Royal Hussars]] in full dress, his Sword drawn over his shoulder proper; [[Dexter and sinister|sinister]]: a [[Scouting|Boy Scout]] holding a Staff also proper.|compartment=|motto='''Ar Nyd Yw Pwyll Pyd Yw''' (Welsh: Where there is steadiness, there will be a Powell).|orders=Knight Commander of the [[Order of the Bath]] (KCB) – 9 November 1909 (CB: 1901) : Knight Grand Cross of the [[Royal Victorian Order]] (GCVO) – 1 January 1923 (KCVO: 3 October 1909) : Knight of Grace of the Venerable [[Venerable Order of Saint John|Order of St John]] (KStJ) – 23 May 1912 : Grand Officer of the [[Order of Christ (Portugal)|Order of Christ]] of Portugal (GOC) – 7 October 1919 : Grand Commander of the [[Order of the Redeemer]] of the Kingdom of Greece – 21 October 1920 : Grand Cross of the [[Order of the Dannebrog]] of Denmark – 11 October 1921 : [[Baronet]] – 1 January 1921 (dated 21 February 1923) : Grand Cross of the [[Order of St Michael and St George]] (GCMG) – 3 June 1927 : [[Baron]] Baden-Powell, of Gilwell in the County of Essex – 17 September 1929 : Member of the [[Order of Merit]] (OM) – 11 May 1937|other_elements=|banner=|badge=|symbolism=|previous_versions=}} [[Файл:Scouting_for_boys_1_1908.jpg|міні|Вокладка першай часткі ''«Скаўтынгу для хлопчыкаў»'', студзень 1908 г.]] [[Файл:Baden-Powell's_grand_howl_illustration_in_The_Wolf_Cub's_Handbook_1916.png|міні|Адна з ілюстрацый Бадэн-Паўэла з ''кнігі «Даведнік па ваўчаняці»'', 1916 г.]] Бадэн-Паўэл публікаваў кнігі і іншыя тэксты падчас сваёй ваеннай службы як для фінансавання свайго жыцця, так і для агульнай адукацыі сваіх падначаленых.<ref>{{Кніга|аўтар=Jeal, Tim|загаловак=Baden-Powell|год=1989|месца=London|выдавецтва=Hutchinson|isbn=0-09-170670-X}}</ref> Бадэн-Паўэл лічыўся выдатным апавядальнікам. Усё сваё жыццё ён распавядаў аўдыторыі «захапляльныя гісторыі». Пасля публікацыі ''кнігі "Скаўтынг для хлопчыкаў'' " Бадэн-Паўэл працягваў пісаць дапаможнікі і адукацыйныя матэрыялы для ўсіх скаўтаў, а таксама дырэктывы для скаўцкіх лідараў. У пазнейшыя гады ён таксама пісаў пра скаўцкі рух і свае ідэі адносна яго будучыні. Большую частку апошніх двух гадоў свайго жыцця ён правёў у Афрыцы, і многія з яго пазнейшых кніг былі прысвечаны афрыканскім тэмам.<ref>{{Кніга|аўтар=Jeal, Tim|загаловак=Baden-Powell|год=1989|месца=London|выдавецтва=Hutchinson|isbn=0-09-170670-X}}</ref> Бадэн-Паўэл удзельнічаў у напісанні розных іншых кніг, альбо напісаўшы ўступ ці прадмову, альбо цытуючыся аўтарам, у тым ліку: * 1905: ''Ambidexterity'' by John Jackson<ref name="dlcs">{{Cite book|last=Jackson (F.E.I.S.)|first=John|url=https://dlcs.io/pdf/wellcome/pdf-item/b21272013/0|title=Ambidexterity, Or, Two-Handedness and Two-Brainedness|publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner & Co.|year=1905|location=London|pages=258|archive-date=3 March 2020|access-date=3 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200303171354/https://dlcs.io/pdf/wellcome/pdf-item/b21272013/0|url-status=dead}}</ref> * 1930: ''Fifty Years Against the Stream: The Story of a School in Kashmir, 1880—1930'' by E. D. Tyndale-Biscoe about the [[:en:Tyndale Biscoe School|Tyndale Biscoe School]]<ref>{{Cite book|last=Tyndale-Biscoe|first=E.D.|title=Fifty years against the stream: The story of a school in Kashmir, 1880–1930|publisher=Privately|year=1930|location=Mysore|pages=96}}</ref><ref name="dlcs" /> Падрабязная бібліяграфія яго арыгінальных твораў была апублікавана Бібліятэкай Фраці Мінор Капучыні.<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/un-catalogo-bibliografico-di-robert-baden-powell/page/n5/mode/2up|title=A Bibliographical Catalogue of Robert Baden-Powell: Complete bibliographic catalogue of the works in English|author=Muratori|first=fr. Carlo|publisher=Biblioteca Frati Minori Cappuccini, Bologna|year=2021}}</ref> == Мастацтва == Бацька Бэдэн-Паўэла часта маляваў карыкатуры на прысутных на сустрэчах, а яго бабуля па матчынай лініі таксама была мастачкай. Бэдэн-Паўэл маляваў ці рабіў эскізы амаль кожны дзень свайго жыцця, прычым з аднолькавай майстэрствам абедзвюма рукамі. Большасць яго прац маюць гумарыстычны або інфарматыўны характар.<ref>{{Кніга|аўтар=Jeal, Tim|загаловак=Baden-Powell|год=1989|месца=London|выдавецтва=Hutchinson|isbn=0-09-170670-X}}</ref> Яго кнігі ўсыпаны ягонымі эскізамі, зробленымі пяром і чарнілам, часта мудрагелістымі. Ён зрабіў практычна невядомую колькасць эскізаў, зробленых пяром і чарнілам; ён заўсёды падарожнічаў з альбомам для эскізаў, які часта выкарыстоўваў для алоўкавых эскізаў і «мультфільмаў» для пазнейшых акварэляў. Ён таксама стварыў некалькі скульптур. Няма каталога яго прац, многія з якіх з’яўляюцца ў яго кнігах, а дванаццаць карцін вісяць у штаб-кватэры брытанскіх скаўтаў у парку Гілвел. Выстава яго прац праходзіла ў музеі Уілмер-Хаўс у Фарнхэме, графства Сурэй, з 11 красавіка па 12 мая 1967 года; быў выпушчаны толькі тэкставы каталог.<ref>{{Cite web|url=http://www.spanglefish.com/RobertBaden-Powell/index.asp?pageid=693848|title=Robert Baden-Powell &#124; B–P the Artist|website=www.spanglefish.com}}</ref> == Асабістае жыццё == [[Файл:Olave_Baden-Powell.jpg|міні|Олаў Бадэн-Паўэл]] У студзені 1912 года Бадэн-Паўэл накіроўваўся ў Нью-Ёрк у рамках сусветнага турнэ з лекцыямі на акіянскім лайнеры SS Аркадзіян, калі ён пазнаёміўся з Олаў Сэнт-Клер Соумз. <ref name="olave">{{Cite web|url=http://www.pinetreeweb.com/bp-olave-00.htm|title=Window on My Heart|author=Baden-Powell|first=Olave|website=The Autobiography of Olave, Lady Baden-Powell, G.B.E.as told to Mary Drewery|publisher=Hodder & Stoughton|archive-url=https://web.archive.org/web/20061021033421/http://www.pinetreeweb.com/bp-olave-00.htm|archive-date=21 October 2006|access-date=16 November 2006|url-status=dead}}</ref> <ref name="olaverobert">{{Cite web|url=http://www.girlguides.ca/media/pdfs/14-3/14.3.1.7.pdf|title=Fact Sheet: The Three Baden-Powell's: Robert, Agnes, and Olave|publisher=Girl Guides of Canada|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309134457/http://www.girlguides.ca/media/pdfs/14-3/14.3.1.7.pdf|archive-date=9 March 2008}}</ref> Ёй было 23 гады, а яму — 55; яны нарадзіліся ў адзін і той жа дзень — 22 лютага. У верасні таго ж года яны заручыліся, што выклікала сенсацыю ў СМІ з-за вядомасці Бэдэн-Паўэла. Яны пажаніліся таемна 30 кастрычніка 1912 года ў царкве Святога Пятра ў Паркстоўне, каб пазбегнуць уварвання прэсы.<ref name="marriage">{{Cite web|url=http://www.npg.org.uk/collections/search/portrait.php?mkey=mw83490|title=Olave St Clair Baden-Powell (née Soames), Baroness Baden-Powell; Robert Baden-Powell, 1st Baron Baden-Powell|publisher=National Portrait Gallery, London|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606152508/http://www.npg.org.uk/collections/search/portrait.php?mkey=mw83490|archive-date=6 June 2011|access-date=16 November 2006|url-status=live}}</ref> Прыкладна 100 000 скаўтаў ахвяравалі па пені (1 ''пенсу''), каб купіць Бэдэн-Паўэлу вясельны падарунак: аўтамабіль Standard Motor Company магутнасцю 20 конскіх сіл (не Rolls-Royce, які ім падарылі ў 1929 годзе).<ref>{{Cite web|url=http://www.stpetersparkstone.org.uk/church/friends-st-peters|title=Friends of St Peter's &#124; St Peter's Parkstone Parish Church|access-date=19 кастрычніка 2025|archive-date=14 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614112849/http://www.stpetersparkstone.org.uk/church/friends-st-peters|url-status=dead}}</ref> У царкве Святога Пятра ў Паркстоўне ёсць экспазіцыя, прысвечаная іх шлюбу.<ref>{{Cite web|url=http://www.stpetersparkstone.org.uk/church/friends-st-peters|title=Friends of St Peter's &#124; St Peter's Parkstone Parish Church|access-date=19 кастрычніка 2025|archive-date=14 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614112849/http://www.stpetersparkstone.org.uk/church/friends-st-peters|url-status=dead}}</ref> Бэдэн-Паўэл пачаў пакутаваць ад пастаянных [[Галаўны боль|галаўных боляў]], яго лекар палічыў гэта псіхасаматычным захворваннем і лячыў аналізам сноў.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|last=Allen|first=Brooke|date=2012-07-20|title=Opinion {{!}} Rainbow Merit Badge|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2012/07/20/opinion/scoutings-gay-founder.html|access-date=2023-11-12|issn=0362-4331}}</ref> [[Файл:Baden-Powell family (1917).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Baden-Powell_family_(1917).jpg|міні|Baden-Powell with wife and three children, 1917]] У Бадэн-Паўэла і яго жонкі было трое дзяцей: * Артур Роберт Пітэр (вядомы як Пітэр) (1913—1962), які стаў пераемнікам свайго бацькі ў баронстве; * Хэзер Грэйс (1915—1986), якая ў 1940 годзе ў Олтане, графства Хантс, выйшла замуж за Джона Хола Кінга (1913—2004). У іх было два сыны, старэйшы з якіх, Майкл, патануў падчас крушэння парахода SS Іракліён у 1966 годзе; малодшым быў Цімаці; * Бэці Сэнт-Клер (1917—2004), якая 24 верасня 1936 года ў Олтане выйшла замуж за Герваса Клея; у іх нарадзіліся дачка і трое сыноў.<ref>Burke’s Peerage, Baronetage and Knightage, 106th edition, vol. 1, ed. Charles Mosley, Burke’s Peerage Ltd, 1999, p. 160.</ref> Калі сястра Олаў, Аўрыёль Дэвідсан (нар. Соумс), памерла ў 1919 годзе, Олаў і Роберт забралі яе трох дачок у сваю сям’ю і выхавалі іх.<ref>{{Cite news|title=Biography timeline|url=http://www.spanglefish.com/OlaveBadenPowell/index.asp?pageid=531822|access-date=19 June 2020}}</ref> [[Файл:Boy_Scouts_and_What_They_Do_(1913)_-_plate_d.jpg|злева|міні|Роберт і Олаў Бадэн-Паўэл з аўтамабілем, падораным у якасці вясельнага падарунка, на Імперскай скаўцкай выставе ў парку Пэры-Хол, Бірмінгем, у ліпені 1913 года.]] У 1919 годзе пара пераехала ў Пакс-Хіл каля Бэнтлі, графства Хэмпшыр, які атрымаў такую назву, бо быў набыты ў Дзень перамір’я (11 лістапада 1918 года).<ref>{{Cite web|url=http://www.weyriver.co.uk/theriver/people_3_names.htm|title=Wey People, the Big Names of the Valley|publisher=Wey River freelance community|archive-url=https://web.archive.org/web/20070310174943/http://www.weyriver.co.uk/theriver/people_3_names.htm|archive-date=10 March 2007|access-date=29 April 2007|url-status=dead}}</ref> Дом у Бэнтлі быў падарункам яе бацькі.<ref name="wade2">{{Cite book|last=Wade|first=Eileen Kirkpatrick|title=27 Years with Baden-Powell|publisher=Blandford Press|year=1957|chapter=5. Pax Hill|access-date=29 December 2017|chapter-url=http://www.retiredscouter.com/pinetreeweb/html/wade.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230114528/http://www.retiredscouter.com/pinetreeweb/html/wade.htm|archive-date=30 December 2017|url-status=dead}}</ref> [[Файл:Baden_Powell_grave1.jpg|міні|Магіла Бадэн-Паўэла на могілках Святога Пятра ў Ньеры, Кенія]] У 1939 годзе яны пераехалі ў катэдж у Ньеры, Кенія, недалёка ад [[Кенія (гара)|гары Кенія]]. Невялікі аднапакаёвы дом, які ён назваў ''Паксту'', знаходзіўся на тэрыторыі гатэля Outspan, які належаў Эрыку Шэрбруку Уокеру, першаму асабістаму сакратару Бадэн-Паўэла і аднаму з першых інспектараў скаўтаў.<ref>{{Кніга|аўтар=Jeal, Tim|загаловак=Baden-Powell|год=1989|месца=London|выдавецтва=Hutchinson|isbn=0-09-170670-X}}</ref> Уокеру таксама належаў гатэль Treetops, прыкладна за 10 міль (17 км) у [[Абердарскі хрыбет|горным хрыбце Абердэр]], які часта наведваў Бадэн-Паўэл. Катэдж Паксту ўбудаваны ў будынак гатэля Outspan і служыць невялікім музеем.<ref>{{Cite web|url=https://www.scout.org/node/24290|title=Why did Baden Powell choose Nyeri, Kenya as his last home?|website=Scouts|date=24 January 2014|publisher=World Organization of the Scout Movement|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605075158/https://www.scout.org/node/24290|archive-date=5 June 2016|access-date=24 July 2016|url-status=dead}}</ref> Трое з шматлікіх біёграфаў Бадэн-Паўэла каментавалі — пасля смерці яго жонкі ў 1977 годзе — яго сэксуальнасць; першыя два (у 1979 і 1986 гадах) сканцэнтраваліся на яго адносінах з блізкім сябрам Кенэтам Макларэнам.<ref>{{Cite book|last=Brendon|first=Piers|title=Eminent Edwardians|url=https://archive.org/details/eminentedwardian0000unse|publisher=Martin Secker & Warburg|year=1979|isbn=0-436-06810-9|author-link=Piers Brendon}}</ref>{{Rp|217–218}}<ref>{{Cite book|last=Rosenthal|first=Michael|url=https://archive.org/details/characterfactory00mich|title=The Character Factory: Baden-Powell and the Origins of the Boy Scout Movement|publisher=Pantheon Books|year=1986|isbn=0-394-51169-7}}</ref>{{Rp|48}} У біяграфіі Ціма Джыла 1989 года абмяркоўваюцца гэтыя адносіны, але няма доказаў таго, што гэтае сяброўства было эратычным.<ref name=":0"/>{{Rp|82}} Затым Джыл разглядае погляды Бэдэн-Паўэла на жанчын, яго ўдзячнасць мужчынскай форме, яго сувязі ў войску і яго шлюб, робячы выснову, што, на яго асабістую думку, Бэдэн-Паўэл быў прыгнечаным гомасэксуалам.<ref name=":0" />{{Rp|103|"The evidence available points inexorably to the conclusion that Baden-Powell was a repressed homosexual."}} Аргументы і высновы Джыла адхіляюцца Проктэрам і Блокам (2009) як «аматарскі [[псіхааналіз]]», для якога няма фізічных доказаў.<ref>{{Cite book|title=Scouting Frontiers: Youth and the Scout Movement's First Century|publisher=Cambridge Scholars Publishing|year=2009|isbn=978-1-4438-0450-9|editor-last=Block|editor-first=Nelson R.|location=Newcastle upon Tyne|page=6|editor-last2=Proctor|editor-first2=Tammy M.}}</ref>{{Rp|6}} == Прызнанне == [[Файл:Robert_Baden-Powell_Monument_London.jpg|злева|міні|Помнік Бадэн-Паўэлу працы Дона Потэра перад домам Бадэн-Паўэл у Лондане]] У 1937 годзе Бадэн-Паўэл быў узнагароджаны [[Ордэн Заслуг (Вялікабрытанія)|Ордэнам «За заслугі»]], адной з самых прэстыжных узнагарод у брытанскай сістэме ўзнагарод, а таксама 28 замежнымі дзяржавамі, у тым ліку Вялікім афіцэрам Партугальскага [[Ордэн Хрыста|ордэна Хрыста]],<ref>{{Cite journal|archivedate=https://web.archive.org/web/20121103055932/http://www.london-gazette.co.uk/issues/31928/supplements/6176}}</ref> Вялікім камандзірам Грэчаскага ордэна Збаўцы (1920),<ref>{{Cite journal|archivedate=https://web.archive.org/web/20110816203231/http://www.london-gazette.co.uk/issues/32095/pages/10197/page.pdf}}</ref> Камандзірам Французскага [[Ордэн Ганаровага легіёна|Ганаровага легіёна]] (1925), Ордэнам «За заслугі» першай ступені (1929), Вялікім крыжам [[Ордэн Данеброг|Ордэна Данеброга]] (Данія), Вялікім крыжам [[Ордэн Белага льва|Ордэна Белага Льва]], Вялікім крыжам Ордэна Фенікса і [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэнам Адраджэння Польшчы]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pinetreeweb.com/bp-honours-poland.html|title=Robert Baden-Powell Honours: Order of Polonia Restituta|access-date=13 June 2020}}</ref> Узнагароду «Срэбны воўк» Асацыяцыі скаўтаў першапачаткова насіў Роберт Бадэн-Паўэл. <ref name="serviceaward">{{Cite web|url=http://historyofscouting.com/awards/awards_service.htm|title=Service Awards|website=historyofscouting.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209015250/http://historyofscouting.com/awards/awards_service.htm|archive-date=9 February 2020|access-date=16 December 2016|url-status=dead}}</ref> Узнагарода «Бронзавы воўк» Сусветнай арганізацыі скаўцкага руху за выключныя заслугі перад сусветным скаўтынгам была ўпершыню прысуджана Бадэн-Паўэлу аднагалосным рашэннем тагачаснага ''Міжнароднага камітэта'' ў дзень заснавання «Бронзавага ваўка» ў [[Стакгольм]]е ў 1935 годзе. Ён таксама быў першым лаўрэатам узнагароды «Срэбны буйвал» ад бойскаўтаў Амерыкі ў 1926 годзе. <ref>{{Cite news|archivedate=https://web.archive.org/web/20070208045111/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,729190,00.html|url-status=dead}}</ref> У 1931 годзе Бадэн-Паўэл атрымаў вышэйшую ўзнагароду [[Першая Аўстрыйская Рэспубліка|Першай Аўстрыйскай рэспублікі]] (''Großes Ehrenzeichen der Republik am Bande'') з рук прэзідэнта [[Вільгельм Міклас|Вільгельма Мікласа]].<ref name="Pribich">{{Cite book}}</ref>{{Rp|101}} Бадэн-Паўэл таксама быў адным з першых і нямногіх лаўрэатаў ''Залатога каменя'', найвышэйшай узнагароды, якую прысуджае Аўстрыйскі саюз ахоўнікаў сельскай гаспадаркі.<ref>{{Cite book|last=Wilceczek|first=Hans Gregor|title=Georgsbrief des Bundesfeldmeisters für das Jahr 1931 an die Wölflinge, Pfadfinder, Rover und Führer im Ö.P.B.|publisher=Österreichischer Pfadfinderbund|year=1931|location=Vienna|page=4|language=de}}</ref> [[Файл:Baden_Powell_plaque.png|міні|Мемарыяльная дошка Бадэн-Паўэлу, «галоўнаму скаўту свету», у [[Вэстмінстэрскае абацтва|Вестмінстэрскім абацтве]]]] [[Файл:Baden-Powell_sculpture_on_Poole_Quay_(8778).jpg|справа|міні|Помнік Бадэн-Паўэлу працы Дэвіда Ананда ў [[Пул (Англія)|Пуле]], графства Дорсет]] У 1931 годзе маёр Фрэдэрык Расэл Бернэм прысвяціў гару Бадэн-Паўэл<ref name="mtbp">{{Cite web|url={{GNIS URL|255344}}|title=Mount Baden-Powell|website=USGS|access-date=17 April 2006}}</ref> у Каліфорніі свайму сябру, з якім ён пазнаёміўся сарака гадоў таму.<ref name="dedication">{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Dedication_of_Mount_Baden-Powell|title=Dedication of Mount Baden-Powell|author=Burnham|first=Frederick Russell|author-link=Frederick Russell Burnham|date=May 1931|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225034808/https://en.wikisource.org/wiki/Dedication_of_Mount_Baden-Powell|archive-date=25 December 2017|access-date=24 December 2017|url-status=live}}</ref> Сёння іх сяброўства ўшаноўваецца назаўжды прысвячэннем суседняй вяршыні, гары Бернэм.<ref name="mtburnham">{{Cite web|url={{GNIS URL|255383}}|title=Mapping Service|website=Mount Burnham|access-date=17 April 2006}}</ref> Бадэн-Паўэл неаднаразова намінаваўся на [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскую прэмію міру]], у тым ліку ў 10 асобных намінацый у 1928 годзе.<ref>{{Cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/nomination/nomination.php?action=show&showid=1589|title=Nomination Database: Baden-Powell|website=The Nomination Database for the Nobel Peace Prize, 1901–1956|archive-url=https://web.archive.org/web/20110819154100/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/nomination/nomination.php?action=show&showid=1589|archive-date=19 August 2011|access-date=2 November 2010|url-status=live}}</ref> У 1937 годзе ён быў узнагароджаны прэміяй міру Вателера.<ref>{{Cite web|url=http://www.vredespaleis.nl/index.php?pid=111|title=Lijst van Laureaten van de Carnegie Wateler Vredesprijs|archive-url=https://web.archive.org/web/20150511105732/http://www.vredespaleis.nl/index.php?pid=111|archive-date=11 May 2015|access-date=11 July 2013|url-status=live}}</ref> У 2002 годзе Бадэн-Паўэл быў названы 13-м у спісе 100 найвялікшых брытанцаў па выніках галасавання па ўсёй Вялікабрытаніі, складзеным [[BBC]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/genres/factual/history|title=BBC – Great Britons – Top 100|website=[[Internet Archive]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20021204214727/http://www.bbc.co.uk/history/programmes/greatbritons/list.shtml/|archive-date=4 December 2002|access-date=19 July 2017|url-status=live}}</ref> У рамках стагоддзя скаўтынгу 2007 года Непал перайменаваў пік Уркема ў пік Бадэн-Паўэл. <ref>[http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Rasuwa++peak+named+after+Baden+Powell&NewsID=291408 «Rasuwa peak named after Baden Powell»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250124111800/https://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Rasuwa++peak+named+after+Baden+Powell&NewsID=291408 |date=24 студзеня 2025 }}. The Himalayan Times. Retrieved 4 August 2012</ref> У чэрвені 2020 года, пасля [[Пратэсты ў ЗША (2020)|пратэстаў з-за Джорджа Флойда]] ў Вялікабрытаніі і зняцця статуі Эдварда Колстана ў [[Брысталь|Брысталі]], Савет Борнмута, Крайстчэрча і Пула (Савет BCP) абвясціў, што статуя Бадэн-Паўэла на [[Пул (Англія)|набярэжнай Пула]] будзе часова прыбрана для яе аховы з-за боязі за яе бяспеку. Паліцыя лічыла, што яна знаходзіцца ў спісе помнікаў, якія падлягаюць незаконнаму знішчэнню або дэмантажу,<ref>{{cite news|title=Robert Baden-Powell statue to be removed in Poole|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-dorset-53004638|access-date=21 December 2020|work=BBC News|date=11 June 2020}}</ref> і што яна была мішэнню для пратэстоўцаў з-за меркавання, што Бадэн-Паўэл прытрымліваўся гамафобных і расісцкіх поглядаў.<ref>{{cite news|title=Who was Scouts founder Robert Baden-Powell and why is he controversial?|url=https://www.bournemouthecho.co.uk/news/18513085.robert-baden-powell-controversial/|access-date=21 December 2020|work=Bournemouth Echo|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Was Robert Baden-Powell a supporter of Hitler?|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-dorset-53007902|access-date=21 December 2020|work=BBC News|date=11 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|date=11 June 2020|title=Robert Baden-Powell: Scout founder statue to be removed in Poole|work=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-dorset-53004638|access-date=11 June 2020}}</ref> Статуя была ўсталявана гарадскім саветам Пула ў 2008 годзе.<ref>{{Cite web|url=http://www.poole.gov.uk/news/ref:N480DE69556D07/|title=Baden-Powell Returns To Poole Quay|publisher=Borough of Poole|archive-url=https://web.archive.org/web/20110216073554/http://www.poole.gov.uk/news/ref:N480DE69556D07/|archive-date=16 February 2011|year=2008}}</ref> Пасля таго, як жыхары, а таксама былыя і цяперашнія скаўты разбілі лагер побач, каб пераканацца, што статуя застанецца на месцы, выступілі супраць яе зняцця,<ref>{{cite news|title=Chief scout Bear Grylls speaks out on Baden-Powell statue furore|url=https://www.theguardian.com/society/2020/jun/14/chief-scout-bear-grylls-speaks-out-on-baden-powell-statue-furore|access-date=21 December 2020|work=The Guardian|date=14 June 2020|language=en}}</ref> Савет BCP загадаў забіць статую дошкамі.<ref>{{cite news|title=Poole's Baden-Powell statue boarded up instead of removed|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-dorset-53020114|access-date=21 December 2020|work=BBC News|date=12 June 2020}}</ref> == У культуры == * Акцёр Рон Мудзі выконвае ролю Бэйдэн-Паўэла ў міні-серыяле 1972—1973 гадоў ''«Эдвардыянцы»''.<ref>{{Cite book|title=Trevor Griffiths: Politics, Drama, History|url=https://archive.org/details/trevorgriffithsp0000garn|page=[https://archive.org/details/trevorgriffithsp0000garn/page/104 105]|author=Stanton B. Garner|year=1999|publisher=[[University of Michigan Press]]}}</ref> == Гл. таксама == {{Emblem table|image=Coat of Arms of Baron Baden-Powell.svg|image size=|bannerimage=|badgeimage=|notes=|year_adopted=1929|crest=1st: a Lion passant Or in the paw a broken Tilting Spear in bend proper pendent therefrom by a Riband Gules an Escutcheon resting on a Wreath Sable charged with a Pheon Or (Powell); 2nd: out of a Crown Vallary Or a Demi Lion rampant Gules on the head a like Crown charged on the shoulders with a Cross Pattée Argent and supporting with the paws a Sword Erect proper Pommel and Hilt Gold (Baden).|torse=|helm=|coronet=[[Coronet]] of a baron.|escutcheon=Quarterly: 1 and 4th, Per fess Or and Argent a Lion rampant gules between two Tilting Spears erect proper (Powell); 2nd and 3rd, Argent a Lion rampant proper on the head a Crown Vallary Or between four Crosses pattée Gules and as many Fleur-de-lis Azure alternately (Baden).|supporters=Not shown here. [[Dexter and sinister|Dexter]]: an Officer of [[13th/18th Royal Hussars]] in full dress, his Sword drawn over his shoulder proper; [[Dexter and sinister|sinister]]: a [[Scouting|Boy Scout]] holding a Staff also proper.|compartment=|motto='''Ar Nyd Yw Pwyll Pyd Yw''' (Welsh: Where there is steadiness, there will be a Powell).|orders=Knight Commander of the [[Order of the Bath]] (KCB) – 9 November 1909 (CB: 1901) : Knight Grand Cross of the [[Royal Victorian Order]] (GCVO) – 1 January 1923 (KCVO: 3 October 1909) : Knight of Grace of the Venerable [[Venerable Order of Saint John|Order of St John]] (KStJ) – 23 May 1912 : Grand Officer of the [[Order of Christ (Portugal)|Order of Christ]] of Portugal (GOC) – 7 October 1919 : Grand Commander of the [[Order of the Redeemer]] of the Kingdom of Greece – 21 October 1920 : Grand Cross of the [[Order of the Dannebrog]] of Denmark – 11 October 1921 : [[Baronet]] – 1 January 1921 (dated 21 February 1923) : Grand Cross of the [[Order of St Michael and St George]] (GCMG) – 3 June 1927 : [[Baron]] Baden-Powell, of Gilwell in the County of Essex – 17 September 1929 : Member of the [[Order of Merit]] (OM) – 11 May 1937|other_elements=|banner=|badge=|symbolism=|previous_versions=}} * [[Гісторыя скаўтынгу ў Беларусі]] * [[Скаўцкі рух|Скаўтынг]] == Крыніцы == {{заўвагі}} == Знешнія спасылкі == * {{Cite web|url=https://lib.byu.edu/collections/lord-baden-powell-papers|title=Lord Baden Powell papers, digital repository|website=Harold B. Lee Library|publisher=Brigham Young University|quote=L. Tom Perry Special Collections Library}} * {{Cite web|url=http://www.thedump.scoutscan.com/dumpinventorybp.php|title=The American editions of Baden-Powell's books on line}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Аранскіх-Насау]] [[Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Данеброга]] [[Катэгорыя:Кавалеры венгерскага ордэна Заслуг]] [[Катэгорыя:Камандоры з зоркай ордэна Адраджэння Польшчы]] [[Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа грэчаскага ордэна Фенікса]] [[Катэгорыя:Камандоры ордэна Ганаровага легіёна]] [[Катэгорыя:Вялікія афіцэры партугальскага ордэна Хрыста]] [[Катэгорыя:Кавалеры брытанскага ордэна Заслуг]] [[Катэгорыя:Кавалеры Вялікага крыжа ордэна Святога Міхаіла і Святога Георгія]] [[Катэгорыя:Рыцары-камандоры ордэна Лазні]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1941 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1857 годзе]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] deegepuvbomtmozk0eg8j0kez0wf9ut 0 794057 5165400 5049790 2026-07-13T13:24:54Z DzBar 156353 5165400 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч|імя=Сірыкіт}} '''Сірыкіт'''<ref>{{cite news|title=Rare royal photos of Queen Sirikit released for 90th birthday|url=https://www.nationthailand.com/in-focus/royal/40018859|access-date=6 August 2023|work=nationthailand|date=13 August 2022|language=en}}</ref> (нар. {{Не перакладзена 3|Каралеўскія тытулы Тайланда|Мом Рачавонгсэ|4=Thai royal ranks and titles}} '''Сірыкіт Кітыякара'''; 12 жніўня 1932 г. — 24 кастрычніка 2025 г.) — каралева Тайланда з 28 красавіка 1950 г. па 13 кастрычніка 2016 г., жонка караля [[Пхуміпон Адульядэт|Пхуміпона Адульядэта]] (Рама IX). Яна была маці караля [[Маха Вачыралангкорн|Вачыралангкорна]] (Рама X). Сірыкіт пазнаёмілася з Пхуміпонам у Парыжы, дзе яе бацька быў паслом Тайланда. Яны пажаніліся ў 1950 годзе, незадоўга да каранацыі Пхуміпона. Сірыкіт была прызначана каралевай-рэгенткай у 1956 годзе, калі кароль на некаторы час уступіў у будыйскі манаскі сабор. У іх было чацвёра дзяцей. Супруга манарха, які ў той час быў самым даўгапраўным кіраўніком дзяржавы ў свеце, яна была самай даўгапраўнай каралевай-супругай у свеце. Сірыкіт перанесла інсульт у 2012 годзе і ўстрымлівалася ад публічных выступаў да сваёй смерці ў 2025 годзе. == Ранняе жыццё і сям'я == Сірыкіт Кітіякара нарадзілася 12 жніўня 1932 года ў доме лорда Вонгсанупрабханда, свайго дзеда па матчынай лініі. Яна была старэйшай дачкой і трэцім дзіцем прынца Накхатры Мангкалы Кіціякары, сына прынца Кітіякары Воралаксаны, і Мом Луанг Буа Снідвонгс (1909–1999). Яе імя, дадзенае каралевай Рамбай Барні, азначае «веліч Кіціякары».<ref>{{Cite web|url=https://www.silpa-mag.com/club/art-and-culture/article_19343|title=สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระราชินีและ "แม่" ของไทย - ศิลปวัฒนธรรม|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829072201/https://www.silpa-mag.com/club/art-and-culture/article_19343|archive-date=29 August 2018|access-date=29 August 2018|url-status=live}}</ref> == Жыццё == [[Файл:ราชาภิเษกสมรส2.jpg|міні|Шлюб Сірыкіт і Пхуміпона]] 4 кастрычніка 1948 года, калі Пхуміпон ехаў на Fiat Topolino па шашы [[Жэнева]] — [[Лазана]], ён сутыкнуўся з задняй часткай грузавіка, які тармазіў у 10&nbsp;км ад Лазаны. Ён атрымаў траўму спіны і парэзы на твары, з-за якіх амаль цалкам страціў зрок на адным воку.<ref name="handley2">Handley, Paul M. (2006). [https://books.google.com/books?id=nDspKDZkgcQC&pg=PA104 ''The King Never Smiles: A Biography of Thailand's Bhumibol Adulyadej''], pp. 103–4. Yale University Press.</ref> Пасля гэтага ён насіў вочны пратэз. Падчас шпіталізацыі ў Лазане Сірыкіт часта наведвала яго. Яна пазнаёмілася з яго маці, прынцэсай-маці Сангван, якая папрасіла яе працягнуць вучобу паблізу, каб кароль мог лепш пазнаёміцца з ёй. Пхуміпон абраў для яе школу ў Лазане, Рыянтэ-Рыў. 19 ліпеня 1949 года ў Лазане адбыліся ціхія заручыны,<ref name="handley">Handley, Paul M. (2006). [https://books.google.com/books?id=nDspKDZkgcQC&pg=PA104 ''The King Never Smiles: A Biography of Thailand's Bhumibol Adulyadej''], pp. 103–4. Yale University Press.</ref> і пара пажанілася 28 красавіка 1950 года,<ref>{{citation|last=Commire|first=Anne|page=381|title=Women in World History: A Biographical Encyclopedia|date=2002|publisher=Yorkin Publications|isbn=978-0-7876-4073-6|language=en}}</ref> усяго за тыдзень да яго каранацыі. Шлюб адбыўся ў палацы Шрапатум. Цырымонію шлюбу прайшла пад кіраўніцтвам каралевы Шры Саварындыры, каралевы-бабулі. І кароль, і Сірыкіт падпісалі свае пасведчанні аб шлюбе ў 11-м радку. Паколькі ёй яшчэ не было 18 гадоў, яе бацькі таксама падпісалі свае пасведчанні ў 12-м радку непасрэдна пад яе подпісам. Пазней яна атрымала ордэн Каралеўскага дому Чакры і стала каралевай. Пасля цырымоніі каранацыі 5 мая 1950 года яны абодва вярнуліся ў Швейцарыю, каб працягнуць вучобу, і ў 1952 годзе вярнуліся ў Бангкок. === Рэгенцтва === Калі ў 1956 годзе кароль пачаў традыцыйны перыяд як будыйскі манах, каралева Сірыкіт выконвала абавязкі рэгенткі.<ref>Handley (2006), p. 131-32.</ref> [[Файл:Pramuan_Phap_Song_Phanuat_(1956,_p_07).jpg|злева|міні|Каралева Сірыкіт прымае прысягу]] 20 верасня 1956 года яна прынесла прысягу перад Палатай прадстаўнікоў, якая сабралася ў Троннай зале Ананты Самахом, калі яе муж прызначыў яе рэгенткай. Яна так добра выконвала свае абавязкі, што была афіцыйна абвешчана рэгенткай Тайланда, а кароль прысвоіў ёй тытул «Сомдэт Пхра Нанг Чао Сірыкіт Пхра Боромарачынінат» у свой дзень нараджэння, 5 снежня 1956 года. Яна стала другой сіямскай каралевай-рэгенткай у гісторыі Тайланда. Першай была каралева Сіама Саовабха Фонгсры, якая займала пасаду рэгенткі, калі яе муж кароль Чулалонгкорн падарожнічаў у Еўропу. === Сям'я === У Сірыкіт і Пхуміпона было чацвёра дзяцей, трынаццаць унукаў і дзевяць праўнукаў. === Праблемы са здароўем і смерць === На світанні 21 ліпеня 2012 года Сірыкіт адчула сябе няўстойлівай і пахіснутай падчас фізічных практыкаванняў у бальніцы Сірырадж, дзе пражываў яе муж. Пасля правядзення магнітна-рэзананснай тамаграфіі каманда лекараў вызначыла, што ў яе [[Інсульт|ішэмічны інсульт]].<ref>{{Cite web|lang=th|url=http://www.brh.thaigov.net/information/Buket%20Data/2012/2012_07/2012_07_27/S102_23072012.pdf|title=Statement of the Bureau of the Royal Household, Re: Her Majesty the Queen falls ill at Siriraj Hospital, dated 21 July 2012.|date=21 July 2012|publisher=Bureau of the Royal Household|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232513/http://www.brh.thaigov.net/information/Buket%20Data/2012/2012_07/2012_07_27/S102_23072012.pdf|archive-date=3 March 2016|access-date=5 December 2012|url-status=live}}</ref> З-за лячэння яна ўстрымалася ад далейшых публічных выступаў, у тым ліку ад вялікай аўдыенцыі, якую яе муж даў ёй у гонар яго 85-годдзя ў зале Ананта Самахом 5 снежня 2012 года.<ref>{{cite web|language=th|url=https://dl.dropbox.com/u/51935956/2012/201212/2012_12_04/Queen902_04122555_1.pdf|title=Statement of the Bureau of the Royal Household, Re: Her Majesty the Queen falls ill at Siriraj Hospital, No. 12, dated 4 December 2012.|date=4 December 2012|publisher=Bureau of the Royal Household|access-date=5 December 2012}}{{dead link|date=March 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> 29 лістапада 2016 года палац абвясціў, што каралева была выпісана з бальніцы і вернута ў Каралеўскую вілу Чытралада для аднаўлення.<ref>{{Cite web|lang=th|url=http://www.matichon.co.th/news/377793|title=แถลงการณ์สำนักพระราชวัง "พระราชินี" พระอาการทั่วไปดีขึ้นมาก เสด็จกลับประทับพระตำหนักจิตรลดาฯ|website=Matichon Online|date=2016-11-29|location=Bangkok|publisher=Matichon|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130035042/http://www.matichon.co.th/news/377793|archive-date=30 November 2016|access-date=2016-11-29|url-status=live}}</ref> Сірыкіт памерла ў мемарыяльнай бальніцы караля Чулалонгкорна а 21:21 па індыйскім часе (14:21 [[Універсальны каардынаваны час|па UTC]]) 24 кастрычніка 2025 года ва ўзросце 93 гадоў. Бюро каралеўскага двара Тайланда паведаміла, што яна памерла з-за ўскладненняў, выкліканых інфекцыяй крыві. У Сірыкіт засталіся чацвёра дзяцей, дванаццаць унукаў і дзевяць праўнукаў. У памяць пра яе кароль Вачыралонгкорн абвясціў аднагадовую жалобу.<ref>{{Cite web|lang=th|url=https://www.royaloffice.th/wp-content/uploads/2025/10/2568-10-24.pdf|title=สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง สวรรคต|publisher=Royal Household Bureau|archive-url=https://archive.org/details/2568-10-24|archive-date=25 October 2025|access-date=25 October 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=EN|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/25/thailands-queen-mother-sirikit-dead-at-93-palace|title=Thailand mourns as beloved Queen Mother Sirikit dies at 93|website=Al Jazeera|date=25 October 2025|access-date=25 October 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cp8ed1ednjdo|title=Thailand's former queen Sirikit dies aged 93|website=BBC News|date=25 October 2025|access-date=25 October 2025}}</ref><ref>{{Cite web|lang=EN|url=https://www.nytimes.com/2025/10/24/world/asia/queen-sirikit-thailand-dead.html|title=Sirikit, Glamorous Former Queen of Thailand Who Wielded Power, Dies at 93|author=Mydans|first=Seth|website=The New York Times|date=24 October 2025|access-date=24 October 2025}}</ref> == Культурны статус == Дзень нараджэння Сірыкіт, як і дзень нараджэння караля Пхуміпона, з'яўляецца нацыянальным святам, а таксама [[Дзень маці|Днём маці]] ў Тайландзе. Яна асабліва шануецца ў больш аддаленых і традыцыйных частках краіны, дзе манархія лічыцца напаўбоскай.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.voanews.com/a/prominent-members-thailands-royal-family/3550805.html|title=A Look at Prominent Members of Thailand's Royal Family|website=Voice of America|date=2016-10-14|access-date=2025-10-24}}</ref> Яе праца па прасоўванні [[Талерантнасць|талерантнасці]] і разумення для мусульманскіх меншасцей у самых паўднёвых правінцыях [[Патані (правінцыя)|Патані]], [[Яла (правінцыя)|Яла]] і [[Наратхіват (правінцыя)|Наратхіват]] зрабіла яе асабліва папулярнай сярод тайскіх мусульман. Каралева мела моцную сувязь з паўднёвым Тайландам і раней штогод праводзіла месяцы ў правінцыях з мусульманскай большасцю.<ref>{{citation|first=Kylie|last=Morris|date=16 November 2004|contribution=Thai Queen's plea to end violence|publisher=BBC|title=News|place=UK|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4017485.stm|access-date=7 July 2008}}.</ref> == Кнігі і творчасць == Каралева Сірыкіт апублікавала ў 1964 годзе кнігу ''«У памяць пра маё падарожжа па Еўропе»'', у якой апісвала час, праведзены з каралём у Еўропе. Яна таксама напісала песні для выкананняў палацавым аркестрам «The Handsome Band». Песні, якія яна напісала: * Chao Chom Khwan (เจ้าจอมขวัญ) * That Thoe (ทาสเธอ) * Sai Yut (สายหยุด) * Nang Yaem (นางแย้ม) == Ганаровыя званні і ўзнагароды ==   [[Файл:Royal_Monogram_of_Queen_Sirikit.svg|міні|429x429пкс|Каралеўская манаграма каралевы Сірыкіт]] [[Файл:Royal_Flag_of_Queen_Sirikit.svg|справа|міні|250x250пкс|Каралеўскі штандар каралевы Сірыкіт з яе венселам на светла-блакітным фоне (колер дня яе нараджэння) часта ўзвышаецца ў жніўні (каля яе дня нараджэння і Дня маці).]] У 1976 годзе ўрад Тайланда ўшанаваў каралеву, абвясціўшы яе дзень нараджэння 12 жніўня нацыянальным святам.<ref>Forbes, Andrew (2010). [https://books.google.com/books?id=Q_lPeA06wHcC&pg=PA35 ''DK Eyewitness Travel Guide: Thailand's Beaches & Islands''], p. 35. Dorling Kindersley Limited.</ref> === Ранг Добраахвотніцкага корпуса абароны Тайланда === * Генерал Добраахвотніцкага корпуса абароны <ref>{{Cite web|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2525/D/004/1.PDF|title=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627202418/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2525/D/004/1.PDF|archive-date=27 June 2018}}</ref> === Эпонімы === Каралева Сірыкіт была добра вядомая сваёй дабрачыннай дзейнасцю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2025/10/25/asia-pacific/thailand-queen-sirikit-obituary/|title=Thailand's Queen Mother Sirikit, influential style icon, dies at 93|author=|first=|website=The Japan Times|date=2025-10-25|access-date=2025-10-25}}</ref>Яна была ганаровым прэзідэнтам Тайскага таварыства Чырвонага Крыжа, займала гэтую пасаду з 1956 года. Яна атрымала новае прызнанне на гэтай пасадзе пасля [[Землетрасенне ў Індыйскім акіяне ў 2004 годзе|цунамі на поўдні Тайланда]] ў снежні 2004 года. Яна таксама актыўна ўдзельнічала ў аказанні дапамогі шматлікім бежанцам з [[Камбоджа|Камбоджы]] і [[М’янма|М'янмы]] ў Тайландзе. У гонар каралевы ў Тайландзе названыя многія рэчы: * Нацыянальны інстытут дзіцячага здароўя каралевы Сірыкіт, дзіцячая бальніца * будынак медыцынскага цэнтра каралевы Сірыкіт, бальніца Раматыбодзі * Цэнтр рака малочнай залозы імя каралевы Сірыкіт, новы 10-павярховы шпіталь у Бангкоку * Нацыянальны канферэнц-цэнтр каралевы Сірыкіт у [[Бангкок|Бангкоку]] * Парк каралевы Сірыкіт у Бангкоку * Плаціна Сірыкіт на [[Нан (рака)|рацэ Нан]], правінцыя Утарадыт * Батанічны сад каралевы Сірыкіт, [[Чыянгмай (правінцыя)|правінцыя Чыангмай]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=3gkBKBKSu-wC&pg=PA357|аўтар=Lucy Ridout|загаловак=The Rough Guide to Thailand|год=2009-11-16|выдавецтва=Penguin|старонак=903|isbn=978-1-4053-9278-5}}</ref> * Сад каралевы Сірыкіт, [[Патхумтхані (правінцыя)|правінцыя Патхумтхані]] * Кубак каралевы Сірыкіт — штогадовае мерапрыемства па гольфе ў Азіяцка-Ціхаакіянскім рэгіёне * Краб каралевы Сірыкіт (''Thaiphusa sirikit'') * Ружа "Каралева Сірыкіт" * Кубак каралевы, штогадовыя футбольныя спаборніцтвы * Форт Сірыкіт — ваенны лагер, штаб-кватэра артылерыйскай дывізіі Каралеўскай арміі Тайланда . Каралева таксама актыўна прасоўвала тайскую культуру і гісторыю, галоўным чынам праз сваю ініцыятыву ў стварэнні тайскага фільма ''«Легенда пра Сурыётай»'', аднаго з самых раскошных і дарагіх тайскіх фільмаў усіх часоў.<ref>{{citation|publisher=BBC|place=UK|title=News|date=23 November 2001|contribution=Thailand's Suriyothai beats Titanic|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1672246.stm|access-date=7 July 2008}}.</ref> == Зноскі == <references /> {{Reflist|2}} == Знешнія спасылкі == * {{Imdb імя|1650951}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Мугунхва»]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Добразычлівых аблокаў]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2025 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1932 годзе]] [[Катэгорыя:Каралевы-жонкі]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 0tvx0ps5qoegjy0d9zv52725hz8bow6 0 794383 5165838 5089261 2026-07-14T10:28:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165838 wikitext text/x-wiki '''Рэспубліканскія сілы Кот-д’Івуара''' ({{lang-fr|Forces républicaines de Côte d'Ivoire, FRCI}}) — івуарыйская групоўка. Групоўка створана 17 сакавіка 2011 года падчас [[Другая Івуарыйская вайна|Другой Івуарыйскай вайны]] як фракцыя, што змагаецца на баку [[Аласан Уатара|Аласана Уатара]]. Баевікі пазіцыянавалі сябе ў якасці новых узброеных сіл<ref>[http://www.amanien.info/actualite-1860-colonel-kouassi-patrice-porte-parole-des-forces-republicaines-de-cote-d-ivoire-ordonnez-nous-obeirons-commandez-nous-executerons.html?PHPSESSID=99f4511af43df8d353be5e1306ccdf08 Colonel Kouassi Patrice, porte-parole des Forces Républicaines de Côte d’Ivoire : “Ordonnez, nous obéirons ; Commandez, nous exécuterons”] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191114073139/http://www.amanien.info/actualite-1860-colonel-kouassi-patrice-porte-parole-des-forces-republicaines-de-cote-d-ivoire-ordonnez-nous-obeirons-commandez-nous-executerons.html |date=14 лістапада 2019 }}, ''Le Patriote'' du 18 mars 2011</ref>. У склад Рэспубліканскіх сіл увайша «[[Новыя сілы (групоўка)|Новая сіла]]» — асноўная антыўрадавая ўзброеная арганізацыя, а таксама мяцежныя вайсковыя часці<ref name="Massaker">[http://www.taz.de/1/politik/afrika/artikel/1/neues-massaker-in-abidjan/ Neues Massaker in Abidjan]</ref>. Групоўку ўзначаліў Мішэль Геу<ref name="Großoffensive">[http://www.taz.de/1/politik/afrika/artikel/1/grossoffensive-gegen-gbagbo/ Großoffensive gegen Gbagbo]</ref>. Сярод вядомых палявых камандзіраў вызначаліся Ісіака Уатара, Шэрыф Усман, Адама Камара<ref name="FAZgetötet">{{Cite web |url=http://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/elfenbeinkueste-abtruenniger-milizenfuehrer-in-abidjan-getoetet-1627999.html |title=Abtrünniger Milizenführer in Abidjan getötet |access-date=5 лістапада 2025 |archive-date=14 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814204223/https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/elfenbeinkueste-abtruenniger-milizenfuehrer-in-abidjan-getoetet-1627999.html |url-status=dead }}</ref>. ==Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Ваенна-палітычны крызіс у Кот-д’Івуары]] {{Вонкавыя спасылкі}} r4r3jqj9k7c1dbkmz1oqx43plsxxees 0 794752 5165688 5063470 2026-07-14T03:13:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165688 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Рушчыцы}} {{род}} '''Рушчыцы''' (таксама '''Рошчыцы''', '''Збірагоўскія-Рушчыцы''') — [[шляхецкі род]] герба «[[Ліс (герб)|Ліс]]» беларускага паходжання. Паходзіў з [[Берасцейскі павет|Берасцейскага павета]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://niab.by/newsite/ru/vistava-rushic-2|title=З берагоў Вілейкі: да 150-годдзя з дня нараджэння Фердынанда Рушчыца (1870 – 1936) - Частка 2 {{!}} Национальный исторический архив Беларуси|website=niab.by|access-date=2025-11-18|url-status=dead}}</ref>. У XV стагоддзі валодалі маёнткам [[Кодань]] у Брэсцкім павеце на рацэ [[Буг]] (цяпер [[Польшча]])<ref name=":1" />. У Багданаўскім архіве Рушчыцаў захоўваўся пергамент 1511 года, найстарэйшы дакумент сярод тых, на падставе якіх у 1817 годзе быў зроблены [[вывад шляхецтва]] Рушчыцаў<ref name=":0" /><ref>Дакумент у публікацыі прыведзены ў дакладнай польскай транскрыпцыі арыгінальнага кірылічнага тэксту на [[Старабеларуская мова|старабеларускай мове]].</ref>. {{арыгінальны тэкст|be-old| {{цытата|Wo imja Boże stansja. My Chacko a Ofanas Rożcziczi z naszoju matkoju i z naszimi sestrami i z żonami naszimi i z dêtmi / czinim znamênito sim naszim listom chto na neho posmotrit abo cztuczi eho wslyszit’ ninêsznim i na potom buduczim / komu budet potreb toho wêdati. Sztoż z dozwolen’em H(ospo)darja naszoho korolja i welikoho knjazja eho mi(los)ti [[Жыгімонт I Стары|Żighimonta]] pro / dali esmo wsi obmowiwszi i s prijatel’mi naszimi imêne swoe otcziznoe nikomu niczim ne pennoe w [[Берасцейскі павет|berestejkom powête]] na [[Буг|Buze]] / na imja [[Кодань|Kodena]] na recz’ce Kodence marszałku i sekrêtarju hospodarja korolja eho milosti starostê witebskomu i brasławskomu panu [[Іван Сямёнавіч Сапега|Iwanu / SOPÊZE]] i eho milosti paniej i dêtem i na potom buduczim ich sczadkom obêl’ wêczno i neporuszno. A wzjaliesmo ou eho milosti / za toe naszoe kodenskoe imên’e dwêste kop hrosze litowskoe monety. A prodalisemo toe moe imên’e i dêtem i potomkom prosto / wymowjajuczi kak samiesmo na sebe derżali z ljudmi i so wsimi zemljami pasznymi i bortnymi i z lêsy i bahny i z polmi i sênożatmi / i z łowy zwêrinymi i s ptaszimi i ozery i z rêkami is stawy i z młyny i z ich wymêłki i z dan’mi hroszowymi i s mêdowymii kunicz / nymi i so wsimi płaty i podatmi i so wsimi wchody kak esmo sami toe imên’e Koden’ derżali i kaksja s starodawna w swoich / hranicach maet… Chacko i Ofanas z naszoju matkoju i sestrami… z żonami naszimi i z dêtmi ne maem toho imên’ja pod eho / milost’ju samim i pod eho pan’ju i pod dêtmi eho milosti poiskiwati. Wolen pan Iwan i eho pani ich milosti dêti i ich sczadki to / otdati i prodati i zamêniti i rozsziriti i k swoemu lepszomu i wżtocznomu obernuti kak sami nalêpej rozumiejuczi. A pritom byli pod / skarbij zemskij hospodarja koralja eho milosti Żighimonta pan [[Абрам Езафовіч|Awram Ezofowicz]] a pisar’ hospodarskij namêstnik ziżmorskij pan [[Сідар Васілевіч Копаць|Kopot Wasilewicz’]] / a pisar’ namêstnik perewalskij pan [[Фёдар Міхайлавіч Святоша|Fedko Michailowicz Swjatosza]]. A dlja lêpszaho swedom’ja i bol’szoe twêrdosti ja Chacko a Ofanas / peczat’<ref>ад пячатак засталіся толькі плямы</ref>, swoju priloziliesmo k semu naszomu listu a i tye też werchu pisanye panowe na naszu prozbu swoi peczati<ref>ад пячатак засталіся толькі плямы</ref> priklali k semu / naszomu listou. Pisań w [[Брэст|Berest’i]] ijunja 4 dnia, indikta 14. }} }} Згаданыя ў дакуменце браты Фёдар (Хацка) і Афанас Рошчычы лічацца родапачынальнікамі роду. Як вынікае з дакумента, у 1511 годзе яны прадалі свой дзедзічны маёнтак [[Кодань]] [[Іван Сямёнавіч Сапега|Івашку Сапегу]]''<ref name=":0" />''<ref name=":1" /><ref>''[[Сяргей Аляксандравіч Рыбчонак|Рыбчонак Сяргей]].'' Рэестр дакументаў архіва канцлера Яна Фрыдэрыка Сапегі за 1758 г. // Сапегі. Асобы, кар’еры, маёнткі. Зборнік навуковых артыкулаў. Мінск: Выдавец А.М.Янушкевіч, 2018. С. 274. </ref>. Пазней, у 1564—1568 гадах, у выніку абмену з каралеўскім скарбам, Рушчыцы атрымалі маёнтак [[Макраны]] (замест [[Збірагі|Збірагоў]] і [[Гершановічы|Гершановічаў]])<ref name=":0" />. У XVI стагоддзі радавым гняздом Рошчычаў быў маёнтак [[Збірагі]] над ракой [[Мухавец]] (цяпер у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]]), праз што прадстаўнікі роду атрымалі мянушку ''Збірагоўскія<ref name=":0" />''<ref name=":1" />. Першыя вядомыя Рошчычы вызнавалі [[праваслаўе]], з часам пачалі пераходзіць у [[каталіцтва]]. Некаторыя прадстаўнікі роду ў XVI ст. былі [[Кальвінізм|кальвіністамі]]<ref name=":0" />. У XIX—XX стагоддзях галоўнай рэзідэнцыяй роду стаў маёнтак [[Багданаў (Валожынскі раён)|Багданава]]. Значную ўвагу захаванню гісторыі роду надаў мастак [[Фердынанд Рушчыц]], які сабраў у Багданаве багаты сямейны архіў<ref name=":0">[https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/edition/262885/content Ferdynand Ruszczyc : życie i dzieło : księga zbiorowa] / red. [[Ян Булгак|Jan Bułhak]]. — Wilno : Skład Główny Księgarni św. Wojciecha ; w Tłoczni Artystycznej Grafika Stanisława Turskiego, 1939. — XXVIII, 481 s., [22] k. tabl., [24] s. tabl. : il., fot. ; 31 cm.</ref>. == Вядомыя прадстаўнікі == * Фёдар (Хацка) Рушчыц (кан. XV — пач. XVI ст.), адзін з родапачынальнікаў. Разам з братам Афанасам прадаў маёнтак Кодань у 1511 годзе. * Міхна (Міхал) Рушчыц, сын Фёдара. Уладальнік маёнтка Макраны. Меў сыноў Яраша, Пятра і Алехну (Аляксандра)<ref name=":0" />. * [[Ян Рушчыц]] (XVII ст.), сын Багдана Ярашавіча. Каралеўскі сакратар у часы караля [[Ян II Казімір Ваза|Яна Казіміра]]. Атрымаў ад караля прывілей на зямлю ў Берасцейскай эканоміі за ваенныя заслугі і страты, панесеныя падчас войнаў. У 1680 годзе набыў маёнтак Барысавічы<ref name=":0" />. * [[Рафал Рушчыц]], вядомы юрыст-кальвініст (XVI—XVII стст.)<ref name=":0" />. * [[Міхал Рушчыц]] (XVIII ст.), сын Казіміра. Ротмістр смаленскі. Жонка — Мар'яна з Крываблоцкіх. Меў шасцярых сыноў, сярод якіх быў дзед вядомага мастака Фердынанда<ref name=":0" />. * [[Фердынанд Рушчыц]] (1870—1936), сын Эдуарда. Вядомы жывапісец, графік, тэатральны дэкаратар і педагог. Заснавальнік «Багданаўскага архіва» роду<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * [https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/edition/262885/content Ferdynand Ruszczyc : życie i dzieło : księga zbiorowa] / red. [[Ян Булгак|Jan Bułhak]]. — Wilno : Skład Główny Księgarni św. Wojciecha ; w Tłoczni Artystycznej Grafika Stanisława Turskiego, 1939. — XXVIII, 481 s., [22] k. tabl., [24] s. tabl. : il., fot. ; 31 cm. == Славутасці == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рушчыцы (род)]] 4uvgwm6e1ipng3mdwjwvi574xd96fcb 0 795030 5165689 5064557 2026-07-14T03:26:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165689 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Рыбл |Нацыянальная назва = en/Ribble |Выява = River Ribble - geograph.org.uk - 607371.jpg |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = |Даўжыня = 121 |Плошча вадазбору = |Расход вады = |Месца вымярэння = |Выток = |Месцазнаходжанне вытока = |Вышыня вытока = |Каардынаты вытока = |Вусце = [[Ірландскае мора]] |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |Каардынаты вусця = |Ухіл ракі = |Басейн = |Карта = |Подпіс карты = |Краіна = |Рэгіён = |Раён = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Ры́бл''' ({{lang-en|River Ribble}}) — рака ў Паўночным [[Ёркшыр]]ы і [[Ланкашыр]]ы на поўначы [[Англія|Англіі]]. Пачынаецца каля {{нп5|віядук Рыблхэд|віядука Рыблхэда|en|Ribblehead Viaduct}} ў Паўночным Ёркшыры і з’яўляецца адной з нешматлікіх рэк, што бяруць выток у [[Ёркшыр-Дэйлс]] і цячэ на захад да [[Ірландскае мора|Ірландскага мора]] (іншыя прыкметныя выключэнні — {{нп5|River Dee (Dentdale)|Дзі|en|}} у [[Дэнтдэйл]] і {{нп5|Твіз|Твіз|en|River Twiss}} у [[Кінгсдэйл]]е). == Этымалогія == Назва ''Ribble'' можа паходзіць ад брытцкага складовага ўтварэння.<ref name="James">{{Cite web|last=James|first=Alan|title=A Guide to the Place-Name Evidence|url=https://spns.org.uk/wp-content/uploads/2019/10/GuidePlacementNames.pdf|publisher=SPNS – The Brittonic Language in the Old North|access-date=13 October 2019|url-status=dead}}</ref> Другі элемент — назоўнік *pol з значэннем «луха, сажалка, горны ручай» (вэльск. ''pwll''). Першы элемент — ''rö-'', інтэнсіўны прэфікс са значэннямі «вялікі» (вэльск. ''rhy-'', корн. ''re-''). Назва ''Ribble'' магла раней мець выгляд ''*Bremetonā-*'', якая перадаецца ў назве ''Bremetenacum'' — рымскага форта ў [[Рыбчэстар]]ы.<ref name="James" /> Тут дзейнічае брытцкі корань ''*breμ-*'', што азначае «равець» (вэльск. ''brefu''), як і ў назвах ракаў {{нп5|Брыміш|Брыміш|en|River Breamish}} ([[Нортумберленд]]), [[Бран]] ([[Шатландыя]]) і [[Брэфі]] ([[Уэльс]]).<ref name="James" /> == Геаграфія == У Паўночным Ёркшыры Рыбл пачынаецца ў [[Ribblehead|Рыблхэдзе]], каля падножжа {{нп5|Уэрнсайд|Уэрнсайда|en|Whernside}} і {{нп5|Інглбар|Інглбара|en|Ingleborough}}, дзе рака сфарміравана зліццём ручаёў {{нп5|Гэйл Бэк|Гэйл Бэк|en|Gayle Beck}} і {{нп5|Кэм Бэк|Кэм Бэк|en|Cam Beck}}<ref name="EA">{{Cite web|title=Ribble catchment overview|url=https://environment.data.gov.uk/catchment-planning/OperationalCatchment/3056|publisher=Environment Agency|access-date=21 November 2025}}</ref>. Першапачаткова яна цячэ на поўнач праз вёскі {{нп5|Хартан-ін-Рыблсдэйл|Хартан-ін-Рыблсдэйл|en|Horton in Ribblesdale}} і {{нп5|Стэйнфорс|Стэйнфорс|en|Stainforth, North Yorkshire}}, пасля чаго паварочвае на захад і праходзіць праз {{нп5|Сэтл|Сэтл|en|Settle}} і {{нп5|Гіглзвік|Гіглзвік|en|Giggleswick}}<ref>{{Cite book | last=Wainwright | first=Alfred | title=Yorkshire Dales: South and West | publisher=Frances Lincoln | year=2003 }}</ref>. Далей Рыбл накіроўваецца на паўднёвы захад, уваходзіць у [[Ланкашыр]] каля {{нп5|Геліфілд|Геліфілда|en|Hellifield}}, а затым цячэ праз {{нп5|Ратмел|Ратмел|en|Rathmell}}, {{нп5|Клітра|Клітра|en|Clitheroe}}, {{нп5|Уоллі|Уоллі|en|Whalley, Lancashire}} і {{нп5|Грэйт-Харвуд|Грэйт-Харвуд|en|Great Harwood}}<ref>{{Cite web|title=Rivers of Lancashire|url=https://www.lancashire.gov.uk/environment/rivers/|publisher=Lancashire County Council|access-date=21 November 2025|url-status=dead}}</ref>. Ніжэй па цячэнні рака перасякае сельскія раёны [[Рыбл-Вэлі]], а затым дасягае гарадскога масіва [[Прэсцан]]а. У [[Прэстан]]е Рыбл праходзіць па шырокай даліне і служыць натуральнай мяжой, што дзеліць горад на паўночную і паўднёвую часткі<ref>{{Cite book|title=The Rivers of Lancashire|last=Haworth|first=Richard|year=2010|publisher=Carnegie Publishing}}</ref>. Тут у раку ўпадаюць значныя прытокі, у тым ліку {{нп5|Дарвэн|Дарвэн|en|River Darwen}} і {{нп5|Калдэр|Калдэр|en|River Calder (Lancashire)}}. Далей Рыбл накіроўваецца на захад праз [[Пэнуортам]] і [[Хаттан]], ператвараючыся ў шырокае эстуарнае вусце і ўпадаючы ў Ірландскае мора паміж {{нп5|Літам-Сэнт-Анс|Літам-Сэнт-Анс|en|Lytham St Annes}} і [[Саўтпарт|Саўтпартам]]<ref name="EA" />. Даўжыня Рыбла складае каля 121 км, а басейн ракі займае больш за 585 квадратных міль<ref>{{Cite web|title=Rivers of Great Britain: Yorkshire & the North West|url=https://www.britannica.com/place/River-Ribble|publisher=Encyclopaedia Britannica|access-date=21 November 2025}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Рэкі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Рэкі Англіі]] [[Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Ірландскае мора]] [[Катэгорыя:Рыбл| ]] qpgr4etgzbdj3o38xmsbbpcevponxyf 0 795271 5165378 5138927 2026-07-13T12:23:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165378 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Раман Іларыёнавіч Цімафеенка | дата нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | месца нараджэння = }} '''Раман Іларыёнавіч Цімафеенка''' ({{Lang-ru|Роман Илларионович Тимофеенко}}; [[5 верасня]] [[1902]], [[Дзедня]], [[Чавускі раён]], [[Магілёўская вобласць]] — [[чэрвень]] [[1942]], [[Гомель]]) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў падпольнага руху ў [[Гомель|Гомелі]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Уваходзіў у склад Гомельскага аператыўнага цэнтра па каардынацыі дзейнасці падпольных груп. == Біяграфія == Раман Іларыёнавіч нарадзіўся 5 верасня 1902 года ў вёсцы [[Дзедня]] [[Чавускі раён|Чавускага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]<ref>{{Cite web|url=https://person.goub.by/?p=4077|title=Тимофеенко Роман Илларионович|access-date=25 лістапада 2025|archive-date=10 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210011818/https://person.goub.by/?p=4077|url-status=dead}}</ref>. Член КПСС. З 1920 года працаваў настаўнікам і паралельна займаўся грамадскай дзейнасцю ў [[Чавускі раён|Чавускім раёне]]. З 1927 года — у г. [[Гомель|Гомелі]], дзе спачатку выкладаў у школе беларускую мову і літаратуру, а пасля заканчэння гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага вышэйшага педагагічнага інстытута (цяпер — [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка]]) у 1932 годзе — гісторыю ў чыгуначным тэхнікуме. Адначасова з'яўляўся лектарам [[Гомельскае аддзяленне Беларускай чыгункі|Гомельскага аддзялення Беларускай чыгункі]]. Пасля акупацыі горада [[Гомель|Гомеля]] нямецка-фашысцкімі захопнікамі быў пакінуты на падпольнай працы і з лістапада 1941 года ўваходзіў у склад Гомельскага аператыўнага цэнтра па каардынацыі дзейнасці падпольных груп. Разам з [[Цімафей Сцяпанавіч Барадзін|Цімафеем Барадзіным]] і [[Іван Барысавіч Шылаў|Іванам Шылавым]] ствараў падпольныя дыверсійныя групы, арганізоўваў дыверсіі і актыўна ўдзельнічаў у іх. У чэрвені 1942 года, вяртаючыся з задання на канспіратыўную кватэру на вуліцы Песіна ў [[Гомель|Гомелі]], Раман Іларыёнавіч загінуў. Пахаваны ў г. [[Гомель|Гомелі]] ў брацкай магіле падпольшчыкаў у Студэнцкім скверы. Пасмяротна ўзнагароджаны [[Ордэн Айчыннай вайны|Ордэнам Айчыннай вайны]] I ступені. == Узнагароды і званні == * [[Ордэн Айчыннай вайны]] I ступені (пасмяротна). == Памяць == * Імя Р. І. Цімафеенкі носіць адна з вуліц [[Гомель|Гомеля]] ў [[Чыгуначны раён (Гомель)|Чыгуначным раёне]] (1973)<ref>{{Cite web|url=https://milglory.gomel.museum.by/node/50065|title=Их именами названы улицы Гомеля|access-date=26 лістапада 2025|archive-date=27 лютага 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227214835/http://milglory.gomel.museum.by/node/50065|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/archive_news/society/chto-v-imeni-tebe-moyem-podpolshchiki_200791.html|title=Что в имени тебе моём. Подпольщики|website=Гомельские ведомости}}</ref>. * На будынках дамоў у [[Гомель|Гомелі]], дзе былі явачныя кватэры падпольшчыкаў, усталяваныя мемарыяльныя дошкі. * [[Манументальны жывапіс|Мурал]] у гонар Р. І. Цімафеенкі размешчаны на доме № 97 па [[Савецкая вуліца (Гомель)|вуліцы Савецкай]] у горадзе [[Гомель|Гомелі]] (25.11.2025)<ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news310374.html|title=Не просто художественный образ, а хроника мужества. В Гомеле появился мурал в честь героя-подпольщика Романа Илларионовича Тимофеенко|website=Гомельская праўда}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/news/society/v-gomele-torzhestvenno-otkryli-mural-posvyashchyennyy-romanu-timofeenko_205816.html|title=В Гомеле торжественно открыли мурал, посвящённый Роману Тимофеенко|website=Гомельские ведомости}}</ref>. Мурал адкрыты напярэдадні 82-й гадавіны вызвалення [[Гомель|Гомеля]] ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. == Гл. таксама == * [[Іван Барысавіч Шылаў]] * [[Цімафей Сцяпанавіч Барадзін]] == Крыніцы == <references responsive="" /> == Бібліяграфія == * Царкоў, Н. Р. І. Цімафеенка / Н. Царкоў // [[Гомельская праўда]]. – 1970. – 1 кастрычніка. – С. 4. * Тимофеенко Роман Илларионович // Их именами названы… : Энциклопедический справочник / ред. кол.: [[Іван Шамякін|И. П. Шамякин]] (гл. ред.) [и др.]. – [[Мінск|Минск]] : [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Белорусская советская энциклопедия имени Петруся Бровки]]. – С. 600. == Літаратура == * [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі]] : у 6 т. – [[Мінск]], 2003. – Т. 6, кн. 2. – С. 103. * Крюченко, Т. Сыновья об отце: [подпольщик Роман Тимофеенко] / Тамара Крюченко // [[Гомельская праўда]]. – 2018 – 24 красавіка (№ 46). – С. 6 – Режим доступа: https://gorbibl.gomel.by/templates/ggcbs/images/gomelvpechati/gomelwow/382.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240319233901/https://gorbibl.gomel.by/templates/ggcbs/images/gomelvpechati/gomelwow/382.pdf |date=19 сакавіка 2024 }}. * Тимофеенко Роман Илларионович [Электронный ресурс] // Партизаны Беларуси. – Режим доступа: https://partizany.by/partisans/221512/. == Спасылкі == * [https://person.goub.by/?p=4077 Тимофеенко Роман Илларионович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20251210011818/https://person.goub.by/?p=4077 |date=10 снежня 2025 }}. * [https://bis.nlb.by/by/documents/139287 Цімафеенка Раман Іларыёнавіч]. * [https://gp.by/novosti/obshchestvo/news177575.html Сыновья гомельского подпольщика Романа Тимофеенко рассказали о своем отце]. [[Гомельская праўда]]. * [https://www.sb.by/articles/na-vstreche-s-proshlym.html Сын героя‑подпольщика Романа Тимофеенко — об отце ...]. [[СБ. Беларусь сегодня|СБ. Беларусь Сегодня]]. {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Падпольшчыкі_Вялікай_Айчыннай_вайны]] [[Катэгорыя:Пахаваныя_ў_Гомелі]] kxtomzenbjsi4pmjkyzkr2s3nkpyv03 0 795413 5165586 5151150 2026-07-13T20:16:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165586 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Роберт Бартле Камінгс''' (нар. 12 студзеня 1965 г.), прафесійна вядомы як '''Роб Зомбі''', — амерыканскі спявак, аўтар песен, прадзюсар, рэжысёр і акцёр. Яго музыка і тэксты песен адрозніваюцца тэматыкай жахаў і фантастыкі,<ref name="sinisterurgereview1">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/the-sinister-urge-mw0000214563|title=Rob Zombie - The Sinister Urge|author=Torreano, Bradley|website=[[AllMusic]]|access-date=December 24, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/celebrity/ct-rob-zombie-great-american-nightmare-villa-park-20150809-column.html|title=Zombie's Great American Nightmare will amp up intensity in return to Villa Park|author=Gomez, Luis|website=[[Chicago Tribune]]|date=August 9, 2015|access-date=December 24, 2015}}</ref> а яго канцэрты высока ацэньваюцца за складаную тэатралізаванасць у стылі шок-рок.<ref>{{cite web|url=https://www.kerrang.com/features/11-shock-rockers-who-are-surprisingly-wholesome-in-real-life/|title=11 shock rockers who are surprisingly wholesome in real life|first=Chris|last=Krovatin|work=[[Kerrang!]]|date=March 15, 2020|access-date=September 8, 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.herald-dispatch.com/news/rob-zombie-godsmack-to-headline-arena-show/article_5a7a7dfe-2142-55fc-b46a-7822016c7453.html|title=Rob Zombie, Godsmack to headline arena show|newspaper=The Herald-Dispatch|access-date=February 16, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://film.list.co.uk/article/32670-shock-rocker-and-horror-film-director-rob-zombie-full-interview-transcript/|title=Shock Rocker and Horror Film Director Rob Zombie Full Interview|website=Film.list.co.uk|date=February 15, 2011|access-date=April 30, 2012}}</ref> Ён прадаў па ўсім свеце каля 15 мільёнаў асобнікаў альбомаў.<ref>{{Cite web|url=http://www.universalmusicenterprises.com/robzombie/news/detail?id=573|title=Rob Zombie's New Concert Album, 'Spookshow International Live!'|website=[[Universal Music Enterprises]]|date=January 22, 2015|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206091122/http://www.universalmusicenterprises.com/robzombie/news/detail?id=573|archive-date=February 6, 2015|url-status=dead}}</ref> Ён стаў вядомым як адзін з заснавальнікаў і фронтмэн [[Метал (музыка)|метал]]-гурта ''White Zombie'', з якім выпусціў чатыры студыйных альбома і адзін альбом тэхна-рэміксаў. Яго першы сольны рэліз, песня 1996 года «Hands of Death (Burn Baby Burn)» (з [[Эліс Купер|Элісам Куперам]]), быў намінаваны на прэмію «Грэмі» за лепшае метал-выкананне. Яго дэбютны сольны студыйны альбом ''Hellbilly Deluxe'' выйшаў у 1998 годзе. ''Hellbilly Deluxe'' быў прададзены накладам больш за 3 мільёны копій па ўсім свеце і спарадзіў тры сінглы. Яго другі студыйны альбом ''The Sinister Urge'' выйшаў у 2001 годзе і стаў яго другім плацінавым альбомам у ЗША. Яго трэці альбом ''Educated Horses'' выйшаў у 2006 годзе. Ён стаў яго трэцім альбомам, які ўвайшоў у топ-10 ''Billboard 200'', але яго продажы знізіліся ў параўнанні з папярэднімі рэлізамі. Яго чацвёрты студыйны альбом ''Hellbilly Deluxe 2'' выйшаў у 2010 годзе і дасягнуў 8-га месца ў ЗША. Рэмікс-альбом ''Mondo Sex Head'' выйшаў у 2012 годзе, а ў 2013 годзе — пяты альбом ''Venomous Rat Regeneration Vendor.'' У 2016 годзе Зомбі выпусціў свой шосты альбом ''The Electric Warlock Acid Witch Satanic Orgy Celebration Dispenser'', а ў 2021 годзе — сёмы студыйны альбом ''The Lunar Injection Kool Aid Eclipse Conspiracy''. У 2000 годзе Зомбі зняў фільм жахаў ''«Дом 1000 трупаў»'', хоць гэты спрэчны праект выйшаў толькі ў 2003 годзе і з тых часоў лічыцца культавай класікай. Пасля фільма Зомбі зняў два працягі трылогіі ''«Адкінутыя»'': ''«Адкінутыя д'яблам»'' (2005) і ''«Трое з пекла»'' (2019). Пасля поспеху першых двух фільмаў ён зняў ''«Хэлаўін»'' (2007), рымейк класічнага [[Хэлаўін (фільм, 1978)|фільма жахаў 1978 года]]. Фільм стаў самым касавым з яго фільмаў у пракаце на сённяшні дзень, хоць у цэлым быў негатыўна ўспрыняты крытыкамі. Пазней ён зняў ''«Хэлаўін II»'' (2009), які не змог параўнацца з камерцыйным поспехам свайго папярэдніка. Зомбі таксама зняў фільмы ''«Прывідны свет Эль-Супербіста»'' (2009), ''«Лорды Салема»'' (2012), ''«31»'' (2016) і ''«Сямейка монстраў»'' (2022). == Раннія гады == Зомбі нарадзіўся Роберт Бартл Камінгс у Хаверхіле, штат Масачусэтс,<ref name="BaltimoreSun2">{{cite news|url=https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-2002-08-11-0208110349-story.html|date=August 11, 2002|title=The walking undead relax at home|first=Reilly|last=Capps|newspaper=[[The Baltimore Sun]]|location=Maryland|access-date=June 27, 2020|archive-date=June 27, 2020|archive-url=https://archive.today/20200627184948/https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-2002-08-11-0208110349-story.html|url-status=live}}</ref> 12 студзеня 1965 года,<ref>{{cite news|url=https://www.upi.com/Top_News/2020/01/12/UPI-Almanac-for-Sunday-Jan-12-2020/8721578623716/|title=UPI Almanac for Sunday, Jan. 12, 2020|work=[[United Press International]]|date=January 12, 2020|access-date=June 27, 2020|archive-date=January 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200113032052/https://www.upi.com/Top_News/2020/01/12/UPI-Almanac-for-Sunday-Jan-12-2020/8721578623716/|url-status=live|quote=...musician/film director Rob Zombie in 1965 (age 55)}}</ref> старэйшы сын Луізы і Роберта Камінгсаў.<ref>{{Cite web|url=http://www.reillycapps.com/articles/rob-zombies-old-haunts.html|title=Rob Zombie's Old Haunts|website=Reillycapps.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140509060350/http://reillycapps.com/articles/rob-zombies-old-haunts.html|archive-date=May 9, 2014|access-date=November 22, 2012|url-status=dead}}</ref> Яго малодшы брат, Майкл, выкарыстоўвае сцэнічны псеўданім ''Spider One'' і з'яўляецца вакалістам гурта [[Powerman 5000]].<ref>{{Cite web|url=http://www.horror-101.com/?p=4261|title=Spider One Interview|author=DiVincenzo|first=Alex|website=Horror-101.com|date=November 2, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20111007070524/http://www.horror-101.com/?p=4261|archive-date=October 7, 2011|access-date=August 24, 2010|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=WTT4nSnRj4s|title=I hit Rob Zombie with a Trashcan!|author=mulatschag|website=YouTube|date=June 20, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20251124013048/https://www.youtube.com/watch?v=WTT4nSnRj4s|archive-date=24 лістапада 2025|access-date=September 2, 2015|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://celebritywonder.ugo.com/html/robzombie.html|title=Rob Zombie Picture, Video, Wallpaper, Profile, Gossip, and News at CelebrityWonder.com|website=CelebrityWonder|archive-url=https://web.archive.org/web/20110410003104/http://celebritywonder.ugo.com/html/robzombie.html|archive-date=2011-04-10|access-date=2025-11-14}}</ref> У дзяцінстве Роб захапляўся [[Фільм жахаў|фільмамі жахаў]] і «заўсёды хацеў быць [[Эліс Купер|Элісам Куперам]], [[Стывен Спілберг|Стывенам Спілбергам]], Белай Лугошы і [[Стэн Лі|Стэнам Лі]]».<ref>"[https://archive.today/20130122050053/http://www.enotes.com/zombie-rob-reference/zombie-rob Rob Zombie] at enotes.com</ref><ref>[http://www.menshealth.com/best-life/success-stories-rob-zombie Success Stories: Rob Zombie] at Men's Health</ref> Пра сваё дзяцінства ён казаў: «Я не імкнуўся кімсьці быць. Я быў проста дурным дзіцем. У дзяцінстве мне ўсе здаваліся дзіўнымі. Я вырас у нейкім забытым мястэчку... кожны, хто быў хоць трохі знакамітым, здаваўся так, быццам быў на іншай планеце».<ref name="youtube.com2">{{Citation|title=Rob Zombie - Wikipedia: Fact or Fiction?|date=May 11, 2016|url=https://www.youtube.com/watch?v=Q44nRDR0dKI|language=en|access-date=2022-10-23}}</ref> Бацькі Камінгса працавалі на карнавале.<ref name=":0">[http://www.dailykos.com/story/2008/11/13/660456/-Rob-Zombie-An-Unorthodox-Champion-of-American-Values Rob Zombie, An Unorthodox Champion of American Values] at ''[[Daily_Kos]]''</ref> У 1977 годзе, калі яму было 12 гадоў, яго бацькі вырашылі з'ехаць пасля таго, як на карнавале ўспыхнулі беспарадкі.<ref>[https://movies.yahoo.com/person/rob-zombie/biography.html Rob Zombie Biography] at Yahoo Movies</ref><ref>{{cite web|url=http://nshoremag.com/zombieland/|title=Zombieland|website=Northshore Magazine|date=2010-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054907/http://nshoremag.com/zombieland/|archive-date=September 21, 2013|access-date=2012-11-22|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> Ён сказаў пра гэты выпадак: «Усе даставалі зброю, і было чуваць стрэлы. Я памятаю аднаго хлопца, якога мы ведалі, ён казаў нам, куды ісці, і нейкі хлопец проста падбег да яго і ўдарыў яго па твары малатком {{—}} проста разбіў яму твар. Мае бацькі вельмі хутка сабраліся, і мы з'ехалі».<ref>{{cite magazine|url=http://www.contactmusic.com/news-article/zombies-carnival-past_31_03_2006|title=Zombie's Carnival Past|magazine=Contactmusic.com|date=March 31, 2006|access-date=December 13, 2021}}</ref> Пазней ён удакладніў: «Я думаю, што кагосьці проста ашукалі на вялікія грошы ў гульнявых намётах, і яны пазней вярнуліся і падпалілі намёты [і] гэта ператварылася ў вялікі беспарадак. [...] Гэта было вельмі жорстка і вар'яцка, і я думаю, што менавіта тады мае бацькі падумалі: «Ведаеце што? Мы маглі б знайсці нешта лепшае, чым заняцца». Таму што мы з братам апынуліся ў самым цэнтры гэтага. Усё кіпіць, людзі б'юць адзін аднаго да смерці."<ref name=":0" /> Камінгс скончыў сярэднюю школу Хэверхіла ў 1983 годзе.<ref>{{Cite web|url=http://www.eagletribune.com/haverhill/x603537790/Haverhills-welcome-sign-and-new-book-honor-macabre-master-Rob-Zombie|title=Haverhill's welcome sign and new book honor macabre master Rob Zombie|website=Eagletribune.com|date=October 27, 2010|access-date=December 13, 2021}}</ref> Ён пераехаў у [[Нью-Ёрк]] і пачаў вучыцца ў Школе дызайну Парсанса,<ref>{{Cite web|url=https://loudwire.com/rob-zombie-groucho-marx-film-songwriting-live-show-more/|title=Rob Zombie Interview|website=loudwire.com|date=July 10, 2015|access-date=August 7, 2023}}</ref> дзе пазнаёміўся з будучым калегам па гурце і дзяўчынай Шонай Айзолт.<ref>{{Cite web|url=http://www.superiorpics.com/rob_zombie/|title=The Rob Zombie Picture Pages|website=Superiorpics.com|archive-url=https://archive.today/20130203204041/http://www.superiorpics.com/rob_zombie/|archive-date=February 3, 2013|access-date=November 22, 2012|url-status=dead}}</ref> Да поспеху гурта White Zombie ён працаваў асістэнтам па вытворчасці дзіцячага шоу ''«Pee-wee's Playhouse»''.<ref>{{cite magazine|url=https://www.mentalfloss.com/article/25613/quick-10-people-who-got-their-starts-pee-wees-playhouse|title=The Quick 10: People Who Got Their Starts on Pee-Wee's Playhouse|magazine=Mental Floss|url-status=dead}}</ref> Ён узяў сцэнічны псеўданім «Роб Зомбі» з фільма жахаў Бэлы Лугошы 1932 года ''«Белы зомбі'' », адкуль ён таксама ўзяў назву гурта White Zombie. Упершыню гэта імя з'яўляецца на міні-альбоме White Zombie 1989 года ''God of Thunder''.<ref name="Rob Zombie – Stage Name Origins">{{Cite web|url=https://loudwire.com/rob-zombie-stage-name-origins/|title=Rob Zombie – Stage Name Origins|author=Hartmann|first=Graham|website=Loudwire|date=June 6, 2012|access-date=2021-08-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://homepages.gac.edu/~dkuster/zombie/src/biography.html|title=White Zombie Biography|website=homepages.gac.edu|access-date=2021-08-22}}</ref> Раней ён выкарыстоўваў імя «Роб Стрэйкер» на альбомах White Zombie ''Soul-Crusher'' і ''Make Them Die Slowly''.<ref name="Rob Zombie – Stage Name Origins" /><ref>https://www.youtube.com/watch?v=Q44nRDR0dKI Interview on YouTube - Rob Zodiac was just a mistake by an announcer.</ref> == Кар'ера == === 1985–1998: White Zombie === Камінгс і Шона Айзолт сталі сузаснавальнікамі гурта, які пазней стаў вядомы як White Zombie. Яны рассталіся пасля сямі гадоў адносін, але працягвалі працаваць разам у гурце.<ref>{{Cite web|url=https://www.laweekly.com/interview-white-zombies-sean-yseult-awakens-sleeping-corpses-with-new-book/|title=Interview: White Zombie's Sean Yseult Awakens Sleeping Corpses With New Book|author=Lecaro|first=Lina|website=LA Weekly|date=November 16, 2010|access-date=June 21, 2020}}</ref> Гурт выпусціў тры [[Міні-альбом|міні-альбомы]], якія не мелі вялікага поспеху, а іх дэбютны студыйны альбом ''Soul-Crusher'' выйшаў у 1987 годзе на ўласным лэйбле гурта Silent Explosion.<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/soul-crusher-mw0000262655|title=Soul Crusher – White Zombie|author=Torreano|first=Bradley|website=AllMusic|access-date=November 22, 2012}}</ref> Яны выпусцілі свой другі студыйны альбом ''Make Them Die Slowly'' у 1989 годзе, і ён не атрымаў асаблівай камерцыйнай рэакцыі.<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/make-them-die-slowly-mw0000200296|title=Make Them Die Slowly – White Zombie|author=Rivadavia|first=Eduardo|website=AllMusic|access-date=November 22, 2012}}</ref> Айзолт і Зомбі скончылі свае адносіны ў 1991 годзе, і неўзабаве пасля гэтага Зомбі пачаў сустракацца з Шэры Мун.<ref name="girlsandcorpses.com">{{Cite web|url=http://www.girlsandcorpses.com/issue10_sherimoon.html|title=Sheri Not So Scary : An interview with Sheri Moon Zombie|author=Wilson|first=Staci Layne|website=Girls and Corpses Magazine|access-date=November 9, 2012}}</ref> Гурт прыцягнуў увагу лэйбла [[Geffen Records]] пасля выхаду іх чацвёртага міні-альбома; Іх трэці студыйны альбом ''La Sexorcisto: Devil Music Volume One'' быў выпушчаны на гэтым лэйбле ў 1992 годзе.<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/i-hear-black-mw0000618135/awards|title=La Sexorcisto: Devil Music, Vol. 1 - White Zombie : Awards|website=AllMusic|access-date=March 23, 2014}}</ref> Нягледзячы на тое, што альбом трапіў у чарт Billboard 200 толькі праз год пасля выхаду,<ref name="Billboard-White Zombie2">{{cite magazine|title=White Zombie Chart History|url=https://www.billboard.com/artist/white-zombie/|magazine=Billboard|access-date=November 12, 2019}}</ref> ён стаў хітом гурта, прадаўшыся накладам больш за два мільёны копій у Злучаных Штатах.<ref name="RIAA-White Zombie">{{Cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=White+Zombie#search_section|title=Gold & Platinum RIAA [White Zombie]|date=May 10, 2012|publisher=RIAA|access-date=March 28, 2016}}</ref> У падтрымку ''La Sexorcisto'' былі выпушчаныя два сінглы, «Thunder Kiss '65» і «Black Sunshine».<ref>{{cite magazine|url=https://www.ew.com/article/2015/04/09/white-zombies-astro-creep-2000-turns-20|title=White Zombie's 'Astro-Creep 2000': 20 years of love and destruction|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=April 10, 2015|access-date=December 24, 2015|author=Anderson, Kyle}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/artist/white-zombie/chart-history/rtt/|title=White Zombie Chart History|website=Billboard.com|access-date=November 12, 2019}}</ref> Чацвёрты і апошні студыйны альбом White Zombie пад назвай ''Astro-Creep: 2000 – Songs of Love, Destruction and Other Synthetic Delusions of the Electric Head'' (1995) стаў іх першым і адзіным альбомам, які трапіў у першую дзясятку ''Billboard'' 200; у ЗША было прададзена больш за два мільёны копій.<ref name="Billboard-White Zombie3">{{cite magazine|title=White Zombie Chart History|url=https://www.billboard.com/artist/white-zombie/|magazine=Billboard|access-date=November 12, 2019}}</ref><ref name="RIAA-White Zombie2">{{cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=White+Zombie#search_section|title=Gold & Platinum RIAA [White Zombie]|date=May 10, 2012|publisher=RIAA|access-date=March 28, 2016}}</ref> Камінгс зняў музычны кліп на сінгл альбома «More Human than Human» (1995) і працягваў здымаць усе наступныя кліпы гурта.<ref>{{Cite web|url=https://www.laweekly.com/rob-zombie-is-quite-hot/|title=Rob Zombie Is Quite Hot|author=Leseman|first=Linda|website=LA Weekly|date=August 7, 2012|access-date=November 24, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.moviewiseguys.com/2010/11/from-the-vault-rob-zombies-music-videos.html|title=From The Vault: Rob Zombie's Music Videos|author=Manf|first=Johnny|website=MovieWiseguys.com|date=November 10, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116184729/http://www.moviewiseguys.com/2010/11/from-the-vault-rob-zombies-music-videos.html|archive-date=November 16, 2010|access-date=November 24, 2012|url-status=dead}}</ref> У 1996 годзе Камінгс афіцыйна змяніў сваё імя на Роб Зомбі.<ref>{{Cite web|url=http://www.ghoulfriday.com/rob_zombie_claims_he_owns_word_zombie|title=Rob Zombie Claims He Owns the Word Zombie|author=Ghoul Friday|date=June 17, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160223120311/http://www.ghoulfriday.com/rob_zombie_claims_he_owns_word_zombie|archive-date=February 23, 2016|access-date=January 14, 2016|url-status=dead}}</ref> У тым жа годзе White Zombie выпусціў альбом рэміксаў, што стала іх апошнім рэлізам перад канчатковым распадам.<ref>{{Cite web|url=http://music.yahoo.com/white-zombie/albums/supersexy-swingin-sounds--99383|title=Supersexy Swingin' Sounds &#124; White Zombie Album|website=Yahoo! Music|access-date=November 24, 2012}}</ref> Зомбі супрацоўнічаў з [[Эліс Купер|Элісам Куперам]] над песняй «Hands of Death (Burn Baby Burn)» (1996) для альбома ''Songs in the Key of X: Music from and Inspired by the X-Files''.<ref name="EWprod2">{{cite magazine|url=https://ew.com/article/1996/03/29/making-songs-key-x/|title=Making "Songs in the Key of X"|magazine=[[Entertainment Weekly]]|date=March 29, 1996|access-date=June 21, 2020}}</ref> Песня была намінаваная ў катэгорыі «Лепшае метал-выкананне» на 39-й штогадовай цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі», хоць і прайграла гурту Rage Against the Machine.<ref name="Grammy19972">{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=HKQaAAAAIBAJ&pg=4773,8816303&dq|title=Babyface is up for 12 Grammy awards|date=January 8, 1997|access-date=September 21, 2011|newspaper=[[Milwaukee Journal Sentinel]]|first=Mary|last=Campbell|archive-date=July 12, 2012|archive-url=https://archive.today/20120712192922/http://news.google.com/newspapers?id=HKQaAAAAIBAJ&sjid=Ci4EAAAAIBAJ&pg=4773,8816303&dq|url-status=dead}}</ref> White Zombie афіцыйна распаўся ў верасні 1998 года, заявіўшы: «Часам гурт проста распадаецца, таму што ён вычарпаў сябе, і лепшыя дні засталіся ззаду. White Zombie шмат чаго перажылі разам і зрабілі шмат выдатных рэчаў, але прыйшоў час спыніцца. Добрыя часы скончыліся, і мы ўсе рухаліся ў розных напрамках».<ref>{{Cite web|url=http://robzombie.com/2012/02/qotw-white-zombie-by-something_weird/|title=QOTW: White Zombie by Something_WEiRd|website=Robzombie.com|date=February 14, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108132852/http://robzombie.com/2012/02/qotw-white-zombie-by-something_weird/|archive-date=November 8, 2012|access-date=November 24, 2012|url-status=dead}}</ref> У 2008 годзе быў выдадзены бокс-сэт гурта, які ўключаў увесь іх выпушчаны матэрыял.<ref>{{Cite web|url=https://www.suicidegirls.com/girls/nicole_powers/blog/2680068/rob-zombie-all-boxed-up/|title=Rob Zombie: All Boxed Up|author=Carrie Borzillo-Vrenna|date=December 3, 2008|publisher=SuicideGirls|archive-url=https://web.archive.org/web/20100603025147/http://suicidegirls.com/interviews/Rob+Zombie%3A+All+Boxed+Up/|archive-date=June 3, 2010|access-date=December 13, 2021|url-status=dead}}</ref> Пасля распаду White Zombie Зомбі не праяўляў ніякай цікавасці да рэфармавання гурта і, як кажуць, казаў: «У мяне ёсць шмат важкіх прычын [для таго, каб не жадаць аднаўляць White Zombie]. Тое, што вы іх не ведаеце, не азначае, што іх не існуе. Не ўсё — гэта справа кожнага».<ref>{{Cite web|url=https://www.blabbermouth.net/news/rob-zombie-says-he-has-many-legit-reasons-for-not-wanting-to-reunite-white-zombie/|title=ROB ZOMBIE Says He Has 'Many Legit Reasons' For Not Wanting To Reunite WHITE ZOMBIE|website=[[Blabbermouth.net]]|date=September 20, 2016|access-date=November 12, 2019}}</ref> У інтэрв'ю 2011 года Зомбі заявіў, што не размаўляў ні з адным з удзельнікаў гурта, «акрамя (бубнача) Джона Тэмпесты каля 15 гадоў».<ref>{{Cite web|url=https://www.blabbermouth.net/news/rob-zombie-says-white-zombie-will-never-reunite/|title=ROB ZOMBIE Says WHITE ZOMBIE Will Never Reunite|website=[[Blabbermouth.net]]|date=February 23, 2011|access-date=November 12, 2019}}</ref> === 1998–2001: Сольны дэбют і камерцыйны поспех === Праца над дэбютным сольным альбомам Зомбі пачалася ў 1997 годзе, яшчэ да афіцыйнага распаду гурта.<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/502053/singer-says-white-zombie-breakup-was-inevitable/|title=Singer Says White Zombie Breakup Was Inevitable|website=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20150515030003/http://www.mtv.com/news/502053/singer-says-white-zombie-breakup-was-inevitable/|archive-date=May 15, 2015|url-status=dead}}</ref> Для альбома Зомбі працаваў з шматлікімі артыстамі, у тым ліку з Чарлі Клаўзерам, вядомым па [[Nine inch nails|Nine Inch Nails]], і былым калегам па гурце White Zombie Джонам Тэмпестам.<ref>{{Cite web|url=http://robzombie.com/2012/07/artwork-for-rob-zombies-mondo-sex-head-revealed/comment-page-1/|title=» Artwork for Rob Zombie's Mondo Sex Head revealed|website=Robzombie.com|date=July 2, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709211222/http://robzombie.com/2012/07/artwork-for-rob-zombies-mondo-sex-head-revealed/comment-page-1/|archive-date=July 9, 2012|access-date=November 24, 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/american-made-music-to-strip-by-mw0000671137|title=American Made Music to Strip By – Rob Zombie : Songs, Reviews, Credits, Awards|author=Phares|first=Heather|website=AllMusic|date=October 26, 1999|access-date=November 24, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.roadrunnerrecords.com/news/poll-who-s-your-favorite-rob-zombie-drummer|title=Poll: Who's Your Favorite Rob Zombie Drummer?|date=February 8, 2012|publisher=Roadrunner Records|access-date=November 24, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/1428856/rob-zombie-sets-date-for-solo-album/|title=Rob Zombie Sets Date For Solo Album|date=July 9, 1998|publisher=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20151019171341/http://www.mtv.com/news/1428856/rob-zombie-sets-date-for-solo-album/|archive-date=October 19, 2015|access-date=December 13, 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.westnet.com/consumable/1998/09.02/revzombi.html|title=Review|website=Consumable Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20130110004559/http://www.westnet.com/consumable/1998/09.02/revzombi.html|archive-date=January 10, 2013|access-date=November 24, 2012|url-status=dead}}</ref> Дэбютны сольны альбом Зомбі пад назвай ''Hellbilly Deluxe: 13 Tales of Caverous Cavorting Inside the Spookshow International'' выйшаў 25 жніўня 1998 года.<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/artists/rob-zombie/discography/127468/|title=Hellbilly Deluxe by Rob Zombie|publisher=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20160301051552/http://www.mtv.com/artists/rob-zombie/discography/127468/|archive-date=March 1, 2016|url-status=dead}}</ref> Альбом меў камерцыйны поспех, дэбютаваўшы на пятай пазіцыі Billboard 200 з продажамі ў 121 000 копій за першы тыдзень.<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/music-news/garths-scarecrow-shoots-straight-to-no-1-77645/|title=Garth's 'Scarecrow' Shoots Straight To No. 1|magazine=Billboard|access-date=December 13, 2021}}</ref> Продажы альбома за першы тыдзень перавысілі продажы яго папярэдніх альбомаў з White Zombie.<ref>{{Cite web|url=http://www.last.fm/music/Rob+Zombie|title=Rob Zombie|date=July 6, 2023|publisher=Last FM}}</ref> ''Hellbilly Deluxe'' стаў самым прадаваным альбомам Зомбі на сённяшні дзень, продажы якога перавысілі тры мільёны копій у Злучаных Штатах.<ref name="RIAA-Rob Zombie">{{Cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=Rob+Zombie#search_section|title=Gold & Platinum RIAA [Rob Zombie]|date=April 10, 2015|publisher=RIAA|access-date=March 28, 2016}}</ref> Альбом быў створаны пад уплывам класічных фільмаў жахаў,<ref name="avclub.com2">{{cite news|last=Tobias|first=Scott|url=https://www.avclub.com/rob-zombie-1798208595|title=Rob Zombie interview|newspaper=The A.V. Club|date=August 2, 2005|access-date=December 13, 2021}}</ref> прычым шматлікія песні на альбоме ўтрымліваюць сэмплы і цытаты з некаторых любімых [[Фільм жахаў|фільмаў жахаў]] Зомбі.<ref name="reocities.com">{{Cite web|url=http://www.reocities.com/tyrannorabbit/horrormetalz.html|title=Tyrannorabbit's Horrormetal-land|website=Reocities.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809171706/http://www.reocities.com/tyrannorabbit/horrormetalz.html|archive-date=August 9, 2014|access-date=November 24, 2012|url-status=dead}}</ref> З альбома выйшлі тры сінглы, усе яны трапілі ў чарт ''[[Billboard]]'' Hot Mainstream Rock Tracks.<ref>{{Cite web|url=http://www.100xr.com/artists/R/Rob_Zombie.htm|title=Rob Zombie Biography, Music News, Discography @ 100 XR – The Net's No. 1 Rock Station!!!|website=100xr.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105054951/http://www.100xr.com/artists/R/Rob_Zombie.htm|archive-date=November 5, 2012|access-date=November 24, 2012|url-status=usurped}}</ref> Шматлікія песні з альбома былі выкарыстаны ў фільмах і відэагульнях, галоўным чынам у жанры жахаў.<ref name="tenbestsongs">{{Cite web|url=http://loudwire.com/best-rob-zombie-songs/|title=10 Best Rob Zombie Songs|author=Jeff Cornell|website=Loudwire|date=June 4, 2015}}</ref> Поспех альбома прывёў да выхаду першага альбома рэміксаў Зомбі пад назвай ''American Made Music to Strip By'' (1999).<ref name="remix">{{Cite web|url={{AllMusic|class=album |id=r442377 |pure_url=yes}}|title=American Made to Strip By - Rob Zombie|author=Phares|first=Heather|website=AllMusic|date=October 26, 1999|access-date=June 7, 2012}}</ref> Альбом увайшоў у топ-40 ''Billboard'' 200 у свой дэбютны тыдзень.<ref name="remix" /> У 1998 годзе Зомбі заснаваў свой уласны лэйбл ''Zombie-A-Go-Go Records''.<ref name="recordlabel">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/151829/rob-zombie-ventures-off-with-zombie-a-go-go/|title=Rob Zombie Ventures off with Zombie-A-Go-Go|date=May 5, 1998|publisher=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302181840/http://www.mtv.com/news/151829/rob-zombie-ventures-off-with-zombie-a-go-go/|archive-date=March 2, 2016|url-status=dead}}</ref>Лэйбл выпусціў апошні альбом амерыканскага інструментальнага гурта The Bomboras,<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/the-bomboras-mn0000618737/biography|title=The Bomboras &#124; Biography & History|website=[[AllMusic]]|date=August 8, 1997|access-date=March 14, 2016}}</ref> а таксама дэбютны альбом гурта Ghastly Ones.<ref name="recordlabel" /> Абодва альбомы былі выпушчаны 2 чэрвеня 1998 года і не атрымалі асаблівага крытычнага або камерцыйнага поспеху. Затым лэйбл выпусціў зборнік ''Halloween Hootenanny'' (1998), у якім удзельнічалі такія выканаўцы, як Reverend Horton Heat і Rocket From the Crypt.<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/halloween-hootenanny-mw0000598776|title=Halloween Hootenanny by Various Artists|website=AllMusic}}</ref> Сам Зомбі напісаў песню «Halloween (She Get So Mean)» для саўндтрэка, якая раней з'яўлялася на рэкламных рэлізах сінгла «Dragula» (1998). 12 кастрычніка 1999 года Зомбі выпусціў альбом ''Rob Zombie Presents The Words & The Music Of Frankenstein'' на лэйбле Zombie-A-Go-Go Records.<ref name="frankenstein">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/rob-zombie-presents-frankenstein-mw0000251532|title=Rob Zombie Presents Frankenstein|website=AllMusic}}</ref> Альбом, які лічыцца саўндтрэкам, утрымлівае арыгінальную музыку і некаторыя дыялогі з арыгінальнага ''«Франкенштэйна»'' (1931).<ref name="frankenstein" /> Зомбі павінен быў дэбютаваць у якасці рэжысёра з фільмам ''The Crow: 2037'', і нават напісаў сцэнар да яго.<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1428859/zombie-will-write-direct-next-crow-flick.jhtml|title=Zombie Will Write/Direct Next "Crow" Flick – Music, Celebrity, Artist News|date=February 11, 1997|publisher=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515131955/http://www.mtv.com/news/articles/1428859/zombie-will-write-direct-next-crow-flick.jhtml|archive-date=May 15, 2013|access-date=November 24, 2012|url-status=dead}}</ref> Дзеянне фільма павінна было адбывацца ў будучыні; але фільм так і не быў выпушчаны.<ref>{{Cite web|url=http://www.roteirodecinema.com.br/scripts/files/crow_2037_a_new_world_of_gods_and_monster.htm|title=Scripts on the Net – The Crow: 2037 A New World of Gods and Monster, by Rob Zombie – Read The Screenplay|website=Roteirodecinema.com.br|date=September 22, 2008|access-date=November 24, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://io9.com/5932803/100-wonderful-and-terrible-movies-that-never-existed|title=100 Wonderful and Terrible Movies That Never Existed|website=Io9.com|date=August 10, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812212846/http://io9.com/5932803/100-wonderful-and-terrible-movies-that-never-existed|archive-date=August 12, 2012|access-date=November 24, 2012|url-status=dead}}</ref> Было вырашана, што фільм не падыходзіць для франшызы, а будзе выступаць як самастойны праект.<ref>{{Cite web|url=http://www.experts123.com/q/what-happened-to-the-rob-zombie-script-for-crow-2037.html|title=What happened to the Rob Zombie script for Crow: 2037?|website=Experts123.com|access-date=November 24, 2012}}</ref> Зомбі напісаў арыгінальную музыку да відэагульні ''Twisted Metal III'', якая выйшла ў 1998 годзе.<ref name="GameRev">{{Cite web|url=http://www.gamerevolution.com/review/twisted-metal-iii|title=Twisted Metal III Review|author=Dick|first=Kevin|date=November 1998|publisher=[[Game Revolution]]|access-date=March 14, 2014}}</ref> У 1999 годзе Зомбі распрацаваў для [[Universal Studios]] атракцыён з прывідамі, які пазней стаў інструментам для адраджэння штогадовага атракцыёна Halloween Horror Nights.<ref name="cdinterview">{{Cite web|url=http://www.christiandivine.com/RobZombie.htm|title=Rob Zombie - Christian Divine|website=Christiandivine.com|access-date=January 31, 2015}}</ref> Менавіта ў гэты час Зомбі пачаў працаваць са студыяй над сваім рэжысёрскім дэбютам — фільмам пад назвай {{Не перакладзена 3|Дом 1000 трупаў|Дом 1000 трупаў|4=House of 1000 Corpses}}.<ref>{{Cite web|url=http://anythinghorror.com/2011/04/30/texas-frightmare-weekend-2011-day-2-press-conference-with-sid-haig/|title=Texas Frightmare Weekend 2011: Day 2 – Press Conference with Sid Haig|website=Anythinghorror.com|date=May 2011|access-date=November 24, 2012}}</ref> Здымкі праекта пачаліся ў маі 2000 года, а дата выхаду была запланавана на наступны год, хоць студыя ў рэшце рэшт адмяніла яго рэліз з-за жорсткіх тэм, якія прысутнічалі ва ўсім фільме.<ref>{{Cite web|url=http://wn.com/original_universal_house_of_1000_corpses_trailer_rare|title=Original Universal House of 1000 Corpses Trailer Rare|website=Wn.com|access-date=November 24, 2012}}</ref> Песня Зомбі «Superbeast», узятая з ''альбома Hellbilly Deluxe'', была намінавана на лепшае метал-выкананне на 42-й штогадовай цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі».<ref>{{Cite web|url=http://loudwire.com/best-rob-zombie-songs/|title=10 Best Rob Zombie Songs|date=June 4, 2015|publisher=LoudWire}}</ref> Зомбі ўнёс свой уклад у саўндтрэк да фільма ''«Місія невыканальная 2''» песняй «Scum of the Earth» (2000).<ref>{{Cite web|url=https://allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=10:jbfoxqekldae|title=AllMusic review|website=[[AllMusic]]|access-date=August 4, 2010}}</ref> Другі студыйны альбом Зомбі, ''The Sinister Urge'', выйшаў 13 лістапада 2001 года.<ref>{{Cite web|url=http://survivingthegoldenage.com/rob-zombie-mondo-sex-head/|title=Record Review: Rob Zombie: Mondo Sex Head|website=Survivingthegoldenage.com|date=August 13, 2012|access-date=November 24, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://rzr.online.fr/docs/zombie/sinister_urge.htm|title=Rob Zombie: The Sinister Urge: Zombie 2d solo album @ Zombieland 2|website=Rzr.online.fr|date=November 13, 2001|access-date=November 24, 2012}}</ref> Альбом пашырае элементы жахаў і шок-року, якія прысутнічалі ў папярэднім альбоме, і ўключае супрацоўніцтва з такімі выканаўцамі, як [[Озі Осбарн]].<ref name="allmusic.com">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/the-sinister-urge-mw0000214563|title=The Sinister Urge – Rob Zombie : Songs, Reviews, Credits, Awards|author=Torreano|first=Bradley|website=AllMusic|date=November 13, 2001|access-date=November 24, 2012}}</ref> Гэты альбом стаў яго другім, які трапіў у дзесятку лепшых у Злучаных Штатах,<ref>{{Cite web|url=https://www.nme.com/news/garth-brooks/10058|title='Scarecrow' Scares Off Britney|website=NME|date=November 22, 2001|access-date=November 24, 2012}}</ref> прычым продажы за першы тыдзень перавысілі продажы папярэдняга альбома.<ref>{{cite magazine|first=Andrew|last=Dansby|url=https://www.rollingstone.com/music/news/garth-retires-the-competition-20011121|title=Garth Retires the Competition|magazine=Rolling Stone|date=November 21, 2001|access-date=November 24, 2012}}</ref><ref>{{cite news|last=Martens|first=Todd|url=https://www.boston.com/ae/music/articles/2003/10/01/outkast_leads_nine_new_top_20_chart_entries/|title=OutKast Leads Nine New Top-20 Chart Entries|work=[[The Boston Globe]]|date=January 10, 2003|access-date=November 24, 2012}}</ref> Альбом быў прададзены накладам больш за мільён копій у Злучаных Штатах, што з'яўляецца другім для яго дасягненнем. <ref name="RIAA-Rob Zombie"/> Альбому папярэднічаў сінгл «Feel So Numb», а другі сінгл быў выпушчаны ў наступным годзе.<ref>{{Cite web|url=http://robzombie.com/music/the-sinister-urge/|title=The Sinister Urge|website=Robzombie.com|date=July 17, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130124110542/http://robzombie.com/music/the-sinister-urge/|archive-date=January 24, 2013|access-date=November 24, 2012|url-status=dead}}</ref> Нягледзячы на поспех альбома, было адзначана зніжэнне яго продажаў у параўнанні з яго першым студыйным альбомам. ''The Sinister Urge'' і наступныя сінглы з яго былі сустрэты станоўча крытыкамі<ref>{{cite news|url=https://www.ew.com/ew/article/0,,253069,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090421134426/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C253069%2C00.html|archive-date=April 21, 2009|title=Empty Shell|date=December 7, 2001|access-date=June 21, 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/artists/robzombie/albums/album/271092/review/6210001/the_sinister_urge|title=Album Reviews: Rob Zombie: The Sinister Urge|first=David|last=Sprague|date=2 November 2001|magazine=Rolling Stone|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001212200/http://www.rollingstone.com/artists/robzombie/albums/album/271092/review/6210001/the_sinister_urge|archive-date=October 1, 2007|url-status=dead|access-date=November 24, 2012}}</ref>, а [[AllMusic]] напісаў: «Менавіта павольнае гарэнне апошняга трэка [альбома] паказвае найбольшы патэнцыял; пасля гадоў стварэння добрага хэві-металу ён нарэшце пашырае межы ўласнага гучання. Мала хто з метал-музыкаў захоўваў сваё гучанне свежым так доўга, як Zombie, і гэты альбом не з'яўляецца выключэннем».<ref name="allmusic.com" /> ''The Sinister Urge'' быў абраны любімым альбомам фанатаў на афіцыйным сайце Зомбі.<ref>{{Cite web|url=http://robzombie.com/2012/05/poll-results-you-voted-for-the-sinister-urge/|title=» Poll Results: You voted for The Sinister Urge The Official Rob Zombie Website|website=Robzombie.com|date=May 9, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170112165732/http://robzombie.com/2012/05/poll-results-you-voted-for-the-sinister-urge/|archive-date=January 12, 2017|access-date=March 14, 2016|url-status=dead}}</ref> Альбом — апошні праект з удзелам гітарыста Майка Рыгса і бубнача Джона Тэмпесты, якія былі з Зомбі з пачатку яго сольнай кар'еры. === 2002–2006: Шлюб, рэжысёрскі дэбют і працяг музычнага поспеху === [[Файл:Rob_Zombie_(2005).jpg|злева|міні|Зомбі на Ozzfest 2005]] Пасля гадоў барацьбы з пошукам дыстрыб'ютара і розных пераздымак Зомбі пацвердзіў, што яго фільм ''«Дом 1000 трупаў»'' нарэшце выйдзе з дапамогай Lions Gate Entertainment.<ref>{{Cite web|url=http://www.unratedmagazine.com/Document.cfm?Page=Articles/index.cfm&Article_ID=80|title=House of 1000 Corpses by UnRated Magazine|website=Unratedmagazine.com|access-date=November 24, 2012}}</ref> Фільм выйшаў у кінатэатрах 11 красавіка 2003 года.<ref>{{Cite web|url=http://robzombie.com/movies/house-of-1000-corpses/comment-page-1/|title=» House of 1000 Corpses [2003] Rob Zombie &#124; Official Website|author=House of 1000 Corpses [2003]|website=Robzombie.com|date=August 8, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218044058/http://robzombie.com/movies/house-of-1000-corpses/comment-page-1/|archive-date=February 18, 2013|access-date=November 24, 2012|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.film.com/?p=129042|title=Re-Views: House of 1000 Corpses (2003) –|author=Snider|first=Eric D.|website=Film.com|access-date=November 24, 2012}}</ref> Фільм атрымаў у цэлым негатыўныя водгукі крытыкаў, хоць і сабраў больш за 16 мільёнаў долараў па ўсім свеце.<ref>{{Cite web|url=https://www.the-numbers.com/movies/series/HouseOf1000Corpses.php|title=House of 1,000 Corpses – Box Office History|website=The-numbers.com|access-date=November 24, 2012}}</ref> Фільм крытыкавалі за празмерную «гратэскнасць» і «жорсткасць», але з тых часоў ён стаў культавым.<ref>{{Cite web|url=http://www.ps3trophies.org/forum/movies/105683-cult-classic-devils-rejects-house-1000-corpse.html|title=Cult classic, Devils rejects and house of 1000 corpse|website=PS3Trophies.org|date=May 8, 2011|access-date=November 24, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.empireonline.com/reviews/reviewcomplete.asp?FID=9445|title=Empire's House Of 1000 Corpses Movie Review|website=Empire|access-date=November 24, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.phase9.tv/moviereviews/houseof1000corpses.shtml|title=House of a 1000 Corpses – movie review|website=Phase9.tv|access-date=November 24, 2012}}</ref> Нягледзячы на вельмі негатыўныя водгукі,<ref>{{Cite web|url=https://www.angelfire.com/film/teenreview/houseof1000corpses.html|title=Review: House of 1000 Corpses|website=Angelfire.com|access-date=November 24, 2012}}</ref> фільм атрымаў больш цёплы прыём у наступныя гады і часта ўваходзіць у спісы «лепшых фільмаў жахаў усіх часоў».<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.wagerweb.com/entertainment/top-25-scariest-scary-movies-ever-made-16918.html|title=» Top 25 Scariest Scary Movies Ever Made|website=Entertainment.wagerweb.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115171215/http://entertainment.wagerweb.com/entertainment/top-25-scariest-scary-movies-ever-made-16918.html|archive-date=November 15, 2012|access-date=November 24, 2012|url-status=dead}}</ref> Зомбі працаваў са Скотам Хамфры над большай часткай саўндтрэка да фільма, які выйшаў 25 сакавіка 2003 года.<ref>{{Cite web|url=http://www.thechopshop.com/|title=The Chop Shop|publisher=The Chop Shop|access-date=October 28, 2012}}</ref><ref name="about">{{Cite web|url=http://www.thechopshop.com/about.html|title=The Chop Shop|publisher=The Chop Shop|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426065635/http://www.thechopshop.com/about.html|archive-date=April 26, 2012|access-date=October 28, 2012|url-status=dead}}</ref> У рэлізе прадстаўлены арыгінальныя песні Зомбі, такія як «Pussy Liquor» і «Little Piggy», а таксама ўласная версія Зомбі хіта Commodores «Brick House» (1977), перайменаванага ў «Brick House 2003».<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/house-of-1000-corpses-mw0000021706|title=House of 1000 Corpses – Original Soundtrack : Songs, Reviews, Credits, Awards|author=Kergan|first=Wade|website=AllMusic|date=March 25, 2003|access-date=November 24, 2012}}</ref> Саўндтрэк дасягнуў 53-га месца ў Billboard 200 і 4-га ў чарце Top Soundtracks.<ref>{{cite magazine|url={{BillboardURLbyName|artist=soundtrack|chart=all}}|title=House of 1000 Corpses – Original Soundtrack|magazine=Billboard|date=April 19, 2003|access-date=November 24, 2012}}</ref> 23 верасня 2003 года Зомбі выпусціў свой першы зборнік пад назвай ''Past, Present & Future.''<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/past-present-future-mw0000324367|title=Past, Present & Future – Rob Zombie : Songs, Reviews, Credits, Awards|author=Loftus|first=Johnny|website=AllMusic|date=September 23, 2003|access-date=November 24, 2012}}</ref> У альбом увайшлі песні з сольных альбомаў Зомбі, а таксама з рэлізаў з гуртам White Zombie; на альбоме таксама прысутнічае новы матэрыял.<ref>{{Cite web|url={{AllMusic|class=album|id=r657912|pure_url=yes}}|title=Past, Present & Future - Rob Zombie|website=[[AllMusic]]}}</ref> Альбом дэбютаваў на адзінаццатым месцы ў ''Billboard'' 200 і стаў трэцім рэлізам Зомбі, які быў прададзены тыражом больш за мільён копій у краіне.<ref name="RIAA-Rob Zombie"/> У тым жа годзе Зомбі з'явіўся ў эпізодах мультсерыялаў ''Spider-Man: The New Animated Series'' і ''Justice League Unlimited'', агучваючы абодва.<ref name="roles">{{Cite web|url=http://www.lawyerherald.com/articles/26808/20160113/31-gets-official-r-rating-mpaa-spring-release-director-rob-zombie.htm|title='31' gets official R-rating for Spring release; Director Rob Zombie to unveil uncut version|date=January 13, 2016|publisher=Lawyer Herald}}</ref> У лістападзе 2003 года Зомбі запусціў серыю коміксаў ''Spookshow International''.<ref>{{Cite web|url=https://comicvine.gamespot.com/rob-zombies-spookshow-international/4050-18992/|title=Rob Zombie's Spookshow International (MVCreation comic book) – 9 issues|website=Comic Vine|access-date=December 13, 2021}}</ref> Яго другая серыя, ''The Nail'', выйшла ў чатыры выпускі з чэрвеня па кастрычнік 2004 года, а серыя ''пра Бігфута'' — з лютага па май 2005 года, таксама ў чатырох выпусках.<ref>{{Cite web|url=https://comicvine.gamespot.com/bigfoot/4050-23482/|title=Bigfoot (IDW Publishing comic book) – 4 issues|website=Comic Vine|access-date=December 13, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://comicvine.gamespot.com/the-nail/4050-19281/|title=The Nail (Dark Horse Comics comic book) – 4 issues|author=The Last American Virgin|website=Comic Vine|access-date=December 13, 2021}}</ref> Другі фільм Зомбі, ''«Адкінутыя д'яблам»'', з'яўляецца прамым працягам фільма «''Дом 1000 трупаў»'' і выйшаў 22 ліпеня 2005 года. <ref>{{Cite web|url=http://www.eatmybrains.com/showfeature.php?id=25|title=Interview with The Devil's Rejects' Rob Zombie – Feature Article|publisher=Eat My Brains!|access-date=November 24, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.moviesonline.ca/movienews_6283.html|title=Exclusive Interview with Rob Zombie - MoviesOnline|website=Moviesonline.ca|access-date=December 12, 2012}}</ref> У фільме была больш «жорсткая вестэрн- тэматыка» ў адрозненне ад аспектаў жахаў папярэдняга фільма.<ref>{{Cite web|url=https://www.joblo.com/movie-news/set-visit-interview-with-devils-rejects-director-rob-zombie|title=Set Visit: Interview with Devil's Rejects director Rob Zombie|author=JoBlo|website=JoBlo.com|date=July 15, 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022052625/http://www.joblo.com/movie-news/set-visit-interview-with-devils-rejects-director-rob-zombie|archive-date=October 22, 2012|access-date=November 24, 2012|url-status=dead}}</ref> Фільм атрымаў значна больш станоўчыя водгукі, чым папярэднік, хоць яго усё роўна крытыкавалі за гвалт і змест.<ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=devilsrejects.htm|title=The Devil's Rejects (2005)|website=Box Office Mojo|date=August 25, 2005|access-date=November 24, 2012}}</ref> Фільм быў апісаны як «адзін гіганцкі дурны фільм, які ідзе прама з сэрца», напоўнены момантамі нігілізму і хітрай дасціпнасці.<ref>{{cite journal|journal=Film Comment|jstor=43457162|title=Review: The Devil's Rejects|url=https://archive.org/details/sim_film-comment_july-august-2005_41_4/page/74|date=July–August 2005|publisher=Film Society of Lincoln Center|last=Koresky|first=Michael|volume=41|issue=4|pages=74–75}}</ref> Як і першы фільм, ''«Адкінутыя д'яблам»'' пасля выхаду на экраны стаў культавым.<ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/devils_rejects/|title=The Devil's Rejects|website=Rotten Tomatoes|access-date=November 24, 2012}}</ref> Фільм мае рэйтынг 53 з 100 на [[Metacritic]], што азначае змешаныя і станоўчыя водгукі.<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/the-devils-rejects|title=The Devil's Rejects Reviews, Ratings, Credits, and More|website=Metacritic|date=July 22, 2005|access-date=November 24, 2012}}</ref> Зомбі выпусціў шэраг коміксаў ''«Адкінутыя д'яблам»'' на працягу 2005 года, каб супасці з выхадам фільма.<ref>{{Cite web|url=http://www.zombiefaq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=146&Itemid=78|title=Comics|website=ZombieFAQ.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120624055512/http://www.zombiefaq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=146&Itemid=78|archive-date=June 24, 2012|access-date=November 24, 2012|url-status=usurped}}</ref> Зомбі пачаў працаваць над сваім трэцім студыйным альбомам у 2005 годзе, адначасова заканчваючы працу над ''The Devil's Rejects''; на альбом паўплывалі такія [[глэм-рок]] выканаўцы, як Slade, T. Rex і Gary Glitter.<ref>{{Cite web|url=http://www.vh1classic.com/view/playlist/1544469/116562/Hangin_With_Rob_Zombie/Hangin_With_Rob_Zombie/index.jhtml|title=Hangin with Rob Zombie|publisher=VH1 Classic|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705195529/http://www.vh1classic.com/view/playlist/1544469/116562/Hangin_With_Rob_Zombie/Hangin_With_Rob_Zombie/index.jhtml|archive-date=July 5, 2008|access-date=February 14, 2012|url-status=dead}}</ref> Зомбі ахарактарызаваў рэліз як «эксперыментальны», сцвярджаючы, што ў праекце было шмат акустычных песень.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmusic.com/album/educated-horses-mw0000350871|title=Educated Horses - Rob Zombie {{!}} Album {{!}} AllMusic|access-date=2025-11-29}}</ref> Альбом ''Educated Horses'' выйшаў 28 сакавіка 2006 года.<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/educated-horses-mw0000350871|title=Educated Horses – Rob Zombie : Songs, Reviews, Credits, Awards|author=Christopher|first=James|website=AllMusic|date=March 28, 2006|access-date=November 24, 2012}}</ref> Альбом атрымаў змешаныя крытычныя водгукі, а ''[[Rolling Stone|часопіс Rolling Stone]]'' напісаў: «Некалькі песень занадта доўгія на брудных інструментальных грувах, але незалежна ад таго, ці пераўзыходзіць Зомбі [[Трэнт Рэзнар|Трэнта Рэзнара]] на [[Сітар|сітарным]] грайнд-фестывалі «17 Year Locust», ці плюецца агнём сярод апакаліптычных блюзавых рыфаў «The Devil's Rejects», ён гучыць як таленавіты шлокмайстар, якім фанаты Strokes могуць атрымліваць асалоду. Ці прынамсі цярпець».<ref name="RollStone2">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/artists/robzombie/albums/album/9491563/review/9597771/educated_horses|title=Educated Horses review|magazine=Rolling Stone|date=April 5, 2006|access-date=April 5, 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071103005036/http://www.rollingstone.com/artists/robzombie/albums/album/9491563/review/9597771/educated_horses|archive-date=November 3, 2007|author-link=Rolling Stone}}</ref> Песня «The Lords of Salem» была намінавана на лепшае хард-рок выкананне на 51-й штогадовай цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі». <ref>{{Cite web|url=http://www2.grammy.com:80/GRAMMY_Awards/51st_show/list.aspx|title=GRAMMY.com|website=www.grammy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20101220105729/http://www.grammy.com/grammy_awards/51st_show/list.aspx#04|archive-date=December 20, 2010|url-status=dead}}</ref> Продажы альбома ''Educated Horses'' у ЗША зноў знізіліся, і ў іх было прададзена крыху больш за 500 000 копій. Альбом стаў першым сольным студыйным альбомам Зомбі, які не атрымаў сертыфікацыі ад Амерыканскай асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі (RIAA).<ref name="RIAA-Rob Zombie"/> Гэта быў апошні студыйны альбом Зомбі, выпушчаны на лэйбле Geffen Records. 10 кастрычніка 2006 года Зомбі выпусціў свой першы афіцыйны альбом [[Зборнік найлепшых песень|найлепшых хітоў]] «''The Best of Rob Zombie»''.<ref>{{Cite web|url=http://robzombie.com/music/the-best-of-rob-zombie/|title=The Best of Rob Zombie - Official Website|author=Zombie|first=Rob|date=August 12, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305022625/http://robzombie.com/music/the-best-of-rob-zombie/|archive-date=March 5, 2016|access-date=January 13, 2016|url-status=dead}}</ref> Праз некалькі месяцаў альбом быў перавыдадзены пад назвай ''«The Best of Rob Zombie: 20th Century Masters The Millennium Collection»''. <ref name="BestOf">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/release/the-best-of-rob-zombie-mr0001100040|title=The Best of Rob Zombie|website=[[AllMusic]]|access-date=January 13, 2016}}</ref> Праект дэбютаваў на 166-м месцы ў ''Billboard'' 200 і атрымаў залаты сертыфікат ад RIAA.<ref name="RIAA-Rob Zombie" /> Альбом не ўтрымліваў новага матэрыялу і быў выпушчаны практычна без рэкламы з боку Зомбі. Гэта застаецца яго апошнім альбомам, які атрымаў сертыфікацыю RIAA на сённяшні дзень.<ref name="RIAA-Rob Zombie" /> [[Файл:Rob_Zombie_Rock_am_Ring_2014_(42).JPG|міні|Выступ Зомбі на Rock am Ring 2014]] [[Файл:Rob_Zombie_Toronto_September_6_2023.jpg|міні|Роб Зомбі ў Таронта, верасень 2023 г.]] == Творчасць == === Музычны стыль === [[Файл:20140615-132-Nova_Rock_2014-Rob_Zombie-Rob_Zombie.JPG|міні|270x270пкс|Зомбі на Nova Rock 2014]] Музыка Зомбі вядомая выкарыстаннем [[Фільм жахаў|элементаў жахаў і саспенсу]]<ref>{{Cite web|url=http://www.maximumink.com/index.php/articles/permalink/rob_zombie/|title=Rob Zombie|website=Maximumink.com|date=November 1, 2009|access-date=June 21, 2020|archive-date=19 кастрычніка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151019171338/http://www.maximumink.com/index.php/articles/permalink/rob_zombie/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ifc.com/fix/2012/08/heavy-metal-and-horror|title=Heavy Metal and Horror|website=IFC|date=August 14, 2012|access-date=November 25, 2012}}</ref>, што натхнёнае любоўю Зомбі да фільмаў жахаў.<ref>{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/comic_con_2009/news/1834259/five_favorite_films_with_rob_zombie/|title=Five Favorite Films With Rob Zombie|author=Vo|first=Alex|website=Rotten Tomatoes|date=July 26, 2009|access-date=November 25, 2012}}</ref> Музыка Зомбі таксама ўтрымлівае элементы, якія звычайна сустракаюцца ў [[Метал (музыка)|хэві-метале]]<ref>{{Cite web|url=http://delafont.com/music_acts/rob-zombie.htm|title=Rob Zombie booking|website=Delafont.com|access-date=November 25, 2012}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=54316|title=Exclusive: Rob Zombie Approached for Heavy Metal|website=ComingSoon.net|date=April 8, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090411102714/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=54316|archive-date=April 11, 2009|access-date=November 25, 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://gantdaily.com/2012/06/21/heavy-metal-musician-rob-zombie-to-produce-flyers-flick/|title=Heavy metal musician Rob Zombie to produce Flyers flick|website=GantDaily.com|date=June 21, 2012|access-date=November 25, 2012}}</ref> Музыку Зомбі апісваюць як «спалучэнне металу з індастрыялам, гіпнатычнымі рытмамі і пранізлівымі гукамі», якая мае «складаны рытм, адметны вакал і забойны сюжэт»<ref>{{Cite web|url=http://www.roughedge.com/cdreviews/z/robzombie.htm|title=Rob Zombie CD Reviews|date=May 20, 2012|publisher=Rough Edge|access-date=November 25, 2012}}</ref> Песні Зомбі таксама вядомыя тым, што ўтрымліваюць цытаты і сэмплы з класічных фільмаў жахаў.<ref>{{Cite web|url=http://celebritywonder.ugo.com/html/robzombie_trivia1.html|title=Rob Zombie News and Trivias|website=Celebritywonder.ugo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110412122734/http://celebritywonder.ugo.com/html/robzombie_trivia1.html|archive-date=April 12, 2011|access-date=November 25, 2012|url-status=dead}}</ref> Шматлікія песні на яго дэбютным альбоме ''Hellbilly Deluxe'' утрымліваюць цытаты з класічных фільмаў жахаў, на якіх Зомбі вырас.<ref name="reocities.com"/> Зомбі класіфікаваў сябе як [[Метал (музыка)|метал-]]<nowiki/>музыку і заявіў: «Здавалася, што хард-рок і хэві-метал сапраўды змагаліся, ведаеце, быццам яны былі на вяршыні чартаў — адчувалася, што іх доўга выкідвалі на абочыну. Было такое адчуванне, што ты нешта рабіў, але адчуваеш, што нікому ўжо няма справы, таму цяпер ты проста цягнешся, робячы тое, што робіш, і быццам свет забыўся. Аднак адчувалася, што за апошнія некалькі гадоў усё змянілася, і ты адчуваеш, як яны вяртаюцца».<ref>{{Cite web|url=http://loudwire.com/rob-zombie-interview-band-lineup-upcoming-album-touring-more/|title=Rob Zombie on Band Chemistry, Upcoming Album, Touring + More|website=Loudwire.com|date=May 11, 2012|access-date=November 25, 2012}}</ref> У сваёй рэцэнзіі на альбом ''Venomous Rat Regeneration Vendor'' (2013) часопіс Music Enthusiast пракаментаваў музычны стыль Зомбі: «Калі вы прыхільнік Роба Зомбі, ці нават калі не, вы дакладна пазнаеце яго музычны стыль — быццам Эліс Купер пісаў песні для стрып-клубаў. Альбомы Роба Зомбі заўсёды мелі пафасныя, амаль танцавальныя грувы, перабольшаныя гітарныя эфекты [...] і мноства тэкстаў песень у жанры навуковай фантастыкі/жахаў катэгорыі "Б"».<ref name="musicenthusiast">{{Cite web|url=http://musicenthusiastmag.com/rob-zombie-venomous-rat-regeneration-vendor-album-review/|title=Rob Zombie, 'Venomous Rat Regeneration Vendor' - Album Review|website=Music Enthusiast Magazine|date=June 3, 2013|access-date=June 4, 2012}}</ref> Ён таксама вядомы тым, што выкарыстоўвае «тэксты песень у стылі размоўнага слова» ў шматлікіх песнях, стыль, які ён пачаў выкарыстоўваць яшчэ з гуртам White Zombie.<ref name="musicenthusiast" /> [[AllMusic]] параўнаў музычныя тэмы ''Hellbilly Deluxe'' з альбомамі White Zombie, заявіўшы, што ён «насычаны аглушальнымі індустрыяльнымі рытмамі, свідравымі [[Метал (музыка)|метал-]]<nowiki/>гітарамі і захапленнем фільмамі катэгорыі «Б».<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmusic.com/album/hellbilly-deluxe-mw0000036698|title=Hellbilly Deluxe - Rob Zombie {{!}} Album {{!}} AllMusic|access-date=2025-11-29}}</ref> ''[[Entertainment Weekly]]'' выказаўся пра якасці альбома як фільма жахаў, заявіўшы, што Зомбі «стварыў сапраўднае крывавае свята з гітар, ад якіх дыстаюць дыбам валасы, барабанных лупаў, ад якіх паколвае па спіне, і набору жудасных персанажаў, якія маглі б быць уцекачамі са старога фільма жахаў з Уільямам Кастлам».<ref name="legendsmagazine.net2">{{cite journal|url=http://www.legendsmagazine.net/82/zombie.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20010219151630/http://www.legendsmagazine.net/82/zombie.htm|url-status=usurped|archive-date=February 19, 2001|title=CD Review - Rob Zombie - "Hellbilly Deluxe"|journal=Legends Magazine|issue=82}}</ref> Часопіс Legends напісаў, што «песні прытрымліваюцца той жа формулы: гнеў, сэкс, смерць, монстр, дэман, зомбі, сатана, злоўжыванне наркотыкамі, нешта накшталт сырой музыкі: праеду трактарам па чэрапе суседа, ненавіжу свет, таму спалю яго ўвесь».<ref name="legendsmagazine.net3">{{cite journal|url=http://www.legendsmagazine.net/82/zombie.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20010219151630/http://www.legendsmagazine.net/82/zombie.htm|url-status=usurped|archive-date=February 19, 2001|title=CD Review - Rob Zombie - "Hellbilly Deluxe"|journal=Legends Magazine|issue=82}}</ref> AllMusic у сваім аглядзе альбома ''American Made Music to Strip By'' напісаў, што ''Hellbilly Deluxe'' меў «сэксуальную, брудную атмасферу фільма жахаў».<ref name="remix"/> Хоць ''The Sinister Urge'' працягвае тэмы жахаў і саспенсу, адзначаецца, што ў яго больш танцавальных рытмаў у такіх песнях, як «Never Gonna Stop (The Red Red Kroovy)».<ref>{{Cite web|url=http://www.recoilmag.com/gun-legends-5-sub-machine-gun-terbaik-sepanjang-masa/|title=Gun Legends: 5 Sub Machine Gun Terbaik Sepanjang Masa|archive-url=https://web.archive.org/web/20061018104856/http://recoilmag.com/cd_reviews/rob_zombie_the_sinister_urge.html|archive-date=October 18, 2006|url-status=dead}}</ref> Зомбі сцвярджаў, што ў той час як ''Hellbilly Deluxe'' утрымліваў электроніку, ''The Sinister Urge'' быў запісаны з жывым гуртом, каб падкрэсліць інструментальныя партыі.<ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/24/79/59/20%5f0617%5farg-kor%5ftacticalstartlist.pdf|title=Argentina vs. S. Korea, 2010 World Cup – Formations|archive-url=https://web.archive.org/web/20100705003050/http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/24/79/59/20_0617_arg-kor_tacticalstartlist.pdf|archive-date=July 5, 2010|access-date=June 3, 2012|url-status=dead}}</ref> З альбомам ''Educated Horses'' Зомбі яшчэ больш дыстанцыяваўся ад гучання сваіх першых двух альбомаў. Зомбі ахарактарызаваў альбом як эксперыментальны і даследаваў шэраг акустычных метадаў з гітарыстам John 5.<ref>{{Cite web|url=http://www.audiohead.net/interviews/robzombie/|title=Interview: Rob Zombie|author=Jorgl|first=Steph|publisher=Audiohead}}</ref> Нягледзячы на змену гучання, многія тэксты альбома ўтрымліваюць элементы жахаў, якія можна знайсці ў папярэдніх рэлізах Роба.<ref>{{cite web|url=http://www.roadrunnerrecords.com/BLABBERMOUTH.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=129459|title=Rob Zombie Signs With Loud & Proud/Roadrunner Records|work=Blabbermouth.net|date=October 28, 2009|publisher=Roadrunner Records|archive-url=https://web.archive.org/web/20091031233046/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=129459|archive-date=October 31, 2009|access-date=October 28, 2009|url-status=dead}}</ref> ''Hellbilly Deluxe 2'', чацвёрты студыйны альбом Зомбі, вярнуўся да цяжкага металічнага гучання яго ранніх рэлізаў.<ref>{{Cite web|url=http://www.roadrunnerrecords.com/BLABBERMOUTH.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=129459|title=Rob Zombie Signs With Loud & Proud/Roadrunner Records|website=Blabbermouth.net|date=October 28, 2009|publisher=Roadrunner Records|archive-url=https://web.archive.org/web/20091031233046/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&newsitemID=129459|archive-date=October 31, 2009|access-date=October 28, 2009|url-status=dead}}</ref> Альбом лічыўся прамым працягам яго дэбютнага студыйнага альбома, з якім ён мае адну назву. ''Venomous Rat Regeneration Vendor'' працягнуў гэтыя тэмы і ўтрымлівае «басовыя» рытмы.<ref name="musicenthusiast"/> Пласцінка была прызнана вяртаннем да яго дэбютнага альбома з-за падобных лірычных і гукавых тэм.<ref name="musicenthusiast" /> === Уплывы === Як музыка, так і кінапраца Зомбі натхнёныя класічнымі фільмамі жахаў і саспенсу, прычым Зомбі называе 1970-я гады «апошнім выдатным часам, калі фільмы здымаліся дзеля саміх фільмаў, а не дзеля грошай».<ref>{{Cite web|url=https://www.avclub.com/rob-zombie-1798208595|title=Rob Zombie|author=Tobias|first=Scott|website=[[The A.V. Club]]|date=August 2, 2005}}</ref> Зомбі называе такіх выканаўцаў, як [[Эліс Купер]],<ref>{{Cite web|url=http://www.vh1classic.com/view/playlist/1531879/87125/Heavy_The_Story_of_Metal_Heavy_Q_and_A/First_Metal_Moment_Q_and_A/index.jhtml|title="Metal: As Defined By Gods" from Heavy: The Story of Metal|website=Vh1classic.com|date=2006-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100430162414/http://www.vh1classic.com/view/playlist/1531879/87125/Heavy_The_Story_of_Metal_Heavy_Q_and_A/First_Metal_Moment_Q_and_A/index.jhtml|archive-date=April 30, 2010|access-date=November 24, 2010|url-status=dead}}</ref> [[Kiss]],<ref>{{Cite web|url=http://www.blabbermouth.net/news/peter-criss-performs-kiss-god-of-thunder-with-rob-zombie-at-93-3-wmmr-mmrbq-video/|title=Peter Criss Performs Kiss' 'God Of Thunder' With Rob Zombie At 93.3 WMMR MMR*B*Q (Video)|date=May 11, 2014|publisher=Blabber Mouth}}</ref> [[Queen]],<ref>{{Cite web|url=http://www.gibson.com/News-Lifestyle/News/en-us/Rob-Zombie-Loves-820.aspx|title=Rob Zombie Loves Elton John, Queen|date=August 20, 2010|publisher=Gibson}}</ref> і [[Элтан Джон]]<ref>{{Cite web|url=http://www.rttnews.com/1399414/elton-john-and-queen-popular-with-hard-rocker-rob-zombie.aspx|title=Elton John And Queen Popular With Hard Rocker Rob Zombie|date=August 22, 2010|publisher=RTT News}}</ref> у якасці ўплывовых асоб у яго дзяцінстве.<ref>{{Cite web|url=http://www.spinner.com/2010/08/19/rob-zombie-queen-elton-john/|title=Rob Zombie Influenced by Queen and Elton John?!?|date=August 19, 2010|publisher=Spinner|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624042818/http://www.spinner.com/2010/08/19/rob-zombie-queen-elton-john/|archive-date=June 24, 2013|access-date=November 25, 2012|url-status=dead}}</ref> Зомбі сцвярджаў, што першай пласцінкай, якую ён купіў, быў альбом Эліса Купера.<ref>{{Cite web|url=http://rzr.online.fr/docs/zombie/alicecooper.htm|title=Alice Cooper & Rob Zombie : Influences, Interviews (Zombie land 2)|website=Rzr.online.fr|date=October 28, 1995|access-date=November 25, 2012}}</ref> [[Metallica]], [[Black Sabbath]], [[Judas Priest]], [[Slayer]], [[Ministry (гурт)|Ministry]], Pantera, [[Sepultura]], Black Flag і Twisted Sister таксама называліся ў якасці ўплывовых на Зомбі гуртаў.<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/artists/rob-zombie/related-artists/?filter=influencedBy|title=Artist Influences for Rob Zombie - MTV|publisher=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20130814194825/http://www.mtv.com/artists/rob-zombie/related-artists/?filter=influencedBy|archive-date=August 14, 2013|url-status=dead}}</ref> Зомбі сцвярджаў, што яго маці не дазваляла яму глядзець фільмы жахаў, у прыватнасці, ''«Тэхаскую разню бензапілой»'' (1974),<ref>{{Cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,615052,00.html|title=Rob Zombie's TV Influence – Rob Zombie|website=People|date=May 21, 1999|archive-url=https://web.archive.org/web/20090602131245/http://www.people.com/people/article/0,,615052,00.html|archive-date=June 2, 2009|access-date=November 25, 2012|url-status=dead}}</ref> які пазней паўплываў на фільмы Зомбі «''Дом 1000 трупаў»'' і ''«Адкінутыя д'яблам»''.<ref>{{Cite web|url=http://www.texaschainsawmassacre.net/Homages/Homages.htm|title=Homages to the Texas Chain Saw Massacre|author=Tim Harden|website=Texaschainsawmassacre.net|access-date=November 25, 2012}}</ref> Зомбі зняў большасць сваіх музычных кліпаў як сольны выканаўца, прычым шматлікія рэлізы былі натхнёныя фільмамі жахаў або спасылаліся на іх. Музычны кліп на яго сінгл «Living Dead Girl» заснаваны на нямым фільме жахаў ''«Кабінет доктара Калігары»'' (1920),<ref>{{Cite web|url=http://hollywood-movies.yoexpert.com/hollywood-movies-general/what-is-film-s-influence-on-music-31995.html|title=What is film's influence on music?|website=Hollywood-movies.yoexpert.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128040926/http://hollywood-movies.yoexpert.com/hollywood-movies-general/what-is-film-s-influence-on-music-31995.html|archive-date=January 28, 2013|access-date=November 25, 2012|url-status=dead}}</ref> а яго кліп на песню «Never Gonna Stop (The Red Red Kroovy)» быў моцна натхнёны фільмам ''«Завадны апельсін''» (1971).<ref>{{Cite web|url=http://unrealitymag.com/index.php/2010/06/11/music-videos-with-clockwork-orange-references/|title=Seven Music Videos Influenced by A Clockwork Orange|author=Madison|website=Unrealitymag.com|date=June 11, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017102057/http://unrealitymag.com/index.php/2010/06/11/music-videos-with-clockwork-orange-references/|archive-date=October 17, 2012|access-date=November 25, 2012|url-status=dead}}</ref> Яго фільм ''«Уладары Салема»'' быў натхнёны класічным фільмам жахаў ''[[Ззянне (фільм, 1980)|«Ззянне»]]'' (1980).<ref>{{YouTube|B2cv_UGnV98|Rob Zombie Goes Big With The Lords of Salem}}</ref> == Дыскаграфія == ; '''Студыйныя альбомы''' * ''Hellbilly Deluxe: 13 Tales of Cadaverous Cavorting Inside the Spookshow International'' (1998) * ''The Sinister Urge'' (2001) * ''Educated Horses'' (2006) * ''Hellbilly Deluxe 2: Noble Jackals, Penny Dreadfuls and the Systematic Dehumanization of Cool'' (2010) * ''Venomous Rat Regeneration Vendor'' (2013) * ''The Electric Warlock Acid Witch Satanic Orgy Celebration Dispenser'' (2016) * ''The Lunar Injection Kool Aid Eclipse Conspiracy'' (2021) * ''[[The Great Satan (альбом Роба Зомбі)|The Great Satan]]'' (2026) == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable sortable" |- ! Год ! Арыгінальная назва ! Рэжысёр ! Сцэнарыст ! Прадзюсар ! Адказны за музыку ! Заўвагі |- | 2003 || ''House of 1000 Corpses''|| {{yes}} || {{yes}} || {{no}}|| {{yes}} || Суаўтар музыкі |- | 2005 || ''The Devil's Rejects''|| {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{no}} || |- |rowspan=2|2007 || ''Werewolf Women of the S.S.''|| {{yes}} || {{yes}} || {{no}} || {{no}}|| Фальшывы трэйлер з ''[[:en:Grindhouse_(film)|Grindhouse]]'' |- | ''Halloween''|| {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}}|| Музычны кіраўнік |- |rowspan=2|2009 || ''Halloween II''|| {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}}|| Музычны кіраўнік |- | ''The Haunted World of El Superbeasto''|| {{yes}} || {{yes}} || {{yes}}||{{no}}|| Выпуск адразу на DVD |- | 2012 || ''The Lords of Salem''|| {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||{{no}}|| |- | 2014 || ''The Zombie Horror Picture Show''|| {{yes}} || {{no}} || {{no}} ||{{yes}}|| Канцэртны фільм |- | 2016 || ''31''|| {{yes}} || {{yes}} || {{yes}}||{{yes}} || Суаўтар музыкі |- | 2019 || ''3 from Hell''|| {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} ||{{yes}}|| Выканаўчы музычны прадзюсар |- | 2022 || ''The Munsters''|| {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{no}} || |} ==== Камеа ==== {| class="wikitable" !Год ! Назва ! Роля |- | 2003 год | ''Дом 1000 трупаў'' | Памочнік доктара Вольфенштэйна (у тытрах не пазначаны) |- | 2006 г. |''Slither'' | Агучванне: Dr. Karl |- | 2010 год |''Super'' | Агучванне: Бог |- | 2017 год | ''[[Вартавыя Галактыкі 2]]'' | Камеа агучвання: Unseen Ravager<ref>{{Cite web|url=https://screenrant.com/guardians-of-the-galaxy-2-rob-zombie/|title=Guardians of the Galaxy 2: Rob Zombie Confirms Involvement|website=[[Screen Rant]]|date=February 23, 2017|access-date=February 23, 2017}}</ref> |- |} == Зноскі == {{Reflist}} == Знешнія спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|схаваць=афіцыйны сайт|link_text=Афіцыйны сайт}} * {{Imdb імя|0957772}} * [http://www.greatamericannightmare.com/ Rob Zombie's Great American Nightmare] (англ.) * [http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=23501 Discovering "The Haunted World of El Superbeasto" With Rob Zombie] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160601185914/http://www.comicbookresources.com/?page=article&id=23501 |date=1 чэрвеня 2016 }} (англ.) {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Выканаўцы Roadrunner Records]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Крытыкі рэлігій]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1965 годзе]] [[Катэгорыя:Роб Зомбі]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Музыканты ЗША]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі рок-музыкі]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] sql136earkz133k09aiv1nfxhgjzafb 0 795425 5165696 5073277 2026-07-14T04:29:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165696 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Рыгор Мацвеевіч Галавацкі }} '''Рыгор Мацвеевіч Галавацкі''' ([[27 чэрвеня]] [[1914]], [[Губічы (Мінскі раён)|Губічы]] або [[Астрашыцкі Гарадок]], [[Мінскі раён]], [[Мінская вобласць]] — [[12 снежня]] [[1943]], [[Гомель]]) — удзельнік вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў у гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. [[Маёр|Гвардыі маёр]]. Працаваў рахункаводам, старшынёй калгаса. == Біяграфія == Рыгор Галавацкі нарадзіўся 27 чэрвеня 1914 года ў вёсцы [[Губічы (Мінскі раён)|Губічы]] [[Мінскі раён|Мінскага раёна]] ў сялянскай сям'і<ref name=":0">{{Cite web|url=https://newsgomel.by/news/imya-emu-geroy/imya-emu-geroy-nash-komissar-grigoriy-golovatskiy_205400.html|title=Имя ему – герой. Наш комиссар Григорий Головацкий|website=Гомельские ведомости}}</ref>. Аднак у архіўных армейскіх дакументах пазначана іншае месца нараджэння — [[Астрашыцкі Гарадок]]. [[Беларусы|Беларус]]. Пасля заканчэння [[Мінскі аўтадарожны тэхнікум|Мінскага аўтадарожнага тэхнікума]] ў 1933 годзе Рыгор Мацвеевіч прайшоў навучанне ў раённай школе. Нейкі час працаваў рахункаводам, затым 20-гадовага хлопца абралі старшынёй калгаса. Малады камсамолец паспяхова кіраваў гаспадаркай два гады. У 1936 годзе пачынаецца ваенны шлях Рыгора Галавацкага — прызыў у [[Чырвоная Армія|Чырвоную Армію]], дзе ён уступае ў шэрагі Камуністычнай партыі. У 1938 годзе Рыгор Галавацкі сканчае [[Разанскае артылерыйскае вучылішча]], а затым — акруговыя курсы малодшых [[Палітрук|палітрукоў]] і становіцца прафесійным палітработнікам Чырвонай Арміі<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://liyev.museum.by/node/49799|title=Их именами названы улицы Гомеля|access-date=29 лістапада 2025|archive-date=10 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210011947/https://liyev.museum.by/node/49799|url-status=dead}}</ref>. З лістапада 1943 года намеснік камандзіра артылерыйскага палка, [[маёр]]. [[Файл:Гомель. Вечный огонь. Площадь Труда 22.jpg|міні|210x210пкс|[[Мемарыял «Вечны агонь» (Гомель)|Брацкая магіла]] на [[Плошча Працы (Гомель)|плошчы Працы]] ў [[Гомель|Гомелі]].]] Ваяваў у складзе 22-й артылерыйскай дывізіі. У складзе гэтай дывізіі, вызваляў [[Гомельская вобласць|Гомельшчыну]] намеснік камандзіра [[316-ы артылерыйскі полк|316 артылерыйскага палка]] па палітчастцы, гвардыі маёр Галавацкі. Увесь час знаходзіўся на перадавой пазіцыі. Пасля ранення камандзіра прыняў на сябе камандаванне палком у баях на подступах да [[Гомель|Гомеля]]. 12 снежня 1943 года ў выніку варожай контратакі Рыгор Мацвеевіч загінуў. З ваеннымі ўшанаваннямі ён быў пахаваны ў вызваленым [[Гомель|Гомелі]], паводле армейскіх дакументаў «на вуліцы Савецкай у Піянерскім садзе» (меркавана на тэрыторыі цяперашняга сквера імя А. А. Грамыкі). Пазней быў перапахаваны ў [[Мемарыял «Вечны агонь» (Гомель)|брацкай магіле савецкіх воінаў і падпольшчыкаў ля Вечнага агню]] ў [[Гомель|Гомелі]]. На адной з мармуровых пліт золатам высечаныя словы: «Гв. майор Г. М. Головацкий»<ref>{{Cite web|url=https://gorbibl.gomel.by/index.php?do=static&page=streets&id=84|title=Головацкий Григорий Матвеевич|access-date=29 лістапада 2025|archive-date=10 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210110818/https://gorbibl.gomel.by/index.php?do=static&page=streets&id=84|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://street.gomelhistory.by/pamyatniki-memorialnye-doski-skulptury-gomelya/pamyatniki-memorialy-bratskie-mogily/bratskaja-mogila-sovetskih-voinov-i-podpolshhikov/|title=Братская могила советских воинов и подпольщиков (Вечный огонь)}}</ref>. Рыгор Мацвеевіч быў жанаты (жонка Марыя Іванаўна), у шлюбе нарадзіліся два сыны. == Узнагароды і званні == * [[Маёр|Гвардыі маёр]] == Памяць == * Імя Р. М. Галавацкага носіць адна з вуліц і праезд у [[Гомель|Гомелі]]<ref>{{Cite web|url=https://городгомель.бел/o/Головацкого_улица|title=Улица Головацкого}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://street.gomelhistory.by/ulicy-goroda-gomel/ulicy-gomelya-na-bukvu-g/golovackogo-proezd/|title=Проезд Головацкого}}</ref>. <blockquote>Першапачатковая назва – вуліца Прудкоўская. У далейшым вуліца стала называцца Старопрудковской. Рашэннем гарвыканкама 17 сакавіка 1944 года вуліца Старапрудкоўская перайменавана ў гонар Рыгора Мацвеевіча Галавацкага, намесніка камандзіра артылерыйскага палка па палітчастцы, які загінуў пры вызваленні [[Гомель|Гомеля]] ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. </blockquote>На доме № 1 устаноўлена мемарыяльная дошка: {{Lang-ru|«Улица названа именем заместителя командира артиллерийского: гвардии майора Головацкого Григория Матвеевича (1914-1943 гг.), который погиб в боях за освобождение Гомельщины в годы Великой Отечественной войны»}}. * Матэрыялы і дакументы пра яго захоўваюцца ў [[Гомельскі палацава-паркавы ансамбль (гісторыка-культурная ўстанова)|Гомельскім абласным краязнаўчым музеі]], [[Гомельскі абласны музей ваеннай славы|Гомельскім абласным музеі ваеннай славы]]. * [[Манументальны жывапіс|Мурал]] у гонар Р. М. Галавацкага размешчаны на доме № 38 па [[Вуліца Мазурава (Гомель)|вуліцы Мазурава]] ў горадзе [[Гомель|Гомелі]] (25.11.2025). Мурал адкрыты напярэдадні 82-й гадавіны вызвалення [[Гомель|Гомеля]] ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў<ref>{{Cite web|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news310370.html|title=Чтобы подвиг не растворился в страницах учебников. В Гомеле открыли мурал Григорию Матвеевичу Головацкому|website=Гомельская праўда}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsgomel.by/news/society/v-gomele-torzhestvenno-otkryli-mural-grigoriyu-golovatskomu_205811.html|title=В Гомеле торжественно открыли мурал Григорию Головацкому|website=Гомельские ведомости}}</ref>. == Крыніцы == <references responsive="" /> == Літаратура == * Агеев, М. Их именами названы улицы Гомеля / М. Агеев, М. Зеленков. – [[Мінск|Минск]]: Полымя, 1974. – С. 52-53. * Стэльмашок, Ф. Клікала слова ў бой: [Рыгор Мацвеевіч Галавацкі] / Ф. Стэльмашок // [[Гомельская праўда]]. – 1984. – 27 снежня. * Головацкий Григорий Матвеевич: [биографическая справка] // Их именами названы…: энциклопедический справочник / [гл. ред. [[Іван Шамякін|И. П. Шамякин]]]. – [[Мінск|Минск]]: [[Беларуская Савецкая Энцыклапедыя|БелСЭ]], 1987. – С. 147-148. * Головацкий Григорий Матвеевич: [биографическая справка] // [[Гомель]]: энциклопедический справочник / [гл. ред. [[Іван Шамякін|И. П. Шамякин]]]. – [[:ru:Минск|Минск]]: [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|Белорусская Советская Энциклопедия им. П. Бровки]], 1991. – С. 136. * Головацкого, улица [Электронный ресурс] // Улицы Гомеля. – Режим доступа: <nowiki>https://gomelstreet.by/ulicy-goroda-gomel/golovackogo-ulica/</nowiki>. – Дата доступа: 14.06.2021. == Спасылкі == * [https://newsgomel.by/news/imya-emu-geroy/imya-emu-geroy-nash-komissar-grigoriy-golovatskiy_205400.html Имя ему — герой. Наш комиссар Григорий Головацкий]. Гомельские ведомости. {{Commons|Category:}} [[Катэгорыя:Артылерысты_Вялікай_Айчыннай_вайны]] [[Катэгорыя:Пахаваныя_ў_Гомелі]] 84h54pnajr4hhm71kwpjx84qv454p9t 0 797104 5165637 5164856 2026-07-13T21:05:37Z JerzyKundrat 174 /* Чэрвень */ 5165637 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|інфармацыйная старонка-спіс у праекце Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2026]] годзе. == Студзень == [[Файл:Louis_E_Brus.jpg|150px|thumb|[[Луіс Брус]]]] [[Файл:Catherine_O'Hara_at_the_2024_Toronto_International_Film_Festival_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Кэтрын О’Хара]]]] * [[5 студзеня]]: [[Олдрыч Эймс]] (84) — супрацоўнік контрразведвальнага падраздзялення [[ЦРУ]] [[ЗША]], агент савецкіх і расійскіх спецслужбаў. * [[8 студзеня]]: [[Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава]] (73) — латвійская савецкая баскетбалістка, двукразовая алімпійская чемпіёнка. * 8 студзеня: [[Антон Іванавіч Ятусевіч]] (79) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі і паразіталогіі, рэктар [[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны]] (1998—2016). * [[10 студзеня]]: [[Лаянел Расакавіч Адамс]] (31) — расійскі [[футбаліст]]<ref>[https://www.sport-express.ru/football/rfpl/reviews/eks-futbolist-cska-layonel-adams-pogib-posle-padeniya-iz-okna-v-podmoskove-podrobnosti-proisshestviya-2390299/ Трагедия в Подмосковье: воспитанник ЦСКА Адамс выпал из окна высотки и умер до приезда врачей]</ref>. * 10 студзеня: [[Анатоль Віктаравіч Кудзельскі]] (91) — беларускі вучоны ў галіне рэгіянальнай геалогіі і гідрагеалогіі, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі|член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996). * [[11 студзеня]]: [[Васіль Іванавіч Бернік]] (79) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1992). * 11 студзеня: [[Луіс Брус]] (82) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023). * [[13 студзеня]]: [[Георгіяс Васіліу]] (94) — кіпрскі палітык, Прэзідэнт Рэспублікі Кіпр (1988—1993). * [[14 студзеня]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]] (84) — беларускі мастак. * 14 студзеня: [[Ніна Уладзіміраўна Кожар]] (73) — беларускі архітэктар<ref>[http://www.bsa.by/news/BUA/14-yanvarya-2026-g-ushla-iz-jizni-nina-vladimirovna-kojar 14 января 2026 г. ушла из жизни Нина Владимировна Кожар]</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Юрый Антонавіч Пышнік]] (83) — беларускі футбаліст, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа, [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]]. * [[16 студзеня]]: [[Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі]] (90) — беларускі кінааператар-пастаноўшчык, фотамастак, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1967). * [[21 студзеня]]: [[Юрый Уладзіміравіч Чонка]] (34) — украінскі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]. * [[25 студзеня]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Чарняўскі]] (87) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994)<ref>[https://niipfp.bsu.by/index.php?p=events&i=0 Соболезнования в связи со смертью А. Ф. Чернявского]</ref>. * 25 студзеня: [[Лі Хе Чхан]] (73) — паўднёвакарэйскі палітык, Прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Карэя|Рэспублікі Карэя]] (2004—2006). * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] (71) — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка, лаўрэат прэмій «Эмі» (1982, 2020) і «Залаты глобус» (2021). == Люты == [[Файл:Константин Богданов.jpg|thumb|150px|[[Канстанцін Анатолевіч Багданаў|Канстанцін Багданаў]]]] [[Файл:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|thumb|150px|[[Алі Хаменеі]]]] * [[1 лютага]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка]] (77) — беларускі [[мастак]]-[[жывапіс]]ец. * [[3 лютага]]: [[Саіф аль-Іслам Кадафі]] (53) — [[Лівія|лівійскі]] інжынер і палітычны дзеяч, доктар філасофіі, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[8 лютага]]: [[Казімір Велікаселец]] (80) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, апостальскі адміністратар [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] (2021)<ref>[https://catholic.by/3/news/18836-na-81-m-godze-zhytstsya-adysho-u-vechnasts-biskup-kazimir-velikaselets-najstarejshy-ierarkh-u-belarusi На 81-м годзе жыцця адышоў у вечнасць біскуп Казімір Велікаселец — найстарэйшы каталіцкі іерарх у Беларусі]</ref>. * [[10 лютага]]: [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] (71) — беларускі мастак-авангардыст<ref>[https://s-k.by/%D0%B2-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-3/ В Слуцке горела квартира]</ref>. * 10 лютага: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец. * 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр. * [[11 лютага]]: [[Дэвід Хейвуд Шварц]] (83) — амерыканскі дыпламат, Пасол ЗША у Беларусі (1992—1994)<ref>[https://www.tlyfh.com/obituary/david-swartz David’s Obituary]</ref>. * [[12 лютага]]: [[Бажэна Дыкель]] (77) — польская актрыса тэатра і кіно. * [[13 лютага]]: [[Рой Аляксандравіч Мядзведзеў]] (100) — савецкі і расійскі публіцыст, педагог, гісторык. * [[15 лютага]]: [[Роберт Дзюваль]] (95) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр. * 15 лютага: [[Людміла Уладзіміраўна Юрчанка]] (82) — украінская оперная спявачка. * [[16 лютага]]: [[Элені Глікадзі-Арвелер]] (99) — грэчаскі гісторык-візантыніст і ўніверсітэцкі прафесар. * [[21 лютага]]: [[Канстанцін Анатолевіч Багданаў]] (62) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, гісторык культуры. * [[22 лютага]]: [[Біргіта Андэрсан]] (92) — шведская актрыса і комік. * [[24 лютага]]: [[Цырыл Кола]] (98) — [[Лужычане|лужыцкі]] пісьменнік, перакладчык, драматург, літаратурны крытык і публіцыст. * [[25 лютага]]: [[Людвіг Скоці]] (77) — [[науру]]анскі палітык, [[Прэзідэнт Науру]] (2003, 2004—2007). * [[28 лютага]]: [[Азіз Насірзадэ]] (62) — [[іран]]скі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, міністр абароны. * 28 лютага: [[Махамад Пакпур]] (64) — іранскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, генерал-маёр, галоўнакамандуючы [[КВІР|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі]]. * 28 лютага: [[Алі Хаменеі]] (86) — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч, Вышэйшы кіраўнік (Рахбар) Ірана<ref>[https://ria.ru/20260301/iran-2077576048.html Верховный лидер Ирана погиб]</ref>. == Сакавік == [[Файл:KariznaV.jpg|thumb|150px|Уладзімір Карызна]] [[Файл:Ali_Larijani,_2021-01-12_(cropped).jpg|thumb|150px|Алі Ларыджані]] [[Файл:Chuck_Norris_May_2015.jpg|thumb|150px|Чак Норыс]] * [[1 сакавіка]]: [[Давід Одсан]] (78) — [[Ісландыя|ісландскі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Ісландыі]] (1991—2004). * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна]] (87) — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]], [[перакладчык]]. * [[5 сакавіка]]: [[Яніс Стрэйчс]] (89) — латвійскі акцёр і рэжысёр. * [[6 сакавіка]]: [[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]] (84) — савецкі і эстонскі лінгвіст. * [[8 сакавіка]]: [[Энтані Джэймс Легет]] (87) — брытана-амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (2003). * [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]-[[медыявіст]], [[кнігазнавец]], [[скарыназнавец]]. * [[14 сакавіка]]: [[Крыстафер Сімс]] (83) — [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2011). * 14 сакавіка: [[Юрген Хабермас]] (96) — нямецкі [[філосаф]] і сацыёлаг. * [[16 сакавіка]]: [[Сяргей Апанасавіч Максіменка]] (71) — беларускі фізік, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (2014)<ref>[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 — 16.03.2026]</ref>. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] (67) — іранскі дзяржаўны дзеяч, сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]]. * 17 сакавіка: [[Ілья II (Каталікос-Патрыярх Грузіі)|Ілья II]] (93) — [[Каталікос-Патрыярх Грузіі]]. * [[18 сакавіка]]: [[Хэйсукэ Хіранака]] (94) — японскі і амерыканскі [[матэматык]], лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1970). * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] (86) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр і майстар баявых мастацтваў. * [[20 сакавіка]]: [[Майкл Бішап]] (90) — [[ЗША|амерыканскі]] [[анколаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1989). * 20 сакавіка: [[Роберт Мюлер]] (81) — [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дырэктар [[ФБР]] (2001—2013). * 20 сакавіка: [[Філарэт (Патрыярх Кіеўскі)]] (97) — украінскі [[Праваслаўе|праваслаўны]] царкоўны дзеяч, [[архірэй]]. * 20 сакавіка: [[Уладзімір Канстанцінавіч Шумны]] (92) — савецкі і расійскі генетык, акадэмік [[АН СССР]] (1990)<ref>[https://rberega.info/archives/145176 В Новосибирске ушёл из жизни выдающийся генетик Владимир Шумный]</ref>. * [[22 сакавіка]]: [[Ліянель Жаспен]] (88) — французскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Францыі]] (1997—2002). * [[24 сакавіка]]: [[Біруце Галдзікас]] (79) — канадскі антраполаг, прыматолаг. * [[25 сакавіка]]: [[Мікалай Люцыянавіч Арлоў]] (73) — расійскі герпетолаг. * [[28 сакавіка]]: [[Зінаіда Дзмітрыеўна Гарачка]] (94) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). * [[29 сакавіка]]: [[Веслаў Мысліўскі]] (94) — польскі пісьменнік<ref>[https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,14719844,wszystko-co-mialem-do-powiedzenia-napisalem-rozmowa-z.html Wszystko, co miałem do powiedzenia, napisałem. Rozmowa z Wiesławem Myśliwskim]</ref>. * [[30 сакавіка]]: [[Алег Барысавіч Сонін]] (77) — беларускі кампазітар. * [[31 сакавіка]]: [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў]] (50) — расійскі гандбаліст, Алімпійскі чэмпіён (2000), галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026)<ref>[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]</ref>. == Красавік == * [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. * [[7 красавіка]]: [[Мірча Лучэску]] (80) — румынскі футбаліст і футбольны трэнер. * [[8 красавіка]]: [[Герд Вінер]] (89) — нямецкі жывапісец і графік. * [[11 красавіка]]: [[Марсель Нія Нджыфенджы]] (91) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Старшыня Сената Камеруна (2013—2026). * 11 красавіка: [[Ігар Адамавіч Ціткоўскі]] (70) — беларускі мастак-графік, гісторык архітэктуры Беларусі<ref>[https://rcntsluck.by/2026/04/11/ushyol-iz-zhizni-igor-titkovskij-hudozhnik-kraeved-letopisecz-sluczka/ Ушёл из жизни Игорь Титковский: художник, краевед, летописец Слуцка]</ref>. * [[13 красавіка]]: [[Уладзімір Сяргеевіч Экнадыёсаў]] (78) — беларускі артыст оперы (лірыка-драматычны тэнар), народны артыст Беларусі (1990). <ref>[https://www.sb.by/articles/ushel-iz-zhizni-narodnyy-artist-bssr-vladimir-eknadiosov.html Ушел из жизни народный артист БССР Владимир Экнадиосов]</ref> * [[14 красавіка]]: [[Галіна Іосіфаўна Марцінкевіч]] (90) — беларускі вучоны-географ<ref>[https://geo.bsu.by/index.php/department/kratk-letopis/fakultet-pomnit/2343-martsinkevich-galina-iosifovna.html Марцинкевич Галина Иосифовна]</ref>. * [[16 красавіка]]: [[Кадзуо Іманісі]] (85) — японскі футбаліст. * 16 красавіка: [[Мікалай Андрэевіч Кавалёў]] (88) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003). * [[17 красавіка]]: [[Наталі Бай]] (77) — французская актрыса. * 17 красавіка: [[Вячаслаў Аляксандравіч Нікіфараў]] (83) — беларускі і расійскі акцёр кіно і тэлебачання, кінарэжысёр, сцэнарыст, педагог, Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1981). * 17 красавіка: [[Барыс Алегавіч Юрцін]] (93) — беларускі архітэктар. * [[19 красавіка]]: [[Мухтар Шаханаў]] (83) — казахскі паэт, драматург і празаік, дэпутат Мажыліса Парламента Рэспублікі Казахстан, палітычны дзеяч. * [[23 красавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Куліковіч]] (58) — беларускі мовазнаўца, папулярызатар ведаў пра беларускую мову, галоўны рэдактар часопіса «Роднае слова» (2007—2009). * [[24 красавіка]]: [[Зоф’я Здыбіцка]] (97) — польскі філосаф. * [[25 красавіка]]: [[Садзіё Камара]] (47) — міністр абароны [[Малі]]. * [[30 красавіка]]: [[Георг Базеліц]] (88) — нямецкі жывапісец, графік і скульптар. == Май == [[Файл:Ted_Turner_April_1985_(cropped).jpg|thumb|150px|Тэд Цёрнер]] [[Файл:Raisa_Baravikova_(2021).jpg|thumb|150px|Раіса Баравікова]] * [[5 мая]]: [[Лі Хон Гу]] (91) — паўднёвакарэйскі палітычны дзеяч і дыпламат, Прэм’ер-міністр Рэспублікі Карэя (1994—1995), Пасол Рэспублікі Карэя ў ЗША (1998—2000). * [[6 мая]]: [[Кавайе Егіэ Джыбрыл]] (86) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэзідэнт Нацыянальнага сходу Камеруна (1992—2026). * 6 мая: [[Тэд Цёрнер]] (87) — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[8 мая]]: [[Фестус Магае]] (86) — батсванскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Батсваны (1998—2008). * [[12 мая]]: [[Уладзімір Кірылавіч Малчанаў]] (75) — расійскі тэле- і радыёвядучы, журналіст. * [[14 мая]]: [[Кшыштаф Пясевіч]] (80) — польскі адвакат, палітык, сцэнарыст, член Сената Рэспублікі Польшча (1991—1993, 1997—2011). * [[15 мая]]: [[Эдмунд Фелпс]] (92) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2006). * [[16 мая]]: [[Фелісьен Кабуга]] (93) — адзін з галоўных абвінавачаных у датычнасці да [[генацыд у Руандзе|генацыду ў Руандзе]] ў 1994 годзе. * [[18 мая]]: [[Сцяпан Іванавіч Кубіў]] (64) — украінскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, палітык, Першы Віцэ-прэм’ер-міністр Украіны — Міністр эканамічнага развіцця і гандлю Украіны (2016—2019). * [[19 мая]]: [[Раман (Мацюшын)]] (71) — іераманах Рускай праваслаўнай царквы, паэт. * [[23 мая]]: [[Міхаіл Іванавіч Старавойтаў]] (74) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (1980), дацэнт * [[25 мая]]: [[Соні Ролінз]] (95) — амерыканскі джазавы тэнар-саксафаніст. * [[26 мая]]: [[Раіса Андрэеўна Баравікова]] (79) — беларуская [[пісьменніца]], [[перакладчыца]]. * [[28 мая]]: [[Клод Лем’ё]] (60) — канадскі хакеіст. * 28 мая: [[Абд Рабу Мансур аль-Хадзі]] (80) — еменскі дзяржаўны, ваенны і палітычны дзеяч? Прэзідэнт Емена (2012—2022). * [[30 мая]]: [[Хуліа Ле Парк]] (97) — аргенцінскі мастак і скульптар. == Чэрвень == * [[4 чэрвеня]]: [[Маржан Сатрапі]] (56) — [[Францыя|французская]] [[пісьменніца]], карыкатурыстка, ілюстратарка, [[кінарэжысёр]]ка і аўтарка дзіцячых кніг [[іран]]скага паходжання. * [[10 чэрвеня]]: [[Уладас Гарастас]] (94) — літоўскі трэнер па баскетболе, заслужаны трэнер СССР. * [[13 чэрвеня]]: [[Барыс Валянцінавіч Ісачанка]] (67) — савецкі і беларускі стралок з лука, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1980). * [[26 чэрвеня]]: [[Сяргей Барысавіч Іваноў]] (73) — расійскі дзяржаўны дзеяч, першы намеснік Старшыні Урада Расіі (2007—2008). * [[27 чэрвеня]]: [[Аляксандр Мікалаевіч Казека]] (67) — беларускі паэт<ref>[https://blr.belta.by/society/view/pajshou-z-zhytstsja-vjadomy-belaruski-paet-aljaksandr-kazeka-159760-2026/ Пайшоў з жыцця вядомы беларускі паэт Аляксандр Казека]</ref>. * 27 чэрвеня: [[Іван Кушнярук]] (34) — беларускі акцёр тэатру і кіно. == Ліпень == * [[5 ліпеня]]: [[Пётр Вікенцьевіч Садоўскі]] (85) — беларускі мовазнавец, палітык і дыпламат. * [[6 ліпеня]]: [[Уладзіслаў Людвігавіч Місевіч]] (81) — беларускі эстрадны музыкант, Заслужаны артыст Беларускай ССР<ref>[https://people.onliner.by/2026/07/07/eshhe-vchera-katalsya-na-rolikax-umer-soosnovatel-legendarnyx-pesnyarov-vladislav-misevich «Еще вчера катался на роликах». Умер сооснователь легендарных «Песняров» Владислав Мисевич]</ref>. * [[8 ліпеня]]: [[Боні Тайлер]] (75) — брытанская спявачка. * [[11 ліпеня]]: [[Ліндсі Грэм]] (71) — амерыканскі палітык, сенатар ЗША. == Гл. таксама == * [[Спіс народжаных у 2026 годзе]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2026]] rv1zcuxuv0jrciqmne9a410di6nui1z 5165712 5165637 2026-07-14T05:29:58Z DobryBrat 5701 /* Ліпень */ [[Хамад бін Халіфа Аль Тані]] 5165712 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|інфармацыйная старонка-спіс у праекце Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2026]] годзе. == Студзень == [[Файл:Louis_E_Brus.jpg|150px|thumb|[[Луіс Брус]]]] [[Файл:Catherine_O'Hara_at_the_2024_Toronto_International_Film_Festival_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Кэтрын О’Хара]]]] * [[5 студзеня]]: [[Олдрыч Эймс]] (84) — супрацоўнік контрразведвальнага падраздзялення [[ЦРУ]] [[ЗША]], агент савецкіх і расійскіх спецслужбаў. * [[8 студзеня]]: [[Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава]] (73) — латвійская савецкая баскетбалістка, двукразовая алімпійская чемпіёнка. * 8 студзеня: [[Антон Іванавіч Ятусевіч]] (79) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі і паразіталогіі, рэктар [[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны]] (1998—2016). * [[10 студзеня]]: [[Лаянел Расакавіч Адамс]] (31) — расійскі [[футбаліст]]<ref>[https://www.sport-express.ru/football/rfpl/reviews/eks-futbolist-cska-layonel-adams-pogib-posle-padeniya-iz-okna-v-podmoskove-podrobnosti-proisshestviya-2390299/ Трагедия в Подмосковье: воспитанник ЦСКА Адамс выпал из окна высотки и умер до приезда врачей]</ref>. * 10 студзеня: [[Анатоль Віктаравіч Кудзельскі]] (91) — беларускі вучоны ў галіне рэгіянальнай геалогіі і гідрагеалогіі, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі|член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996). * [[11 студзеня]]: [[Васіль Іванавіч Бернік]] (79) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1992). * 11 студзеня: [[Луіс Брус]] (82) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023). * [[13 студзеня]]: [[Георгіяс Васіліу]] (94) — кіпрскі палітык, Прэзідэнт Рэспублікі Кіпр (1988—1993). * [[14 студзеня]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]] (84) — беларускі мастак. * 14 студзеня: [[Ніна Уладзіміраўна Кожар]] (73) — беларускі архітэктар<ref>[http://www.bsa.by/news/BUA/14-yanvarya-2026-g-ushla-iz-jizni-nina-vladimirovna-kojar 14 января 2026 г. ушла из жизни Нина Владимировна Кожар]</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Юрый Антонавіч Пышнік]] (83) — беларускі футбаліст, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа, [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]]. * [[16 студзеня]]: [[Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі]] (90) — беларускі кінааператар-пастаноўшчык, фотамастак, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1967). * [[21 студзеня]]: [[Юрый Уладзіміравіч Чонка]] (34) — украінскі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]. * [[25 студзеня]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Чарняўскі]] (87) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994)<ref>[https://niipfp.bsu.by/index.php?p=events&i=0 Соболезнования в связи со смертью А. Ф. Чернявского]</ref>. * 25 студзеня: [[Лі Хе Чхан]] (73) — паўднёвакарэйскі палітык, Прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Карэя|Рэспублікі Карэя]] (2004—2006). * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] (71) — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка, лаўрэат прэмій «Эмі» (1982, 2020) і «Залаты глобус» (2021). == Люты == [[Файл:Константин Богданов.jpg|thumb|150px|[[Канстанцін Анатолевіч Багданаў|Канстанцін Багданаў]]]] [[Файл:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|thumb|150px|[[Алі Хаменеі]]]] * [[1 лютага]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка]] (77) — беларускі [[мастак]]-[[жывапіс]]ец. * [[3 лютага]]: [[Саіф аль-Іслам Кадафі]] (53) — [[Лівія|лівійскі]] інжынер і палітычны дзеяч, доктар філасофіі, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[8 лютага]]: [[Казімір Велікаселец]] (80) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, апостальскі адміністратар [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] (2021)<ref>[https://catholic.by/3/news/18836-na-81-m-godze-zhytstsya-adysho-u-vechnasts-biskup-kazimir-velikaselets-najstarejshy-ierarkh-u-belarusi На 81-м годзе жыцця адышоў у вечнасць біскуп Казімір Велікаселец — найстарэйшы каталіцкі іерарх у Беларусі]</ref>. * [[10 лютага]]: [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] (71) — беларускі мастак-авангардыст<ref>[https://s-k.by/%D0%B2-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-3/ В Слуцке горела квартира]</ref>. * 10 лютага: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец. * 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр. * [[11 лютага]]: [[Дэвід Хейвуд Шварц]] (83) — амерыканскі дыпламат, Пасол ЗША у Беларусі (1992—1994)<ref>[https://www.tlyfh.com/obituary/david-swartz David’s Obituary]</ref>. * [[12 лютага]]: [[Бажэна Дыкель]] (77) — польская актрыса тэатра і кіно. * [[13 лютага]]: [[Рой Аляксандравіч Мядзведзеў]] (100) — савецкі і расійскі публіцыст, педагог, гісторык. * [[15 лютага]]: [[Роберт Дзюваль]] (95) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр. * 15 лютага: [[Людміла Уладзіміраўна Юрчанка]] (82) — украінская оперная спявачка. * [[16 лютага]]: [[Элені Глікадзі-Арвелер]] (99) — грэчаскі гісторык-візантыніст і ўніверсітэцкі прафесар. * [[21 лютага]]: [[Канстанцін Анатолевіч Багданаў]] (62) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, гісторык культуры. * [[22 лютага]]: [[Біргіта Андэрсан]] (92) — шведская актрыса і комік. * [[24 лютага]]: [[Цырыл Кола]] (98) — [[Лужычане|лужыцкі]] пісьменнік, перакладчык, драматург, літаратурны крытык і публіцыст. * [[25 лютага]]: [[Людвіг Скоці]] (77) — [[науру]]анскі палітык, [[Прэзідэнт Науру]] (2003, 2004—2007). * [[28 лютага]]: [[Азіз Насірзадэ]] (62) — [[іран]]скі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, міністр абароны. * 28 лютага: [[Махамад Пакпур]] (64) — іранскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, генерал-маёр, галоўнакамандуючы [[КВІР|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі]]. * 28 лютага: [[Алі Хаменеі]] (86) — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч, Вышэйшы кіраўнік (Рахбар) Ірана<ref>[https://ria.ru/20260301/iran-2077576048.html Верховный лидер Ирана погиб]</ref>. == Сакавік == [[Файл:KariznaV.jpg|thumb|150px|Уладзімір Карызна]] [[Файл:Ali_Larijani,_2021-01-12_(cropped).jpg|thumb|150px|Алі Ларыджані]] [[Файл:Chuck_Norris_May_2015.jpg|thumb|150px|Чак Норыс]] * [[1 сакавіка]]: [[Давід Одсан]] (78) — [[Ісландыя|ісландскі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Ісландыі]] (1991—2004). * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна]] (87) — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]], [[перакладчык]]. * [[5 сакавіка]]: [[Яніс Стрэйчс]] (89) — латвійскі акцёр і рэжысёр. * [[6 сакавіка]]: [[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]] (84) — савецкі і эстонскі лінгвіст. * [[8 сакавіка]]: [[Энтані Джэймс Легет]] (87) — брытана-амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (2003). * [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]-[[медыявіст]], [[кнігазнавец]], [[скарыназнавец]]. * [[14 сакавіка]]: [[Крыстафер Сімс]] (83) — [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2011). * 14 сакавіка: [[Юрген Хабермас]] (96) — нямецкі [[філосаф]] і сацыёлаг. * [[16 сакавіка]]: [[Сяргей Апанасавіч Максіменка]] (71) — беларускі фізік, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (2014)<ref>[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 — 16.03.2026]</ref>. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] (67) — іранскі дзяржаўны дзеяч, сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]]. * 17 сакавіка: [[Ілья II (Каталікос-Патрыярх Грузіі)|Ілья II]] (93) — [[Каталікос-Патрыярх Грузіі]]. * [[18 сакавіка]]: [[Хэйсукэ Хіранака]] (94) — японскі і амерыканскі [[матэматык]], лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1970). * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] (86) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр і майстар баявых мастацтваў. * [[20 сакавіка]]: [[Майкл Бішап]] (90) — [[ЗША|амерыканскі]] [[анколаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1989). * 20 сакавіка: [[Роберт Мюлер]] (81) — [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дырэктар [[ФБР]] (2001—2013). * 20 сакавіка: [[Філарэт (Патрыярх Кіеўскі)]] (97) — украінскі [[Праваслаўе|праваслаўны]] царкоўны дзеяч, [[архірэй]]. * 20 сакавіка: [[Уладзімір Канстанцінавіч Шумны]] (92) — савецкі і расійскі генетык, акадэмік [[АН СССР]] (1990)<ref>[https://rberega.info/archives/145176 В Новосибирске ушёл из жизни выдающийся генетик Владимир Шумный]</ref>. * [[22 сакавіка]]: [[Ліянель Жаспен]] (88) — французскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Францыі]] (1997—2002). * [[24 сакавіка]]: [[Біруце Галдзікас]] (79) — канадскі антраполаг, прыматолаг. * [[25 сакавіка]]: [[Мікалай Люцыянавіч Арлоў]] (73) — расійскі герпетолаг. * [[28 сакавіка]]: [[Зінаіда Дзмітрыеўна Гарачка]] (94) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). * [[29 сакавіка]]: [[Веслаў Мысліўскі]] (94) — польскі пісьменнік<ref>[https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,14719844,wszystko-co-mialem-do-powiedzenia-napisalem-rozmowa-z.html Wszystko, co miałem do powiedzenia, napisałem. Rozmowa z Wiesławem Myśliwskim]</ref>. * [[30 сакавіка]]: [[Алег Барысавіч Сонін]] (77) — беларускі кампазітар. * [[31 сакавіка]]: [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў]] (50) — расійскі гандбаліст, Алімпійскі чэмпіён (2000), галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026)<ref>[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]</ref>. == Красавік == * [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. * [[7 красавіка]]: [[Мірча Лучэску]] (80) — румынскі футбаліст і футбольны трэнер. * [[8 красавіка]]: [[Герд Вінер]] (89) — нямецкі жывапісец і графік. * [[11 красавіка]]: [[Марсель Нія Нджыфенджы]] (91) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Старшыня Сената Камеруна (2013—2026). * 11 красавіка: [[Ігар Адамавіч Ціткоўскі]] (70) — беларускі мастак-графік, гісторык архітэктуры Беларусі<ref>[https://rcntsluck.by/2026/04/11/ushyol-iz-zhizni-igor-titkovskij-hudozhnik-kraeved-letopisecz-sluczka/ Ушёл из жизни Игорь Титковский: художник, краевед, летописец Слуцка]</ref>. * [[13 красавіка]]: [[Уладзімір Сяргеевіч Экнадыёсаў]] (78) — беларускі артыст оперы (лірыка-драматычны тэнар), народны артыст Беларусі (1990). <ref>[https://www.sb.by/articles/ushel-iz-zhizni-narodnyy-artist-bssr-vladimir-eknadiosov.html Ушел из жизни народный артист БССР Владимир Экнадиосов]</ref> * [[14 красавіка]]: [[Галіна Іосіфаўна Марцінкевіч]] (90) — беларускі вучоны-географ<ref>[https://geo.bsu.by/index.php/department/kratk-letopis/fakultet-pomnit/2343-martsinkevich-galina-iosifovna.html Марцинкевич Галина Иосифовна]</ref>. * [[16 красавіка]]: [[Кадзуо Іманісі]] (85) — японскі футбаліст. * 16 красавіка: [[Мікалай Андрэевіч Кавалёў]] (88) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003). * [[17 красавіка]]: [[Наталі Бай]] (77) — французская актрыса. * 17 красавіка: [[Вячаслаў Аляксандравіч Нікіфараў]] (83) — беларускі і расійскі акцёр кіно і тэлебачання, кінарэжысёр, сцэнарыст, педагог, Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1981). * 17 красавіка: [[Барыс Алегавіч Юрцін]] (93) — беларускі архітэктар. * [[19 красавіка]]: [[Мухтар Шаханаў]] (83) — казахскі паэт, драматург і празаік, дэпутат Мажыліса Парламента Рэспублікі Казахстан, палітычны дзеяч. * [[23 красавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Куліковіч]] (58) — беларускі мовазнаўца, папулярызатар ведаў пра беларускую мову, галоўны рэдактар часопіса «Роднае слова» (2007—2009). * [[24 красавіка]]: [[Зоф’я Здыбіцка]] (97) — польскі філосаф. * [[25 красавіка]]: [[Садзіё Камара]] (47) — міністр абароны [[Малі]]. * [[30 красавіка]]: [[Георг Базеліц]] (88) — нямецкі жывапісец, графік і скульптар. == Май == [[Файл:Ted_Turner_April_1985_(cropped).jpg|thumb|150px|Тэд Цёрнер]] [[Файл:Raisa_Baravikova_(2021).jpg|thumb|150px|Раіса Баравікова]] * [[5 мая]]: [[Лі Хон Гу]] (91) — паўднёвакарэйскі палітычны дзеяч і дыпламат, Прэм’ер-міністр Рэспублікі Карэя (1994—1995), Пасол Рэспублікі Карэя ў ЗША (1998—2000). * [[6 мая]]: [[Кавайе Егіэ Джыбрыл]] (86) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэзідэнт Нацыянальнага сходу Камеруна (1992—2026). * 6 мая: [[Тэд Цёрнер]] (87) — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[8 мая]]: [[Фестус Магае]] (86) — батсванскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Батсваны (1998—2008). * [[12 мая]]: [[Уладзімір Кірылавіч Малчанаў]] (75) — расійскі тэле- і радыёвядучы, журналіст. * [[14 мая]]: [[Кшыштаф Пясевіч]] (80) — польскі адвакат, палітык, сцэнарыст, член Сената Рэспублікі Польшча (1991—1993, 1997—2011). * [[15 мая]]: [[Эдмунд Фелпс]] (92) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2006). * [[16 мая]]: [[Фелісьен Кабуга]] (93) — адзін з галоўных абвінавачаных у датычнасці да [[генацыд у Руандзе|генацыду ў Руандзе]] ў 1994 годзе. * [[18 мая]]: [[Сцяпан Іванавіч Кубіў]] (64) — украінскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, палітык, Першы Віцэ-прэм’ер-міністр Украіны — Міністр эканамічнага развіцця і гандлю Украіны (2016—2019). * [[19 мая]]: [[Раман (Мацюшын)]] (71) — іераманах Рускай праваслаўнай царквы, паэт. * [[23 мая]]: [[Міхаіл Іванавіч Старавойтаў]] (74) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (1980), дацэнт * [[25 мая]]: [[Соні Ролінз]] (95) — амерыканскі джазавы тэнар-саксафаніст. * [[26 мая]]: [[Раіса Андрэеўна Баравікова]] (79) — беларуская [[пісьменніца]], [[перакладчыца]]. * [[28 мая]]: [[Клод Лем’ё]] (60) — канадскі хакеіст. * 28 мая: [[Абд Рабу Мансур аль-Хадзі]] (80) — еменскі дзяржаўны, ваенны і палітычны дзеяч? Прэзідэнт Емена (2012—2022). * [[30 мая]]: [[Хуліа Ле Парк]] (97) — аргенцінскі мастак і скульптар. == Чэрвень == * [[4 чэрвеня]]: [[Маржан Сатрапі]] (56) — [[Францыя|французская]] [[пісьменніца]], карыкатурыстка, ілюстратарка, [[кінарэжысёр]]ка і аўтарка дзіцячых кніг [[іран]]скага паходжання. * [[10 чэрвеня]]: [[Уладас Гарастас]] (94) — літоўскі трэнер па баскетболе, заслужаны трэнер СССР. * [[13 чэрвеня]]: [[Барыс Валянцінавіч Ісачанка]] (67) — савецкі і беларускі стралок з лука, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1980). * [[26 чэрвеня]]: [[Сяргей Барысавіч Іваноў]] (73) — расійскі дзяржаўны дзеяч, першы намеснік Старшыні Урада Расіі (2007—2008). * [[27 чэрвеня]]: [[Аляксандр Мікалаевіч Казека]] (67) — беларускі паэт<ref>[https://blr.belta.by/society/view/pajshou-z-zhytstsja-vjadomy-belaruski-paet-aljaksandr-kazeka-159760-2026/ Пайшоў з жыцця вядомы беларускі паэт Аляксандр Казека]</ref>. * 27 чэрвеня: [[Іван Кушнярук]] (34) — беларускі акцёр тэатру і кіно. == Ліпень == * [[5 ліпеня]]: [[Пётр Вікенцьевіч Садоўскі]] (85) — беларускі мовазнавец, палітык і дыпламат. * [[6 ліпеня]]: [[Уладзіслаў Людвігавіч Місевіч]] (81) — беларускі эстрадны музыкант, Заслужаны артыст Беларускай ССР<ref>[https://people.onliner.by/2026/07/07/eshhe-vchera-katalsya-na-rolikax-umer-soosnovatel-legendarnyx-pesnyarov-vladislav-misevich «Еще вчера катался на роликах». Умер сооснователь легендарных «Песняров» Владислав Мисевич]</ref>. * [[8 ліпеня]]: [[Боні Тайлер]] (75) — брытанская спявачка. * [[11 ліпеня]]: [[Ліндсі Грэм]] (71) — амерыканскі палітык, сенатар ЗША. * [[12 ліпеня]]: [[Хамад бін Халіфа Аль Тані]] (74) — эмір Катара (1995—2013). == Гл. таксама == * [[Спіс народжаных у 2026 годзе]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2026]] mkiw7bh43wgo5s2vhdt5hie3j47r94d 5165720 5165712 2026-07-14T05:43:31Z DobryBrat 5701 /* Ліпень */ [[Мікалай Іванавіч Чаргінец]] 5165720 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|інфармацыйная старонка-спіс у праекце Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2026]] годзе. == Студзень == [[Файл:Louis_E_Brus.jpg|150px|thumb|[[Луіс Брус]]]] [[Файл:Catherine_O'Hara_at_the_2024_Toronto_International_Film_Festival_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Кэтрын О’Хара]]]] * [[5 студзеня]]: [[Олдрыч Эймс]] (84) — супрацоўнік контрразведвальнага падраздзялення [[ЦРУ]] [[ЗША]], агент савецкіх і расійскіх спецслужбаў. * [[8 студзеня]]: [[Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава]] (73) — латвійская савецкая баскетбалістка, двукразовая алімпійская чемпіёнка. * 8 студзеня: [[Антон Іванавіч Ятусевіч]] (79) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі і паразіталогіі, рэктар [[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны]] (1998—2016). * [[10 студзеня]]: [[Лаянел Расакавіч Адамс]] (31) — расійскі [[футбаліст]]<ref>[https://www.sport-express.ru/football/rfpl/reviews/eks-futbolist-cska-layonel-adams-pogib-posle-padeniya-iz-okna-v-podmoskove-podrobnosti-proisshestviya-2390299/ Трагедия в Подмосковье: воспитанник ЦСКА Адамс выпал из окна высотки и умер до приезда врачей]</ref>. * 10 студзеня: [[Анатоль Віктаравіч Кудзельскі]] (91) — беларускі вучоны ў галіне рэгіянальнай геалогіі і гідрагеалогіі, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі|член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996). * [[11 студзеня]]: [[Васіль Іванавіч Бернік]] (79) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1992). * 11 студзеня: [[Луіс Брус]] (82) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023). * [[13 студзеня]]: [[Георгіяс Васіліу]] (94) — кіпрскі палітык, Прэзідэнт Рэспублікі Кіпр (1988—1993). * [[14 студзеня]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]] (84) — беларускі мастак. * 14 студзеня: [[Ніна Уладзіміраўна Кожар]] (73) — беларускі архітэктар<ref>[http://www.bsa.by/news/BUA/14-yanvarya-2026-g-ushla-iz-jizni-nina-vladimirovna-kojar 14 января 2026 г. ушла из жизни Нина Владимировна Кожар]</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Юрый Антонавіч Пышнік]] (83) — беларускі футбаліст, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа, [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]]. * [[16 студзеня]]: [[Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі]] (90) — беларускі кінааператар-пастаноўшчык, фотамастак, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1967). * [[21 студзеня]]: [[Юрый Уладзіміравіч Чонка]] (34) — украінскі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]. * [[25 студзеня]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Чарняўскі]] (87) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994)<ref>[https://niipfp.bsu.by/index.php?p=events&i=0 Соболезнования в связи со смертью А. Ф. Чернявского]</ref>. * 25 студзеня: [[Лі Хе Чхан]] (73) — паўднёвакарэйскі палітык, Прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Карэя|Рэспублікі Карэя]] (2004—2006). * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] (71) — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка, лаўрэат прэмій «Эмі» (1982, 2020) і «Залаты глобус» (2021). == Люты == [[Файл:Константин Богданов.jpg|thumb|150px|[[Канстанцін Анатолевіч Багданаў|Канстанцін Багданаў]]]] [[Файл:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|thumb|150px|[[Алі Хаменеі]]]] * [[1 лютага]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка]] (77) — беларускі [[мастак]]-[[жывапіс]]ец. * [[3 лютага]]: [[Саіф аль-Іслам Кадафі]] (53) — [[Лівія|лівійскі]] інжынер і палітычны дзеяч, доктар філасофіі, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[8 лютага]]: [[Казімір Велікаселец]] (80) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, апостальскі адміністратар [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] (2021)<ref>[https://catholic.by/3/news/18836-na-81-m-godze-zhytstsya-adysho-u-vechnasts-biskup-kazimir-velikaselets-najstarejshy-ierarkh-u-belarusi На 81-м годзе жыцця адышоў у вечнасць біскуп Казімір Велікаселец — найстарэйшы каталіцкі іерарх у Беларусі]</ref>. * [[10 лютага]]: [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] (71) — беларускі мастак-авангардыст<ref>[https://s-k.by/%D0%B2-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-3/ В Слуцке горела квартира]</ref>. * 10 лютага: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец. * 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр. * [[11 лютага]]: [[Дэвід Хейвуд Шварц]] (83) — амерыканскі дыпламат, Пасол ЗША у Беларусі (1992—1994)<ref>[https://www.tlyfh.com/obituary/david-swartz David’s Obituary]</ref>. * [[12 лютага]]: [[Бажэна Дыкель]] (77) — польская актрыса тэатра і кіно. * [[13 лютага]]: [[Рой Аляксандравіч Мядзведзеў]] (100) — савецкі і расійскі публіцыст, педагог, гісторык. * [[15 лютага]]: [[Роберт Дзюваль]] (95) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр. * 15 лютага: [[Людміла Уладзіміраўна Юрчанка]] (82) — украінская оперная спявачка. * [[16 лютага]]: [[Элені Глікадзі-Арвелер]] (99) — грэчаскі гісторык-візантыніст і ўніверсітэцкі прафесар. * [[21 лютага]]: [[Канстанцін Анатолевіч Багданаў]] (62) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, гісторык культуры. * [[22 лютага]]: [[Біргіта Андэрсан]] (92) — шведская актрыса і комік. * [[24 лютага]]: [[Цырыл Кола]] (98) — [[Лужычане|лужыцкі]] пісьменнік, перакладчык, драматург, літаратурны крытык і публіцыст. * [[25 лютага]]: [[Людвіг Скоці]] (77) — [[науру]]анскі палітык, [[Прэзідэнт Науру]] (2003, 2004—2007). * [[28 лютага]]: [[Азіз Насірзадэ]] (62) — [[іран]]скі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, міністр абароны. * 28 лютага: [[Махамад Пакпур]] (64) — іранскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, генерал-маёр, галоўнакамандуючы [[КВІР|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі]]. * 28 лютага: [[Алі Хаменеі]] (86) — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч, Вышэйшы кіраўнік (Рахбар) Ірана<ref>[https://ria.ru/20260301/iran-2077576048.html Верховный лидер Ирана погиб]</ref>. == Сакавік == [[Файл:KariznaV.jpg|thumb|150px|Уладзімір Карызна]] [[Файл:Ali_Larijani,_2021-01-12_(cropped).jpg|thumb|150px|Алі Ларыджані]] [[Файл:Chuck_Norris_May_2015.jpg|thumb|150px|Чак Норыс]] * [[1 сакавіка]]: [[Давід Одсан]] (78) — [[Ісландыя|ісландскі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Ісландыі]] (1991—2004). * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна]] (87) — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]], [[перакладчык]]. * [[5 сакавіка]]: [[Яніс Стрэйчс]] (89) — латвійскі акцёр і рэжысёр. * [[6 сакавіка]]: [[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]] (84) — савецкі і эстонскі лінгвіст. * [[8 сакавіка]]: [[Энтані Джэймс Легет]] (87) — брытана-амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (2003). * [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]-[[медыявіст]], [[кнігазнавец]], [[скарыназнавец]]. * [[14 сакавіка]]: [[Крыстафер Сімс]] (83) — [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2011). * 14 сакавіка: [[Юрген Хабермас]] (96) — нямецкі [[філосаф]] і сацыёлаг. * [[16 сакавіка]]: [[Сяргей Апанасавіч Максіменка]] (71) — беларускі фізік, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (2014)<ref>[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 — 16.03.2026]</ref>. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] (67) — іранскі дзяржаўны дзеяч, сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]]. * 17 сакавіка: [[Ілья II (Каталікос-Патрыярх Грузіі)|Ілья II]] (93) — [[Каталікос-Патрыярх Грузіі]]. * [[18 сакавіка]]: [[Хэйсукэ Хіранака]] (94) — японскі і амерыканскі [[матэматык]], лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1970). * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] (86) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр і майстар баявых мастацтваў. * [[20 сакавіка]]: [[Майкл Бішап]] (90) — [[ЗША|амерыканскі]] [[анколаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1989). * 20 сакавіка: [[Роберт Мюлер]] (81) — [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дырэктар [[ФБР]] (2001—2013). * 20 сакавіка: [[Філарэт (Патрыярх Кіеўскі)]] (97) — украінскі [[Праваслаўе|праваслаўны]] царкоўны дзеяч, [[архірэй]]. * 20 сакавіка: [[Уладзімір Канстанцінавіч Шумны]] (92) — савецкі і расійскі генетык, акадэмік [[АН СССР]] (1990)<ref>[https://rberega.info/archives/145176 В Новосибирске ушёл из жизни выдающийся генетик Владимир Шумный]</ref>. * [[22 сакавіка]]: [[Ліянель Жаспен]] (88) — французскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Францыі]] (1997—2002). * [[24 сакавіка]]: [[Біруце Галдзікас]] (79) — канадскі антраполаг, прыматолаг. * [[25 сакавіка]]: [[Мікалай Люцыянавіч Арлоў]] (73) — расійскі герпетолаг. * [[28 сакавіка]]: [[Зінаіда Дзмітрыеўна Гарачка]] (94) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). * [[29 сакавіка]]: [[Веслаў Мысліўскі]] (94) — польскі пісьменнік<ref>[https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,14719844,wszystko-co-mialem-do-powiedzenia-napisalem-rozmowa-z.html Wszystko, co miałem do powiedzenia, napisałem. Rozmowa z Wiesławem Myśliwskim]</ref>. * [[30 сакавіка]]: [[Алег Барысавіч Сонін]] (77) — беларускі кампазітар. * [[31 сакавіка]]: [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў]] (50) — расійскі гандбаліст, Алімпійскі чэмпіён (2000), галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026)<ref>[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]</ref>. == Красавік == * [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. * [[7 красавіка]]: [[Мірча Лучэску]] (80) — румынскі футбаліст і футбольны трэнер. * [[8 красавіка]]: [[Герд Вінер]] (89) — нямецкі жывапісец і графік. * [[11 красавіка]]: [[Марсель Нія Нджыфенджы]] (91) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Старшыня Сената Камеруна (2013—2026). * 11 красавіка: [[Ігар Адамавіч Ціткоўскі]] (70) — беларускі мастак-графік, гісторык архітэктуры Беларусі<ref>[https://rcntsluck.by/2026/04/11/ushyol-iz-zhizni-igor-titkovskij-hudozhnik-kraeved-letopisecz-sluczka/ Ушёл из жизни Игорь Титковский: художник, краевед, летописец Слуцка]</ref>. * [[13 красавіка]]: [[Уладзімір Сяргеевіч Экнадыёсаў]] (78) — беларускі артыст оперы (лірыка-драматычны тэнар), народны артыст Беларусі (1990). <ref>[https://www.sb.by/articles/ushel-iz-zhizni-narodnyy-artist-bssr-vladimir-eknadiosov.html Ушел из жизни народный артист БССР Владимир Экнадиосов]</ref> * [[14 красавіка]]: [[Галіна Іосіфаўна Марцінкевіч]] (90) — беларускі вучоны-географ<ref>[https://geo.bsu.by/index.php/department/kratk-letopis/fakultet-pomnit/2343-martsinkevich-galina-iosifovna.html Марцинкевич Галина Иосифовна]</ref>. * [[16 красавіка]]: [[Кадзуо Іманісі]] (85) — японскі футбаліст. * 16 красавіка: [[Мікалай Андрэевіч Кавалёў]] (88) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003). * [[17 красавіка]]: [[Наталі Бай]] (77) — французская актрыса. * 17 красавіка: [[Вячаслаў Аляксандравіч Нікіфараў]] (83) — беларускі і расійскі акцёр кіно і тэлебачання, кінарэжысёр, сцэнарыст, педагог, Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1981). * 17 красавіка: [[Барыс Алегавіч Юрцін]] (93) — беларускі архітэктар. * [[19 красавіка]]: [[Мухтар Шаханаў]] (83) — казахскі паэт, драматург і празаік, дэпутат Мажыліса Парламента Рэспублікі Казахстан, палітычны дзеяч. * [[23 красавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Куліковіч]] (58) — беларускі мовазнаўца, папулярызатар ведаў пра беларускую мову, галоўны рэдактар часопіса «Роднае слова» (2007—2009). * [[24 красавіка]]: [[Зоф’я Здыбіцка]] (97) — польскі філосаф. * [[25 красавіка]]: [[Садзіё Камара]] (47) — міністр абароны [[Малі]]. * [[30 красавіка]]: [[Георг Базеліц]] (88) — нямецкі жывапісец, графік і скульптар. == Май == [[Файл:Ted_Turner_April_1985_(cropped).jpg|thumb|150px|Тэд Цёрнер]] [[Файл:Raisa_Baravikova_(2021).jpg|thumb|150px|Раіса Баравікова]] * [[5 мая]]: [[Лі Хон Гу]] (91) — паўднёвакарэйскі палітычны дзеяч і дыпламат, Прэм’ер-міністр Рэспублікі Карэя (1994—1995), Пасол Рэспублікі Карэя ў ЗША (1998—2000). * [[6 мая]]: [[Кавайе Егіэ Джыбрыл]] (86) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэзідэнт Нацыянальнага сходу Камеруна (1992—2026). * 6 мая: [[Тэд Цёрнер]] (87) — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[8 мая]]: [[Фестус Магае]] (86) — батсванскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Батсваны (1998—2008). * [[12 мая]]: [[Уладзімір Кірылавіч Малчанаў]] (75) — расійскі тэле- і радыёвядучы, журналіст. * [[14 мая]]: [[Кшыштаф Пясевіч]] (80) — польскі адвакат, палітык, сцэнарыст, член Сената Рэспублікі Польшча (1991—1993, 1997—2011). * [[15 мая]]: [[Эдмунд Фелпс]] (92) — амерыканскі эканаміст, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па эканоміцы (2006). * [[16 мая]]: [[Фелісьен Кабуга]] (93) — адзін з галоўных абвінавачаных у датычнасці да [[генацыд у Руандзе|генацыду ў Руандзе]] ў 1994 годзе. * [[18 мая]]: [[Сцяпан Іванавіч Кубіў]] (64) — украінскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, палітык, Першы Віцэ-прэм’ер-міністр Украіны — Міністр эканамічнага развіцця і гандлю Украіны (2016—2019). * [[19 мая]]: [[Раман (Мацюшын)]] (71) — іераманах Рускай праваслаўнай царквы, паэт. * [[23 мая]]: [[Міхаіл Іванавіч Старавойтаў]] (74) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (1980), дацэнт * [[25 мая]]: [[Соні Ролінз]] (95) — амерыканскі джазавы тэнар-саксафаніст. * [[26 мая]]: [[Раіса Андрэеўна Баравікова]] (79) — беларуская [[пісьменніца]], [[перакладчыца]]. * [[28 мая]]: [[Клод Лем’ё]] (60) — канадскі хакеіст. * 28 мая: [[Абд Рабу Мансур аль-Хадзі]] (80) — еменскі дзяржаўны, ваенны і палітычны дзеяч? Прэзідэнт Емена (2012—2022). * [[30 мая]]: [[Хуліа Ле Парк]] (97) — аргенцінскі мастак і скульптар. == Чэрвень == * [[4 чэрвеня]]: [[Маржан Сатрапі]] (56) — [[Францыя|французская]] [[пісьменніца]], карыкатурыстка, ілюстратарка, [[кінарэжысёр]]ка і аўтарка дзіцячых кніг [[іран]]скага паходжання. * [[10 чэрвеня]]: [[Уладас Гарастас]] (94) — літоўскі трэнер па баскетболе, заслужаны трэнер СССР. * [[13 чэрвеня]]: [[Барыс Валянцінавіч Ісачанка]] (67) — савецкі і беларускі стралок з лука, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў (1980). * [[26 чэрвеня]]: [[Сяргей Барысавіч Іваноў]] (73) — расійскі дзяржаўны дзеяч, першы намеснік Старшыні Урада Расіі (2007—2008). * [[27 чэрвеня]]: [[Аляксандр Мікалаевіч Казека]] (67) — беларускі паэт<ref>[https://blr.belta.by/society/view/pajshou-z-zhytstsja-vjadomy-belaruski-paet-aljaksandr-kazeka-159760-2026/ Пайшоў з жыцця вядомы беларускі паэт Аляксандр Казека]</ref>. * 27 чэрвеня: [[Іван Кушнярук]] (34) — беларускі акцёр тэатру і кіно. == Ліпень == [[Файл:Cherginec.jpg|150px|thumb|[[Мікалай Іванавіч Чаргінец]]]] * [[5 ліпеня]]: [[Пётр Вікенцьевіч Садоўскі]] (85) — беларускі мовазнавец, палітык і дыпламат. * [[6 ліпеня]]: [[Уладзіслаў Людвігавіч Місевіч]] (81) — беларускі эстрадны музыкант, Заслужаны артыст Беларускай ССР<ref>[https://people.onliner.by/2026/07/07/eshhe-vchera-katalsya-na-rolikax-umer-soosnovatel-legendarnyx-pesnyarov-vladislav-misevich «Еще вчера катался на роликах». Умер сооснователь легендарных «Песняров» Владислав Мисевич]</ref>. * [[7 ліпеня]]: [[Мікалай Іванавіч Чаргінец]] (88) — беларускі палітык і пісьменнік, народны пісьменнік Беларусі (2022)<ref>[https://zviazda.by/news/pamyer-narodny-pismennik-belarusi-mikalay-charginets/ Памёр народны пісьменнік Беларусі Мікалай Чаргінец]</ref>. * [[8 ліпеня]]: [[Боні Тайлер]] (75) — брытанская спявачка. * [[11 ліпеня]]: [[Ліндсі Грэм]] (71) — амерыканскі палітык, сенатар ЗША. * [[12 ліпеня]]: [[Хамад бін Халіфа Аль Тані]] (74) — эмір Катара (1995—2013). == Гл. таксама == * [[Спіс народжаных у 2026 годзе]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2026]] 9zr3e70qhtqmwzjmagsg39gzpmnzhsf 0 797161 5165666 5088953 2026-07-14T00:05:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165666 wikitext text/x-wiki {{Чыгуначная станцыя | Тып = прыпыначны пункт | Назва = Рудня | Лінія = Віцебск-Смаленск | Чыгунка = Расійская чыгунка | Аддзяленне = Маскоўская чыгунка, Смаленскі рэгіён | Краіна = Беларусь | Выява = Rudnya railway station 2.jpg | Шырыня выявы = | Подпіс = | lat_dir = | lat_deg = 54.944412231445 | lat_min = | lat_sec = | lon_dir = | lon_deg = 30.9853424 | lon_min = | lon_sec = | region = | CoordScale = | Станцыя = | Дата адкрыцця = | Дата зачынення = | Праектная назва = | Ранейшыя назвы = | Праекты пераназвання = | Ужыванне = | Класнасць = | Архітэктары = | Інжынеры канструктары = | Поўная колькасць платформаў = | Поўная колькасць шляхоў = | Тып платформы = | Форма платформы = | Даўжыня платформы = | Шырыня платформы = | Год электрыфікацыі = | Род току = | Будаўнічая арганізацыя = | Выхад да = | Размяшчэнне = г.Рудня, вул.Станцыённая | Перасадка на станцыі = | Перасадка на = | Адлегласць = 68 | Адлегласць2 = | Адлегласць да = [[Смаленск (станцыя)|ст. Смаленск]] | Адлегласць2 да = | Тарыфная зона = | Сотавая сувязь = | Код станцыі = | Код Экспрэс-3 = | Наменклатура = | Катэгорыя на Вікісховішчы = | Для раскладу = }} '''Рудня''' ({{lang-ru|Рудня}}) — [[прыпыначны пункт]] чыгункі ў [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. Размешчаны ў горадзе [[Рудня (горад)|Рудня]] <ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://www.rzd.ru/ru/11288/page/564403?id=10391|title=РЖД|url-status=dead}}</ref>. == Гісторыя == Станцыя заснавана ў 1868 годзе. [[Файл:Rudnya railway station 3.jpg|злева|міні|300x300пкс|Мемарыяльная дошка]] Пад час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], 12 ліпеня 1941 года санітарныя эшалоны, якія знаходзяцца на станцыі з дзецьмі з беларускіх дзіцячых дамоў, бежанцамі і параненымі чырвонаармейцамі падвергліся бамбардзіроўцы нямецкай авіяцыяй (загінулыя пры бамбардзіроўцы пахаваныя на мясцовых могілках).<ref>{{Cite web|url=http://rudnya.museum67.ru/verhnee-menyu/istoricheskij-klub/proekt-zhivaya-pamyat/sanitarnyj-poezd/|title=Муниципальное бюджетное учреждение культуры «Руднянский исторический музей» - официальный сайт. Санитарный поезд. Исторический клуб. Статьи о войне. ПРОЕКТ "ЖИВАЯ ПАМЯТЬ".|website=rudnya.museum67.ru|access-date=2025-12-28}}</ref> У памяць аб гэтай падзеі 11 ліпеня 2014 года была адкрыта мемарыяльная дошка на Вакзальным будынку. У 2010 годзе да станцыі пачалі курсаваць рэльсавыя аўтобусы (маршрут Смаленск-Рудня).<ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://company.rzd.ru/ru/9398/page/104069?id=41325|title=В регулярный рейс отправились первые на Смоленском отделении Московской железной дороги рельсовые автобусы РА-2.|url-status=dead}}</ref> 26 верасня 2025 года, на пераездзе непадалёк ад станцыі грузавы аўтамабіль сутыкнуўся з таварным поездам. У выніку цеплавоз, 6 вагонаў і 12 цысцэрн з бензінам сышлі з рэльсаў выклікаўшы пажар.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rtvi.com/news/moshhnyj-pozhar-v-smolenskoj-oblasti-poezd-s-benzinom-vrezalsya-v-gruzovik/|title=Мощный пожар в Смоленской области: поезд с бензином врезался в грузовик|first=Андрей|last=Суворов|website=Главные новости в России и мире - RTVI|date=2025-09-26|access-date=2025-12-28}}</ref> З-за гэтага рух цягнікоў і аўтатранспарта па трассе '''Р-120''' суткі быў немагчымы. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} == Зноскі == <references /> {{start box}} {{Паслядоўнасць станцый|title=[[462 км (прыпыначны пункт)|462 км]] — [[Смаленск (станцыя)|Смаленск]]|before= [[462 км (прыпыначны пункт)|462 км]] |after= [[Шэровічы (прыпыначны пункт)|Шэровічы]]}} {{end box}} {{Смаленск — Рудня}} hbdf72caltyv3iaq1mtla8b0ncrufdx 0 797974 5165800 5080193 2026-07-14T07:32:39Z ~2026-39675-04 171124 Памёр у 2014 годзе. 5165800 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Моўчан}} {{Мастак}} '''Міхаіл Аляксеевіч Моўчан''' ({{ВДП}} — 2014) — беларускі мастак, графік і жывапісец. == Біяграфія == Нарадзіўся 7 красавіка 1925 года ў вёсцы [[Купіск]]{{sfn|БелЭн|2000|с=530}} [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] (цяпер — [[Навагрудскі раён]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]). У 1939—1956 гадах жыў у [[Аргенціна|Аргенціне]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://socrealizm.com.ua/gallery/artist/movchan-ma-1925|title=Мовчан Михаил Алексеевич цена картин, купить, продать, оценить картину советского художника|website=socrealizm.com.ua|access-date=2026-01-07}}</ref>. Па вяртанні ў Беларусь скончыў [[Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут]] у 1962 годзе{{sfn|БелЭн|2000|с=530}}. Дыпломная праца — серыя графічных лістоў у тэхніцы літаграфіі «У пошуках лепшага жыцця» (уключала творы «Эмігранты», «Працы!», «Страйк», «Разгон дэманстрацыі»)<ref name=":0" />. З 1961 года браў удзел у рэспубліканскіх і ўсесаюзных выставах.<ref name=":0" /> У 1962—1974 гадах сумяшчаў творчую дзейнасць з педагагічнай, працаваў выкладчыкам у [[Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя Максіма Горкага|Мінскім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя Максіма Горкага]].<ref name=":0" /> == Творчасць == Працуе ў галіне [[Станковая графіка|станковай графікі]] і [[жывапіс]]у.{{sfn|БелЭн|2000|с=530}} У сваёй графічнай практыцы выкарыстоўвае шырокі спектр тэхнік: [[Лінагравюра|лінагравюру]], [[Літаграфія|літаграфію]], [[афорт]], [[пастэль]], [[рысунак вугалем]], таксама стварае ў жанры [[плакат]]а. Асноўныя тэмы яго станковых лістоў гэта мірная праца савецкіх людзей, будні Савецкай Арміі і прыгажосць прыроды.<ref name=":0" /> Творам Міхаіла Моўчана характэрны выяўленчая дакладнасць, сакавітасць каляровай гамы і кампазіцыйная завершанасць{{sfn|БелЭн|2000|с=530}}. Творы адлюстроўваюць прынцыпы [[Сацыялістычны рэалізм|сацыялістычнага рэалізму]], спалучаюць дакументальную дакладнасць вобразаў з мастацкай выразнасцю. === Асноўныя творы === * Графічныя серыі: «На варце міру» (1946; у тым ліку ліст «На вучэннях»), «Трактаразаводцы» (1967; у тым ліку ліст «Сталявары»)<ref name=":0" />. * Станковыя творы: «Туманная раніца», «На далёкіх рубяжах», «Днём і ноччу» (1964), «Аўтакаршчыца» (1967), «Святлана» (1969), «Ленін — мысляр» (1969), «Карл Маркс» (1970), «Партрэт жонкі» (1975) і іншыя.{{sfn|БелЭн|2000|с=530}}<ref name=":0" /> * Манументальныя работы: дэкаратыўнае пано «Беларусь» для сусветнай выставы «ЭКСПА-67» у Манрэалі.{{sfn|БелЭн|2000|с=530}} * Адмысловае месца ў творчасці займаюць партрэты дзеячаў культуры і мастацтва, створаныя пераважна ў 1980-я гады. Сярод мадэляў Міхаіла Моўчана былі: ** Акцёры і рэжысёры: [[Расціслаў Іванавіч Янкоўскі|Р. Янкоўскі]] (1985), [[Віктар Паўлавіч Тарасаў|В. Тарасаў]] (1983), [[Стэфанія Міхайлаўна Станюта|С. Станюта]] (1987), [[Мікалай Мікалаевіч Яроменка (старэйшы)|М. Яроменка]] (1983).{{sfn|БелЭн|2000|с=530}} ** Пісьменнікі і паэты: [[Васіль Быкаў]] (1987), [[Максім Танк]] (1985), [[Ніл Гілевіч]] (1988), [[Сяргей Іванавіч Грахоўскі|Сяргей Грахоўскі]] (1985), [[Іван Чыгрынаў]] (1989).{{sfn|БелЭн|2000|с=530}} ** Музыканты, артысты оперы і балета: [[Сяргей Альбертавіч Картэс|С. Картэс]] (1983), [[Наталля Віктараўна Гайда|Н. Гайда]] (1983), [[Зіновій Іосіфавіч Бабій|З. Бабій]] (1984), [[Тамара Іванаўна Шымко|Т. Шымко]] (1984), [[Людміла Іванаўна Крывёнак|Л. Крывёнак]] (1984), [[Таццяна Рамуальдаўна Шаметавец|Т. Шаметавец]] (1986).{{sfn|БелЭн|2000|с=530}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Моўчан Міхаіл Аляксеевіч|том=10|с=530}} * Беларускі саюз мастакоў : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1998. — С. 367. * Художники Советской Белоруссии. — Минск, 1976. — С. 238. * Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі : у 5 т. — Мінск, 1986. — Т. 3. — С. 671. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Моўчан Міхаіл Аляксеевіч}} [[Катэгорыя:Графікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Жывапісцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Аргенціне]] q7s029hqfxr9jaiqvvrq15fcxw5zmkk 4 798401 5165526 5160614 2026-07-13T18:31:21Z Emilia Noah 155537 /* */ 5165526 wikitext text/x-wiki {{Архіў}} == [[Аперацыя «Нептун»]] → [[Высадка ў Нармандыі]] == {{Закрыта}} Больш распаўсюджаная назва. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:24, 11 чэрвеня 2026 (+03) :У БелЭн фігуруе назва [https://verbum.by/belen/%D0%9D%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF%20%D0%94%D0%AD%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%A2%D0%9D%D0%90%D0%AF%20%D0%90%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%AB%D0%AF%201944 "Нармандская дэсантная аперацыя 1944"]. Думаю, варта разгледзіць такую назву для артыкула. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:44, 11 чэрвеня 2026 (+03) ::{{Перайменаваць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 22:08, 5 ліпеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Сапраўды больш распаўсюджаная назва. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:31, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, найбольш распаўсюджаная назва ў публікацыях і дыскурсе [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:40, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць. Больш распаўсюджаная назва. З «Нармандскай дэсантнай аперацыі» зрабіў перасылку. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:50, 12 ліпеня 2026 (+03) == [[Ельскі ўніверсітэт]] → [[Іельскі ўніверсітэт]] == {{закрыта}} Паводле БелЭн [https://verbum.by/belen/%D0%86%D0%95%D0%9B%D0%AC%D0%A1%D0%9A%D0%86%20%D0%A3%D0%9D%D0%86%D0%92%D0%95%D0%A0%D0%A1%D0%86%D0%A2%D0%AD%D0%A2 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:19, 16 чэрвеня 2026 (+03) :Не актуальна, гл. адказ НАН Беларусі: {{ш|НАН-Ё}} [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:13, 16 чэрвеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], наконт ''Не актуальна'' — перабор. Таму што [[Вікіпедыя:Кансэнсус#Кансэнсус можа змяняцца]]. І апошнім часам мы такое бачылі. Калі ў Супольнасці ёсць жаданне пераасэнсаваць кансэнсус, то чаму б і не. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:34, 16 чэрвеня 2026 (+03) :::Кансэнсус у чым? Адмовіцца ад прызнання, што НАН рэгулюе беларускую мову? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 16:07, 19 чэрвеня 2026 (+03) :::: [[Вікіпедыя:Кансэнсус]] пры рэдагаванні артыкулаў звычайна дасягаецца натуральным шляхам — пасля таго як адзін з удзельнікаў уносіць праўку ці дадатак на якой-небудзь са старонак Вікіпедыі, усе, хто ўбачаць гэту змену, могуць на яе адрэагаваць, змяніўшы ці адмяніўшы яе, або пакінуць яе ў сіле. НАН у такім разе тут ні пры чым, маеш рацыю [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:26, 19 чэрвеня 2026 (+03) :Добра, сам выставіў - сам сябе папраўлю. Сапраўды, паводле сучасных правіл будзе Ельскі. [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/158294/1/ivchenkov%20block%20Z.pdf тут] Першапачаткова думаў, што яно падпадае пад тую ж катэгорыю, што і Іерусалім, іена і г.п. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:45, 19 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Намінацыя знята ініцыятарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:35, 2 ліпеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо не знайшоў крыніц, якія сведчылі б пра нейкае асаблівае напісанне ў гэтым выпадку. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:36, 23 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, відавочна ([[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:40, 26 мая 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць. Аргументацыя дастатковая. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:55, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Цімаці Хант]] → [[Тымаці Хант]] == {{закрыта}} Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.18-1.djvu_465 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:33, 27 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, згодны [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:14, 27 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:14, 16 чэрвеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:47, 16 чэрвеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Неабходны кансэнсус ёсць. Крыніцы ёсць. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:50, 21 чэрвеня 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == {{закрыта}} Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменаваў на "[[Слайс жыцця]]", бо нават скрылёк, а не тое што кавалачак ці шматочак, дакладна не перадае -- слайса як тонкага зрэзу. Калі б была крыніца беларускамоўная прафесійная, была б іншая справа, не да выбару. -- == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == {{закрыта}} У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) ::Згодная з такім падыходам. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 21:39, 2 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Зараз у намінацыі разглядаецца вельмі шырокі спектр імён. Іх правапіс і найменне могуць залежыць ад транскрыпцыі, традыцыі ўжывання ў крыніцах, пэўных нарматыўных дакументаў. Вось так шырока падвесці вынік за перайменаванне усіх Юліюшаў будзе не зусім лагічна. Таму я прапаную пакуль зачыніць гэтае абмеркаванне і пры жаданні аўтара выносіць іх кожнага паасобку. Тым больш што цікавыя аргументы, якія можна далучыць да намінацыі, тут ужо існуюць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:41, 22 мая 2026 (+03) == [[Бэтмен]] → [[Бэтмэн]] == {{закрыта}} Існуе на дадзены момант блытаніна паміж двума назвамі (мянушкамі) персанажа. [https://comicsby.live/manga/absalutny-batman/ Перакладныя коміксы] і [[БелЭн]] выдаюць Бэтмэн. Прапаную з улікам гэтага перайменаваць усе артыкулы, якія маюць «Бэтмен». --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:24, 20 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул ужо мае назву «[[Бэтмэн]]». --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 21 мая 2026 (+03) :У такой сітуацыі [[Бэтмен (фільм, 2022)]], [[Лега Фільм: Бэтмен]] можна пераймяноўваць? [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:52, 21 мая 2026 (+03) :: Так, па ўніфікацыі можна перайменаваць (са спасылкай на гэты вынік). Толькі скажыце калі ласка на які БелЭн вы спасылаецеся, бо ў 3 томе 96-го я нічога не бачу такога. Ды і дзіўна, калі б там было, шчыра кажучы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:11, 21 мая 2026 (+03) :::[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%91%D1%8D%D1%82%D0%BC%D1%8D%D0%BD т. 8, с. 397] БелЭн мае за сабой здольнасць здзіўляць![[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:21, 22 мая 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == {{закрыта}} Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:52, 1 мая 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == {{закрыта}} Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:52, 1 мая 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == {{закрыта}} Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:43, 1 мая 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == {{закрыта}} Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Уласнага даследвання няма, бо прадстаўлены беларускія крыніцы. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:08, 1 мая 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == {{закрыта}} Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус склаўся. Артыкул перайменаваны. Таксама вельмі прашу пазбягаць акрэслення працы Чаховіча як шкоднай. Мы зыходзім з [[ВП:СУ]]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:59, 1 мая 2026 (+03) : Дарэчы, паважаны @[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], паглядзіце яшчэ на артыкул [[Сэйнэнскі павет]]. Якая там правільная назва? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:02, 1 мая 2026 (+03) ::Трэба называць паводле артыкулаў пра гарады. Значыць Сейненскі. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:30, 7 мая 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == {{закрыта}} Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:53, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:54, 1 мая 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == {{закрыта}} Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) :Крыніцы ёсць, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:54, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:51, 1 мая 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == {{закрыта}} Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул перайменаваны згодна з крыніцамі. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:40, 1 мая 2026 (+03) == [[НТБ]] → [[НТВ]] == {{закрыта}} Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул перайменаваны згодна з аргументамі. Перасылка захавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 13:33, 1 мая 2026 (+03) == [[Хвалебная рэвалюцыя]] → [[Слаўная рэвалюцыя]] == {{закрыта}} Згодна з БелЭн ([https://archive.org/details/bel-enc-be/Bielaruskaja_encyklapedyja.14/page/510 т. 14, с. 510]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 17:50, 6 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з аўтарытэтнай крыніцай. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:19, 7 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, АК [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:14, 24 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць, АК ёсць. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:52, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Збігнеў Бжазінскі]] == {{закрыта}} Чаму прозвішча Бжазінскі напісана з літарай «а»? Арыгінальнае напісанне прозвішча ({{lang-pl|Brzeziński}}) з літарай «e», па-беларуску з літарай «э» – Бжэзінскі? [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 18:31, 14 сакавіка 2026 (+03) :відаць, аканне паспрабавалі перадаць. Для польскіх імёнаў нібы так, мусім захаваць ненаціскную э. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :: Гэта не так, большасць галосных гукаў польскай мовы ([i], [y], [u], [e], [o], [a]) не змяняюцца пад націскам. Глядзіце тут: [https://tutpl.ru/2-2-glasnye-zvuki.html] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:13, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}}, пра яго ёсць артыкул у [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.03.djvu_138 БелЭн], там пададзена такая формы. Шкада, што ў самім артыкуле пра гэта аніякай згадкі. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:09, 7 красавіка 2026 (+03) ::{{зроблена}} [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 13:20, 13 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Застаўляем старую назву згодна з [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.03.djvu_138 БелЭн]. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:50, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Гміна Радзівілаўка]] → [[Радзівілаўка]] == {{закрыта}} Артыкул пра вёску, не пра гміну. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:04, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Сапраўды, не гміна, а вёска. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 20:36, 20 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:11, 24 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Згодны з аргументамі намінатара [[Удзельнік:Duntsov|Duntsov]] ([[Размовы з удзельнікам:Duntsov|размовы]]) 08:14, 24 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Відавочная памылка. Выпраўлена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:44, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Аўдыя]] → [[Аўдыа]] == {{закрыта}} Паводле правіл сучаснай арфаграфіі, спалучэнне галосных "іо" перадаецца як "іа" на канцы запазычаных слоў, напрыклад: Токіа, адажыа, трыа, партфоліа, капрычыа, сальфеджыа, імпрэсарыа і г. д. --[[Удзельнік:Buchienvaldycz|Buchienvaldycz]] ([[Размовы з удзельнікам:Buchienvaldycz|размовы]]) 20:45, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} такой лексемы і словаўтваральнай адзінкі няма. Ёсць варыянты «аўдыё-» і «аўдыя-», як і з радыё-/радыя- (тут нават розніца ў значэннях ёсць) і інш. Ёсць ужо ўжыванне «аўдыя», па аналогіі з «медыя», паходзіць з англамоўнай практыкі, як я разумею, даволі свежае словаўжыванне. Таксама ўлічвайце, што мы маем справу з абстрактным тэрмінам, гэта вельмі істотна. Даволі складаны выпадак, у якім дакладна нельга арыентавацца выключна на правілы, нам прыходзіцца арыентавацца на практыку словаўжывання і словаўтварэння. Апошнім часам нібыта складваецца кансэнсус вакол «аўдыя» ў тэрмінолагаў. Падрабязна аргументацыю раскрыць не магу, але тут хутчэй за ўсё сумесь практыкі з тым фактам, што гэта вельмі шырокае, абстрактнае паняцце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:41, 18 верасня 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} якраз паводле апошніх змяненняў пішацца аўдыя-. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:45, 26 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Датычна ўжывання слова «Аўдыя» існуе пэўны навуковы кансэнсус, які мы таксама пожам пабачыць [https://daviedka.bnkorpus.info/5-audyjavizualny/ вось тут]. Згодна з кансэнсусам у Вікі, а таксама ўжываннем слова па за межамі — прынята рашэнне заставіць форму «Аўдыя» ў якасці асноўнай. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:34, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Лявон Бароўскі]] → [[Леан Бароўскі]] == {{закрыта}} Палепшаючы старонку, спадарства, я знайшоў асобны артыкул у [[ЭГБ]] за подпісам Уладзіміра Конана. Там гісторык літаратуры названы Леанам (яго польскае імя — Leon). У мяне пытанне да супольнасці, як правільна будзе. Ці мы называем усіх, а не толькі беларусаў Лявонамі альбо ўсё-ж такі пішам у артыкулах пра палякаў менавіта Леан. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 01:54, 26 жніўня 2025 (+03) :Не адаптоўваем польскія імёны пад беларускія варыянты, калі такога няма ў крыніцах. Калі нідзе няма Лявона, то няма чаго абмяркоўваць і трэба перайменаваць як у АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:54, 26 жніўня 2025 (+03) ::[https://philosophy.by/wp-content/store/history-of-philosophic-thought-vol-4.pdf Тут] і [https://studfile.net/preview/5440056/ тут] выкарыстоўваецца форма Лявон. У БелЭн аднак Леан. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 01:17, 27 жніўня 2025 (+03) : {{супраць}}. Шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі», падрыхтаванае Інстытутам філасофіі НАН Беларусі, — аўтарытэтная крыніца. Там напісана: Лявон Бароўскі. Шэсць старонак у чацвёртым томе прысвечаны Л. Бароўскаму і яго дзейнасці. Выданне 2017 года, у аўтарскі калектыў У. М. Конан таксама ўваходзіць. "Леан Бароўскі" выкарыстоўваецца ў першым томе Энцыклапедыі гісторыі Беларусі, выдадзеным у 1993 годзе, і ў другім томе Беларускай энцыклапедыі, выдадзеным у 1996 годзе. Выкарыстанне "Леан" у дадзеным выпадку можна лічыць састарэлым. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 27 жніўня 2025 (+03) :Лявона мусім пакінуць, бо ёсць шмат дзе, але ці асноўным найменнем -- пытанне. Гэта тычыцца амаль усіх Леанаў, што з абшараў сучаснай Беларусі або неяк, на думку аўтараў, датычаць беларускасці. Тым часам як у іх саміх ідэнтычнасць было польскай і імя адпаведна Леан. Як мне здаецца, гэта ўжо беларускі перакос, які наследуе расійскую традыцыю ўсё перайначваць. Яны як пачалі з 1772 года, так і да 1917 года такую практыку мелі -- Юзаф, сын Тадэвуша, аказваўся Іосіфам Фамічом -- у жыцці ніколі так не назваўся, але ў афіцыйных паперах па-руску мусіў пісацца так, часам не паслядоўна. То трэба нейкую палітыку на гэты конт выпрацаваць, што асноўным "Лявон" рабіць, калі ёсць сведчанні, што сам ён карыстаўся такім імем хоць эпізадычна. У астатніх выпадках, для асоб з польскай ідэнтычнасцю -- "Леан". І з іншымі імёнамі таксама. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:30, 5 кастрычніка 2025 (+03) ::Да гэта ж пытання. Даем паўстанку 1863 года ў расійскай традыцыі -- [[Марыя Мацвееўна Ямант|Марыяй Мацвееўнай Ямант]]. А яе брат Юзаф у гэтай самай традыцыі быў Іосіфам Мацвеевічам Ямантам, добра, хоць артыкул пра яго так не названы, толькі даведкава даецца такі варыянт. Чорны жарт і не меней. У нас шмат такога, бо нешта бралася з даведніка "Асветнікі..." і падобных, а туды трапіла часам папросту з Бракгаўза і Эфрона, а то і са спраў і папер карнікаў таго паўстання. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:47, 8 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хоць форма «Леан» з’яўляецца больш дакладнай транслітарацыяй польскага імя Leon і сустракаецца ў энцыклапедычных выданнях 1990-х гадоў (ЭГБ, БелЭн), у сучаснай беларускай навуковай літаратуры назіраецца вяртанне да формы «Лявон». Вырашальным аргументам тут выступае шасцітомнае выданне «Гісторыя філасофскай і грамадска-палітычнай думкі Беларусі» (2017), падрыхтаванае НАН Беларусі, дзе выкарыстоўваецца варыянт «Лявон Бароўскі».<br /><br />Паколькі Вікіпедыя павінна абапірацца на найбольш актуальныя аўтарытэтныя крыніцы, цяперашняя назва захоўваецца. Пры гэтым у першым сказе артыкула мыабавязкова пазначаем арыгінальнае польскае напісанне і варыянт «Леан» як раўнапраўны для пошуку. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 22:06, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)]] → [[Зімовая вайна]] == {{закрыта}} Аргументы наступныя: # Існуе сучасная беларускамоўная крыніца (перакладная) з назвай Зімовая вайна. Яна адзначана ў артыкуле побач з назвай. # «Зімовая» больш кароткая і запамінальная назва, якая перадае сутнасць вайны і не перасякаецца з іншымі артыкуламі. # Існуе артыкул [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)]], чыя назва канфліктуе з «савецка-фінляндскай», і такім чынам патрабуе ўніфікацыі і дадатковага абмеркавання, якое на расійскай вікі, адкуль і ўзятая назва, цягнецца гадамі і ніяк не скончыцца. Замена назвы на «зімовую» здымае гэтую праблему. Калі няма адназначна больш аўтарытэтных ці папулярных беларускамоўных крыніц, якія б карысталіся назвай «савецка-фін(лянд)ская», — прапаную перайменаваць. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:51, 24 лютага 2025 (+03) :я так разумею, што савецка-фінская — гэта больш назва сучасная вайне, і яна не зусім карэктная ў тым плане, што прыметнік «фінскі» ўтвораны ад фінаў, а не Фінляндыі. То бок вайна не з дзяржавай, а народам. Па перайменаванні {{слабое за}}, бо сапраўды ў іншых моўных раздзелах ужываецца гэтая назва і я сам нібы ўпершыню пра гэтую вайну пад такой назвай даведваўся. Але трэба паглядзець, чаму ў рувікі такую назву ўзялі, можа ёсць нейкая аргументацыя. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:53, 24 лютага 2025 (+03) : Падтрымаю, так як гэта назва больш распаўсюджана ў літаратуры. Таксама падтрымаю перайменаванне вайны 1941—1944 гадоў у адпаведнасці са Скарнікам ([https://www.skarnik.by/tsbm/89464]) і Verbum ([https://verbum.by/tsbm/finliandski], [https://verbum.by/?q=%D1%84%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96])[[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 02:29, 25 лютага 2025 (+03) :Мяркую, што тут канкрэтнасць мусіць пераважаць над умоўнай распаўсюджанай назвай. Гэта не "стогадовая вайна" ўсё-такі. "Зімовая вайна" мала чаго скажа выпадковаму чытачу а нат інтарэсанту, тады як "сав. — фін." — скажа (падкажа). Я б і сав.-фінскую, якая частка ІІ Сус-е перайменаваў бы ў сав.-фінляндскую, нягледзячы на крыніцы, бо састарэлае, няправільнае словаўжыванне, але ляд з ім. Відаць, буду супраць… ("Відаць" і шматкроп’е — бо не на сто адсотак пэўны). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:22, 25 лютага 2025 (+03) :: Тут хіба залежыць ад кантэксту. Калі ідзе пералік войнаў розных часоў паміж рознымі краінамі, то згодны, што «зімовая» вайна не кажа яўна ні пра тое, якія краіны ваявалі, ні пра тое, у якія гады адбывалася вайна, таму патрабуе ўдакладнення. З іншага боку, калі кантэкст ужо ёсць, напрыклад гэта артыкул ці раздзел пра Фінляндыю, назва «Савецка-фін(лянд)ская вайна (1939—1940)» падаецца мне занадта грувасткай і шаблоннай. У такім выпадку карацейшая і ямчэйшая назва, што апісвае характар вайны, можа быць больш дарэчнай і запамінальнай. Для артыкула такі кантэкст як бакі канфлікту як раз даецца ў прэамбуле, таму заблытацца будзе цяжка. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 08:15, 1 сакавіка 2025 (+03) :::Я згодны, вядома, пра кантэкст (трудна было б быць не згодным). Але што да наймення артыкула, то выяўленасць кантэксту, пададзенага ў прэамбуле, нмд спрэчна. Таму я за "разгорнутую" назву, у целах артыкулаў можа ужывацца (і часта больш пасавацьме) "Зімовая вайна", але для "сініх спасылак" не трэба такое назвы асн. артыкула (не кажучы пра то, што е такая зьява як рэдырэкт, які гэтага разу абсалютна патрэбны — праверыў, цікава, што ніхто яшчэ не зрабіў…) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 23:27, 12 сакавіка 2025 (+03) :"Ва ўсім свеце" гэта вайна (1939-1940) называецца зімовай, а наступная (1941-1944) — працяг вайны. Як так разумею, гэта фінскі погляд, то бок погляд на падзею з боку Фінляндыі і ейнай гісторыі, які прыняты ў Еўропе. Але прапаную пакінуць савецка-фінляндская вайна ў абодвух выпадках (ясна, што разводзім з дапамогай дат), таму што такая назва поўнасцю акрэслівае сутнасць гэтай вайны. Плюс пераназыванне можа адкрыць скрыню Пандоры, бо іншыя ваенныя кампаніі Другой сусветнай у свеце таксама называюцца не так, як прынята ў нашай гістарыяграфіі. Але ў сам артыкул можна дадаць дадатковую назву "Зімовая вайна" і "Працяг вайны" адпаведна. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 13:11, 28 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Па выніках абмеркавання прынята рашэнне не пераймяноўваць артыкул. Нягледзячы на тое, што назва «Зімовая вайна» з’яўляецца агульнапрынятым міжнародным гістарыяграфічным тэрмінам і сустракаецца ў сучасных беларускамоўных крыніцах, яна ўсё яшчэ саступае апісальнай назве «Савецка-фінляндская вайна» ў плане інфарматыўнасці для шырокага кола чытачоў. Падчас дыскусіі ўдзельнікі адзначылі, што апісальная назва адназначна акрэслівае бакі канфлікту, што з’яўляецца важным для энцыклапедычнага рэсурсу. Аргументы за ўніфікацыю з еўрапейскай традыцыяй і скарачэнне назвы былі прызнаныя важкімі і мы павінны іх улічваць. Паколькі сярод удзельнікаў не было дасягнута відавочнага кансэнсусу на карысць змены назвы, артыкул застаецца пры цяперашнім найменні. Пры гэтым назва «Зімовая вайна» павінна быць абавязкова пазначана ў прэамбуле як раўнапраўная, а таксама выкарыстоўвацца як перанакіраванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:05, 12 красавіка 2026 (+03) == [[Ева Грын]] → [[Эва Грэн]] == {{закрыта}} Ніякаю транскрыпцыяй гэта не "асвячаецца", "традыцыі" ў беларускай — няма. Як і жаднымі каламбурамі, ужытымі акторкаю, існае напісанне не можа апраўдвацца. Проста калька з расійскае мовы (дзе, як часта бывае, увайшло ў абыходак праз абмылковае прачытанне). Што да Евы — Эвы, то чаго ж у нас другія Эвамі могуць быць, а от Грэн, дык толькі Евай чамусьці? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 21:39, 19 лютага 2025 (+03) : Ок, а чаму Грэн, а не Грын? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 04:51, 20 лютага 2025 (+03) ::Таму што францужанка, таму што транскрыпцыя, таму што на радзтме яе так завуць, таму што сама сябе ў роднай мове так называе. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:24, 25 лютага 2025 (+03) : {{Не пераймяноўваць}}. "Green" на англійскай і французскай мовах гучыць як "Грын" і перакладаецца як "Грын". [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:12, 20 лютага 2025 (+03) ::На французскай сапраўды чытаецца падобна на «Эва́ Ґрэн». Паходжанне ў яе не англійскае, а шведскае, і там чытаецца як «Ѣ́ва Ґрен» (там на пачатку мусіць быць гук як у слове «б'''е'''раг»). Таму я хутчэй пагаджуся наконт прозвішча, што там лагічней перадаваць як «Грэн», а вось наконт імя не ўпэўнены, мне падаецца, што тут усё ж Ева мусіць быць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:06, 20 лютага 2025 (+03) :::вось бачу прыклады са шведскай [[Ева Боніер]] і іншыя паслядоўна ў нас «Ева». З французскай вядомая карціна [[Ева (карціна)|Ева]] і жанчыны [[Ева Жалі]] і некаторыя іншыя. Імя «Эва» бачу, што ўжываем у іспанскай, польскай і некаторых яшчэ мовах. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:20, 20 лютага 2025 (+03) :::: Сп. Eva Green — французская актрыса, якая жыве ў Вялікабрытаніі. [https://www.youtube.com/watch?v=rKUs7xk8szY Тут] яна кажа, што яна францужанка. Вось [https://www.youtube.com/watch?v=dL4G-LMtlLk тут] і [https://www.youtube.com/watch?v=MzShQmUxerk тут] яе называюць ''Грын'', у першым відэа — у яе прысутнасці. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 22 лютага 2025 (+03) :::::дык вядома, чалавек з вуліцы англамоўны пабачыць прозвішча «Green» і адразу прачытае як Грын, але гэта ж не мяняе арыгінальнага прачытання імя. Такое прачытанне ў англійскай яшчэ можна дапусціць, бо прозвішча германскае, могуць адаптоўваць пад свой манер. Але ўвогуле, калі вашае прозвішча неяк перакручваюць усе замежнікі гэта ж яшчэ не азначае, што так і трэба. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:05, 22 лютага 2025 (+03) :::::Ад таго, што хтосьці некуды пераехаў, ён не становіцца нараджэнцам тых зямель. Расійцы мяне Серґеем абзывалі, Сяргеем я, нат пераехаўшы ў Расію, з гэтага быць не перастаў бы. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:30, 25 лютага 2025 (+03) :::::Зілазні, які ў Штатах нарадзіўся і тае польскае і не нюхаў, у нас (у ВП няма — упушчэнне) Жа/элязны вечна — традыцыя нібыта! А тут чалавека не ў англіскамоўнай краіне народжанага пераназываць па-англійску — зноў традыцыя? Дык мо прызнаемся ў такім разе, што "традыцыі" толькі з расійскае мовы ды годзе? Чы мо пастараемся свае моўныя рабіць, не партаючы імёнаў прытым, бо ад ВП і ў беларускай ужыванне паціху "традыцыйнае" наявіцца? [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:38, 25 лютага 2025 (+03) ::::Што да Боніер і некат. інш. — магчыма такое ўжыванне праз крыніцы (злізанае з рас-е), што да стасоўна новых персаналіяў — трэба разглядаць і, магчыма, пераймяноўваць. Кожнага разу асобна, звесна. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:43, 25 лютага 2025 (+03) ::::Дарэчы, скончыцца з гэтым — як бы ні… выносіцьму францужанак (новых прынамсі), бо Ева заміж Эва́ — абы што. А за францужанкамі мо і другіх нацый кабеты прыспеюць. Адамаў усё адно няма з імі побач. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 10:17, 20 красавіка 2025 (+03) :::А Перон чамусьці Эва ў нас, ды й другіх Эў багата. Палячкі, скажам, Эвы, а францужанка — Ева? Біблійная Ева — ок (хоч і тут варыянты магчымы). [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:27, 25 лютага 2025 (+03) ::На французскай як Грын? От дзіва дзіўнае! [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:25, 25 лютага 2025 (+03) : З беларускага толькі пабачыў "Еву Грын" у [[Наша Ніва (1991)|НН]]: [https://nashaniva.com/311360]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:43, 6 жніўня 2025 (+03) ::тут хутчэй ад няведання. Але, думаю, варта будзе пакінуць заўвагу, што можна сустрэць такую версію [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:57, 26 жніўня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} На англійскай вікі пазначана вымаўленне паводле IPA "French: [eva ɡa.ɛl ɡʁeːn]; Swedish: [ˈêːva ˈɡreːn]", так што карэктней будзе "Грэн". Наконт Ева/Эва - няма традыцыі з найменнем канкрэтна гэтай асобы, таму абапіраемся на тое, што бліжэй арыгіналу - Эва. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:16, 19 студзеня 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}} Цяперашні варыянт больш распаўсюджаны, але французскі можна прапісаць у прэамбуле.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:17, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} прозвішча, {{Не пераймяноўваць}} імя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 01:34, 26 сакавіка 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Падчас абмеркавання ўдзельнікі прыйшлі да згоды, што цяперашняя форма «Грын» з’яўляецца вынікам памылковай асацыяцыі з англійскім словам green. На самой справе прозвішча актрысы мае шведскае паходжанне і паходзіць ад шведскага слова gren. У шведскай мове яно вымаўляецца як [ɡreːn], а ў французскай (роднай мове актрысы) — як [ɡʁɛn]. Лачіным будзе перайменаваць прозвішча ў «Грэн»<br /><br />Што датычна імя, дык тут адназначнага кансэнсусу наконт змены на «Эва» дасягнута не было. Добрыя заўвагі з двух бакоў. Прынята рашэнне пакінуць імя ў традыцыйным/кансэнсусным для Вікі напісанні. Калі будуць новыя аргументы — можна зноў адкрыць гэтую тэму.<br /><br />Ранейшая назва «Ева Грын» захаваецца як перанакіраванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:29, 12 красавіка 2026 (+03) == [[Каханне і галубы]] → [[Любоў і галубы]] == {{закрыта}} [[Вікіпедыя:Да_выдалення#Каханне_і_галубы|Прапануецца]] перайменаваць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:49, 17 верасня 2025 (+03) :уласна, мая прапанова, таму мой голас {{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 11:31, 17 верасня 2025 (+03) : СМІ (а часам адно і тое ж смі) пішуць як "любоў" [https://www.zviazda.by/sites/default/files/pdf/2015/07/28lip-1.indd_.pdf], так і "каханне" [https://zviazda.by/editions/news/yak-vyadomaya-kinagistoryya-kakhanne-i-galuby-mozha-vyglyadats-na-teatralnay-stsene/]. Трэба паглядзець што там з АК. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:31, 20 верасня 2025 (+03) ::калі няма больш-менш трывалай формы, мне здаецца, трэба глядзець на змест і сэнс назвы. Мне здаецца, што больш шырокае «любоў» лепш перадае атмасферу, змест фільма. Там рамантычны складнік моцны, але там яшчэ і сям’я вельмі важная прынамсі, і нават я бы так сказаў, што там, па маіх успамінах, важны канфлікт сям’і і кахання, дзе выхадам з’яўляецца любоў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:03, 21 верасня 2025 (+03) ::: Т. В. Пешына ў артыкуле пра рэжысёра ў БЭ т. 11 піша «Каханне і галубы». --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:37, 21 верасня 2025 (+03) ::::Калі ў БЭ ёсць, то лепей пакінуць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:19, 13 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Можа і спрэчна, але нібы ў АК больш перавага слову «каханне» тут, таму версію з «любоў» зрабіў перасылкай проста. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:24, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Царква Святога Доната]] → [[Царква Святога Даната]] (або: [[Святы Данат Задарскі]] → [[Святы Донат Задарскі]]) == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Царква Святога Доната#Правапіс імя|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 11:22, 10 верасня 2025 (+03) :Я так разумею, што трэба арыентавацца на арыгінал імя Donatus на лаціне для імя чалавека, а не на сучаснае прачытанне на харвацкай. Адносна будынку, здаецца ў нас прынята ўтвараць назвы ад імя, а не транскрыбіраваць з мясцовай назвы. Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} артыкул пра царкву. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:47, 18 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Абмеркаванне павісла, таму перайменаваў. Я не эксперт у лаціне, але нібы па правілах у слове Donatus ідзе націск на «a». Таму, кіруючыся гэтым і аргументацыяй вышэй, зрабіў усё ў адпаведнасці з гэтым вымаўленнем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:22, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Януш Валуш]] → [[Януш Валусь]] або [[Януш Валюсь]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Януш Валуш|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 11:47, 28 жніўня 2025 (+03) :згодны. Бліжэй нібыта «Ва́люсь» [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:52, 18 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} Паводле польска-беларускай практычнай транскрыпцыі мае быць "Валюсь". [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:49, 27 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана ў [[Януш Валюсь]]. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:13, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Ілукстэ]] → [[Ілукшта]] == {{закрыта}} Традыцыйная назва, раз пераймяноўваем літоўскія і украінскія гарады, то будзе паслядоўна па ўсіх бегчы, калі канечне традыцыйная назва сапраўды функцыянуе ў беларускай шырэй, чым сучасная. У Google Scholar Ілукшта 3 разы сустракаецца, Ілукстэ — 2, можна яшчэ крыніц пашукаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:00, 24 сакавіка 2025 (+03) :{{перайменаваць}} Але ўвогуле, трэба сістэмная праца з назвамі Латвіі, бо ізноў пануе савецкая практыка, а беларуская традацыя адкідаецца.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:04, 28 сакавіка 2025 (+03) :{{не пераймяноўваць}} Выключэнне было зроблена для горада Вільня, усё астатняе мусіла быць аформлена ў выглядзе дапаўнення да правіл наймення артыкулаў, каб азначыць межы прымянення, але яго не з'явілася дагэтуль - кожны ўдзельнік трымае ў галаве нейкае сваё правіла наймення літоўскіх тапонімаў і межы прымянення гэтых правіл. Не трэба гэты сыры прадукт распаўсюджваць далей да фармальнага афармлення зразумелых правіл. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:20, 1 красавіка 2025 (+03) :{{перайменаваць}}, якія "выключэнні"? Гэта ж нават на слых умоўна "я чуў", а крыніцы прывялі ўжэ. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 11:42, 11 красавіка 2025 (+03) :таксама звяртаю ўвагу, што пасля перайменавання, варта будзе падняць пытанне пра назву горада [[Даўгаўпілс]] і патэнцыйна іншых населеных пунктаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:34, 21 лістапада 2025 (+03) ::Пераназывайце ўжо і закрывайце абмеркаванне. Год вісіць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:18, 13 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Большасць выказалася «за», таму перайменаваў. Заўважу, што гэта ўсё ўказвае на тое, што пасля перайменавання НП у Літве будзе паслядоўным пераймяноўваць многія населеныя пункты ўва ўсіх суседніх краінах калі ёсць традыцыйная функцыянальная беларуская назва, зафіксаваная ў АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:07, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Рональд Коўз]] → [[Рональд Коўс]] == {{закрыта}} Прозвішча чытаецца як [kəʊs]. І ў нашай [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|сістэме транскрыпцыі]], і ў [[:ru:Англо-русская практическая транскрипция|сістэме]] ад ру вікі, гук [s] заўсёды перадаецца як «с». Літара «з» — паўстаў імаверна ад няправільнага прачытання імя раней у рускай мове. Калі ў нас няма АК з Коўз, то прапаную перайменаваць. Дарэчы на вымаўленне слова ў беларускай мове напісанне не ўплывае, гэта чыста выпраўленне для паслядоўнасці менавіта пісьма. — [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:21, 22 студзеня 2025 (+03) : "З" тут яўна артэфакт няправільнае расійскае перадачы (як які-небудзь гішпанскі Радрыгез умоўна), таму не мусіць існаваць. {{перайменаваць}} [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 19:00, 19 лютага 2025 (+03) :{{Каментарый}} Не можа быць Коўс, гэта супярэчыць правілам: Гук [у] не чаргуецца з [ў] у запазычаных словах, якія заканчваюцца на -ум, -ус --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 12:33, 28 сакавіка 2025 (+03) ::У арыгінале «Coase» — гэта этымалагічна не ёсць -ус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:06, 28 сакавіка 2025 (+03) :::Мы прымяняем правілы да беларускай транслітарацыі, а не да арыгінальнай назвы. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:55, 1 красавіка 2025 (+03) ::::Вы не правы тут. Гэта правіла тычыцца іменна лацінскіх канчаткаў. [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 11:24, 11 красавіка 2025 (+03) :::::Не толькі лацінскіх канчаткаў: страус, соус. [[Удзельнік:Burzuchius|Burzuchius]] ([[Размовы з удзельнікам:Burzuchius|размовы]]) 22:08, 13 красавіка 2025 (+03) ::::::Страус, соус. Я, само-сабою, няправільна выказаўся, недакладна — не канчаткаў як такіх а фіналяў. Так, страус і г. д., але ж вы пэўна зразумелі, што гэтта вялося іменна пра лацінскія канчаткі, фіналі ў словах з другіх моў тут ні пры чым. (У Правілах пра -ум, -ус акурат пра іх, пра лаціну, гэта калі здаровы глузд не выкідваць на абочыну; так дык Правілы наагул слаба распрацаваныя) [[Удзельнік:Ryčard Humel|Ryčard Humel]] ([[Размовы з удзельнікам:Ryčard Humel|размовы]]) 06:02, 20 красавіка 2025 (+03) ::Падтрымаю варыянт з "Коус". Самому гэтае правіла падаецца дзіўным, але як ні круці, сказана проста "у запазычаных словах, якія заканчваюцца на -ум, -ус", без удакладнення паходжання. Маем, зрэшты, [[Штраус]], дзе прозвішча хіба не лацтнскае. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:20, 22 снежня 2025 (+03) :{{перайменаваць}} у «Коус». [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:54, 13 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} Сістэмная перадача ў беларускай мове.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:16, 13 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Выглядае на тое, што кансэнсус склаўся бліжэй да формы «Коус», таму перайменавана пад такую форму. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:59, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Шнеўр Залман з Лядаў]] → [[Шнеер Залман з Лядоў]] == {{закрыта}} У тапоніме націск падае на канчатак, граматычная база дае два варыянты роднага склону: Лядоў і Ляд. Імя прапаную перадаваць з ідыша, Шнеер ці Шнэер.--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:07, 10 верасня 2025 (+03) :наконт прозвішча згодны, наконт імя — не магу пацвярдзіць, бо слаба чытаю на ідышы і няма версіі з агаласоўкамі пад рукой. Нямецкая вікі падае версія Schneur (Шнэур), хіба на ідышы не мусіць быць так жа? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 11 верасня 2025 (+03) :у польскім вікіслоўніку, напрыклад [[:pl:wikt:שניאור]] -[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 15:17, 15 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} У БелЭн і БСЭн "ШнЕер", штопраўда, у дачыненні ягонага нашчадка [[Залман Шнеур]]. Якога, дарэчы, таксама трэба перайменаваць, бо форма "Шнеур" немагчымая. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:46, 27 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана згодна з абмеркаваннем. У БелСЭ і БелЭн не знайшоў сам. Калі @[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] зможа дадаць спасылкі з пазнакамі старонак у тамах, то будзем вельмі ўдзячныя! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:55, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Onliner.by]] → [[Onliner]] == {{закрыта}} Больш вядомы пад гэтай назвай. А са старой назвы заставіць перасылку. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 20:16, 15 кастрычніка 2025 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з сайтам, менавіта такая ў выдання афіцыйная назва, без дамена. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:22, 29 кастрычніка 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} згодна з сайтам. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перанесена згодна з абмеркаваннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:33, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Элекцыя Viritim]] → [[Electio viritim]] == {{закрыта}} Варта перайменаваць з сумесі кірыліцызаванай польскай і латыні на нешта аднастайнае — або цалкам на лаціне (што вынесена ў загаловак як самае відавочнае), або ўжо па-беларуску (не рызыкну прапанаваць варыянты). У сучасным выбарчым праве падобнае называецца [[Прамыя выбары|прамымі выбарамі]] (то-бок непасрэдныя, не за прадстаўніка на выбары, а непасрэдна за кандыдата на пасаду). Толькі цяпер гэта ўсеагульныя выбары, а тут усеагульна-саслоўныя. Адзіная знойдзеная праз Гугл беларуская крыніца[https://knihi-online.com/duch-casu-jury-viesialkouski.html], дзе ўжываецца слова «вірытым», ускосна дае «выбары ад вірытым», але па-мойму толькі бо аўтар (або арганізатары тых выбараў) не ведалі як гэта па-беларуску называецца ў сучаснасці. Калі ласка, вашы думкі на гэты конт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 09:21, 20 лістапада 2025 (+03) :мне здаецца, лепш першай назвай выкарыстоўваць лацінскі арыгінал і дадаваць беларускія пераклады па меры ўзнікнення ў крыніцах, а таксама можна ў дужках падаць кароткі пераклад назвы на беларускую з тлумачэннем этымалогіі, як гэта робіцца ў іншых артыкулах. Таму {{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:38, 27 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}} на лацінскую назву. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:51, 9 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус ёсць, нехта ўжо перайменаваў. Лід пажадана палепшыць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:31, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Храм Гроба Гасподняга]] → [[Храм Труны Гасподняй]] == {{закрыта}} Такі варыянт выкарыстоўваецца ў БелЭн; т.7 с.172, т.1, с. 309 --[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:57, 19 студзеня 2026 (+03) :Тут БЭ можа і не зусім і аўтарытэтнай будзе. Перасылка ёсць і, відаць, трэба яўна напісаць у артыкуле які варыянт дае БЭ. Ёсць традыцыя, беларускія пераклады Новага Запавету, адкуль уласна гэтае паняцце. Пагатоў, труна -- гэта ж пэўны прадмет і тут гаворка не пра яго адназначна. Трэба комплекс крыніц браць і каб усё ж бліжэйшых да хрысціянскай тэматыкі. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:32, 24 студзеня 2026 (+03) ::тут хутчэй сапраўды будзе «гроб» па значэнні бліжэй, як польскае «grób». {{не пераймяноўваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:48, 3 лютага 2026 (+03) :::Мо я неяк няправільна шукаю, але слова "гроб" няма ані ў ТСБМ, ані ў ТСЛБМ, ані ў граматычнай базе інстытута мовазнаўства. Адкуль тады браць значэнне? [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:57, 3 лютага 2026 (+03) ::::тут ужо трэба ставіць пытанне па крыніцах у [[Гроб Гасподні|гэтым артыкуле]]. Я не магу знайсці лепшага адпаведніка для беларускай мовы. Не выключаю, што ў рэлігійнай тэрміналогіі слоўнікі могуць адставаць. Да таго ж, гэта досыць дыскусійнае поле па сённяшні дзень. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:04, 3 лютага 2026 (+03) :::::Таксама ў [https://knihi.com/none/Sviataja_Biblija_Novy_Zapaviet_orig.html Новым Запавеце Чарняўскага] бачым гроб, а ў [https://knihi.com/none/Sviataja_Biblija_Novy_Zapaviet_orig.html рэдакцыі 99-га] — магіла. Не выключаю, што гэта не было ініцыятывай самога Чарняўскага. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:28, 3 лютага 2026 (+03) ::::::У Евангеллі Мацвея (разд. 27, 60) выдання Рымска-каталіцкай царквы, 2017, Пераклад Біблейскай Камісіі ::::::пры Бел. Экзархаце РПЦ, перакладзе Сёмухі 2002, А. Бокуна 2023, паўсюдна магіла. А ў рэдакцыі Чарняўскага ад 2017, якая была ўжо пасля смерці аўтара, ужываецца слова «склеп». Усе прыведзеныя варыянты кнігі зручна сабраныя [https://www.biblija.by/online/ тут], як што. ::::::Ёсць падставы прапанаваць паўсюдна замяніць на «Магілу Гасподнюю». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:41, 3 лютага 2026 (+03) :::::::З пададзенай аргументацыяй згодны, "Магіла гасподня" выглядае найбольш правільным варыянтам. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 12:25, 14 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Згодна з абмеркаваннем, перакладзена ў адпаведнасці з большасцю перакладаў Бібліі у [[Храм Магілы Гасподняй]] [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:26, 24 сакавіка 2026 (+03) == [[Дамброва Бяластоцка]] → [[Дуброва-Беластоцкая]] == {{закрыта}} Назва, якая шырока выкарыстоўваецца тамтэйшымі беларусамі, сапраўдная нештучная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:47, 15 студзеня 2026 (+03) : Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], тут яўна ёсць патрэба глядзець шырэй на рэчы — перадача назваў паселішчаў [[Усходняя Беласточчына|Усходняй Беласточчыны]] датычыць шматлікіх кейсаў. Адзінкавы перанос засведчыць усяго толькі нашую непаслядоўнасць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:31, 15 студзеня 2026 (+03) ::Гэта не адзінкавы перанос. Буду выстаўляць паступова пад нармальныя замацаваныя назвы. Ужо крыху прайшоўся вёскамі Сакольскага павета. Не зусім разумею, адкуль узялася практыка выкарыстоўваць нейкія прыдуманыя для беларускай мовы назвы, гэта так нідзе не робіцца. З тапонімамі Літвы крыху разгроб, цяпер вось будзем Польшчу глядзець. Для значных паселішчаў ёсць крыніцы кшталту Гістарычнага атласа. Для маленькіх глядзець ужыванне ў беларускай прэсе. Дарэчы, менавіта так складаўся тапанімічны даведнік Рапановіча ў Беларусі, які потым стаў асновай для даведніка Лемцюговай. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:06, 15 студзеня 2026 (+03) ::: Праграмная рада тыднёвіка "Ніва" шмат гадоў і паслядоўна падае на яго старонках беларускія назвы паселішчаў, але белвікіпедысты аддаюць перавагу інструкцыі па транслітэрыцыі, гл. напр. у арт. [[Бельск Падляскі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:11, 15 студзеня 2026 (+03) ::::Гэта вялікая бяда, што калісьці аматары мёртвых інструкцый транслітарацыі дабраліся да тапаніміі і ім ніхто нічога не сказаў па справе. Да таго ж, інструкцыі тычацца назваў, якія не замацаваныя ў мове. Цяпер выпраўляць — вельмі цяжкая праца, але за яе трэба брацца. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:58, 16 студзеня 2026 (+03) ::::: [[Дубічы Цэркеўнэ]], гміна дзе беларусы ў абсалютнай перавазе, еднак трохэ з польскего мувён. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:54, 16 студзеня 2026 (+03) ::::::Але вы падтрымайце іншыя перайменаванні, ці як. Правёў сур’ёзную працу дзеля выпраўлення тапаніміі Падляшша. Хіба ўсе назвы з створаных выправіў. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:02, 14 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перанесена.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:13, 13 сакавіка 2026 (+03) == [[Эсфір (дачка Амінавада)]] → [[Эсфір (дачка Амінадава)]] або [[Эсфір]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Эсфір (дачка Амінавада)#Амінадава?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 19:19, 8 студзеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} у [[Эсфір]]: відавочная абдрукоўка. У некаторых моўных версіях ёсць удакладненне - [https://de.wikipedia.org/wiki/Ester_(Bibel) Эсфір (Біблія)], або [https://sk.wikipedia.org/wiki/Ester_(biblick%C3%A1_postava) Эсфір (біблійны персанаж)], аднак старонак неадназначнасці (спасылак на артыкулы пра іншых Эсфір) нават там не знайшоў. І ў нас таксама падобнае ўдакладненне лічу непатрэбным. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:50, 9 студзеня 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} у [[Эсфір]]: няма патрэбы ва ўдакладненні, пагатоў такім, мякка кажучы старамодным :) --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:17, 17 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана пад назву [[Эсфір]], а таксама дададзена дадатковая старонка перасылкі. На старонцы размоў асобна адзначана праблема перадачы імя Амінадаў/Абігаіл/... у беларускай. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:52, 3 лютага 2026 (+03) == [[Адольф Гітлер Уунона]] → [[Адольф Уунона]] == {{закрыта}} Асоба афіцыйна змяніла імя ([https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/11/28/namibian-politician-named-adolf-hitler-wins-re-election/ крыніца]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 18:36, 28 лістапада 2025 (+03) :{{перайменаваць}}, але важна пакінуць у лідзе ягонае папярэдняе імя, бо яно вельмі медыйнае [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:04, 30 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Асоба афіцыйна змяніла імя. Артыкул перайменаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:41, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Страдзівары]] → [[Страдывары]] == {{закрыта}} Згодна з БелЭн ([https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_192 т. 15, с. 192]). [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 00:32, 11 студзеня 2026 (+03) :Раз у БелЭн, то {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:59, 19 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перанесена як у крыніцы, перасылка пакінута, бо памылка папулярная і не арфаграфічная. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:02, 23 студзеня 2026 (+03) == [[Анатоль Аляксеевіч Стэпусь]] → [[Анатоль Аляксеевіч Сцепусь]] == {{закрыта}} Напісанне прозвішча ''Сцепусь'' даеца на сайтах [https://mfa.gov.by/be/press/news_mfa/b797e4897c39802e.html МЗС Беларусі], [https://bel.sputnik.by/20170408/dyplamatyya-kultury-u-ehstonii-prahodzic-vystava-belaruskih-mastakou-1028215799.html Sputnik Беларусь], [https://www.sb.by/articles/glytok-pavetra-z-batska-shchyny-estoniya.html СБ Беларусь сегодня] і іншых. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:09, 21 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Памылка ў назве. Перайменавана. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 16:18, 23 студзеня 2026 (+03) {{закрыта}} == [[Руска-турэцкія войны]] → [[Расійска-турэцкія войны]] == У артыкулах вядзецца пра расійска-турэцкія войны, а не пра рускія.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:36, 30 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}, згодна з меркаваннем ніжэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:04, 1 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Перайменавана.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:27, 15 студзеня 2026 (+03) == [[Ідзанакі і Ідзанамі]] → [[Ідзанагі і Ідзанамі]] == {{закрыта}} Гл. [[Размовы:Ідзанакі і Ідзанамі|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 11:47, 28 жніўня 2025 (+03) : Вось тут неадназначна, бо можа ў пытаннях вымаўлення аўтар і правы, але ж мы тут заўсёды аддаем перавагу АК. Калі там напісана "Ідзанакі", а іншых прыкладаў у бел АК няма - хутчэй за ўсё назва застанецца. Не падводжу вынік, хачу пачуць што думаюць іншыя ўдзельнікі. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:37, 7 верасня 2025 (+03) ::Я бы пакінуў «Ідзанакі», бо АК, але варта было б адзначыць арыгінальнае вымаўленне з транскрыпцыяй на беларускую. Але ёсць сумневы, што варта перадаваць японскае -gi- ў беларускай як -кі-, бо насамрэч да выбухнога ґ бліжэй к, а не фрыкатыўны г. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:50, 18 верасня 2025 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} Усё ж такі перавагу трэба аддаваць беларускім крыніцам. Тым болей, як было зазначана вышэй, бягучы варыянт нельга лічыць памылкай. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:09, 22 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Прыкладаў іншага напісання ў беларускіх аўтарытэтных крыніцах не прыведзена. Артыкул пакінуты пад цяперашняй назвай. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:43, 11 студзеня 2026 (+03) == [[Небаскроб Мэры-Экс]] → [[Сент-Мэры Экс 30]] == {{закрыта}} У цяперашняй назве ўжыта няпоўная назва вуліцы. Варта таксама пазначыць нумар будынка, бо там ёсць і іншыя хмарачосы, напрыклад [https://en.wikipedia.org/wiki/70%20St%20Mary%20Axe Сент-Мэры Экс 70]. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 07:28, 22 лістапада 2025 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 27 лістапада 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Аргументацыя слушная, супраць ніхто не выступаў. Артыкул перайменаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:21, 11 студзеня 2026 (+03) 2wdhh5l3o6du1u3mqatpufkqu34uc0x 0 798708 5165466 5082109 2026-07-13T15:15:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165466 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Расонскі раённы выканаўчы камітэт |скарачэнне = |арыгінальная назва = |арыгінальная назва1 = |арыгінальная назва2 = |краіна = Рэспубліка Беларусь |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = |шырыня выявы = |подпіс выявы = |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |дата стварэння = |папярэднік1 = |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падпарадкаванне = [[Віцебскі абласны выканаўчы камітэт]] |штаб-кватэра = 211471, [[Віцебская вобласць]], г.п. [[Расоны]], [[Савецкая вуліца (Расоны)|вул. Савецкая]], 4<ref name="structure">{{cite web|url=https://rossony.vitebsk-region.gov.by/vlast/rajispolkom/strukturnye-podrazdeleniya|title=Структурные подразделения|publisher=Россонский районный исполнительный комитет|accessdate=2026-01-15|lang=ru|archive-date=10 верасня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250910075644/https://rossony.vitebsk-region.gov.by/vlast/rajispolkom/strukturnye-podrazdeleniya|url-status=dead}}</ref> |region_code = BY |бюджэт = |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя міністра2 = |функцыя міністра2 = |імя главы1 = [[Аляксей Валер’евіч Гарбуль]] |пасада главы1 = [[Старшыня Расонскага раённага выканаўчага камітэта|Старшыня]] |імя главы2 = |пасада главы2 = |вышэйстаячае ведамства = |падведамны орган1 = |падведамны орган2 = |дакумент1 = |сайт = [https://rossony.vitebsk-region.gov.by/ rossony.vitebsk-region.gov.by] |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Расонскі раённы выканаўчы камітэт''' — [[Выканаўчая ўлада|выканаўчы і распарадчы орган]] [[мясцовае кіраванне|мясцовага кіравання]] базавага тэрытарыяльнага ўзроўню на тэрыторыі [[Расонскі раён|Расонскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Падсправаздачны і падкантрольны [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь]] і [[Віцебскі абласны выканаўчы камітэт|Віцебскаму аблвыканкаму]], падсправаздачны таксама [[Расонскі раённы Савет дэпутатаў|Расонскаму раённаму Савету дэпутатаў]] па пытаннях, аднесеных да яго кампетэнцыі<ref name="pravo">[https://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h11000108 Закон Республики Беларусь от 4 января 2010 г. № 108-З «О местном управлении и самоуправлении в Республике Беларусь»]</ref>. Агульнае кіраўніцтва дзейнасцю райвыканкама ажыццяўляе Старшыня выканкама. Будынак райвыканкама размешчаны ў цэнтры [[Расоны|Расонаў]], на [[Савецкая вуліца (Расоны)|вуліцы Савецкай]], 4<ref name="structure"/>. == Структура == У структуру Расонскага раённага выканаўчага камітэта ўваходзяць<ref name="structure"/>: * Упраўленне па сельскай гаспадарцы і харчаванні; * Упраўленне па працы, занятасці і сацыяльнай абароне; * Аддзел па адукацыі; * Аддзел ідэалагічнай работы і па справах моладзі; * Фінансавы аддзел; * Аддзел арганізацыйна-кадравай і юрыдычнай работы; * Аддзел эканомікі; * Аддзел архітэктуры і будаўніцтва, жыллёва-камунальнай гаспадаркі; * Сектар землеўпарадкавання; * Сектар культуры; * Аддзел запісу актаў грамадзянскага стану (ЗАГС); * Сектар па працы са зваротамі грамадзян і юрыдычных асоб. == Старшыні == * з 13 чэрвеня 2024 — [[Аляксей Валер’евіч Гарбуль]]<ref name="pres2024">{{cite web|url=https://president.gov.by/ru/events/rassmotrenie-kadrovyh-voprosov-1718271284|title=Рассмотрение кадровых вопросов|publisher=Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|date=2024-06-13|accessdate=2026-01-15|lang=ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|https://rossony.vitebsk-region.gov.by|Расонскага раённага выканаўчага камітэта}} {{Выканаўчыя камітэты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Арганізацыі Расонаў]] [[Катэгорыя:Раённыя выканаўчыя камітэты Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Расонскі раён]] elc4zcut86nhpi2l5ecnjwnqop48slx 0 799187 5165852 5084325 2026-07-14T11:32:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165852 wikitext text/x-wiki {{Электрастанцыя | Тып = [[міні-ЦЭЦ]] | Назва = Рэчыцкая міні-ЦЭЦ | Выява = | Шырыня = | Подпіс = | Краіна = Беларусь | Месцазнаходжанне = [[Гомельская вобласць]], [[Рэчыцкі раён]], [[Рэчыца]] | Пачатак эксплуатацыі= [[2011]] | Статус = дзеючая | Паліва = [[мясцовыя віды паліва]] ([[драўняная шчэпка]], [[брыкет]]аваны [[торф]]) | Катлы = 2 тэрмамасляныя катлы (па 12 МВт) | Турбіны = 2 турбагенератары ORC (па 2,1 МВт) | Электрагенератары = | Магутнасць = 4,2 МВт | Водпуск цяпла = 19,6 МВт (тэхнічная)<br>~100 тыс. Гкал/год (выпрацоўка) }} '''Рэ́чыцкая міні-ЦЭЦ'''&nbsp;— цеплаэлектрацэнтраль у горадзе [[Рэчыца]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. З’яўляецца філіялам «Рэчыцкія электрычныя сеткі» РУП «[[Гомельэнерга]]». Уведзена ў эксплуатацыю ў 2011 годзе. == Гісторыя == Будаўніцтва міні-ЦЭЦ пачалося ў ліпені [[2010]] года на пляцоўцы кацельні ААТ «Рытм», якая была перададзена на баланс РУП «Гомельэнерга»<ref name="dneprovec">{{cite web|url=https://dneprovec.by/industry/2023/12/18/41506|title=Речицкая ТЭЦ: тепло и свет в наших домах|website=Дняпровец|date=2023-12-23|accessdate=2026-01-18|lang=ru|archive-date=22 студзеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240122215420/https://www.dneprovec.by/industry/2023/12/18/41506|url-status=dead}}</ref><ref name="rechitsa">{{cite web|url=https://rechitsa.gov.by/rayon/1064-stroitelstvo-mini-tyec-na-mestnyx-vidax-topliva.html|title=Строительство мини-ТЭЦ на местных видах топлива мощностью 5 МВт началось в Речице|website=Рэчыцкі раённы выканаўчы камітэт|date=2010-07-09|accessdate=2026-01-18|lang=ru|archive-date=7 верасня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907021042/http://rechitsa.gov.by/rayon/1064-stroitelstvo-mini-tyec-na-mestnyx-vidax-topliva.html|url-status=dead}}</ref>. Праект рэалізоўваўся ў рамках Дзяржаўнай комплекснай праграмы мадэрнізацыі асноўных вытворчых фондаў Беларускай энергетычнай сістэмы<ref name="energotexprom">{{cite web|url=https://energotexprom.by/raboty-i-uslugi/razrabotka-i-modernizatsiya-mini-tets.html|title=Разработка и модернизация мини-ТЭЦ|website=Энергатэхпрам|accessdate=2026-01-18|lang=ru}}</ref>. Кошт праекта ацэньваўся ў 80 млрд рублёў, з якіх значную частку склаў замежны крэдыт<ref name="rechitsa" />. Уведзена ў эксплуатацыю ў [[2011]] годзе<ref name="energotexprom" />. Генпадрадчыкам выступіла аўстрыйская кампанія «Polytechnik Luft-und Feuerungstechnik GmbH». Распрацоўкай дакументацыі і мантажом абсталявання займалася таксама арганізацыя «Энергатэхпрам»<ref name="energotexprom" />. У кастрычніку [[2016]] года станцыю наведаў Прэм'ер-міністр Беларусі [[Андрэй Уладзіміравіч Кабякоў|Андрэй Кабякоў]], адзначыўшы яе як прыклад рацыянальнага выкарыстання мясцовых відаў паліва<ref name="gov">{{cite web|url=http://www.government.by/ru/content/6740|title=О визите на Речицкую мини-ТЭЦ|website=Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|date=2016-10-14|accessdate=2026-01-18|lang=ru|archive-date=12 верасня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200912223932/http://www.government.by/ru/content/6740|url-status=dead}}</ref>. == Тэхнічныя характарыстыкі == На станцыі ўсталявана абсталяванне, якое працуе па [[Арганічны цыкл Рэнкіна|арганічным цыкле Рэнкіна]] (ORC). Асаблівасцю тэхналогіі з’яўляецца выкарыстанне ў якасці рабочага цела ў турбагенератары пароў сіліконавага масла, а ў якасці цепланосiта ў катлах — тэрмамасла. Гэта павышае каэфіцыент карыснага дзеяння і памяншае карозію дэталяў<ref name="dneprovec" />. Асноўнае абсталяванне ўключае: * 2 тэрмамасляныя катлаагрэгаты цеплавой магутнасцю па 12 МВт. * 2 паравыя турбіны магутнасцю па 2,1 МВт<ref name="dneprovec" />. Сумарная ўсталяваная электрычная магутнасць складае 4,2 МВт, цеплавая — 19,6 МВт<ref name="gov" />. Гадавая выпрацоўка электраэнергіі дасягае 13 млн кВт·г, цеплавой энергіі — 100 тыс. Гкал<ref name="dneprovec" />. Станцыя забяспечвае цяплом каля 25 % горада, у тым ліку мікрараён Новарэчыцкі, ваенны гарадок, цэнтральную раённую бальніцу і шэраг навучальных устаноў<ref name="dneprovec" />. Для ачысткі выкідаў выкарыстоўваецца двухступеньчатая сістэма (мультыцыклоны і электрафільтр)<ref name="dneprovec" />. == Паліва і эканамічны эфект == Міні-ЦЭЦ працуе на [[мясцовыя віды паліва|мясцовых відах паліва]]. У летні перыяд выкарыстоўваецца [[драўняная шчэпка]], зімой — [[брыкет]]аваны [[торф]]. Гадавая патрэбнасць у торфе ацэньваецца ў 38 тыс. тон<ref name="rechitsa" />. Выкарыстанне мясцовых відаў паліва дазваляе штогод эканоміць значныя аб'ёмы прыроднага газу (у 2015 годзе эканомія склала 10,2—13 млн м³)<ref name="energotexprom" /><ref name="gov" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Цеплавая энергетыка Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-01-18}} [[Катэгорыя:Цеплавыя электрастанцыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Эканоміка Рэчыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Рэчыца]] [[Катэгорыя:2011 год у Беларусі]] l8zen12g459h6ysn6z514cd583008kv 0 806355 5165393 5147242 2026-07-13T12:53:04Z DzBar 156353 афармленне 5165393 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''MicroFreak''' — гэта [[сінтэзатар]], распрацаваны французскай кампаніяй музычных тэхналогій Arturia і выпушчаны ў 2019 годзе.<ref name=":2">{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.arturia.com/products/hardware-synths/microfreak/overview|title=Arturia - MicroFreak - MicroFreak|author=Perrier|first=Morgan|website=www.arturia.com|access-date=2022-10-13}}</ref> Прылада пазіцыянуецца як «гібрыдны эксперыментальны сінтэзатар» і выкарыстоўвае 22 лічбавыя гукавыя рухавікі (алгарытмы) для генерацыі зыходных тэмбраў.<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.arturia.com/products/hardware-synths/microfreak/details|title=Arturia - MicroFreak - MicroFreak|author=Perrier|first=Morgan|website=www.arturia.com|access-date=2022-10-13}}</ref> Сігнал з лічбавага асцылятара паступае на шматрэжымны аналагавы фільтр, што забяспечвае MicroFreak яго характэрнае гібрыднае гучанне. == гукавыя рухавікі == MicroFreak мае 22 асобныя гукавыя рухавікі (пачынаючы з абнаўлення 5.0) <ref name=":5">{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.engadget.com/arturias-microfreak-gets-sample-playback-granular-synthesis-and-gorgeous-stellar-edition-150008075.html|title=Arturia's MicroFreak gets sample playback, granular synthesis and gorgeous Stellar edition|author=O'Brien|first=Terrence|website=engadget.com|date=2023-05-10|access-date=2023-05-11}}</ref>, якія з'яўляюцца <ref>{{Cite web|url=https://support.arturia.com/hc/en-us/articles/4414446806290-MicroFreak-Oscillators|title=Microfreak Oscillators|website=Arturia}}</ref> : * Basic Waves — стандартны голас сінтэзатара з выкарыстаннем традыцыйных формаў хвалі * Суперхваля — група расстроеных хваль (як суперпіла ), * Гарманічны — форма адытыўнага сінтэзу, дзе гучнасць [[Частата|частот]] рэгулюецца індывідуальна, * Karplus-Strong — сістэма фізічнага мадэлявання для прайгравання гукаў струнных інструментаў, * Табліца хвалевых формаў — метад сінтэзу, пры якім форма хвалі апрацоўваецца з дапамогай табліцы розных формаў хвалі. * Шум — розныя віды шуму і перашкод. * Віртуальны аналагавы — стандартны голас субтрактыўнага сінтэзатара, * Хвалевая форма — трохвугольная хваля, якая шматразова складваецца, * Частотная мадуляцыя (два аператары) — метад сінтэзу, пры якім адна хваля мадулюе частату іншай хвалі, * Фарміраванне — форма гранулярнага сінтэзу, * [[Акорд|Акорды]] — гэта механізм, які прайгравае групы нот парафанічна, * Маўленне — сінтэзатар маўлення, * Modal — рухавік фізічнага мадэлявання, які ўзнаўляе гук полых прадметаў, * Бас — яшчэ адзін алгарытм фарміравання формы хвалі, спецыяльна распрацаваны для басавых ліній, * Шкода — спалучэнне фармавання хвалі і адытыўнага сінтэзу, * SawX — суперпіла з [[Фазавая мадуляцыя|фазавай мадуляцыяй]], * Вакодэр — трансфарматар голасу, падобны да размоўнай скрынкі, <ref name=":3">{{Cite web|lang=en|url=https://www.musicradar.com/news/arturia-drops-surprise-microfreak-vocoder-edition-and-theres-a-pleasant-surprise-for-owners-of-the-original-synth-too|title=Arturia releases MicroFreak Vocoder Edition, and there's a pleasant surprise for owners of the original synth, too|author=Rogerson|first=Ben|website=MusicRadar|date=2020-08-25|access-date=2022-10-25}}</ref> * Карыстальніцкая хвалевая табліца — рухавік, які дазваляе выкарыстоўваць уласныя хвалевыя табліцы, * Узор — рухавік, які счытвае папярэдне загружаныя ўзоры, * Scan Grain — гранулярны сінтэзатар, які аналізуе поўны ўзор. * Cloud Grain — гранулярны сінтэзатар, які стварае шматслаёвыя зерні з узору. * Hit Grain — гранулярны сінтэзатар, які стварае перкусійныя гукі з сэмпла. З іх 12 вырабляюцца кампаніяй Arturia (Basic Waves, Super Wave, Harmonic, Karplus-Strong і Wavetable, Noise, Vocoder, User Wavetable, Sample, Scan Grain, Cloud Grain і Hit Grain), 7 вырабляюцца кампаніяй Mutable Instruments (Virtual Analogue, Waveshaper, Two Operator FM, Formant, Chords, Speech і Modal) з іх модуля eurorack "Plaits" <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://forum.mutable-instruments.net/t/about-the-microfreak/14878/3|title=About the Microfreak|website=Mutable Instruments' community|date=2019-01-25|access-date=2022-10-25|archive-date=25 кастрычніка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221025161728/https://forum.mutable-instruments.net/t/about-the-microfreak/14878/3|url-status=dead}}</ref>, а астатнія 3 вырабляюцца кампаніяй Noise Engineering <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.musicradar.com/news/arturia-collaborates-with-noise-engineering-to-bring-exciting-new-features-to-latest-microfreak-firmware-update|title=Arturia collaborates with Noise Engineering to bring exciting new features to latest MicroFreak firmware update|author=Arblaster|first=Simon|website=MusicRadar|date=2021-01-14|access-date=2022-10-25}}</ref>. З моманту запуску кампанія Arturia забяспечвае тэхнічную падтрымку MicroFreak шляхам рэгулярных абнаўленняў ''прашыўкі''. Гэтыя версіі, якія карыстальнік можа ўсталяваць самастойна, дадаюць новыя функцыі і аптымізуюць прадукцыйнасць прыбора <ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.musicradar.com/reviews/arturia-microfreak|title=Arturia MicroFreak review|website=MusicRadar|date=2019-05-15|access-date=2022-10-25}}</ref>, <ref>{{Cite web|url=https://www.arturia.com/products/hardware-synths/microfreak/update|title=Arturia - MicroFreak - MicroFreak|author=Perrier|first=Morgan|website=www.arturia.com|access-date=2023-06-07}}</ref>. * 1.0 – MicroFreak выпусціла гэту прашыўку * 2.0 – Дададзены шумавы рухавік, рэжым налады і квантаванне шкалы * 2.1.3 – Дададзены рухавік вакодэра. Версія вакодэра даступная з гэтай прашыўкай. * 3.0 – Дададзеныя асцылятары для апрацоўкі шуму, унісонны рэжым і больш прадусталяваных месцаў * 4.0 – Дададзены рухавік хвалевых табліц карыстальніка і 64 дадатковыя слоты для прадусталяваных налад <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.musicradar.com/news/arturia-microfreak-firmware-update-waveuser-engine-new-presets|title=Arturia's V4.0 MicroFreak firmware update adds WaveUser synth engine and 64 new presets|author=Mullen|first=Matt|website=MusicRadar|date=2021-10-26|access-date=2022-10-25}}</ref> * 5.0 – Дададзеныя рухавікі сэмпліравання і зерністасці, 128 дадатковых слотаў прэсетаў і рэжым сэмпліравання і ўтрымання для мадуляцыі клавіятуры. Версія Stellar была выпушчана з гэтай прашыўкай <ref name=":5"/>. У 2020 годзе ён атрымаў абмежаваную серыю белага вакодэра <ref name=":3"/>. [[Файл:Synthesizers_top_down.jpg|справа|міні|Вакодэр MicroFreak (уверсе злева, белага колеру) размешчаны над MatrixBrute (унізе злева).]] == Прыём == Некаторыя лічаць яго адным з найлепшых сінтэзатараў нашага часу па суадносінах кошту і якасці <ref name=":0"/>, <ref name=":1">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://musictech.com/reviews/hardware-instruments/arturia-microfreak/|title=Review: Arturia MicroFreak|website=MusicTech|access-date=2022-10-25}}</ref>. Паводле вэб-сайта, прысвечанага музычнай прадукцыі MusicTech, ён прапануе велізарную колькасць магчымасцей і сапраўды ўзнагародзіць даследаванні <ref name=":1" /> MicroFreak быў папулярны дзякуючы сваім шматлікім гукавым рухавікам і варыянтам мадуляцыі <ref>{{Cite web|url=https://www.perfectcircuit.com/signal/best-synths-for-beginners|title=Best Synthesizers for Beginners - Perfect Circuit|website=www.perfectcircuit.com|access-date=2023-03-10}}</ref>, <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.engadget.com/2020-03-12-beginners-guide-to-buying-a-first-synth-synthesizer.html|title=A beginners guide to buying a synth|website=Engadget|date=12 March 2020|access-date=2022-10-25}}</ref>. MicroFreak атрымаў рэйтынг 9/10 ад ''MusicTech'' ( ''MusicTech'' Choice Award). ; <ref name=":1" /> і 9/10 з ''MusicRadar'' <ref name=":0" />. == Глядзіце таксама == * Arturia MiniBrute — яшчэ адзін сінтэзатар ад той жа кампаніі == Знешнія спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|http://www.arturia.com}} * [https://www.youtube.com/watch?v=9BA8Zn2FSGg New MicroFreak Presets Sound Demo] == Спасылкі == {{Крыніцы}} {{няма катэгорый|date=2026-04-17}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-17}} [[Катэгорыя:Сінтэзатары]] 1qfzl3pi5lzb4m3a19l2v5e2dpg1cyv 0 806471 5165644 5131402 2026-07-13T21:45:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5165644 wikitext text/x-wiki [[Файл:Templeofrosycross.png|справа|міні|287x287пкс|«Святыня Ружы і Крыжа» Тэафіла Швейгхардта Канстанцінса, 1618 г.]] [[Файл:Rosy Cross.png|міні|Ружавы крыж]] '''Розенкрейцэры''' '''Rosicrucianism'''— гэта тэрмін, які адносіцца да руху і вучэнняў "пераемнікаў" старажытных містычных школ XV стагоддзя. Папулярны сярод містыкаў і прыхільнікаў таемных таварыстваў эпохі Новага часу і мадэрна. Яны чэрпалі ідэі з розных [[Гнастыцызм|гнастычных]] традыцый і "аднаўлялі" [[Эзатэрыка|эзатырычныя]] і [[Містыка|містычныя]] практыкі. Па іх перакананні, менавіта ім раней "вучылі" іх папярэнікаў, сярод іншых, святары старажытных рэлігій, ессеі, [[Маніхейства|маніхеі]] [[Альбігойцы|і катары]]. Першыя дакументы, звязаныя з гэтым рухам, датуюцца XVII стагоддзем. Псеўдарозэнкрэйцарскі рух, як мадэрнісцкія тэасофскія варыяцыі на тэму [[масонства]] быў папулярны ў позняй Расейскай імперыі і раннім СССР. У 1920 г. мелася ложа і ў Менску<ref>{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B5%D1%80%D1%8B#/media/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B5%D1%80%D1%8B_%D0%B2_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8.Img015.jpg|title=Розенкрейцерская группа — И. Ф. Смолин, Б. Л. Плетнер, Б. М. Зубакин, П. А. Аренский, С. М. Эйзенштейн (Минск, 1920)}}</ref>. == Гісторыя == Як лічацца сярод містыкаў і прыхільнікаў патаемных таварыстваў і тэорый змовы, Розэнкрэйцары дзейнічалі ў [[Еўропа|Еўропе]] XVI -XVII cт., галоўным чынам у [[Германія|Германіі]], [[Гістарычныя Нідэрланды|Нідэрландах]], [[Францыя|Францыі]] і [[Англія|Англіі]]. Назва «розенкрэйцар» паходзіць ад імя Крысціяна Розенкрейца<ref>{{Кніга|загаловак=The Catholic Historical Review, Vol. 5, No. 2/3 (Jul. - Oct., 1919), pp. 265—270 by Joseph A. Murray; Review of New England and the Bavarian Illuminati by Vernon Stauffer; Vol. LXXXII of Studies in History, Economics and Public Law by The Faculty of Political Science; Columbia University Press (1918). Catholic University of America Press.}}</ref>, персанажа, які з'яўляецца ў творах лютэранскага пастара Ёгана Валянціна Андрэ (1586–1654), апублікаваных у 1614–1616 гадах: * 1614 – ''Fama Fraternitatis'' (''Слава Брацтва''), * 1615 г. – ''[[Confessio Fraternitatis]]'' (''Вызнанне Братэрства''), * 1616 – ''[[Chymische Hochzeit des Christiani Rosencreutz Anno 1459]]'' ( ''Хімічнае вяселле Крысціяна Розенкройца ў 1459 годзе'') [[Файл:Fama-fraternitatis.jpg|міні|Fama fraternitatis]] Сам аўтар насмяхаецца над "вучэннем" Хрысціяна "Ружа і Крыжа", лічачы яго марнатраўнай гульнёй парожняга розуму. Такога ж меркавання прытрымліваецца Умберта Эка<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=F1EqDgAAQBAJ&pg=PT315&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|загаловак=Умберто Эко. О литературе. Эссе. — Google Книги}}</ref>. Аднак Ф.Етс адмаўляе аўтарства Е.Андрэ (бо ружы на крыжах прысутнічаюць ў ранейшай па часе эмблематыцы твораў [[Парацэльс|Парацэльса]] і у партугальскіх кляштароў)<ref>{{Кніга|загаловак=Stanislas de Guaïta. Au seuil du Mystère. Paris: Georges Carré, 1886.}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Macedo, António de (2000), Instruções Iniciáticas — Ensaios Espirituais, 2nd edition, Hughin Editores, Lisbon, ISBN 972-8534-00-0, p.55}}</ref> і лічыць, што ананімныя фундацыйныя творы розэнкрэйцараў узніклі на хвалі папулярных у эпоху Рэнесанса алхімічных і тэалагічных пошукаў, алігорый і сімвалізма<ref>{{Кніга|загаловак=Frances Yates. The Rosicrucian Enlightenment. — London: Routledge, переиздана в Нью-Йорке в 2002 г., 1972. — 333 с. — ISBN 0-7100-7380-1}}</ref>) Так ці іначай, з гэтых тэкстаў, якія паўплывалі на развіцце містыцызму ў свеце вынікала, што ў Еўропе спрадвеку існуе "найбольш шанаваны ордэн" містыкаў-філосафаў-навукоўцаў, якія ставяць сваёй мэтай "сусветную рэфармацыю чалавецтва". Паводле розенкрэйцэраў, іх вучэнне пабудавана «на старажытных эзатэрычных ісцінах», якія «скрытыя ад звычайнага чалавека, забяспечваюць разуменне прыроды, фізічнага сусвету і духоўнага царства»<ref>{{Кніга|загаловак=Carl Edwin Lindgren. The way of the Rose Cross; A Historical Perception, 1614–1620 // Journal of Religion and Psychical Research. — 1995. — № 3. — С. 141–148}}</ref>, што сімвалізуецца эмблемай братэрства — ружай, якая распускаецца на крыжы. У першыя стагоддзі свайго існавання розенкрэйцарства было цесна звязана з лютэранствам і ўвогуле з пратэстантызмам. Фрэнсіс Йейтс бачыла ў розенкрэйцарах XVII стагоддзя папярэднікаў стагоддзя [[Асветніцтва|Асветы]]<ref>{{Кніга|загаловак=Frances Yates. The Rosicrucian Enlightenment. — London: Routledge, переиздана в Нью-Йорке в 2002 г., 1972. — 333 с. — ISBN 0-7100-7380-1;0-415-26769-2.}}</ref>. Паводле гісторыка Дэвіда Стывенсана, гэты культурны рух аказаў істотны ўплыў на станаўленне ў [[Шатландыя|Шатландыі]] падобнага містычнай супольнасці — [[масонства]]. У далейшым шматлікія разрозннныя таемныя таварыствы выводзілі сваю пераемнасць і абрады поўнасцю або часткова ад нямецкіх розенкрэйцэраў XVI—XVII стагоддзяў<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=pQZFAQAAQBAJ&pg=PA38&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|аўтар=Yates F.A.|загаловак=Rosicrucian Enlightenment. - с.37-40}}</ref> (а праз іх пасярэдніцтва — ад [[Тампліеры|храмоўнікаў]] ці нават [[Рыцары Круглага стала|рыцараў Круглага стала]])[[Англія|.]] Прыхільнікі розенкрэйцараў заяўлялі аб сваёй каранях ў ранніх дасягненнях чалавецтва, сярод іншых у працах [[Гермес Трысмегіст|Гермеса Трысмегіст]]<nowiki/>а, [[Лаа-Цзы|Лао-цзы]], [[Буда (тытул)|Буды]], [[Піфагор|Піфагора]] і Апалонія Тыянскага. Розенкрейцераўскія вучэнні прапаведавалі, сярод іншых, Роберт Флад, [[Michael Maier|Майкл Майер]], [[Thomas Vaugham|Томас Воэм]] і [[John Heydon|Джон Хейдан]]. З гэтым рухам таксама былі звязаны, сярод іншых, [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]], [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|Ёган Вольфганг Гётэ]], [[Віктор Гюго]], [[Сяргей Міхайлавіч Эйзенштэйн|Сяргей Эйзенштэйн]]. == Вучэнне == У тэксце «Fama Fraternitatis» выкладзена легенда аб нямецкім вучоным і філосафе-містыку, названым «брат C.R.C.» (толькі ў трэцім маніфесце яго імя расшыфравана як Хрысціян Розенкрэйц). Сцвярджаецца, што "наш Айцец Хрысціян" нарадзіўся ў 1378 годзе і пражыў 106 гадоў. У першым маніфесце гаварылася, што Хрысціян першапачаткова выхоўваўся ў манастыры, а потым адправіўся ў паломніцтва ў Святую зямлю. Аднак падарожжа ў Іерусалім ён аддаў перавагу зносінам з мудрацамі Дамаска, Феса і таямнічага Дамкара. Вярнуўшыся на радзіму разам з трыма вучнямі ён стварыў "братэрства ружы і крыжа", галоўнай мэтай якога было зразуменне боскай мудрасці, раскрыццё таямніц прыроды і аказанне дапамогі людзям. Традыцыйна датай стварэння брацтва лічыцца 1407 год. Паводле легенды, падчас жыцця Хрысціяна Розенкрэйца «ордэн ружы і крыжа» складаўся не больш чым з васьмі чальцоў, кожны з якіх быў доктар або бакалаўр. Усе яны прысягнулі не спаганяць плату за лячэнне хворых, захоўваць братэрства ў таямніцы і знайсці сабе замену перш, чым памруць. У 1484 годзе Розенкрэйц памёр, і толькі праз 120 гадоў яго магіла з сакрэтнымі кнігамі (згодна з яго прадказаннем) была выяўлена яго паслядоўнікамі. На яго маўзалеі быў выведзены лацінскі дэвіз: «Ад Бога нараджаемся. У Хрысце паміраем. Уваскрасаем у Духу Сьвятым”. У сваёй філасофіі розенкрейцеры падкрэсліваюць боскае паходжанне чалавека, якое разглядаецца праз [[Грэх|грэхападзенне]] і магчымасць уз'яднання з боскім полем жыцця. Гэта вучэнне цесна звязана з [[Алхімія|алхіміяй]], якая сімвалічна бачыць магчымасць выратавання ў пераўтварэнні [[Свінец|свінцу]] (што сімвалізуе [[Прырода|прыроду]] зямнога чалавека) у золата (сапраўднага боскага чалавека), які, як [[Фенікс (міфалогія)|фенікс]] з попелу, павінны паўстаць з магілы прыроды.'''Герметычныя вучэнні розэнкрейцераў паходзяць ад:''' * гнозіс * [[алхімія]] * [[кабала]] * [[неаплатанізм]] * [[філасофія]] == Розенкрэйцары ва Усходняй Еўропе. == Ужо ў 1615 годзе гданьскі друкар і кнігагандляр Андрэас Хюнефельд апублікаваў фундаментальную працу Ёгана Валянціна Андрэ: ''«Fama Fraternitatis»'' (назва ''«розэнкрэйцары»'' паходзіць ад імя Крысціяна Розенкрэйца, персанажа, які згадваецца ў гэтай і іншых кнігах гэтага аўтара),які нібыта памер і выдаў запавет 8 сваім вучнам прапаведаваць. У выніку дзейнасці Хюнефельда быў заснаваны мясцовы фарпост ружанцовых масонаў пад назвай ''[[Антылія|«Антылія»]]'' <ref>{{Cite web|url=http://www.loza-galileusz.pl/3.gdansk.wolnomularstwo.php|title=Z dawnych dziejów, czyli masoneria w Gdańsku|website=loza-galileusz.pl|access-date=16 красавіка 2026|archive-date=24 красавіка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424033200/http://www.loza-galileusz.pl/3.gdansk.wolnomularstwo.php|url-status=dead}}</ref>. З поўнай упэўненасцю казаць аб існаванні і прасочваць генеалогію розенкрэйцэрскіх арганізацый можна толькі з пачатку XVIII стагоддзя. У 1710 годзе сілезскі пастар і алхімік Зыгмунд Рыхтэр пад псеўданімам Sincerus Renatus ("шчыра звернуты") апублікаваў трактат, азагалоўлены "Тэарэтыка - практычная тэасофія. Сапраўдная і поўная падрыхтоўка філасофскага каменя братэрствам Ордэна золатога ружовага крыжа» («Dieeund Philosophischen Steins der Brüderschaft aus dem Orden des Gülden-und Rosen-Creutzes»). У зборніку, які складаецца з 52 артыкулаў, Рыхтэр прадстаўляўся чальцом гэтага братэрства і паведамляў, што яно заснавана ў Празе пачатку XVIII стагоддзя, складаецца з адасобленых аддзяленняў, у кожнае з якіх уваходзіць 31 адэпт. Ордэн мае ўнутранае кола, апазнавальныя знакі і сакрэтныя алхімічныя даследаванні, матэрыялы па якіх выдаваліся толькі тым, хто дасягнуў самы высокі ўзровень. Братэрствам кіруе «імператар», у яго прымаюцца толькі масоны ў ступені майстра<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=d5d_AhziPZsC&pg=PA51&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|загаловак=The Rosicrucians: The History, Mythology, and Rituals of an Esoteric Order — Christopher McIntosh — Google Книги}}</ref>. Дзве іншыя вехі ў развіцці розенкрейцерскай дактрыны XVIII стагоддзя - "Opus magocabalisticum et theosophicum" Георга фон Велінга (1719, разгляд алхіміі і вучэнні Парацэльса) і "Aureum Vellus oder Goldenes Vliess" Германа Фіктульда (1749). Акрамя згаданага твора Рыхтэра, іншых пацверджанняў дзейнасці гэтых арганізацыі не выяўлена - ці то з прычыны яе глыбокай заканспіраванасці, ці з прычыны малога ліку прысвечаных. А паколькі нават тыя аматары містыкі з элітных колаў, якія іх шукалі не маглі знайсці само іх існаванне выклікала абаснаваны скепсіс<ref>{{Кніга|загаловак=Waite, Arthur Edward. OCLC 7080058 The Real History of the Rosicrucians. — London: G. Redway, 1887.}}</ref>. == Масонства. Орэн залатога і ружавага крыжа. == Прадстаўнікі спекулятыўнага [[Масонства|масонства,]] якое развівалася ў XVII стагоддзі, чэрпалі вучэнне разенкрейцераў XVII стагоддзя. Існуе значная сувязь паміж сімвалізмам масонства і сімвалізмам, які выкарыстоўваўся разенкрэйцерамі <ref>{{Cite web|url=http://wolnomularstwo.pl/baza_artykulow/wolnomularstwo-powszechne/historia-wolnomularstwa-powszechnego/historyczne-i-legendarne-korzenie-wolnomularstwa/rozokrzyzowcy/|title=Różokrzyżowcy - wolnomularstwo.pl<!-- Tytuł wygenerowany przez bota -->|website=wolnomularstwo.pl}}</ref>. [[Файл:Bijou fm 18eme.jpg|міні|Падвеска 18° старадаўняга і прынятага шатладскага статута — Рыцар Ружавага Крыжа]] У трактаце Aureum vellus (1749) нямецкі містык Герман Фіктульд спрабаваў упісаць розенкрэйцэрства ў кантэкст іншых герметычных вучэнняў і вырабіць «ордэн крыжа і ружы» ад ордэна Залатога руна, заснаванага ў Бургундыі XV стагоддзя<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=nL3NffvWyWwC&pg=PA46&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|загаловак=Christopher McIntosh. Rose Cross and the Age of Reason: the Eighteenth-Century Rosicrucianism in Central Europe and its Relationship to the Enlightenment. The State University of New York Press, 2012. 2nd ed. ISBN 978-1-4384-3561-9. P. 46-50.}}</ref>. Аўтар трактата карыстаўся значным уплывам у Зульцбаху і Марбургу (тагачасных цэнтрах нямецкага масонства) і складаўся ў перапісцы з багасловам Этынгерам<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=t-MnyJ-8tl0C&pg=PA69&lpg=PA69&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|загаловак=A Rosicrucian Utopia in Eighteenth-Century Russia: The Masonic Circle of N.I. Novikov circle}}</ref>. Ён сцвярджаў, што менавіта розенкрэйцэры стварылі масонства і толькі ім вядомы сапраўдны сэнс масонскай сімволікі. Пазней пры пасярэніцтве ўроцлаўскага гуртка "бацькоў" у Празе, Рэгенсбургу і Франкфурце недзе паміж 1747-1761 была створаная ці абноўленая структура звязаная з масонскімі "патаемнымі філасофскімі" ложамі<ref>{{Кніга|загаловак=Christopher McIntosh. Rose Cross and the Age of Reason: the Eighteenth-Century Rosicrucianism in Central Europe and its Relationship to the Enlightenment. The State University of New York Press, 2012. 2nd ed. ISBN 978-1-4384-3561-9. P. 46-50.}}</ref>. Найбольш прыкметным апалагетам абноўленага розенкрэйцэрства быў марбургскі прафесар медыцыны Фрыдрых Шродэр (1733—1778), а найвышэйшы росквіт вучэння прыйшоўся на кіраванне ў Прусіі містычна настроенага караля Фрыдрыха Вільгельма II<ref>{{Кніга|загаловак=Перцев В. Н. Немецкое масонство в XVIII в. // Масонство в его прошлом и настоящем. М., 1914. Т. 1. С. 93-94, 100—101}}</ref>. Першыя згадкі пра гэты градус «Рыцар ружы і крыжа» - 18 ° у Старажытным і прынятым шатландскім статуце адносяцца да 1765 года. Градус увайшоў у рытуальную практыку і атрымаў шырокае распаўсюджванне пасля 1780 года. Пасля 1782 г. масонства дадало ў сваю рытуальную практыку егіпецкія, грэцкія і друідычныя містэрыі<ref>{{Кніга|загаловак=Bayard, Jean-Pierre, Les Rose-Croix, M.A.Édition, Paris 1986}}</ref>. Марконі дэ Негрэ са сваім бацькам Габрыелем Марконі ў 1839 годзе заснаваў масонскі статут Мемфіса<ref>{{Кніга|загаловак=de Negre, E.J. Marconis, Brief History of Masonry (1849)}}</ref>, адштурхваючыся ад больш ранніх алхімічных і герметычных пошукаў розенкрэйцэрскага вучонага барона дэ Вестэрада. Такім чынам, ступень Рыцара ружы і крыжа з'явілася і ў егіпецкім масонстве. Дадзеная ступень таксама як і ў ДПШУ практыкуецца, або ў 18 °, або ў 17 ° <ref>{{Кніга|загаловак=Nesta Webster’s, Secret Societies and Subversive Movements, London, 1924, p. 87}}</ref>. Ступень Рыцара ружы і крыжа сустракаецца ў дадатковых ордэнах Французскага статута. Так, пасвячэнне ў яе праходзіць у 4 ордэне гэтага статута<ref>{{Кніга|загаловак=П'ер Мал'е, Le Régulateur du Maçon (1785-«1801»), la fixation des grades symboliques du Rite Français : histoire et documents, Paris, Éditions A l’Orient, 2004.}}</ref> У канцы XVIII стагоддзя члены Ордэна залатога і ружовага крыжа сцвярджалі, што розенкрэйцэрства заснавана паслядоўнікамі егіпецкага мудраца Ормуза (Ormusse) і «Licht-Weise», якія эмігравалі ў Шатландыю пад імем «Будаўнікі з Усходу». Пасля гэтага першапачатковы ордэн нібы знік, пакуль не быў адноўлены [[Олівер Кромвель|Оліверам Кромвэлем]] як [[франкмасонства]]. Таварыства залатога і ружовага крыжа распрацавала і сучасную сімволіку розенкрэйцэрства, выкладзеную ў трактаце Geheime Figuren der Rosenkreuzer (Альтана, 1785 г.). Першым розенкрэйцэрам у Расіі быў Іван Шварц (1751—1784), выхадзец з Трансільваніі. У 1781 годзе ў Берліне ён быў прыняты ў Ордэн залатога і ружовага крыжа, а ў кастрычніку таго ж года атрымаў грамату на права лічыцца яго адзіным паўнамоцным прадстаўніком "ва ўсёй Імператарска-расійскай дзяржаве і яго землях"<ref>{{Кніга|загаловак=О. П. Ведьмин. Масоны в России: 1730—1825 гг. Кемеровский государственный университет, 1998. С. 48.}}</ref>. Пасля смерці Шварца першынство ва ўнутраных прыступках ордэна перайшло да маскоўскай групы Мікалая Новікава. Новікаў сцвярджаў, што яму быццам першым адкрыў што «сапраўднае масонства ёсць таінства розенкрэйцэраў» містычна настроены фельдмаршал [[Мікалай Рапнін]]. У пачатку ХХ ст. на хвалі моды на акультызм і містыку характэрнай для [[Эпоха мадэрну|эпохі мадэрну]], прыбыўшы як прадстаўніца ордэну з Вены ад Рудольфа Штэйнера, Ганнна Менцлова абвесціла [[:ru:Иванов,_Вячеслав_Иванович|Вячаслава Іванова]] у Піцярбурзе "ружай", а [[Андрэй Белы|Андрэя Белага]] "крыжом" натхняла іх ідэямі будовы "новага" ордэну на руінах "старога". У асяродку паэтаў сярэбранага веку і рэвалюцыянераў вобразы ружы і крыжа сталі папулярнымі. Напрыклад апяваючы іх [[Аляксандр Аляксандравіч Блок|Аляксандр Блок]] стварыў п'есу "Ружа і крыж" (1912). == Сёння == Дзякуючы "закрытасці" і "таямнічасці", якія тыражуюцца масмедыя, сёння ў розенкрэйцараў ёсць шмат паслядоўнікаў. У канцы 19-га і пачатку 20-га стагоддзяў розныя групы называлі сябе розенкрейцарамі. Розныя групы, якія звязваюць сябе з «розенкрейцарскай традыцыяй», можна падзяліць на тры катэгорыі<ref>{{Кніга|загаловак=Skogstrom, Jan (2001), Some Comparisons Between Exoteric & Esoteric Christianity}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://www.rosicrucian.com/zineen/pamen010.htm|загаловак=The Rosicrucian Interpretation of Christianity by The Rosicrucian Fellowship}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://www.rosicrucian.com/rms/rmseng01.htm|загаловак=Max Heindel. The Rosicrucian Mysteries}}</ref>: [[Эзатэрычнае хрысціянства|эзатэрычныя хрысціянскія]] розенкрейцарскія групы, якія вызнаюць Хрыста кшталту Lectorium Rosicrucianum; вольна масонскія розенкрейцарскія групы, такія як SRIA, Societas Rosicruciana<ref>{{Кніга|загаловак=Albert Pike, Morals and Dogma of the Ancient and Accepted Scottish Rite of Freemasonry, "XXX: Knight Kadosh", p. 822, 1872}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Salus, Incruce. "W.Bro. Colonel William James Bury MacLeod Moore". S.R.I.C. - Societas Rosicruciana in Canada.}}</ref>; ініцыятарскія групы, такія як «Залатая Зара» і "Старажытны містычны ордэн Ружа Крыжа" (AMORC). У Польшчы з 1986 года афіцыйна дзейнічае Міжнародная школа Залатога Ружаннага Крыжа і Lectorium Rosicrucianum есць ва ўсіх буйных гарадах. У іншых краінах суполкі таксама прадстаўленыя сярод аматараў эзатэрыкі, магіі, акультызму і "закрытых" "элітных" таварыстваў. == Зноскі == {{Крыніцы}}'''Бібліяграфія:''' ''Bayard, Jean-Pierre. La Spiritualité de la Rose-Croix: Histoire, Tradition et Valeur Initiatique Dangles, Saint-Jean-de-Braye, France, (1990) ISBN <bdi>2-7033-0353-X</bdi>'' Clymer, R. Swinburne. ''The Rose Cross order: a short sketch of the history of the Rose Cross order in America, together with a sketch of the life of Dr. P. B. Randolph, the founder of the order'' Philosophical Publishing Company, Allentown, Pennsylvania, (1916) OCLC 6671066 Churton, Tobias. ''The Invisible History of the Rosicrucians: The World's Most Mysterious Secret Society'' Inner Traditions, Rochester, Vermont, (2009) ISBN <bdi>978-1-59477-255-9</bdi> ''Eugenius Philalethes.'' Fame and Confession of the Fraternity of the Rosy Cross. — City: Kessinger Publishing, 1997. — 197 с. — <nowiki>ISBN 1-56459-257-X</nowiki>. ''Frances Yates.'' The Rosicrucian Enlightenment. — London: Routledge, 2002 г., 1972. — 333 с. — ISBN 0-7100-7380-1 ''Donald R. Dickson.'' Johann Valentin Andreae's Utopian Brotherhoods // Renaissance Quarterly. — 1996. — Т. 49, № 4. ''Waite, Arthur Edward.'' OCLC 7080058 The Real History of the Rosicrucians. — London: G. Redway, 1887., reprinted in 1960 by Society of Metaphysicians, Hastings, England, <nowiki>ISBN 1-85228-705-5</nowiki>; reprinted in 2000 by Garber Communications, Blauvelt, New York, <nowiki>ISBN 0-89345-018-9</nowiki> Carlos Gilly / Friedrich Niewöhner (Hgg.): Rosenkreuz als europäisches Phänomen im 17. Jahrhundert. Pimander 7, Bibliotheca Philosophica Hermetica, Amsterdam / Frommann-Holzboog, Stuttgart 2002, ISBN 3-7728-2206-1 Frietsch, Wolfram. ''Die Geheimnisse der Rosenkreuzer'' Rowohlt, Reinbeck bei Hamburg, 1999 ISBN 3-499-60495-7 Hans-Jürgen Ruppert: Rosenkreuzer. Diederichs, München 2004, <nowiki>ISBN 3-7205-2533-3</nowiki> Heindel, Max (1909) ''The Rosicrucian Cosmo-Conception or Christian Occult Science, An Elementary Treatise Upon Man's Past Evolution, Present Constitution and Future Development'' Independent Book Company, Chicago, OCLC 7466633; full text of updated version entitled ''The Rosicrucian Cosmo-Conception or Mystic Christianity, An Elementary Treatise Upon Man's Past Evolution, Present Constitution and Future Development'' from ''The Rosicrucian Fellowship'' ''Мэнли П. Холл.'' Энциклопедическое изложение масонской, герметической, каббалистической и розенкрейцеровской символической философии. — М.: Эксмо, Мидгард, 2007. — С. 8. — 864 с. — <nowiki>ISBN 5-699-22139-5</nowiki>, ISBN 978-5-699-22139- Розенкрейцеры // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — <abbr>СПб.</abbr>, 1890—1907. ''Семека А. В.'' Русские розенкрейцеры и сочинения императрицы Екатерины II против масонства. — СПб.: Сенатская тип., 1902. — 60 с. ''Тарасов Е. И.'' Московское общество розенкрейцеров // Масонство в его прошлом и настоящем. Т. 2. — М., 1915. С. 1—26. ''Франсес Йейтс.'' Розенкрейцерское просвещение. — М.: Алетейа, Энигма, 1999. ''Гендель Макс.'' Мистерии розенкрейцеров / Макс Гендель, Мэнли Палмер Холл, У. Л. Уилмхёрст. — <abbr>М.</abbr>: Эксмо, Terra Fantastica, 2003. — 736 с. — (Великие посвящённые). — 4000 экз. — <nowiki>ISBN 5-699-03905-8</nowiki>. (в пер.) Розенкрейцеры в Советской России: Документы 1922—1937 гг. / Сост. А. Л. Никитин. — <abbr>М.</abbr>: Минувшее, 2004. — 464 с. — (Мистические общества и ордена в Советской России). — 1500 экз. — <nowiki>ISBN 5-902073-27-8</nowiki>, <nowiki>ISBN 5-902073-11-1</nowiki>. (в пер.) ''Киселёв Н. П.'' Из истории русского розенкрейцерства / Сост., подгот. текста и коммент. М. В. Рейзина, А. И. Серкова. — <abbr>СПб.</abbr>: Изд-во имени Н. И. Новикова, 2005. — 424 с. — (Русское масонство. Материалы и исследования. Выпуск 5). — 3000 экз. — <nowiki>ISBN 5-87991-020-2</nowiki>. (в пер.) ''Варакин А. С.'' Розенкрейцеры — рыцари Розы и Креста. — <abbr>М.</abbr>: Вече, 2007. — 408, [16] с. — (Тайные общества, ордена и секты). — 3000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-9533-2352-9</nowiki>. (в пер.) ''Арнольд П.'' История розенкрейцеров и истоки франкмасонства / Поль Арнольд; Пер. с франц. В. Каспарова. — <abbr>М.</abbr>: Энигма, 2011. — 336 с. — 2000 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-94698-088-3</nowiki>. (в пер.) Кондаков Ю. Е. Мартинисты, розенкрейцеры, и «внутренние христиане» в России конца XVIII начала XIX вв. СПб.: Изд-во РГПУ им. А. И. Герцена, 2011. — 499 с. — 100 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-8064-1731-3</nowiki> Кондаков Ю. Е. Орден золотого и розового креста в России. Теоретический градус соломоновых наук. СПб., Астерион. 2012. — 616 с. — 200 экз. — <nowiki>ISBN 978-5-906152-24-4</nowiki> Кондаков Ю. Е. Тайные инструкции российских розенкрейцеров XVIII—XIX вв. / Науч. ред. Е. Л. Кузьмишин. — М.: Ганга, 2018. — 570 с. <nowiki>ISBN 978-5-907059-18-4</nowiki> Халтурин Ю. Л., Кучурин В. В., Родиченков Ю. Ф. «Небесная наука»: европейская алхимия и российское розенкрейцерство в XVII—XIX веках. СПб.: Изд-во РХГА, 2015. — 380 с. — <nowiki>ISBN 978-5-88812-704-9</nowiki> [[Катэгорыя:Гнастыцызм]] [[Катэгорыя:Масонства]] [[Катэгорыя:Рэлігіі]] [[Катэгорыя:Эзатэрыка]] [[Катэгорыя:Алхімія]] [[Катэгорыя:Гермітыцызм]] [[Катэгорыя:Эзатырычнае хрысціянства]] [[Катэгорыя:Арганізацыі містыкаў]] [[Катэгорыя:Патаемныя таварыствы]] kgl7ca05ahn8vpe9vbmd3aqftqp2exe 0 807037 5165515 5165305 2026-07-13T17:41:06Z SHKOVS 17924 /* Удзельнікі */ дапаўненне: абноўлены спіс удзельнікаў дзіцячага каонкурса 5165515 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" style="width: 25em; background: #F5F5F5; text-align: left; font-size: 85%" cellspacing="2" ! class="summary" style="font-size: 110%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2" | '''<span style="color:Black;">{{PAGENAME}}</span>''' |- {{#if: {{{Лагатып|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} style="text-align: center;" colspan="2" {{!}} [[Файл:XXXVSB 2026.png|center|400px]] {{!}}- }} |- ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Конкурсныя этапы'''</span> |- {{#if: {{{1-ы дзень|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! 1-ы дзень {{!}} Сусветны хіт {{!}}- }} {{#if: {{{2-і дзень|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! 2-і дзень {{!}} Славянскі хіт (з аркестрам) {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Правядзенне'''</span> |- {{#if: {{{Месца|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Месца правядзення {{!}} <span class="location">[[Летні амфітэатр]]</span> {{!}}- }} {{#if: {{{Вядучыя|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Вядучы(я) {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Дырэктар|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дырэктар {{!}} Глеб Лапіцкі {{!}}- }} {{#if: {{{Дырыжор|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дырыжор {{!}} Віталь Кульбакоў {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Удзельнікі'''</span> |- {{#if: {{{Колькасць краін|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Колькасць краін {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Дэбют|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дэбют {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Сыход|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Адмовіліся ад удзелу {{!}} {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| '''<span style="color:Black;">Галасаванне</span>''' |- {{#if: {{{Сістэма галасавання|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Сістэма галасавання {{!}} адкрытая, ад 5 да 10 балаў ад кожнага сябра журы {{!}}- }} {{#if: {{{Гран-пры|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Гран-пры {{!}} {{!}}- ! Першая прэмія {{!}} {{!}}- ! Другая прэмія {{!}} {{!}}- ! Трэццяя прэмія {{!}} {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»'''</span> |- {{#if: {{{пап|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} style="text-align: center;" colspan="2" {{!}} ◄[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года|2025]] [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2027 года|2027]]► {{!}}- }} {{#if: {{{наст|<noinclude>-</noinclude>}}} | }} |} '''XXXV Міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні''' '''«Віцебск-2026»''' - конкурс пенсі, які адбудзецца ў рамках традыцыйнага фестываля мастацтваў [[Славянскі Базар у Віцебску]] з 16 па 19 ліпеня 2026 года. '''XXIV Міжнародны дзіцячы музычны конкурс''' '''«Віцебск-2026»''' запланаваны на гэты ж перыяд і традыцыйна будзе праводзіцца разам з асноўным конкурсам у іншыя дні на пляцоўцы канцэртнай залі «Віцебск». == Удзельнікі == Спіс удзельнікаў: {| class="wikitable" |+'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск-2026»''' !Краіна !Дарослы конкурс !Дзіцячы конкурс<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/konkursanty-2026/|title=КОНКУРСАНТЫ-2026|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-13}}</ref> |- |{{Flagicon|ARM}} Арменія<ref>{{Cite web|url=https://www.panarmenian.net/eng/news/331600/|title=Armenia selects performers for Slavianski Bazaar 2026|website=PanARMENIAN.Net|access-date=2026-04-27}}</ref> |Ліяна Даніэлян |Алекса Варданян |- |{{Сцяг Балгарыі}} Балгарыя | |Еліца Малакава |- |{{Flagicon|BLR}} Беларусь<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/news/page/itogi-natsionalnykh-otborov-na-slavianskii-bazar-v-vitebske-2026-2026-03-23|title=ИТОГИ НАЦИОНАЛЬНЫХ ОТБОРОВ НА «СЛАВЯНСКИЙ БАЗАР В ВИТЕБСКЕ – 2026»|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-04-27}}</ref> |Алена Кузняцова |Лізавета Цупрык |- |{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} Боснія і Герцагавіна | |Маша Гашыч |- |{{Сцяг Грузіі}} Грузія | |Барбарэ Маргошыя |- |{{Сцяг Ізраіля}} Ізраіль | |Кіра Абрамаў |- |{{Flagicon|ITA}} Італія |Розі Альфана |Давідэ Гуараджы |- |{{Flagicon|KAZ}} Казахстан |Амалят Акерке |Жасміна Тузелава |- |{{Сцяг Кітая}} Кітай | |Гао Цзыду |- |{{Flagicon|Kyrgyzstan}} Кыргызстан |Нурдаалот Дзеркембаеў |Алімхан Муратаў |- |{{Сцяг Мальты}} Мальта | |Кіяна Брайдан |- |{{Сцяг Манголіі}} Манголія | |Намуундары "Nomuka" Ганзорыг |- |{{Flagicon|RUS}} Расія |Юлія Малінава-Мядзведзева |Валерыя Шаўчэнка |- |{{Сцяг Румыніі}} Румынія | |Лючыя Марыя Байку |- |{{Сцяг Туркменістана}} Туркменістан | |Шырын Джумаева |- |{{Flagicon|UZB}} Узбекістан |Дзіёрбек Разімуродаў |Шырын Азізава |- |{{Сцяг Харватыі}} Харватыя | |Карла Балог |- |{{Сцяг Швецыі}} Швецыя | |Ніколь "Nicky SWE" Крукава |- |{{Сцяг Эстоніі}} Эстонія | |Вів'ен Эльц |} == Рэгламент == Удзел у асноўным конкурсе дазваляецца выканаўцам ад 18 да 31 года ўключна. Максімальная колькасць удзельнікаў — 20 з розных краін свету, але не больш за аднаго ўдзельніка ад кожнай краіны. Конкурсныя выступленні праводзяцца публічна ў два конкурсныя дні ў фармаце мерапрыемства забаўляльнага характару. У першы дзень канкурсанты выконваюць папулярны і вядомы твор, які займаў (ці займае) лідэрскія пазіцыі ў сусветных хіт-парадах. Выканнане ажыццяўлялася ў суправаджэнні фанаграммы «мінус адзін». У другі дзень выконваецца папулярны і вядомы твор кампазітара славянскай краіны і на адной з [[Славянскія мовы|славянскіх моў]], які занімаў (ці занімае) лідэрскія пазіцыі ў хіт-парадах у суправаджэнні Прэзідэнцкага аркестра РБ пад кіраўніцтвам Віталя Кульбакова. Працяг выступлення не павінен быў займаць больш за 4 хвіліны. Для дзіцячага конкурса ўзроставы ліміт ад 8 да 14 гадоў уключна. Прэтэндэнтам на атрыманне «Гран-пры» Конкурсу з’яўляецца ўдзельнік, які набраў найбольшую суму балаў па выніках двух конкурсных выступленняў. У выпадку роўнасці галасоў прымаецца рашэнне, за якое прагаласаваў(ла) старшыня журы. Пры наяўнасці спрэчных пытанняў, што ўзнікаюць у працы журы, меркаванне старшыні журы з’яўляецца вырашальным. == Калегія журы == Міжнароднае журы фарміруецца дырэкцыяй фестываля на кантрактнай аснове з ліку папулярных выканаўцаў, кампазітраў, менеджераў. Для конкурса «Віцебск-2026» максімальная колькасць сябраў журы лімітавана 12 асобамі, уключна са старшынёй, адказным і тэхнічным сакратарамі. Журы ацэньвае ўдзельнікаў па 10-бальнай схеме з найменьшым балам 5. Форма галасавання — адкрытая (электронная): канкурсанты атрымліваюць балы адразу пасля выступа. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»}} [[Катэгорыя:Музычныя конкурсы]] [[Катэгорыя:2026 год у Віцебску]] e3onv7rm1gp687ls654ect5w7bidekb 5165518 5165515 2026-07-13T18:09:38Z SHKOVS 17924 /* Калегія журы */ дапаўненне: абноўлены спіс удзельнікаў калегіі журы дзіцячага конкурса 5165518 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" style="width: 25em; background: #F5F5F5; text-align: left; font-size: 85%" cellspacing="2" ! class="summary" style="font-size: 110%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2" | '''<span style="color:Black;">{{PAGENAME}}</span>''' |- {{#if: {{{Лагатып|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} style="text-align: center;" colspan="2" {{!}} [[Файл:XXXVSB 2026.png|center|400px]] {{!}}- }} |- ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Конкурсныя этапы'''</span> |- {{#if: {{{1-ы дзень|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! 1-ы дзень {{!}} Сусветны хіт {{!}}- }} {{#if: {{{2-і дзень|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! 2-і дзень {{!}} Славянскі хіт (з аркестрам) {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Правядзенне'''</span> |- {{#if: {{{Месца|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Месца правядзення {{!}} <span class="location">[[Летні амфітэатр]]</span> {{!}}- }} {{#if: {{{Вядучыя|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Вядучы(я) {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Дырэктар|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дырэктар {{!}} Глеб Лапіцкі {{!}}- }} {{#if: {{{Дырыжор|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дырыжор {{!}} Віталь Кульбакоў {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Удзельнікі'''</span> |- {{#if: {{{Колькасць краін|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Колькасць краін {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Дэбют|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дэбют {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Сыход|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Адмовіліся ад удзелу {{!}} {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| '''<span style="color:Black;">Галасаванне</span>''' |- {{#if: {{{Сістэма галасавання|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Сістэма галасавання {{!}} адкрытая, ад 5 да 10 балаў ад кожнага сябра журы {{!}}- }} {{#if: {{{Гран-пры|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Гран-пры {{!}} {{!}}- ! Першая прэмія {{!}} {{!}}- ! Другая прэмія {{!}} {{!}}- ! Трэццяя прэмія {{!}} {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»'''</span> |- {{#if: {{{пап|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} style="text-align: center;" colspan="2" {{!}} ◄[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года|2025]] [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2027 года|2027]]► {{!}}- }} {{#if: {{{наст|<noinclude>-</noinclude>}}} | }} |} '''XXXV Міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні''' '''«Віцебск-2026»''' - конкурс пенсі, які адбудзецца ў рамках традыцыйнага фестываля мастацтваў [[Славянскі Базар у Віцебску]] з 16 па 19 ліпеня 2026 года. '''XXIV Міжнародны дзіцячы музычны конкурс''' '''«Віцебск-2026»''' запланаваны на гэты ж перыяд і традыцыйна будзе праводзіцца разам з асноўным конкурсам у іншыя дні на пляцоўцы канцэртнай залі «Віцебск». == Удзельнікі == Спіс удзельнікаў: {| class="wikitable" |+'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск-2026»''' !Краіна !Дарослы конкурс !Дзіцячы конкурс<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/konkursanty-2026/|title=КОНКУРСАНТЫ-2026|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-13}}</ref> |- |{{Flagicon|ARM}} Арменія<ref>{{Cite web|url=https://www.panarmenian.net/eng/news/331600/|title=Armenia selects performers for Slavianski Bazaar 2026|website=PanARMENIAN.Net|access-date=2026-04-27}}</ref> |Ліяна Даніэлян |Алекса Варданян |- |{{Сцяг Балгарыі}} Балгарыя | |Еліца Малакава |- |{{Flagicon|BLR}} Беларусь<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/news/page/itogi-natsionalnykh-otborov-na-slavianskii-bazar-v-vitebske-2026-2026-03-23|title=ИТОГИ НАЦИОНАЛЬНЫХ ОТБОРОВ НА «СЛАВЯНСКИЙ БАЗАР В ВИТЕБСКЕ – 2026»|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-04-27}}</ref> |Алена Кузняцова |Лізавета Цупрык |- |{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} Боснія і Герцагавіна | |Маша Гашыч |- |{{Сцяг Грузіі}} Грузія | |Барбарэ Маргошыя |- |{{Сцяг Ізраіля}} Ізраіль | |Кіра Абрамаў |- |{{Flagicon|ITA}} Італія |Розі Альфана |Давідэ Гуараджы |- |{{Flagicon|KAZ}} Казахстан |Амалят Акерке |Жасміна Тузелава |- |{{Сцяг Кітая}} Кітай | |Гао Цзыду |- |{{Flagicon|Kyrgyzstan}} Кыргызстан |Нурдаалот Дзеркембаеў |Алімхан Муратаў |- |{{Сцяг Мальты}} Мальта | |Кіяна Брайдан |- |{{Сцяг Манголіі}} Манголія | |Намуундары "Nomuka" Ганзорыг |- |{{Flagicon|RUS}} Расія |Юлія Малінава-Мядзведзева |Валерыя Шаўчэнка |- |{{Сцяг Румыніі}} Румынія | |Лючыя Марыя Байку |- |{{Сцяг Туркменістана}} Туркменістан | |Шырын Джумаева |- |{{Flagicon|UZB}} Узбекістан |Дзіёрбек Разімуродаў |Шырын Азізава |- |{{Сцяг Харватыі}} Харватыя | |Карла Балог |- |{{Сцяг Швецыі}} Швецыя | |Ніколь "Nicky SWE" Крукава |- |{{Сцяг Эстоніі}} Эстонія | |Вів'ен Эльц |} == Рэгламент == Удзел у асноўным конкурсе дазваляецца выканаўцам ад 18 да 31 года ўключна. Максімальная колькасць удзельнікаў — 20 з розных краін свету, але не больш за аднаго ўдзельніка ад кожнай краіны. Конкурсныя выступленні праводзяцца публічна ў два конкурсныя дні ў фармаце мерапрыемства забаўляльнага характару. У першы дзень канкурсанты выконваюць папулярны і вядомы твор, які займаў (ці займае) лідэрскія пазіцыі ў сусветных хіт-парадах. Выканнане ажыццяўлялася ў суправаджэнні фанаграммы «мінус адзін». У другі дзень выконваецца папулярны і вядомы твор кампазітара славянскай краіны і на адной з [[Славянскія мовы|славянскіх моў]], які занімаў (ці занімае) лідэрскія пазіцыі ў хіт-парадах у суправаджэнні Прэзідэнцкага аркестра РБ пад кіраўніцтвам Віталя Кульбакова. Працяг выступлення не павінен быў займаць больш за 4 хвіліны. Для дзіцячага конкурса ўзроставы ліміт ад 8 да 14 гадоў уключна. Прэтэндэнтам на атрыманне «Гран-пры» Конкурсу з’яўляецца ўдзельнік, які набраў найбольшую суму балаў па выніках двух конкурсных выступленняў. У выпадку роўнасці галасоў прымаецца рашэнне, за якое прагаласаваў(ла) старшыня журы. Пры наяўнасці спрэчных пытанняў, што ўзнікаюць у працы журы, меркаванне старшыні журы з’яўляецца вырашальным. == Калегія журы == Міжнароднае журы фарміруецца дырэкцыяй фестываля на кантрактнай аснове з ліку папулярных выканаўцаў, кампазітраў, менеджераў. Для конкурса «Віцебск-2026» максімальная колькасць сябраў журы лімітавана 12 асобамі, уключна са старшынёй, адказным і тэхнічным сакратарамі. Журы ацэньвае ўдзельнікаў па 10-бальнай схеме з найменьшым балам 5. Форма галасавання — адкрытая (электронная): канкурсанты атрымліваюць балы адразу пасля выступа. Калегія журы дзіцячага конкурса<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/zhiuri-2026/|title=ЖЮРИ-2026|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-13}}</ref>: * {{Flagicon|RUS}} Ілона Браневіцкая - '''старшыня''', [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная Артыстка РФ]], спявачка * {{Flagicon|BLR}} [[Васіль Раінчык]] - [[Народны артыст Беларусі]], кампазітар, мастацкі кіраўнік [[Верасы|ВІА "Верасы"]] * {{Flagicon|BLR}} Вікторыя Алешка - [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь|Заслужаная артыстка Беларусі]], спявачка * {{Сцяг Ізраіля}} Рафаэль Даган - спявак, уладальнік гран-пры конкурса выканаўцаў эстраднай песні "[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1998 года|Віцебск-1998]]" * {{Сцяг Латвіі}} Гайціс Лазданс - кампазітар * {{Сцяг Паўночнай Македоніі}} Рыста Самарджыеў - кампазітар, спявак == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»}} [[Катэгорыя:Музычныя конкурсы]] [[Катэгорыя:2026 год у Віцебску]] tvw2aau2c1la6bwfse31jy0b44l5x3y 5165520 5165518 2026-07-13T18:16:02Z SHKOVS 17924 /* Удзельнікі */ удакладненне 5165520 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" style="width: 25em; background: #F5F5F5; text-align: left; font-size: 85%" cellspacing="2" ! class="summary" style="font-size: 110%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2" | '''<span style="color:Black;">{{PAGENAME}}</span>''' |- {{#if: {{{Лагатып|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} style="text-align: center;" colspan="2" {{!}} [[Файл:XXXVSB 2026.png|center|400px]] {{!}}- }} |- ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Конкурсныя этапы'''</span> |- {{#if: {{{1-ы дзень|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! 1-ы дзень {{!}} Сусветны хіт {{!}}- }} {{#if: {{{2-і дзень|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! 2-і дзень {{!}} Славянскі хіт (з аркестрам) {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Правядзенне'''</span> |- {{#if: {{{Месца|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Месца правядзення {{!}} <span class="location">[[Летні амфітэатр]]</span> {{!}}- }} {{#if: {{{Вядучыя|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Вядучы(я) {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Дырэктар|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дырэктар {{!}} Глеб Лапіцкі {{!}}- }} {{#if: {{{Дырыжор|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дырыжор {{!}} Віталь Кульбакоў {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Удзельнікі'''</span> |- {{#if: {{{Колькасць краін|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Колькасць краін {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Дэбют|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дэбют {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Сыход|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Адмовіліся ад удзелу {{!}} {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| '''<span style="color:Black;">Галасаванне</span>''' |- {{#if: {{{Сістэма галасавання|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Сістэма галасавання {{!}} адкрытая, ад 5 да 10 балаў ад кожнага сябра журы {{!}}- }} {{#if: {{{Гран-пры|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Гран-пры {{!}} {{!}}- ! Першая прэмія {{!}} {{!}}- ! Другая прэмія {{!}} {{!}}- ! Трэццяя прэмія {{!}} {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»'''</span> |- {{#if: {{{пап|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} style="text-align: center;" colspan="2" {{!}} ◄[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года|2025]] [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2027 года|2027]]► {{!}}- }} {{#if: {{{наст|<noinclude>-</noinclude>}}} | }} |} '''XXXV Міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні''' '''«Віцебск-2026»''' - конкурс пенсі, які адбудзецца ў рамках традыцыйнага фестываля мастацтваў [[Славянскі Базар у Віцебску]] з 16 па 19 ліпеня 2026 года. '''XXIV Міжнародны дзіцячы музычны конкурс''' '''«Віцебск-2026»''' запланаваны на гэты ж перыяд і традыцыйна будзе праводзіцца разам з асноўным конкурсам у іншыя дні на пляцоўцы канцэртнай залі «Віцебск». == Удзельнікі == Спіс удзельнікаў: {| class="wikitable" |+'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск-2026»''' !Краіна !Дарослы конкурс !Дзіцячы конкурс<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/konkursanty-2026/|title=КОНКУРСАНТЫ-2026|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-13}}</ref> |- |{{Flagicon|ARM}} Арменія<ref>{{Cite web|url=https://www.panarmenian.net/eng/news/331600/|title=Armenia selects performers for Slavianski Bazaar 2026|website=PanARMENIAN.Net|access-date=2026-04-27}}</ref> |Ліяна Даніэлян |Алекса Варданян |- |{{Сцяг Балгарыі}} Балгарыя | |Еліца Малакава |- |{{Flagicon|BLR}} Беларусь<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/news/page/itogi-natsionalnykh-otborov-na-slavianskii-bazar-v-vitebske-2026-2026-03-23|title=ИТОГИ НАЦИОНАЛЬНЫХ ОТБОРОВ НА «СЛАВЯНСКИЙ БАЗАР В ВИТЕБСКЕ – 2026»|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-04-27}}</ref> |Алена Кузняцова |Лізавета Цупрык <small>удзельнічала пад імем Лізавета</small> |- |{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} Боснія і Герцагавіна | |Маша Гашыч <small>удзельнічала пад псеўданімам Maša</small> |- |{{Сцяг Грузіі}} Грузія | |Барбарэ Маргошыя <small>удзельнічала пад псеўданімам Barbie</small> |- |{{Сцяг Ізраіля}} Ізраіль | |Кіра Абрамаў |- |{{Flagicon|ITA}} Італія |Розі Альфана |Давідэ Гуараджы |- |{{Flagicon|KAZ}} Казахстан |Амалят Акерке |Жасміна Тузелава |- |{{Сцяг Кітая}} Кітай | |Гао Цзыду |- |{{Flagicon|Kyrgyzstan}} Кыргызстан |Нурдаалот Дзеркембаеў |Алімхан Муратаў |- |{{Сцяг Мальты}} Мальта | |Кіяна Брайдан |- |{{Сцяг Манголіі}} Манголія | |Намуундары Ганзорыг <small>удзельнічаў пад псеўданімам Nomuka</small> |- |{{Flagicon|RUS}} Расія |Юлія Малінава-Мядзведзева |Валерыя Шаўчэнка |- |{{Сцяг Румыніі}} Румынія | |Лючыя Марыя Байку <small>удзельнічала пад імем Лючыя Байку</small> |- |{{Сцяг Туркменістана}} Туркменістан | |Шырын Джумаева |- |{{Flagicon|UZB}} Узбекістан |Дзіёрбек Разімуродаў |Шырын Азізава |- |{{Сцяг Харватыі}} Харватыя | |Карла Балог |- |{{Сцяг Швецыі}} Швецыя | |Ніколь Крукава <small>удзельнічала пад псеўданімам Nicky SWE</small> |- |{{Сцяг Эстоніі}} Эстонія | |Вів'ен Эльц |} == Рэгламент == Удзел у асноўным конкурсе дазваляецца выканаўцам ад 18 да 31 года ўключна. Максімальная колькасць удзельнікаў — 20 з розных краін свету, але не больш за аднаго ўдзельніка ад кожнай краіны. Конкурсныя выступленні праводзяцца публічна ў два конкурсныя дні ў фармаце мерапрыемства забаўляльнага характару. У першы дзень канкурсанты выконваюць папулярны і вядомы твор, які займаў (ці займае) лідэрскія пазіцыі ў сусветных хіт-парадах. Выканнане ажыццяўлялася ў суправаджэнні фанаграммы «мінус адзін». У другі дзень выконваецца папулярны і вядомы твор кампазітара славянскай краіны і на адной з [[Славянскія мовы|славянскіх моў]], які занімаў (ці занімае) лідэрскія пазіцыі ў хіт-парадах у суправаджэнні Прэзідэнцкага аркестра РБ пад кіраўніцтвам Віталя Кульбакова. Працяг выступлення не павінен быў займаць больш за 4 хвіліны. Для дзіцячага конкурса ўзроставы ліміт ад 8 да 14 гадоў уключна. Прэтэндэнтам на атрыманне «Гран-пры» Конкурсу з’яўляецца ўдзельнік, які набраў найбольшую суму балаў па выніках двух конкурсных выступленняў. У выпадку роўнасці галасоў прымаецца рашэнне, за якое прагаласаваў(ла) старшыня журы. Пры наяўнасці спрэчных пытанняў, што ўзнікаюць у працы журы, меркаванне старшыні журы з’яўляецца вырашальным. == Калегія журы == Міжнароднае журы фарміруецца дырэкцыяй фестываля на кантрактнай аснове з ліку папулярных выканаўцаў, кампазітраў, менеджераў. Для конкурса «Віцебск-2026» максімальная колькасць сябраў журы лімітавана 12 асобамі, уключна са старшынёй, адказным і тэхнічным сакратарамі. Журы ацэньвае ўдзельнікаў па 10-бальнай схеме з найменьшым балам 5. Форма галасавання — адкрытая (электронная): канкурсанты атрымліваюць балы адразу пасля выступа. Калегія журы дзіцячага конкурса<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/zhiuri-2026/|title=ЖЮРИ-2026|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-13}}</ref>: * {{Flagicon|RUS}} Ілона Браневіцкая - '''старшыня''', [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная Артыстка РФ]], спявачка * {{Flagicon|BLR}} [[Васіль Раінчык]] - [[Народны артыст Беларусі]], кампазітар, мастацкі кіраўнік [[Верасы|ВІА "Верасы"]] * {{Flagicon|BLR}} Вікторыя Алешка - [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь|Заслужаная артыстка Беларусі]], спявачка * {{Сцяг Ізраіля}} Рафаэль Даган - спявак, уладальнік гран-пры конкурса выканаўцаў эстраднай песні "[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1998 года|Віцебск-1998]]" * {{Сцяг Латвіі}} Гайціс Лазданс - кампазітар * {{Сцяг Паўночнай Македоніі}} Рыста Самарджыеў - кампазітар, спявак == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»}} [[Катэгорыя:Музычныя конкурсы]] [[Катэгорыя:2026 год у Віцебску]] 0dreu42dsukh8uq8i7m9zcm2me17q1v 5165521 5165520 2026-07-13T18:22:56Z SHKOVS 17924 /* Удзельнікі */ 5165521 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" style="width: 25em; background: #F5F5F5; text-align: left; font-size: 85%" cellspacing="2" ! class="summary" style="font-size: 110%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2" | '''<span style="color:Black;">{{PAGENAME}}</span>''' |- {{#if: {{{Лагатып|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} style="text-align: center;" colspan="2" {{!}} [[Файл:XXXVSB 2026.png|center|400px]] {{!}}- }} |- ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Конкурсныя этапы'''</span> |- {{#if: {{{1-ы дзень|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! 1-ы дзень {{!}} Сусветны хіт {{!}}- }} {{#if: {{{2-і дзень|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! 2-і дзень {{!}} Славянскі хіт (з аркестрам) {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Правядзенне'''</span> |- {{#if: {{{Месца|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Месца правядзення {{!}} <span class="location">[[Летні амфітэатр]]</span> {{!}}- }} {{#if: {{{Вядучыя|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Вядучы(я) {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Дырэктар|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дырэктар {{!}} Глеб Лапіцкі {{!}}- }} {{#if: {{{Дырыжор|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дырыжор {{!}} Віталь Кульбакоў {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Удзельнікі'''</span> |- {{#if: {{{Колькасць краін|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Колькасць краін {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Дэбют|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дэбют {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Сыход|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Адмовіліся ад удзелу {{!}} {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| '''<span style="color:Black;">Галасаванне</span>''' |- {{#if: {{{Сістэма галасавання|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Сістэма галасавання {{!}} адкрытая, ад 5 да 10 балаў ад кожнага сябра журы {{!}}- }} {{#if: {{{Гран-пры|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Гран-пры {{!}} {{!}}- ! Першая прэмія {{!}} {{!}}- ! Другая прэмія {{!}} {{!}}- ! Трэццяя прэмія {{!}} {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»'''</span> |- {{#if: {{{пап|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} style="text-align: center;" colspan="2" {{!}} ◄[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года|2025]] [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2027 года|2027]]► {{!}}- }} {{#if: {{{наст|<noinclude>-</noinclude>}}} | }} |} '''XXXV Міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні''' '''«Віцебск-2026»''' - конкурс пенсі, які адбудзецца ў рамках традыцыйнага фестываля мастацтваў [[Славянскі Базар у Віцебску]] з 16 па 19 ліпеня 2026 года. '''XXIV Міжнародны дзіцячы музычны конкурс''' '''«Віцебск-2026»''' запланаваны на гэты ж перыяд і традыцыйна будзе праводзіцца разам з асноўным конкурсам у іншыя дні на пляцоўцы канцэртнай залі «Віцебск». == Удзельнікі == Спіс удзельнікаў: {| class="wikitable" |+'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск-2026»''' !Краіна !Дарослы конкурс !Дзіцячы конкурс<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/konkursanty-2026/|title=КОНКУРСАНТЫ-2026|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-13}}</ref> |- |{{Flagicon|ARM}} Арменія<ref>{{Cite web|url=https://www.panarmenian.net/eng/news/331600/|title=Armenia selects performers for Slavianski Bazaar 2026|website=PanARMENIAN.Net|access-date=2026-04-27}}</ref> |Ліяна Даніэлян |Алекса Варданян |- |{{Сцяг Балгарыі}} Балгарыя | |Еліца Малакава |- |{{Flagicon|BLR}} Беларусь<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/news/page/itogi-natsionalnykh-otborov-na-slavianskii-bazar-v-vitebske-2026-2026-03-23|title=ИТОГИ НАЦИОНАЛЬНЫХ ОТБОРОВ НА «СЛАВЯНСКИЙ БАЗАР В ВИТЕБСКЕ – 2026»|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-04-27}}</ref> |Алена Кузняцова |Лізавета Цупрык<br/><small>удзельнічала пад імем Лізавета</small> |- |{{Сцяг Босніі і Герцагавіны}} Боснія і Герцагавіна | |Маша Гашыч<br/><small>удзельнічала пад псеўданімам Maša</small> |- |{{Сцяг Грузіі}} Грузія | |Барбарэ Маргошыя<br/><small>удзельнічала пад псеўданімам Barbie</small> |- |{{Сцяг Ізраіля}} Ізраіль | |Кіра Абрамаў |- |{{Flagicon|ITA}} Італія |Розі Альфана |Давідэ Гуараджы |- |{{Flagicon|KAZ}} Казахстан |Амалят Акерке |Жасміна Тузелава |- |{{Сцяг Кітая}} Кітай | |Гао Цзыду |- |{{Flagicon|Kyrgyzstan}} Кыргызстан |Нурдаалот Дзеркембаеў |Алімхан Муратаў |- |{{Сцяг Мальты}} Мальта | |Кіяна Брайдан |- |{{Сцяг Манголіі}} Манголія | |Намуундары Ганзорыг<br/><small>удзельнічаў пад псеўданімам Nomuka</small> |- |{{Flagicon|RUS}} Расія |Юлія Малінава-Мядзведзева |Валерыя Шаўчэнка |- |{{Сцяг Румыніі}} Румынія | |Лючыя Марыя Байку<br/><small>удзельнічала пад імем Лючыя Байку</small> |- |{{Сцяг Туркменістана}} Туркменістан | |Шырын Джумаева |- |{{Flagicon|UZB}} Узбекістан |Дзіёрбек Разімуродаў |Шырын Азізава |- |{{Сцяг Харватыі}} Харватыя | |Карла Балог |- |{{Сцяг Швецыі}} Швецыя | |Ніколь Крукава<br/><small>удзельнічала пад псеўданімам Nicky SWE</small> |- |{{Сцяг Эстоніі}} Эстонія | |Вів'ен Эльц |} == Рэгламент == Удзел у асноўным конкурсе дазваляецца выканаўцам ад 18 да 31 года ўключна. Максімальная колькасць удзельнікаў — 20 з розных краін свету, але не больш за аднаго ўдзельніка ад кожнай краіны. Конкурсныя выступленні праводзяцца публічна ў два конкурсныя дні ў фармаце мерапрыемства забаўляльнага характару. У першы дзень канкурсанты выконваюць папулярны і вядомы твор, які займаў (ці займае) лідэрскія пазіцыі ў сусветных хіт-парадах. Выканнане ажыццяўлялася ў суправаджэнні фанаграммы «мінус адзін». У другі дзень выконваецца папулярны і вядомы твор кампазітара славянскай краіны і на адной з [[Славянскія мовы|славянскіх моў]], які занімаў (ці занімае) лідэрскія пазіцыі ў хіт-парадах у суправаджэнні Прэзідэнцкага аркестра РБ пад кіраўніцтвам Віталя Кульбакова. Працяг выступлення не павінен быў займаць больш за 4 хвіліны. Для дзіцячага конкурса ўзроставы ліміт ад 8 да 14 гадоў уключна. Прэтэндэнтам на атрыманне «Гран-пры» Конкурсу з’яўляецца ўдзельнік, які набраў найбольшую суму балаў па выніках двух конкурсных выступленняў. У выпадку роўнасці галасоў прымаецца рашэнне, за якое прагаласаваў(ла) старшыня журы. Пры наяўнасці спрэчных пытанняў, што ўзнікаюць у працы журы, меркаванне старшыні журы з’яўляецца вырашальным. == Калегія журы == Міжнароднае журы фарміруецца дырэкцыяй фестываля на кантрактнай аснове з ліку папулярных выканаўцаў, кампазітраў, менеджераў. Для конкурса «Віцебск-2026» максімальная колькасць сябраў журы лімітавана 12 асобамі, уключна са старшынёй, адказным і тэхнічным сакратарамі. Журы ацэньвае ўдзельнікаў па 10-бальнай схеме з найменьшым балам 5. Форма галасавання — адкрытая (электронная): канкурсанты атрымліваюць балы адразу пасля выступа. Калегія журы дзіцячага конкурса<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/konkurs/zhiuri-2026/|title=ЖЮРИ-2026|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-07-13}}</ref>: * {{Flagicon|RUS}} Ілона Браневіцкая - '''старшыня''', [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі|Заслужаная Артыстка РФ]], спявачка * {{Flagicon|BLR}} [[Васіль Раінчык]] - [[Народны артыст Беларусі]], кампазітар, мастацкі кіраўнік [[Верасы|ВІА "Верасы"]] * {{Flagicon|BLR}} Вікторыя Алешка - [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь|Заслужаная артыстка Беларусі]], спявачка * {{Сцяг Ізраіля}} Рафаэль Даган - спявак, уладальнік гран-пры конкурса выканаўцаў эстраднай песні "[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 1998 года|Віцебск-1998]]" * {{Сцяг Латвіі}} Гайціс Лазданс - кампазітар * {{Сцяг Паўночнай Македоніі}} Рыста Самарджыеў - кампазітар, спявак == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»}} [[Катэгорыя:Музычныя конкурсы]] [[Катэгорыя:2026 год у Віцебску]] 3l5lo4w5vkvx3xk7vu3mvs7a82c0mw2 0 810342 5165397 5161185 2026-07-13T13:03:12Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Атмасфера Зямлі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165397 wikitext text/x-wiki '''Мезапаўза''' — пераходны пласт [[Атмасфера Зямлі|атмасферы Зямлі]], які падзяляе [[Мезасфера|мезасферу]] і [[Тэрмасфера|тэрмасферу]]. Яна характарызуецца тым, што з'яўляецца вобласцю з самай нізкай тэмпературай у зямной атмасферы. На [[Зямля|Зямлі]] мезапаўза размяшчаецца ў дыяпазоне вышынь ад 80 да 100 кіламетраў над узроўнем мора. Дакладнае становішча і таўшчыня гэтага пласта не з'яўляюцца пастаяннымі. Яны рэгулярна змяняюцца ў залежнасці ад [[Шырата|геаграфічнай шыраты]], пары года, а таксама ад узроўню сонечнай актыўнасці. Галоўная асаблівасць мезапаўзы — экстрэмальны мінімум тэмпературы, якая тут апускаецца да −100 °C, а ў асобных выпадках і ніжэй (да −140 °C). Менавіта ў гэтым пласце спыняецца падзенне тэмпературы, якое адбывалася ў мезасферы. Вышэй за мезапаўзу, у тэрмасферы, тэмпература зноў пачынае расці з-за паглынання сонечнага выпраменьвання. Каля мезапаўзы праходзіць і турбапаўза — мяжа, вышэй за якую газы атмасферы перастаюць раўнамерна змешвацца і падзяляюцца паводле сваёй малекулярнай вагі. У раёне мезапаўзы (пераважна на вышыні 82–85 км) у летні час утвараюцца сярэбраныя воблакі (таксама вядомыя як мезасферныя воблакі). Гэта самыя высокія воблакі на планеце, якія складаюцца з дробных крышталікаў лёду і становяцца бачнымі ў цёмны час сутак, калі асвятляюцца сонцам з-за гарызонту. Мезапаўза знаходзіцца ў непасрэднай блізкасці ад лініі Кармана (100 км), якая прынята за афіцыйную мяжу паміж атмасферай Зямлі і космасам. Вывучэнне гэтага пласта з'яўляецца складанай задачай, паколькі для метэаралагічных зондаў тут занадта высока, а для касмічных спадарожнікаў — занадта нізка. Даследаванні праводзяцца пераважна з дапамогай геафізічных ракет. {{Атмасфера Зямлі}} ---- [[Катэгорыя:Атмасфера Зямлі]] fl13pw3cooqbdtu2u2gwwcfzvpqntkr 5165398 5165397 2026-07-13T13:03:33Z DzBar 156353 афармленне 5165398 wikitext text/x-wiki '''Мезапаўза''' — пераходны пласт [[Атмасфера Зямлі|атмасферы Зямлі]], які падзяляе [[Мезасфера|мезасферу]] і [[Тэрмасфера|тэрмасферу]]. Яна характарызуецца тым, што з'яўляецца вобласцю з самай нізкай тэмпературай у зямной атмасферы. На [[Зямля|Зямлі]] мезапаўза размяшчаецца ў дыяпазоне вышынь ад 80 да 100 кіламетраў над узроўнем мора. Дакладнае становішча і таўшчыня гэтага пласта не з'яўляюцца пастаяннымі. Яны рэгулярна змяняюцца ў залежнасці ад [[Шырата|геаграфічнай шыраты]], пары года, а таксама ад узроўню сонечнай актыўнасці. Галоўная асаблівасць мезапаўзы — экстрэмальны мінімум тэмпературы, якая тут апускаецца да −100 °C, а ў асобных выпадках і ніжэй (да −140 °C). Менавіта ў гэтым пласце спыняецца падзенне тэмпературы, якое адбывалася ў мезасферы. Вышэй за мезапаўзу, у тэрмасферы, тэмпература зноў пачынае расці з-за паглынання сонечнага выпраменьвання. Каля мезапаўзы праходзіць і турбапаўза — мяжа, вышэй за якую газы атмасферы перастаюць раўнамерна змешвацца і падзяляюцца паводле сваёй малекулярнай вагі. У раёне мезапаўзы (пераважна на вышыні 82–85 км) у летні час утвараюцца сярэбраныя воблакі (таксама вядомыя як мезасферныя воблакі). Гэта самыя высокія воблакі на планеце, якія складаюцца з дробных крышталікаў лёду і становяцца бачнымі ў цёмны час сутак, калі асвятляюцца сонцам з-за гарызонту. Мезапаўза знаходзіцца ў непасрэднай блізкасці ад лініі Кармана (100 км), якая прынята за афіцыйную мяжу паміж атмасферай Зямлі і космасам. Вывучэнне гэтага пласта з'яўляецца складанай задачай, паколькі для метэаралагічных зондаў тут занадта высока, а для касмічных спадарожнікаў — занадта нізка. Даследаванні праводзяцца пераважна з дапамогай геафізічных ракет. {{Атмасфера Зямлі}} ---- [[Катэгорыя:Атмасфера Зямлі]] fpfl9duuq0zrmku00bwkzj81lfgmxae 0 810345 5165396 5161188 2026-07-13T13:02:53Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Атмасфера Зямлі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165396 wikitext text/x-wiki '''Тэрмапаўза''' — найвышэйшы пераходны пласт [[Атмасфера Зямлі|атмасферы]] планеты, які размяшчаецца над [[Тэрмасфера|тэрмасферай]] і аддзяляе яе ад экзасферы. Гэта вобласць, дзе спыняецца рэзкі рост тэмпературы з вышынёй і яна становіцца адносна пастаяннай. Сярод усіх атмасферных пауз тэрмапаўза з'яўляецца самай зменлівай. Яе вышыня на [[Зямля|Зямлі]] напрамую залежыць ад узроўню сонечнай актыўнасці і вагаецца ў межах ад 400 да 800 кіламетраў над паверхняй планеты. Пры моцных сонечных успышках тэрмасфера «раздзімаецца», пашыраючыся ўверх і падымаючы за сабой тэрмапаўзу. Тэмпература на ўзроўні тэрмапаўзы каласальная і можа складаць ад 500 да 2000 К (прыкладна ад 230 да 1730 °C). Такія ваганні залежаць ад часу сутак і сонечных цыклаў, а падчас палярных ззянняў і магутных магнітных бур тэмпература ў палярных шыротах можа ўзнімацца нават да 3000 К. Фізічны сэнс пастаянства тэмпературы вышэй за гэты пласт заключаецца ў тым, што там ужо няма значнага паглынання кароткахвалевага сонечнага выпраменьвання, бо шчыльнасць газу становіцца мінімальнай. Тэрмапаўза фактычна супадае з экзабазай — умоўнай мяжой, вышэй за якую сутыкненні паміж атамамі і малекуламі газу адбываюцца вельмі рэдка. Гэта апошні рубеж, дзе часціцы яшчэ ўтрымліваюцца разам як адзіная газавая абалонка. Вышэй за тэрмапаўзу лёгкія атамы (напрыклад, вадарод і гелій) рухаюцца па балістычных траекторыях і могуць бесперашкодна разлятацца ў касмічную прастору (адбываецца дысіпацыя атмасферы). {{Атмасфера Зямлі}} ---- [[Катэгорыя:Атмасфера Зямлі]] jfb3qbo4mrzl88ykwl3wtghw567h4ch 0 810360 5165374 5163224 2026-07-13T12:09:47Z 5165374 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Тарас Тарналіцкі''', сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1989 года ў [[Коласава (Стаўбцоўскі раён)|Коласаве]] [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэнаў, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас пратэстаў 2020 года прыняў удзел у 12 нядзельных маршах (агулам у каля 15 акцыях), стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эмігрыраваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, Украіне і краінах Еўрапейскага Саюза{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі.{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} ppcd6e8spuq9q4zrzc8wrssq550f7f4 5165653 5165374 2026-07-13T22:15:04Z 5165653 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Тарас Круцкі''', сапраўднае імя '''Тарас Тарналіцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1989 года ў [[Коласава (Стаўбцоўскі раён)|Коласаве]] [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэнаў, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас пратэстаў 2020 года прыняў удзел у 12 нядзельных маршах (агулам у каля 15 акцыях), стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эмігрыраваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, Украіне і краінах Еўрапейскага Саюза{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі.{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} 37qosmfx64qxg1pnl2xhgsf2b8dayn0 5165789 5165653 2026-07-14T07:04:20Z 5165789 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Тарас Тарналіцкі''', сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1989 года ў [[Коласава (Стаўбцоўскі раён)|Коласаве]] [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэнаў, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас пратэстаў 2020 года прыняў удзел у 12 нядзельных маршах (агулам у каля 15 акцыях), стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эмігрыраваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, Украіне і краінах Еўрапейскага Саюза{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі.{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} ppcd6e8spuq9q4zrzc8wrssq550f7f4 5165792 5165789 2026-07-14T07:09:29Z 5165792 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Тарас Тарналіцкі''', сапраўднае імя '''Тарас Круцкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1989 года ў [[Коласава (Стаўбцоўскі раён)|Коласаве]] [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас пратэстаў 2020 года прыняў удзел у 12 нядзельных маршах (агулам у каля 15 акцыях), стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эмігрыраваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, Украіне і краінах Еўрапейскага Саюза{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі.{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} k6fwexxyf5bzzoc9t2apra173damx0i 5165831 5165792 2026-07-14T09:58:58Z 5165831 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} '''Тарас Круцкі''', сапраўднае імя '''Тарас Тарналицкіх''' ({{ВДП}}) — беларускі журналіст, кінакрытык і культурны каментатар. == Біяграфія == Нарадзіўся каля 1989 года ў [[Коласава (Стаўбцоўскі раён)|Коласаве]] [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]. У 2006 годзе пераехаў у Мінск для паступлення ва ўніверсітэт. Скончыў [[гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], атрымаў спецыяльнасць гісторык-архівіст{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}.{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Працаваў архівістам у [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь]]{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. У 2014—2015 гадах шэсць месяцаў працаваў у аддзеле продажаў рэкламы на партале [[TUT.BY]], пасля чаго вырашыў перайсці ў журналістыку{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. Для атрымання базавых прафесійных ведаў навучаўся на курсах, арганізаваных [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыяй журналістаў]] (БАЖ){{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2010 годзе ўпершыню ўдзельнічаў грамадска-палітычных падзеях, быў на [[Плошча 2010|акцыях пратэсту на плошчы Незалежнасці]] ў Мінску. У 2011 годзе ўдзельнічаў у «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|маўклівых маршах]]», у 2017 годзе — у [[Пратэсты ў Беларусі (2017)|пратэстах супраць дэкрэта пра «дармаедаў»]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2016 годзе працаваў у Нацыянальным цэнтры маркетынгу і кан’юнктуры цэн, займаўся выданнем часопісаў і прасоўваннем беларускіх прадпрыемстваў на замежных рынках; на працы сутыкаўся з дысцыплінарнымі заўвагамі за публікацыі ў сацыяльнай сетцы Facebook (у прыватнасці, датычных «[[Справа БелТА і TUT.by|справы БелТА і TUT.by]]»). Праходзіў тэрміновую службу ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. Супрацоўнічаў з дзяржаўнай газетай «[[Культура (газета)|Культура]]», дзе рыхтаваў рэцэнзіі, аднак спыніў працу там праз канфлікты з рэдактарам наконт цэнзуравання тэкстаў пад патрабаванні [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Прынамсі ў ліпені-жніўні 2017 года супрацоўнічаў з расійскім дзяржаўным інфармацыйным агенцтвам «[[Sputnik Беларусь]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sputnik.by/search/?query=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9|title=Sputnik Беларусь - последние новости и главные события. Новости Беларуси сегодня.|website=Sputnik Беларусь|access-date=2026-07-13}}</ref>. У маі 2020 года далучыўся да перадвыбарчай каманды [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], хаця лічыў яго спойлерам Аляксандра Лукашэнкі. Займаўся зборам подпісаў у мінскім мікрараёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]] (на вуліцах Сухарава і Семянякі).{{sfn|ByCulture|2021|p=}} Падчас пратэстаў 2020 года прыняў удзел у 12 нядзельных маршах (агулам у каля 15 акцыях), стаяў у ланцугу салідарнасці ад [[Акрэсціна]] да [[Курапаты|Курапатаў]] у Мінску. Падчас Марша памяці [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнкі]] 15 лістапада 2020 года затрыманы каля чыгуначнага моста на [[Арлоўская вуліца (Мінск)|Арлоўскай]] у Мінску. Асуджаны на 25 сутак адміністрацыйнага арышту па артыкулах 23.34 (удзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве) і 23.4 (непадпарадкаванне супрацоўнікам міліцыі) [[КоАП Беларусі|КоАП]]. Тэрмін адбываў у [[Акрэсціна|ЦІП на Акрэсціна]] ў Мінску і ў [[СІЗА (Баранавічы)|СІЗА ў Баранавічах]]. Падзеі 2020 года ў Беларусі Тарналіцкі характарызуе як «беларускі біблейскі [[пеплум]]», праводзячы аналогію з маштабнымі гістарычнымі кінастужкамі і біблейскім сюжэтам [[Выхад яўрэяў з Егіпта|выхаду яўрэяў з Егіпта]].{{sfn|ByCulture|2021|p=}} У 2021 годзе з даследчай цікаўнасці запісаўся ў ініцыятыву па стварэнні партыі Віктара Бабарыкі{{sfn|ByCulture|2021|p=}}. Да восені 2022 года праз палітычны пераслед і праблемы на рынку працы ў Беларусі вымушана эмігрыраваў у Польшчу{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. Жыве і працуе ў [[Варшава|Варшаве]]{{sfn|Budzma.org|2022|p=}}. == Прафесійная дзейнасць == Станам на 2025 год, меў больш за 15 гадоў досведу працы ў медыясферы, супрацоўнічаў з больш як 40 выданнямі ў Беларусі, Украіне і краінах Еўрапейскага Саюза{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Працуе карэспандэнтам для «[[Еўрарадыё]]» і партала «[[Будзьма беларусамі]]».{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}} Заснавальнік і аўтар тэлеграм-канала «Holy Belawood» (раней — «Священный Белавуд»), прысвечанага навінам беларускага кінематографа і дзейнасці кінастудыі «[[Беларусьфільм]]»{{sfn|ByCulture|2021|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. Суаўтар падкасту «Кінатэатр Беларусь»{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}. У 2020 годзе ініцыяваў разгляд Камісіяй па этыцы БАЖ справы пра парушэнне журналісцкіх стандартаў тэлеграм-каналамі «[[Мотолько помоги]]» і «[[Беларусь головного мозга]]» праз публікацыю пірацкай версіі фільма «[[Купала (фільм)|Купала]]»; скаргу задаволілі{{sfn|Леўкавец|2025|p=}}. У 2021 годзе разам з трыма іншымі кінакрытыкамі (сярод іх [[Ірэна Кацяловіч]]) заснаваў Беларускую прэмію кінакрытыкаў «[[Чырвоны верас]]» (Red Heather Award). Прэмія адзначае дасягненні незалежнага беларускага кіно, створанага без удзелу дзяржаўнага бюджэту Беларусі або Расіі.{{sfn|Reform.news|2025|p=}}. Факусуецца на падтрымцы незалежнага і дакументальнага беларускага кіно.{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}} Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]] (БАЖ), [[Беларуская незалежная кінаакадэмія|Беларускай незалежнай кінаакадэміі]], Міжнароднай федэрацыі кінакрытыкаў [[FIPRESCI]]{{sfn|Redheatheraward.com|2026|p=}}{{sfn|Тарналіцкі|2026|p=}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Reform.news|2025|{{cite web|ref = Reform.news| url = https://reform.news/kab-kinaa-tary-svedamljali-nakolki-grandyjoznuju-pracu-jany-robjac-belaruskaja-prjemija-kinakrytyka-chyrvony-veras-raspachynae-trjecjuju-jedycyju|title = «Каб кінааўтары ўсведамлялі, наколькі грандыёзную працу яны робяць». Беларуская прэмія кінакрытыкаў «Чырвоны верас» распачынае трэцюю эдыцыю|first = |last = Reform.news|authorlink = |date = 2025-10-13|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Budzma.org|2022|{{cite web|ref = Budzma.org| url = https://budzma.org/news/taras-tarnalitski.html|title = Тарас Тарналіцкі: «Пра беларускі кінематограф пішуць адзінкі»|first = |last = Budzma.org|authorlink = |date = 2022-10-26|work = Будзьма беларусамі!|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Redheatheraward.com|2026|{{cite web|ref = Redheatheraward.com| url = https://redheatheraward.com/be/jury|title = Журы - Чырвоны верас|first = |last = Redheatheraward.com|authorlink = |date = 2026|work = Redheatheraward.com|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|ByCulture|2021|{{cite web|ref = ByCulture| url = https://artists.byculture.org/taras_tarnalicki.html|title = Тарас Тарналіцкі|first = |last = ByCulture|authorlink = |date = 2021|work = ByCulture|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Леўкавец|2025|{{cite web|ref = Леўкавец| url = https://baj.media/be/taras-tarnalicki-pra-baj/|title = Тарас Тарналіцкі: пра змену прафесіі і знаёмства з БАЖ|first = Георгій|last = Леўкавец|authorlink = |date = 2025-09-05|work = baj.media|publisher = Беларуская асацыяцыя журналістаў|location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} * {{h|Тарналіцкі|2026|{{cite web|ref = Тарналіцкі| url = https://reform.news/fenomen-filma-radzima-jak-a-tarytaryzm-ukaranjaecca-nutry-gramadstva|title = Феномен фільма «Радзіма» — як аўтарытарызм укараняецца ўнутры грамадства|first = Тарас|last = Тарналіцкі|authorlink = |date = 2026-04-07|work = Reform.news|publisher = |location = |page = |language = беларуская|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = 2026-07-05|url-status = |quote = }}}} {{DEFAULTSORT:Тарналіцкі Тарас}} {{Бібліяінфармацыя}} 1ztroqd74sdvzly25qwa9zp8dd7u7ai 0 810717 5165657 5164478 2026-07-13T22:30:33Z Pabojnia 135280 афармленне 5165657 wikitext text/x-wiki '''До́льнікаў''' ({{lang-ru|Дольников}}) — рускае і беларускае мужчынскае прозвішча. Жаночая форма — '''До́льнікава'''. Паходжанне прозвішча звязваюць са словам «дольнік» — прыёмны сын, якому выдзелена доля ў спадчыне<ref>{{Артыкул |аўтар = Федасюк Ю. |загаловак = Русские фамилии. Популярный этимологический словарь |мова = ru |выданне =[[Наука и жизнь]] |тып = часопіс |год = 1971 |нумар = 4 |старонкі = 148 }}</ref>. == Вядомыя носьбіты == * {{нп5|Васіль Антонавіч Дольнікаў||ru|Дольников, Василий Антонович}} (1915—1981) — ваеннаслужачы, поўны кавалер ордэна Славы. * [[Васілій Рыгоравіч Дольнікаў]] (1915—2009) — беларускі спецыяліст у галіне выдавецкай справы, франтавы карэспандэнт. * {{нп5|Дзмітрый Валер’евіч Дольнікаў||ru|Дольников, Дмитрий Валерьевич}} (нар. 1972) — савецкі і расійскі лёгкаатлет. * [[Рыгор Усцінавіч Дольнікаў]] (1923—1996) — савецкі ваенны лётчык, генерал-палкоўнік авіяцыі, Герой Савецкага Саюза. * {{нп5|Уладзімір Леанідавіч Дольнікаў||ru|Дольников, Владимир Леонидович}} — расійскі матэматык, прафесар МФТІ. * {{нп5|Юрый Барысавіч Дольнікаў||ru|Дольников, Юрий Борисович}} (нар. 1924) — савецкі гаспадарчы дзеяч. * [[Яўген Барысавіч Дольнікаў]] — расійскі спецыяліст у галіне горнай справы. === Дольнікава === * {{нп5|Валянціна Адамаўна Дольнікава||ru|Дольникова, Валентина Адамовна}} (1927—2013) — расійскі гісторык, палітолаг. * [[Вольга Міхайлаўна Дольнікава]] — беларуская архітэктарка. * [[Галіна Аляксандраўна Дольнікава]] — расійскі біятэхнолаг. * [[Раіса Аркадзеўна Дольнікава]] (нар. 1930) — расійскі педагог. * {{нп5|Тэона Валянцінаўна Дольнікава||ru|Дольникова, Теона Валентиновна}} (нар. 1984) — расійская спявачка і актрыса. == Гл. таксама == * [[Дольнік (значэнні)]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{спіс цёзак2|Беларускія|Рускія}} ivpo84liely88b43d84d8viadcijsyr 0 810753 5165512 5164697 2026-07-13T17:17:15Z Sujsjsjsjdjdjjjkjkskssj 171109 5165512 wikitext text/x-wiki {{Картка футбольнага турніру |назва = Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын |арыгінальнае = FIFA Women's World Cup |лагатып = |шырыня = |подпіс = |арганізацыя = [[ФІФА]] |рэгіён = міжнародны |кол-ць каманд = |заснаваны = 1991 |рэарганізаваны = |скасаваны = |дзеючыя чэмпіёны = {{Сцяг|Іспанія}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]] (1 тытул) |тытул апошняга пераможца = |апошні чэмпіён = |найбольш тытулаваная = {{Сцяг|ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]] (4 тытулаў) |тэлекампаніі = |сайт = |Бягучы турнір = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2027|2027]] }} '''Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын''' — Міжнародны жаночы футбольны турнір, які праводзіцца кожныя 4 гады пад кіраўніцтвам [[ФІФА]]. Першы турнір адбыўся ў [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 1991|1991]] годзе ў [[Кітай|Кітаі]]. == Гісторыя == Чэмпіянат свету сярод жанчын не праводзілася да [[Чэмпіянат свету сярод жанчын 1991|1991]] года, Раней ужо некалькі разоў рабілася спроб правесці спаборніцтвы па жаночым футболе. Першая спроба адбылася ў [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 1970|1970]] годзе, калі правёў першы чэмпіянат свету сярод жанчын [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 1970|Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]] годзе в [[Італія|Італіі]] пад эгідай ФІЭФ<ref name="Pieper">{{cite web |last1=Pieper |first1=Lindsay |title=The Beleaguered History of the Women's World Cup (2 Jul 2015) |url=https://ussporthistory.com/2015/07/02/the-beleaguered-history-of-the-womens-world-cup/ |website=US Sport History |date=2 July 2015 |accessdate=14 April 2020}}</ref>, пераможцай турніру стала жаночая каманда [[Жаночая зборная Даніі па футболе|Даніі]]. У [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 1971|1971]] годзе ў Мексіцы адбыўся другі турнір<ref>{{Cite web|url=https://www.francebleu.fr/sports/football/coupe-du-monde-feminine-2019-a-l-heure-du-premier-mondial-des-bleues-en-1971-1559656752|title=Coupe du monde féminine 2019 : à l'heure du premier Mondial des Bleues en 1971|date=June 4, 2019|website=ici, par France Bleu et France 3}}</ref>. [[Жаночая зборная Даніі па футболе|Данія]] зноў перамагла ў турніры. Пасля гэтага гэты турнір не праводзіўся. У 1980-х гадах у Італіі пяць разоў праводзіўся турнір пад назвай Mundialito з удзелам каманд з [[Еўропа|Еўропы]], [[Азія|Азіі]] і [[Амерыка|Амерыкі]]<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablesm/mundialito-women.html|title=Mundialito (Women) 1981–1988|date=2019-04-11|access-date=2019-05-14|first=Erik|last=Garin|publisher=RSSSF|archive-date=2012-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20121101053320/http://rsssf.com/tablesm/mundialito-women.html|url-status=live}}</ref>. У [[Жаночы запрашальны турнір ФІФА 1988|1988]] годзе адбыўся першы афіцыйны жаночы футбольны турнір, на які ФІФА запрасіла 12 краін з 6 канфедэрацыі як тэст запуску чэмпіянату свету па футболе сярод жанчын. Турнір прайшоў паспяхова, таму ў [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 1991|1991]] годзе першы чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын<ref>{{cite web |url=http://www.topofthecircle.com/OMwusa1.html |title=WUSA opening a feast for the eyes – and ears |publisher=TopOfTheCircle.com |access-date=21 April 2013 |first=Al |last=Mattei}}</ref>. == Пераможцы і прызёры == {| class="wikitable" style="font-size: 90%; text-align: center; width: 100%;" |- !rowspan="2" width="5%"|Год !rowspan="2" width="15%"|Месца правядзення !colspan="3"|Фінал !colspan="3"|Матч за трэцяе месца |- !width="15%"|Чэмпіён !width="10%"|Лік !width="15%"|Фіналіст !width="15%"|Трэцяе месца !width="10%"|Лік !width="15%"|Чацвёртае месца |- |[[1991]]<br/>''[[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 1991|Агляд]]'' |{{CHN}} |{{Сцяг ЗША}}<br/>'''[[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]''' |'''<big>2–1</big>''' |{{Сцяг Нарвегіі}}<br/>[[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] |{{Сцяг Швецыі}}<br/>[[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]] |'''<big>4–0</big>''' |{{Сцяг Германіі}}<br/>[[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]] |- |[[1995]]<br/>''[[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 1995|Агляд]]'' |{{SWE}} |{{Сцяг Нарвегіі}}<br/>'''[[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]]''' |'''<big>2–0</big>''' |{{Сцяг Германіі}}<br/>[[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]] |{{Сцяг ЗША}}<br/>[[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]] |'''<big>2–0</big>''' |{{Сцяг Кітая}}<br/>[[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]] |- |rowspan=2|[[1999]]<br/>''[[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 1999|Агляд]]'' |rowspan=2|{{USA}} |{{Сцяг ЗША}}<br/>'''[[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]''' |'''<big>0–0</big>''' |{{Сцяг Кітая}}<br/>[[Жаночая зборная Кітая па футболе|Кітай]] |{{Сцяг Бразіліі}}<br/>[[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]] |'''<big>0–0</big>''' |{{Сцяг Нарвегіі}}<br/>[[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] |- |colspan=3|'''<big>5:4</big>''' па [[Пасляматчавыя пенальці|пенальці]] |colspan=3|'''<big>5:4</big>''' па [[Пасляматчавыя пенальці|пенальці]] |- |rowspan=2|[[2003]]<br/>''[[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2003|Агляд]]'' |rowspan=2|{{USA}} |{{Сцяг Германіі}}<br/>'''[[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]''' |'''<big>2–1</big>''' |{{Сцяг Швецыі}}<br/>[[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]] |rowspan=2|{{Сцяг ЗША}}<br/>[[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]] |rowspan=2|'''<big>3–1</big>''' |rowspan=2|{{Сцяг Канады}}<br/>[[Жаночая зборная Канады па футболе|Канада]] |- |colspan=3|[[Залаты гол|залаты гол]] |- |[[2007]]<br/>''[[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2007|Агляд]]'' |{{CHN}} |{{Сцяг Германіі}}<br/>'''[[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]]''' |'''<big>2–0</big>''' |{{Сцяг Бразіліі}}<br/>[[Жаночая зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]] |{{Сцяг ЗША}}<br/>[[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]] |'''<big>4–1</big>''' |{{Сцяг Нарвегіі}}<br/>[[Жаночая зборная Нарвегіі па футболе|Нарвегія]] |- |[[2011]]<br/>''[[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2011|Агляд]]'' |{{GER}} |{{Сцяг Японіі}}<br/>'''[[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]]''' |'''<big>2–2</big>'''<br/>'''<big>3:1</big>''' па [[Пасляматчавыя пенальці|пенальці]] |{{Сцяг ЗША}}<br/>[[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]] |{{Сцяг Швецыі}}<br/>[[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]] |'''<big>2–1</big>''' |{{Сцяг Францыі}}<br/>[[Жаночая зборная Францыі па футболе|Францыя]] |- |[[2015]]<br/>''[[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2015|Агляд]]'' |{{CAN}} |'''{{Сцяг ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]''' |'''5–2''' |{{Сцяг Японіі}} [[Жаночая зборная Японіі па футболе|Японія]] |{{Сцяг Англіі}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]] |'''1–0''' [[Дадатковы час|д. ч.]] |{{Сцяг Германіі}} [[Жаночая зборная Германіі па футболе|Германія]] |- |[[2019]]<br/>''[[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019|Агляд]]'' |{{FRA}} |'''{{Сцяг ЗША}} [[Жаночая зборная ЗША па футболе|ЗША]]''' |'''2–0''' |{{Сцяг Нідэрландаў}} [[Жаночая зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]] |{{Сцяг Швецыі}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]] |'''2–1''' |{{Сцяг Англіі}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]] |- |[[2023]]<br/>''[[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2023|Агляд]]'' |{{AUS}}<br/>{{NZL}} |'''{{Сцяг Іспаніі}} [[Жаночая зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]''' |'''1–0''' |{{Сцяг Англіі}} [[Жаночая зборная Англіі па футболе|Англія]] |{{Сцяг Швецыі}} [[Жаночая зборная Швецыі па футболе|Швецыя]] |'''2–0''' |{{Сцяг Аўстраліі}} [[Жаночая зборная Аўстраліі па футболе|Аўстралія]] |- |[[2027]]<br/>''[[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2027|Агляд]]'' |{{BRA}} | | | | | | |- |[[2031]]<br/>''[[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2031|Агляд]]'' |{{CRC}}<br/>{{JAM}}<br/>{{MEX}}<br/>{{USA}} | | | | | | |- |[[2035]]<br/>''[[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2035|Агляд]]'' |{{ENG}}<br>{{NIR}}<br>{{SCO}}<br>{{WAL}} | | | | | | |} == Глядзіце таксама == [[Чэмпіянат свету па футболе]] {{Зноскі}} {{Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын}} [[Катэгорыя:Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]] 8mm3epno5bjftth5xeu6xzkylovdat6 0 810785 5165741 5165100 2026-07-14T06:19:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5165741 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Іва́н Кушняру́к''' ({{ДН|7|7|1991}}, [[Лунінец]] — {{ДС|27|6|2026}}) — беларускі акцёр тэатра і кіно. У 2015—2020 гадах быў акцёрам [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]]. Пасля звальнення большасці трупы ў жніўні 2020 году пакінуў тэатр разам з іншымі купалаўцамі. == Жыццяпіс == Нарадзіўся 7 ліпеня 1991 году ў Лунінцы. У 2015 годзе скончыў [[Тэатральны факультэт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў|тэатральны факультэт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтва]] па спецыяльнасці «Акцёрскае мастацтва драматычнага тэатру і кіно» (курс заслужанай дзяячкі мастацтваў Беларусі [[Лілія Манакова|Ліліі Манаковай]]). У тым самым годзе быў прыняты ў трупу [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальнага акадэмічнага тэатру імя Янкі Купалы]]<ref name="afisha">[https://afisha.me/people/ivan_kushnyaruk/ Іван Кушнярук] на afisha.me</ref>. У Купалаўскім тэатры ўдзельнічаў у шэрагу пастановак класічнай і сучаснай беларускай ды замежнай драматургіі. Іграў у спектаклях «Рэвізор», «Школа падаткаплацельшчыкаў», «Кароль Лір», «Вешальнікі», «Местачковае кабарэ», «Дзве душы», «En souvenir de Шагал», «Юбілей ювеліра», «Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях», а таксама ў пастаноўцы «Шабаны»<ref name="afisha"/>. У жніўні 2020 году, падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі]], звольніўся з Купалаўскага тэатра разам з большасцю ягонай трупы. Тады ён сказаў: «Галоўнае — гэта людзі. І мы застаемся разам, каб купалаўскай сям’ёй не разгубіцца»<ref name="smerc">[https://nashaniva.com/399723 Памёр купалавец Іван Кушнярук. Яму было 34 гады]</ref>. Памёр 27 чэрвеня 2026 году ва ўзросьце 34 гадоў. Пра смерць паведамілі ягоныя сябры, пазней інфармацыю пацвердзілі беларускія СМІ<ref name="smerc"/>. == Творчасць == === Тэатр<ref name="afisha"/> === * «Рэвізор»; * «Школа падаткаплацельшчыкаў»; * «Кароль Лір»; * «Вешальнікі»; * «Местачковае кабарэ»; * Вартавыя Тадж-Махала * «Дзве душы»; * «En souvenir de Шагал»; * «Юбілей ювэліра»; * «Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях»; * «Шабаны». === Фільмаграфія === * 2016 — «Мухтар. Новый след», 21-я сэрыя «Подкуп» * 2023 — «Постучись в мою калитку» * 2019 — «Шляхціц Завальня, або Беларусь у фантастычных апавяданнях» (''Кінасьпектакль'') == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/post/458772/works/ Іван Кушнярук] на kino-teatr.ru {{DEFAULTSORT:Кушнярук, Іван}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лунінцы]] [[Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]] 2he4bvrm2yvmnks7ncx5aqxf5su9e74 0 810827 5165560 5165321 2026-07-13T19:41:42Z Цімур 27525 5165560 wikitext text/x-wiki {{Сінгл | Назва = Yellow Submarine | Вокладка = | Выканаўца = [[The Beatles]] | Альбомы = ''[[Revolver]]'' і ''[[Yellow Submarine]]'' | Бок А = «[[Eleanor Rigby]]» (падвойны бок A) | Выпушчаны = * 5 жніўня 1966 <small>(Вялікабрытанія)</small> * 8 жніўня 1966 <small>(ЗША)</small> | Фармат = [[Грампласцінка|7”]] | Запісаны = 26 мая, 1, 6 чэрвеня 1966, [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]] | Жанр = {{flatlist| * [[дзіцячая музыка]]<ref>[https://pitchfork.com/reviews/albums/13434-revolver/ «The Beatles Album Review»] {{Wayback|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/13434-revolver/ |date=20091026074627 }}. Condé Nast. September 9, 2009.</ref> * [[фолк-музыка|фолк]]<ref>Cohen, Norm (2005). [https://books.google.ru/books?id=DqN_-kyCJFcC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Folk Music: A Regional Exploration] {{Wayback|url=https://books.google.ru/books?id=DqN_-kyCJFcC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=20180629155350 }}. Greenwood Press. p. 335. ISBN 0-313-32872-2.</ref> * [[поп-музыка|поп]]<ref>[https://www.bbc.co.uk/music/reviews/xz25/ «The Beatles Revolver Review»] {{Wayback|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/xz25/ |date=20181201091013 }}. BBC. 2007.</ref> }} | Кампазітар = [[Джон Ленан|Ленан]] / [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]] | Працягласць = 2 хв 38 с | Лэйбл = * [[Capitol Records]] {{Сцягафікацыя|ЗША}} * [[Parlophone]]/[[EMI]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] | Назва2 = [[Eleanor Rigby]] | Папярэдні = [[Paperback Writer]] | Пап_год = 1966 | Год = 1966 | Наступны = [[Strawberry Fields Forever]] | Наступны2 = [[Penny Lane]] | Наст_год = 1967 | Яшчэ = }} '''«Yellow Submarine»''' ({{tr|Жоўтая падводная лодка}}) — песня [[Вялікабрытанія|брытанскага]] [[рок-гурт|рок-гурта]] «[[The Beatles]]», напісаная [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]]. У камерцыйным плане «Yellow Submarine» стала найважнейшай кампазіцыяй альбома «''[[Revolver]]''», бо менавіта яна навяла гурт на ідэю стварэння [[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|аднайменнага мультфільма]], які вырашыў праблемы з трэцяй карцінай, што «The Beatles» запазычылі кампаніі «[[United Artists]]» яшчэ з лета 1965 года<ref name="bitli">[http://bitli.ru/07/89/ О песне «Yellow Submarine»] {{Wayback|url=http://bitli.ru/07/89/ |date=20130225032841 }} на сайце фан-клуба гурта «The Beatles»</ref>. Адразу ж пасля выхаду [[сінгл]] «Yellow Submarine»{{nbsp}}/ «[[Eleanor Rigby]]» заняў першае месца ў брытанскім [[хіт-парад]]зе, на якім заставаўся чатыры тыдні, усяго прабыўшы ў хіт-парадзе 13 тыдняў. Таго ж года «The Beatles» атрымалі за сінгл «[[Ivor Novello Awards|прэмію Айвара Навэла]]» як за самы прадаваемы сінгл 1966 года. Аднак у [[ЗША]] дыск не дабраўся да першага месца хіт-парада праз скандал, выкліканы словамі [[Джон Ленан|Джона Ленана]] ''«Мы папулярнейшыя за Ісуса»''<ref name="Beatles Bible">{{cite web |url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/ |title=Біблія «The Beatles»: «Yellow Submarine» |archive-url=https://www.webcitation.org/5w4snDNXP?url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/ |archive-date=2011-01-28 |access-date=2008-10-11}}</ref>. == Гісторыя стварэння == Спачатку ў песні гаворка ішла пра некалькі рознакаляровых падлодак, але ў рэшце рэшт засталася толькі адна жоўтая<ref name="HardDaysWrite109">{{кніга |аўтар=Цёрнэр, Стыў |загаловак=«Нататкі цяжкага дня» |адказны=Нікола Ходж |год=2003 |частка=«Revolver» |выданне=9 |выдавецтва=«HarperResource» |старонкі=109 |isbn=0-06-273698-1}}</ref>. Ідэя напісання гэтай кампазіцыі прыйшла да [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]], калі музыкант жыў у доме бацькоў сваёй сяброўкі [[Джэйн Эшэр]]<ref name="MilesPage106">''Бары Майлз''. ''Шмат гадоў таму'' (1998), с. 106</ref>. У 1980 годзе Мак-Картні казаў пра гэтую песню: {{пачатак цытаты}} «Памятаю, аднойчы ўначы я ляжаў у ложку і ўжо пачынаў засынаць, і ў гэтым паўсне мне ў галаву раптам прыйшла недарэчная думка пра жоўтую падводную лодку: ''"Мы ўсе жывём у жоўтай падводнай лодцы…"'' Мне падабаецца ўсё, звязанае з дзецьмі, — тое, як дзеці думаюць або фантазіруюць. Таму мне зусім не падалася недарэчнай ідэя гэтай сюррэалістычнай, але разам з тым і абсалютна дзіцячай песні. А яшчэ я падумаў: калі [[Рынга Стар|Рынга]] так ладзіць з дзецьмі — ён падобны да лагоднага дзядзечкі — было б няблага, калі б ён заспяваў гэтую дзіцячую, не надта сур'ёзную песню. Яго [[вакал]]ьныя магчымасці цалкам гэта дазвалялі»<ref name="letitbeatmartin">[http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_174.html Интервью с участниками группы] {{Wayback|url=http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_174.html |date=20140715004633 }} на сайте ''letitbeat.narod.ru''{{ref|ru}}</ref>. {{канец цытаты}} У тыя ж гады сваімі ўспамінамі пра стварэнне кампазіцыі падзяліўся [[Джон Ленан]]: ''«Донаван дапамог напісаць словы. Я таксама дапамагаў сачыняць іх. Мы літаральна ўжывую запісалі гэты трэк у студыі, а асновай служыла натхненне Пола. Ідэя належала Полу, назва таксама, таму я лічу, што гэтая песня цалкам напісана ім»''<ref name="letitbeatmartin" />. === Запіс песні === Агулам было зроблена шэсць дубляў песні «Yellow Submarine» (у арыгінал запіса ўвайшоў апошні дубль, запісаны 26 мая 1966 года). Запіс песні праходзіў у студыі «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]», спецыяльныя эфекты былі дададзены 1 чэрвеня 1966 года. Падчас другой гуказапіснай сесіі музыканты прымянілі розныя спецыяльныя эфекты, уключна з гукамі ланцугоў, суднавага звона, гукамі [[чачотка (танец)|чачоткі]], свісту, гудкоў, гукамі [[вецер|ветру]] і [[навальніца|навальніцы]] (падобны эфект гучання пазней выкарыстоўваўся ў песні гурта «[[Pink Floyd]]» «[[Money (песня)|Money]]», дзе паказваўся касавы апарат)<ref name="Spitzp612">Боб Спітц. ''«The Beatles»'' (2005), с. 612</ref>. Ленан дзьмуў праз трубачку ў рондаль вады для стварэння эфекта вадзяных бурбалак, для стварэння характэрнага гучання голасу падчас аддавання загадаў капітана судна праз [[рупар]] Мак-Картні і Ленан гаварылі скрозь кансервавыя бляшанкі, а супрацоўнікі студыі «Эбі-Роўд» Джон Скінер і Тэры Кондан круцілі ланцугі ў алавянай ванне для стварэння вадзяных гукаў. Паводле [[гукарэжысёр]]а [[Джэф Эмерык|Джэфа Эмерыка]], ён выкарыстаў для накладання [[медныя духавыя музычныя інструменты|медзі]] ўрывак запісу вайсковага [[марш (музыка)|марша]] «[[Le Reve Passe]]» (кампазіцыя 1906 года [[Георг Крыер|Георга Крыера]] і [[Хелмер, Чарльз|Чарльза Хелмера]]). Для захавання дзіцячай тэматыкі песні ў арыгінальным запісе застаецца размоўны ўступ [[Рынга Стар|Стара]], але ад гэтай ідэі адмовіліся 3 чэрвеня 1966 года. «Yellow Submarine» была змікшыравана 2 і 3 чэрвеня і была завершана 22 чэрвеня 1966 года<ref name="stevesbeatles">{{cite web |url=http://www.stevesbeatles.com/songs/yellow_submarine.asp |title=Yellow Submarine Ленан / Мак-Картні |publisher=«Beatles Стыва» |archive-url=https://www.webcitation.org/66o8heHXT?url=http://www.stevesbeatles.com/songs/yellow_submarine.asp |archive-date=2012-04-10 |access-date=2008-09-09}}</ref>. Рытм-трэк «Yellow Submarine» быў запісаны 29 мая 1966 года, а накладанні, настолькі нетыповыя для песні «The Beatles», былі зроблены 1 чэрвеня: гукі марскіх хваль, выкрыкі каманд, вайсковы марш у выкананні [[духавы аркестр|духавога аркестра]]. === Выпуск === «Yellow Submarine» стаў трынаццатым сінглам «The Beatles», выпушчаным у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Песня была выпушчана 5 жніўня як «двухбаковы» сінгл з песняй «[[Eleanor Rigby]]», у [[ЗША]] — 8 жніўня. На наступны дзень адбыўся выпуск альбома ''[[Revolver]]''<ref name="Spitzp629">Боб Спітц. ''«The Beatles»'' (2005), с. 629</ref>. У ЗША сінгл дасягнуў пазіцыі № 2 у [[хіт-парад]]зе ''[[Billboard Hot 100]]'', заняў першую пазіцыю ў спісе выбраных песень паводле часопіса «''[[Record World]]''» і другую пазіцыю ў музычным часопісе ''[[Cash Box]]'' (першую пазіцыю ў гэтым спісе заняў гурт «[[The Supremes]]» са сваёй песняй «[[You Can't Hurry Love]]»). Выпуск сінгла адбыўся ў перыяд актыўных спрэчак пра дызайн «вокладкі з мяснікамі» (вокладка амерыканскай пласцінкі ''[[Yesterday and Today]]'') і скандальнага інтэрв'ю з Джонам Ленанам пра [[хрысціянства]], з прычыны якога песні не ўдалося дасягнуць пазіцыі № 1 у музычных хіт-парадах ЗША. Нягледзячы на гэта было прададзена {{num|1200000|копій}} сінгла праз усяго чатыры тыдні пасля яго афіцыйнага выпуску. Песня стала 21-м [[Залаты дыск|Залатым дыскам]] у дыскаграфіі гурта. Рэкордная лічба залатых дыскаў «The Beatles» на той перыяд перавысіла афіцыйны набор камерцыйна паспяховых запісаў [[Элвіс Прэслі|Элвіса Прэслі]]. == Удзельнікі запісу == У запісе песні ўдзельнічалі ўсе чатыры ўдзельнікі «[[The Beatles]]», а таксама некаторыя запрошаныя музыканты<ref name="music-facts">[http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/ Факты о песне «Yellow Submarine»] {{Wayback|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/ |date=20110124020538 }} на сайте ''music-facts.ru''</ref>. Удзельнікі гурта «The Beatles»: * [[Рынга Стар]] — вядучы вакал, [[барабаны]], гукавыя эфекты, голас (на версіі 1995 года) * [[Джон Ленан]] — бэк-вакал, крык, гукавыя эфекты, акустычная гітара * [[Пол Мак-Картні]] — гукавыя эфекты, бэк-вакал, бас-гітара, акустычная гітара * [[Джордж Харысан]] — бэк-вакал, крык, тамбурын, [[бас-гітара]] Акрамя «The Beatles», у запісе вясёлай гаманы (гукі верфі) прынялі ўдзел: * [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] — бэк-вакал, прадзюсар * [[Джэф Эмерык]] — бэк-вакал, інжынер гуказапісу * [[Мэл Эванс]] — бэк-вакал, (вялікі) бас-барабан * [[Ніл Аспінал]] — бэк-вакал * [[Паці Бойд]] — бэк-вакал * [[Браян Джонс]] — бэк-вакал, гукавыя эфекты (чоканне) * [[Марыяна Фейтфул]] * шафёр «[[The Beatles]]» Альф Бікнел, Джон Скінер і Тэры Кондан — гукавыя эфекты == Кавер-версіі == Песня перапявалася мноствам выканаўцаў: * [[Каралеўскі філарманічны аркестр|Каралеўскім філарманічным аркестрам]]<ref>{{cite video |url=https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |title=Yellow Submarine |publisher=[[YouTube]] |year=2008 |access-date=2017-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204214337/https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |archive-date=2017-12-04 |url-status=live |people=Каралеўскі філарманічны аркестр}} {{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |title=Крыніца|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204214337/https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |archive-date=2017-12-04 |access-date=2017-09-29 |url-status=unfit}}</ref>; * [[Марыс Шэвалье|Марысам Шэвалье]] ў 1966 годзе ''([[фр.]] «Le sous-marin vert»)''<ref name="MauriceChevalierSubmarine">{{cite web |url=http://database.cd/z48110119/ |title=Марыс Шэвалье — «Валентайн» і «Yellow Submarine» |publisher=cd database |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706220904/http://database.cd/z48110119/ |archive-date=2011-07-06 |access-date=2008-09-10 }}</ref>; * Песня выкарыстоўвалася ў папулярнай дзіцячай адукацыйнай праграме «[[Вуліца Сезам]]» у эпізодзе, калі выдуманы гурт «Anything Muppets» выконвае гэтую песню, знаходзячыся ў жоўтай падлодцы; * У 1996 годзе гэтую песню выканаў расійскі [[хорар-панк]]-гурт «[[Кароль і Шут]]». == Цікавыя факты == * [[Вялікабрытанія|Брытанскія]] верфі «[[Cammell Laird]]» стварылі 51-футавую металічную канструкцыю жоўтай падлодкі, якая прыняла ўдзел у «Міжнародным Фестывалі Сада Ліверпуля» ў 1984 годзе. У 2005 годзе экспанат быў змешчаны за межы [[Ліверпульскі аэрапорт імя Джона Ленана|Ліверпульскага аэрапорта імя Джона Ленана]], дзе знаходзіцца і сёння<ref name="icons.org.uk">{{cite web |url=http://www.icons.org.uk/nom/nominations/yellow-submarine |title=Yellow Submarine - Іконы Англіі |date=1999-08-20 |publisher=«Icons» |archive-url=https://www.webcitation.org/66o8iqDe2?url=http://www.culture24.org.uk/art362437 |archive-date=2012-04-10 |access-date=2008-09-09}}</ref>. * Вобраз «Жоўтай падлодкі» пазней рэалізаваны ў мультыплікацыйнай экранізацыі (студзень 1969 года). На [[фанаграма|фанаграме]] гучаць ваенна-марскія шумы і каманды — накшталт ''«Задраіць люкі!»'', ''«Пачаць пагружэнне!»'' — скажонымі для гумарыстычнага эфекту галасамі. * Песня выкарыстоўваецца ў папулярнай [[камп'ютарная гульня|камп'ютарнай гульні]] 2009 года ''«[[The Beatles: Rock Band|The Beatles: Рок-гурт]]»'', выпушчанай кампаніяй «[[Electronic Arts]]». У фантастычным ланшафце песні ўдзельнікі гурта апрануты гэтак жа, як апрануты іх персанажы ў [[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|аднайменным фільме]] [[1968]] года. * У 1960-х гадах будучы [[Нобелеўская прэмія|нобелеўскі лаўрэат]] [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіф Бродскі]] пераклаў «Yellow Submarine» для [[піянерскі рух|піянерскага]] [[часопіс]]а ''«Костёр»''<ref name="music-facts" />. * У камп'ютарнай гульні «[[Grand Theft Auto V]]» пратаганіст [[Трэвар Філіпс]] у адной з місій павінен украсці Жоўтую падводную лодку. * У год 50-годдзя гурта кампанія [[Lego]] выпусціла<ref>{{Cite web |url=http://bricker.ru/sets/21306 |title=Конструктор LEGO 21306 Beatles Yellow Submarine |publisher=Bricker |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117211352/http://bricker.ru/sets/21306/ |archive-date=2016-11-17 |access-date=2016-11-15 |url-status=live}}</ref> калекцыйны набор 21306 «Yellow Submarine». * У 1970-х гадах песню выконвала [[Ганна Герман]]. * Песня выкарыстоўваецца ў расійскім мультсерыяле «[[Смяшарыкі]]» ў серыі «Балласт». == Крыніцы== {{крыніцы}} == Літаратура == * «''Анталогія "The Beatles"''» (2000), [[Сан-Францыска]]: «Chronicle Books». ISBN 0-8118-2684-8. * ''[[Марк Льюісан]]''. «Гуказапісныя сесіі "The Beatles"» (1988), [[Нью-Ёрк]], «Harmony Books». ISBN 0-517-57066-1. * {{кніга |спасылка=https://books.google.com.ua/books?id=gjY5AQAAIAAJ&q=isbn:1844138283&dq=isbn:1844138283&hl=ru&sa=X&ei=pPimT9OUJMPPsgbCzPSLBQ&redir_esc=y |аўтар=[[Іэн Макдональд]]. |загаловак=Пераварот у мазгах: запісы «The Beatles» і шасцідзясятыя |год=2005 |арыгінал=Revolution in the Head: The Beatles’ Records and the Sixties |выданне=2nd ed |месца=London |выдавецтва=Pimlico |allpages=554 |isbn=1-844-13828-3}} * ''Бары Майлз''. «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму» ([[1997]]), «Henry Holt & Company», Нью-Ёрк ISBN 0-8050-5249-6 * ''Джордж Марцін''. ''«Усё, што табе патрэбна, — гэта вушы»'' ([[1994]]), Прэса Святога Марціна, [[Нью-Ёрк]] ISBN 0-312-11482-6. * ''Боб Спітз''. «The Beatles: біяграфія» ([[1982]]), [[Бостан]], ISBN 0-316-80352-9. == Спасылкі == * [http://www.iamthebeatles.com/article1284.html Гісторыя песні]{{ref|en}} * [http://www.amdm.ru/akkordi/beatles/90595/yellow_submarine/ Акорды песні] * [http://www.songfacts.com/detail.php?id=106 Пра песню] на сайце ''Songfacts''{{ref|en}} * [[Файл:Film reel.svg|15px]] {{Youtube|m2uTFF_3MaA|Песня ў мультфільме «Жоўтая падводная лодка»}} {{ВС}} {{start box}} {{succession box | before = «[[With a Girl Like You]]» [[The Troggs]] | title = «[[UK Singles Chart]]» Пазіцыя #1 | years = [[18 жніўня]] [[1966]] — [[8 верасня]] [[1966]] | after = «[[All or Nothing (песня Small Faces)|All or Nothing]]» [[Small Faces]] }} {{end box}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] [[Катэгорыя:Сінглы паводле алфавіта]] ameft8tq2hfiw1oo5c0s8s68divob9c 5165562 5165560 2026-07-13T19:42:45Z Цімур 27525 /* Цікавыя факты */ 5165562 wikitext text/x-wiki {{Сінгл | Назва = Yellow Submarine | Вокладка = | Выканаўца = [[The Beatles]] | Альбомы = ''[[Revolver]]'' і ''[[Yellow Submarine]]'' | Бок А = «[[Eleanor Rigby]]» (падвойны бок A) | Выпушчаны = * 5 жніўня 1966 <small>(Вялікабрытанія)</small> * 8 жніўня 1966 <small>(ЗША)</small> | Фармат = [[Грампласцінка|7”]] | Запісаны = 26 мая, 1, 6 чэрвеня 1966, [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]] | Жанр = {{flatlist| * [[дзіцячая музыка]]<ref>[https://pitchfork.com/reviews/albums/13434-revolver/ «The Beatles Album Review»] {{Wayback|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/13434-revolver/ |date=20091026074627 }}. Condé Nast. September 9, 2009.</ref> * [[фолк-музыка|фолк]]<ref>Cohen, Norm (2005). [https://books.google.ru/books?id=DqN_-kyCJFcC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Folk Music: A Regional Exploration] {{Wayback|url=https://books.google.ru/books?id=DqN_-kyCJFcC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=20180629155350 }}. Greenwood Press. p. 335. ISBN 0-313-32872-2.</ref> * [[поп-музыка|поп]]<ref>[https://www.bbc.co.uk/music/reviews/xz25/ «The Beatles Revolver Review»] {{Wayback|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/xz25/ |date=20181201091013 }}. BBC. 2007.</ref> }} | Кампазітар = [[Джон Ленан|Ленан]] / [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]] | Працягласць = 2 хв 38 с | Лэйбл = * [[Capitol Records]] {{Сцягафікацыя|ЗША}} * [[Parlophone]]/[[EMI]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] | Назва2 = [[Eleanor Rigby]] | Папярэдні = [[Paperback Writer]] | Пап_год = 1966 | Год = 1966 | Наступны = [[Strawberry Fields Forever]] | Наступны2 = [[Penny Lane]] | Наст_год = 1967 | Яшчэ = }} '''«Yellow Submarine»''' ({{tr|Жоўтая падводная лодка}}) — песня [[Вялікабрытанія|брытанскага]] [[рок-гурт|рок-гурта]] «[[The Beatles]]», напісаная [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]]. У камерцыйным плане «Yellow Submarine» стала найважнейшай кампазіцыяй альбома «''[[Revolver]]''», бо менавіта яна навяла гурт на ідэю стварэння [[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|аднайменнага мультфільма]], які вырашыў праблемы з трэцяй карцінай, што «The Beatles» запазычылі кампаніі «[[United Artists]]» яшчэ з лета 1965 года<ref name="bitli">[http://bitli.ru/07/89/ О песне «Yellow Submarine»] {{Wayback|url=http://bitli.ru/07/89/ |date=20130225032841 }} на сайце фан-клуба гурта «The Beatles»</ref>. Адразу ж пасля выхаду [[сінгл]] «Yellow Submarine»{{nbsp}}/ «[[Eleanor Rigby]]» заняў першае месца ў брытанскім [[хіт-парад]]зе, на якім заставаўся чатыры тыдні, усяго прабыўшы ў хіт-парадзе 13 тыдняў. Таго ж года «The Beatles» атрымалі за сінгл «[[Ivor Novello Awards|прэмію Айвара Навэла]]» як за самы прадаваемы сінгл 1966 года. Аднак у [[ЗША]] дыск не дабраўся да першага месца хіт-парада праз скандал, выкліканы словамі [[Джон Ленан|Джона Ленана]] ''«Мы папулярнейшыя за Ісуса»''<ref name="Beatles Bible">{{cite web |url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/ |title=Біблія «The Beatles»: «Yellow Submarine» |archive-url=https://www.webcitation.org/5w4snDNXP?url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/ |archive-date=2011-01-28 |access-date=2008-10-11}}</ref>. == Гісторыя стварэння == Спачатку ў песні гаворка ішла пра некалькі рознакаляровых падлодак, але ў рэшце рэшт засталася толькі адна жоўтая<ref name="HardDaysWrite109">{{кніга |аўтар=Цёрнэр, Стыў |загаловак=«Нататкі цяжкага дня» |адказны=Нікола Ходж |год=2003 |частка=«Revolver» |выданне=9 |выдавецтва=«HarperResource» |старонкі=109 |isbn=0-06-273698-1}}</ref>. Ідэя напісання гэтай кампазіцыі прыйшла да [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]], калі музыкант жыў у доме бацькоў сваёй сяброўкі [[Джэйн Эшэр]]<ref name="MilesPage106">''Бары Майлз''. ''Шмат гадоў таму'' (1998), с. 106</ref>. У 1980 годзе Мак-Картні казаў пра гэтую песню: {{пачатак цытаты}} «Памятаю, аднойчы ўначы я ляжаў у ложку і ўжо пачынаў засынаць, і ў гэтым паўсне мне ў галаву раптам прыйшла недарэчная думка пра жоўтую падводную лодку: ''"Мы ўсе жывём у жоўтай падводнай лодцы…"'' Мне падабаецца ўсё, звязанае з дзецьмі, — тое, як дзеці думаюць або фантазіруюць. Таму мне зусім не падалася недарэчнай ідэя гэтай сюррэалістычнай, але разам з тым і абсалютна дзіцячай песні. А яшчэ я падумаў: калі [[Рынга Стар|Рынга]] так ладзіць з дзецьмі — ён падобны да лагоднага дзядзечкі — было б няблага, калі б ён заспяваў гэтую дзіцячую, не надта сур'ёзную песню. Яго [[вакал]]ьныя магчымасці цалкам гэта дазвалялі»<ref name="letitbeatmartin">[http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_174.html Интервью с участниками группы] {{Wayback|url=http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_174.html |date=20140715004633 }} на сайте ''letitbeat.narod.ru''{{ref|ru}}</ref>. {{канец цытаты}} У тыя ж гады сваімі ўспамінамі пра стварэнне кампазіцыі падзяліўся [[Джон Ленан]]: ''«Донаван дапамог напісаць словы. Я таксама дапамагаў сачыняць іх. Мы літаральна ўжывую запісалі гэты трэк у студыі, а асновай служыла натхненне Пола. Ідэя належала Полу, назва таксама, таму я лічу, што гэтая песня цалкам напісана ім»''<ref name="letitbeatmartin" />. === Запіс песні === Агулам было зроблена шэсць дубляў песні «Yellow Submarine» (у арыгінал запіса ўвайшоў апошні дубль, запісаны 26 мая 1966 года). Запіс песні праходзіў у студыі «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]», спецыяльныя эфекты былі дададзены 1 чэрвеня 1966 года. Падчас другой гуказапіснай сесіі музыканты прымянілі розныя спецыяльныя эфекты, уключна з гукамі ланцугоў, суднавага звона, гукамі [[чачотка (танец)|чачоткі]], свісту, гудкоў, гукамі [[вецер|ветру]] і [[навальніца|навальніцы]] (падобны эфект гучання пазней выкарыстоўваўся ў песні гурта «[[Pink Floyd]]» «[[Money (песня)|Money]]», дзе паказваўся касавы апарат)<ref name="Spitzp612">Боб Спітц. ''«The Beatles»'' (2005), с. 612</ref>. Ленан дзьмуў праз трубачку ў рондаль вады для стварэння эфекта вадзяных бурбалак, для стварэння характэрнага гучання голасу падчас аддавання загадаў капітана судна праз [[рупар]] Мак-Картні і Ленан гаварылі скрозь кансервавыя бляшанкі, а супрацоўнікі студыі «Эбі-Роўд» Джон Скінер і Тэры Кондан круцілі ланцугі ў алавянай ванне для стварэння вадзяных гукаў. Паводле [[гукарэжысёр]]а [[Джэф Эмерык|Джэфа Эмерыка]], ён выкарыстаў для накладання [[медныя духавыя музычныя інструменты|медзі]] ўрывак запісу вайсковага [[марш (музыка)|марша]] «[[Le Reve Passe]]» (кампазіцыя 1906 года [[Георг Крыер|Георга Крыера]] і [[Хелмер, Чарльз|Чарльза Хелмера]]). Для захавання дзіцячай тэматыкі песні ў арыгінальным запісе застаецца размоўны ўступ [[Рынга Стар|Стара]], але ад гэтай ідэі адмовіліся 3 чэрвеня 1966 года. «Yellow Submarine» была змікшыравана 2 і 3 чэрвеня і была завершана 22 чэрвеня 1966 года<ref name="stevesbeatles">{{cite web |url=http://www.stevesbeatles.com/songs/yellow_submarine.asp |title=Yellow Submarine Ленан / Мак-Картні |publisher=«Beatles Стыва» |archive-url=https://www.webcitation.org/66o8heHXT?url=http://www.stevesbeatles.com/songs/yellow_submarine.asp |archive-date=2012-04-10 |access-date=2008-09-09}}</ref>. Рытм-трэк «Yellow Submarine» быў запісаны 29 мая 1966 года, а накладанні, настолькі нетыповыя для песні «The Beatles», былі зроблены 1 чэрвеня: гукі марскіх хваль, выкрыкі каманд, вайсковы марш у выкананні [[духавы аркестр|духавога аркестра]]. === Выпуск === «Yellow Submarine» стаў трынаццатым сінглам «The Beatles», выпушчаным у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Песня была выпушчана 5 жніўня як «двухбаковы» сінгл з песняй «[[Eleanor Rigby]]», у [[ЗША]] — 8 жніўня. На наступны дзень адбыўся выпуск альбома ''[[Revolver]]''<ref name="Spitzp629">Боб Спітц. ''«The Beatles»'' (2005), с. 629</ref>. У ЗША сінгл дасягнуў пазіцыі № 2 у [[хіт-парад]]зе ''[[Billboard Hot 100]]'', заняў першую пазіцыю ў спісе выбраных песень паводле часопіса «''[[Record World]]''» і другую пазіцыю ў музычным часопісе ''[[Cash Box]]'' (першую пазіцыю ў гэтым спісе заняў гурт «[[The Supremes]]» са сваёй песняй «[[You Can't Hurry Love]]»). Выпуск сінгла адбыўся ў перыяд актыўных спрэчак пра дызайн «вокладкі з мяснікамі» (вокладка амерыканскай пласцінкі ''[[Yesterday and Today]]'') і скандальнага інтэрв'ю з Джонам Ленанам пра [[хрысціянства]], з прычыны якога песні не ўдалося дасягнуць пазіцыі № 1 у музычных хіт-парадах ЗША. Нягледзячы на гэта было прададзена {{num|1200000|копій}} сінгла праз усяго чатыры тыдні пасля яго афіцыйнага выпуску. Песня стала 21-м [[Залаты дыск|Залатым дыскам]] у дыскаграфіі гурта. Рэкордная лічба залатых дыскаў «The Beatles» на той перыяд перавысіла афіцыйны набор камерцыйна паспяховых запісаў [[Элвіс Прэслі|Элвіса Прэслі]]. == Удзельнікі запісу == У запісе песні ўдзельнічалі ўсе чатыры ўдзельнікі «[[The Beatles]]», а таксама некаторыя запрошаныя музыканты<ref name="music-facts">[http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/ Факты о песне «Yellow Submarine»] {{Wayback|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/ |date=20110124020538 }} на сайте ''music-facts.ru''</ref>. Удзельнікі гурта «The Beatles»: * [[Рынга Стар]] — вядучы вакал, [[барабаны]], гукавыя эфекты, голас (на версіі 1995 года) * [[Джон Ленан]] — бэк-вакал, крык, гукавыя эфекты, акустычная гітара * [[Пол Мак-Картні]] — гукавыя эфекты, бэк-вакал, бас-гітара, акустычная гітара * [[Джордж Харысан]] — бэк-вакал, крык, тамбурын, [[бас-гітара]] Акрамя «The Beatles», у запісе вясёлай гаманы (гукі верфі) прынялі ўдзел: * [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] — бэк-вакал, прадзюсар * [[Джэф Эмерык]] — бэк-вакал, інжынер гуказапісу * [[Мэл Эванс]] — бэк-вакал, (вялікі) бас-барабан * [[Ніл Аспінал]] — бэк-вакал * [[Паці Бойд]] — бэк-вакал * [[Браян Джонс]] — бэк-вакал, гукавыя эфекты (чоканне) * [[Марыяна Фейтфул]] * шафёр «[[The Beatles]]» Альф Бікнел, Джон Скінер і Тэры Кондан — гукавыя эфекты == Кавер-версіі == Песня перапявалася мноствам выканаўцаў: * [[Каралеўскі філарманічны аркестр|Каралеўскім філарманічным аркестрам]]<ref>{{cite video |url=https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |title=Yellow Submarine |publisher=[[YouTube]] |year=2008 |access-date=2017-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204214337/https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |archive-date=2017-12-04 |url-status=live |people=Каралеўскі філарманічны аркестр}} {{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |title=Крыніца|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204214337/https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |archive-date=2017-12-04 |access-date=2017-09-29 |url-status=unfit}}</ref>; * [[Марыс Шэвалье|Марысам Шэвалье]] ў 1966 годзе ''([[фр.]] «Le sous-marin vert»)''<ref name="MauriceChevalierSubmarine">{{cite web |url=http://database.cd/z48110119/ |title=Марыс Шэвалье — «Валентайн» і «Yellow Submarine» |publisher=cd database |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706220904/http://database.cd/z48110119/ |archive-date=2011-07-06 |access-date=2008-09-10 }}</ref>; * Песня выкарыстоўвалася ў папулярнай дзіцячай адукацыйнай праграме «[[Вуліца Сезам]]» у эпізодзе, калі выдуманы гурт «Anything Muppets» выконвае гэтую песню, знаходзячыся ў жоўтай падлодцы; * У 1996 годзе гэтую песню выканаў расійскі [[хорар-панк]]-гурт «[[Кароль і Шут]]». == Цікавыя факты == * [[Вялікабрытанія|Брытанскія]] верфі «[[Cammell Laird]]» стварылі 51-футавую металічную канструкцыю жоўтай падлодкі, якая прыняла ўдзел у «Міжнародным Фестывалі Сада Ліверпуля» ў 1984 годзе. У 2005 годзе экспанат быў змешчаны за межы [[Ліверпульскі аэрапорт імя Джона Ленана|Ліверпульскага аэрапорта імя Джона Ленана]], дзе знаходзіцца і сёння<ref name="icons.org.uk">{{cite web |url=http://www.icons.org.uk/nom/nominations/yellow-submarine |title=Yellow Submarine - Іконы Англіі |date=1999-08-20 |publisher=«Icons» |archive-url=https://www.webcitation.org/66o8iqDe2?url=http://www.culture24.org.uk/art362437 |archive-date=2012-04-10 |access-date=2008-09-09}}</ref>. * Вобраз «Жоўтай падлодкі» пазней рэалізаваны ў мультыплікацыйнай экранізацыі (студзень 1969 года). На [[фанаграма|фанаграме]] гучаць ваенна-марскія шумы і каманды — накшталт ''«Задраіць люкі!»'', ''«Пачаць пагружэнне!»'' — скажонымі для гумарыстычнага эфекту галасамі. * Песня выкарыстоўваецца ў папулярнай [[камп'ютарная гульня|камп'ютарнай гульні]] 2009 года ''«[[The Beatles: Rock Band|The Beatles: Рок-гурт]]»'', выпушчанай кампаніяй «[[Electronic Arts]]». У фантастычным ландшафце песні ўдзельнікі гурта апрануты гэтак жа, як апрануты іх персанажы ў [[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|аднайменным фільме]] [[1968]] года. * У 1960-х гадах будучы [[Нобелеўская прэмія|нобелеўскі лаўрэат]] [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіф Бродскі]] пераклаў «Yellow Submarine» для [[піянерскі рух|піянерскага]] [[часопіс]]а ''«Костёр»''<ref name="music-facts" />. * У камп'ютарнай гульні «[[Grand Theft Auto V]]» пратаганіст [[Трэвар Філіпс]] у адной з місій павінен украсці Жоўтую падводную лодку. * У год 50-годдзя гурта кампанія [[Lego]] выпусціла<ref>{{Cite web |url=http://bricker.ru/sets/21306 |title=Конструктор LEGO 21306 Beatles Yellow Submarine |publisher=Bricker |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117211352/http://bricker.ru/sets/21306/ |archive-date=2016-11-17 |access-date=2016-11-15 |url-status=live}}</ref> калекцыйны набор 21306 «Yellow Submarine». * У 1970-х гадах песню выконвала [[Ганна Герман]]. * Песня выкарыстоўваецца ў расійскім мультсерыяле «[[Смяшарыкі]]» ў серыі «Балласт». == Крыніцы== {{крыніцы}} == Літаратура == * «''Анталогія "The Beatles"''» (2000), [[Сан-Францыска]]: «Chronicle Books». ISBN 0-8118-2684-8. * ''[[Марк Льюісан]]''. «Гуказапісныя сесіі "The Beatles"» (1988), [[Нью-Ёрк]], «Harmony Books». ISBN 0-517-57066-1. * {{кніга |спасылка=https://books.google.com.ua/books?id=gjY5AQAAIAAJ&q=isbn:1844138283&dq=isbn:1844138283&hl=ru&sa=X&ei=pPimT9OUJMPPsgbCzPSLBQ&redir_esc=y |аўтар=[[Іэн Макдональд]]. |загаловак=Пераварот у мазгах: запісы «The Beatles» і шасцідзясятыя |год=2005 |арыгінал=Revolution in the Head: The Beatles’ Records and the Sixties |выданне=2nd ed |месца=London |выдавецтва=Pimlico |allpages=554 |isbn=1-844-13828-3}} * ''Бары Майлз''. «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму» ([[1997]]), «Henry Holt & Company», Нью-Ёрк ISBN 0-8050-5249-6 * ''Джордж Марцін''. ''«Усё, што табе патрэбна, — гэта вушы»'' ([[1994]]), Прэса Святога Марціна, [[Нью-Ёрк]] ISBN 0-312-11482-6. * ''Боб Спітз''. «The Beatles: біяграфія» ([[1982]]), [[Бостан]], ISBN 0-316-80352-9. == Спасылкі == * [http://www.iamthebeatles.com/article1284.html Гісторыя песні]{{ref|en}} * [http://www.amdm.ru/akkordi/beatles/90595/yellow_submarine/ Акорды песні] * [http://www.songfacts.com/detail.php?id=106 Пра песню] на сайце ''Songfacts''{{ref|en}} * [[Файл:Film reel.svg|15px]] {{Youtube|m2uTFF_3MaA|Песня ў мультфільме «Жоўтая падводная лодка»}} {{ВС}} {{start box}} {{succession box | before = «[[With a Girl Like You]]» [[The Troggs]] | title = «[[UK Singles Chart]]» Пазіцыя #1 | years = [[18 жніўня]] [[1966]] — [[8 верасня]] [[1966]] | after = «[[All or Nothing (песня Small Faces)|All or Nothing]]» [[Small Faces]] }} {{end box}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] [[Катэгорыя:Сінглы паводле алфавіта]] qaj2z6h41ibb6jebe85d61lxgmrr6ai 5165563 5165562 2026-07-13T19:45:01Z Цімур 27525 /* Кавер-версіі */ 5165563 wikitext text/x-wiki {{Сінгл | Назва = Yellow Submarine | Вокладка = | Выканаўца = [[The Beatles]] | Альбомы = ''[[Revolver]]'' і ''[[Yellow Submarine]]'' | Бок А = «[[Eleanor Rigby]]» (падвойны бок A) | Выпушчаны = * 5 жніўня 1966 <small>(Вялікабрытанія)</small> * 8 жніўня 1966 <small>(ЗША)</small> | Фармат = [[Грампласцінка|7”]] | Запісаны = 26 мая, 1, 6 чэрвеня 1966, [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]] | Жанр = {{flatlist| * [[дзіцячая музыка]]<ref>[https://pitchfork.com/reviews/albums/13434-revolver/ «The Beatles Album Review»] {{Wayback|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/13434-revolver/ |date=20091026074627 }}. Condé Nast. September 9, 2009.</ref> * [[фолк-музыка|фолк]]<ref>Cohen, Norm (2005). [https://books.google.ru/books?id=DqN_-kyCJFcC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Folk Music: A Regional Exploration] {{Wayback|url=https://books.google.ru/books?id=DqN_-kyCJFcC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=20180629155350 }}. Greenwood Press. p. 335. ISBN 0-313-32872-2.</ref> * [[поп-музыка|поп]]<ref>[https://www.bbc.co.uk/music/reviews/xz25/ «The Beatles Revolver Review»] {{Wayback|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/xz25/ |date=20181201091013 }}. BBC. 2007.</ref> }} | Кампазітар = [[Джон Ленан|Ленан]] / [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]] | Працягласць = 2 хв 38 с | Лэйбл = * [[Capitol Records]] {{Сцягафікацыя|ЗША}} * [[Parlophone]]/[[EMI]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] | Назва2 = [[Eleanor Rigby]] | Папярэдні = [[Paperback Writer]] | Пап_год = 1966 | Год = 1966 | Наступны = [[Strawberry Fields Forever]] | Наступны2 = [[Penny Lane]] | Наст_год = 1967 | Яшчэ = }} '''«Yellow Submarine»''' ({{tr|Жоўтая падводная лодка}}) — песня [[Вялікабрытанія|брытанскага]] [[рок-гурт|рок-гурта]] «[[The Beatles]]», напісаная [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]]. У камерцыйным плане «Yellow Submarine» стала найважнейшай кампазіцыяй альбома «''[[Revolver]]''», бо менавіта яна навяла гурт на ідэю стварэння [[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|аднайменнага мультфільма]], які вырашыў праблемы з трэцяй карцінай, што «The Beatles» запазычылі кампаніі «[[United Artists]]» яшчэ з лета 1965 года<ref name="bitli">[http://bitli.ru/07/89/ О песне «Yellow Submarine»] {{Wayback|url=http://bitli.ru/07/89/ |date=20130225032841 }} на сайце фан-клуба гурта «The Beatles»</ref>. Адразу ж пасля выхаду [[сінгл]] «Yellow Submarine»{{nbsp}}/ «[[Eleanor Rigby]]» заняў першае месца ў брытанскім [[хіт-парад]]зе, на якім заставаўся чатыры тыдні, усяго прабыўшы ў хіт-парадзе 13 тыдняў. Таго ж года «The Beatles» атрымалі за сінгл «[[Ivor Novello Awards|прэмію Айвара Навэла]]» як за самы прадаваемы сінгл 1966 года. Аднак у [[ЗША]] дыск не дабраўся да першага месца хіт-парада праз скандал, выкліканы словамі [[Джон Ленан|Джона Ленана]] ''«Мы папулярнейшыя за Ісуса»''<ref name="Beatles Bible">{{cite web |url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/ |title=Біблія «The Beatles»: «Yellow Submarine» |archive-url=https://www.webcitation.org/5w4snDNXP?url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/ |archive-date=2011-01-28 |access-date=2008-10-11}}</ref>. == Гісторыя стварэння == Спачатку ў песні гаворка ішла пра некалькі рознакаляровых падлодак, але ў рэшце рэшт засталася толькі адна жоўтая<ref name="HardDaysWrite109">{{кніга |аўтар=Цёрнэр, Стыў |загаловак=«Нататкі цяжкага дня» |адказны=Нікола Ходж |год=2003 |частка=«Revolver» |выданне=9 |выдавецтва=«HarperResource» |старонкі=109 |isbn=0-06-273698-1}}</ref>. Ідэя напісання гэтай кампазіцыі прыйшла да [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]], калі музыкант жыў у доме бацькоў сваёй сяброўкі [[Джэйн Эшэр]]<ref name="MilesPage106">''Бары Майлз''. ''Шмат гадоў таму'' (1998), с. 106</ref>. У 1980 годзе Мак-Картні казаў пра гэтую песню: {{пачатак цытаты}} «Памятаю, аднойчы ўначы я ляжаў у ложку і ўжо пачынаў засынаць, і ў гэтым паўсне мне ў галаву раптам прыйшла недарэчная думка пра жоўтую падводную лодку: ''"Мы ўсе жывём у жоўтай падводнай лодцы…"'' Мне падабаецца ўсё, звязанае з дзецьмі, — тое, як дзеці думаюць або фантазіруюць. Таму мне зусім не падалася недарэчнай ідэя гэтай сюррэалістычнай, але разам з тым і абсалютна дзіцячай песні. А яшчэ я падумаў: калі [[Рынга Стар|Рынга]] так ладзіць з дзецьмі — ён падобны да лагоднага дзядзечкі — было б няблага, калі б ён заспяваў гэтую дзіцячую, не надта сур'ёзную песню. Яго [[вакал]]ьныя магчымасці цалкам гэта дазвалялі»<ref name="letitbeatmartin">[http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_174.html Интервью с участниками группы] {{Wayback|url=http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_174.html |date=20140715004633 }} на сайте ''letitbeat.narod.ru''{{ref|ru}}</ref>. {{канец цытаты}} У тыя ж гады сваімі ўспамінамі пра стварэнне кампазіцыі падзяліўся [[Джон Ленан]]: ''«Донаван дапамог напісаць словы. Я таксама дапамагаў сачыняць іх. Мы літаральна ўжывую запісалі гэты трэк у студыі, а асновай служыла натхненне Пола. Ідэя належала Полу, назва таксама, таму я лічу, што гэтая песня цалкам напісана ім»''<ref name="letitbeatmartin" />. === Запіс песні === Агулам было зроблена шэсць дубляў песні «Yellow Submarine» (у арыгінал запіса ўвайшоў апошні дубль, запісаны 26 мая 1966 года). Запіс песні праходзіў у студыі «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]», спецыяльныя эфекты былі дададзены 1 чэрвеня 1966 года. Падчас другой гуказапіснай сесіі музыканты прымянілі розныя спецыяльныя эфекты, уключна з гукамі ланцугоў, суднавага звона, гукамі [[чачотка (танец)|чачоткі]], свісту, гудкоў, гукамі [[вецер|ветру]] і [[навальніца|навальніцы]] (падобны эфект гучання пазней выкарыстоўваўся ў песні гурта «[[Pink Floyd]]» «[[Money (песня)|Money]]», дзе паказваўся касавы апарат)<ref name="Spitzp612">Боб Спітц. ''«The Beatles»'' (2005), с. 612</ref>. Ленан дзьмуў праз трубачку ў рондаль вады для стварэння эфекта вадзяных бурбалак, для стварэння характэрнага гучання голасу падчас аддавання загадаў капітана судна праз [[рупар]] Мак-Картні і Ленан гаварылі скрозь кансервавыя бляшанкі, а супрацоўнікі студыі «Эбі-Роўд» Джон Скінер і Тэры Кондан круцілі ланцугі ў алавянай ванне для стварэння вадзяных гукаў. Паводле [[гукарэжысёр]]а [[Джэф Эмерык|Джэфа Эмерыка]], ён выкарыстаў для накладання [[медныя духавыя музычныя інструменты|медзі]] ўрывак запісу вайсковага [[марш (музыка)|марша]] «[[Le Reve Passe]]» (кампазіцыя 1906 года [[Георг Крыер|Георга Крыера]] і [[Хелмер, Чарльз|Чарльза Хелмера]]). Для захавання дзіцячай тэматыкі песні ў арыгінальным запісе застаецца размоўны ўступ [[Рынга Стар|Стара]], але ад гэтай ідэі адмовіліся 3 чэрвеня 1966 года. «Yellow Submarine» была змікшыравана 2 і 3 чэрвеня і была завершана 22 чэрвеня 1966 года<ref name="stevesbeatles">{{cite web |url=http://www.stevesbeatles.com/songs/yellow_submarine.asp |title=Yellow Submarine Ленан / Мак-Картні |publisher=«Beatles Стыва» |archive-url=https://www.webcitation.org/66o8heHXT?url=http://www.stevesbeatles.com/songs/yellow_submarine.asp |archive-date=2012-04-10 |access-date=2008-09-09}}</ref>. Рытм-трэк «Yellow Submarine» быў запісаны 29 мая 1966 года, а накладанні, настолькі нетыповыя для песні «The Beatles», былі зроблены 1 чэрвеня: гукі марскіх хваль, выкрыкі каманд, вайсковы марш у выкананні [[духавы аркестр|духавога аркестра]]. === Выпуск === «Yellow Submarine» стаў трынаццатым сінглам «The Beatles», выпушчаным у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Песня была выпушчана 5 жніўня як «двухбаковы» сінгл з песняй «[[Eleanor Rigby]]», у [[ЗША]] — 8 жніўня. На наступны дзень адбыўся выпуск альбома ''[[Revolver]]''<ref name="Spitzp629">Боб Спітц. ''«The Beatles»'' (2005), с. 629</ref>. У ЗША сінгл дасягнуў пазіцыі № 2 у [[хіт-парад]]зе ''[[Billboard Hot 100]]'', заняў першую пазіцыю ў спісе выбраных песень паводле часопіса «''[[Record World]]''» і другую пазіцыю ў музычным часопісе ''[[Cash Box]]'' (першую пазіцыю ў гэтым спісе заняў гурт «[[The Supremes]]» са сваёй песняй «[[You Can't Hurry Love]]»). Выпуск сінгла адбыўся ў перыяд актыўных спрэчак пра дызайн «вокладкі з мяснікамі» (вокладка амерыканскай пласцінкі ''[[Yesterday and Today]]'') і скандальнага інтэрв'ю з Джонам Ленанам пра [[хрысціянства]], з прычыны якога песні не ўдалося дасягнуць пазіцыі № 1 у музычных хіт-парадах ЗША. Нягледзячы на гэта было прададзена {{num|1200000|копій}} сінгла праз усяго чатыры тыдні пасля яго афіцыйнага выпуску. Песня стала 21-м [[Залаты дыск|Залатым дыскам]] у дыскаграфіі гурта. Рэкордная лічба залатых дыскаў «The Beatles» на той перыяд перавысіла афіцыйны набор камерцыйна паспяховых запісаў [[Элвіс Прэслі|Элвіса Прэслі]]. == Удзельнікі запісу == У запісе песні ўдзельнічалі ўсе чатыры ўдзельнікі «[[The Beatles]]», а таксама некаторыя запрошаныя музыканты<ref name="music-facts">[http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/ Факты о песне «Yellow Submarine»] {{Wayback|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/ |date=20110124020538 }} на сайте ''music-facts.ru''</ref>. Удзельнікі гурта «The Beatles»: * [[Рынга Стар]] — вядучы вакал, [[барабаны]], гукавыя эфекты, голас (на версіі 1995 года) * [[Джон Ленан]] — бэк-вакал, крык, гукавыя эфекты, акустычная гітара * [[Пол Мак-Картні]] — гукавыя эфекты, бэк-вакал, бас-гітара, акустычная гітара * [[Джордж Харысан]] — бэк-вакал, крык, тамбурын, [[бас-гітара]] Акрамя «The Beatles», у запісе вясёлай гаманы (гукі верфі) прынялі ўдзел: * [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] — бэк-вакал, прадзюсар * [[Джэф Эмерык]] — бэк-вакал, інжынер гуказапісу * [[Мэл Эванс]] — бэк-вакал, (вялікі) бас-барабан * [[Ніл Аспінал]] — бэк-вакал * [[Паці Бойд]] — бэк-вакал * [[Браян Джонс]] — бэк-вакал, гукавыя эфекты (чоканне) * [[Марыяна Фейтфул]] * шафёр «[[The Beatles]]» Альф Бікнел, Джон Скінер і Тэры Кондан — гукавыя эфекты == Кавер-версіі == Песня перапявалася мноствам выканаўцаў: * [[Каралеўскі філарманічны аркестр|Каралеўскім філарманічным аркестрам]]<ref>{{cite video |url=https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |title=Yellow Submarine |publisher=[[YouTube]] |year=2008 |access-date=2017-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204214337/https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |archive-date=2017-12-04 |url-status=live |people=Каралеўскі філарманічны аркестр}} {{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |title=Крыніца|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204214337/https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |archive-date=2017-12-04 |access-date=2017-09-29 |url-status=unfit}}</ref>; * [[Марыс Шэвалье|Марысам Шэвалье]] ў 1966 годзе ''([[французская мова|фр]]. «Le sous-marin vert»)''<ref name="MauriceChevalierSubmarine">{{cite web |url=http://database.cd/z48110119/ |title=Марыс Шэвалье — «Валентайн» і «Yellow Submarine» |publisher=cd database |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706220904/http://database.cd/z48110119/ |archive-date=2011-07-06 |access-date=2008-09-10 }}</ref>; * Песня выкарыстоўвалася ў папулярнай дзіцячай адукацыйнай праграме «[[Вуліца Сезам]]» у эпізодзе, калі выдуманы гурт «Anything Muppets» выконвае гэтую песню, знаходзячыся ў жоўтай падлодцы; * У 1996 годзе гэтую песню выканаў расійскі [[хорар-панк]]-гурт «[[Кароль і Шут]]». == Цікавыя факты == * [[Вялікабрытанія|Брытанскія]] верфі «[[Cammell Laird]]» стварылі 51-футавую металічную канструкцыю жоўтай падлодкі, якая прыняла ўдзел у «Міжнародным Фестывалі Сада Ліверпуля» ў 1984 годзе. У 2005 годзе экспанат быў змешчаны за межы [[Ліверпульскі аэрапорт імя Джона Ленана|Ліверпульскага аэрапорта імя Джона Ленана]], дзе знаходзіцца і сёння<ref name="icons.org.uk">{{cite web |url=http://www.icons.org.uk/nom/nominations/yellow-submarine |title=Yellow Submarine - Іконы Англіі |date=1999-08-20 |publisher=«Icons» |archive-url=https://www.webcitation.org/66o8iqDe2?url=http://www.culture24.org.uk/art362437 |archive-date=2012-04-10 |access-date=2008-09-09}}</ref>. * Вобраз «Жоўтай падлодкі» пазней рэалізаваны ў мультыплікацыйнай экранізацыі (студзень 1969 года). На [[фанаграма|фанаграме]] гучаць ваенна-марскія шумы і каманды — накшталт ''«Задраіць люкі!»'', ''«Пачаць пагружэнне!»'' — скажонымі для гумарыстычнага эфекту галасамі. * Песня выкарыстоўваецца ў папулярнай [[камп'ютарная гульня|камп'ютарнай гульні]] 2009 года ''«[[The Beatles: Rock Band|The Beatles: Рок-гурт]]»'', выпушчанай кампаніяй «[[Electronic Arts]]». У фантастычным ландшафце песні ўдзельнікі гурта апрануты гэтак жа, як апрануты іх персанажы ў [[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|аднайменным фільме]] [[1968]] года. * У 1960-х гадах будучы [[Нобелеўская прэмія|нобелеўскі лаўрэат]] [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіф Бродскі]] пераклаў «Yellow Submarine» для [[піянерскі рух|піянерскага]] [[часопіс]]а ''«Костёр»''<ref name="music-facts" />. * У камп'ютарнай гульні «[[Grand Theft Auto V]]» пратаганіст [[Трэвар Філіпс]] у адной з місій павінен украсці Жоўтую падводную лодку. * У год 50-годдзя гурта кампанія [[Lego]] выпусціла<ref>{{Cite web |url=http://bricker.ru/sets/21306 |title=Конструктор LEGO 21306 Beatles Yellow Submarine |publisher=Bricker |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117211352/http://bricker.ru/sets/21306/ |archive-date=2016-11-17 |access-date=2016-11-15 |url-status=live}}</ref> калекцыйны набор 21306 «Yellow Submarine». * У 1970-х гадах песню выконвала [[Ганна Герман]]. * Песня выкарыстоўваецца ў расійскім мультсерыяле «[[Смяшарыкі]]» ў серыі «Балласт». == Крыніцы== {{крыніцы}} == Літаратура == * «''Анталогія "The Beatles"''» (2000), [[Сан-Францыска]]: «Chronicle Books». ISBN 0-8118-2684-8. * ''[[Марк Льюісан]]''. «Гуказапісныя сесіі "The Beatles"» (1988), [[Нью-Ёрк]], «Harmony Books». ISBN 0-517-57066-1. * {{кніга |спасылка=https://books.google.com.ua/books?id=gjY5AQAAIAAJ&q=isbn:1844138283&dq=isbn:1844138283&hl=ru&sa=X&ei=pPimT9OUJMPPsgbCzPSLBQ&redir_esc=y |аўтар=[[Іэн Макдональд]]. |загаловак=Пераварот у мазгах: запісы «The Beatles» і шасцідзясятыя |год=2005 |арыгінал=Revolution in the Head: The Beatles’ Records and the Sixties |выданне=2nd ed |месца=London |выдавецтва=Pimlico |allpages=554 |isbn=1-844-13828-3}} * ''Бары Майлз''. «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму» ([[1997]]), «Henry Holt & Company», Нью-Ёрк ISBN 0-8050-5249-6 * ''Джордж Марцін''. ''«Усё, што табе патрэбна, — гэта вушы»'' ([[1994]]), Прэса Святога Марціна, [[Нью-Ёрк]] ISBN 0-312-11482-6. * ''Боб Спітз''. «The Beatles: біяграфія» ([[1982]]), [[Бостан]], ISBN 0-316-80352-9. == Спасылкі == * [http://www.iamthebeatles.com/article1284.html Гісторыя песні]{{ref|en}} * [http://www.amdm.ru/akkordi/beatles/90595/yellow_submarine/ Акорды песні] * [http://www.songfacts.com/detail.php?id=106 Пра песню] на сайце ''Songfacts''{{ref|en}} * [[Файл:Film reel.svg|15px]] {{Youtube|m2uTFF_3MaA|Песня ў мультфільме «Жоўтая падводная лодка»}} {{ВС}} {{start box}} {{succession box | before = «[[With a Girl Like You]]» [[The Troggs]] | title = «[[UK Singles Chart]]» Пазіцыя #1 | years = [[18 жніўня]] [[1966]] — [[8 верасня]] [[1966]] | after = «[[All or Nothing (песня Small Faces)|All or Nothing]]» [[Small Faces]] }} {{end box}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] [[Катэгорыя:Сінглы паводле алфавіта]] l4rjinczqw5z7vqvipp1ttjhvfz4pi0 5165635 5165563 2026-07-13T21:02:20Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя стварэння */ у іншых асоб імёны ёсць 5165635 wikitext text/x-wiki {{Сінгл | Назва = Yellow Submarine | Вокладка = | Выканаўца = [[The Beatles]] | Альбомы = ''[[Revolver]]'' і ''[[Yellow Submarine]]'' | Бок А = «[[Eleanor Rigby]]» (падвойны бок A) | Выпушчаны = * 5 жніўня 1966 <small>(Вялікабрытанія)</small> * 8 жніўня 1966 <small>(ЗША)</small> | Фармат = [[Грампласцінка|7”]] | Запісаны = 26 мая, 1, 6 чэрвеня 1966, [[Эбі-Роўд (студыя)|студыя «Эбі-Роўд»]] | Жанр = {{flatlist| * [[дзіцячая музыка]]<ref>[https://pitchfork.com/reviews/albums/13434-revolver/ «The Beatles Album Review»] {{Wayback|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/13434-revolver/ |date=20091026074627 }}. Condé Nast. September 9, 2009.</ref> * [[фолк-музыка|фолк]]<ref>Cohen, Norm (2005). [https://books.google.ru/books?id=DqN_-kyCJFcC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Folk Music: A Regional Exploration] {{Wayback|url=https://books.google.ru/books?id=DqN_-kyCJFcC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=20180629155350 }}. Greenwood Press. p. 335. ISBN 0-313-32872-2.</ref> * [[поп-музыка|поп]]<ref>[https://www.bbc.co.uk/music/reviews/xz25/ «The Beatles Revolver Review»] {{Wayback|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/xz25/ |date=20181201091013 }}. BBC. 2007.</ref> }} | Кампазітар = [[Джон Ленан|Ленан]] / [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]] | Працягласць = 2 хв 38 с | Лэйбл = * [[Capitol Records]] {{Сцягафікацыя|ЗША}} * [[Parlophone]]/[[EMI]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] | Назва2 = [[Eleanor Rigby]] | Папярэдні = [[Paperback Writer]] | Пап_год = 1966 | Год = 1966 | Наступны = [[Strawberry Fields Forever]] | Наступны2 = [[Penny Lane]] | Наст_год = 1967 | Яшчэ = }} '''«Yellow Submarine»''' ({{tr|Жоўтая падводная лодка}}) — песня [[Вялікабрытанія|брытанскага]] [[рок-гурт|рок-гурта]] «[[The Beatles]]», напісаная [[Пол Мак-Картні|Полам Мак-Картні]]. У камерцыйным плане «Yellow Submarine» стала найважнейшай кампазіцыяй альбома «''[[Revolver]]''», бо менавіта яна навяла гурт на ідэю стварэння [[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|аднайменнага мультфільма]], які вырашыў праблемы з трэцяй карцінай, што «The Beatles» запазычылі кампаніі «[[United Artists]]» яшчэ з лета 1965 года<ref name="bitli">[http://bitli.ru/07/89/ О песне «Yellow Submarine»] {{Wayback|url=http://bitli.ru/07/89/ |date=20130225032841 }} на сайце фан-клуба гурта «The Beatles»</ref>. Адразу ж пасля выхаду [[сінгл]] «Yellow Submarine»{{nbsp}}/ «[[Eleanor Rigby]]» заняў першае месца ў брытанскім [[хіт-парад]]зе, на якім заставаўся чатыры тыдні, усяго прабыўшы ў хіт-парадзе 13 тыдняў. Таго ж года «The Beatles» атрымалі за сінгл «[[Ivor Novello Awards|прэмію Айвара Навэла]]» як за самы прадаваемы сінгл 1966 года. Аднак у [[ЗША]] дыск не дабраўся да першага месца хіт-парада праз скандал, выкліканы словамі [[Джон Ленан|Джона Ленана]] ''«Мы папулярнейшыя за Ісуса»''<ref name="Beatles Bible">{{cite web |url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/ |title=Біблія «The Beatles»: «Yellow Submarine» |archive-url=https://www.webcitation.org/5w4snDNXP?url=http://www.beatlesbible.com/songs/yellow-submarine/ |archive-date=2011-01-28 |access-date=2008-10-11}}</ref>. == Гісторыя стварэння == Спачатку ў песні гаворка ішла пра некалькі рознакаляровых падлодак, але ў рэшце рэшт засталася толькі адна жоўтая<ref name="HardDaysWrite109">{{кніга |аўтар=Цёрнэр, Стыў |загаловак=«Нататкі цяжкага дня» |адказны=Нікола Ходж |год=2003 |частка=«Revolver» |выданне=9 |выдавецтва=«HarperResource» |старонкі=109 |isbn=0-06-273698-1}}</ref>. Ідэя напісання гэтай кампазіцыі прыйшла да [[Пол Мак-Картні|Пола Мак-Картні]], калі музыкант жыў у доме бацькоў сваёй сяброўкі [[Джэйн Эшэр]]<ref name="MilesPage106">''Бары Майлз''. ''Шмат гадоў таму'' (1998), с. 106</ref>. У 1980 годзе Мак-Картні казаў пра гэтую песню: {{пачатак цытаты}} «Памятаю, аднойчы ўначы я ляжаў у ложку і ўжо пачынаў засынаць, і ў гэтым паўсне мне ў галаву раптам прыйшла недарэчная думка пра жоўтую падводную лодку: ''"Мы ўсе жывём у жоўтай падводнай лодцы…"'' Мне падабаецца ўсё, звязанае з дзецьмі, — тое, як дзеці думаюць або фантазіруюць. Таму мне зусім не падалася недарэчнай ідэя гэтай сюррэалістычнай, але разам з тым і абсалютна дзіцячай песні. А яшчэ я падумаў: калі [[Рынга Стар|Рынга]] так ладзіць з дзецьмі — ён падобны да лагоднага дзядзечкі — было б няблага, калі б ён заспяваў гэтую дзіцячую, не надта сур'ёзную песню. Яго [[вакал]]ьныя магчымасці цалкам гэта дазвалялі»<ref name="letitbeatmartin">[http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_174.html Интервью с участниками группы] {{Wayback|url=http://letitbeat.narod.ru/anthology/anthology_174.html |date=20140715004633 }} на сайте ''letitbeat.narod.ru''{{ref|ru}}</ref>. {{канец цытаты}} У тыя ж гады сваімі ўспамінамі пра стварэнне кампазіцыі падзяліўся [[Джон Ленан]]: ''«Донаван дапамог напісаць словы. Я таксама дапамагаў сачыняць іх. Мы літаральна ўжывую запісалі гэты трэк у студыі, а асновай служыла натхненне Пола. Ідэя належала Полу, назва таксама, таму я лічу, што гэтая песня цалкам напісана ім»''<ref name="letitbeatmartin" />. === Запіс песні === Агулам было зроблена шэсць дубляў песні «Yellow Submarine» (у арыгінал запіса ўвайшоў апошні дубль, запісаны 26 мая 1966 года). Запіс песні праходзіў у студыі «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]», спецыяльныя эфекты былі дададзены 1 чэрвеня 1966 года. Падчас другой гуказапіснай сесіі музыканты прымянілі розныя спецыяльныя эфекты, уключна з гукамі ланцугоў, суднавага звона, гукамі [[чачотка (танец)|чачоткі]], свісту, гудкоў, гукамі [[вецер|ветру]] і [[навальніца|навальніцы]] (падобны эфект гучання пазней выкарыстоўваўся ў песні гурта «[[Pink Floyd]]» «[[Money (песня)|Money]]», дзе паказваўся касавы апарат)<ref name="Spitzp612">Боб Спітц. ''«The Beatles»'' (2005), с. 612</ref>. Ленан дзьмуў праз трубачку ў рондаль вады для стварэння эфекта вадзяных бурбалак, для стварэння характэрнага гучання голасу падчас аддавання загадаў капітана судна праз [[рупар]] Мак-Картні і Ленан гаварылі скрозь кансервавыя бляшанкі, а супрацоўнікі студыі «Эбі-Роўд» Джон Скінер і Тэры Кондан круцілі ланцугі ў алавянай ванне для стварэння вадзяных гукаў. Паводле [[гукарэжысёр]]а [[Джэф Эмерык|Джэфа Эмерыка]], ён выкарыстаў для накладання [[медныя духавыя музычныя інструменты|медзі]] ўрывак запісу вайсковага [[марш (музыка)|марша]] «[[Le Reve Passe]]» (кампазіцыя 1906 года [[Георг Крыер|Георга Крыера]] і [[Хелмер, Чарльз|Чарльза Хелмера]]). Для захавання дзіцячай тэматыкі песні ў арыгінальным запісе застаецца размоўны ўступ [[Рынга Стар|Стара]], але ад гэтай ідэі адмовіліся 3 чэрвеня 1966 года. «Yellow Submarine» была змікшыравана 2 і 3 чэрвеня і была завершана 22 чэрвеня 1966 года<ref name="stevesbeatles">{{cite web |url=http://www.stevesbeatles.com/songs/yellow_submarine.asp |title=Yellow Submarine Ленан / Мак-Картні |publisher=«Beatles Стыва» |archive-url=https://www.webcitation.org/66o8heHXT?url=http://www.stevesbeatles.com/songs/yellow_submarine.asp |archive-date=2012-04-10 |access-date=2008-09-09}}</ref>. Рытм-трэк «Yellow Submarine» быў запісаны 29 мая 1966 года, а накладанні, настолькі нетыповыя для песні «The Beatles», былі зроблены 1 чэрвеня: гукі марскіх хваль, выкрыкі каманд, вайсковы марш у выкананні [[духавы аркестр|духавога аркестра]]. === Выпуск === «Yellow Submarine» стаў трынаццатым сінглам «The Beatles», выпушчаным у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Песня была выпушчана 5 жніўня як «двухбаковы» сінгл з песняй «[[Eleanor Rigby]]», у [[ЗША]] — 8 жніўня. На наступны дзень адбыўся выпуск альбома ''[[Revolver]]''<ref name="Spitzp629">Боб Спітц. ''«The Beatles»'' (2005), с. 629</ref>. У ЗША сінгл дасягнуў пазіцыі № 2 у [[хіт-парад]]зе ''[[Billboard Hot 100]]'', заняў першую пазіцыю ў спісе выбраных песень паводле часопіса «''[[Record World]]''» і другую пазіцыю ў музычным часопісе ''[[Cash Box]]'' (першую пазіцыю ў гэтым спісе заняў гурт «[[The Supremes]]» са сваёй песняй «[[You Can't Hurry Love]]»). Выпуск сінгла адбыўся ў перыяд актыўных спрэчак пра дызайн «вокладкі з мяснікамі» (вокладка амерыканскай пласцінкі ''[[Yesterday and Today]]'') і скандальнага інтэрв'ю з Джонам Ленанам пра [[хрысціянства]], з прычыны якога песні не ўдалося дасягнуць пазіцыі № 1 у музычных хіт-парадах ЗША. Нягледзячы на гэта было прададзена {{num|1200000|копій}} сінгла праз усяго чатыры тыдні пасля яго афіцыйнага выпуску. Песня стала 21-м [[Залаты дыск|Залатым дыскам]] у дыскаграфіі гурта. Рэкордная лічба залатых дыскаў «The Beatles» на той перыяд перавысіла афіцыйны набор камерцыйна паспяховых запісаў [[Элвіс Прэслі|Элвіса Прэслі]]. == Удзельнікі запісу == У запісе песні ўдзельнічалі ўсе чатыры ўдзельнікі «[[The Beatles]]», а таксама некаторыя запрошаныя музыканты<ref name="music-facts">[http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/ Факты о песне «Yellow Submarine»] {{Wayback|url=http://music-facts.ru/song/The_Beatles/Yellow_Submarine/ |date=20110124020538 }} на сайте ''music-facts.ru''</ref>. Удзельнікі гурта «The Beatles»: * [[Рынга Стар]] — вядучы вакал, [[барабаны]], гукавыя эфекты, голас (на версіі 1995 года) * [[Джон Ленан]] — бэк-вакал, крык, гукавыя эфекты, акустычная гітара * [[Пол Мак-Картні]] — гукавыя эфекты, бэк-вакал, бас-гітара, акустычная гітара * [[Джордж Харысан]] — бэк-вакал, крык, тамбурын, [[бас-гітара]] Акрамя «The Beatles», у запісе вясёлай гаманы (гукі верфі) прынялі ўдзел: * [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] — бэк-вакал, прадзюсар * [[Джэф Эмерык]] — бэк-вакал, інжынер гуказапісу * [[Мэл Эванс]] — бэк-вакал, (вялікі) бас-барабан * [[Ніл Аспінал]] — бэк-вакал * [[Паці Бойд]] — бэк-вакал * [[Браян Джонс]] — бэк-вакал, гукавыя эфекты (чоканне) * [[Марыяна Фейтфул]] * шафёр «[[The Beatles]]» Альф Бікнел, Джон Скінер і Тэры Кондан — гукавыя эфекты == Кавер-версіі == Песня перапявалася мноствам выканаўцаў: * [[Каралеўскі філарманічны аркестр|Каралеўскім філарманічным аркестрам]]<ref>{{cite video |url=https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |title=Yellow Submarine |publisher=[[YouTube]] |year=2008 |access-date=2017-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204214337/https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |archive-date=2017-12-04 |url-status=live |people=Каралеўскі філарманічны аркестр}} {{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |title=Крыніца|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204214337/https://www.youtube.com/watch?v=JHs6oR4tD-g |archive-date=2017-12-04 |access-date=2017-09-29 |url-status=unfit}}</ref>; * [[Марыс Шэвалье|Марысам Шэвалье]] ў 1966 годзе ''([[французская мова|фр]]. «Le sous-marin vert»)''<ref name="MauriceChevalierSubmarine">{{cite web |url=http://database.cd/z48110119/ |title=Марыс Шэвалье — «Валентайн» і «Yellow Submarine» |publisher=cd database |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706220904/http://database.cd/z48110119/ |archive-date=2011-07-06 |access-date=2008-09-10 }}</ref>; * Песня выкарыстоўвалася ў папулярнай дзіцячай адукацыйнай праграме «[[Вуліца Сезам]]» у эпізодзе, калі выдуманы гурт «Anything Muppets» выконвае гэтую песню, знаходзячыся ў жоўтай падлодцы; * У 1996 годзе гэтую песню выканаў расійскі [[хорар-панк]]-гурт «[[Кароль і Шут]]». == Цікавыя факты == * [[Вялікабрытанія|Брытанскія]] верфі «[[Cammell Laird]]» стварылі 51-футавую металічную канструкцыю жоўтай падлодкі, якая прыняла ўдзел у «Міжнародным Фестывалі Сада Ліверпуля» ў 1984 годзе. У 2005 годзе экспанат быў змешчаны за межы [[Ліверпульскі аэрапорт імя Джона Ленана|Ліверпульскага аэрапорта імя Джона Ленана]], дзе знаходзіцца і сёння<ref name="icons.org.uk">{{cite web |url=http://www.icons.org.uk/nom/nominations/yellow-submarine |title=Yellow Submarine - Іконы Англіі |date=1999-08-20 |publisher=«Icons» |archive-url=https://www.webcitation.org/66o8iqDe2?url=http://www.culture24.org.uk/art362437 |archive-date=2012-04-10 |access-date=2008-09-09}}</ref>. * Вобраз «Жоўтай падлодкі» пазней рэалізаваны ў мультыплікацыйнай экранізацыі (студзень 1969 года). На [[фанаграма|фанаграме]] гучаць ваенна-марскія шумы і каманды — накшталт ''«Задраіць люкі!»'', ''«Пачаць пагружэнне!»'' — скажонымі для гумарыстычнага эфекту галасамі. * Песня выкарыстоўваецца ў папулярнай [[камп'ютарная гульня|камп'ютарнай гульні]] 2009 года ''«[[The Beatles: Rock Band|The Beatles: Рок-гурт]]»'', выпушчанай кампаніяй «[[Electronic Arts]]». У фантастычным ландшафце песні ўдзельнікі гурта апрануты гэтак жа, як апрануты іх персанажы ў [[Жоўтая падводная лодка (мультфільм)|аднайменным фільме]] [[1968]] года. * У 1960-х гадах будучы [[Нобелеўская прэмія|нобелеўскі лаўрэат]] [[Іосіф Аляксандравіч Бродскі|Іосіф Бродскі]] пераклаў «Yellow Submarine» для [[піянерскі рух|піянерскага]] [[часопіс]]а ''«Костёр»''<ref name="music-facts" />. * У камп'ютарнай гульні «[[Grand Theft Auto V]]» пратаганіст [[Трэвар Філіпс]] у адной з місій павінен украсці Жоўтую падводную лодку. * У год 50-годдзя гурта кампанія [[Lego]] выпусціла<ref>{{Cite web |url=http://bricker.ru/sets/21306 |title=Конструктор LEGO 21306 Beatles Yellow Submarine |publisher=Bricker |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117211352/http://bricker.ru/sets/21306/ |archive-date=2016-11-17 |access-date=2016-11-15 |url-status=live}}</ref> калекцыйны набор 21306 «Yellow Submarine». * У 1970-х гадах песню выконвала [[Ганна Герман]]. * Песня выкарыстоўваецца ў расійскім мультсерыяле «[[Смяшарыкі]]» ў серыі «Балласт». == Крыніцы== {{крыніцы}} == Літаратура == * «''Анталогія "The Beatles"''» (2000), [[Сан-Францыска]]: «Chronicle Books». ISBN 0-8118-2684-8. * ''[[Марк Льюісан]]''. «Гуказапісныя сесіі "The Beatles"» (1988), [[Нью-Ёрк]], «Harmony Books». ISBN 0-517-57066-1. * {{кніга |спасылка=https://books.google.com.ua/books?id=gjY5AQAAIAAJ&q=isbn:1844138283&dq=isbn:1844138283&hl=ru&sa=X&ei=pPimT9OUJMPPsgbCzPSLBQ&redir_esc=y |аўтар=[[Іэн Макдональд]]. |загаловак=Пераварот у мазгах: запісы «The Beatles» і шасцідзясятыя |год=2005 |арыгінал=Revolution in the Head: The Beatles’ Records and the Sixties |выданне=2nd ed |месца=London |выдавецтва=Pimlico |allpages=554 |isbn=1-844-13828-3}} * ''Бары Майлз''. «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму» ([[1997]]), «Henry Holt & Company», Нью-Ёрк ISBN 0-8050-5249-6 * ''Джордж Марцін''. ''«Усё, што табе патрэбна, — гэта вушы»'' ([[1994]]), Прэса Святога Марціна, [[Нью-Ёрк]] ISBN 0-312-11482-6. * ''Боб Спітз''. «The Beatles: біяграфія» ([[1982]]), [[Бостан]], ISBN 0-316-80352-9. == Спасылкі == * [http://www.iamthebeatles.com/article1284.html Гісторыя песні]{{ref|en}} * [http://www.amdm.ru/akkordi/beatles/90595/yellow_submarine/ Акорды песні] * [http://www.songfacts.com/detail.php?id=106 Пра песню] на сайце ''Songfacts''{{ref|en}} * [[Файл:Film reel.svg|15px]] {{Youtube|m2uTFF_3MaA|Песня ў мультфільме «Жоўтая падводная лодка»}} {{ВС}} {{start box}} {{succession box | before = «[[With a Girl Like You]]» [[The Troggs]] | title = «[[UK Singles Chart]]» Пазіцыя #1 | years = [[18 жніўня]] [[1966]] — [[8 верасня]] [[1966]] | after = «[[All or Nothing (песня Small Faces)|All or Nothing]]» [[Small Faces]] }} {{end box}} {{The Beatles}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] [[Катэгорыя:Сінглы паводле алфавіта]] lo3ybyxmf55e8zddcwcq2itphz01a80 0 810833 5165383 2026-07-13T12:37:35Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/153841390|Городецкий район]]» 5165383 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Герб = Герб Городца.png | Карта = Gorodetsky District on map of Nizhny Novgorod Region.svg | Сайт = https://gorodets.nobl.ru }}'''Гарадзецкі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ([[:ru:Районы_субъектов_Российской_Федерации|раён]]) у [[Ніжагародская вобласць|Ніжагародскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. == Геаграфія == Размешчаны ў цэнтральнай частцы Ніжагародскай вобласці. На паўднёвым захадзе ён мяжуе з Балахнінскай муніцыпальнай акругай, на ўсходзе — з [[Гарадская акруга Бор|гарадской акругай горад Бор]], на паўночным захадзе — з гарадской акругай Сакольскай, а на паўночным усходзе — з Кавярнінскай муніцыпальнай акругай . == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{Насельніцтва|Городецкий район|график}} === Урбанізацыя === Гарадское насельніцтва (гарады [[Гарадзец (Ніжагародская вобласць)|Гарадзец]] і [[Заволжа (горад)|Заволжа]], працоўны пасёлак Першамайскі) складае 82,14 % ад усяго насельніцтва раёна.{{Автонумерация|%|[[Городское поселение город Городец|город Городец]]|город [[Городец]]|1|{{ Население | Городское поселение город Городец | тс | Регион = Нижегородская область }}|124,22<ref name='22_8006001'/>|%|[[Городское поселение город Заволжье|город Заволжье]]|город [[Заволжье (город)|Заволжье]]|1|{{ Население | Городское поселение город Заволжье | тс | Регион = Нижегородская область }}|20,08<ref name='22_8006001'/>|%|[[Рабочий посёлок Первомайский (Нижегородская область)|Рабочий посёлок Первомайский]]|рабочий посёлок [[Первомайский (Городецкий район)|Первомайский]]|1|{{ Население | Рабочий посёлок Первомайский (Нижегородская область) | тс | Регион = Нижегородская область }}|4,08<ref name='22_8006001'/>||[[Бриляковский сельсовет]]|село [[Бриляково]]|62|{{ Население | Бриляковский сельсовет | тс | Регион = Нижегородская область }}|301,38<ref name='22_8006001'/>||[[Зиняковский сельсовет]]|село [[Зиняки]]|100|{{ Население | Зиняковский сельсовет | тс | Регион = Нижегородская область }}|240,55<ref name='22_8006001'/>||[[Ковригинский сельсовет]]|деревня [[Ковригино (Ковригинский сельсовет)|Ковригино]]|25|{{ Население | Ковригинский сельсовет | тс | Регион = Нижегородская область }}|80,61<ref name='22_8006001'/>||[[Кумохинский сельсовет]]|деревня [[Кудашиха]]|52|{{ Население | Кумохинский сельсовет | тс | Регион = Нижегородская область }}|72,26<ref name='22_8006001'/>||[[Николо-Погостинский сельсовет]]|посёлок [[Аксентис]]|76|{{ Население | Николо-Погостинский сельсовет | тс | Регион = Нижегородская область }}|142,24<ref name='22_8006001'/>||[[Смиркинский сельсовет]]|посёлок [[Смиркино]]|27|{{ Население | Смиркинский сельсовет | тс | Регион = Нижегородская область }}|134,89<ref name='22_8006001'/>||[[Смольковский сельсовет]]|село [[Смольки (Нижегородская область)|Смольки]]|37|{{ Население | Смольковский сельсовет | тс | Регион = Нижегородская область }}|168,31<ref name='22_8006001'/>||[[Тимирязевский сельсовет (Нижегородская область)|Тимирязевский сельсовет]]|посёлок [[Посёлок имени Тимирязева|имени Тимирязева]]|30|{{ Население | Тимирязевский сельсовет (Нижегородская область) | тс | Регион = Нижегородская область }}|56,70<ref name='22_8006001'/>||[[Федуринский сельсовет]]|деревня [[Федурино (Городецкий район)|Федурино]]|25|{{ Население | Федуринский сельсовет | тс | Регион = Нижегородская область }}|109,10<ref name='22_8006001'/>|Оформление=standard sortable|Столбцов=6|Заголовок2=Административно-территориальное<br> (муниципальное) образование|Заголовок3=Административный центр|Заголовок4=Количество<br>населённых<br>пунктов|Заголовок5=Население<br>(чел.)|Заголовок6=Площадь<br>(км²)|Выравнивание4=right|Выравнивание5=right|Выравнивание6=right|Сортировка4=число|Сортировка5=число|Сортировка6=число}} == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] dqlpura8emuiax8wqc3axxqf0r2po6s 5165384 5165383 2026-07-13T12:38:12Z DzBar 156353 5165384 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Герб = Герб Городца.png | Карта = Gorodetsky District on map of Nizhny Novgorod Region.svg | Сайт = https://gorodets.nobl.ru }}'''Гарадзецкі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ([[:ru:Районы_субъектов_Российской_Федерации|раён]]) у [[Ніжагародская вобласць|Ніжагародскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. == Геаграфія == Размешчаны ў цэнтральнай частцы Ніжагародскай вобласці. На паўднёвым захадзе ён мяжуе з Балахнінскай муніцыпальнай акругай, на ўсходзе — з [[Гарадская акруга Бор|гарадской акругай горад Бор]], на паўночным захадзе — з гарадской акругай Сакольскай, а на паўночным усходзе — з Кавярнінскай муніцыпальнай акругай . == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} === Урбанізацыя === Гарадское насельніцтва (гарады [[Гарадзец (Ніжагародская вобласць)|Гарадзец]] і [[Заволжа (горад)|Заволжа]], працоўны пасёлак Першамайскі) складае 82,14 % ад усяго насельніцтва раёна. == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] 9dwxzf38rfj8hyhwg4oezco9pa73bvt 5165386 5165384 2026-07-13T12:40:28Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Ніжагародская вобласць]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165386 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Герб = Герб Городца.png | Карта = Gorodetsky District on map of Nizhny Novgorod Region.svg | Сайт = https://gorodets.nobl.ru }}'''Гарадзецкі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ([[:ru:Районы_субъектов_Российской_Федерации|раён]]) у [[Ніжагародская вобласць|Ніжагародскай вобласці]] [[Расія|Расіі]]. == Геаграфія == Размешчаны ў цэнтральнай частцы Ніжагародскай вобласці. На паўднёвым захадзе ён мяжуе з Балахнінскай муніцыпальнай акругай, на ўсходзе — з [[Гарадская акруга Бор|гарадской акругай горад Бор]], на паўночным захадзе — з гарадской акругай Сакольскай, а на паўночным усходзе — з Кавярнінскай муніцыпальнай акругай . == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} === Урбанізацыя === Гарадское насельніцтва (гарады [[Гарадзец (Ніжагародская вобласць)|Гарадзец]] і [[Заволжа (горад)|Заволжа]], працоўны пасёлак Першамайскі) складае 82,14 % ад усяго насельніцтва раёна. == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Ніжагародская вобласць]] q3jj5vilvrr7dlhk2jl3unwvvp11szu 0 810834 5165390 2026-07-13T12:46:58Z Culamar 102133 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/153829189|Сайдис, Уильям Джеймс]]» 5165390 wikitext text/x-wiki {{Асоба}}'''Уільям Джэймс Сайдзіс''' ({{Lang-en|William James Sidis}} ; {{ВД-Прэамбула}}) — эксцэнтрычны [[вундэркінд]], знакаміты ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ў пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]], валодаў незвычайнымі матэматычнымі, лінгвістычнымі і разумовымі здольнасцямі. == Біяграфія == === Бацькі і выхаванне (1898-1909) === Нарадзіўся 1 красавіка 1898 года ў Нью-Ёрку, вырас у сям’і яўрэяў-імігрантаў з горада [[Бярдзічаў]] (у той час уваходзіў у склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], цяпер знаходзіцца на тэрыторыі [[Украіна|Украіны]]). Уільям быў названы ў гонар свайго хроснага бацькі, [[Уільям Джэймс|Уільяма Джэймса]], амерыканскага філосафа, з якім сябраваў яго бацька [[Барыс Сайдзіс]] . На радзіме Барыс падвяргаўся пераследу па палітычных матывах і правёў 2 гады ў адзіночным зняволенні. У 1887 годзе ён эміграваў у ЗША, дзе атрымаў навуковую ступень доктара медыцыны ў [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]], выкладаў там [[Псіхалогія|псіхалогію]], апублікаваў шэраг кніг і артыкулаў. Акрамя таго, з’яўляўся адным з найзначнейшых псіхіятраў і псіхолагаў ЗША свайго часу. Вядомы тым, што заснаваў такі кірунак, як [[псіхапаталогія]], займаўся пытаннямі гіпнозу і групавой псіхатэрапіі, напісаў кнігу «Псіхалогія гіпнозу», якая і дагэтуль лічыцца аўтарытэтным выданнем. Крытыкаваў дзейнасць [[Зігмунд Фрэйд|Зігмунда Фрэйда]] і быў катэгарычна супраць «вар’яцкай эпідэміі фрэйдызму, якая ўварвалася ў дадзены час у Амерыку». Сайдзіс крытыкаваў папулярную ў тыя гады еўгеніку і выступаў супраць Першай сусветнай вайны. Быў паліглотам і змог прывіць гэтую якасць Уільяму ў раннім узросце<ref>{{Cite web|url=http://jewishnews.com.ua/ru/publication?id=3609|title=Еврейская Украина: 10 фактов о евреях Житомира|archive-date=2016-10-26|access-date=2016-10-19|url-status=dead}}</ref>. Маці Уільяма — Сара Сайдзіс (Мандэльбаўм) — скончыла медыцынскі факультэт Бостанскага ўніверсітэта ў 1897 годзе<ref>[http://www.homeoint.org/history/king/3-05.htm History of homoeopathy and its institutions in American] {{Wayback|url=http://www.homeoint.org/history/king/3-05.htm}}{{In lang|en}} By William Harvey King, M. D., LL. D. Presented by Sylvain Cazalet</ref>, але кінула сваю кар’еру для выхавання Уільяма. Бацькі хацелі «зрабіць» са свайго сына генія, выкарыстоўваючы ўласныя метады навучання, за якія іх крытыкавалі. Ва ўзросце 18 месяцаў Уільям змог прачытаць газету «[[The New York Times|Нью-Ёрк Таймс]]» , у 6 гадоў ён стаў [[Атэізм|атэістам]]. Да свайго васьмігоддзя напісаў чатыры кнігі. Яго [[Каэфіцыент інтэлекту|IQ]] ацэньваўся ў раёне ад 250 да 300 (найвышэйшы зафіксаваны IQ у гісторыі)<ref>{{Артыкул|год=1977-04|мова=en|том=32|выпуск=4|pages=265–279|issn=1935-990X|doi=10.1037/0003-066X.32.4.265}}</ref>. === Гарвард і жыццё ў каледжы (1905—1915) === З першай спробы аддаць дзіця вучыцца ў [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвард]] Барысу не ўдалося — у 1905 годзе кіраўніцтва універсітэта не захацела прымаць такога маладога студэнта. Але праз чатыры гады, калі Уільяму споўнілася 11 гадоў, ён паступіў у Гарвард на эксперыментальнае аддзяленне для адораных дзяцей, стаўшы самым маладым студэнтам. У яго групе вучыліся такія вядомыя асобы, як бацька [[Кібернетыка|кібернетыкі]] [[Норберт Вінер]], інжынер-вынаходнік [[Рычард Бакмінстэр Фулер]] і кампазітар [[Роджэр Сешнс]]. На пачатку 1910 года веды Сайдзіса ў галіне вышэйшай матэматыкі былі настолькі глыбокія, што яго запрашалі чытаць лекцыі па чатырохмернай прасторы ў [[Прынстанскі ўніверсітэт|Гарвардскім матэматычным клубе]]. Прафесар [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|Масачусецкага тэхналагічнага інстытута]] Дэніэл Ф. Комстак прадказваў Сайдзісу грандыёзную кар’еру вучонага-матэматыка і прадракаў яго будучае лідарства ў гэтай галіне. Пазней Уільям паступіў у Гарвардскую вышэйшую школу мастацтваў і навук. Па заканчэнні інстытута ў інтэрв’ю журналісту газеты «Бостан Геральд» ён распавёў, што хацеў бы жыць пустэльнікам, застаючыся халасцяком; жанчынамі, паводле яго слоў, ён не цікавіцца. Аднак пазней у яго з’явілася моцная прыхільнасць да маладой Марты Фолі . === Выкладчыцкая дзейнасць і далейшае навучанне (1915—1919) === Пасля таго як група гарвардскіх студэнтаў стала пагражаць Сайдзісу фізічнай расправай, бацькі, каб абараніць яго, знайшлі сыну пасаду памочніка выкладчыка матэматыкі ва [[Універсітэт імя У. М. Райса|Універсітэце Райса]] ў Х’юстане, Тэхас. Уільям пачаў працу ў снежні 1915 года ў 17-гадовым узросце. Ён вёў курс [[Эўклідава геаметрыя|эўклідавай геаметрыі]], неэўклідавай геаметрыі і [[Трыганаметрыя|трыганаметрыі]] (па эўклідавай геаметрыі ён сам напісаў падручнік на грэцкай мове). Але не прайшло і года, як расчараваны сваёй працай і дрэнным стаўленнем да яго студэнтаў, якія былі старэйшыя за яго, Уільям вярнуўся ў [[Новая Англія|Новую Англію]]. У верасні 1916 года Сайдзіс паступіў у Гарвардскую школу права, але не скончыў яе, перапыніўшы навучанне на апошнім годзе ў сакавіку 1919 года. === Палітыка і арышт (1919—1921) === У 1919 годзе, неўзабаве пасля таго, як Сайдзіс пакінуў юрыдычны факультэт, ён быў арыштаваны за ўдзел у першамайскай дэманстрацыі ў [[Бостан|Бостане]] і прыгавораны да 18 месяцаў турмы. Арышт аднаго з самых юных выпускнікоў Гарварда шырока асвятляўся ў прэсе і хутка зрабіў Сайдзіса мясцовай знакамітасцю. Падчас судовага працэсу Сайдзіс называў сябе сацыялістам і заяўляў, што адмовіўся ад прызыву на [[ЗША ў Першай сусветнай вайне|Першую сусветную вайну]] па ідэйных меркаваннях (пазней ён развіў уласную квазі-ліберальную тэорыю, заснаваную на індывідуальных правах і «амерыканскай грамадскай цэласнасці»). Але айцу Сайдзіса ўдалося пераканаць акруговага пракурора не адпраўляць Уільяма адбываць пакаранне. Замест гэтага бацькі змясцілі яго ў сваю псіхіятрычную клініку ў Нью-Гэмпшыры на год, а на наступны год забралі з сабой у Каліфорнію. Яны сталі настойваць, каб ён змяніўся, а інакш пагражалі адправіць сына ў звычайны псіхіятрычны шпіталь. === Познія гады (1921—1944) === Пражываў у Нью-Ёрку асобна ад бацькоў, доўга баяўся вярнуцца ў Масачусэтс з-за магчымага арышту. Працаваў і займаўся [[Калекцыяніраванне|калекцыянаваннем]]. Судзіўся з газетамі, якія публікавалі артыкулы пра яго жыццё. Сайдзіс памёр ад унутрымазгавога кровазліцця ў 1944 годзе ва ўзросце 46 гадоў у [[Бостан|Бостане]]<ref>[http://www.sidis.net/smithletter.htm Shirley Smith’s Letter to the Editor] {{Wayback|url=http://www.sidis.net/smithletter.htm|date=20110617003328}}{{In lang|en}}</ref>. Яго бацька памёр ад той жа хваробы ва ўзросце 56 гадоў у 1923 годзе . == Публікацыі і тэмы даследаванняў == Галіны ведаў, па якіх засталіся працы Сайдзіса, уключаюць амерыканскую [[Гісторыя|гісторыю]], [[Касмалогія|касмалогію]] і [[Псіхалогія|псіхалогію]]. Сайдзіс быў збіральнікам чыгуначных білетаў і быў пагружаны ў вывучэнне транспартных сістэм. Пад псеўданімам «Франк Фалупа» ён напісаў трактат пра чыгуначныя білеты, у якім ідэнтыфікаваў спосабы павелічэння прапускной здольнасці транспартнай сеткі. У 1930 годзе атрымаў патэнт на нязменны бясконцы [[каляндар]], які ўлічваў [[Высакосны год|высакосныя гады]]. Сайдзіс стварыў штучную мову, названую ім Vendergood у сваёй другой кнізе, азагалоўленай «Book of Vendergood», якую ён напісаў ва ўзросце васьмі гадоў. Мова ў большай частцы заснавана на [[Лацінская мова|лацінскай]] і [[Грэчаская мова|грэчаскай]], таксама яна грунтавалася на [[Нямецкая мова|нямецкай]], [[Французская мова|французскай]] і іншых [[Раманскія мовы|раманскіх мовах]]. === Спіс прац === ''Кнігі:'' * Passaconaway in the White Mountains. — Boston: Badger, 1916.[http://www.sidis.net/PassContents.htm] * The Animate and the Inanimate. — Boston: Badger, 1925.[http://www.sidis.net/ANIMContents.htm] * Notes on the Collection of Transfers. — Philadelphia: Dorrance & Comp., 1926.[http://www.sidis.net/TransfersContents.htm] * The Tribes and the States. — Wampanoag Nation, 1982 (1935).[http://www.sidis.net/TSContents.htm] ''Артыкулы:'' * Appendix IV. Unconscious Intelligence // Sidis, Boris. Symptomatology, Psychognosis, and Diagnosis of Psychopathic Diseases. — Boston: Badger, 1914. — P. 432—439. [http://www.sidis.net/Unconscious%20Intelligence.htm][https://www.academia.edu/33997616/Уильям_Джеймс_Сайдис._БЕССОЗНАТЕЛЬНОЕ_МЫШЛЕНИЕ_1914_пер._с_англ._] * A Remark on the Occurrence of Revolutions // Journal of Abnormal Psychology. — 1918. — Vol. 13. — P. 213—228. [http://www.sidis.net/Revolution.htm] == Ацэнка == У. Дж. Сайдзіс ацэньваецца некаторымі біёграфамі як самы адораны чалавек на Зямлі. Моманты з біяграфіі, якія спарадзілі гэтае меркаванне: * На чацвёртым годзе жыцця ён прачытаў [[Гамер|Гамера]] ў арыгінале. * У шэсць гадоў вывучыў арыстоцелеўскую логіку. * Паміж 4 і 8 гадамі напісаў 4 кнігі, у тым ліку адну манаграфію па [[Анатомія|анатоміі]]. * У сем гадоў здаў іспыт Гарвардскай медыцынскай школы па анатоміі. * Да 8 гадоў Уільям ведаў 8 моў — англійскую, латынь, грэцкую, рускую, іўрыт, французскую, нямецкую і яшчэ адну, якую ён вынайшаў сам. * У сталым жыцці Уільям свабодна валодаў 40 мовамі (па сцвярджэннях некаторых аўтараў, гэты лік дасягаў 200). * У 11 гадоў паступіў у Гарвардскі ўніверсітэт і неўзабаве ўжо чытаў лекцыі ў матэматычным клубе Гарварда. * У 16 гадоў скончыў Гарвард з адзнакай. Некаторыя крытыкі выкарыстоўваюць У. Дж. Сайдзіса як найбольш паказальны прыклад таго, што вундэркінды рызыкуюць не дасягнуць поспеху ў сталым узросце. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Wallace, Amy, ''The Prodigy: Biography of William James Sidis, American Greatest Child Prodigy'', New York: EP Dutton & Co. 1986. ISBN 0-525-24404-2 == Спасылкі == * [http://www.sidis.net Sidis Archives website] * [http://www.quantonics.com/The_Prodigy_Review.html Details and outline of his life] * [https://web.archive.org/web/20050907154703/http://www.daveslater.telinco.co.uk/sidis.htm Biographical outline, and assessment] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Памерлі ад унутрымазгавога кровазліцця]] [[Катэгорыя:Паліглоты]] [[Катэгорыя:Сацыялісты ЗША]] [[Катэгорыя:Стваральнікі і прапагандысты моў]] [[Катэгорыя:Антраполагі ЗША]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША]] [[Катэгорыя:Матэматыкі ЗША]] lycwu8u34xfhou42xncij6iw6t8jz5v 5165391 5165390 2026-07-13T12:49:37Z Culamar 102133 5165391 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Уільям Джэймс Сайдзіс''' ({{Lang-en|William James Sidis}} ; {{ВД-Прэамбула}}) — эксцэнтрычны [[вундэркінд]], знакаміты ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ў пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]], валодаў незвычайнымі матэматычнымі, лінгвістычнымі і разумовымі здольнасцямі. == Біяграфія == === Бацькі і выхаванне (1898—1909) === Нарадзіўся 1 красавіка 1898 года ў Нью-Ёрку, вырас у сям’і яўрэяў-імігрантаў з горада [[Бярдзічаў]] (у той час уваходзіў у склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], цяпер знаходзіцца на тэрыторыі [[Украіна|Украіны]]). Уільям быў названы ў гонар свайго хроснага бацькі, [[Уільям Джэймс|Уільяма Джэймса]], амерыканскага філосафа, з якім сябраваў яго бацька [[Барыс Сайдзіс]] . На радзіме Барыс падвяргаўся пераследу па палітычных матывах і правёў 2 гады ў адзіночным зняволенні. У 1887 годзе ён эміграваў у ЗША, дзе атрымаў навуковую ступень доктара медыцыны ў [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]], выкладаў там [[Псіхалогія|псіхалогію]], апублікаваў шэраг кніг і артыкулаў. Акрамя таго, з’яўляўся адным з найзначнейшых псіхіятраў і псіхолагаў ЗША свайго часу. Вядомы тым, што заснаваў такі кірунак, як [[псіхапаталогія]], займаўся пытаннямі гіпнозу і групавой псіхатэрапіі, напісаў кнігу «Псіхалогія гіпнозу», якая і дагэтуль лічыцца аўтарытэтным выданнем. Крытыкаваў дзейнасць [[Зігмунд Фрэйд|Зігмунда Фрэйда]] і быў катэгарычна супраць «вар’яцкай эпідэміі фрэйдызму, якая ўварвалася ў дадзены час у Амерыку». Сайдзіс крытыкаваў папулярную ў тыя гады еўгеніку і выступаў супраць Першай сусветнай вайны. Быў паліглотам і змог прывіць гэтую якасць Уільяму ў раннім узросце<ref>{{Cite web|url=http://jewishnews.com.ua/ru/publication?id=3609|title=Еврейская Украина: 10 фактов о евреях Житомира|archive-date=2016-10-26|access-date=2016-10-19|url-status=dead}}</ref>. Маці Уільяма — Сара Сайдзіс (Мандэльбаўм) — скончыла медыцынскі факультэт Бостанскага ўніверсітэта ў 1897 годзе<ref>[http://www.homeoint.org/history/king/3-05.htm History of homoeopathy and its institutions in American] {{Wayback|url=http://www.homeoint.org/history/king/3-05.htm}}{{In lang|en}} By William Harvey King, M. D., LL. D. Presented by Sylvain Cazalet</ref>, але кінула сваю кар’еру для выхавання Уільяма. Бацькі хацелі «зрабіць» са свайго сына генія, выкарыстоўваючы ўласныя метады навучання, за якія іх крытыкавалі. Ва ўзросце 18 месяцаў Уільям змог прачытаць газету «[[The New York Times|Нью-Ёрк Таймс]]», у 6 гадоў ён стаў [[Атэізм|атэістам]]. Да свайго васьмігоддзя напісаў чатыры кнігі. Яго [[Каэфіцыент інтэлекту|IQ]] ацэньваўся ў раёне ад 250 да 300 (найвышэйшы зафіксаваны IQ у гісторыі)<ref>{{артыкул|спасылка=http://doi.apa.org/getdoi.cfm?doi=10.1037/0003-066X.32.4.265|аўтар=Kathleen Montour|загаловак=William James Sidis, the broken twig.|год=1977-04|мова=en|выданне=American Psychologist|том=32|выпуск=4|старонкі=265–279|issn=1935-990X|doi=10.1037/0003-066X.32.4.265}}</ref>. === Гарвард і жыццё ў каледжы (1905—1915) === З першай спробы аддаць дзіця вучыцца ў [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвард]] Барысу не ўдалося — у 1905 годзе кіраўніцтва універсітэта не захацела прымаць такога маладога студэнта. Але праз чатыры гады, калі Уільяму споўнілася 11 гадоў, ён паступіў у Гарвард на эксперыментальнае аддзяленне для адораных дзяцей, стаўшы самым маладым студэнтам. У яго групе вучыліся такія вядомыя асобы, як бацька [[Кібернетыка|кібернетыкі]] [[Норберт Вінер]], інжынер-вынаходнік [[Рычард Бакмінстэр Фулер]] і кампазітар [[Роджэр Сешнс]]. На пачатку 1910 года веды Сайдзіса ў галіне вышэйшай матэматыкі былі настолькі глыбокія, што яго запрашалі чытаць лекцыі па чатырохмернай прасторы ў [[Прынстанскі ўніверсітэт|Гарвардскім матэматычным клубе]]. Прафесар [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|Масачусецкага тэхналагічнага інстытута]] Дэніэл Ф. Комстак прадказваў Сайдзісу грандыёзную кар’еру вучонага-матэматыка і прадракаў яго будучае лідарства ў гэтай галіне. Пазней Уільям паступіў у Гарвардскую вышэйшую школу мастацтваў і навук. Па заканчэнні інстытута ў інтэрв’ю журналісту газеты «Бостан Геральд» ён распавёў, што хацеў бы жыць пустэльнікам, застаючыся халасцяком; жанчынамі, паводле яго слоў, ён не цікавіцца. Аднак пазней у яго з’явілася моцная прыхільнасць да маладой Марты Фолі . === Выкладчыцкая дзейнасць і далейшае навучанне (1915—1919) === Пасля таго як група гарвардскіх студэнтаў стала пагражаць Сайдзісу фізічнай расправай, бацькі, каб абараніць яго, знайшлі сыну пасаду памочніка выкладчыка матэматыкі ва [[Універсітэт імя У. М. Райса|Універсітэце Райса]] ў Х’юстане, Тэхас. Уільям пачаў працу ў снежні 1915 года ў 17-гадовым узросце. Ён вёў курс [[Эўклідава геаметрыя|эўклідавай геаметрыі]], неэўклідавай геаметрыі і [[Трыганаметрыя|трыганаметрыі]] (па эўклідавай геаметрыі ён сам напісаў падручнік на грэцкай мове). Але не прайшло і года, як расчараваны сваёй працай і дрэнным стаўленнем да яго студэнтаў, якія былі старэйшыя за яго, Уільям вярнуўся ў [[Новая Англія|Новую Англію]]. У верасні 1916 года Сайдзіс паступіў у Гарвардскую школу права, але не скончыў яе, перапыніўшы навучанне на апошнім годзе ў сакавіку 1919 года. === Палітыка і арышт (1919—1921) === У 1919 годзе, неўзабаве пасля таго, як Сайдзіс пакінуў юрыдычны факультэт, ён быў арыштаваны за ўдзел у першамайскай дэманстрацыі ў [[Бостан]]е і прыгавораны да 18 месяцаў турмы. Арышт аднаго з самых юных выпускнікоў Гарварда шырока асвятляўся ў прэсе і хутка зрабіў Сайдзіса мясцовай знакамітасцю. Падчас судовага працэсу Сайдзіс называў сябе сацыялістам і заяўляў, што адмовіўся ад прызыву на [[ЗША ў Першай сусветнай вайне|Першую сусветную вайну]] па ідэйных меркаваннях (пазней ён развіў уласную квазі-ліберальную тэорыю, заснаваную на індывідуальных правах і «амерыканскай грамадскай цэласнасці»). Але айцу Сайдзіса ўдалося пераканаць акруговага пракурора не адпраўляць Уільяма адбываць пакаранне. Замест гэтага бацькі змясцілі яго ў сваю псіхіятрычную клініку ў Нью-Гэмпшыры на год, а на наступны год забралі з сабой у Каліфорнію. Яны сталі настойваць, каб ён змяніўся, а інакш пагражалі адправіць сына ў звычайны псіхіятрычны шпіталь. === Познія гады (1921—1944) === Пражываў у Нью-Ёрку асобна ад бацькоў, доўга баяўся вярнуцца ў Масачусэтс з-за магчымага арышту. Працаваў і займаўся [[Калекцыяніраванне|калекцыянаваннем]]. Судзіўся з газетамі, якія публікавалі артыкулы пра яго жыццё. Сайдзіс памёр ад унутрымазгавога кровазліцця ў 1944 годзе ва ўзросце 46 гадоў у [[Бостан]]е<ref>[http://www.sidis.net/smithletter.htm Shirley Smith’s Letter to the Editor] {{Wayback|url=http://www.sidis.net/smithletter.htm|date=20110617003328}}{{In lang|en}}</ref>. Яго бацька памёр ад той жа хваробы ва ўзросце 56 гадоў у 1923 годзе . == Публікацыі і тэмы даследаванняў == Галіны ведаў, па якіх засталіся працы Сайдзіса, уключаюць амерыканскую [[Гісторыя|гісторыю]], [[Касмалогія|касмалогію]] і [[Псіхалогія|псіхалогію]]. Сайдзіс быў збіральнікам чыгуначных білетаў і быў пагружаны ў вывучэнне транспартных сістэм. Пад псеўданімам «Франк Фалупа» ён напісаў трактат пра чыгуначныя білеты, у якім ідэнтыфікаваў спосабы павелічэння прапускной здольнасці транспартнай сеткі. У 1930 годзе атрымаў патэнт на нязменны бясконцы [[каляндар]], які ўлічваў [[Высакосны год|высакосныя гады]]. Сайдзіс стварыў штучную мову, названую ім Vendergood у сваёй другой кнізе, азагалоўленай «Book of Vendergood», якую ён напісаў ва ўзросце васьмі гадоў. Мова ў большай частцы заснавана на [[Лацінская мова|лацінскай]] і [[Грэчаская мова|грэчаскай]], таксама яна грунтавалася на [[Нямецкая мова|нямецкай]], [[Французская мова|французскай]] і іншых [[Раманскія мовы|раманскіх мовах]]. === Спіс прац === ''Кнігі:'' * Passaconaway in the White Mountains. — Boston: Badger, 1916.[http://www.sidis.net/PassContents.htm] * The Animate and the Inanimate. — Boston: Badger, 1925.[http://www.sidis.net/ANIMContents.htm] * Notes on the Collection of Transfers. — Philadelphia: Dorrance & Comp., 1926.[http://www.sidis.net/TransfersContents.htm] * The Tribes and the States. — Wampanoag Nation, 1982 (1935).[http://www.sidis.net/TSContents.htm] ''Артыкулы:'' * Appendix IV. Unconscious Intelligence // Sidis, Boris. Symptomatology, Psychognosis, and Diagnosis of Psychopathic Diseases. — Boston: Badger, 1914. — P. 432—439. [http://www.sidis.net/Unconscious%20Intelligence.htm][https://www.academia.edu/33997616/Уильям_Джеймс_Сайдис._БЕССОЗНАТЕЛЬНОЕ_МЫШЛЕНИЕ_1914_пер._с_англ._] * A Remark on the Occurrence of Revolutions // Journal of Abnormal Psychology. — 1918. — Vol. 13. — P. 213—228. [http://www.sidis.net/Revolution.htm] == Ацэнка == У. Дж. Сайдзіс ацэньваецца некаторымі біёграфамі як самы адораны чалавек на Зямлі. Моманты з біяграфіі, якія спарадзілі гэтае меркаванне: * На чацвёртым годзе жыцця ён прачытаў [[Гамер]]а ў арыгінале. * У шэсць гадоў вывучыў арыстоцелеўскую логіку. * Паміж 4 і 8 гадамі напісаў 4 кнігі, у тым ліку адну манаграфію па [[Анатомія|анатоміі]]. * У сем гадоў здаў іспыт Гарвардскай медыцынскай школы па анатоміі. * Да 8 гадоў Уільям ведаў 8 моў — англійскую, латынь, грэцкую, рускую, іўрыт, французскую, нямецкую і яшчэ адну, якую ён вынайшаў сам. * У сталым жыцці Уільям свабодна валодаў 40 мовамі (па сцвярджэннях некаторых аўтараў, гэты лік дасягаў 200). * У 11 гадоў паступіў у Гарвардскі ўніверсітэт і неўзабаве ўжо чытаў лекцыі ў матэматычным клубе Гарварда. * У 16 гадоў скончыў Гарвард з адзнакай. Некаторыя крытыкі выкарыстоўваюць У. Дж. Сайдзіса як найбольш паказальны прыклад таго, што вундэркінды рызыкуюць не дасягнуць поспеху ў сталым узросце. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Wallace, Amy, ''The Prodigy: Biography of William James Sidis, American Greatest Child Prodigy'', New York: EP Dutton & Co. 1986. ISBN 0-525-24404-2 == Спасылкі == * [http://www.sidis.net Sidis Archives website] * [http://www.quantonics.com/The_Prodigy_Review.html Details and outline of his life] * [https://web.archive.org/web/20050907154703/http://www.daveslater.telinco.co.uk/sidis.htm Biographical outline, and assessment] {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Сайдзіс Уільям Джэймс}} [[Катэгорыя:Памерлі ад унутрымазгавога кровазліцця]] [[Катэгорыя:Паліглоты]] [[Катэгорыя:Сацыялісты ЗША]] [[Катэгорыя:Стваральнікі і прапагандысты моў]] [[Катэгорыя:Антраполагі ЗША]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША]] [[Катэгорыя:Матэматыкі ЗША]] tsvbhbdsbu0zlq773csow12129eam73 14 810835 5165394 2026-07-13T12:54:08Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Сінтэзатар]]» 5165394 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Сінтэзатар]] mkmt2bwnpf5iva0hdlsjxgmj13pk6u8 14 810836 5165404 2026-07-13T13:30:11Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Катэгорыі музыкантаў|Лав]]» 5165404 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Катэгорыі музыкантаў|Лав]] mnv5hixsky0qacjzrganm4t3oyq5ow6 0 810837 5165465 2026-07-13T15:14:18Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Боркавіцкі дзяржаўны прафесійны ліцэй сельскагаспадарчай вытворчасці]] 5165465 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Боркавіцкі дзяржаўны прафесійны ліцэй сельскагаспадарчай вытворчасці]] [[Катэгорыя:1949 год у Беларусі]] qmq51cwb77il6gwjzmxgtp8yiie376q 10 810838 5165511 2026-07-13T17:16:29Z Sujsjsjsjdjdjjjkjkskssj 171109 Новая старонка: «{{Навігацыйная табліца | імя = Чэмпіянаты свету па футболе сярод жанчын | загаловак = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]] | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | выява = | клас_спісаў = hlist | загаловак1...» 5165511 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Чэмпіянаты свету па футболе сярод жанчын | загаловак = [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын]] | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | выява = | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = Турніры | спіс1 = * [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 1991|Кітай 1991]] * [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 1995|Швецыя 1995]] * [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 1999|ЗША 1999]] * [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2003|ЗША 2003]] * [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2007|Кітай 2007]] * [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2011|Германія 2011]] * [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2015|Канада 2015]] * [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2019|Францыя 2019]] * [[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2023|Аўстралія/Новая Зеландыя 2023]] *''[[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2027|Бразілія 2027]]'' *''[[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2031|ЗША/Мексіка/Ямайка/Коста-Рыка 2031]]'' *''[[Чэмпіянат свету па футболе сярод жанчын 2035|Вялікабрытанія 2035]]'' | загаловак2 = Фіналы | спіс2 = * [[Фінал чэмпіянату свету па футболе сярод жанчын 1991|1991]] * [[Фінал чэмпіянату свету па футболе сярод жанчын 1995|1995]] * [[Фінал чэмпіянату свету па футболе сярод жанчын 1999|1999]] * [[Фінал чэмпіянату свету па футболе сярод жанчын 2003|2003]] * [[Фінал чэмпіянату свету па футболе сярод жанчын 2007|2007]] * [[Фінал чэмпіянату свету па футболе сярод жанчын 2011|2011]] * [[Фінал чэмпіянату свету па футболе сярод жанчын 2015|2015]] * [[Фінал чэмпіянату свету па футболе сярод жанчын 2019|2019]] * [[Фінал чэмпіянату свету па футболе сярод жанчын 2023|2023]] *''[[Фінал чэмпіянату свету па футболе сярод жанчын 2027|2027]]'' *''[[Фінал чэмпіянату свету па футболе сярод жанчын 2031|2031]]'' *''[[Фінал чэмпіянату свету па футболе сярод жанчын 2035|2035]]'' }} 4zhsj5kacfuch6k3eo1o6oay1cmvrbb 0 810839 5165532 2026-07-13T18:51:14Z M.L.Bot 261 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/148875394|Дрозд, Антон Донатович]]» 5165532 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Сайт = }}'''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) -- савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]] . == Біяграфія == Нарадзіўся ў маі 1892 года ў сям'і беларускіх сялян у пасёлку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] . У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у 1917 годзе. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915-1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук. Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты на пасаду звышштатнага астранома ў [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (ДАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]] . У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі па рашэнні Рады астраномаў. У 1930 годзе нейкі прафесар А. Д. Дрозд быў загадчыкам фiзмат-факультэтам ЛДУ <ref>{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Архивированная копия|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}</ref> . У канцы 1930 года пасля заканчэння тэрміну дырэктараства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|А. А. Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне А. Д. Дразда дырэктарам. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Рады астраномаў ГАО, а ад урадавага органа – Наркамасветы РСФСР. Таму А. Д. Дрозд атрымаў мянушку "чырвонага дырэктара". У 1933 годзе быў нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі. У 1933-1936 гадах навуковы супрацоўнік матмеха ЛДУ. Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны <ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref> . Далейшы лёс невядомы.{{Пачатак цытаты}}Ранним летом 1964 г. А. Д. Дрозд появился однажды в Пулкове. Он никому не представлялся официально и встречался только с С. В. Романской, потом я узнал от неё, что А. Д. Дрозд был судим за какие-то «троцкистские прегрешения» и находился в ссылке долгие годы.{{Канец цытаты}} == Успаміны сучаснікаў == А. М. Дадаеў у артыкуле, прысвечаным 100-годдзю Козырава, пісаў <ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref> :<blockquote>«З прыбыццём „чырвонага дырэктара“ у Пулкаве пачалася літаральна „ломка“ арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся „сектарамі“ ў даволі вялікай колькасці, ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія малыя датычаць астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў сталі звацца „спецыялісты“ другога і першага разрадаў. Зарплата навукоўцаў спецыялістаў як і раней заставалася нізкай, хоць навукоўцам у большым, чым раней, аб'ёме даручаліся тэмы, якія маюць дзяржаўнае і прэстыжнае значэнне.»</blockquote> == Глядзіце таксама == * [[Пулкаўская справа]] {{Крыніцы}} == Спасылкі == * http://db.ranar.spb.ru/ru/work/id/7514/ * http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf f4jxetom029l1zh85f6zsuih5gef2s3 5165536 5165532 2026-07-13T19:01:06Z M.L.Bot 261 5165536 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]] . == Біяграфія == Нарадзіўся ў маі 1892 года ў сям’і беларускіх сялян у пасёлку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] . У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у 1917 годзе. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук. Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты на пасаду звышштатнага астранома ў [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (ДАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]] . У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі па рашэнні Рады астраномаў. У 1930 годзе нейкі прафесар А. Д. Дрозд быў загадчыкам фiзмат-факультэтам ЛДУ <ref>{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Архивированная копия|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}</ref> . У канцы 1930 года пасля заканчэння тэрміну дырэктараства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|А. А. Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне А. Д. Дразда дырэктарам. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Рады астраномаў ГАО, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму А. Д. Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара». У 1933 годзе быў нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі. У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік матмеха ЛДУ. Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны <ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>. Далейшы лёс пэўна не вядомы. Пазней Аляксандр Дадаеў пісаў, што ранім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з С. В. Раманскай, ад якой стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады быў у ссылцы.<ref>{{Cite web |url=http://www.ihst.ru/projects/sohist/papers/viet/1991/3/125-132.pdf |title=стр. 10 |access-date=2017-07-10 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406013619/http://www.ihst.ru/projects/sohist/papers/viet/1991/3/125-132.pdf |url-status=live }}</ref> == Успаміны сучаснікаў == У артыкуле, прысвечаным 100-годдзю Козырава, Аляксандр Дадаеў пісаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>: <blockquote>З прыбыццём «чырвонага дырэктара» у Пулкаве пачалася літаральна «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі» ў даволі вялікай колькасці, ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія малыя датычаць астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў сталі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Зарплата навукоўцаў спецыялістаў як і раней заставалася нізкай, хоць навукоўцам у большым, чым раней, аб’ёме даручаліся тэмы, якія маюць дзяржаўнае і прэстыжнае значэнне.</blockquote> == Гл. таксама == * [[Пулкаўская справа]] {{Крыніцы}} == Спасылкі == * http://db.ranar.spb.ru/ru/work/id/7514/ j0na1qx3g03ypf7asg9sn3vk79wqf47 5165538 5165536 2026-07-13T19:14:18Z M.L.Bot 261 5165538 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]] . == Біяграфія == Нарадзіўся ў маі 1892 года ў сям’і беларускіх сялян у пасёлку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] . У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у 1917 годзе. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук. Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты на пасаду звышштатнага астранома ў [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (ДАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]] . У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі па рашэнні Рады астраномаў. У 1930 годзе нейкі прафесар А. Д. Дрозд быў загадчыкам фiзмат факультэта ЛДУ<ref>{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}</ref> . У канцы 1930 года пасля заканчэння тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў Галоўнай астранамічнай абсерваторыі (ГАА), а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Антон Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара». У 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі. У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік матмеха ЛДУ. Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>. Далейшы лёс пэўна не вядомы. Пазней Аляксандр Дадаеў пісаў, што ранім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з С. В. Раманскай, ад якой стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады быў у ссылцы.<ref>{{Cite web |url=http://www.ihst.ru/projects/sohist/papers/viet/1991/3/125-132.pdf |title=стр. 10 |access-date=2017-07-10 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406013619/http://www.ihst.ru/projects/sohist/papers/viet/1991/3/125-132.pdf |url-status=live }}</ref> == Успаміны сучаснікаў == У артыкуле, прысвечаным 100-годдзю Козырава, Аляксандр Дадаеў пісаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>: <blockquote>З прыбыццём «чырвонага дырэктара» у Пулкаве пачалася літаральна «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі» ў даволі вялікай колькасці, ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія малыя датычаць астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў сталі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Зарплата навукоўцаў спецыялістаў як і раней заставалася нізкай, хоць навукоўцам у большым, чым раней, аб’ёме даручаліся тэмы, якія маюць дзяржаўнае і прэстыжнае значэнне.</blockquote> == Гл. таксама == * [[Пулкаўская справа]] {{Крыніцы}} == Спасылкі == * http://db.ranar.spb.ru/ru/work/id/7514/ 1p1waymy034vqguhzibg8yjlhuxruq6 5165543 5165538 2026-07-13T19:24:44Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5165543 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]] . == Біяграфія == Нарадзіўся ў маі 1892 года ў сям’і беларускіх сялян у пасёлку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] . У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у 1917 годзе. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук. Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты на пасаду звышштатнага астранома ў [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (ДАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]] . У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі па рашэнні Рады астраномаў. У 1930 годзе нейкі прафесар А. Д. Дрозд быў загадчыкам фiзмат факультэта ЛДУ<ref>{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}</ref> . У канцы 1930 года пасля заканчэння тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў Галоўнай астранамічнай абсерваторыі (ГАА), а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Антон Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара». У 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі. У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік матмеха ЛДУ. Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>. Далейшы лёс пэўна не вядомы. Пазней Аляксандр Дадаеў пісаў, што ранім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з С. В. Раманскай, ад якой стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады быў у ссылцы.<ref>[https://epdf.pub/-100-2a315b1c40342b075b186fee732ee3a796838.html Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]. — СПб.: Нестор-История, 2008. — 790 с. — С. 10.</ref> == Успаміны сучаснікаў == У артыкуле, прысвечаным 100-годдзю Козырава, Аляксандр Дадаеў пісаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>: <blockquote>З прыбыццём «чырвонага дырэктара» у Пулкаве пачалася літаральна «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі» ў даволі вялікай колькасці, ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія малыя датычаць астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў сталі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Зарплата навукоўцаў спецыялістаў як і раней заставалася нізкай, хоць навукоўцам у большым, чым раней, аб’ёме даручаліся тэмы, якія маюць дзяржаўнае і прэстыжнае значэнне.</blockquote> == Гл. таксама == * [[Пулкаўская справа]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} az62tpp16lgda2cekq9bzetyo8q19yx 5165574 5165543 2026-07-13T19:56:35Z M.L.Bot 261 5165574 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]] . == Біяграфія == Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук. Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты на пасаду звышштатнага астранома ў [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю -- ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]<ref>Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.</ref>. У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі рашэннем Рады астраномаў ГАА. У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ<ref>{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар'еру, удзельнічаў у арганізацыі ячэек і саўпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У канцы 1930 года пасля заканчэння тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Антон Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара». У 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі. У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік матмеха ЛДУ. Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>. Далейшы лёс пэўна не вядомы. Пазней [[Аляксандр Мікалаевіч Дадаеў|Аляксандр Дадаеў]] пісаў, што ранім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф'я Васілеўна Раманская|Соф'яй Раманскай]], ад якой стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады быў у ссылцы.<ref>[https://epdf.pub/-100-2a315b1c40342b075b186fee732ee3a796838.html Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]. — СПб.: Нестор-История, 2008. — 790 с. — С. 10.</ref> == Успаміны сучаснікаў == У артыкуле, прысвечаным 100-годдзю Козырава, Аляксандр Дадаеў пісаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>: <blockquote>З прыбыццём «чырвонага дырэктара» у Пулкаве пачалася літаральна «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі» ў даволі вялікай колькасці, ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія малыя датычаць астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў сталі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Зарплата навукоўцаў спецыялістаў як і раней заставалася нізкай, хоць навукоўцам у большым, чым раней, аб’ёме даручаліся тэмы, якія маюць дзяржаўнае і прэстыжнае значэнне.</blockquote> == Гл. таксама == * [[Пулкаўская справа]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} 9pv4i0ywa0hnvvurmf9zd83blbg44c9 5165578 5165574 2026-07-13T20:00:11Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ 5165578 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]] . == Біяграфія == Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук. Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты на пасаду звышштатнага астранома ў [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю -- ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]<ref>Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.</ref>. У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі рашэннем Рады астраномаў ГАА. У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ<ref>{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар'еру, удзельнічаў у арганізацыі ячэек і саўпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У канцы 1930 года пасля заканчэння тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Антон Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара». У 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі. У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік матмеха ЛДУ. Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>. Далейшы лёс пэўна не вядомы. Пазней [[Аляксандр Мікалаевіч Дадаеў|Аляксандр Дадаеў]] пісаў, што ранім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф'я Васілеўна Раманская|Соф'яй Раманскай]], ад якой стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады быў у ссылцы.<ref>[https://epdf.pub/-100-2a315b1c40342b075b186fee732ee3a796838.html Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]. — СПб.: Нестор-История, 2008. — 790 с. — С. 10.</ref> == Успаміны сучаснікаў == У артыкуле, прысвечаным 100-годдзю Козырава, Аляксандр Дадаеў пісаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>: <blockquote>З прыбыццём «чырвонага дырэктара» у Пулкаве пачалася літаральна «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі» ў даволі вялікай колькасці, ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія малыя датычаць астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў сталі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Зарплата навукоўцаў спецыялістаў як і раней заставалася нізкай, хоць навукоўцам у большым, чым раней, аб’ёме даручаліся тэмы, якія маюць дзяржаўнае і прэстыжнае значэнне.</blockquote> == Гл. таксама == * [[Пулкаўская справа]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}} gwab9539htcabron9pbgcst4mh0kwns 5165645 5165578 2026-07-13T21:48:37Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5165645 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]] . == Біяграфія == Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук. Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю -- ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]<ref>Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.</ref>. У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі рашэннем Рады астраномаў ГАА. У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ<ref>{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар'еру, удзельнічаў у арганізацыі ячэек і саўпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У канцы 1930 года па заканчэнні тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Антон Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара». У 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі. У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ. Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>. Далейшы лёс пэўна не вядомы. Пазней [[Аляксандр Мікалаевіч Дадаеў|Аляксандр Дадаеў]] пісаў, што ранім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф'я Васілеўна Раманская|Соф'яй Раманскай]], ад якой стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады быў у ссылцы.<ref>[https://epdf.pub/-100-2a315b1c40342b075b186fee732ee3a796838.html Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]. — СПб.: Нестор-История, 2008. — 790 с. — С. 10.</ref> == Успаміны сучаснікаў == У артыкуле, прысвечаным 100-годдзю Козырава, Аляксандр Дадаеў пісаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>: <blockquote>З прыбыццём «чырвонага дырэктара» у Пулкаве пачалася літаральна «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі» ў даволі вялікай колькасці, ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія малыя датычаць астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў сталі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Зарплата навукоўцаў спецыялістаў як і раней заставалася нізкай, хоць навукоўцам у большым, чым раней, аб’ёме даручаліся тэмы, якія маюць дзяржаўнае і прэстыжнае значэнне.</blockquote> == Гл. таксама == * [[Пулкаўская справа]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}} j22pa2w0mvp7mq3keercsml19m2g34t 5165648 5165645 2026-07-13T21:53:20Z M.L.Bot 261 /* Успаміны сучаснікаў */ 5165648 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]] . == Біяграфія == Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук. Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю -- ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]<ref>Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.</ref>. У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі рашэннем Рады астраномаў ГАА. У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ<ref>{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар'еру, удзельнічаў у арганізацыі ячэек і саўпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У канцы 1930 года па заканчэнні тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Антон Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара». У 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі. У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ. Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>. Далейшы лёс пэўна не вядомы. Пазней [[Аляксандр Мікалаевіч Дадаеў|Аляксандр Дадаеў]] пісаў, што ранім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф'я Васілеўна Раманская|Соф'яй Раманскай]], ад якой стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады быў у ссылцы.<ref>[https://epdf.pub/-100-2a315b1c40342b075b186fee732ee3a796838.html Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]. — СПб.: Нестор-История, 2008. — 790 с. — С. 10.</ref> == Успаміны сучаснікаў == У артыкуле, прысвечаным 100-годдзю Козырава, Аляксандр Дадаеў пісаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>: <blockquote>З прыбыццём «чырвонага дырэктара» у Пулкаве пачалася літаральна «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі» ў даволі вялікай колькасці, ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычаць астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў сталі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Заробак навукоўцаў спецыялістаў як і раней заставаўся нізкі, хоць навукоўцам у большым, чым раней, аб’ёме даручаліся тэмы, якія маюць дзяржаўнае і прэстыжнае значэнне.</blockquote> == Гл. таксама == * [[Пулкаўская справа]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}} 2iz4n3mwwteusbwamtldrw1fdz5iss4 5165650 5165648 2026-07-13T21:54:13Z M.L.Bot 261 5165650 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук. Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю -- ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]<ref>Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.</ref>. У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі рашэннем Рады астраномаў ГАА. У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ<ref>{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар'еру, удзельнічаў у арганізацыі ячэек і саўпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У канцы 1930 года па заканчэнні тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Антон Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара». У 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі. У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ. Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>. Далейшы лёс пэўна не вядомы. Пазней [[Аляксандр Мікалаевіч Дадаеў|Аляксандр Дадаеў]] пісаў, што ранім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф'я Васілеўна Раманская|Соф'яй Раманскай]], ад якой стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады быў у ссылцы.<ref>[https://epdf.pub/-100-2a315b1c40342b075b186fee732ee3a796838.html Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]. — СПб.: Нестор-История, 2008. — 790 с. — С. 10.</ref> == Успаміны сучаснікаў == У артыкуле, прысвечаным 100-годдзю Козырава, Аляксандр Дадаеў пісаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>: <blockquote>З прыбыццём «чырвонага дырэктара» у Пулкаве пачалася літаральна «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі» ў даволі вялікай колькасці, ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычаць астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў сталі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Заробак навукоўцаў спецыялістаў як і раней заставаўся нізкі, хоць навукоўцам у большым, чым раней, аб’ёме даручаліся тэмы, якія маюць дзяржаўнае і прэстыжнае значэнне.</blockquote> == Гл. таксама == * [[Пулкаўская справа]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}} 57qn63kuxoc00gyeyqwf54nbhhbmdu5 5165652 5165650 2026-07-13T21:55:03Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5165652 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук. Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю -- ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]<ref>Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.</ref>. У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі рашэннем Рады астраномаў ГАА. У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ<ref>{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар'еру, удзельнічаў у арганізацыі ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У канцы 1930 года па заканчэнні тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Антон Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара». У 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі. У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ. Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>. Далейшы лёс пэўна не вядомы. Пазней [[Аляксандр Мікалаевіч Дадаеў|Аляксандр Дадаеў]] пісаў, што ранім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф'я Васілеўна Раманская|Соф'яй Раманскай]], ад якой стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады быў у ссылцы.<ref>[https://epdf.pub/-100-2a315b1c40342b075b186fee732ee3a796838.html Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]. — СПб.: Нестор-История, 2008. — 790 с. — С. 10.</ref> == Успаміны сучаснікаў == У артыкуле, прысвечаным 100-годдзю Козырава, Аляксандр Дадаеў пісаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>: <blockquote>З прыбыццём «чырвонага дырэктара» у Пулкаве пачалася літаральна «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі» ў даволі вялікай колькасці, ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычаць астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў сталі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Заробак навукоўцаў спецыялістаў як і раней заставаўся нізкі, хоць навукоўцам у большым, чым раней, аб’ёме даручаліся тэмы, якія маюць дзяржаўнае і прэстыжнае значэнне.</blockquote> == Гл. таксама == * [[Пулкаўская справа]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}} rubaz016in7pwivd25rfk2q5dsrzzsy 5165693 5165652 2026-07-14T04:16:22Z M.L.Bot 261 /* Успаміны сучаснікаў */ 5165693 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук. Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю -- ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]<ref>Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.</ref>. У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі рашэннем Рады астраномаў ГАА. У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ<ref>{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар'еру, удзельнічаў у арганізацыі ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У канцы 1930 года па заканчэнні тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Антон Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара». У 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі. У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ. Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>. Далейшы лёс пэўна не вядомы. Пазней [[Аляксандр Мікалаевіч Дадаеў|Аляксандр Дадаеў]] пісаў, што ранім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф'я Васілеўна Раманская|Соф'яй Раманскай]], ад якой стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады быў у ссылцы.<ref>[https://epdf.pub/-100-2a315b1c40342b075b186fee732ee3a796838.html Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]. — СПб.: Нестор-История, 2008. — 790 с. — С. 10.</ref> == Успаміны сучаснікаў == У артыкуле, прысвечаным 100-годдзю [[Мікалай Аляксандравіч Козыраў|Мікалая Козырава]], Аляксандр Дадаеў пісаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>: <blockquote>З прыбыццём «чырвонага дырэктара» у Пулкаве пачалася літаральна «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі» ў даволі вялікай колькасці, ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычаць астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў сталі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Заробак навукоўцаў спецыялістаў як і раней заставаўся нізкі, хоць навукоўцам у большым, чым раней, аб’ёме даручаліся тэмы, якія маюць дзяржаўнае і прэстыжнае значэнне.</blockquote> == Гл. таксама == * [[Пулкаўская справа]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}} ebez9tnwmgm5e8t04wqee53wdm44d3y 5165695 5165693 2026-07-14T04:21:04Z M.L.Bot 261 5165695 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук. Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю — ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]<ref>Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.</ref>. У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі рашэннем Рады астраномаў ГАА. У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ<ref>{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар’еру, удзельнічаў у арганізацыі ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У канцы 1930 года па заканчэнні тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Антон Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара». У 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі. У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ. Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>. Далейшы лёс пэўна не вядомы. Пазней [[Аляксандр Мікалаевіч Дадаеў|Аляксандр Дадаеў]] пісаў, што ранім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф’я Васілеўна Раманская|Соф’яй Раманскай]], ад якой стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады быў у ссылцы.<ref>[https://epdf.pub/-100-2a315b1c40342b075b186fee732ee3a796838.html Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]. — СПб.: Нестор-История, 2008. — 790 с. — С. 10.</ref> == Успаміны сучаснікаў == У артыкуле, прысвечаным 100-годдзю [[Мікалай Аляксандравіч Козыраў|Мікалая Козырава]], Аляксандр Дадаеў пісаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>: <blockquote>З прыбыццём «чырвонага дырэктара» у Пулкаве пачалася літаральна «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі» ў даволі вялікай колькасці, ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычаць астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў сталі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Заробак навукоўцаў спецыялістаў як і раней заставаўся нізкі, хоць навукоўцам у большым, чым раней, аб’ёме даручаліся тэмы, якія маюць дзяржаўнае і прэстыжнае значэнне.</blockquote> == Гл. таксама == * [[Пулкаўская справа]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}} 1wpptweyebvteow5xuyxuzvze2j4pzn 5165713 5165695 2026-07-14T05:30:08Z Autumndancer 168015 5165713 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дрозд}} {{Вучоны}} '''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук. Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю — ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]<ref>Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.</ref>. У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі рашэннем Рады астраномаў ГАА. У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ<ref>{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар’еру, удзельнічаў у арганізацыі ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У канцы 1930 года па заканчэнні тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Антон Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара». У 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі. У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ. Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>. Далейшы лёс пэўна не вядомы. Пазней [[Аляксандр Мікалаевіч Дадаеў|Аляксандр Дадаеў]] пісаў, што ранім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф’я Васілеўна Раманская|Соф’яй Раманскай]], ад якой стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады быў у ссылцы.<ref>[https://epdf.pub/-100-2a315b1c40342b075b186fee732ee3a796838.html Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]. — СПб.: Нестор-История, 2008. — 790 с. — С. 10.</ref> == Успаміны сучаснікаў == У артыкуле, прысвечаным 100-годдзю [[Мікалай Аляксандравіч Козыраў|Мікалая Козырава]], Аляксандр Дадаеў пісаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>: <blockquote>З прыбыццём «чырвонага дырэктара» у Пулкаве пачалася літаральна «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі» ў даволі вялікай колькасці, ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычаць астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў сталі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Заробак навукоўцаў спецыялістаў як і раней заставаўся нізкі, хоць навукоўцам у большым, чым раней, аб’ёме даручаліся тэмы, якія маюць дзяржаўнае і прэстыжнае значэнне.</blockquote> == Гл. таксама == * [[Пулкаўская справа]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}} iomywujra8bz1dnoy7wrdnt8n9ab33n 5165715 5165713 2026-07-14T05:31:26Z Autumndancer 168015 /* Успаміны сучаснікаў */ 5165715 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дрозд}} {{Вучоны}} '''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук. Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю — ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]<ref>Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.</ref>. У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі рашэннем Рады астраномаў ГАА. У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ<ref>{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар’еру, удзельнічаў у арганізацыі ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У канцы 1930 года па заканчэнні тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Антон Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара». У 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі. У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ. Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>. Далейшы лёс пэўна не вядомы. Пазней [[Аляксандр Мікалаевіч Дадаеў|Аляксандр Дадаеў]] пісаў, што ранім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф’я Васілеўна Раманская|Соф’яй Раманскай]], ад якой стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады быў у ссылцы.<ref>[https://epdf.pub/-100-2a315b1c40342b075b186fee732ee3a796838.html Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]. — СПб.: Нестор-История, 2008. — 790 с. — С. 10.</ref> == Успаміны сучаснікаў == У артыкуле, прысвечаным 100-годдзю [[Мікалай Аляксандравіч Козыраў|Мікалая Козырава]], Аляксандр Дадаеў пісаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>: <blockquote>З прыбыццём «чырвонага дырэктара» у Пулкаве пачалася літаральна «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі» ў даволі вялікай колькасці, ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычаць астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў пачалі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Заробак навукоўцаў спецыялістаў як і раней заставаўся нізкі, хоць навукоўцам у большым, чым раней, аб’ёме даручаліся тэмы, якія маюць дзяржаўнае і прэстыжнае значэнне.</blockquote> == Гл. таксама == * [[Пулкаўская справа]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}} ocjgziok4o2cxufgcqthjky5gpl343g 5165726 5165715 2026-07-14T05:52:43Z M.L.Bot 261 5165726 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дрозд}} {{Вучоны}} '''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук. Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю — ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]<ref>Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.</ref>. У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі рашэннем Рады астраномаў ГАА. У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ<ref>{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар’еру, удзельнічаў у арганізацыі ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У канцы 1930 года па заканчэнні тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Антон Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара». У 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі. У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ. Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>. Далейшы лёс пэўна не вядомы. Пазней [[Аляксандр Мікалаевіч Дадаеў|Аляксандр Дадаеў]] пісаў, што ранім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф’я Васілеўна Раманская|Соф’яй Раманскай]], ад якой стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады быў у ссылцы.<ref>[https://epdf.pub/-100-2a315b1c40342b075b186fee732ee3a796838.html Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]. — СПб.: Нестор-История, 2008. — 790 с. — С. 10.</ref> == Успаміны сучаснікаў == У артыкуле, прысвечаным 100-годдзю [[Мікалай Аляксандравіч Козыраў|Мікалая Козырава]], Аляксандр Дадаеў пісаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>: <blockquote>З прыбыццём «чырвонага дырэктара» у Пулкаве пачалася літаральна «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі» ў даволі вялікай колькасці, ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычаць астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў пачалі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Заробак навукоўцаў спецыялістаў як і раней заставаўся нізкі, хоць навукоўцам у большым, чым раней, аб’ёме даручаліся тэмы, якія маюць дзяржаўнае і прэстыжнае значэнне.</blockquote> == Гл. таксама == * [[Пулкаўская справа]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}} 0bk08w8677vp4vi2w72isf8uovq89wm 5165743 5165726 2026-07-14T06:20:58Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5165743 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дрозд}} {{Вучоны}} '''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук. Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю — ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]<ref>Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.</ref>. У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі рашэннем Рады астраномаў ГАА. У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ<ref>{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар’еру, удзельнічаў у арганізацыі ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У канцы 1930 года па заканчэнні тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Антон Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара». У 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі. У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ. Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>. Далейшы лёс пэўна не вядомы{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Пазней [[Аляксандр Мікалаевіч Дадаеў|Аляксандр Дадаеў]] пісаў, што ранім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф’я Васілеўна Раманская|Соф’яй Раманскай]], ад якой стала вядома, што Дрозд быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады быў у ссылцы.<ref>[https://epdf.pub/-100-2a315b1c40342b075b186fee732ee3a796838.html Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]. — СПб.: Нестор-История, 2008. — 790 с. — С. 10.</ref> == Успаміны сучаснікаў == У артыкуле, прысвечаным 100-годдзю [[Мікалай Аляксандравіч Козыраў|Мікалая Козырава]], Аляксандр Дадаеў пісаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>: <blockquote>З прыбыццём «чырвонага дырэктара» у Пулкаве пачалася літаральна «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі» ў даволі вялікай колькасці, ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычаць астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў пачалі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Заробак навукоўцаў спецыялістаў як і раней заставаўся нізкі, хоць навукоўцам у большым, чым раней, аб’ёме даручаліся тэмы, якія маюць дзяржаўнае і прэстыжнае значэнне.</blockquote> == Гл. таксама == * [[Пулкаўская справа]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}} 8j8p7kylzf2rudz1tybicjfqdop5a4f 5165766 5165743 2026-07-14T06:41:19Z M.L.Bot 261 5165766 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дрозд}} {{Вучоны}} '''Антон Данатавіч Дрозд''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі астраном, сёмы дырэктар [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 18 мая 1892 года ў мястэчку [[Казяны (Браслаўскі раён)|Казяны]] Богінскай воласці Дзісенскага павета [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], быў сынам сялян каталіцкага веравызнання Даната Дразда і Юліяны Сяўрук{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Ахрышчаны ў Тверацкім касцёле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У маі 1914 года скончыў 5-ю гімназію ў Пецярбургу{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1914 годзе паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Петраградскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Астраномія», які скончыў у лютым 1917 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Са студзеня 1929 года быў старшынёй праўлення Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]]{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з вучобай ва ўніверсітэце ў 1915—1918 гадах працаваў памочнікам бібліятэкара ў Бібліятэцы Акадэміі навук. Пасля паступіў ва ўніверсітэцкую аспірантуру і паралельна прыняты звышштатным астраномам у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскую абсерваторыю]] (Галоўную астранамічную абсерваторыю — ГАА). У 1920 годзе ўступіў у [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|ВКП(б)]]<ref>Архив РАН (Санкт-Петербургский филиал) Ф. 703. Оп. 3. Д. 42. Л. 1-4.</ref>. У 1921 годзе звольнены з абсерваторыі рашэннем Рады астраномаў ГАА. У 1921 годзе вярнуўся на фізіка-матэматычны факультэт, дзе прайшоў шлях ад аспіранта да прафесара і намесніка дэкана{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1930 годзе згадваецца як прафесар і загадчык фiз-мат факультэта ЛДУ<ref>{{Cite web|url=http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|title=Весь Ленинград : адресная и справочная книга на 1931 год. – Л. : Изд-во Ленинградского Облисполкома и Ленинградского Совета, 1931. – 1262 с. разд. паг.|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004754/http://history.museums.spbu.ru/images/1931.pdf|archive-date=2019-01-03|access-date=2017-07-10|url-status=live}}</ref>. Акрамя таго, Дрозд меў прафесуру ў сельгасінстытуце і Інстытуце інжынераў шляхоў зносін, быў аўтарам папулярнага падручніка «Пачаткі матэматычнага аналізу» (1931){{sfn|Баринов|2021|p=}}. Паралельна з гэтым Дрозд рабіў паспяховую партыйную кар’еру, удзельнічаў у арганізацыі ячэек і савпартшколы ў Дзецкім Сяле{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У канцы 1930 года па заканчэнні тэрміну дырэктарства Пулкаўскай абсерваторыяй [[Аляксандр Аляксандравіч Іваноў (астраном)|Аляксандра Іванова]] паступіла распараджэнне пра прызначэнне дырэктарам Антона Дразда. Гэта быў першы выпадак у гісторыі Пулкаўскай абсерваторыі, калі вылучэнне дырэктара адбывалася не ад Савета астраномаў ГАА, а ад урадавага органа — Наркамасветы РСФСР. Таму Антон Дрозд атрымаў мянушку «чырвонага дырэктара». У 1933 годзе нечакана адкліканы з пасады дырэктара Пулкаўскай абсерваторыі. У 1933—1936 гадах навуковы супрацоўнік мат-меха ЛДУ. Пасля абвінавачаны па артыкуле «Антысавецкая агітацыя і прапаганда» і арыштаваны<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>. Далейшы лёс пэўна не вядомы{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Пазней [[Аляксандр Мікалаевіч Дадаеў|Аляксандр Дадаеў]] пісаў, што раннім летам 1964 года Дрозд аднойчы з’явіўся ў Пулкаве, нікому афіцыйна не прадстаўляўся і сустракаўся толькі з [[Соф’я Васілеўна Раманская|Соф’яй Раманскай]], ад якой стала вядома, што ён быў асуджаны за «трацкісцкія грахі» і многія гады правёў у ссылцы.<ref>[https://epdf.pub/-100-2a315b1c40342b075b186fee732ee3a796838.html Время и звезды: к 100-летию Н. А. Козырева]. — СПб.: Нестор-История, 2008. — 790 с. — С. 10.</ref> == Успаміны сучаснікаў == У артыкуле, прысвечаным 100-годдзю [[Мікалай Аляксандравіч Козыраў|Мікалая Козырава]], Аляксандр Дадаеў пісаў<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|title=А. Н. Дадаев НИКОЛАЙ АЛЕКСАНДРОВИЧ КОЗЫРЕВ. К 100-ЛЕТИЮ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102194506/http://www.chronos.msu.ru/old/RREPORTS/kozyrev_100/dadaev_kozyrev_100.pdf|archive-date=2019-01-02|access-date=2017-05-10|url-status=live}}</ref>: <blockquote>З прыбыццём «чырвонага дырэктара» у Пулкаве пачалася літаральна «ломка» арганізацыйных пачаткаў. Навуковыя аддзелы замяняліся «сектарамі» ў даволі вялікай колькасці, ствараліся новыя падраздзяленні, як, напрыклад, Сектар абароны або Метадалагічны сектар (загадванне якім прыняў на сябе А. Д. Дрозд), фармаваліся новыя тэмы даследаванняў, якія мала датычаць астраноміі. Пасады малодшых і старэйшых астраномаў пачалі звацца «спецыялісты» другога і першага разрадаў. Заробак навукоўцаў спецыялістаў як і раней заставаўся нізкі, хоць навукоўцам у большым, чым раней, аб’ёме даручаліся тэмы, якія маюць дзяржаўнае і прэстыжнае значэнне.</blockquote> == Гл. таксама == * [[Пулкаўская справа]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дрозд Антон Данатавіч}} trxy5e2pjp6e6g2jd8fyo9ov0q9nfd6 0 810840 5165541 2026-07-13T19:21:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Віцебск)]] 5165541 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Віцебск)]] drpb3m05r0n1xfsil83jmtp18za565j 0 810841 5165545 2026-07-13T19:32:08Z Emilia Noah 155537 Новая старонка: «{{Subst:L}}{{Гульнявая сістэма}} {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Nintendo}} {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}}» 5165545 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=13 ліпеня 2026}}{{Гульнявая сістэма}} {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Nintendo}} {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}} fayqi8j20gh2y495h1tk9sly5q5gmxi 5165573 5165545 2026-07-13T19:55:32Z Emilia Noah 155537 5165573 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=13 ліпеня 2026}}{{Гульнявая сістэма}} '''«Super Nintendo Entertainment System»''' (таксама вядомая як '''Super Nintendo''', '''Super NES''' і '''SNES'''{{#tag:ref|Скарачэнне ''SNES'' можа вымаўляцца як асобнае слова (напрыклад, ''NATO''), а таксама па літарах (напрыклад, ''IBM'') або як гібрыд (напрыклад, ''JPEG''); некаторыя сцвярджаюць, што гэтае слова павінна вымаўляцца як ''Super Nintendo'' або ''Super NES''. Пісьмова ў англійскай мове выбар [[Артыкль|нявызначанага артыкля]] можа быць праблематычным з-за падобных адрозненняў.<ref>{{Cite web|url=http://forums.nintendo.com/nintendo/board/message?board.id=legacy&message.id=309753&view=by_date_ascending&page=1|title=Do you say NES or N-E-S?|work=Nintendo NSider Forums|access-date=2012-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113004109/http://forums.nintendo.com/nintendo/board/message?board.id=legacy&message.id=309753&view=by_date_ascending&page=1|archive-date=2009-01-13|lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/pages/unions/forums/show_msgs.php?topic_id=25234640&union_id=177|title=Pronouncing NES & SNES|work=GameSpot forums|access-date=2012-01-03|archive-url=https://www.webcitation.org/65RQSpsfb?url=http://uk.gamespot.com/unions/177/forums/25234640|archive-date=2012-02-14}}</ref>|group=K}}) — 16-бітная гульнявая прыстаўка, выпушчаная японскай карпарацыяй «Nintendo» у ЗША, Бразіліі, Еўропе і Аўстраліі. У Японіі яна вядомая пад назвай {{Nihongo|«Super Famicom»|スーパーファミコン|су:па:фамікон||, скарачэнне ад «Super Family Computer», або SFC}}. У Паўднёвай Карэі яна называлася «Super Comboy» ({{Lang-ko|슈퍼 컴보이}} ''Сюпхо кхомбоі'') і распаўсюджвалася «Hyundai Electronics». Хоць усе пералічаныя версіі кансолі аднолькавыя, рэгіянальная блакіроўка робіць немагчымай сумяшчальнасць картрыджаў з розных краін. {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Nintendo}} {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}} hnlbun9k56wlrrzem4bc9an7ifigyf3 5165575 5165573 2026-07-13T19:57:37Z Emilia Noah 155537 5165575 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=13 ліпеня 2026}}{{Гульнявая сістэма}} '''«Super Nintendo Entertainment System»''' (таксама вядомая як '''Super Nintendo''', '''Super NES''' і '''SNES'''{{#tag:ref|Скарачэнне ''SNES'' можа вымаўляцца як асобнае слова (напрыклад, ''NATO''), а таксама па літарах (напрыклад, ''IBM'') або як гібрыд (напрыклад, ''JPEG''); некаторыя сцвярджаюць, што гэтае слова павінна вымаўляцца як ''Super Nintendo'' або ''Super NES''. Пісьмова ў англійскай мове выбар [[Артыкль|нявызначанага артыкля]] можа быць праблематычным з-за падобных адрозненняў.<ref>{{Cite web|url=http://forums.nintendo.com/nintendo/board/message?board.id=legacy&message.id=309753&view=by_date_ascending&page=1|title=Do you say NES or N-E-S?|work=Nintendo NSider Forums|access-date=2012-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113004109/http://forums.nintendo.com/nintendo/board/message?board.id=legacy&message.id=309753&view=by_date_ascending&page=1|archive-date=2009-01-13|lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/pages/unions/forums/show_msgs.php?topic_id=25234640&union_id=177|title=Pronouncing NES & SNES|work=GameSpot forums|access-date=2012-01-03|archive-url=https://www.webcitation.org/65RQSpsfb?url=http://uk.gamespot.com/unions/177/forums/25234640|archive-date=2012-02-14}}</ref>|group=K}}) — 16-бітная гульнявая прыстаўка, выпушчаная японскай карпарацыяй «Nintendo» у ЗША, Бразіліі, Еўропе і Аўстраліі. У Японіі яна вядомая пад назвай {{Nihongo|«Super Famicom»|スーパーファミコン|су:па:фамікон||, скарачэнне ад «Super Family Computer», або SFC}}. У Паўднёвай Карэі яна называлася «Super Comboy» ({{Lang-ko|슈퍼 컴보이}} ''Сюпхо кхомбоі'') і распаўсюджвалася «Hyundai Electronics». Хоць усе пералічаныя версіі кансолі аднолькавыя, рэгіянальная блакіроўка робіць немагчымай сумяшчальнасць картрыджаў з розных краін. «Super Nintendo Entertainment System» стала другой хатняй кансоллю «Nintendo» услед за NES (якая выпускалася ў Японіі пад назовам «Famicom»). У SNES былі прадстаўлены палепшаныя графічныя і гукавыя магчымасці ў параўнанні з іншымі кансолямі таго часу. Акрамя таго, распрацоўка дадатковых чыпаў, якія ўбудоўваліся ў картрыдж гульні, дазваляла ёй заставацца канкурэнтаздольнай на сусветным рынку нават пасля выхаду наступнага пакалення гульнявых прыставак. {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Nintendo}} {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}} ofzw06tavlj9qj1lqhzx3yrf91t71em 5165579 5165575 2026-07-13T20:01:20Z Emilia Noah 155537 5165579 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=13 ліпеня 2026}}{{Гульнявая сістэма|logo=[[Файл:SNES logo.svg|200px]]|image=[[Файл:SNES-Mod1-Console-Set.jpg|300px]]}} '''«Super Nintendo Entertainment System»''' (таксама вядомая як '''Super Nintendo''', '''Super NES''' і '''SNES'''{{#tag:ref|Скарачэнне ''SNES'' можа вымаўляцца як асобнае слова (напрыклад, ''NATO''), а таксама па літарах (напрыклад, ''IBM'') або як гібрыд (напрыклад, ''JPEG''); некаторыя сцвярджаюць, што гэтае слова павінна вымаўляцца як ''Super Nintendo'' або ''Super NES''. Пісьмова ў англійскай мове выбар [[Артыкль|нявызначанага артыкля]] можа быць праблематычным з-за падобных адрозненняў.<ref>{{Cite web|url=http://forums.nintendo.com/nintendo/board/message?board.id=legacy&message.id=309753&view=by_date_ascending&page=1|title=Do you say NES or N-E-S?|work=Nintendo NSider Forums|access-date=2012-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113004109/http://forums.nintendo.com/nintendo/board/message?board.id=legacy&message.id=309753&view=by_date_ascending&page=1|archive-date=2009-01-13|lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/pages/unions/forums/show_msgs.php?topic_id=25234640&union_id=177|title=Pronouncing NES & SNES|work=GameSpot forums|access-date=2012-01-03|archive-url=https://www.webcitation.org/65RQSpsfb?url=http://uk.gamespot.com/unions/177/forums/25234640|archive-date=2012-02-14}}</ref>|group=K}}) — 16-бітная гульнявая прыстаўка, выпушчаная японскай карпарацыяй «Nintendo» у ЗША, Бразіліі, Еўропе і Аўстраліі. У Японіі яна вядомая пад назвай {{Nihongo|«Super Famicom»|スーパーファミコン|су:па:фамікон||, скарачэнне ад «Super Family Computer», або SFC}}. У Паўднёвай Карэі яна называлася «Super Comboy» ({{Lang-ko|슈퍼 컴보이}} ''Сюпхо кхомбоі'') і распаўсюджвалася «Hyundai Electronics». Хоць усе пералічаныя версіі кансолі аднолькавыя, рэгіянальная блакіроўка робіць немагчымай сумяшчальнасць картрыджаў з розных краін. «Super Nintendo Entertainment System» стала другой хатняй кансоллю «Nintendo» услед за NES (якая выпускалася ў Японіі пад назовам «Famicom»). У SNES былі прадстаўлены палепшаныя графічныя і гукавыя магчымасці ў параўнанні з іншымі кансолямі таго часу. Акрамя таго, распрацоўка дадатковых чыпаў, якія ўбудоўваліся ў картрыдж гульні, дазваляла ёй заставацца канкурэнтаздольнай на сусветным рынку нават пасля выхаду наступнага пакалення гульнявых прыставак. Кансоль набыла папулярнасць у шматлікіх краінах, стаўшы самай прадаванай 16-бітнай прыстаўкай, нягледзячы на ​​ўпартую канкурэнцыю ў Паўночнай Амерыцы са боку «Sega». SNES засталася папулярная ў эпоху 32-бітных сістэм сярод фанатаў, калекцыянераў і энтузіястаў, якія працуюць з эмуляцыяй (якія ствараюць самаробныя выявы ПЗУ), нягледзячы на ​​тое, што «Nintendo» спыніла падтрымку дадзенай кансолі. {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Nintendo}} {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}} 3advijwm8jnjt882q1x0vjk976m1imh 5165582 5165579 2026-07-13T20:09:38Z Emilia Noah 155537 5165582 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=13 ліпеня 2026}}{{Гульнявая сістэма|logo=[[Файл:SNES logo.svg|200px]]|image=[[Файл:SNES-Mod1-Console-Set.jpg|300px]]}} '''«Super Nintendo Entertainment System»''' (таксама вядомая як '''Super Nintendo''', '''Super NES''' і '''SNES'''{{#tag:ref|Скарачэнне ''SNES'' можа вымаўляцца як асобнае слова (напрыклад, ''NATO''), а таксама па літарах (напрыклад, ''IBM'') або як гібрыд (напрыклад, ''JPEG''); некаторыя сцвярджаюць, што гэтае слова павінна вымаўляцца як ''Super Nintendo'' або ''Super NES''. Пісьмова ў англійскай мове выбар [[Артыкль|нявызначанага артыкля]] можа быць праблематычным з-за падобных адрозненняў.<ref>{{Cite web|url=http://forums.nintendo.com/nintendo/board/message?board.id=legacy&message.id=309753&view=by_date_ascending&page=1|title=Do you say NES or N-E-S?|work=Nintendo NSider Forums|access-date=2012-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113004109/http://forums.nintendo.com/nintendo/board/message?board.id=legacy&message.id=309753&view=by_date_ascending&page=1|archive-date=2009-01-13|lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/pages/unions/forums/show_msgs.php?topic_id=25234640&union_id=177|title=Pronouncing NES & SNES|work=GameSpot forums|access-date=2012-01-03|archive-url=https://www.webcitation.org/65RQSpsfb?url=http://uk.gamespot.com/unions/177/forums/25234640|archive-date=2012-02-14}}</ref>|group=K}}) — 16-бітная гульнявая прыстаўка, выпушчаная японскай карпарацыяй «Nintendo» у ЗША, Бразіліі, Еўропе і Аўстраліі. У Японіі яна вядомая пад назвай {{Nihongo|«Super Famicom»|スーパーファミコン|су:па:фамікон||, скарачэнне ад «Super Family Computer», або SFC}}. У Паўднёвай Карэі яна называлася «Super Comboy» ({{Lang-ko|슈퍼 컴보이}} ''Сюпхо кхомбоі'') і распаўсюджвалася «Hyundai Electronics». Хоць усе пералічаныя версіі кансолі аднолькавыя, рэгіянальная блакіроўка робіць немагчымай сумяшчальнасць картрыджаў з розных краін. «Super Nintendo Entertainment System» стала другой хатняй кансоллю «Nintendo» услед за NES (якая выпускалася ў Японіі пад назовам «Famicom»). У SNES былі прадстаўлены палепшаныя графічныя і гукавыя магчымасці ў параўнанні з іншымі кансолямі таго часу. Акрамя таго, распрацоўка дадатковых чыпаў, якія ўбудоўваліся ў картрыдж гульні, дазваляла ёй заставацца канкурэнтаздольнай на сусветным рынку нават пасля выхаду наступнага пакалення гульнявых прыставак. Кансоль набыла папулярнасць у шматлікіх краінах, стаўшы самай прадаванай 16-бітнай прыстаўкай, нягледзячы на ​​ўпартую канкурэнцыю ў Паўночнай Амерыцы са боку «Sega». SNES засталася папулярная ў эпоху 32-бітных сістэм сярод фанатаў, калекцыянераў і энтузіястаў, якія працуюць з эмуляцыяй (якія ствараюць самаробныя выявы ПЗУ), нягледзячы на ​​тое, што «Nintendo» спыніла падтрымку дадзенай кансолі. ==Спасылкі== {{Навігацыя}} *{{Dmoz|Games/Video_Games/Console_Platforms/Nintendo/SNES|Super Nintendo Entertainment System}}{{Ref|en}} *[https://web.archive.org/web/20070325003029/http://www.nintendo.com/doc/snes_games.pdf Спіс гульняў для SNES] <small>(архівавана з першакрыніцы 25 сакавіка 2007 года)</small>{{Ref|en}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Nintendo}} {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}} 02kmk0w4hmvvms9yip85d3lc71ih1ae 5165584 5165582 2026-07-13T20:11:36Z Emilia Noah 155537 5165584 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=13 ліпеня 2026}}{{Гульнявая сістэма|logo=[[Файл:SNES logo.svg|200px]]|image=[[Файл:SNES-Mod1-Console-Set.jpg|300px]]}} '''«Super Nintendo Entertainment System»''' (таксама вядомая як '''Super Nintendo''', '''Super NES''' і '''SNES'''{{#tag:ref|Скарачэнне ''SNES'' можа вымаўляцца як асобнае слова (напрыклад, ''NATO''), а таксама па літарах (напрыклад, ''IBM'') або як гібрыд (напрыклад, ''JPEG''); некаторыя сцвярджаюць, што гэтае слова павінна вымаўляцца як ''Super Nintendo'' або ''Super NES''. Пісьмова ў англійскай мове выбар [[Артыкль|нявызначанага артыкля]] можа быць праблематычным з-за падобных адрозненняў.<ref>{{Cite web|url=http://forums.nintendo.com/nintendo/board/message?board.id=legacy&message.id=309753&view=by_date_ascending&page=1|title=Do you say NES or N-E-S?|work=Nintendo NSider Forums|access-date=2012-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113004109/http://forums.nintendo.com/nintendo/board/message?board.id=legacy&message.id=309753&view=by_date_ascending&page=1|archive-date=2009-01-13|lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/pages/unions/forums/show_msgs.php?topic_id=25234640&union_id=177|title=Pronouncing NES & SNES|work=GameSpot forums|access-date=2012-01-03|archive-url=https://www.webcitation.org/65RQSpsfb?url=http://uk.gamespot.com/unions/177/forums/25234640|archive-date=2012-02-14}}</ref>|group=K}}) — 16-бітная гульнявая прыстаўка, выпушчаная японскай карпарацыяй «Nintendo» у ЗША, Бразіліі, Еўропе і Аўстраліі. У Японіі яна вядомая пад назвай {{Nihongo|«Super Famicom»|スーパーファミコン|су:па:фамікон||, скарачэнне ад «Super Family Computer», або SFC}}. У Паўднёвай Карэі яна называлася «Super Comboy» ({{Lang-ko|슈퍼 컴보이}} ''Сюпхо кхомбоі'') і распаўсюджвалася «Hyundai Electronics». Хоць усе пералічаныя версіі кансолі аднолькавыя, рэгіянальная блакіроўка робіць немагчымай сумяшчальнасць картрыджаў з розных краін. «Super Nintendo Entertainment System» стала другой хатняй кансоллю «Nintendo» услед за NES (якая выпускалася ў Японіі пад назовам «Famicom»). У SNES былі прадстаўлены палепшаныя графічныя і гукавыя магчымасці ў параўнанні з іншымі кансолямі таго часу. Акрамя таго, распрацоўка дадатковых чыпаў, якія ўбудоўваліся ў картрыдж гульні, дазваляла ёй заставацца канкурэнтаздольнай на сусветным рынку нават пасля выхаду наступнага пакалення гульнявых прыставак. Кансоль набыла папулярнасць у шматлікіх краінах, стаўшы самай прадаванай 16-бітнай прыстаўкай, нягледзячы на ​​ўпартую канкурэнцыю ў Паўночнай Амерыцы са боку «Sega». SNES засталася папулярная ў эпоху 32-бітных сістэм сярод фанатаў, калекцыянераў і энтузіястаў, якія працуюць з эмуляцыяй (якія ствараюць самаробныя выявы ПЗУ), нягледзячы на ​​тое, што «Nintendo» спыніла падтрымку дадзенай кансолі. == Каментары == {{Крыніцы|group=K}} == Зноскі == {{Крыніцы|2}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} *{{Dmoz|Games/Video_Games/Console_Platforms/Nintendo/SNES|Super Nintendo Entertainment System}}{{Ref|en}} *[https://web.archive.org/web/20070325003029/http://www.nintendo.com/doc/snes_games.pdf Спіс гульняў для SNES] <small>(архівавана з першакрыніцы 25 сакавіка 2007 года)</small>{{Ref|en}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Nintendo}} {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}} ir3kcp42vn7eq1244e2damahg2nu9id 5165587 5165584 2026-07-13T20:19:27Z Emilia Noah 155537 5165587 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=13 ліпеня 2026}}{{Гульнявая сістэма|logo=[[Файл:SNES logo.svg|200px]]|image=[[Файл:SNES-Mod1-Console-Set.jpg|300px]]}} '''«Super Nintendo Entertainment System»''' (таксама вядомая як '''Super Nintendo''', '''Super NES''' і '''SNES'''{{#tag:ref|Скарачэнне ''SNES'' можа вымаўляцца як асобнае слова (напрыклад, ''NATO''), а таксама па літарах (напрыклад, ''IBM'') або як гібрыд (напрыклад, ''JPEG''); некаторыя сцвярджаюць, што гэтае слова павінна вымаўляцца як ''Super Nintendo'' або ''Super NES''. Пісьмова ў англійскай мове выбар [[Артыкль|нявызначанага артыкля]] можа быць праблематычным з-за падобных адрозненняў.<ref>{{Cite web|url=http://forums.nintendo.com/nintendo/board/message?board.id=legacy&message.id=309753&view=by_date_ascending&page=1|title=Do you say NES or N-E-S?|work=Nintendo NSider Forums|access-date=2012-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113004109/http://forums.nintendo.com/nintendo/board/message?board.id=legacy&message.id=309753&view=by_date_ascending&page=1|archive-date=2009-01-13|lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/pages/unions/forums/show_msgs.php?topic_id=25234640&union_id=177|title=Pronouncing NES & SNES|work=GameSpot forums|access-date=2012-01-03|archive-url=https://www.webcitation.org/65RQSpsfb?url=http://uk.gamespot.com/unions/177/forums/25234640|archive-date=2012-02-14}}</ref>|group=K}}) — 16-бітная гульнявая прыстаўка, выпушчаная японскай карпарацыяй «Nintendo» у ЗША, Бразіліі, Еўропе і Аўстраліі. У Японіі яна вядомая пад назвай {{Nihongo|«Super Famicom»|スーパーファミコン|су:па:фамікон||, скарачэнне ад «Super Family Computer», або SFC}}. У Паўднёвай Карэі яна называлася «Super Comboy» ({{Lang-ko|슈퍼 컴보이}} ''Сюпхо кхомбоі'') і распаўсюджвалася «Hyundai Electronics». Хоць усе пералічаныя версіі кансолі аднолькавыя, рэгіянальная блакіроўка робіць немагчымай сумяшчальнасць картрыджаў з розных краін. «Super Nintendo Entertainment System» стала другой хатняй кансоллю «Nintendo» услед за NES (якая выпускалася ў Японіі пад назовам «Famicom»). У SNES былі прадстаўлены палепшаныя графічныя і гукавыя магчымасці ў параўнанні з іншымі кансолямі таго часу. Акрамя таго, распрацоўка дадатковых чыпаў, якія ўбудоўваліся ў картрыдж гульні, дазваляла ёй заставацца канкурэнтаздольнай на сусветным рынку нават пасля выхаду наступнага пакалення гульнявых прыставак. Кансоль набыла папулярнасць у шматлікіх краінах, стаўшы самай прадаванай 16-бітнай прыстаўкай, нягледзячы на ​​ўпартую канкурэнцыю ў Паўночнай Амерыцы са боку «Sega». SNES засталася папулярная ў эпоху 32-бітных сістэм сярод фанатаў, калекцыянераў і энтузіястаў, якія працуюць з эмуляцыяй (якія ствараюць самаробныя выявы ПЗУ), нягледзячы на ​​тое, што «Nintendo» спыніла падтрымку дадзенай кансолі. == Каментары == {{Крыніцы|group=K}} == Зноскі == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Кніга|ref=CITEREFKent2001|загаловак=The Ultimate History of Video Games: The Story Behind the Craze that Touched our Lives and Changed the World|спасылка=https://archive.org/details/ultimatehistoryo0000kent|год=2001|выдавецтва={{Не перакладзена 5|Prima Games|Prima Publishing|ru|Prima Games}}|месца=Роўзвіль, Каліфорнія|isbn=0-7615-3643-4|мова=en|аўтар=Кент., Стивен Л.}} * {{Кніга|ref=CITEREFSheff1993|загаловак={{Не перакладзена 5|Game Over (книга)|Game Over: How Nintendo Zapped an American Industry, Captured Your Dollars, and Enslaved Your Children|ru|Game Over (книга)}}|год=1993|выданне=First|выдавецтва={{Не перакладзена 5|Random House|Random House|ru|Random House}}|месца=Нью-Ёрк|isbn=0-679-40469-4|мова=en|аўтар=Шефф., Дэвид}} * Глен Байер. ''[https://web.archive.org/web/20080217040049/http://www.n-sider.com/articleview.php?articleid=279 SNES-CD]''{{Ref|en}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} *{{Dmoz|Games/Video_Games/Console_Platforms/Nintendo/SNES|Super Nintendo Entertainment System}}{{Ref|en}} *[https://web.archive.org/web/20070325003029/http://www.nintendo.com/doc/snes_games.pdf Спіс гульняў для SNES] <small>(архівавана з першакрыніцы 25 сакавіка 2007 года)</small>{{Ref|en}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Nintendo}} {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}} o0bdo0gr327z9u3usrg5apdmlvh4kmx 5165590 5165587 2026-07-13T20:22:27Z Emilia Noah 155537 +[[Катэгорыя:Гульнявыя прыстаўкі]]; +[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165590 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=13 ліпеня 2026}}{{Гульнявая сістэма|logo=[[Файл:SNES logo.svg|200px]]|image=[[Файл:SNES-Mod1-Console-Set.jpg|300px]]}} '''«Super Nintendo Entertainment System»''' (таксама вядомая як '''Super Nintendo''', '''Super NES''' і '''SNES'''{{#tag:ref|Скарачэнне ''SNES'' можа вымаўляцца як асобнае слова (напрыклад, ''NATO''), а таксама па літарах (напрыклад, ''IBM'') або як гібрыд (напрыклад, ''JPEG''); некаторыя сцвярджаюць, што гэтае слова павінна вымаўляцца як ''Super Nintendo'' або ''Super NES''. Пісьмова ў англійскай мове выбар [[Артыкль|нявызначанага артыкля]] можа быць праблематычным з-за падобных адрозненняў.<ref>{{Cite web|url=http://forums.nintendo.com/nintendo/board/message?board.id=legacy&message.id=309753&view=by_date_ascending&page=1|title=Do you say NES or N-E-S?|work=Nintendo NSider Forums|access-date=2012-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113004109/http://forums.nintendo.com/nintendo/board/message?board.id=legacy&message.id=309753&view=by_date_ascending&page=1|archive-date=2009-01-13|lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/pages/unions/forums/show_msgs.php?topic_id=25234640&union_id=177|title=Pronouncing NES & SNES|work=GameSpot forums|access-date=2012-01-03|archive-url=https://www.webcitation.org/65RQSpsfb?url=http://uk.gamespot.com/unions/177/forums/25234640|archive-date=2012-02-14}}</ref>|group=K}}) — 16-бітная гульнявая прыстаўка, выпушчаная японскай карпарацыяй «Nintendo» у ЗША, Бразіліі, Еўропе і Аўстраліі. У Японіі яна вядомая пад назвай {{Nihongo|«Super Famicom»|スーパーファミコン|су:па:фамікон||, скарачэнне ад «Super Family Computer», або SFC}}. У Паўднёвай Карэі яна называлася «Super Comboy» ({{Lang-ko|슈퍼 컴보이}} ''Сюпхо кхомбоі'') і распаўсюджвалася «Hyundai Electronics». Хоць усе пералічаныя версіі кансолі аднолькавыя, рэгіянальная блакіроўка робіць немагчымай сумяшчальнасць картрыджаў з розных краін. «Super Nintendo Entertainment System» стала другой хатняй кансоллю «Nintendo» услед за NES (якая выпускалася ў Японіі пад назовам «Famicom»). У SNES былі прадстаўлены палепшаныя графічныя і гукавыя магчымасці ў параўнанні з іншымі кансолямі таго часу. Акрамя таго, распрацоўка дадатковых чыпаў, якія ўбудоўваліся ў картрыдж гульні, дазваляла ёй заставацца канкурэнтаздольнай на сусветным рынку нават пасля выхаду наступнага пакалення гульнявых прыставак. Кансоль набыла папулярнасць у шматлікіх краінах, стаўшы самай прадаванай 16-бітнай прыстаўкай, нягледзячы на ​​ўпартую канкурэнцыю ў Паўночнай Амерыцы са боку «Sega». SNES засталася папулярная ў эпоху 32-бітных сістэм сярод фанатаў, калекцыянераў і энтузіястаў, якія працуюць з эмуляцыяй (якія ствараюць самаробныя выявы ПЗУ), нягледзячы на ​​тое, што «Nintendo» спыніла падтрымку дадзенай кансолі. == Каментары == {{Крыніцы|group=K}} == Зноскі == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Кніга|ref=CITEREFKent2001|загаловак=The Ultimate History of Video Games: The Story Behind the Craze that Touched our Lives and Changed the World|спасылка=https://archive.org/details/ultimatehistoryo0000kent|год=2001|выдавецтва={{Не перакладзена 5|Prima Games|Prima Publishing|ru|Prima Games}}|месца=Роўзвіль, Каліфорнія|isbn=0-7615-3643-4|мова=en|аўтар=Кент., Стивен Л.}} * {{Кніга|ref=CITEREFSheff1993|загаловак={{Не перакладзена 5|Game Over (книга)|Game Over: How Nintendo Zapped an American Industry, Captured Your Dollars, and Enslaved Your Children|ru|Game Over (книга)}}|год=1993|выданне=First|выдавецтва={{Не перакладзена 5|Random House|Random House|ru|Random House}}|месца=Нью-Ёрк|isbn=0-679-40469-4|мова=en|аўтар=Шефф., Дэвид}} * Глен Байер. ''[https://web.archive.org/web/20080217040049/http://www.n-sider.com/articleview.php?articleid=279 SNES-CD]''{{Ref|en}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} *{{Dmoz|Games/Video_Games/Console_Platforms/Nintendo/SNES|Super Nintendo Entertainment System}}{{Ref|en}} *[https://web.archive.org/web/20070325003029/http://www.nintendo.com/doc/snes_games.pdf Спіс гульняў для SNES] <small>(архівавана з першакрыніцы 25 сакавіка 2007 года)</small>{{Ref|en}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Nintendo}} {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}} [[Катэгорыя:Гульнявыя прыстаўкі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе]] p535kv4jfo9xg5y3t7nq04u5ojxj8d0 5165592 5165590 2026-07-13T20:26:18Z Emilia Noah 155537 /* Літаратура */ 5165592 wikitext text/x-wiki {{пішу|1=[[Адмысловае:Contributions/Emilia Noah|Emilia Noah]]|2=13 ліпеня 2026}}{{Гульнявая сістэма|logo=[[Файл:SNES logo.svg|200px]]|image=[[Файл:SNES-Mod1-Console-Set.jpg|300px]]}} '''«Super Nintendo Entertainment System»''' (таксама вядомая як '''Super Nintendo''', '''Super NES''' і '''SNES'''{{#tag:ref|Скарачэнне ''SNES'' можа вымаўляцца як асобнае слова (напрыклад, ''NATO''), а таксама па літарах (напрыклад, ''IBM'') або як гібрыд (напрыклад, ''JPEG''); некаторыя сцвярджаюць, што гэтае слова павінна вымаўляцца як ''Super Nintendo'' або ''Super NES''. Пісьмова ў англійскай мове выбар [[Артыкль|нявызначанага артыкля]] можа быць праблематычным з-за падобных адрозненняў.<ref>{{Cite web|url=http://forums.nintendo.com/nintendo/board/message?board.id=legacy&message.id=309753&view=by_date_ascending&page=1|title=Do you say NES or N-E-S?|work=Nintendo NSider Forums|access-date=2012-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113004109/http://forums.nintendo.com/nintendo/board/message?board.id=legacy&message.id=309753&view=by_date_ascending&page=1|archive-date=2009-01-13|lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://uk.gamespot.com/pages/unions/forums/show_msgs.php?topic_id=25234640&union_id=177|title=Pronouncing NES & SNES|work=GameSpot forums|access-date=2012-01-03|archive-url=https://www.webcitation.org/65RQSpsfb?url=http://uk.gamespot.com/unions/177/forums/25234640|archive-date=2012-02-14}}</ref>|group=K}}) — 16-бітная гульнявая прыстаўка, выпушчаная японскай карпарацыяй «Nintendo» у ЗША, Бразіліі, Еўропе і Аўстраліі. У Японіі яна вядомая пад назвай {{Nihongo|«Super Famicom»|スーパーファミコン|су:па:фамікон||, скарачэнне ад «Super Family Computer», або SFC}}. У Паўднёвай Карэі яна называлася «Super Comboy» ({{Lang-ko|슈퍼 컴보이}} ''Сюпхо кхомбоі'') і распаўсюджвалася «Hyundai Electronics». Хоць усе пералічаныя версіі кансолі аднолькавыя, рэгіянальная блакіроўка робіць немагчымай сумяшчальнасць картрыджаў з розных краін. «Super Nintendo Entertainment System» стала другой хатняй кансоллю «Nintendo» услед за NES (якая выпускалася ў Японіі пад назовам «Famicom»). У SNES былі прадстаўлены палепшаныя графічныя і гукавыя магчымасці ў параўнанні з іншымі кансолямі таго часу. Акрамя таго, распрацоўка дадатковых чыпаў, якія ўбудоўваліся ў картрыдж гульні, дазваляла ёй заставацца канкурэнтаздольнай на сусветным рынку нават пасля выхаду наступнага пакалення гульнявых прыставак. Кансоль набыла папулярнасць у шматлікіх краінах, стаўшы самай прадаванай 16-бітнай прыстаўкай, нягледзячы на ​​ўпартую канкурэнцыю ў Паўночнай Амерыцы са боку «Sega». SNES засталася папулярная ў эпоху 32-бітных сістэм сярод фанатаў, калекцыянераў і энтузіястаў, якія працуюць з эмуляцыяй (якія ствараюць самаробныя выявы ПЗУ), нягледзячы на ​​тое, што «Nintendo» спыніла падтрымку дадзенай кансолі. == Каментары == {{Крыніцы|group=K}} == Зноскі == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Кніга|ref=CITEREFKent2001|загаловак=The Ultimate History of Video Games: The Story Behind the Craze that Touched our Lives and Changed the World|спасылка=https://archive.org/details/ultimatehistoryo0000kent|год=2001|выдавецтва={{Не перакладзена 5|Prima Games|Prima Publishing|ru|Prima Games}}|месца=Роўзвіль, Каліфорнія|isbn=0-7615-3643-4|мова=en|аўтар=Стывен Л. Кент}} * {{Кніга|ref=CITEREFSheff1993|загаловак={{Не перакладзена 5|Game Over (книга)|Game Over: How Nintendo Zapped an American Industry, Captured Your Dollars, and Enslaved Your Children|ru|Game Over (книга)}}|год=1993|выданне=1-е выд|выдавецтва={{Не перакладзена 5|Random House|Random House|ru|Random House}}|месца=Нью-Ёрк|isbn=0-679-40469-4|мова=en|аўтар=Дэвід Шэф}} * Глен Баер. ''[https://web.archive.org/web/20080217040049/http://www.n-sider.com/articleview.php?articleid=279 SNES-CD]''{{Ref|en}} ==Спасылкі== {{Навігацыя}} *{{Dmoz|Games/Video_Games/Console_Platforms/Nintendo/SNES|Super Nintendo Entertainment System}}{{Ref|en}} *[https://web.archive.org/web/20070325003029/http://www.nintendo.com/doc/snes_games.pdf Спіс гульняў для SNES] <small>(архівавана з першакрыніцы 25 сакавіка 2007 года)</small>{{Ref|en}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Nintendo}} {{Асноўныя гульнявыя прыстаўкі}} [[Катэгорыя:Гульнявыя прыстаўкі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1990 годзе]] 00bv7jvx70m6jjjn4n4poclm43tvtcp 0 810842 5165546 2026-07-13T19:33:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Помнік |Беларуская назва = Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Месцазна...» 5165546 wikitext text/x-wiki {{Помнік |Беларуская назва = Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Месцазнаходжанне = [[Віцебск]], [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліца Чэхава]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Пазіцыйная карта = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Архітэктар = [[З. Озерава]] |Скульптар = [[Заір Ісакавіч Азгур|З. Азгур]] |Будаўнік = |Заснавальнік = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = 1969 |Стан = |Вышыня = 2,55 м |Матэрыял = [[граніт]], бутавы камень |Сайт = |Commons = }} '''Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову''' — помнік у [[Віцебск]]у, прысвечаны аднаму з арганізатараў і кіраўнікоў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза|Герою Савецкага Саюза]] [[Мінай Піліпавіч Шмыроў|Мінаю Піліпавічу Шмырову]] (Бацьку Мінаю). == Гісторыя == Помнік устаноўлены ў 1969 годзе ў парку на тэрыторыі мемарыяльнага музея М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова па [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліцы Чэхава]]. Аўтарамі з'яўляюцца скульптар [[Заір Ісакавіч Азгур|З.&nbsp;Азгур]] і архітэктар [[З. Озерава|З.&nbsp;Озерава]]{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Апісанне == Помнік выкананы з [[граніт]]у і [[Бутавы камень|бутавага каменя]]. Агульная вышыня складае 2,55 м, пры гэтым вышыня самой скульптуры&nbsp;— 1,3 м{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. Ён уяўляе сабой партрэтную паўфігуру М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова, якая пастаўлена на конусападобны пастамент і прыцягвае ўвагу жыццёвай канкрэтнасцю вобраза. Суровы выраз твару, жэст напрацаваных рук, якія энергічна сціскаюць партупею і рэмень, а таксама характэрны паварот галавы перадаюць маральную сілу, канцэнтрацыю волі, роздум і адчуванні чалавека, што адказвае за лёс людзей і перажывае асабістую трагедыю. Нешматлікія дэталі, сярод якіх вышытая нацыянальным арнаментам кашуля, падпяразаная рэменем, і баявыя ордэны, дапаўняюць характарыстыку героя. Суровая цэласнасць вобраза, акрэсленасць сілуэта і выразнасць формы надаюць помніку манументальнасць{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|Віцебская|102|Помнік Шмырову Мінаю Піліпавічу|аўтар=[[Л. Г. Лапцэвіч|Лапцэвіч Л. Г.]]|старонкі=81}} * {{артыкул |аўтар=Ануфриев В. |загаловак=Батька |выданне=Жыцце Прыдзвіння |месца=Вiцебск |год=1998 |нумар=11 красавіка |старонкі=2 |ref=Ануфриев}} * {{кніга |аўтар=Подлипский А. М. |загаловак=В граните и бронзе: памятники и памятные знаки Витебска |месца=Витебск |выдавецтва=Витебская областная типография |год=2015 |старонак=65, 67 |ref=Подлипский}} * {{артыкул |аўтар= |загаловак=Шмырёву М. Ф. Памятники |выданне=Витебск: энциклопедический справочник |рэдактар=И. П. Шамякин [и др.] |месца=Минск |выдавецтва=[[Беларуская савецкая энцыклапедыя|БелСЭ]] |год=1988 |старонкі=383 |ref=Витебск}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Помнікі Віцебска]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1969 годзе]] [[Катэгорыя:Помнікі партызанам і падпольшчыкам у Вялікай Айчыннай вайне]] [[Катэгорыя:Помнікі Заіра Азгура]] gy79qn6ikm2cyqb1sazpa5getiho9xk 5165547 5165546 2026-07-13T19:33:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5165547 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову}} {{Помнік |Беларуская назва = Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Месцазнаходжанне = [[Віцебск]], [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліца Чэхава]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Пазіцыйная карта = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Архітэктар = [[З. Озерава]] |Скульптар = [[Заір Ісакавіч Азгур|З. Азгур]] |Будаўнік = |Заснавальнік = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = 1969 |Стан = |Вышыня = 2,55 м |Матэрыял = [[граніт]], бутавы камень |Сайт = |Commons = }} '''Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову''' — помнік у [[Віцебск]]у, прысвечаны аднаму з арганізатараў і кіраўнікоў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза|Герою Савецкага Саюза]] [[Мінай Піліпавіч Шмыроў|Мінаю Піліпавічу Шмырову]] (Бацьку Мінаю). == Гісторыя == Помнік устаноўлены ў 1969 годзе ў парку на тэрыторыі мемарыяльнага музея М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова па [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліцы Чэхава]]. Аўтарамі з’яўляюцца скульптар [[Заір Ісакавіч Азгур|З.&nbsp;Азгур]] і архітэктар [[З. Озерава|З.&nbsp;Озерава]]{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Апісанне == Помнік выкананы з [[граніт]]у і [[Бутавы камень|бутавага каменя]]. Агульная вышыня складае 2,55 м, пры гэтым вышыня самой скульптуры&nbsp;— 1,3 м{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. Ён уяўляе сабой партрэтную паўфігуру М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова, якая пастаўлена на конусападобны пастамент і прыцягвае ўвагу жыццёвай канкрэтнасцю вобраза. Суровы выраз твару, жэст напрацаваных рук, якія энергічна сціскаюць партупею і рэмень, а таксама характэрны паварот галавы перадаюць маральную сілу, канцэнтрацыю волі, роздум і адчуванні чалавека, што адказвае за лёс людзей і перажывае асабістую трагедыю. Нешматлікія дэталі, сярод якіх вышытая нацыянальным арнаментам кашуля, падпяразаная рэменем, і баявыя ордэны, дапаўняюць характарыстыку героя. Суровая цэласнасць вобраза, акрэсленасць сілуэта і выразнасць формы надаюць помніку манументальнасць{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|Віцебская|102|Помнік Шмырову Мінаю Піліпавічу|аўтар=[[Л. Г. Лапцэвіч|Лапцэвіч Л. Г.]]|старонкі=81}} * {{артыкул |аўтар=Ануфриев В. |загаловак=Батька |выданне=Жыцце Прыдзвіння |месца=Вiцебск |год=1998 |нумар=11 красавіка |старонкі=2 |ref=Ануфриев}} * {{кніга |аўтар=Подлипский А. М. |загаловак=В граните и бронзе: памятники и памятные знаки Витебска |месца=Витебск |выдавецтва=Витебская областная типография |год=2015 |старонак=65, 67 |ref=Подлипский}} * {{артыкул |аўтар= |загаловак=Шмырёву М. Ф. Памятники |выданне=Витебск: энциклопедический справочник |рэдактар=И. П. Шамякин [и др.] |месца=Минск |выдавецтва=[[Беларуская савецкая энцыклапедыя|БелСЭ]] |год=1988 |старонкі=383 |ref=Витебск}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Помнікі Віцебска]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1969 годзе]] [[Катэгорыя:Помнікі партызанам і падпольшчыкам у Вялікай Айчыннай вайне]] [[Катэгорыя:Помнікі Заіра Азгура]] 8oae3zipgzlui9lj24s1li8im3q0z11 5165548 5165547 2026-07-13T19:35:08Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 + 3 катэгорыі; ± 3 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165548 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову}} {{Помнік |Беларуская назва = Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Месцазнаходжанне = [[Віцебск]], [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліца Чэхава]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Пазіцыйная карта = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Архітэктар = [[З. Озерава]] |Скульптар = [[Заір Ісакавіч Азгур|З. Азгур]] |Будаўнік = |Заснавальнік = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = 1969 |Стан = |Вышыня = 2,55 м |Матэрыял = [[граніт]], бутавы камень |Сайт = |Commons = }} '''Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову''' — помнік у [[Віцебск]]у, прысвечаны аднаму з арганізатараў і кіраўнікоў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза|Герою Савецкага Саюза]] [[Мінай Піліпавіч Шмыроў|Мінаю Піліпавічу Шмырову]] (Бацьку Мінаю). == Гісторыя == Помнік устаноўлены ў 1969 годзе ў парку на тэрыторыі мемарыяльнага музея М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова па [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліцы Чэхава]]. Аўтарамі з’яўляюцца скульптар [[Заір Ісакавіч Азгур|З.&nbsp;Азгур]] і архітэктар [[З. Озерава|З.&nbsp;Озерава]]{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Апісанне == Помнік выкананы з [[граніт]]у і [[Бутавы камень|бутавага каменя]]. Агульная вышыня складае 2,55 м, пры гэтым вышыня самой скульптуры&nbsp;— 1,3 м{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. Ён уяўляе сабой партрэтную паўфігуру М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова, якая пастаўлена на конусападобны пастамент і прыцягвае ўвагу жыццёвай канкрэтнасцю вобраза. Суровы выраз твару, жэст напрацаваных рук, якія энергічна сціскаюць партупею і рэмень, а таксама характэрны паварот галавы перадаюць маральную сілу, канцэнтрацыю волі, роздум і адчуванні чалавека, што адказвае за лёс людзей і перажывае асабістую трагедыю. Нешматлікія дэталі, сярод якіх вышытая нацыянальным арнаментам кашуля, падпяразаная рэменем, і баявыя ордэны, дапаўняюць характарыстыку героя. Суровая цэласнасць вобраза, акрэсленасць сілуэта і выразнасць формы надаюць помніку манументальнасць{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|Віцебская|102|Помнік Шмырову Мінаю Піліпавічу|аўтар=[[Л. Г. Лапцэвіч|Лапцэвіч Л. Г.]]|старонкі=81}} * {{артыкул |аўтар=Ануфриев В. |загаловак=Батька |выданне=Жыцце Прыдзвіння |месца=Вiцебск |год=1998 |нумар=11 красавіка |старонкі=2 |ref=Ануфриев}} * {{кніга |аўтар=Подлипский А. М. |загаловак=В граните и бронзе: памятники и памятные знаки Витебска |месца=Витебск |выдавецтва=Витебская областная типография |год=2015 |старонак=65, 67 |ref=Подлипский}} * {{артыкул |аўтар= |загаловак=Шмырёву М. Ф. Памятники |выданне=Витебск: энциклопедический справочник |рэдактар=И. П. Шамякин [и др.] |месца=Минск |выдавецтва=[[Беларуская савецкая энцыклапедыя|БелСЭ]] |год=1988 |старонкі=383 |ref=Витебск}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Помнікі Віцебска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1969 годзе]] [[Катэгорыя:Помнікі партызанам Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Творы Заіра Азгура]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Зоі Озеравай]] [[Катэгорыя:1969 год у Віцебску]] [[Катэгорыя:Вуліца Чэхава (Віцебск)]] 35j57071xbjxelviwglqqc1nmogbmw8 5165550 5165548 2026-07-13T19:37:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5165550 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову}} {{Помнік |Беларуская назва = Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Месцазнаходжанне = [[Віцебск]], [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліца Чэхава]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Пазіцыйная карта = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Архітэктар = [[З. Озерава]] |Скульптар = [[Заір Ісакавіч Азгур|З. Азгур]] |Будаўнік = |Заснавальнік = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = 1969 |Стан = |Вышыня = 2,55 м |Матэрыял = [[граніт]], бутавы камень |Сайт = |Commons = }} '''Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову''' — помнік у [[Віцебск]]у, прысвечаны аднаму з арганізатараў і кіраўнікоў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза|Герою Савецкага Саюза]] [[Мінай Піліпавіч Шмыроў|Мінаю Піліпавічу Шмырову]] (Бацьку Мінаю). == Гісторыя == Помнік устаноўлены ў 1969 годзе ў парку на тэрыторыі [[Мемарыяльны музей М. П. Шмырова|мемарыяльнага музея М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова]] па [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліцы Чэхава]]. Аўтарамі з’яўляюцца скульптар [[Заір Ісакавіч Азгур|З.&nbsp;Азгур]] і архітэктар [[З. Озерава|З.&nbsp;Озерава]]{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Апісанне == Помнік выкананы з [[граніт]]у і [[Бутавы камень|бутавага каменя]]. Агульная вышыня складае 2,55 м, пры гэтым вышыня самой скульптуры&nbsp;— 1,3 м{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. Ён уяўляе сабой партрэтную паўфігуру М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова, якая пастаўлена на конусападобны пастамент і прыцягвае ўвагу жыццёвай канкрэтнасцю вобраза. Суровы выраз твару, жэст напрацаваных рук, якія энергічна сціскаюць партупею і рэмень, а таксама характэрны паварот галавы перадаюць маральную сілу, канцэнтрацыю волі, роздум і адчуванні чалавека, што адказвае за лёс людзей і перажывае асабістую трагедыю. Нешматлікія дэталі, сярод якіх вышытая нацыянальным арнаментам кашуля, падпяразаная рэменем, і баявыя ордэны, дапаўняюць характарыстыку героя. Суровая цэласнасць вобраза, акрэсленасць сілуэта і выразнасць формы надаюць помніку манументальнасць{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|Віцебская|102|Помнік Шмырову Мінаю Піліпавічу|аўтар=[[Л. Г. Лапцэвіч|Лапцэвіч Л. Г.]]|старонкі=81}} * {{артыкул |аўтар=Ануфриев В. |загаловак=Батька |выданне=Жыцце Прыдзвіння |месца=Вiцебск |год=1998 |нумар=11 красавіка |старонкі=2 |ref=Ануфриев}} * {{кніга |аўтар=Подлипский А. М. |загаловак=В граните и бронзе: памятники и памятные знаки Витебска |месца=Витебск |выдавецтва=Витебская областная типография |год=2015 |старонак=65, 67 |ref=Подлипский}} * {{артыкул |аўтар= |загаловак=Шмырёву М. Ф. Памятники |выданне=Витебск: энциклопедический справочник |рэдактар=И. П. Шамякин [и др.] |месца=Минск |выдавецтва=[[Беларуская савецкая энцыклапедыя|БелСЭ]] |год=1988 |старонкі=383 |ref=Витебск}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Помнікі Віцебска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1969 годзе]] [[Катэгорыя:Помнікі партызанам Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Творы Заіра Азгура]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Зоі Озеравай]] [[Катэгорыя:1969 год у Віцебску]] [[Катэгорыя:Вуліца Чэхава (Віцебск)]] 1qyzn7w59wej1y1eg76kmcl9ag5fgqw 5165551 5165550 2026-07-13T19:37:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5165551 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову}} {{Помнік |Беларуская назва = Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Месцазнаходжанне = [[Віцебск]], [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліца Чэхава]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Пазіцыйная карта = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Архітэктар = [[З. Озерава]] |Скульптар = [[Заір Ісакавіч Азгур|З. Азгур]] |Будаўнік = |Заснавальнік = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = 1969 |Стан = |Вышыня = 2,55 м |Матэрыял = [[граніт]], [[бутавы камень]] |Сайт = |Commons = }} '''Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову''' — помнік у [[Віцебск]]у, прысвечаны аднаму з арганізатараў і кіраўнікоў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза|Герою Савецкага Саюза]] [[Мінай Піліпавіч Шмыроў|Мінаю Піліпавічу Шмырову]] (Бацьку Мінаю). == Гісторыя == Помнік устаноўлены ў 1969 годзе ў парку на тэрыторыі [[Мемарыяльны музей М. П. Шмырова|мемарыяльнага музея М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова]] па [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліцы Чэхава]]. Аўтарамі з’яўляюцца скульптар [[Заір Ісакавіч Азгур|З.&nbsp;Азгур]] і архітэктар [[З. Озерава|З.&nbsp;Озерава]]{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Апісанне == Помнік выкананы з [[граніт]]у і [[Бутавы камень|бутавага каменя]]. Агульная вышыня складае 2,55 м, пры гэтым вышыня самой скульптуры&nbsp;— 1,3 м{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. Ён уяўляе сабой партрэтную паўфігуру М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова, якая пастаўлена на конусападобны пастамент і прыцягвае ўвагу жыццёвай канкрэтнасцю вобраза. Суровы выраз твару, жэст напрацаваных рук, якія энергічна сціскаюць партупею і рэмень, а таксама характэрны паварот галавы перадаюць маральную сілу, канцэнтрацыю волі, роздум і адчуванні чалавека, што адказвае за лёс людзей і перажывае асабістую трагедыю. Нешматлікія дэталі, сярод якіх вышытая нацыянальным арнаментам кашуля, падпяразаная рэменем, і баявыя ордэны, дапаўняюць характарыстыку героя. Суровая цэласнасць вобраза, акрэсленасць сілуэта і выразнасць формы надаюць помніку манументальнасць{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|Віцебская|102|Помнік Шмырову Мінаю Піліпавічу|аўтар=[[Л. Г. Лапцэвіч|Лапцэвіч Л. Г.]]|старонкі=81}} * {{артыкул |аўтар=Ануфриев В. |загаловак=Батька |выданне=Жыцце Прыдзвіння |месца=Вiцебск |год=1998 |нумар=11 красавіка |старонкі=2 |ref=Ануфриев}} * {{кніга |аўтар=Подлипский А. М. |загаловак=В граните и бронзе: памятники и памятные знаки Витебска |месца=Витебск |выдавецтва=Витебская областная типография |год=2015 |старонак=65, 67 |ref=Подлипский}} * {{артыкул |аўтар= |загаловак=Шмырёву М. Ф. Памятники |выданне=Витебск: энциклопедический справочник |рэдактар=И. П. Шамякин [и др.] |месца=Минск |выдавецтва=[[Беларуская савецкая энцыклапедыя|БелСЭ]] |год=1988 |старонкі=383 |ref=Витебск}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Помнікі Віцебска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1969 годзе]] [[Катэгорыя:Помнікі партызанам Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Творы Заіра Азгура]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Зоі Озеравай]] [[Катэгорыя:1969 год у Віцебску]] [[Катэгорыя:Вуліца Чэхава (Віцебск)]] 71y17d9xjkbx4p5ddjp28wyjousnm7c 5165552 5165551 2026-07-13T19:38:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5165552 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову}} {{Помнік |Беларуская назва = Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Месцазнаходжанне = [[Віцебск]], [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліца Чэхава]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Пазіцыйная карта = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Архітэктар = [[З. Озерава]] |Скульптар = [[Заір Ісакавіч Азгур|З. Азгур]] |Будаўнік = |Заснавальнік = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = 1969 |Стан = |Вышыня = 2,55 м |Матэрыял = [[граніт]], [[бутавы камень]] |Сайт = |Commons = }} '''Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову''' — помнік у [[Віцебск]]у, размешчаны ў парку на тэрыторыі мемарыяльнага музея М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова па [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліцы Чэхава]]. Прысвечаны аднаму з арганізатараў і кіраўнікоў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза|Герою Савецкага Саюза]] [[Мінай Піліпавіч Шмыроў|Мінаю Піліпавічу Шмырову]] (Бацьку Мінаю). == Гісторыя == Помнік устаноўлены ў 1969 годзе ў парку на тэрыторыі [[Мемарыяльны музей М. П. Шмырова|мемарыяльнага музея М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова]] па [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліцы Чэхава]]. Аўтарамі з’яўляюцца скульптар [[Заір Ісакавіч Азгур|З.&nbsp;Азгур]] і архітэктар [[З. Озерава|З.&nbsp;Озерава]]{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Апісанне == Помнік выкананы з [[граніт]]у і [[Бутавы камень|бутавага каменя]]. Агульная вышыня складае 2,55 м, пры гэтым вышыня самой скульптуры&nbsp;— 1,3 м{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. Ён уяўляе сабой партрэтную паўфігуру М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова, якая пастаўлена на конусападобны пастамент і прыцягвае ўвагу жыццёвай канкрэтнасцю вобраза. Суровы выраз твару, жэст напрацаваных рук, якія энергічна сціскаюць партупею і рэмень, а таксама характэрны паварот галавы перадаюць маральную сілу, канцэнтрацыю волі, роздум і адчуванні чалавека, што адказвае за лёс людзей і перажывае асабістую трагедыю. Нешматлікія дэталі, сярод якіх вышытая нацыянальным арнаментам кашуля, падпяразаная рэменем, і баявыя ордэны, дапаўняюць характарыстыку героя. Суровая цэласнасць вобраза, акрэсленасць сілуэта і выразнасць формы надаюць помніку манументальнасць{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|Віцебская|102|Помнік Шмырову Мінаю Піліпавічу|аўтар=[[Л. Г. Лапцэвіч|Лапцэвіч Л. Г.]]|старонкі=81}} * {{артыкул |аўтар=Ануфриев В. |загаловак=Батька |выданне=Жыцце Прыдзвіння |месца=Вiцебск |год=1998 |нумар=11 красавіка |старонкі=2 |ref=Ануфриев}} * {{кніга |аўтар=Подлипский А. М. |загаловак=В граните и бронзе: памятники и памятные знаки Витебска |месца=Витебск |выдавецтва=Витебская областная типография |год=2015 |старонак=65, 67 |ref=Подлипский}} * {{крыніцы/ЭДГБ|Віцебск|Шмырёву М. Ф. Памятники}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Помнікі Віцебска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1969 годзе]] [[Катэгорыя:Помнікі партызанам Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Творы Заіра Азгура]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Зоі Озеравай]] [[Катэгорыя:1969 год у Віцебску]] [[Катэгорыя:Вуліца Чэхава (Віцебск)]] 6b6z3sabm7iw26w1oppbth7q07j2xn4 5165553 5165552 2026-07-13T19:38:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Гісторыя */ 5165553 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову}} {{Помнік |Беларуская назва = Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Месцазнаходжанне = [[Віцебск]], [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліца Чэхава]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Пазіцыйная карта = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Архітэктар = [[З. Озерава]] |Скульптар = [[Заір Ісакавіч Азгур|З. Азгур]] |Будаўнік = |Заснавальнік = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = 1969 |Стан = |Вышыня = 2,55 м |Матэрыял = [[граніт]], [[бутавы камень]] |Сайт = |Commons = }} '''Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову''' — помнік у [[Віцебск]]у, размешчаны ў парку на тэрыторыі мемарыяльнага музея М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова па [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліцы Чэхава]]. Прысвечаны аднаму з арганізатараў і кіраўнікоў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза|Герою Савецкага Саюза]] [[Мінай Піліпавіч Шмыроў|Мінаю Піліпавічу Шмырову]] (Бацьку Мінаю). == Гісторыя == Помнік устаноўлены ў [[1969]] годзе. Аўтарамі з'яўляюцца скульптар [[Заір Ісакавіч Азгур|З.&nbsp;Азгур]] і архітэктар [[З. Озерава|З.&nbsp;Озерава]]{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Апісанне == Помнік выкананы з [[граніт]]у і [[Бутавы камень|бутавага каменя]]. Агульная вышыня складае 2,55 м, пры гэтым вышыня самой скульптуры&nbsp;— 1,3 м{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. Ён уяўляе сабой партрэтную паўфігуру М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова, якая пастаўлена на конусападобны пастамент і прыцягвае ўвагу жыццёвай канкрэтнасцю вобраза. Суровы выраз твару, жэст напрацаваных рук, якія энергічна сціскаюць партупею і рэмень, а таксама характэрны паварот галавы перадаюць маральную сілу, канцэнтрацыю волі, роздум і адчуванні чалавека, што адказвае за лёс людзей і перажывае асабістую трагедыю. Нешматлікія дэталі, сярод якіх вышытая нацыянальным арнаментам кашуля, падпяразаная рэменем, і баявыя ордэны, дапаўняюць характарыстыку героя. Суровая цэласнасць вобраза, акрэсленасць сілуэта і выразнасць формы надаюць помніку манументальнасць{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|Віцебская|102|Помнік Шмырову Мінаю Піліпавічу|аўтар=[[Л. Г. Лапцэвіч|Лапцэвіч Л. Г.]]|старонкі=81}} * {{артыкул |аўтар=Ануфриев В. |загаловак=Батька |выданне=Жыцце Прыдзвіння |месца=Вiцебск |год=1998 |нумар=11 красавіка |старонкі=2 |ref=Ануфриев}} * {{кніга |аўтар=Подлипский А. М. |загаловак=В граните и бронзе: памятники и памятные знаки Витебска |месца=Витебск |выдавецтва=Витебская областная типография |год=2015 |старонак=65, 67 |ref=Подлипский}} * {{крыніцы/ЭДГБ|Віцебск|Шмырёву М. Ф. Памятники}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Помнікі Віцебска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1969 годзе]] [[Катэгорыя:Помнікі партызанам Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Творы Заіра Азгура]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Зоі Озеравай]] [[Катэгорыя:1969 год у Віцебску]] [[Катэгорыя:Вуліца Чэхава (Віцебск)]] 87w4vwjtyho3ng5e59v4ilw9i47qnl3 5165554 5165553 2026-07-13T19:39:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5165554 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову}} {{Помнік |Беларуская назва = Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Месцазнаходжанне = [[Віцебск]], [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліца Чэхава]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Пазіцыйная карта = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Архітэктар = [[З. Озерава]] |Скульптар = [[Заір Ісакавіч Азгур|З. Азгур]] |Будаўнік = |Заснавальнік = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = 1969 |Стан = |Вышыня = 2,55 м |Матэрыял = [[граніт]], [[бутавы камень]] |Сайт = |Commons = }} '''Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову''' — помнік у [[Віцебск]]у, размешчаны ў парку на тэрыторыі мемарыяльнага музея М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова па [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліцы Чэхава]]. Прысвечаны аднаму з арганізатараў і кіраўнікоў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза|Герою Савецкага Саюза]] [[Мінай Піліпавіч Шмыроў|Мінаю Піліпавічу Шмырову]] (Бацьку Мінаю){{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Гісторыя == Помнік устаноўлены ў [[1969]] годзе. Аўтарамі з'яўляюцца скульптар [[Заір Ісакавіч Азгур|З.&nbsp;Азгур]] і архітэктар [[З. Озерава|З.&nbsp;Озерава]]{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Апісанне == Помнік выкананы з [[граніт]]у і [[Бутавы камень|бутавага каменя]]. Агульная вышыня складае 2,55 м, пры гэтым вышыня самой скульптуры&nbsp;— 1,3 м{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. Ён уяўляе сабой партрэтную паўфігуру М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова, якая пастаўлена на конусападобны пастамент і прыцягвае ўвагу жыццёвай канкрэтнасцю вобраза. Суровы выраз твару, жэст напрацаваных рук, якія энергічна сціскаюць партупею і рэмень, а таксама характэрны паварот галавы перадаюць маральную сілу, канцэнтрацыю волі, роздум і адчуванні чалавека, што адказвае за лёс людзей і перажывае асабістую трагедыю. Нешматлікія дэталі, сярод якіх вышытая нацыянальным арнаментам кашуля, падпяразаная рэменем, і баявыя ордэны, дапаўняюць характарыстыку героя. Суровая цэласнасць вобраза, акрэсленасць сілуэта і выразнасць формы надаюць помніку манументальнасць{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|Віцебская|102|Помнік Шмырову Мінаю Піліпавічу|аўтар=[[Л. Г. Лапцэвіч|Лапцэвіч Л. Г.]]|старонкі=81}} * {{артыкул |аўтар=Ануфриев В. |загаловак=Батька |выданне=Жыцце Прыдзвіння |месца=Вiцебск |год=1998 |нумар=11 красавіка |старонкі=2 |ref=Ануфриев}} * {{кніга |аўтар=Подлипский А. М. |загаловак=В граните и бронзе: памятники и памятные знаки Витебска |месца=Витебск |выдавецтва=Витебская областная типография |год=2015 |старонак=65, 67 |ref=Подлипский}} * {{крыніцы/ЭДГБ|Віцебск|Шмырёву М. Ф. Памятники}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Помнікі Віцебска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1969 годзе]] [[Катэгорыя:Помнікі партызанам Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Творы Заіра Азгура]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Зоі Озеравай]] [[Катэгорыя:1969 год у Віцебску]] [[Катэгорыя:Вуліца Чэхава (Віцебск)]] huj9de0y4nuv52h0d97o6bbbii6oz3s 5165556 5165554 2026-07-13T19:41:14Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5165556 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову}} {{Помнік |Беларуская назва = Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Месцазнаходжанне = [[Віцебск]], [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліца Чэхава]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Пазіцыйная карта = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Архітэктар = [[З. Озерава]] |Скульптар = [[Заір Ісакавіч Азгур|З. Азгур]] |Будаўнік = |Заснавальнік = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = 1969 |Стан = |Вышыня = 2,55 м |Матэрыял = [[граніт]], [[бутавы камень]] |Сайт = |Commons = }} '''Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову''' — помнік у [[Віцебск]]у, размешчаны ў [[Парк партызанскай славы імя Міная Шмырова|парку]] на тэрыторыі [[Мемарыяльны музей М. П. Шмырова|мемарыяльнага музея М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова]] па [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліцы Чэхава]]. Прысвечаны аднаму з арганізатараў і кіраўнікоў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза|Герою Савецкага Саюза]] [[Мінай Піліпавіч Шмыроў|Мінаю Піліпавічу Шмырову]] (Бацьку Мінаю){{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Гісторыя == Помнік устаноўлены ў [[1969]] годзе. Аўтарамі з'яўляюцца скульптар [[Заір Ісакавіч Азгур|З.&nbsp;Азгур]] і архітэктар [[З. Озерава|З.&nbsp;Озерава]]{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Апісанне == Помнік выкананы з [[граніт]]у і [[Бутавы камень|бутавага каменя]]. Агульная вышыня складае 2,55 м, пры гэтым вышыня самой скульптуры&nbsp;— 1,3 м{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. Ён уяўляе сабой партрэтную паўфігуру М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова, якая пастаўлена на конусападобны пастамент і прыцягвае ўвагу жыццёвай канкрэтнасцю вобраза. Суровы выраз твару, жэст напрацаваных рук, якія энергічна сціскаюць партупею і рэмень, а таксама характэрны паварот галавы перадаюць маральную сілу, канцэнтрацыю волі, роздум і адчуванні чалавека, што адказвае за лёс людзей і перажывае асабістую трагедыю. Нешматлікія дэталі, сярод якіх вышытая нацыянальным арнаментам кашуля, падпяразаная рэменем, і баявыя ордэны, дапаўняюць характарыстыку героя. Суровая цэласнасць вобраза, акрэсленасць сілуэта і выразнасць формы надаюць помніку манументальнасць{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|Віцебская|102|Помнік Шмырову Мінаю Піліпавічу|аўтар=[[Л. Г. Лапцэвіч|Лапцэвіч Л. Г.]]|старонкі=81}} * {{артыкул |аўтар=Ануфриев В. |загаловак=Батька |выданне=Жыцце Прыдзвіння |месца=Вiцебск |год=1998 |нумар=11 красавіка |старонкі=2 |ref=Ануфриев}} * {{кніга |аўтар=Подлипский А. М. |загаловак=В граните и бронзе: памятники и памятные знаки Витебска |месца=Витебск |выдавецтва=Витебская областная типография |год=2015 |старонак=65, 67 |ref=Подлипский}} * {{крыніцы/ЭДГБ|Віцебск|Шмырёву М. Ф. Памятники}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Помнікі Віцебска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1969 годзе]] [[Катэгорыя:Помнікі партызанам Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Творы Заіра Азгура]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Зоі Озеравай]] [[Катэгорыя:1969 год у Віцебску]] [[Катэгорыя:Вуліца Чэхава (Віцебск)]] evnf51mmxntdi64co5irucz0cxu9qb9 5165557 5165556 2026-07-13T19:41:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову (Віцебск, вуліц)]] у [[Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову (Віцебск, вуліца Чэхава)]] 5165556 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову}} {{Помнік |Беларуская назва = Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Месцазнаходжанне = [[Віцебск]], [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліца Чэхава]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Пазіцыйная карта = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Архітэктар = [[З. Озерава]] |Скульптар = [[Заір Ісакавіч Азгур|З. Азгур]] |Будаўнік = |Заснавальнік = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = 1969 |Стан = |Вышыня = 2,55 м |Матэрыял = [[граніт]], [[бутавы камень]] |Сайт = |Commons = }} '''Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову''' — помнік у [[Віцебск]]у, размешчаны ў [[Парк партызанскай славы імя Міная Шмырова|парку]] на тэрыторыі [[Мемарыяльны музей М. П. Шмырова|мемарыяльнага музея М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова]] па [[Вуліца Чэхава (Віцебск)|вуліцы Чэхава]]. Прысвечаны аднаму з арганізатараў і кіраўнікоў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза|Герою Савецкага Саюза]] [[Мінай Піліпавіч Шмыроў|Мінаю Піліпавічу Шмырову]] (Бацьку Мінаю){{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Гісторыя == Помнік устаноўлены ў [[1969]] годзе. Аўтарамі з'яўляюцца скульптар [[Заір Ісакавіч Азгур|З.&nbsp;Азгур]] і архітэктар [[З. Озерава|З.&nbsp;Озерава]]{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Апісанне == Помнік выкананы з [[граніт]]у і [[Бутавы камень|бутавага каменя]]. Агульная вышыня складае 2,55 м, пры гэтым вышыня самой скульптуры&nbsp;— 1,3 м{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. Ён уяўляе сабой партрэтную паўфігуру М.&nbsp;П.&nbsp;Шмырова, якая пастаўлена на конусападобны пастамент і прыцягвае ўвагу жыццёвай канкрэтнасцю вобраза. Суровы выраз твару, жэст напрацаваных рук, якія энергічна сціскаюць партупею і рэмень, а таксама характэрны паварот галавы перадаюць маральную сілу, канцэнтрацыю волі, роздум і адчуванні чалавека, што адказвае за лёс людзей і перажывае асабістую трагедыю. Нешматлікія дэталі, сярод якіх вышытая нацыянальным арнаментам кашуля, падпяразаная рэменем, і баявыя ордэны, дапаўняюць характарыстыку героя. Суровая цэласнасць вобраза, акрэсленасць сілуэта і выразнасць формы надаюць помніку манументальнасць{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|Віцебская|102|Помнік Шмырову Мінаю Піліпавічу|аўтар=[[Л. Г. Лапцэвіч|Лапцэвіч Л. Г.]]|старонкі=81}} * {{артыкул |аўтар=Ануфриев В. |загаловак=Батька |выданне=Жыцце Прыдзвіння |месца=Вiцебск |год=1998 |нумар=11 красавіка |старонкі=2 |ref=Ануфриев}} * {{кніга |аўтар=Подлипский А. М. |загаловак=В граните и бронзе: памятники и памятные знаки Витебска |месца=Витебск |выдавецтва=Витебская областная типография |год=2015 |старонак=65, 67 |ref=Подлипский}} * {{крыніцы/ЭДГБ|Віцебск|Шмырёву М. Ф. Памятники}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Помнікі Віцебска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1969 годзе]] [[Катэгорыя:Помнікі партызанам Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Творы Заіра Азгура]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Зоі Озеравай]] [[Катэгорыя:1969 год у Віцебску]] [[Катэгорыя:Вуліца Чэхава (Віцебск)]] evnf51mmxntdi64co5irucz0cxu9qb9 0 810843 5165549 2026-07-13T19:36:09Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Віцебскі абласны музей Героя Савецкага Саюза Міная Піліпавіча Шмырова]] 5165549 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Віцебскі абласны музей Героя Савецкага Саюза Міная Піліпавіча Шмырова]] fyludbh96jj9wiv5fr0vjovxuib777f 0 810845 5165566 2026-07-13T19:46:27Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{значэнні|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову}} {{Помнік |Беларуская назва = Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = {{Сцягафіка...» 5165566 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову}} {{Помнік |Беларуская назва = Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Месцазнаходжанне = [[Віцебск]], [[Вуліца Шмырова (Віцебск)|вуліца Шмырова]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Пазіцыйная карта = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Архітэктар = |Скульптар = [[Голубеў]] |Будаўнік = |Заснавальнік = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = 1975 |Стан = |Вышыня = |Матэрыял = |Сайт = |Commons = }} '''Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову''' — помнік у [[Віцебск]]у, размешчаны каля будынка [[Сярэдняя школа № 43 (Віцебск)|сярэдняй школы № 43]] на [[Вуліца Шмырова (Віцебск)|вуліцы Шмырова]]. Прысвечаны аднаму з арганізатараў і кіраўнікоў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза|Герою Савецкага Саюза]] [[Мінай Піліпавіч Шмыроў|Мінаю Піліпавічу Шмырову]] (Бацьку Мінаю){{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Гісторыя і апісанне == Адкрыццё помніка адбылося ў [[1975]] годзе. Аўтарам з'яўляецца самадзейны скульптар [[Голубеў]]<ref name="vlib">{{cite web|url=https://pridvinie.vlib.by/index.php/pomniki/179-pomniki-gistoryi/5209-pomniki-shmyrovu-minayu-pilipavichu-vitsebsk-g|title=Помнікі Шмырову Мінаю Піліпавічу. Віцебск, г.|publisher=Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна|lang=be|accessdate=13 ліпеня 2026}}</ref>. Помнік уяўляе сабой бюст Героя Савецкага Саюза, які ўсталяваны на высокі пастамент<ref name="vlib" />{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|Віцебская|103|Помнік Шмырову Мінаю Піліпавічу|старонкі=81}} * {{артыкул |аўтар=Ануфриев В. |загаловак=Батька |выданне=Жыцце Прыдзвіння |месца=Вiцебск |год=1998 |нумар=11 красавіка |старонкі=2 |ref=Ануфриев}} * {{кніга |аўтар=Подлипский А. М. |загаловак=В граните и бронзе: памятники и памятные знаки Витебска |месца=Витебск |выдавецтва=Витебская областная типография |год=2015 |старонак=65, 67 |ref=Подлипский}} * {{крыніцы/ЭДГБ|Віцебск|Шмырёву М. Ф. Памятники}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Помнікі Віцебска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1975 годзе]] [[Катэгорыя:Помнікі партызанам Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Бюсты]] [[Катэгорыя:1975 год у Віцебску]] [[Катэгорыя:Вуліца Шмырова (Віцебск)]] 5xeb926ghom99fllao87pnxhsxgvvdd 5165568 5165566 2026-07-13T19:48:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5165568 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову}} {{Помнік |Беларуская назва = Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Краіна2 = |Месцазнаходжанне = [[Віцебск]], [[Вуліца Шмырова (Віцебск)|вуліца Шмырова]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Пазіцыйная карта = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Архітэктар = |Скульптар = [[Голубеў]] |Будаўнік = |Заснавальнік = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = 1975 |Стан = |Вышыня = |Матэрыял = |Сайт = |Commons = }} '''Помнік Мінаю Піліпавічу Шмырову''' — помнік у [[Віцебск]]у, размешчаны ў скверы каля [[Сярэдняя школа № 43 (Віцебск)|сярэдняй школы № 43]] на [[Вуліца Шмырова (Віцебск)|вуліцы Шмырова]]. Прысвечаны аднаму з арганізатараў і кіраўнікоў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскага руху]] ў [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], [[Герой Савецкага Саюза|Герою Савецкага Саюза]] [[Мінай Піліпавіч Шмыроў|Мінаю Піліпавічу Шмырову]] (Бацьку Мінаю){{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Гісторыя і апісанне == Адкрыццё помніка адбылося ў [[1975]] годзе. Аўтарам з'яўляецца самадзейны скульптар [[Голубеў]]<ref name="vlib">{{cite web|url=https://pridvinie.vlib.by/index.php/pomniki/179-pomniki-gistoryi/5209-pomniki-shmyrovu-minayu-pilipavichu-vitsebsk-g|title=Помнікі Шмырову Мінаю Піліпавічу. Віцебск, г.|publisher=Віцебская абласная бібліятэка імя У. І. Леніна|lang=be|accessdate=13 ліпеня 2026}}</ref>. Помнік уяўляе сабой бюст Героя Савецкага Саюза, які ўсталяваны на высокі пастамент<ref name="vlib" />{{sfn|Збор помнікаў…|1985|с=81}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі|Віцебская|103|Помнік Шмырову Мінаю Піліпавічу|старонкі=81}} * {{артыкул |аўтар=Ануфриев В. |загаловак=Батька |выданне=Жыцце Прыдзвіння |месца=Вiцебск |год=1998 |нумар=11 красавіка |старонкі=2 |ref=Ануфриев}} * {{кніга |аўтар=Подлипский А. М. |загаловак=В граните и бронзе: памятники и памятные знаки Витебска |месца=Витебск |выдавецтва=Витебская областная типография |год=2015 |старонак=65, 67 |ref=Подлипский}} * {{крыніцы/ЭДГБ|Віцебск|Шмырёву М. Ф. Памятники}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Помнікі Віцебска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1975 годзе]] [[Катэгорыя:Помнікі партызанам Вялікай Айчыннай вайны ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Бюсты]] [[Катэгорыя:1975 год у Віцебску]] [[Катэгорыя:Вуліца Шмырова (Віцебск)]] j2jh2ynrh63zw4zyhmvi7wmnaq6a6t5 14 810846 5165570 2026-07-13T19:52:49Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў|1890|годзе}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1890 годзе]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні паводле гадоў узнікнення|1890]]» 5165570 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў|1890|годзе}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1890 годзе]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні паводле гадоў узнікнення|1890]] h7fjiwrwu6b3nxxadymdl1c1cs8og7s 0 810847 5165585 2026-07-13T20:15:02Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Беларуская спеўна-драматычная майстроўня]] 5165585 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Беларуская спеўна-драматычная майстроўня]] b6clzbmoqrr2jsqhqgvl5xhtpfn1037 14 810848 5165627 2026-07-13T20:47:45Z IshaBarnes 124956 IshaBarnes перанёс старонку [[Катэгорыя:Гісторыя камп’ютарных гульняў]] у [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]]: Уніфікацыя назваў 5165627 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[:Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] r03239uh53x4lo5gvvtpp8omo9aoc3y 5165631 5165627 2026-07-13T20:53:22Z JerzyKundrat 174 Выдалена перасылка на [[Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] 5165631 wikitext text/x-wiki {{хв}} #REDIRECT [[:Катэгорыя:Гісторыя відэагульняў]] eh4nhlhxm27avd05rgek9ls6thohfsq 0 810849 5165642 2026-07-13T21:27:46Z Цімур 27525 Новая старонка: «{{Навуковец}} '''Ві{{subst:націск}}льгельм Ме{{subst:націск}}ер-Лю{{subst:націск}}бке''' ({{lang-de|Wilhelm Meyer-Lübke}}; [[30 студзеня]] [[1861]], Дзюбендорф, [[Цюрых (кантон)|кантон Цюрых]] — [[4 кастрычніка]] [[1936]], {{МС|Бон}}) — [[Швейцарыя|швейцарскі]] [[лінгвіст]] (працаваў таксама ў Аўстрыі...» 5165642 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Ві́льгельм Ме́ер-Лю́бке''' ({{lang-de|Wilhelm Meyer-Lübke}}; [[30 студзеня]] [[1861]], Дзюбендорф, [[Цюрых (кантон)|кантон Цюрых]] — [[4 кастрычніка]] [[1936]], {{МС|Бон}}) — [[Швейцарыя|швейцарскі]] [[лінгвіст]] (працаваў таксама ў Аўстрыі і Германіі), адзін з буйнейшых мовазнаўцаў-раманістаў XIX стагоддзя. Член-карэспандэнт Амерыканскай акадэміі медыевістыкі (1928)<ref>{{Cite web |url=http://www.medievalacademy.org/?page=CompleteCorrFellow |title=Corresponding Fellows 1926 — present — The Medieval Academy of America|lang=en|access-date=2016-08-18 |archive-date=2016-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160716015945/http://www.medievalacademy.org/?page=CompleteCorrFellow |url-status=live }}</ref>. == Біяграфія == Вучыўся ў [[Бонскі ўніверсітэт|Боне]] ў заснавальніка раманскай філалогіі [[Фрыдрых Крысціян Дыц|Фрыдрыха Дыца]]. Выкаладаў у [[Енскі ўніверсітэт|ўніверсітэтах Ены]] (1887—1889), [[Венскі ўніверсітэт|Вены]] (1890—1914), Бона (з 1915). == Навуковая дзейнасць == АЎтар прац па параўнальнай граматыцы і генетычнай класіфікацыі [[раманскія мовы|раманскіх моў]], гісторыі [[румынская мова|румынскай]] мовы, [[албанская мова|албанскай мове]]. Працягваючы традыцыі Дыца, стварыў фундаментальную параўнальную граматыку і этымалагічны слоўнік раманскіх моў, вытрыманыя ў духу паслядоўных [[младаграматыкі|младаграматычных]] прынцыпаў. Даказаў раманскую генетычную прыналежнасць [[румынская мова|румынскай мовы]]; заснаваў інстытут вывучэння румынскай мовы пры [[Венскі ўніверсітэт|Венскім універсітэце]]. Займаўся таксама праблемамі [[моўны субстрат|субстрату]] ў гісторыі раманскіх моў. == Асноўныя публікацыі == * Grammatik der romanischen Sprachen. Leipzig, 1890—1902, Bd. 1—4; * Einführung in das Studium der romanischen Sprachwissenschaft. Heidelberg, 1920 (3 выд.); * Romanisches etymologisches Wörterbuch. Heidelberg, 1935 (3 выд.). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Кампаратывісты]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Швейцарыі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Аўстрыі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Германіі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі мовы]] [[Катэгорыя:Младаграматыкі]] 18y2rk6jhtf4xmauupfz2sgpk8ifdjd 0 810850 5165646 2026-07-13T21:49:57Z Цімур 27525 Новая старонка: «{{Навуковец}} '''Фры{{subst:націск}}дрых Кры{{subst:націск}}сціян Дыц''' ([[1794]] — [[1876]]) — нямецкі [[філолаг]], заснавальнік [[раманістыка|раманскай філалогіі]]. == Біяграфія == Вывучаў класічныя мовы пераважна пад кіраўніцтвам прафесара Фрыдрых Готліб Велькер|Вельк...» 5165646 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Фры́дрых Кры́сціян Дыц''' ([[1794]] — [[1876]]) — нямецкі [[філолаг]], заснавальнік [[раманістыка|раманскай філалогіі]]. == Біяграфія == Вывучаў класічныя мовы пераважна пад кіраўніцтвам прафесара [[Фрыдрых Готліб Велькер|Велькера]], які, толькі вярнуўшыся з Італіі, абудзіў у сваім вучні захопленую любоў да гэтай краіны. У [[1818]] годзе наведаў [[Іаган Вольфганг фон Гётэ|Гётэ]], і той, знаходзячыся ў гэты час пад уплывам [[Франсуа Жуст Мары Рэнуар|Рэнуара]], пераканаў Дыца звярнуць асаблівую ўвагу на [[правансальская мова|правансальскую мову]] і паэзію. Пазней заняў кафедру раманскіх гаворак у Боне. == Унёсак у навуку == Аб'яднаў раманістаў [[гістарычны метад|гістарычным метадам]]. Яго граматыка і слоўнік застаюцца настольнымі кнігамі ў кожнага спецыяліста. Як выкладчык ахвотна кіраваў працамі немцаў і іншаземцаў, якія жадалі сур'ёзна заняцца раманскімі мовамі. Ужо ў 1860-х гадах кафедры раманскіх гаворак ва ўсіх нямецкіх і многіх замежных універсітэтах былі заняты яго непасрэднымі або пасрэднымі вучнямі. У канцы XIX стагоддзя паўсюль працавалі яго навуковыя «ўнукі» і «праўнукі». === Выбраныя працы === * «Grammatik der romanischen Sprachen» (Бон, 1836—1838; 5-е выданне — 1889); * «Etymologisches Wörterbuch der romanischen Sprachen» (Бон, 1853; 5-е выданне — 1887—1889). Працы па [[правансальская літаратура|правансальскай паэзіі]], стараіспанскай і партугальскай літаратуры<ref>{{ВТ-МЭСБЕ|Диц}}</ref>: * «Altspanische Romanzen» (Берлін, 1821); * «Die Poesie der Troubadours» (1826); * «Leben und Werke der Troubadours» (Лейпцыг, 1829; 2-е выданне — 1882); * «Über die erste portugiesische Kunst- und Hofpoesie» (Бон, 1863). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ|Диц, Фридрих}} * Il Professore Federigo Diez e la Filología romanza nel nostro secolo, per Ugo Angelo Canello, Firenze, 1872. {{ВС}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Германіі]] j2vbxuf5e4nai53yrggc428ugggaaxb 5165647 5165646 2026-07-13T21:52:44Z Цімур 27525 5165647 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Фры́дрых Кры́сціян Дыц''' ({{lang-de|Friedrich Christian Diez}}; [[15 сакавіка]] [[1794]], [[Гісен]] — [[29 мая]] [[1876]], [[Бон]]) — нямецкі [[філолаг]], заснавальнік [[раманістыка|раманскай філалогіі]]. == Біяграфія == Вывучаў класічныя мовы пераважна пад кіраўніцтвам прафесара [[Фрыдрых Готліб Велькер|Велькера]], які, толькі вярнуўшыся з Італіі, абудзіў у сваім вучні захопленую любоў да гэтай краіны. У [[1818]] годзе наведаў [[Іаган Вольфганг фон Гётэ|Гётэ]], і той, знаходзячыся ў гэты час пад уплывам [[Франсуа Жуст Мары Рэнуар|Рэнуара]], пераканаў Дыца звярнуць асаблівую ўвагу на [[правансальская мова|правансальскую мову]] і паэзію. Пазней заняў кафедру раманскіх гаворак у Боне. == Унёсак у навуку == Аб'яднаў раманістаў [[гістарычны метад|гістарычным метадам]]. Яго граматыка і слоўнік застаюцца настольнымі кнігамі ў кожнага спецыяліста. Як выкладчык ахвотна кіраваў працамі немцаў і іншаземцаў, якія жадалі сур'ёзна заняцца раманскімі мовамі. Ужо ў 1860-х гадах кафедры раманскіх гаворак ва ўсіх нямецкіх і многіх замежных універсітэтах былі заняты яго непасрэднымі або пасрэднымі вучнямі. У канцы XIX стагоддзя паўсюль працавалі яго навуковыя «ўнукі» і «праўнукі». === Выбраныя працы === * «Grammatik der romanischen Sprachen» (Бон, 1836—1838; 5-е выданне — 1889); * «Etymologisches Wörterbuch der romanischen Sprachen» (Бон, 1853; 5-е выданне — 1887—1889). Працы па [[правансальская літаратура|правансальскай паэзіі]], стараіспанскай і партугальскай літаратуры<ref>{{ВТ-МЭСБЕ|Диц}}</ref>: * «Altspanische Romanzen» (Берлін, 1821); * «Die Poesie der Troubadours» (1826); * «Leben und Werke der Troubadours» (Лейпцыг, 1829; 2-е выданне — 1882); * «Über die erste portugiesische Kunst- und Hofpoesie» (Бон, 1863). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ|Диц, Фридрих}} * Il Professore Federigo Diez e la Filología romanza nel nostro secolo, per Ugo Angelo Canello, Firenze, 1872. {{ВС}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Германіі]] 4t9obsca683an3g2mnhyz58lcpr9f1s 5165649 5165647 2026-07-13T21:53:57Z Цімур 27525 /* Біяграфія */ 5165649 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Фры́дрых Кры́сціян Дыц''' ({{lang-de|Friedrich Christian Diez}}; [[15 сакавіка]] [[1794]], [[Гісен]] — [[29 мая]] [[1876]], [[Бон]]) — нямецкі [[філолаг]], заснавальнік [[раманістыка|раманскай філалогіі]]. == Біяграфія == Вывучаў класічныя мовы пераважна пад кіраўніцтвам прафесара [[Фрыдрых Готліб Велькер|Велькера]], які, толькі вярнуўшыся з Італіі, абудзіў у сваім вучні захопленую любоў да гэтай краіны. У [[1818]] годзе наведаў [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|Гётэ]], і той, знаходзячыся ў гэты час пад уплывам [[Франсуа Жуст Мары Рэнуар|Рэнуара]], пераканаў Дыца звярнуць асаблівую ўвагу на [[правансальская мова|правансальскую мову]] і паэзію. Пазней заняў кафедру раманскіх гаворак у Боне. == Унёсак у навуку == Аб'яднаў раманістаў [[гістарычны метад|гістарычным метадам]]. Яго граматыка і слоўнік застаюцца настольнымі кнігамі ў кожнага спецыяліста. Як выкладчык ахвотна кіраваў працамі немцаў і іншаземцаў, якія жадалі сур'ёзна заняцца раманскімі мовамі. Ужо ў 1860-х гадах кафедры раманскіх гаворак ва ўсіх нямецкіх і многіх замежных універсітэтах былі заняты яго непасрэднымі або пасрэднымі вучнямі. У канцы XIX стагоддзя паўсюль працавалі яго навуковыя «ўнукі» і «праўнукі». === Выбраныя працы === * «Grammatik der romanischen Sprachen» (Бон, 1836—1838; 5-е выданне — 1889); * «Etymologisches Wörterbuch der romanischen Sprachen» (Бон, 1853; 5-е выданне — 1887—1889). Працы па [[правансальская літаратура|правансальскай паэзіі]], стараіспанскай і партугальскай літаратуры<ref>{{ВТ-МЭСБЕ|Диц}}</ref>: * «Altspanische Romanzen» (Берлін, 1821); * «Die Poesie der Troubadours» (1826); * «Leben und Werke der Troubadours» (Лейпцыг, 1829; 2-е выданне — 1882); * «Über die erste portugiesische Kunst- und Hofpoesie» (Бон, 1863). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ|Диц, Фридрих}} * Il Professore Federigo Diez e la Filología romanza nel nostro secolo, per Ugo Angelo Canello, Firenze, 1872. {{ВС}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Германіі]] r3cogeu01fuztyzjjz3iv0rw48y4rhz 0 810851 5165651 2026-07-13T21:54:42Z Lenleg5 171116 Новая старонка: «'''Ясеніца''' ([[Славацкая мова|славац]].: Jasenica, да 1924 г. – Malá Jesenica і Veľká Jesenica, у 1924-1946 гг. – Jesenica, з 1946 г. – Jasenica) – сяло у раёне [[Поважска-Бістрыца|Паважскай Быстрыцы]], у [[Трэнчынскі край|Трэнчанскім краі]], у паўночна-заходняй [[Славакія|Славакіі]]. Яго насельн...» 5165651 wikitext text/x-wiki '''Ясеніца''' ([[Славацкая мова|славац]].: Jasenica, да 1924 г. – Malá Jesenica і Veľká Jesenica, у 1924-1946 гг. – Jesenica, з 1946 г. – Jasenica) – сяло у раёне [[Поважска-Бістрыца|Паважскай Быстрыцы]], у [[Трэнчынскі край|Трэнчанскім краі]], у паўночна-заходняй [[Славакія|Славакіі]]. Яго насельніцтва складае каля 1300 чалавек. == Геаграфія == Ясеніца знаходзіцца ў рэгіёне Горне Паважые, у [[Трэнчынскі край|Трэнчанскім краі]], у раёне [[Поважска-Бістрыца|Паважска Быстрыца]]. Яна размешчана на вышыні 311 м, у самым пачатку Папраднянскай даліны, прыкладна ў 9 км на поўнач ад горада [[Поважска-Бістрыца|Паважска Быстрыца]]. == Літаратура == Jasenica v premenách času 1269-2019 (словац.). — Jasenica: Obec Jasenica, 2019. — 297 с. — ISBN ISBN 9788057011125 Kropilák – Strhan. Vlastivedný slovník obcí na Slovensku I. A – J (словац.). — Bratislava: Veda, 1977. — 526 с. f5rfxase00e50w0xy1u0xbbzw1635bl 5165778 5165651 2026-07-14T06:54:14Z M.L.Bot 261 5165778 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} {{НП}} '''Ясеніца''' ({{lang-sk|Jasenica}}, да 1924 — ''Malá Jesenica'' і ''Veľká Jesenica'', у 1924—1946 — ''Jesenica'', з 1946 — ''Jasenica'') — сяло у [[Поважска-Бістрыцкі раён|Поважска-Бістрыцкім раёне]] [[Трэнчынскі край|Трэнчанская краю]] рэгіёна Горне-Паважые ў паўночна-заходняй [[Славакія|Славакіі]]. Яго насельніцтва складае каля 1300 чалавек. == Геаграфія == Размешчана на вышыні 311 м над узроўнем мора, у самым пачатку Папраднянскай даліны, прыкладна за 9 км на поўнач ад [[Поважска-Бістрыца|Паважска-Быстрыцы]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Jasenica v premenách času 1269—2019 (словац.). — Jasenica: Obec Jasenica, 2019. — 297 с. — ISBN ISBN 9788057011125 * Kropilák — Strhan. Vlastivedný slovník obcí na Slovensku I. A — J (словац.). — Bratislava: Veda, 1977. — 526 с. {{Бібліяінфармацыя}} gojcc0wmevx71jpqtvbig2c1dlmypmu 5165780 5165778 2026-07-14T06:55:14Z M.L.Bot 261 5165780 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} {{НП}} '''Ясеніца''' ({{lang-sk|Jasenica}}, да 1924 — ''Malá Jesenica'' і ''Veľká Jesenica'', у 1924—1946 — ''Jesenica'', з 1946 — ''Jasenica'') — сяло у [[Поважска-Бістрыцкі раён|Поважска-Бістрыцкім раёне]] [[Трэнчынскі край|Трэнчанская краю]] рэгіёна Горне-Паважые ў паўночна-заходняй [[Славакія|Славакіі]]. Насельніцтва -- каля 1300 чалавек. == Геаграфія == Размешчана на вышыні 311 м над узроўнем мора, у самым пачатку Папраднянскай даліны, прыкладна за 9 км на поўнач ад [[Поважска-Бістрыца|Паважска-Быстрыцы]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Jasenica v premenách času 1269—2019 (словац.). — Jasenica: Obec Jasenica, 2019. — 297 с. — ISBN ISBN 9788057011125 * Kropilák — Strhan. Vlastivedný slovník obcí na Slovensku I. A — J (словац.). — Bratislava: Veda, 1977. — 526 с. {{Бібліяінфармацыя}} f6stv9aixffdlmyiytqyjte3mbmlvot 5165781 5165780 2026-07-14T06:58:16Z M.L.Bot 261 дададзена [[Катэгорыя:Населеныя пункты Славакіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5165781 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} {{НП}} '''Ясеніца''' ({{lang-sk|Jasenica}}, да 1924 — ''Malá Jesenica'' і ''Veľká Jesenica'', у 1924—1946 — ''Jesenica'', з 1946 — ''Jasenica'') — сяло у [[Поважска-Бістрыцкі раён|Поважска-Бістрыцкім раёне]] [[Трэнчынскі край|Трэнчанская краю]] рэгіёна Горне-Паважые ў паўночна-заходняй [[Славакія|Славакіі]]. Насельніцтва -- каля 1300 чалавек. == Геаграфія == Размешчана на вышыні 311 м над узроўнем мора, у самым пачатку Папраднянскай даліны, прыкладна за 9 км на поўнач ад [[Поважска-Бістрыца|Паважска-Быстрыцы]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Jasenica v premenách času 1269—2019 (словац.). — Jasenica: Obec Jasenica, 2019. — 297 с. — ISBN ISBN 9788057011125 * Kropilák — Strhan. Vlastivedný slovník obcí na Slovensku I. A — J (словац.). — Bratislava: Veda, 1977. — 526 с. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Славакіі]] e4jg2w9bvghu6v28n6fk6y7gx3s3ebw 0 810852 5165703 2026-07-14T05:09:18Z M.L.Bot 261 Новая старонка: «{{навуковец}} '''Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч''' ({{ВДП}}) — хірург, педагог, палкоўнік медыцынскай службы. Нарадзіўся 3 снежня 1891 года ў засценку Мяжонкі Пагосцкай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні. Бацька — Валяр’ян Ігнатавіч Пратасевіч, дв...» 5165703 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч''' ({{ВДП}}) — хірург, педагог, палкоўнік медыцынскай службы. Нарадзіўся 3 снежня 1891 года ў засценку Мяжонкі Пагосцкай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні. Бацька — Валяр’ян Ігнатавіч Пратасевіч, дваранін «рымскага веравызнання», маці Пульхерыя Пятроўна — праваслаўная. Паводле тагачасных законаў, ахрышчаны праваслаўным абрадам у Падзевіцкай царкве Ігуменскага павета.{{sfn|Баринов|2021|p=}} У 1901—1910 гадах навучаўся ў Магілёўскай гімназіі, атрымаў атэстат 8 чэрвеня 1910 года, ужо 15 чэрвеня падаў прашэнне пра залічэнні на медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. У прашэнні пазначаны адрас Пратасевіча ў Магілёве — Выганная вуліца, за Быхаўскай брамай, дом Мурашкі.{{sfn|Баринов|2021|p=}} Скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, ступень урача атрымаў 8 ліпеня 1918 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1918 годзе паступіў на службу ў Чырвоную Армію. Удзельнік Грамадзянскай вайны. Пасля — на лячэбнай і выкладчыцкай рабоце ў Петраградзе-Ленінградзе.{{sfn|Бечик|1996|с=94}} Са студзеня 1929 года быў навуковым сакратаром Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]] ў Ленінградзе{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Удзельнік баёў на Халхін-Голе. У савецка-фінляндскую вайну — армейскі хірург.{{sfn|Бечик|1996|с=94}} З ліпеня 1941 да красавіка 1942 года служыў армейскім хірургам 13-й арміі ў складзе Заходняга (да верасня 1941) і [[Рэзервовы фронт|Рэзервовага]] франтоў. Затым да канца Другой сусветнай вайны быў выкладчыкам Ваенна-медыцынскай акадэміі, дацэнт. Кіраваў хірургамі арміі ў Смаленскай бітве, Маскоўскай бітве і пры выкананні войскамі іншых задач.{{sfn|Бечик|1996|с=94}} Звольнены з Узброеных сіл СССР 12 лістапада 1945 года ў званні палкоўніка медыцынскай службы{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Памёр 23 снежня 1945 года{{sfn|Бечик|1996|с=94}}. Аўтар больш за 30 навуковых прац.{{sfn|Бечик|1996|с=94}} Узнагароджаны ордэнам і некалькімі медалямі.{{sfn|Бечик|1996|с=94}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |ref = Военные врачи |аўтар = |загаловак = Военные врачи — участники Великой Отечественной войны 1941–1945 гг. : Краткий биографический справочник. Часть вторая. М – Я |частка = Протасевич Андрей Валерианович |адказны = И. И. Бечик, Г. А. Грибовская, В. П. Грицкевич [и др.], под общ. ред. И. М. Чижа |месца = Санкт-Петербург |выдавецтва = Военно-медицинский музей Министерства обороны РФ |год = 1996 |мова = ru }} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пратасевіч Андрэй Валяр’янавіч}} hneyabp3mrcnkfg20wvkhvi19g8x3cg 5165707 5165703 2026-07-14T05:24:19Z M.L.Bot 261 5165707 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч''' ({{ВДП}}) — хірург, педагог, палкоўнік медыцынскай службы. Нарадзіўся 3 снежня 1891 года ў засценку [[Мяжонка (Бялыніцкі раён)|Мяжонкі]] [[Пагосцкая воласць (Ігуменскі павет)|Пагосцкай воласці]] Ігуменскага павета Мінскай губерні. Бацька — Валяр’ян Ігнатавіч Пратасевіч, дваранін «рымскага веравызнання», маці Пульхерыя Пятроўна — праваслаўная. Паводле тагачасных законаў, ахрышчаны праваслаўным абрадам у [[Падзевічы|Падзевіцкай]] царкве Ігуменскага павета.{{sfn|Баринов|2021|p=}} У 1901—1910 гадах навучаўся ў Магілёўскай гімназіі, атрымаў атэстат 8 чэрвеня 1910 года, ужо 15 чэрвеня падаў прашэнне пра залічэнні на медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. У прашэнні пазначаны адрас Пратасевіча ў Магілёве — Выганная вуліца, за Быхаўскай брамай, дом Мурашкі.{{sfn|Баринов|2021|p=}} Скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, ступень урача атрымаў 8 ліпеня 1918 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1918 годзе паступіў на службу ў Чырвоную Армію. Удзельнік Грамадзянскай вайны. Пасля — на лячэбнай і выкладчыцкай рабоце ў Петраградзе-Ленінградзе.{{sfn|Бечик|1996|с=94}} Са студзеня 1929 года быў навуковым сакратаром Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]] ў Ленінградзе{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Удзельнік баёў на Халхін-Голе. У савецка-фінляндскую вайну — армейскі хірург.{{sfn|Бечик|1996|с=94}} З ліпеня 1941 да красавіка 1942 года служыў армейскім хірургам 13-й арміі ў складзе Заходняга (да верасня 1941) і [[Рэзервовы фронт|Рэзервовага]] франтоў. Затым да канца Другой сусветнай вайны быў выкладчыкам Ваенна-медыцынскай акадэміі, дацэнт. Кіраваў хірургамі арміі ў Смаленскай бітве, Маскоўскай бітве і пры выкананні войскамі іншых задач.{{sfn|Бечик|1996|с=94}} Звольнены з Узброеных сіл СССР 12 лістапада 1945 года ў званні палкоўніка медыцынскай службы{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Памёр 23 снежня 1945 года{{sfn|Бечик|1996|с=94}}. Аўтар больш за 30 навуковых прац.{{sfn|Бечик|1996|с=94}} Узнагароджаны ордэнам і некалькімі медалямі.{{sfn|Бечик|1996|с=94}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |ref = Военные врачи |аўтар = |загаловак = Военные врачи — участники Великой Отечественной войны 1941–1945 гг. : Краткий биографический справочник. Часть вторая. М – Я |частка = Протасевич Андрей Валерианович |адказны = И. И. Бечик, Г. А. Грибовская, В. П. Грицкевич [и др.], под общ. ред. И. М. Чижа |месца = Санкт-Петербург |выдавецтва = Военно-медицинский музей Министерства обороны РФ |год = 1996 |мова = ru }} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пратасевіч Андрэй Валяр’янавіч}} hbpv0yl6z9ps38ir7g65fgd8jvmsk2s 5165708 5165707 2026-07-14T05:26:07Z M.L.Bot 261 5165708 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч''' ({{ВДП}}) — хірург, педагог, палкоўнік медыцынскай службы. Нарадзіўся 3 снежня 1891 года ў засценку [[Мяжонка (Бялыніцкі раён)|Мяжонкі]] [[Пагосцкая воласць (Ігуменскі павет)|Пагосцкай воласці]] Ігуменскага павета Мінскай губерні. Бацька — Валяр’ян Ігнатавіч Пратасевіч, дваранін «рымскага веравызнання», маці Пульхерыя Пятроўна — праваслаўная. Паводле тагачасных законаў, ахрышчаны праваслаўным абрадам у [[Падзевічы|Падзевіцкай]] царкве Ігуменскага павета.{{sfn|Баринов|2021|p=}} У 1901—1910 гадах навучаўся ў Магілёўскай гімназіі, атрымаў атэстат 8 чэрвеня 1910 года, ужо 15 чэрвеня падаў прашэнне пра залічэнні на медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. У прашэнні пазначаны адрас Пратасевіча ў Магілёве — Выганная вуліца, за Быхаўскай брамай, дом Мурашкі.{{sfn|Баринов|2021|p=}} Скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, ступень урача атрымаў 8 ліпеня 1918 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1918 годзе паступіў на службу ў Чырвоную Армію. Удзельнік Грамадзянскай вайны. Пасля — на лячэбнай і выкладчыцкай рабоце ў Петраградзе-Ленінградзе.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Са студзеня 1929 года быў навуковым сакратаром Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]] ў Ленінградзе{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Удзельнік баёў на Халхін-Голе. У савецка-фінляндскую вайну — армейскі хірург.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} З ліпеня 1941 да красавіка 1942 года служыў армейскім хірургам 13-й арміі ў складзе Заходняга (да верасня 1941) і [[Рэзервовы фронт|Рэзервовага]] франтоў. Затым да канца Другой сусветнай вайны быў выкладчыкам Ваенна-медыцынскай акадэміі, дацэнт. Кіраваў хірургамі арміі ў Смаленскай бітве, Маскоўскай бітве і пры выкананні войскамі іншых задач.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Звольнены з Узброеных сіл СССР 12 лістапада 1945 года ў званні палкоўніка медыцынскай службы{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Памёр 23 снежня 1945 года{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}}. Аўтар больш за 30 навуковых прац.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Узнагароджаны ордэнам і некалькімі медалямі.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |ref = Военные врачи |аўтар = |загаловак = Военные врачи — участники Великой Отечественной войны 1941–1945 гг. : Краткий биографический справочник. Часть вторая. М – Я |частка = Протасевич Андрей Валерианович |адказны = И. И. Бечик, Г. А. Грибовская, В. П. Грицкевич [и др.], под общ. ред. И. М. Чижа |месца = Санкт-Петербург |выдавецтва = Военно-медицинский музей Министерства обороны РФ |год = 1996 |мова = ru }} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пратасевіч Андрэй Валяр’янавіч}} njds22b1my6douwtkhd18picp20haf1 5165714 5165708 2026-07-14T05:30:25Z M.L.Bot 261 5165714 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч''' ({{ВДП}}) — хірург, педагог, палкоўнік медыцынскай службы. Нарадзіўся 3 снежня 1891 года ў засценку [[Мяжонка (Бялыніцкі раён)|Мяжонкі]] [[Пагосцкая воласць (Ігуменскі павет)|Пагосцкай воласці]] Ігуменскага павета Мінскай губерні. Бацька — Валяр’ян Ігнатавіч Пратасевіч, дваранін «рымскага веравызнання», маці Пульхерыя Пятроўна — праваслаўная. Паводле тагачасных законаў, ахрышчаны праваслаўным абрадам у [[Падзевічы|Падзевіцкай]] царкве Ігуменскага павета.{{sfn|Баринов|2021|p=}} У 1901—1910 гадах навучаўся ў [[Магілёўская мужчынская гімназія|Магілёўскай гімназіі]], атрымаў атэстат 8 чэрвеня 1910 года, ужо 15 чэрвеня падаў прашэнне пра залічэнні на [[Медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта|медыцынскі факультэт]] [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У прашэнні пазначаны адрас Пратасевіча ў Магілёве — Выганная вуліца, за Быхаўскай брамай, дом Мурашкі.{{sfn|Баринов|2021|p=}} Скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, ступень урача атрымаў 8 ліпеня 1918 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1918 годзе паступіў на службу ў Чырвоную Армію. Удзельнік Грамадзянскай вайны. Пасля — на лячэбнай і выкладчыцкай рабоце ў Петраградзе-Ленінградзе.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Са студзеня 1929 года быў навуковым сакратаром Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]] ў Ленінградзе{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Удзельнік [[Баі на Халхін-Голе|баёў на Халхін-Голе]]. У [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскую вайну]] — армейскі хірург.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} З ліпеня 1941 да красавіка 1942 года служыў армейскім хірургам 13-й арміі ў складзе [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходняга]] (да верасня 1941) і [[Рэзервовы фронт|Рэзервовага]] франтоў. Затым да канца [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] быў выкладчыкам [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Ваенна-медыцынскай акадэміі]], дацэнт. Кіраваў хірургамі арміі ў Смаленскай бітве, Маскоўскай бітве і пры выкананні войскамі іншых задач.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Звольнены з Узброеных сіл СССР 12 лістапада 1945 года ў званні палкоўніка медыцынскай службы{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Памёр 23 снежня 1945 года{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}}. Аўтар больш за 30 навуковых прац.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Узнагароджаны ордэнам і некалькімі медалямі.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |ref = Военные врачи |аўтар = |загаловак = Военные врачи — участники Великой Отечественной войны 1941–1945 гг. : Краткий биографический справочник. Часть вторая. М – Я |частка = Протасевич Андрей Валерианович |адказны = И. И. Бечик, Г. А. Грибовская, В. П. Грицкевич [и др.], под общ. ред. И. М. Чижа |месца = Санкт-Петербург |выдавецтва = Военно-медицинский музей Министерства обороны РФ |год = 1996 |мова = ru }} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пратасевіч Андрэй Валяр’янавіч}} euy8l5dqzz8pvs0bypay7t3hwaxqy36 5165716 5165714 2026-07-14T05:34:04Z M.L.Bot 261 5165716 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч''' ({{ВДП}}) — хірург, педагог, палкоўнік медыцынскай службы. Нарадзіўся 3 снежня 1891 года ў засценку [[Мяжонка (Бялыніцкі раён)|Мяжонкі]] [[Пагосцкая воласць (Ігуменскі павет)|Пагосцкай воласці]] Ігуменскага павета Мінскай губерні. Бацька — Валяр’ян Ігнатавіч Пратасевіч, дваранін «рымскага веравызнання», маці Пульхерыя Пятроўна — праваслаўная. Паводле тагачасных законаў, ахрышчаны праваслаўным абрадам у [[Падзевічы|Падзевіцкай]] царкве Ігуменскага павета.{{sfn|Баринов|2021|p=}} У 1901—1910 гадах навучаўся ў [[Магілёўская мужчынская гімназія|Магілёўскай гімназіі]], атрымаў атэстат 8 чэрвеня 1910 года, ужо 15 чэрвеня падаў прашэнне пра залічэнні на [[Медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта|медыцынскі факультэт]] [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У прашэнні пазначаны адрас Пратасевіча ў Магілёве — Выганная вуліца, за Быхаўскай брамай, дом Мурашкі.{{sfn|Баринов|2021|p=}} Скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, ступень урача атрымаў 8 ліпеня 1918 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1918 годзе паступіў на службу ў Чырвоную Армію. Удзельнік Грамадзянскай вайны. Пасля — на лячэбнай і выкладчыцкай рабоце ў Петраградзе-Ленінградзе.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Са студзеня 1929 года быў навуковым сакратаром Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]] ў Ленінградзе{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Удзельнік [[Баі на Халхін-Голе|баёў на Халхін-Голе]]. У [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскую вайну]] — армейскі хірург.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} З ліпеня 1941 да красавіка 1942 года служыў армейскім хірургам 13-й арміі ў складзе [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходняга]] (да верасня 1941) і [[Рэзервовы фронт|Рэзервовага]] франтоў. Кіраваў хірургамі арміі ў [[Смаленская бітва (1941)|Смаленскай бітве]], [[Бітва за Маскву|Маскоўскай бітве]] і пры выкананні войскамі іншых задач. Затым, да канца [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] быў выкладчыкам [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Ваенна-медыцынскай акадэміі]], дацэнт.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Звольнены з Узброеных сіл СССР 12 лістапада 1945 года ў званні палкоўніка медыцынскай службы{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Памёр 23 снежня 1945 года{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}}. Аўтар больш за 30 навуковых прац.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Узнагароджаны ордэнам і некалькімі медалямі.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |ref = Военные врачи |аўтар = |загаловак = Военные врачи — участники Великой Отечественной войны 1941–1945 гг. : Краткий биографический справочник. Часть вторая. М – Я |частка = Протасевич Андрей Валерианович |адказны = И. И. Бечик, Г. А. Грибовская, В. П. Грицкевич [и др.], под общ. ред. И. М. Чижа |месца = Санкт-Петербург |выдавецтва = Военно-медицинский музей Министерства обороны РФ |год = 1996 |мова = ru }} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пратасевіч Андрэй Валяр’янавіч}} dvy9urct0lkcmrwyfm0u8d7b338fee4 5165733 5165716 2026-07-14T05:58:08Z Autumndancer 168015 5165733 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пратасевіч}} {{навуковец}} '''Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч''' ({{ВДП}}) — хірург, педагог, палкоўнік медыцынскай службы. Нарадзіўся 3 снежня 1891 года ў засценку [[Мяжонка (Бялыніцкі раён)|Мяжонкі]] [[Пагосцкая воласць (Ігуменскі павет)|Пагосцкай воласці]] Ігуменскага павета Мінскай губерні. Бацька — Валяр’ян Ігнатавіч Пратасевіч, дваранін «рымскага веравызнання», маці Пульхерыя Пятроўна — праваслаўная. Паводле тагачасных законаў, ахрышчаны праваслаўным абрадам у [[Падзевічы|Падзевіцкай]] царкве Ігуменскага павета.{{sfn|Баринов|2021|p=}} У 1901—1910 гадах навучаўся ў [[Магілёўская мужчынская гімназія|Магілёўскай гімназіі]], атрымаў атэстат 8 чэрвеня 1910 года, ужо 15 чэрвеня падаў прашэнне пра залічэнні на [[Медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта|медыцынскі факультэт]] [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У прашэнні пазначаны адрас Пратасевіча ў Магілёве — Выганная вуліца, за Быхаўскай брамай, дом Мурашкі.{{sfn|Баринов|2021|p=}} Скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, ступень урача атрымаў 8 ліпеня 1918 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1918 годзе паступіў на службу ў Чырвоную Армію. Удзельнік Грамадзянскай вайны. Пасля — на лячэбнай і выкладчыцкай рабоце ў Петраградзе-Ленінградзе.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Са студзеня 1929 года быў навуковым сакратаром Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]] ў Ленінградзе{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Удзельнік [[Баі на Халхін-Голе|баёў на Халхін-Голе]]. У [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскую вайну]] — армейскі хірург.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} З ліпеня 1941 да красавіка 1942 года служыў армейскім хірургам 13-й арміі ў складзе [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходняга]] (да верасня 1941) і [[Рэзервовы фронт|Рэзервовага]] франтоў. Кіраваў хірургамі арміі ў [[Смаленская бітва (1941)|Смаленскай бітве]], [[Бітва за Маскву|Маскоўскай бітве]] і пры выкананні войскамі іншых задач. Затым, да канца [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] быў выкладчыкам [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Ваенна-медыцынскай акадэміі]], дацэнт.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Звольнены з Узброеных сіл СССР 12 лістапада 1945 года ў званні палкоўніка медыцынскай службы{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Памёр 23 снежня 1945 года{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}}. Аўтар больш за 30 навуковых прац.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Узнагароджаны ордэнам і некалькімі медалямі.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |ref = Военные врачи |аўтар = |загаловак = Военные врачи — участники Великой Отечественной войны 1941–1945 гг. : Краткий биографический справочник. Часть вторая. М – Я |частка = Протасевич Андрей Валерианович |адказны = И. И. Бечик, Г. А. Грибовская, В. П. Грицкевич [и др.], под общ. ред. И. М. Чижа |месца = Санкт-Петербург |выдавецтва = Военно-медицинский музей Министерства обороны РФ |год = 1996 |мова = ru }} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пратасевіч Андрэй Валяр’янавіч}} 4d5fwthf8rn9d5rmneqkhywlekebf46 5165750 5165733 2026-07-14T06:30:05Z DobryBrat 5701 афармленне 5165750 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пратасевіч}} {{навуковец}} '''Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч''' ({{ВДП}}) — хірург, педагог, палкоўнік медыцынскай службы. == Біяграфія == Нарадзіўся 3 снежня 1891 года ў засценку [[Мяжонка (Бялыніцкі раён)|Мяжонкі]] [[Пагосцкая воласць (Ігуменскі павет)|Пагосцкай воласці]] Ігуменскага павета Мінскай губерні. Бацька — Валяр’ян Ігнатавіч Пратасевіч, дваранін «рымскага веравызнання», маці Пульхерыя Пятроўна — праваслаўная. Паводле тагачасных законаў, ахрышчаны праваслаўным абрадам у [[Падзевічы|Падзевіцкай]] царкве Ігуменскага павета.{{sfn|Баринов|2021|p=}} У 1901—1910 гадах навучаўся ў [[Магілёўская мужчынская гімназія|Магілёўскай гімназіі]], атрымаў атэстат 8 чэрвеня 1910 года, ужо 15 чэрвеня падаў прашэнне пра залічэнні на [[Медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта|медыцынскі факультэт]] [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У прашэнні пазначаны адрас Пратасевіча ў Магілёве — Выганная вуліца, за Быхаўскай брамай, дом Мурашкі.{{sfn|Баринов|2021|p=}} Скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, ступень урача атрымаў 8 ліпеня 1918 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1918 годзе паступіў на службу ў Чырвоную Армію. Удзельнік Грамадзянскай вайны. Пасля — на лячэбнай і выкладчыцкай рабоце ў Петраградзе-Ленінградзе.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Са студзеня 1929 года быў навуковым сакратаром Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]] ў Ленінградзе{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Удзельнік [[Баі на Халхін-Голе|баёў на Халхін-Голе]]. У [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскую вайну]] — армейскі хірург.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} З ліпеня 1941 да красавіка 1942 года служыў армейскім хірургам 13-й арміі ў складзе [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходняга]] (да верасня 1941) і [[Рэзервовы фронт|Рэзервовага]] франтоў. Кіраваў хірургамі арміі ў [[Смаленская бітва (1941)|Смаленскай бітве]], [[Бітва за Маскву|Маскоўскай бітве]] і пры выкананні войскамі іншых задач. Затым, да канца [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] быў выкладчыкам [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Ваенна-медыцынскай акадэміі]], дацэнт.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Звольнены з Узброеных сіл СССР 12 лістапада 1945 года ў званні палкоўніка медыцынскай службы{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Памёр 23 снежня 1945 года{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}}. Аўтар больш за 30 навуковых прац.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Узнагароджаны ордэнам і некалькімі медалямі.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |ref = Военные врачи |аўтар = |загаловак = Военные врачи — участники Великой Отечественной войны 1941–1945 гг. : Краткий биографический справочник. Часть вторая. М – Я |частка = Протасевич Андрей Валерианович |адказны = И. И. Бечик, Г. А. Грибовская, В. П. Грицкевич [и др.], под общ. ред. И. М. Чижа |месца = Санкт-Петербург |выдавецтва = Военно-медицинский музей Министерства обороны РФ |год = 1996 |мова = ru }} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пратасевіч Андрэй Валяр’янавіч}} 1m5cyavreu60cx6qblfau4680ebryuz 5165753 5165750 2026-07-14T06:32:41Z M.L.Bot 261 5165753 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пратасевіч}} {{навуковец}} '''Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч''' ({{ВДП}}) — хірург, педагог, палкоўнік медыцынскай службы. == Біяграфія == Нарадзіўся 3 снежня 1891 года ў засценку [[Мяжонка (Бялыніцкі раён)|Мяжонкі]] [[Пагосцкая воласць (Ігуменскі павет)|Пагосцкай воласці]] Ігуменскага павета Мінскай губерні. Бацька — Валяр’ян Ігнатавіч Пратасевіч, дваранін «рымскага веравызнання», маці Пульхерыя Пятроўна — праваслаўная. Паводле тагачасных законаў, ахрышчаны праваслаўным абрадам у [[Падзевічы|Падзевіцкай]] царкве Ігуменскага павета.{{sfn|Баринов|2021|p=}} У 1901—1910 гадах навучаўся ў [[Магілёўская мужчынская гімназія|Магілёўскай гімназіі]], атрымаў атэстат 8 чэрвеня 1910 года, ужо 15 чэрвеня падаў прашэнне пра залічэнні на [[Медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта|медыцынскі факультэт]] [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У прашэнні пазначаны адрас Пратасевіча ў Магілёве — Выганная вуліца, за Быхаўскай брамай, дом Мурашкі.{{sfn|Баринов|2021|p=}} Скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, ступень урача атрымаў 8 ліпеня 1918 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1918 годзе паступіў на службу ў Чырвоную Армію. Удзельнік Грамадзянскай вайны. Пасля — на лячэбнай і выкладчыцкай рабоце ў Петраградзе-Ленінградзе.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Са студзеня 1929 года быў навуковым сакратаром Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]] ў Ленінградзе{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Удзельнік [[Баі на Халхін-Голе|баёў на Халхін-Голе]]. У [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскую вайну]] — армейскі хірург.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} З ліпеня 1941 да красавіка 1942 года служыў армейскім хірургам 13-й арміі ў складзе [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходняга]] (да верасня 1941) і [[Рэзервовы фронт|Рэзервовага]] франтоў. Кіраваў хірургамі арміі ў [[Смаленская бітва (1941)|Смаленскай бітве]], [[Бітва за Маскву|Маскоўскай бітве]] і пры выкананні войскамі іншых задач. Затым, да канца [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] быў выкладчыкам [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Ваенна-медыцынскай акадэміі]], дацэнт.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Звольнены з Узброеных сіл СССР 12 лістапада 1945 года ў званні палкоўніка медыцынскай службы{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Памёр 23 снежня 1945 года{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}}. Аўтар больш за 30 навуковых прац.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} == Узнагароды == * [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэн Чырвонага Сцягу]] (3.11.1944) * [[Ордэн Леніна]] (21.2.1945) некалькі медалёў.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |ref = Военные врачи |аўтар = |загаловак = Военные врачи — участники Великой Отечественной войны 1941–1945 гг. : Краткий биографический справочник. Часть вторая. М – Я |частка = Протасевич Андрей Валерианович |адказны = И. И. Бечик, Г. А. Грибовская, В. П. Грицкевич [и др.], под общ. ред. И. М. Чижа |месца = Санкт-Петербург |выдавецтва = Военно-медицинский музей Министерства обороны РФ |год = 1996 |мова = ru }} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пратасевіч Андрэй Валяр’янавіч}} 2848xqr1s2x1asp7oqrtgjl4z7r12rg 5165754 5165753 2026-07-14T06:33:58Z M.L.Bot 261 5165754 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пратасевіч}} {{навуковец}} '''Андрэй Валяр’янавіч Пратасевіч''' ({{ВДП}}) — ваенны хірург, педагог, палкоўнік медыцынскай службы. == Біяграфія == Нарадзіўся 3 снежня 1891 года ў засценку [[Мяжонка (Бялыніцкі раён)|Мяжонкі]] [[Пагосцкая воласць (Ігуменскі павет)|Пагосцкай воласці]] Ігуменскага павета Мінскай губерні. Бацька — Валяр’ян Ігнатавіч Пратасевіч, дваранін «рымскага веравызнання», маці Пульхерыя Пятроўна — праваслаўная. Паводле тагачасных законаў, ахрышчаны праваслаўным абрадам у [[Падзевічы|Падзевіцкай]] царкве Ігуменскага павета.{{sfn|Баринов|2021|p=}} У 1901—1910 гадах навучаўся ў [[Магілёўская мужчынская гімназія|Магілёўскай гімназіі]], атрымаў атэстат 8 чэрвеня 1910 года, ужо 15 чэрвеня падаў прашэнне пра залічэнні на [[Медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта|медыцынскі факультэт]] [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]]. У прашэнні пазначаны адрас Пратасевіча ў Магілёве — Выганная вуліца, за Быхаўскай брамай, дом Мурашкі.{{sfn|Баринов|2021|p=}} Скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, ступень урача атрымаў 8 ліпеня 1918 года{{sfn|Баринов|2021|p=}}. У 1918 годзе паступіў на службу ў Чырвоную Армію. Удзельнік Грамадзянскай вайны. Пасля — на лячэбнай і выкладчыцкай рабоце ў Петраградзе-Ленінградзе.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Са студзеня 1929 года быў навуковым сакратаром Навуковага таварыства па вывучэнні Беларусі пры [[Беларускае студэнцкае зямляцтва (Ленінград)|Беларускім студэнцкім зямляцтве]] ў Ленінградзе{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Удзельнік [[Баі на Халхін-Голе|баёў на Халхін-Голе]]. У [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскую вайну]] — армейскі хірург.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} З ліпеня 1941 да красавіка 1942 года служыў армейскім хірургам 13-й арміі ў складзе [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходняга]] (да верасня 1941) і [[Рэзервовы фронт|Рэзервовага]] франтоў. Кіраваў хірургамі арміі ў [[Смаленская бітва (1941)|Смаленскай бітве]], [[Бітва за Маскву|Маскоўскай бітве]] і пры выкананні войскамі іншых задач. Затым, да канца [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] быў выкладчыкам [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Ваенна-медыцынскай акадэміі]], дацэнт.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} Звольнены з Узброеных сіл СССР 12 лістапада 1945 года ў званні палкоўніка медыцынскай службы{{sfn|Баринов|2021|p=}}. Памёр 23 снежня 1945 года{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}}. Аўтар больш за 30 навуковых прац.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} == Узнагароды == * [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэн Чырвонага Сцягу]] (3.11.1944) * [[Ордэн Леніна]] (21.2.1945) некалькі медалёў.{{sfn|Военные врачи|1996|с=94}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |ref = Военные врачи |аўтар = |загаловак = Военные врачи — участники Великой Отечественной войны 1941–1945 гг. : Краткий биографический справочник. Часть вторая. М – Я |частка = Протасевич Андрей Валерианович |адказны = И. И. Бечик, Г. А. Грибовская, В. П. Грицкевич [и др.], под общ. ред. И. М. Чижа |месца = Санкт-Петербург |выдавецтва = Военно-медицинский музей Министерства обороны РФ |год = 1996 |мова = ru }} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2021|{{cite web| url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/571049547377160/ |title = Белорусы в Ленинграде: Научное общество по изучению Беларуси |author = [[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date = 2021-09-22 |work = Запісы беларусаведа |language = ru }}}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пратасевіч Андрэй Валяр’янавіч}} n03j3ry99hfohofgnozdlg1n81tbljp 0 810853 5165719 2026-07-14T05:42:28Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Луцыя За́майча''' ({{lang-lv|Lūcija Zamaiča}};) — латышская пісьменніца, паэтэса. == Біяграфія == У 1907 годзе скончыла жаночую школу ў г.[[Баўска]], затым Елгаўскую камерцыйную школу (1908—1910). У час Першай сусветнай вайны з 1915 года жыла ў эвакуацыі ў Вяцкай губе...» 5165719 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Луцыя За́майча''' ({{lang-lv|Lūcija Zamaiča}};) — латышская пісьменніца, паэтэса. == Біяграфія == У 1907 годзе скончыла жаночую школу ў г.[[Баўска]], затым Елгаўскую камерцыйную школу (1908—1910). У час Першай сусветнай вайны з 1915 года жыла ў эвакуацыі ў Вяцкай губерні і ў Архангельску, дзе працавала бібліятэкарам. З 1925 па 1927 год працягвала вучобу ў Францыі, Італіі і Алжыры. З 1927 г. жыла ў Рызе, была актыўнай абаронцай правоў жанчын. У 1920—1930-х гадах абвінавачвалася ў парушэнні грамадскай маралі. Прытрымлівалася сацыялістычных ідэй, у сваіх творах часта гаварыла пра ролю жанчыны ў капіталістычным грамадстве, апісвала грамадзянскі шлюб як узаконеную прастытуцыю. Давала прыватныя ўрокі для дзяўчат, якія не маглі дазволіць сабе адукацыю, выкладала латышскую, рускую, нямецкую і англійскую мовы і літаратуру. Падчас нямецкай акупацыі ў 1941 годзе была арыштаваная і зняволеная на дзевяць месяцаў. З 1942 па 1946 год працавала ў гандлі. Падчас вайны ўсе яе рукапісы былі знішчаны, Л. Замайча не змагла гэтага перажыць і звар’яцела. Падчас сваіх шпацыраў па вуліцах Старой Рыгі Замайча працягвала ствараць вершы, але нідзе не друкавала іх. {{DEFAULTSORT:Замайча Луцыя}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] 978zt6hxh6nr5yscvpp1brtxu64v1d2 5165721 5165719 2026-07-14T05:43:36Z Autumndancer 168015 5165721 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Луцыя За́майча''' ({{lang-lv|Lūcija Zamaiča}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латышская пісьменніца, паэтэса. == Біяграфія == У 1907 годзе скончыла жаночую школу ў г.[[Баўска]], затым Елгаўскую камерцыйную школу (1908—1910). У час Першай сусветнай вайны з 1915 года жыла ў эвакуацыі ў Вяцкай губерні і ў Архангельску, дзе працавала бібліятэкарам. З 1925 па 1927 год працягвала вучобу ў Францыі, Італіі і Алжыры. З 1927 г. жыла ў Рызе, была актыўнай абаронцай правоў жанчын. У 1920—1930-х гадах абвінавачвалася ў парушэнні грамадскай маралі. Прытрымлівалася сацыялістычных ідэй, у сваіх творах часта гаварыла пра ролю жанчыны ў капіталістычным грамадстве, апісвала грамадзянскі шлюб як узаконеную прастытуцыю. Давала прыватныя ўрокі для дзяўчат, якія не маглі дазволіць сабе адукацыю, выкладала латышскую, рускую, нямецкую і англійскую мовы і літаратуру. Падчас нямецкай акупацыі ў 1941 годзе была арыштаваная і зняволеная на дзевяць месяцаў. З 1942 па 1946 год працавала ў гандлі. Падчас вайны ўсе яе рукапісы былі знішчаны, Л. Замайча не змагла гэтага перажыць і звар’яцела. Падчас сваіх шпацыраў па вуліцах Старой Рыгі Замайча працягвала ствараць вершы, але нідзе не друкавала іх. {{DEFAULTSORT:Замайча Луцыя}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] 6hg18d1xastsfzf1k9qc2dtxc902qj1 5165722 5165721 2026-07-14T05:43:53Z Autumndancer 168015 5165722 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Луцыя За́майча''' ({{lang-lv|Lūcija Zamaiča}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латышская пісьменніца, паэтэса. == Біяграфія == У 1907 годзе скончыла жаночую школу ў г.[[Баўска]], затым Елгаўскую камерцыйную школу (1908—1910). У час Першай сусветнай вайны з 1915 года жыла ў эвакуацыі ў Вяцкай губерні і ў Архангельску, дзе працавала бібліятэкарам. З 1925 па 1927 год працягвала вучобу ў Францыі, Італіі і Алжыры. З 1927 г. жыла ў Рызе, была актыўнай абаронцай правоў жанчын. У 1920—1930-х гадах абвінавачвалася ў парушэнні грамадскай маралі. Прытрымлівалася сацыялістычных ідэй, у сваіх творах часта гаварыла пра ролю жанчыны ў капіталістычным грамадстве, апісвала грамадзянскі шлюб як узаконеную прастытуцыю. Давала прыватныя ўрокі для дзяўчат, якія не маглі дазволіць сабе адукацыю, выкладала латышскую, рускую, нямецкую і англійскую мовы і літаратуру. Падчас нямецкай акупацыі ў 1941 годзе была арыштаваная і зняволеная на дзевяць месяцаў. З 1942 па 1946 год працавала ў гандлі. Падчас вайны ўсе яе рукапісы былі знішчаны, Л. Замайча не змагла гэтага перажыць і звар’яцела. Падчас сваіх шпацыраў па вуліцах Старой Рыгі Замайча працягвала ствараць вершы, але нідзе не друкавала іх. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Замайча Луцыя}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] 23xce8fh29p2hwzffconyhijvgz09er 5165787 5165722 2026-07-14T07:03:12Z M.L.Bot 261 афармляйце ад пачатку з == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}}, пагатоў, што крыніц Вы не ставіце, што адразу зніжае якасць артыкула, то прынамсі стаўце {{Бібліяінфармацыя}}, дзе можна знайсці хоць якія крыніцы 5165787 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Луцыя За́майча''' ({{lang-lv|Lūcija Zamaiča}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латышская пісьменніца, паэтэса. == Біяграфія == У 1907 годзе скончыла жаночую школу ў [[Баўска|Баўску]], затым Елгаўскую камерцыйную школу (1908—1910). У час Першай сусветнай вайны з 1915 года жыла ў эвакуацыі ў Вяцкай губерні і ў Архангельску, дзе працавала бібліятэкарам. З 1925 па 1927 год працягвала вучобу ў Францыі, Італіі і Алжыры. З 1927 г. жыла ў Рызе, была актыўнай абаронцай правоў жанчын. У 1920—1930-х гадах абвінавачвалася ў парушэнні грамадскай маралі. Трымалася сацыялістычных ідэй, у сваіх творах часта гаварыла пра ролю жанчыны ў капіталістычным грамадстве, апісвала грамадзянскі шлюб як узаконеную прастытуцыю. Давала прыватныя ўрокі для дзяўчат, якія не маглі дазволіць сабе адукацыю, выкладала латышскую, рускую, нямецкую і англійскую мовы і літаратуру. Падчас нямецкай акупацыі ў 1941 годзе была арыштаваная і зняволеная на дзевяць месяцаў. З 1942 па 1946 год працавала ў гандлі. Падчас вайны ўсе яе рукапісы былі знішчаны, Л. Замайча не змагла гэтага перажыць і звар’яцела. Падчас сваіх шпацыраў па вуліцах Старой Рыгі Замайча працягвала ствараць вершы, але нідзе не друкавала іх. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Замайча Луцыя}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] 663vjq2cla6q9pgelk8logu4v35gps7 0 810854 5165731 2026-07-14T05:55:29Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Анатолс Імэрманіс''' (латыш. Anatols Imermanis, ) — латышскі [[пісьменнік]], журналіст і сцэнарыст, аўтар вострасюжэтных, прыгодніцкіх і фантастычных твораў. Заслужаны дзеяч культуры Латвійскай ССР (1974). == Біяграфія == Нарадзіўся ў нямецкамоўнай яўрэйска...» 5165731 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Анатолс Імэрманіс''' (латыш. Anatols Imermanis, ) — латышскі [[пісьменнік]], журналіст і сцэнарыст, аўтар вострасюжэтных, прыгодніцкіх і фантастычных твораў. Заслужаны дзеяч культуры Латвійскай ССР (1974). == Біяграфія == Нарадзіўся ў нямецкамоўнай яўрэйскай сям'і бежанцаў. Пасля Першай сусветнай вайны вучыўся ў прыватнай рускай гімназіі ў Ліепаі, потым на камерцыйным факультэце Англійскага інстытута ў Рызе. Адначасова займаўся на семінары літаратуры і журналістыкі Рыжскага народнага ўніверсітэта. Пасля перавароту 15 мая 1934 года за сваю палітычную дзейнасць Імэрманіс быў арыштаваны і тры гады правёў у зняволенні. З акупацыяй Латвіі СССР стаў лідарам аднаго з прафсаюзаў, рэдактарам часопіса, працаваў карэспандэнтам шэрагу газет. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны стаў добраахвотнікам Рабочага знішчальнага батальёна, пасля ваяваў у Латышскай дывізіі. Пасля ранення стаў карэспандэнтам дывізіённай і франтавой газет. Пасля заканчэння вайны працаваў карэспандэнтам газет і радыё. З 1948 гады на творчай працы. Свае творы Імерманіс ствараў як адзін, так і ў суаўтарстве з [[Гунарс Цуруліс|Гунарсам Цырулісам]]. {{DEFAULTSORT:Імэрманіс Анатолс}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] 74pr0dsrznl35z30ajjbvvm7g0sg6i7 5165732 5165731 2026-07-14T05:56:45Z Autumndancer 168015 5165732 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Анатолс Імэрманіс''' ({{lang-lv|Anatols Imermanis}}, {{ВД-Прэамбула}}) — латышскі [[пісьменнік]], журналіст і сцэнарыст, аўтар вострасюжэтных, прыгодніцкіх і фантастычных твораў. Заслужаны дзеяч культуры Латвійскай ССР (1974). == Біяграфія == Нарадзіўся ў нямецкамоўнай яўрэйскай сям'і бежанцаў. Пасля Першай сусветнай вайны вучыўся ў прыватнай рускай гімназіі ў Ліепаі, потым на камерцыйным факультэце Англійскага інстытута ў Рызе. Адначасова займаўся на семінары літаратуры і журналістыкі Рыжскага народнага ўніверсітэта. Пасля перавароту 15 мая 1934 года за сваю палітычную дзейнасць Імэрманіс быў арыштаваны і тры гады правёў у зняволенні. З акупацыяй Латвіі СССР стаў лідарам аднаго з прафсаюзаў, рэдактарам часопіса, працаваў карэспандэнтам шэрагу газет. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны стаў добраахвотнікам Рабочага знішчальнага батальёна, пасля ваяваў у Латышскай дывізіі. Пасля ранення стаў карэспандэнтам дывізіённай і франтавой газет. Пасля заканчэння вайны працаваў карэспандэнтам газет і радыё. З 1948 гады на творчай працы. Свае творы Імерманіс ствараў як адзін, так і ў суаўтарстве з [[Гунарс Цуруліс|Гунарсам Цырулісам]]. {{DEFAULTSORT:Імэрманіс Анатолс}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] 3j5zfoms73ospkhwwmeeqow4do6vlx7 0 810855 5165735 2026-07-14T06:04:20Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Газета}} '''Dienas Lapa''' (з латыш. — «Штодзённы лісток») — сацыял-дэмакратычная латышская [[газета]], якая выдавалася ў [[Рыга|Рызе]] рухам «Новая плынь» і заклала аснову для стварэння аднаго з самых масавых атрадаў расійскай сацыял-дэмакратыі — ЛСДРП. Адна...» 5165735 wikitext text/x-wiki {{Газета}} '''Dienas Lapa''' (з латыш. — «Штодзённы лісток») — сацыял-дэмакратычная латышская [[газета]], якая выдавалася ў [[Рыга|Рызе]] рухам «Новая плынь» і заклала аснову для стварэння аднаго з самых масавых атрадаў расійскай сацыял-дэмакратыі — ЛСДРП. Адна з самых папулярных латышскіх газет свайго перыяду. Выдавалася з 1886 па 1905 і пасля перапынку з 1913 па 1914, а затым у 1918 у Рызе і ў Петраградзе. [[Катэгорыя:Газеты Латвіі]] gw01jwwoqdro54xvg1xi44wvkzsji7o 0 810856 5165740 2026-07-14T06:19:02Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Газета}} '''Diena''' (латыш. Diena — Дзень) — штотыднёвая [[газета]], адна з самых буйных газет па колькасці падпісчыкаў у [[Латвія|Латвіі]]. Першы нумар газеты выйшаў 23 лістапада 1990 года. Першы рэдактар ​​газеты — Віктарс Даўгмаліс (Калныньш). З 1992 па 2008 год гал...» 5165740 wikitext text/x-wiki {{Газета}} '''Diena''' (латыш. Diena — Дзень) — штотыднёвая [[газета]], адна з самых буйных газет па колькасці падпісчыкаў у [[Латвія|Латвіі]]. Першы нумар газеты выйшаў 23 лістапада 1990 года. Першы рэдактар ​​газеты — Віктарс Даўгмаліс (Калныньш). З 1992 па 2008 год галоўным рэдактарам была [[Сармітэ Элэртэ]]. З 1996 года газета выходзіць у каляровай версіі. == Гісторыя == Створана па рашэнні Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР, у якім большасць атрымалі прадстаўнікі Народнага фронта Латвіі (НФЛ), і Саветам міністраў Латвійскай ССР у 1990 годзе ў процівагу афіцыйным савецкім выданням, а таксама і газеце НФЛ «Атмода», якая пасля выбараў у Вярхоўную Савет заняла крытычнае стаўленне да ўлады. З 1995 года ў газеце з’явіліся дадаткі TV Diena, Izklaide і SestDiena. У 1996 годзе Diena стала поўнакаляровай, у 1997 годзе з’явіўся афіцыйны сайт у інтэрнэце. У 2000 годзе спынілася выданне адатку «У Сейме і Кабінеце міністраў». У 2002 годзе суботні дадатак «SestDiena» стала штотыднёвым часопісам для ўсёй сям’і. У 2003 годзе такія ж змены адбыліся з дадаткам Izklaide. Увосень 2006 года, перад выбарамі 9-га Сейма, быў адчынены палітычны партал vdiena.lv, які працягнуў працаваць і пасля выбараў. У канцы 2006 года дзелавы дадатак Lietišķā Diena стала штотыднёвым часопісам, які прадаецца асобна ад газеты. 23 лістапада 2007 года Diena памяняла фармат з А2 (broadsheet) на А3 (tabloid). 10 красавіка 2008 года быў запушчаны партал навінаў diena.lv. [[Катэгорыя:Газеты Латвіі]] l4xsgwtmc1i4zj7m9cf8rlgm5xmhx0k 5165742 5165740 2026-07-14T06:20:02Z Autumndancer 168015 5165742 wikitext text/x-wiki {{Газета}} '''Diena''' (латыш. Diena — Дзень) — штотыднёвая [[газета]], адна з самых буйных газет па колькасці падпісчыкаў у [[Латвія|Латвіі]]. Першы нумар газеты выйшаў 23 лістапада 1990 года. Першы рэдактар ​​газеты — Віктарс Даўгмаліс (Калныньш). З 1992 па 2008 год галоўным рэдактарам была [[Сармітэ Элэртэ]]. З 1996 года газета выходзіць у каляровай версіі. == Гісторыя == Створана па рашэнні Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР, у якім большасць атрымалі прадстаўнікі Народнага фронта Латвіі (НФЛ), і Саветам міністраў Латвійскай ССР у 1990 годзе ў процівагу афіцыйным савецкім выданням, а таксама і газеце НФЛ «Атмода», якая пасля выбараў у Вярхоўную Савет заняла крытычнае стаўленне да ўлады. З 1995 года ў газеце з’явіліся дадаткі TV Diena, Izklaide і SestDiena. У 1996 годзе Diena стала поўнакаляровай, у 1997 годзе з’явіўся афіцыйны сайт у інтэрнэце. У 2000 годзе спынілася выданне адатку «У Сейме і Кабінеце міністраў». У 2002 годзе суботні дадатак «SestDiena» стала штотыднёвым часопісам для ўсёй сям’і. У 2003 годзе такія ж змены адбыліся з дадаткам Izklaide. Увосень 2006 года, перад выбарамі 9-га Сейма, быў адчынены палітычны партал vdiena.lv, які працягнуў працаваць і пасля выбараў. У канцы 2006 года дзелавы дадатак Lietišķā Diena стала штотыднёвым часопісам, які прадаецца асобна ад газеты. 23 лістапада 2007 года Diena памяняла фармат з А2 (broadsheet) на А3 (tabloid). 10 красавіка 2008 года быў запушчаны партал навінаў diena.lv. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Газеты Латвіі]] pkljmdtgrru4i81fq06vspyjf7gmbz9 5165760 5165742 2026-07-14T06:39:09Z DobryBrat 5701 арфаграфія, вікіфікацыя, пунктуацыя 5165760 wikitext text/x-wiki {{Газета}} '''Diena''' (латыш. Diena — Дзень) — штотыднёвая [[газета]], адна з самых буйных газет па колькасці падпісчыкаў у [[Латвія|Латвіі]]. Першы нумар газеты выйшаў 23 лістапада 1990 года. == Гісторыя == Створана па рашэнні [[Вярхоўны Савет Латвійскай ССР|Вярхоўнага Савета Латвійскай ССР]], у якім большасць атрымалі прадстаўнікі Народнага фронта Латвіі (НФЛ), і Саветам міністраў Латвійскай ССР у 1990 годзе ў процівагу афіцыйным савецкім выданням, а таксама і газеце НФЛ «Атмода», якая пасля выбараў у Вярхоўны Савет заняла крытычнае стаўленне да ўлады. З 1995 года ў газеце з’явіліся дадаткі TV Diena, Izklaide і SestDiena. У 1996 годзе газета стала поўнакаляровай, у 1997 годзе з’явіўся афіцыйны сайт у інтэрнэце. У 2000 годзе спынілася выданне адатку «У Сейме і Кабінеце міністраў». У 2002 годзе суботні дадатак «SestDiena» стаў штотыднёвым часопісам для ўсёй сям’і. У 2003 годзе такія ж змены адбыліся з дадаткам «Izklaide». Увосень 2006 года, перад выбарамі 9-га Сейма, быў адкрыты палітычны партал vdiena.lv, які працягнуў працаваць і пасля выбараў. У канцы 2006 года дзелавы дадатак «Lietišķā Diena» стаў асобным штотыднёвым часопісам. 23 лістапада 2007 года газета памяняла фармат з А2 (шырокафарматная газета) на А3 (таблоід). 10 красавіка 2008 года быў запушчаны партал навінаў diena.lv. == Галоўныя рэдактары == * Віктарс Даўгмаліс (Калныньш) (з 1990), * [[Сармітэ Элэртэ]] (1992—2008). == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Газеты Латвіі]] gb4k0ppbvff333divq0rmk6tkvyc2ke 0 810857 5165744 2026-07-14T06:23:45Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{ДД}} '''Арвілс Ашэрадэнс''' (латыш. Arvils Ašeradens; ) — латвійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Былы старшыня партыі "[[Адзінства (Латвія)|Адзінства]]". Міністр фінансаў Латвіі з 14 снежня 2022 года. У мінулым — намеснік прэм'ер-міністра і міністр эканомікі ва ўрадзе М...» 5165744 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Арвілс Ашэрадэнс''' (латыш. Arvils Ašeradens; ) — латвійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Былы старшыня партыі "[[Адзінства (Латвія)|Адзінства]]". Міністр фінансаў Латвіі з 14 снежня 2022 года. У мінулым — намеснік прэм'ер-міністра і міністр эканомікі ва ўрадзе Марыса Кучынскіса (2016—2019). Дэпутат 13-га склікання Сейма Латвіі. Да пачатку палітычнай кар'еры Ашэрадэнс быў бізнэсмэнам, выдаўцом прэсы і шматгадовым старшынём праўлення медыягрупы «[[Diena]]». {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Ашэрадэнс Арвілс}} [[Катэгорыя:Міністры эканомікі Латвіі]] f4vu4nugd84cy6pijgyfz9ro7l5okk1 5165745 5165744 2026-07-14T06:25:09Z Autumndancer 168015 5165745 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Арвілс Ашэрадэнс''' ({{lang-lv|Arvils Ašeradens}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латвійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Былы старшыня партыі "[[Адзінства (Латвія)|Адзінства]]". Міністр фінансаў Латвіі з 14 снежня 2022 года. У мінулым — намеснік прэм'ер-міністра і міністр эканомікі ва ўрадзе Марыса Кучынскіса (2016—2019). Дэпутат 13-га склікання Сейма Латвіі. Да пачатку палітычнай кар'еры Ашэрадэнс быў бізнэсмэнам, выдаўцом прэсы і шматгадовым старшынём праўлення медыягрупы «[[Diena]]». {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Ашэрадэнс Арвілс}} [[Катэгорыя:Міністры эканомікі Латвіі]] 84rt1vw4i0itljel7n9glov7vl4ph6x 5165746 5165745 2026-07-14T06:25:23Z Autumndancer 168015 дапаўненне 5165746 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Арвілс Ашэрадэнс''' ({{lang-lv|Arvils Ašeradens}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латвійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Былы старшыня партыі «[[Адзінства (Латвія)|Адзінства]]». Міністр фінансаў Латвіі з 14 снежня 2022 года. У мінулым — намеснік прэм’ер-міністра і міністр эканомікі ва ўрадзе Марыса Кучынскіса (2016—2019). Дэпутат 13-га склікання Сейма Латвіі. Да пачатку палітычнай кар’еры Ашэрадэнс быў бізнэсмэнам, выдаўцом прэсы і шматгадовым старшынём праўлення медыягрупы «[[Diena]]». {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Ашэрадэнс Арвілс}} [[Катэгорыя:Міністры эканомікі Латвіі]] 70wwrq6b79lxc2awjlkxzyxuvt2nvcp 0 810858 5165748 2026-07-14T06:28:33Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{ДД}} '''Улдыс Аўгуліс''' (латыш. Uldis Augulis, ) — латвійскі палітычны дзеяч. Міністр дабрабыту Латвіі (з 22 студзеня 2014 года). Міністр зносін Латвіі (2010-2011 гадах) і міністр дабрабыту Латвіі (2009-2010 гадах). Дэпутат 9, 10 і 11 Соймаў Латвіі. Саўладальнік "Īves" (1990-1996). Уладал...» 5165748 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Улдыс Аўгуліс''' (латыш. Uldis Augulis, ) — латвійскі палітычны дзеяч. Міністр дабрабыту Латвіі (з 22 студзеня 2014 года). Міністр зносін Латвіі (2010-2011 гадах) і міністр дабрабыту Латвіі (2009-2010 гадах). Дэпутат 9, 10 і 11 Соймаў Латвіі. Саўладальнік "Īves" (1990-1996). Уладальнік фірмы "Auguļi". Старшыня праўлення партыі "Саюз зялёных і сялян". Скончыў Латвійскі ўніверсітэт (2003 год). Латвійскі прадстаўнік ЕС у Рэгіянальным камітэце. Старшыня думы Бэрзскай воласці (з 2000 года па 2006 год). {{DEFAULTSORT:Аўгуліс Улдыс}} [[Катэгорыя:Міністры дабрабыту Латвіі]] 9pfkuklog69kr4al30ieh1qgv24s027 5165749 5165748 2026-07-14T06:29:51Z Autumndancer 168015 5165749 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Улдыс Аўгуліс''' ({{lang-lv|Uldis Augulis}}, {{ВД-Прэамбула}}) — латвійскі палітычны дзеяч. Міністр дабрабыту Латвіі (з 22 студзеня 2014 года). Міністр зносін Латвіі (2010—2011 гадах) і міністр дабрабыту Латвіі (2009—2010 гадах). Дэпутат 9, 10 і 11 Соймаў Латвіі. Саўладальнік «Īves» (1990—1996). Уладальнік фірмы «Auguļi». Старшыня праўлення партыі «Саюз зялёных і сялян». Скончыў Латвійскі ўніверсітэт (2003 год). Латвійскі прадстаўнік ЕС у Рэгіянальным камітэце. Старшыня думы Бэрзскай воласці (з 2000 года па 2006 год). {{DEFAULTSORT:Аўгуліс Улдыс}} [[Катэгорыя:Міністры дабрабыту Латвіі]] qmegcdqu28fod20dyp75dn0n174in2v 0 810859 5165757 2026-07-14T06:37:05Z StarDeg 16311 Новая старонка: «{{асоба}} '''Віктар Іванавіч Суслаў''' (нар. 25 лютага 1955, в. Гродзекава Гродзекаўскага раёна Прыморскага краю РСФСР) — украінскі палітык, народны дэпутат, міністр і чыноўнік. Кандыдат эканамічных навук, дацэнт. Кандыдат у народныя дэпутаты ад партыі АПЗЖ н...» 5165757 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Віктар Іванавіч Суслаў''' (нар. 25 лютага 1955, в. Гродзекава Гродзекаўскага раёна Прыморскага краю РСФСР) — украінскі палітык, народны дэпутат, міністр і чыноўнік. Кандыдат эканамічных навук, дацэнт. Кандыдат у народныя дэпутаты ад партыі АПЗЖ на парламенцкіх выбарах 2019 года, № 43 у спісе[1]. == Біяграфія == Нарадзіўся 25 лютага 1955 г. у вёсцы Гродзекава Гродзекаўскага раёна Прыморскага краю РСФСР у сям’і вайскоўца. l70bjnq81vibnc1b47w1c752qyl8n2k 5165759 5165757 2026-07-14T06:38:42Z StarDeg 16311 5165759 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Суслаў}} {{асоба}} '''Віктар Іванавіч Суслаў''' (нар. 25 лютага 1955, в. Гродзекава Гродзекаўскага раёна Прыморскага краю РСФСР) — украінскі палітык, народны дэпутат, міністр і чыноўнік. Кандыдат эканамічных навук, дацэнт. Кандыдат у народныя дэпутаты ад партыі АПЗЖ на парламенцкіх выбарах 2019 года, № 43 у спісе[1]. == Біяграфія == Нарадзіўся 25 лютага 1955 г. у вёсцы Гродзекава Гродзекаўскага раёна Прыморскага краю РСФСР у сям’і вайскоўца. 7rvpiz6dy9d7fo9ygyqcj9md31wxk2g 5165762 5165759 2026-07-14T06:39:57Z StarDeg 16311 5165762 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Суслаў}} {{асоба}} '''Віктар Іванавіч Суслаў''' (нар. [[25 лютага]] [[1955]], в. Гродзекава Гродзекаўскага раёна Прыморскага краю РСФСР) — украінскі палітык, народны дэпутат, міністр і чыноўнік. Кандыдат эканамічных навук, дацэнт. Кандыдат у народныя дэпутаты ад партыі АПЗЖ на парламенцкіх выбарах 2019 года, № 43 у спісе[1]. == Біяграфія == Нарадзіўся 25 лютага 1955 г. у вёсцы Гродзекава Гродзекаўскага раёна Прыморскага краю РСФСР у сям’і вайскоўца. 3cl6b0xp5smf3wao5fmehoxg5hq6oii 5165765 5165762 2026-07-14T06:41:14Z StarDeg 16311 5165765 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Суслаў}} {{асоба}} '''Віктар Іванавіч Суслаў''' (нар. [[25 лютага]] [[1955]], в. Гродзекава Гродзекаўскага раёна Прыморскага краю РСФСР) — украінскі палітык, народны дэпутат, міністр і чыноўнік. Кандыдат эканамічных навук, дацэнт. Кандыдат у народныя дэпутаты ад партыі АПЗЖ на парламенцкіх выбарах 2019 года, № 43 у спісе[1]. == Біяграфія == Нарадзіўся 25 лютага 1955 г. у вёсцы Гродзекава Гродзекаўскага раёна Прыморскага краю РСФСР у сям’і вайскоўца. {{Міністры эканомікі Украіны}} {{Бібліяінфармацыя}} 0xfhz6oy4n2kmh7mod3d81r6566kyg5 5165768 5165765 2026-07-14T06:42:21Z StarDeg 16311 5165768 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Суслаў}} {{асоба}} '''Віктар Іванавіч Суслаў''' (нар. [[25 лютага]] [[1955]], в. Гродзекава Гродзекаўскага раёна Прыморскага краю РСФСР) — украінскі палітык, народны дэпутат, міністр і чыноўнік. Кандыдат эканамічных навук, дацэнт. Кандыдат у народныя дэпутаты ад партыі АПЗЖ на парламенцкіх выбарах 2019 года, № 43 у спісе[1]. == Біяграфія == Нарадзіўся 25 лютага 1955 г. у вёсцы Гродзекава Гродзекаўскага раёна Прыморскага краю РСФСР у сям’і вайскоўца. {{Міністры эканомікі Украіны}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Суслаў Віктар Іванавіч}} te9du3fwnx9po3vmykdywzrd1tp2nxq 5165769 5165768 2026-07-14T06:43:38Z StarDeg 16311 StarDeg перанёс старонку [[Віктар Іванавіч Суслаў, украінскі эканаміст]] у [[Віктар Іванавіч Суслаў]] 5165768 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Суслаў}} {{асоба}} '''Віктар Іванавіч Суслаў''' (нар. [[25 лютага]] [[1955]], в. Гродзекава Гродзекаўскага раёна Прыморскага краю РСФСР) — украінскі палітык, народны дэпутат, міністр і чыноўнік. Кандыдат эканамічных навук, дацэнт. Кандыдат у народныя дэпутаты ад партыі АПЗЖ на парламенцкіх выбарах 2019 года, № 43 у спісе[1]. == Біяграфія == Нарадзіўся 25 лютага 1955 г. у вёсцы Гродзекава Гродзекаўскага раёна Прыморскага краю РСФСР у сям’і вайскоўца. {{Міністры эканомікі Украіны}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Суслаў Віктар Іванавіч}} te9du3fwnx9po3vmykdywzrd1tp2nxq 5165776 5165769 2026-07-14T06:47:53Z StarDeg 16311 5165776 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Суслаў}} {{асоба}} '''Віктар Іванавіч Суслаў''' (нар. [[25 лютага]] [[1955]], в. Гродзекава Гродзекаўскага раёна Прыморскага краю РСФСР) — украінскі палітык, народны дэпутат, міністр і чыноўнік. Кандыдат эканамічных навук, дацэнт. Кандыдат у народныя дэпутаты ад партыі АПЗЖ на парламенцкіх выбарах 2019 года, № 43 у спісе[1]. == Біяграфія == Нарадзіўся 25 лютага 1955 г. у вёсцы Гродзекава Гродзекаўскага раёна Прыморскага краю РСФСР у сям’і вайскоўца. {{Міністры эканомікі Украіны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны III склікання]] {{DEFAULTSORT:Суслаў Віктар Іванавіч}} 0nzvb6lsttovni4cno1b6b0ksa9ehxu 0 810860 5165758 2026-07-14T06:38:14Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{ДД}} '''Андрыс Кулбэргс''' (латыш. Andris Kulbergs;) — латвійскі дзяржаўны дзеяч. Прэзідэнт міністраў Латвіі з 28 траўня 2026 года. Раней быў дэпутатам Сейма Латвійскай Рэспублікі. == Біяграфія == Сын заснавальніка Рыжскага маторнага музея Віктарса Кулбэргса (1948—2013...» 5165758 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Андрыс Кулбэргс''' (латыш. Andris Kulbergs;) — латвійскі дзяржаўны дзеяч. Прэзідэнт міністраў Латвіі з 28 траўня 2026 года. Раней быў дэпутатам Сейма Латвійскай Рэспублікі. == Біяграфія == Сын заснавальніка Рыжскага маторнага музея Віктарса Кулбэргса (1948—2013) і яго жонкі Алены. У яго ёсць брат Раймандс. У 2002 годзе скончыў Талінскі міжнародны ўніверсітэт са ступенню бакалаўра ў галіне міжнароднага бізнесу, пасля чаго праходзіў навучанне ў бізнес-школе ў Рызе. Пасля заканчэння навучання працаваў у тэлекамунікацыйнай кампаніі Lattelekom, дзе адказваў за міжнародныя адносіны і маркетынгавыя праграмы. Пасля перайшоў на працу ў кампанію «Auto Group Baltic», а пазней кіраваў групай кампаній «Inchcape». На парламенцкіх выбарах 2022 года быў абраны дэпутатам Сейма Латвійскай Рэспублікі ад Рыгі, у якасці члена палітычнай кааліцыі «Аб’яднаны спіс», афіцыйна ўступіўшы на пасаду 1 лістапада таго ж года. 16 мая 2026 года, пасля адстаўкі ўрада [[Эвіка Сіліня|Эвікі Сіліні]], прэзідэнт Латвіі [[Эдгарс Рынкевічс]] высунуў Кулбэргса на пасаду прэм’ер-міністра краіны. 28 траўня заняў пасаду прэм’ер-міністра Латвіі. За яго прагаласавала 66 дэпутатаў. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Кулбэргс Андрыс}} dbzdgqwsazl04a0bqkripkou1kwjoar 5165761 5165758 2026-07-14T06:39:36Z Autumndancer 168015 5165761 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Андрыс Кулбэргс''' ({{lang-lv|Andris Kulbergs}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латвійскі дзяржаўны дзеяч. Прэзідэнт міністраў Латвіі з 28 траўня 2026 года. Раней быў дэпутатам Сейма Латвійскай Рэспублікі. == Біяграфія == Сын заснавальніка Рыжскага маторнага музея Віктарса Кулбэргса (1948—2013) і яго жонкі Алены. У яго ёсць брат Раймандс. У 2002 годзе скончыў Талінскі міжнародны ўніверсітэт са ступенню бакалаўра ў галіне міжнароднага бізнесу, пасля чаго праходзіў навучанне ў бізнес-школе ў Рызе. Пасля заканчэння навучання працаваў у тэлекамунікацыйнай кампаніі Lattelekom, дзе адказваў за міжнародныя адносіны і маркетынгавыя праграмы. Пасля перайшоў на працу ў кампанію «Auto Group Baltic», а пазней кіраваў групай кампаній «Inchcape». На парламенцкіх выбарах 2022 года быў абраны дэпутатам Сейма Латвійскай Рэспублікі ад Рыгі, у якасці члена палітычнай кааліцыі «Аб’яднаны спіс», афіцыйна ўступіўшы на пасаду 1 лістапада таго ж года. 16 мая 2026 года, пасля адстаўкі ўрада [[Эвіка Сіліня|Эвікі Сіліні]], прэзідэнт Латвіі [[Эдгарс Рынкевічс]] высунуў Кулбэргса на пасаду прэм’ер-міністра краіны. 28 траўня заняў пасаду прэм’ер-міністра Латвіі. За яго прагаласавала 66 дэпутатаў. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Кулбэргс Андрыс}} lnnfli0o27okrx5uy88tq0lr3i75c8g 5165764 5165761 2026-07-14T06:40:32Z Autumndancer 168015 5165764 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Андрыс Кулбэргс''' ({{lang-lv|Andris Kulbergs}}; {{ВД-Прэамбула}}) — латвійскі дзяржаўны дзеяч. Прэзідэнт міністраў Латвіі з 28 траўня 2026 года. Раней быў дэпутатам Сейма Латвійскай Рэспублікі. == Біяграфія == Сын заснавальніка Рыжскага маторнага музея Віктарса Кулбэргса (1948—2013) і яго жонкі Алены. У яго ёсць брат Раймандс. У 2002 годзе скончыў Талінскі міжнародны ўніверсітэт са ступенню бакалаўра ў галіне міжнароднага бізнесу, пасля чаго праходзіў навучанне ў бізнес-школе ў Рызе. Пасля заканчэння навучання працаваў у тэлекамунікацыйнай кампаніі Lattelekom, дзе адказваў за міжнародныя адносіны і маркетынгавыя праграмы. Пасля перайшоў на працу ў кампанію «Auto Group Baltic», а пазней кіраваў групай кампаній «Inchcape». На парламенцкіх выбарах 2022 года быў абраны дэпутатам Сейма Латвійскай Рэспублікі ад Рыгі, у якасці члена палітычнай кааліцыі «Аб’яднаны спіс», афіцыйна ўступіўшы на пасаду 1 лістапада таго ж года. 16 мая 2026 года, пасля адстаўкі ўрада [[Эвіка Сіліня|Эвікі Сіліні]], прэзідэнт Латвіі [[Эдгарс Рынкевічс]] высунуў Кулбэргса на пасаду прэм’ер-міністра краіны. 28 траўня заняў пасаду прэм’ер-міністра Латвіі. За яго прагаласавала 66 дэпутатаў. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Кулбэргс Андрыс}} {{Прэм’ер-міністры Латвіі}} [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Латвіі]] p6bw881zwwou7pdbas16evhbhz2tyqr 0 810861 5165770 2026-07-14T06:43:38Z StarDeg 16311 StarDeg перанёс старонку [[Віктар Іванавіч Суслаў, украінскі эканаміст]] у [[Віктар Іванавіч Суслаў]] 5165770 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Віктар Іванавіч Суслаў]] jb9a3phcfdxvdhvabdrt9c3epc52r96 0 810862 5165772 2026-07-14T06:44:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перайменаваў старонку [[Аляксей Дудараў]] у [[Аляксей Ануфрыевіч Дудараў]] па-над перасылкай 5165772 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аляксей Ануфрыевіч Дудараў]] 54p81tfbj7tathjyfdxp8l1rtp2uji8 0 810863 5165782 2026-07-14T06:59:31Z Цімур 27525 Новая старонка: «{{Песня |Назва = She Said, She Said |Вокладка = |Выканаўца = [[The Beatles]] | Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]] |Альбом = [[Revolver]] |Дата выпуску = [[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Дата запісу = 21 чэрвеня 1966, студыя «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]» |Жанр =...» 5165782 wikitext text/x-wiki {{Песня |Назва = She Said, She Said |Вокладка = |Выканаўца = [[The Beatles]] | Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]] |Альбом = [[Revolver]] |Дата выпуску = [[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Дата запісу = 21 чэрвеня 1966, студыя «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]» |Жанр = {{flatlist| * [[псіхадэлічны рок]]<ref>{{кніга |загаловак=Turn Off Your Mind: The Mystic Sixties and the Dark Side of the Age of Aquarius |isbn=0-9713942-3-7 |старонкі=281 |мова=en |аўтар=Lachman, Gary}}</ref> * [[эйсід-рок]]<ref>Brackett, Nathan; with Hoard, Christian (eds) (2004). [https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&pg=PA53&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The New Rolling Stone Album Guide] {{Wayback|url=https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&pg=PA53&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=20180629155435 }} (4th edn). New York, NY: Simon & Schuster. p. 53. ISBN 0-7432-0169-8.</ref> }} |Мова = [[англійская мова|англійская]] |Працягласць = 2:37 |Лэйбл = [[Parlophone]] |Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] |Папярэдняя = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]] |Нумар1 = 6 |Нумар2 = 7 |Наступная = [[Good Day Sunshine]] |Нумар3 = 8 |Яшчэ = }} '''«She Said, She Said»''' ({{tr|Яна сказала, яна сказала}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», якая напісана [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]] і ўпершыню з'явілася на альбоме [[1966]] года ''«[[Revolver]]»''<ref name="sheff1p179-180">Дэвід Шэф. «Усё, пра што мы кажам» (2000), с. 179—180.</ref><ref name="miles1p288">Бары Майлз. «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму» (1997), с. 288.</ref>. Яе тэма ўзнікла ў Ленана пасля адной з вечарынак з прыёмам [[ЛСД]], калі амерыканскі кінаакцёр [[Пітэр Фонда]] сказаў яму: ''«Я ведаю, што такое быць мёртвым»''. Гэта першы тэкст Ленана, пабудаваны на наркатычным адкрыцці. У песні «''[[Tomorrow Never Knows]]''» Ленан апісвае ўсе жахлівыя наступствы гэтай ідэі, a «She Said» ператварае звязаныя з гэтым вобразам асацыяцыі ў адну з пачатковых глаў сваёй аўтабіяграфіі і робіць яе першым крокам да альбома «[[Plastic Ono Band]]»<ref name=bitli>[http://bitli.ru/07/90/ Пра песню «She Said, She Said»] на сайце фан-клуба гурта «The Beatles»</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/ssss.shtml Нататкі Алана В. Полака пра песню]{{ref|en}} * [https://geocities.com/shesaidshesaidstuff/robynhitchcock.html Каментарый Робіна Хічкока пра песню]{{ref|en}} {{The Beatles}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] ophq64nadwip0ui3t5jybs7eodnknf9 5165783 5165782 2026-07-14T07:00:40Z Цімур 27525 5165783 wikitext text/x-wiki {{Песня |Назва = She Said, She Said |Вокладка = |Выканаўца = [[The Beatles]] | Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]] |Альбом = [[Revolver]] |Дата выпуску = [[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Дата запісу = 21 чэрвеня 1966, студыя «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]» |Жанр = {{flatlist| * [[псіхадэлічны рок]]<ref>{{кніга |загаловак=Turn Off Your Mind: The Mystic Sixties and the Dark Side of the Age of Aquarius |isbn=0-9713942-3-7 |старонкі=281 |мова=en |аўтар=Lachman, Gary}}</ref> * [[эйсід-рок]]<ref>Brackett, Nathan; with Hoard, Christian (eds) (2004). [https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&pg=PA53&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The New Rolling Stone Album Guide] {{Wayback|url=https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&pg=PA53&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=20180629155435 }} (4th edn). New York, NY: Simon & Schuster. p. 53. ISBN 0-7432-0169-8.</ref> }} |Мова = [[англійская мова|англійская]] |Працягласць = 2:37 |Лэйбл = [[Parlophone]] |Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] |Папярэдняя = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]] |Нумар1 = 6 |Нумар2 = 7 |Наступная = [[Good Day Sunshine]] |Нумар3 = 8 |Яшчэ = }} '''«She Said, She Said»''' ({{tr|Яна сказала, яна сказала}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», якая напісана [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]] і ўпершыню з'явілася на альбоме [[1966]] года ''«[[Revolver]]»''<ref name="sheff1p179-180">Дэвід Шэф. «Усё, пра што мы кажам» (2000), с. 179—180.</ref><ref name="miles1p288">Бары Майлз. «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму» (1997), с. 288.</ref>. Яе тэма ўзнікла ў Ленана пасля адной з вечарынак з прыёмам [[ЛСД]], калі амерыканскі кінаакцёр [[Пітэр Фонда]] сказаў яму: ''«Я ведаю, што такое быць мёртвым»''. Гэта першы тэкст Ленана, пабудаваны на наркатычным адкрыцці. У песні «''[[Tomorrow Never Knows]]''» Ленан апісвае ўсе жахлівыя наступствы гэтай ідэі, a «She Said» ператварае звязаныя з гэтым вобразам асацыяцыі ў адну з пачатковых глаў сваёй аўтабіяграфіі і робіць яе першым крокам да альбома «[[Plastic Ono Band]]»<ref name=bitli>[http://bitli.ru/07/90/ Пра песню «She Said, She Said»] на сайце фан-клуба гурта «The Beatles»</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{The Beatles}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] pacafo8ypmvao6gmmxj26q3w6u2rhqo 0 810864 5165788 2026-07-14T07:03:34Z Цімур 27525 Новая старонка: «{{Песня |Назва = She Said She Said |Вокладка = |Выканаўца = [[The Beatles]] | Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]] |Альбом = [[Revolver]] |Дата выпуску = [[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Дата запісу = 21 чэрвеня 1966, студыя «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]» |Жанр = {...» 5165788 wikitext text/x-wiki {{Песня |Назва = She Said She Said |Вокладка = |Выканаўца = [[The Beatles]] | Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]] |Альбом = [[Revolver]] |Дата выпуску = [[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Дата запісу = 21 чэрвеня 1966, студыя «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]» |Жанр = {{flatlist| * [[псіхадэлічны рок]]<ref>{{кніга |загаловак=Turn Off Your Mind: The Mystic Sixties and the Dark Side of the Age of Aquarius |isbn=0-9713942-3-7 |старонкі=281 |мова=en |аўтар=Lachman, Gary}}</ref> * [[эйсід-рок]]<ref>Brackett, Nathan; with Hoard, Christian (eds) (2004). [https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&pg=PA53&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The New Rolling Stone Album Guide] {{Wayback|url=https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&pg=PA53&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=20180629155435 }} (4th edn). New York, NY: Simon & Schuster. p. 53. ISBN 0-7432-0169-8.</ref> }} |Мова = [[англійская мова|англійская]] |Працягласць = 2:37 |Лэйбл = [[Parlophone]] |Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] |Папярэдняя = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]] |Нумар1 = 6 |Нумар2 = 7 |Наступная = [[Good Day Sunshine]] |Нумар3 = 8 |Яшчэ = }} '''«She Said She Said»''' ({{tr|Яна сказала, яна сказала}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», якая напісана [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]] і ўпершыню з'явілася на альбоме [[1966]] года ''«[[Revolver]]»''<ref name="sheff1p179-180">Дэвід Шэф. «Усё, пра што мы кажам» (2000), с. 179—180.</ref><ref name="miles1p288">Бары Майлз. «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму» (1997), с. 288.</ref>. Яе тэма ўзнікла ў Ленана пасля адной з вечарынак з прыёмам [[ЛСД]], калі амерыканскі кінаакцёр [[Пітэр Фонда]] сказаў яму: ''«Я ведаю, што такое быць мёртвым»''. Гэта першы тэкст Ленана, пабудаваны на наркатычным адкрыцці. У песні «''[[Tomorrow Never Knows]]''» Ленан апісвае ўсе жахлівыя наступствы гэтай ідэі, a «She Said» ператварае звязаныя з гэтым вобразам асацыяцыі ў адну з пачатковых глаў сваёй аўтабіяграфіі і робіць яе першым крокам да альбома «[[Plastic Ono Band]]»<ref name=bitli>[http://bitli.ru/07/90/ Пра песню «She Said, She Said»] на сайце фан-клуба гурта «The Beatles»</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{The Beatles}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] 3grp4143fge39n3kq3xd7dbmh8jihvk 5165809 5165788 2026-07-14T07:36:49Z Цімур 27525 5165809 wikitext text/x-wiki {{Песня |Назва = She Said She Said |Вокладка = |Выканаўца = [[The Beatles]] | Аўтар = [[Ленан — Мак-Картні]] |Альбом = [[Revolver]] |Дата выпуску = [[5 жніўня]] [[1966]] {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Дата запісу = 21 чэрвеня 1966, студыя «[[Эбі-Роўд (студыя)|Эбі-Роўд]]» |Жанр = {{flatlist| * [[псіхадэлічны рок]]<ref>{{кніга |загаловак=Turn Off Your Mind: The Mystic Sixties and the Dark Side of the Age of Aquarius |isbn=0-9713942-3-7 |старонкі=281 |мова=en |аўтар=Lachman, Gary}}</ref> * [[эйсід-рок]]<ref>Brackett, Nathan; with Hoard, Christian (eds) (2004). [https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&pg=PA53&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The New Rolling Stone Album Guide] {{Wayback|url=https://books.google.ru/books?id=t9eocwUfoSoC&pg=PA53&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=20180629155435 }} (4th edn). New York, NY: Simon & Schuster. p. 53. ISBN 0-7432-0169-8.</ref> }} |Мова = [[англійская мова|англійская]] |Працягласць = 2:37 |Лэйбл = [[Parlophone]] |Прадзюсар = [[Джордж Генры Марцін|Джордж Марцін]] |Папярэдняя = [[Yellow Submarine (песня)|Yellow Submarine]] |Нумар1 = 6 |Нумар2 = 7 |Наступная = [[Good Day Sunshine]] |Нумар3 = 8 |Яшчэ = }} '''«She Said She Said»''' ({{tr|Яна сказала, яна сказала}}) — песня [[Вялікабрытанія|англійскага]] гурта «[[The Beatles]]», якая напісана [[Джон Ленан|Джонам Ленанам]] і ўпершыню з'явілася на альбоме [[1966]] года ''«[[Revolver]]»''<ref name="sheff1p179-180">Дэвід Шэф. «Усё, пра што мы кажам» (2000), с. 179—180.</ref><ref name="miles1p288">Бары Майлз. «Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму» (1997), с. 288.</ref>. Яе тэма ўзнікла ў Ленана пасля адной з вечарынак з прыёмам [[ЛСД]], калі амерыканскі кінаакцёр [[Пітэр Фонда]] сказаў яму: ''«Я ведаю, што такое быць мёртвым»''. Гэта першы тэкст Ленана, пабудаваны на наркатычным адкрыцці. У песні «''[[Tomorrow Never Knows]]''» Ленан апісвае ўсе жахлівыя наступствы гэтай ідэі, a «She Said» ператварае звязаныя з гэтым вобразам асацыяцыі ў адну з пачатковых глаў сваёй аўтабіяграфіі і робіць яе першым крокам да альбома «[[Plastic Ono Band]]»<ref name=bitli>[http://bitli.ru/07/90/ Пра песню «She Said, She Said»] на сайце фан-клуба гурта «The Beatles»</ref>. == Запіс песні == Песня стала адной з апошніх, якая была запісана падчас гуказапіснай сесіі альбома ''«[[Revolver]]»''<ref name="lewisohn1p84">Марк Льюісан. «Гуказапісныя сесіі "The Beatles"» (1988), с. 84.</ref>. Музыкантам спатрэбілася менш за дзевяць гадзін для правядзення шэрагу рэпетыцыйных сесій і запісу канчатковай версіі песні<ref name="lewisohn1p84" />. Паводле [[Джордж Харысан|Харысана]], ён дапамог структураваць канчатковы варыянт, ён жа выканаў партыю [[бас-гітара|бас-гітары]] ў студыі пасля сыходу [[Пол Мак-Картні|Мак-Картні]]<ref name="anthologyp97">«Анталогія "The Beatles"» (2000), с. 97.</ref>. Пазней Мак-Картні ўспамінаў: ''«Не ўпэўнены, але гэта адна з тых песень «[[The Beatles]]», у запісе якой я не прымаў удзелу. Здаецца, было нешта накшталт спрэчкі паміж намі, я сказаў: "Ды пайшлі вы ўсе" — а яны мне: "Добра, мы зробім яе самі"»''<ref name="miles1p288"/>. == У запісе ўдзельнічалі == * [[Джон Ленан]] — вядучы вакал, рытм-гітара, [[арган Хаманда]] * [[Джордж Харысан]] — [[бэк-вакал]], [[сола-гітара]], [[бас-гітара]] * [[Рынга Стар]] — [[барабаны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''«Анталогія "The Beatles"»'' ([[2000]]), [[Сан-Францыска]]: «Chronicle Books». ISBN 0-8118-2684-8. * {{кніга |загаловак=''«Любоў, якую ты аддаеш»'' |спасылка=https://archive.org/details/loveyoumakeinsid0000brow |выдавецтва="Methuen Publishing" |год=1980 |isbn=978-0451207357 |мова= |аўтар=Brown, Peter}} * [[Пітэр Фонда]]. «Не кажыце таце: біяграфія» ([[1998]]), [[Нью-Ёрк]]: Гіперыён. * {{кніга |аўтар = Іэн Макдональд. |спасылка=https://books.google.com.ua/books?id=gjY5AQAAIAAJ&q=isbn:1844138283&dq=isbn:1844138283&hl=ru&sa=X&ei=pPimT9OUJMPPsgbCzPSLBQ&redir_esc=y |загаловак = Пераварот у мазгах: запісы «The Beatles» і шасцідзясятыя |арыгінал = Revolution in the Head: The Beatles’ Records and the Sixties |выданне = 2nd ed |месца = London |allpages = 554 |выдавецтва = Pimlico |год = 2005 |isbn = 1-844-13828-3}} * Бары Майлз. ''«Пол Мак-Картні: Шмат гадоў таму»'' ([[1997]]), «Henry Holt & Company», Нью-Ёрк ISBN 0-8050-5249-6 * Бары Майлз ''«The Beatles: Дзённік»''. Omnibus Press. ISBN 978-0-7119-9196-5. * Дэвід Шэф. ''«Усё, пра што мы кажам: Апошняе асноўнае інтэрв'ю з Джоном Ленанам і Ёка Она»'' ([[2000]]), Прэса Святога Марціна, [[Нью-Ёрк]] ISBN 0-312-25464-4 * Джэн Венер ([[2000]]).'' «Ленан успамінае» (Поўная версія інтэрв'ю з Джонам Ленанам 1970 года для часопіса «Rolling Stone»)''. [[Лондан]]: Verso. ISBN 1-85984-600-9. {{The Beatles}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні The Beatles]] fp8nv7qk5rktn1zgut0rrnypcvfp593 0 810865 5165795 2026-07-14T07:24:16Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Акшакы''': * [[Акшакы (Аягозскі раён)]] * [[Акшакы (Каркаралінскі раён)]] * [[Акшакы (Урджарскі раён)]] {{неадназначнасць}}» 5165795 wikitext text/x-wiki '''Акшакы''': * [[Акшакы (Аягозскі раён)]] * [[Акшакы (Каркаралінскі раён)]] * [[Акшакы (Урджарскі раён)]] {{неадназначнасць}} c12g0hjjqy53zn9massjmiw6ek14olv 0 810866 5165796 2026-07-14T07:26:00Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Батпакты''': * [[Батпакты (Карагандзінская вобласць)]] * [[Батпакты (Усходне-Казахстанская вобласць)]] {{неадназначнасць}}» 5165796 wikitext text/x-wiki '''Батпакты''': * [[Батпакты (Карагандзінская вобласць)]] * [[Батпакты (Усходне-Казахстанская вобласць)]] {{неадназначнасць}} 9sa2i7rxyfows7gon6955etogqd1gbv 0 810867 5165798 2026-07-14T07:28:13Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Елтай''': * [[Елтай (Атыраўская вобласць)]] * [[Елтай (Усходне-Казахстанская вобласць)]] {{неадназначнасць}}» 5165798 wikitext text/x-wiki '''Елтай''': * [[Елтай (Атыраўская вобласць)]] * [[Елтай (Усходне-Казахстанская вобласць)]] {{неадназначнасць}} ga3ez99zsdxrewa2hk5v6jalntsxwmq 0 810868 5165799 2026-07-14T07:31:21Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Кактал''': * [[Кактал (Аягозскі раён)]] * [[Кактал (Урджарскі раён)]] {{неадназначнасць}}» 5165799 wikitext text/x-wiki '''Кактал''': * [[Кактал (Аягозскі раён)]] * [[Кактал (Урджарскі раён)]] {{неадназначнасць}} cl1gt4bnv0qoisexfqnfp32cqvyalqb 0 810869 5165803 2026-07-14T07:33:25Z Autumndancer 168015 Autumndancer перанёс старонку [[Каракол (Урджарскі раён)]] у [[Караколь (Урджарскі раён)]]: уніфікацыі з іншымі назвамі 5165803 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Караколь (Урджарскі раён)]] illzbuvhqxhrb3f2alotcdypg5elwqq 5165804 5165803 2026-07-14T07:33:42Z Autumndancer 168015 Выдалена перасылка на [[Караколь (Урджарскі раён)]] 5165804 wikitext text/x-wiki {{хутка выдаліць|памылка}} #REDIRECT [[Караколь (Урджарскі раён)]] mnpl8951ckk99mnoovjfn3k3uwtis6h 0 810870 5165810 2026-07-14T07:39:29Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Сарыцерэк''': * [[Сарыцерэк (Зайсанскі раён)]] * [[Сарыцерэк (Карагандзінская вобласць)]] * [[Сарыцерэк (Усходне-Казахстанская вобласць)]] {{неадназначнасць}}» 5165810 wikitext text/x-wiki '''Сарыцерэк''': * [[Сарыцерэк (Зайсанскі раён)]] * [[Сарыцерэк (Карагандзінская вобласць)]] * [[Сарыцерэк (Усходне-Казахстанская вобласць)]] {{неадназначнасць}} cl7k9njsbn2hx0l26rm5jux6evcfsmy 0 810871 5165811 2026-07-14T07:41:04Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Тасарык''': * [[Тасарык (Кызылардзінская вобласць)]] * [[Тасарык (Усходне-Казахстанская вобласць)]] {{неадназначнасць}}» 5165811 wikitext text/x-wiki '''Тасарык''': * [[Тасарык (Кызылардзінская вобласць)]] * [[Тасарык (Усходне-Казахстанская вобласць)]] {{неадназначнасць}} 2uk25zabjifcd39yrpnf18p4houljn7 0 810872 5165813 2026-07-14T07:57:51Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Вадакачка''': * [[Вадакачка (Аральскі раён)]] * [[Вадакачка (Казалінскі раён)]] * [[Вадакачка (Угранскі раён)]] {{неадназначнасць}}» 5165813 wikitext text/x-wiki '''Вадакачка''': * [[Вадакачка (Аральскі раён)]] * [[Вадакачка (Казалінскі раён)]] * [[Вадакачка (Угранскі раён)]] {{неадназначнасць}} kdp9shbuhunu850khmtkp4ddsxdoh6x 0 810873 5165832 2026-07-14T10:23:00Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Тастак''': * [[Тастак (Акмолінская вобласць)]] * [[Тастак (Кызылардзінская вобласць)]] {{неадназначнасць}}» 5165832 wikitext text/x-wiki '''Тастак''': * [[Тастак (Акмолінская вобласць)]] * [[Тастак (Кызылардзінская вобласць)]] {{неадназначнасць}} 7vw1tlm5l4fwhma62v54fkzttsi0qm0 0 810874 5165833 2026-07-14T10:24:03Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Сапак''': * [[Сапак (Акмолінская вобласць)]] * [[Сапак (Кызылардзінская вобласць)]] {{неадназначнасць}}» 5165833 wikitext text/x-wiki '''Сапак''': * [[Сапак (Акмолінская вобласць)]] * [[Сапак (Кызылардзінская вобласць)]] {{неадназначнасць}} aido2rzx925w0ivkrkuxwr8pv1spuv2 0 810875 5165835 2026-07-14T10:25:16Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Сазды''': * [[Сазды (Кызылардзінская вобласць)]] * [[Сазды (Мангістаўская вобласць)]] {{неадназначнасць}}» 5165835 wikitext text/x-wiki '''Сазды''': * [[Сазды (Кызылардзінская вобласць)]] * [[Сазды (Мангістаўская вобласць)]] {{неадназначнасць}} tiz08at0ycytnfdbg7tlw1jhj7uinqs 0 810876 5165836 2026-07-14T10:26:53Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Куланды''': * [[Куланды (Кызылардзінская вобласць)]] * [[Куланды (Мангістаўская вобласць)]] {{неадназначнасць}}» 5165836 wikitext text/x-wiki '''Куланды''': * [[Куланды (Кызылардзінская вобласць)]] * [[Куланды (Мангістаўская вобласць)]] {{неадназначнасць}} phj9l2ko0iwtt1u86c62wrb8yx2crrp 0 810877 5165837 2026-07-14T10:28:49Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «'''Жанакурылыс''': * [[Жанакурылыс (Карагандзінская вобласць)]] * [[Жанакурылыс (Кызылардзінская вобласць)]] {{неадназначнасць}}» 5165837 wikitext text/x-wiki '''Жанакурылыс''': * [[Жанакурылыс (Карагандзінская вобласць)]] * [[Жанакурылыс (Кызылардзінская вобласць)]] {{неадназначнасць}} ttxka507s231uozyzm81wo3e2c0trhq 0 810878 5165840 2026-07-14T10:43:02Z Ueschar 151377 Новая старонка: «{{Асоба | імя = Маргерыт Жазэфін Дэзірэ Арто | арыгінал імя = {{lang-fr|Marguerite-Joséphine-Désirée Artôt}} | партрэт = Désirée Artôt portrait (11308386016).jpg | подпіс = Дэзірэ Арто | апісанне = | род дзейнасці = [[опера|оперная спявачка]] | дата нараджэння = {{ДН|21|7|1835}} | месца нараджэння = [[Парыж]],...» 5165840 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Маргерыт Жазэфін Дэзірэ Арто | арыгінал імя = {{lang-fr|Marguerite-Joséphine-Désirée Artôt}} | партрэт = Désirée Artôt portrait (11308386016).jpg | подпіс = Дэзірэ Арто | апісанне = | род дзейнасці = [[опера|оперная спявачка]] | дата нараджэння = {{ДН|21|7|1835}} | месца нараджэння = [[Парыж]], [[Францыя]] | дата смерці = {{ДС|3|4|1907}} | месца смерці = [[Берлін]], [[Германская імперыя]] | Commons = Désirée Artôt }} '''Маргеры́т Жазэфі́н Дэзірэ́ Арто́''' ({{lang-fr|Marguerite-Joséphine-Désirée Artôt}}; [[21 ліпеня]] [[1835]], [[Парыж]] — [[3 красавіка]] [[1907]], [[Берлін]]), больш вядомая як '''Дэзірэ́ Арто́''', — бельгійскага-французская оперная спявачка ([[мецца-сапрана]], пазней [[сапрана]]). Выконвала партыі драматычнага і каларатурнага сапрана.<ref name="BE1-arto">Арто́ // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 1: А — Аршын. — С. 506.</ref><ref name="britannica">{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Desiree-Artot |title=Désirée Artôt |website=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> == Біяграфія == [[Файл:Desiree Artot als Rosina.jpg|міні|Дэзірэ Арто ў ролі Разіны ў оперы [[Джаакіна Расіні]] «[[Севільскі цырульнік]]», каля 1860 года|злева]] Нарадзілася ў сям'і музыканта: яе бацька [[Жан Дэзірэ Арто]] быў валтарністам і прафесарам [[Каралеўская кансерваторыя Бруселя|Брусельскай кансерваторыі]].<ref name="tchaikovsky">{{cite web |url=https://en.tchaikovsky-research.net/pages/D%C3%A9sir%C3%A9e_Art%C3%B4t-Padilla |title=Désirée Artôt-Padilla |website=Tchaikovsky Research |language=en |access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> Вучылася спевам у [[Паліна Віярдо-Гарсія|Паліны Віярдо-Гарсія]] і [[Франчэска Лампэрці]] ў Лондане і Парыжы. У 1858 годзе дэбютавала ў [[Опера Гарнье|Парыжскай оперы]], выканаўшы партыю Фідэс у оперы «Прарок» [[Джакама Меербер]]а. Пазней пераважна выступала ў італьянскім рэпертуары і гастралявала ў многіх краінах Еўропы, у тым ліку ў [[Расія|Расіі]].<ref name="tchaikovsky" /> Сярод найбольш вядомых партый Арто — Віялета ў «Травіяце» [[Джузэпэ Вердзі]], Маргарыта ў «Фаўсце» [[Шарль Гуно|Шарля Гуно]] і Фідэс у «Прароку» Меербера.<ref name="BE1-arto" /> == Адносіны з Чайкоўскім == У 1868 годзе падчас гастроляў у [[Масква|Маскве]] Арто пазнаёмілася з кампазітарам [[Пётр Ільіч Чайкоўскі|Пятром Чайкоўскім]]. Яны планавалі ажаніцца, аднак заручыны былі скасаваны, і ў тым жа годзе яна выйшла замуж за іспанскага барытона Марыяна Падылья-і-Рамаса. Чайкоўскі прысвяціў спявачцы «Раманс» фа мінор для фартэпіяна, а пазней, пасля новай сустрэчы ў Берліне ў 1887 годзе, — цыкл «Шэсць французскіх песень» для голасу і фартэпіяна.<ref name="tchaikovsky" /><ref name="BE1-arto" /> == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Арто́ // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 1: А — Аршын. — С. 506. {{Commonscat|Désirée Artôt}} {{DEFAULTSORT:Арто, Маргерыт Жазэфін Дэзірэ}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Бельгіі]] [[Катэгорыя:Мецца-сапрана]] [[Катэгорыя:Сапрана]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Ураджэнцы Парыжа]] osaqdn4zg8x6syt7321izkl3cmczboe 5165843 5165840 2026-07-14T10:45:06Z Ueschar 151377 5165843 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Маргерыт Жазэфін Дэзірэ Арто | арыгінал імя = {{lang-fr|Marguerite-Joséphine-Désirée Artôt}} | партрэт = Désirée Artôt portrait (11308386016).jpg | подпіс = Дэзірэ Арто | апісанне = | род дзейнасці = [[опера|оперная спявачка]] | дата нараджэння = {{ДН|21|7|1835}} | месца нараджэння = [[Парыж]], [[Францыя]] | дата смерці = {{ДС|3|4|1907}} | месца смерці = [[Берлін]], [[Германская імперыя]] | Commons = Désirée Artôt }} '''Маргеры́т Жазэфі́н Дэзірэ́ Арто́''' ({{lang-fr|Marguerite-Joséphine-Désirée Artôt}}; [[21 ліпеня]] [[1835]], [[Парыж]] — [[3 красавіка]] [[1907]], [[Берлін]]), больш вядомая як '''Дэзірэ́ Арто́''', — бельгійскага-французская оперная спявачка ([[мецца-сапрана]], пазней [[сапрана]]). Выконвала партыі драматычнага і каларатурнага сапрана.<ref name="BE1-arto">Арто́ // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 1: А — Аршын. — С. 506.</ref><ref name="britannica">{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Desiree-Artot |title=Désirée Artôt |website=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> == Біяграфія == [[Файл:Desiree Artot als Rosina.jpg|міні|Дэзірэ Арто ў ролі Разіны ў оперы [[Джаакіна Расіні]] «[[Севільскі цырульнік]]», каля 1860 года|злева|465x465пкс]] Нарадзілася ў сям'і музыканта: яе бацька [[Жан Дэзірэ Арто]] быў валтарністам і прафесарам [[Каралеўская кансерваторыя Бруселя|Брусельскай кансерваторыі]].<ref name="tchaikovsky">{{cite web |url=https://en.tchaikovsky-research.net/pages/D%C3%A9sir%C3%A9e_Art%C3%B4t-Padilla |title=Désirée Artôt-Padilla |website=Tchaikovsky Research |language=en |access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> Вучылася спевам у [[Паліна Віярдо-Гарсія|Паліны Віярдо-Гарсія]] і [[Франчэска Лампэрці]] ў Лондане і Парыжы. У 1858 годзе дэбютавала ў [[Опера Гарнье|Парыжскай оперы]], выканаўшы партыю Фідэс у оперы «Прарок» [[Джакама Меербер]]а. Пазней пераважна выступала ў італьянскім рэпертуары і гастралявала ў многіх краінах Еўропы, у тым ліку ў [[Расія|Расіі]].<ref name="tchaikovsky" /> Сярод найбольш вядомых партый Арто — Віялета ў «Травіяце» [[Джузэпэ Вердзі]], Маргарыта ў «Фаўсце» [[Шарль Гуно|Шарля Гуно]] і Фідэс у «Прароку» Меербера.<ref name="BE1-arto" /> == Адносіны з Чайкоўскім == У 1868 годзе падчас гастроляў у [[Масква|Маскве]] Арто пазнаёмілася з кампазітарам [[Пётр Ільіч Чайкоўскі|Пятром Чайкоўскім]]. Яны планавалі ажаніцца, аднак заручыны былі скасаваны, і ў тым жа годзе яна выйшла замуж за іспанскага барытона Марыяна Падылья-і-Рамаса. Чайкоўскі прысвяціў спявачцы «Раманс» фа мінор для фартэпіяна, а пазней, пасля новай сустрэчы ў Берліне ў 1887 годзе, — цыкл «Шэсць французскіх песень» для голасу і фартэпіяна.<ref name="tchaikovsky" /><ref name="BE1-arto" /> == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Арто́ // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 1: А — Аршын. — С. 506. {{Commonscat|Désirée Artôt}} {{DEFAULTSORT:Арто, Маргерыт Жазэфін Дэзірэ}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Бельгіі]] [[Катэгорыя:Мецца-сапрана]] [[Катэгорыя:Сапрана]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Ураджэнцы Парыжа]] k1bdn7g9x3uogeu1teg98yseapn0czn 5165844 5165843 2026-07-14T10:46:27Z Ueschar 151377 5165844 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Маргерыт Жазэфін Дэзірэ Арто | арыгінал імя = {{lang-fr|Marguerite-Joséphine-Désirée Artôt}} | партрэт = Désirée Artôt portrait (11308386016).jpg | подпіс = Дэзірэ Арто | апісанне = | род дзейнасці = [[опера|оперная спявачка]] | дата нараджэння = {{ДН|21|7|1835}} | месца нараджэння = [[Парыж]], [[Францыя]] | дата смерці = {{ДС|3|4|1907}} | месца смерці = [[Берлін]], [[Германская імперыя]] | Commons = Désirée Artôt }} '''Маргеры́т Жазэфі́н Дэзірэ́ Арто́''' ({{lang-fr|Marguerite-Joséphine-Désirée Artôt}}; [[21 ліпеня]] [[1835]], [[Парыж]] — [[3 красавіка]] [[1907]], [[Берлін]]), больш вядомая як '''Дэзірэ́ Арто́''', — бельгійскага-французская оперная спявачка ([[мецца-сапрана]], пазней [[сапрана]]). Выконвала партыі драматычнага і каларатурнага сапрана.<ref name="BE1-arto">Арто́ // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 1: А — Аршын. — С. 506.</ref><ref name="britannica">{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Desiree-Artot |title=Désirée Artôt |website=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> == Біяграфія == [[Файл:Desiree Artot als Rosina.jpg|міні|Дэзірэ Арто ў ролі Разіны ў оперы [[Джаакіна Расіні]] «[[Севільскі цырульнік]]»|злева|318x318px]] Нарадзілася ў сям'і музыканта: яе бацька [[Жан Дэзірэ Арто]] быў валтарністам і прафесарам [[Каралеўская кансерваторыя Бруселя|Брусельскай кансерваторыі]].<ref name="tchaikovsky">{{cite web |url=https://en.tchaikovsky-research.net/pages/D%C3%A9sir%C3%A9e_Art%C3%B4t-Padilla |title=Désirée Artôt-Padilla |website=Tchaikovsky Research |language=en |access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> Вучылася спевам у [[Паліна Віярдо-Гарсія|Паліны Віярдо-Гарсія]] і [[Франчэска Лампэрці]] ў Лондане і Парыжы. У 1858 годзе дэбютавала ў [[Опера Гарнье|Парыжскай оперы]], выканаўшы партыю Фідэс у оперы «Прарок» [[Джакама Меербер]]а. Пазней пераважна выступала ў італьянскім рэпертуары і гастралявала ў многіх краінах Еўропы, у тым ліку ў [[Расія|Расіі]].<ref name="tchaikovsky" /> Сярод найбольш вядомых партый Арто — Віялета ў «Травіяце» [[Джузэпэ Вердзі]], Маргарыта ў «Фаўсце» [[Шарль Гуно|Шарля Гуно]] і Фідэс у «Прароку» Меербера.<ref name="BE1-arto" /> == Адносіны з Чайкоўскім == У 1868 годзе падчас гастроляў у [[Масква|Маскве]] Арто пазнаёмілася з кампазітарам [[Пётр Ільіч Чайкоўскі|Пятром Чайкоўскім]]. Яны планавалі ажаніцца, аднак заручыны былі скасаваны, і ў тым жа годзе яна выйшла замуж за іспанскага барытона Марыяна Падылья-і-Рамаса. Чайкоўскі прысвяціў спявачцы «Раманс» фа мінор для фартэпіяна, а пазней, пасля новай сустрэчы ў Берліне ў 1887 годзе, — цыкл «Шэсць французскіх песень» для голасу і фартэпіяна.<ref name="tchaikovsky" /><ref name="BE1-arto" /> == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Арто́ // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 1: А — Аршын. — С. 506. {{Commonscat|Désirée Artôt}} {{DEFAULTSORT:Арто, Маргерыт Жазэфін Дэзірэ}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Бельгіі]] [[Катэгорыя:Мецца-сапрана]] [[Катэгорыя:Сапрана]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Ураджэнцы Парыжа]] 0ioxbwjmsu6oul9a1tfz03wgvpj6ypw 5165846 5165844 2026-07-14T11:03:25Z Ueschar 151377 афармленне 5165846 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Маргерыт Жазэфін Дэзірэ Арто | арыгінал імя = {{lang-fr|Marguerite-Joséphine-Désirée Artôt}} | партрэт = Désirée Artôt portrait (11308386016).jpg | подпіс = Дэзірэ Арто | апісанне = | род дзейнасці = [[опера|оперная спявачка]] | дата нараджэння = {{ДН|21|7|1835}} | месца нараджэння = [[Парыж]], [[Францыя]] | дата смерці = {{ДС|3|4|1907}} | месца смерці = [[Берлін]], [[Германская імперыя]] | Commons = Désirée Artôt }} '''Маргеры́т Жазэфі́н Дэзірэ́ Арто́''' ({{lang-fr|Marguerite-Joséphine-Désirée Artôt}}; [[21 ліпеня]] [[1835]], [[Парыж]] — [[3 красавіка]] [[1907]], [[Берлін]]), больш вядомая як '''Дэзірэ́ Арто́''', — бельгійскага-французская оперная спявачка ([[мецца-сапрана]], пазней [[сапрана]]). Выконвала партыі драматычнага і каларатурнага сапрана.<ref name="BE1-arto">Арто́ // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 1: А — Аршын. — С. 506.</ref><ref name="britannica">{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Desiree-Artot |title=Désirée Artôt |website=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> == Біяграфія == [[Файл:Desiree Artot als Rosina.jpg|міні|Дэзірэ Арто ў ролі Разіны ў оперы [[Джаакіна Расіні]] «[[Севільскі цырульнік]]»|злева|318x318px]] Нарадзілася ў сям'і музыканта: яе бацька [[Жан Дэзірэ Арто]] быў валтарністам і прафесарам [[Каралеўская кансерваторыя Бруселя|Брусельскай кансерваторыі]].<ref name="tchaikovsky">{{cite web |url=https://en.tchaikovsky-research.net/pages/D%C3%A9sir%C3%A9e_Art%C3%B4t-Padilla |title=Désirée Artôt-Padilla |website=Tchaikovsky Research |language=en |access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> Вучылася спевам у [[Паліна Віярдо-Гарсія|Паліны Віярдо-Гарсія]] і [[Франчэска Лампэрці]] ў Лондане і Парыжы. У 1858 годзе дэбютавала ў [[Опера Гарнье|Парыжскай оперы]], выканаўшы партыю Фідэс у оперы «Прарок» [[Джакама Меербер]]а. Пазней пераважна выступала ў італьянскім рэпертуары і гастралявала ў многіх краінах Еўропы, у тым ліку ў [[Расія|Расіі]].<ref name="tchaikovsky" /> Сярод найбольш вядомых партый Арто — Віялета ў «[[Травіята|Травіяце]]» [[Джузэпэ Вердзі]], Маргарыта ў «[[Фаўст (трагедыя)|Фаўсце]]» [[Шарль Гуно|Шарля Гуно]] і Фідэс у «Прароку» Меербера.<ref name="BE1-arto" /> == Адносіны з Чайкоўскім == У 1868 годзе падчас гастроляў у [[Масква|Маскве]] Арто пазнаёмілася з кампазітарам [[Пётр Ільіч Чайкоўскі|Пятром Чайкоўскім]]. Яны планавалі ажаніцца, аднак заручыны былі скасаваны, і ў тым жа годзе яна выйшла замуж за іспанскага барытона Марыяна Падылья-і-Рамаса. Чайкоўскі прысвяціў спявачцы «Раманс» фа мінор для фартэпіяна, а пазней, пасля новай сустрэчы ў Берліне ў 1887 годзе, — цыкл «Шэсць французскіх песень» для голасу і фартэпіяна.<ref name="tchaikovsky" /><ref name="BE1-arto" /> == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Арто́ // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 1: А — Аршын. — С. 506. {{Commonscat|Désirée Artôt}} {{DEFAULTSORT:Арто, Маргерыт Жазэфін Дэзірэ}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Бельгіі]] [[Катэгорыя:Мецца-сапрана]] [[Катэгорыя:Сапрана]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Ураджэнцы Парыжа]] pkh83gydphx4eg8g16rd41gh2q2j7qs 5165847 5165846 2026-07-14T11:11:15Z Ueschar 151377 5165847 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя = Маргерыт Жазэфін Дэзірэ Арто | арыгінал імя = {{lang-fr|Marguerite-Joséphine-Désirée Artôt}} | партрэт = Désirée Artôt portrait (11308386016).jpg | подпіс = Дэзірэ Арто | апісанне = | род дзейнасці = [[опера|оперная спявачка]] | дата нараджэння = {{ДН|21|7|1835}} | месца нараджэння = [[Парыж]], [[Францыя]] | дата смерці = {{ДС|3|4|1907}} | месца смерці = [[Берлін]], [[Германская імперыя]] | Commons = Désirée Artôt }} '''Маргеры́т Жазэфі́н Дэзірэ́ Арто́''' ({{lang-fr|Marguerite-Joséphine-Désirée Artôt}}; [[21 ліпеня]] [[1835]], [[Парыж]] — [[3 красавіка]] [[1907]], [[Берлін]]), больш вядомая як '''Дэзірэ́ Арто́''', — бельгійскага-французская оперная спявачка ([[мецца-сапрана]], пазней [[сапрана]]). Выконвала партыі драматычнага і каларатурнага сапрана.<ref name="BE1-arto">Арто́ // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 1: А — Аршын. — С. 506.</ref><ref name="britannica">{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Desiree-Artot |title=Désirée Artôt |website=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> == Біяграфія == [[Файл:Desiree Artot als Rosina.jpg|міні|Дэзірэ Арто ў ролі Разіны ў оперы [[Джаакіна Расіні]] «[[Севільскі цырульнік]]»|злева|318x318px]] Нарадзілася ў сям'і музыканта: яе бацька [[Жан Дэзірэ Арто]] быў валтарністам і прафесарам [[Каралеўская кансерваторыя Бруселя|Брусельскай кансерваторыі]]. Вучылася спевам у [[Паліна Віярдо-Гарсія|Паліны Віярдо-Гарсія]] і [[Франчэска Лампэрці]] ў Лондане і Парыжы. У 1858 годзе дэбютавала ў [[Опера Гарнье|Парыжскай оперы]], выканаўшы партыю Фідэс у оперы «Прарок» [[Джакама Меербер]]а. Пазней пераважна выступала ў італьянскім рэпертуары і гастралявала ў многіх краінах Еўропы, у тым ліку ў [[Расія|Расіі]].<ref name="tchaikovsky">{{cite web |url=https://en.tchaikovsky-research.net/pages/D%C3%A9sir%C3%A9e_Art%C3%B4t-Padilla |title=Désirée Artôt-Padilla |website=Tchaikovsky Research |language=en |access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> Сярод найбольш вядомых партый Арто — Віялета ў «[[Травіята|Травіяце]]» [[Джузэпэ Вердзі]], Маргарыта ў «[[Фаўст (трагедыя)|Фаўсце]]» [[Шарль Гуно|Шарля Гуно]] і Фідэс у «Прароку» Меербера.<ref name="BE1-arto" /> == Адносіны з Чайкоўскім == У 1868 годзе падчас гастроляў у [[Масква|Маскве]] Арто пазнаёмілася з кампазітарам [[Пётр Ільіч Чайкоўскі|Пятром Чайкоўскім]]. Яны планавалі ажаніцца, аднак заручыны былі скасаваны, і ў тым жа годзе яна выйшла замуж за іспанскага барытона Марыяна Падылья-і-Рамаса. Чайкоўскі прысвяціў спявачцы «Раманс» фа мінор для фартэпіяна, а пазней, пасля новай сустрэчы ў Берліне ў 1887 годзе, — цыкл «Шэсць французскіх песень» для голасу і фартэпіяна.<ref name="tchaikovsky" /><ref name="BE1-arto" /> == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Арто́ // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 1: А — Аршын. — С. 506. {{Commonscat|Désirée Artôt}} {{DEFAULTSORT:Арто, Маргерыт Жазэфін Дэзірэ}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Бельгіі]] [[Катэгорыя:Мецца-сапрана]] [[Катэгорыя:Сапрана]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Ураджэнцы Парыжа]] qwlqzwqg8icz6ytsvkh9ydj8oif6wom 5165849 5165847 2026-07-14T11:22:56Z Autumndancer 168015 5165849 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Арто}} {{Асоба | імя = Маргерыт Жазэфін Дэзірэ Арто | арыгінал імя = {{lang-fr|Marguerite-Joséphine-Désirée Artôt}} | партрэт = Désirée Artôt portrait (11308386016).jpg | подпіс = Дэзірэ Арто | апісанне = | род дзейнасці = [[опера|оперная спявачка]] | дата нараджэння = {{ДН|21|7|1835}} | месца нараджэння = [[Парыж]], [[Францыя]] | дата смерці = {{ДС|3|4|1907}} | месца смерці = [[Берлін]], [[Германская імперыя]] | Commons = Désirée Artôt }} '''Маргеры́т Жазэфі́н Дэзірэ́ Арто́''' ({{lang-fr|Marguerite-Joséphine-Désirée Artôt}}; [[21 ліпеня]] [[1835]], [[Парыж]] — [[3 красавіка]] [[1907]], [[Берлін]]), больш вядомая як '''Дэзірэ́ Арто́''', — бельгійскага-французская оперная спявачка ([[мецца-сапрана]], пазней [[сапрана]]). Выконвала партыі драматычнага і каларатурнага сапрана.<ref name="BE1-arto">Арто́ // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 1: А — Аршын. — С. 506.</ref><ref name="britannica">{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Desiree-Artot |title=Désirée Artôt |website=Encyclopaedia Britannica |language=en |access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> == Біяграфія == [[Файл:Desiree Artot als Rosina.jpg|міні|Дэзірэ Арто ў ролі Разіны ў оперы [[Джаакіна Расіні]] «[[Севільскі цырульнік]]»|злева|318x318px]] Нарадзілася ў сям'і музыканта: яе бацька [[Жан Дэзірэ Арто]] быў валтарністам і прафесарам [[Каралеўская кансерваторыя Бруселя|Брусельскай кансерваторыі]]. Вучылася спевам у [[Паліна Віярдо-Гарсія|Паліны Віярдо-Гарсія]] і [[Франчэска Лампэрці]] ў Лондане і Парыжы. У 1858 годзе дэбютавала ў [[Опера Гарнье|Парыжскай оперы]], выканаўшы партыю Фідэс у оперы «Прарок» [[Джакама Меербер]]а. Пазней пераважна выступала ў італьянскім рэпертуары і гастралявала ў многіх краінах Еўропы, у тым ліку ў [[Расія|Расіі]].<ref name="tchaikovsky">{{cite web |url=https://en.tchaikovsky-research.net/pages/D%C3%A9sir%C3%A9e_Art%C3%B4t-Padilla |title=Désirée Artôt-Padilla |website=Tchaikovsky Research |language=en |access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> Сярод найбольш вядомых партый Арто — Віялета ў «[[Травіята|Травіяце]]» [[Джузэпэ Вердзі]], Маргарыта ў «[[Фаўст (трагедыя)|Фаўсце]]» [[Шарль Гуно|Шарля Гуно]] і Фідэс у «Прароку» Меербера.<ref name="BE1-arto" /> == Адносіны з Чайкоўскім == У 1868 годзе падчас гастроляў у [[Масква|Маскве]] Арто пазнаёмілася з кампазітарам [[Пётр Ільіч Чайкоўскі|Пятром Чайкоўскім]]. Яны планавалі ажаніцца, аднак заручыны былі скасаваны, і ў тым жа годзе яна выйшла замуж за іспанскага барытона Марыяна Падылья-і-Рамаса. Чайкоўскі прысвяціў спявачцы «Раманс» фа мінор для фартэпіяна, а пазней, пасля новай сустрэчы ў Берліне ў 1887 годзе, — цыкл «Шэсць французскіх песень» для голасу і фартэпіяна.<ref name="tchaikovsky" /><ref name="BE1-arto" /> == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * Арто́ // Беларуская энцыклапедыя: у 18 т. — Мінск: БелЭн, 1996. — Т. 1: А — Аршын. — С. 506. {{Commonscat|Désirée Artôt}} {{DEFAULTSORT:Арто, Маргерыт Жазэфін Дэзірэ}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Бельгіі]] [[Катэгорыя:Мецца-сапрана]] [[Катэгорыя:Сапрана]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Ураджэнцы Парыжа]] o0wlzs6q5q8d8oancn6umhxf1ojnvwa 0 810879 5165842 2026-07-14T10:44:00Z Ueschar 151377 Перасылае да [[Дэзірэ Арто]] 5165842 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дэзірэ Арто]] n6agpyo24imo1v1n0fowx2tt5k34fye 0 810880 5165845 2026-07-14T10:53:14Z Ueschar 151377 Новая старонка: «'''Арто''' — бельгійскае і французскае прозвішча. == Прозвішча == * [[Дэзірэ Арто]] — бельгійскіа-французская оперная спявачка. * [[Антанен Арто]] — французскі пісьменнік, паэт, драматург. {{Disambig}}» 5165845 wikitext text/x-wiki '''Арто''' — бельгійскае і французскае прозвішча. == Прозвішча == * [[Дэзірэ Арто]] — бельгійскіа-французская оперная спявачка. * [[Антанен Арто]] — французскі пісьменнік, паэт, драматург. {{Disambig}} 83i3uo9fkq2r2jm6q0kjj7srpvy71c6 5165848 5165845 2026-07-14T11:22:30Z Autumndancer 168015 /* Прозвішча */ алфавітны парадак 5165848 wikitext text/x-wiki '''Арто''' — бельгійскае і французскае прозвішча. == Прозвішча == * [[Антанен Арто]] — французскі пісьменнік, паэт, драматург. * [[Дэзірэ Арто]] — бельгійскіа-французская оперная спявачка. {{Disambig}} 9o4b9r8eexrunsuf4ij2cpn2y0731mp 0 810881 5165853 2026-07-14T11:40:21Z Ueschar 151377 Новая старонка: «[[Файл:Etienne_&_Joseph_Montgolfier.jpg|справа|міні|Жазеф і Эцьен Мангальф'е]] '''Браты́ Мангальф'е́''' ({{lang-fr|frères Montgolfier}}) — французскія [[Вынаходнік|вынаходнікі]], папернікі і піянеры [[Паветраплаванне|паветраплавання]]: '''[[Жазеф-Мішэль Мангальф'е|Жазэф-Мішэль Мангальф'е]]...» 5165853 wikitext text/x-wiki [[Файл:Etienne_&_Joseph_Montgolfier.jpg|справа|міні|Жазеф і Эцьен Мангальф'е]] '''Браты́ Мангальф'е́''' ({{lang-fr|frères Montgolfier}}) — французскія [[Вынаходнік|вынаходнікі]], папернікі і піянеры [[Паветраплаванне|паветраплавання]]: '''[[Жазеф-Мішэль Мангальф'е|Жазэф-Мішэль Мангальф'е]]''' (1740—1810) і '''[[Жак-Эцьен Мангальф'е]]''' (1745—1799). Стварылі першы практычна прыдатны [[паветраны шар]], абалонка якога напаўнялася нагрэтым паветрам. Паветраныя шары гэтага тыпу атрымалі назву [[Мангальф'ер|мангальф'ераў]].<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|10|Мангальф'е|65}}</ref> [[Файл:AduC 082 Montgolfier (J.É, 1745-1799).JPG|міні|Жак-Эцьен Мангальф'е|злева]] == Папяровая вытворчасць == [[Файл:AduC 081 Montgolfier (J.M., 1740-1810).JPG|міні|Жазэф-Мішэль Мангальф'е]] Браты нарадзіліся каля горада [[Ананэ]] ў сям'і патомных папернікаў. Іх бацька П'ер Мангальф'е кіраваў папяровай мануфактурай у [[Відалон|Відалоне]], у працы якой пазней удзельнічалі яго сыны. Сямейнае прадпрыемства ўкараняла новыя для тагачаснай Францыі спосабы апрацоўкі папяровай масы і вырабу гладкай веленевай паперы. У 1784 годзе мануфактура Мангальф'е атрымала статус каралеўскай.<ref name="canson">{{cite web|lang=fr|url=https://fr.canson.com/notre-histoire|title=Notre histoire|website=Canson|access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> Досвед працы з лёгкімі тканінамі і паперай спатрэбіўся братам пры стварэнні абалонак першых аэрастатаў. == Вынаходства паветранага шара == [[Файл:First_human_flight_Montgolfier_balloon_-_Nov._21._1783.jpg|справа|міні|Першы свабодны палёт людзей на шары Мангальф'е, 21 лістапада 1783 года]] [[Файл:Expérience_aërostatique_faite_à_Versailles_le_19_septembre_1783.jpg|злева|міні|Запуск шара з жывёламі ў [[Версальскі палац|Версалі]] 19 верасня 1783 года]] У 1782 годзе Жазэф Мангальф'е пачаў доследы з лёгкімі папяровымі і тканкавымі абалонкамі, якія падымаліся пад уздзеяннем нагрэтага паветра. Да выпрабаванняў далучыўся Эцьен. 14 снежня 1782 года зроблены імі папяровы шар падняўся над дваром мануфактуры, пераляцеў праз раку і апусціўся на суседнім схіле.<ref name="canson-balloon">{{cite web|lang=fr|url=https://fr.canson.com/conseils-dexpert/les-montgolfier-la-montgolfiere-et-le-papier|title=Les Montgolfier, la montgolfière et le papier|website=Canson|access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> 4 чэрвеня 1783 года браты правялі ў Ананэ першую публічную дэманстрацыю свайго вынаходства. Вялікі беспілотны шар з палатнянай абалонкай, абклеенай паперай, падняўся ў паветра і праляцеў некалькі кіламетраў.<ref name="bnf">{{cite web|lang=fr|url=https://essentiels.bnf.fr/fr/image/d0600b78-f1a8-4de8-a3aa-120b17394528-aeronat-long-cours-1|title=Aéronat au long cours|website=Les Essentiels de la Bibliothèque nationale de France|access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> 19 верасня 1783 года на двары [[Версальскі палац|Версальскага палаца]], у прысутнасці караля [[Людовік XVI|Людовіка XVI]] і каралеўскага двара, быў запушчаны шар з першымі жывымі пасажырамі — баранам, качкай і пеўнем. Ён падняўся прыкладна на 600 м, за восем хвілін пераадолеў каля 3,5 км і прызямліўся без істотных пашкоджанняў.<ref name="versailles">{{cite web|lang=fr|url=https://www.chateauversailles.fr/decouvrir/histoire/grandes-dates/premier-vol-montgolfiere|title=Le premier vol en montgolfière|website=Château de Versailles|access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> 21 лістапада 1783 года ў [[Парыж|Парыжы]] адбыўся першы свабодны палёт людзей на паветраным шары. На пабудаваным братамі аэрастаце падняліся [[Пілатр дэ Разье]] і маркіз [[Франсуа Ларан д'Арланд]]. Палёт працягваўся каля 25 хвілін; за гэты час паветраплавальнікі пераадолелі каля 8 км.<ref name="паветраплаванне">{{Крыніцы/БелЭн|11|Паветраплаванне|Сацута У. М.|469}}</ref><ref name="паветраны шар">{{Крыніцы/БелЭн|11|Паветраны шар|468}}</ref> Паспяховыя доследы братоў Мангальф'е паказалі магчымасць практычнага палёту на апараце, лягчэйшым за паветра, і сталі пачаткам шырокага развіцця паветраплавання. == Гл. таксама == * [[Паветраны шар]] * [[Мангальф'ер]] * [[Паветраплаванне]] * [[Пілатр дэ Разье]] == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Мангальф'е|65}} * {{Крыніцы/БелЭн|11|Паветраны шар|468}} * {{Крыніцы/БелЭн|11|Паветраплаванне|Сацута У. М.|469}} * Сіўчыкаў У. «Падымі мяне ў светлы абшар…» // Наша вера. — 2020. — № 2 (92). — С. 55—58. {{Commonscat|Montgolfier brothers|Браты Мангальф'е}} [[Катэгорыя:Вынаходнікі Францыі]] [[Катэгорыя:Піянеры паветраплавання]] [[Катэгорыя:Браты]] lzxzrnslq6lk5jloiyh3j8ss328pt5l 5165854 5165853 2026-07-14T11:40:46Z Ueschar 151377 5165854 wikitext text/x-wiki [[Файл:Etienne_&_Joseph_Montgolfier.jpg|справа|міні|Жазэф і Эцьен Мангальф'е]] '''Браты́ Мангальф'е́''' ({{lang-fr|frères Montgolfier}}) — французскія [[Вынаходнік|вынаходнікі]], папернікі і піянеры [[Паветраплаванне|паветраплавання]]: '''[[Жазеф-Мішэль Мангальф'е|Жазэф-Мішэль Мангальф'е]]''' (1740—1810) і '''[[Жак-Эцьен Мангальф'е]]''' (1745—1799). Стварылі першы практычна прыдатны [[паветраны шар]], абалонка якога напаўнялася нагрэтым паветрам. Паветраныя шары гэтага тыпу атрымалі назву [[Мангальф'ер|мангальф'ераў]].<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|10|Мангальф'е|65}}</ref> [[Файл:AduC 082 Montgolfier (J.É, 1745-1799).JPG|міні|Жак-Эцьен Мангальф'е|злева]] == Папяровая вытворчасць == [[Файл:AduC 081 Montgolfier (J.M., 1740-1810).JPG|міні|Жазэф-Мішэль Мангальф'е]] Браты нарадзіліся каля горада [[Ананэ]] ў сям'і патомных папернікаў. Іх бацька П'ер Мангальф'е кіраваў папяровай мануфактурай у [[Відалон|Відалоне]], у працы якой пазней удзельнічалі яго сыны. Сямейнае прадпрыемства ўкараняла новыя для тагачаснай Францыі спосабы апрацоўкі папяровай масы і вырабу гладкай веленевай паперы. У 1784 годзе мануфактура Мангальф'е атрымала статус каралеўскай.<ref name="canson">{{cite web|lang=fr|url=https://fr.canson.com/notre-histoire|title=Notre histoire|website=Canson|access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> Досвед працы з лёгкімі тканінамі і паперай спатрэбіўся братам пры стварэнні абалонак першых аэрастатаў. == Вынаходства паветранага шара == [[Файл:First_human_flight_Montgolfier_balloon_-_Nov._21._1783.jpg|справа|міні|Першы свабодны палёт людзей на шары Мангальф'е, 21 лістапада 1783 года]] [[Файл:Expérience_aërostatique_faite_à_Versailles_le_19_septembre_1783.jpg|злева|міні|Запуск шара з жывёламі ў [[Версальскі палац|Версалі]] 19 верасня 1783 года]] У 1782 годзе Жазэф Мангальф'е пачаў доследы з лёгкімі папяровымі і тканкавымі абалонкамі, якія падымаліся пад уздзеяннем нагрэтага паветра. Да выпрабаванняў далучыўся Эцьен. 14 снежня 1782 года зроблены імі папяровы шар падняўся над дваром мануфактуры, пераляцеў праз раку і апусціўся на суседнім схіле.<ref name="canson-balloon">{{cite web|lang=fr|url=https://fr.canson.com/conseils-dexpert/les-montgolfier-la-montgolfiere-et-le-papier|title=Les Montgolfier, la montgolfière et le papier|website=Canson|access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> 4 чэрвеня 1783 года браты правялі ў Ананэ першую публічную дэманстрацыю свайго вынаходства. Вялікі беспілотны шар з палатнянай абалонкай, абклеенай паперай, падняўся ў паветра і праляцеў некалькі кіламетраў.<ref name="bnf">{{cite web|lang=fr|url=https://essentiels.bnf.fr/fr/image/d0600b78-f1a8-4de8-a3aa-120b17394528-aeronat-long-cours-1|title=Aéronat au long cours|website=Les Essentiels de la Bibliothèque nationale de France|access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> 19 верасня 1783 года на двары [[Версальскі палац|Версальскага палаца]], у прысутнасці караля [[Людовік XVI|Людовіка XVI]] і каралеўскага двара, быў запушчаны шар з першымі жывымі пасажырамі — баранам, качкай і пеўнем. Ён падняўся прыкладна на 600 м, за восем хвілін пераадолеў каля 3,5 км і прызямліўся без істотных пашкоджанняў.<ref name="versailles">{{cite web|lang=fr|url=https://www.chateauversailles.fr/decouvrir/histoire/grandes-dates/premier-vol-montgolfiere|title=Le premier vol en montgolfière|website=Château de Versailles|access-date=14 ліпеня 2026}}</ref> 21 лістапада 1783 года ў [[Парыж|Парыжы]] адбыўся першы свабодны палёт людзей на паветраным шары. На пабудаваным братамі аэрастаце падняліся [[Пілатр дэ Разье]] і маркіз [[Франсуа Ларан д'Арланд]]. Палёт працягваўся каля 25 хвілін; за гэты час паветраплавальнікі пераадолелі каля 8 км.<ref name="паветраплаванне">{{Крыніцы/БелЭн|11|Паветраплаванне|Сацута У. М.|469}}</ref><ref name="паветраны шар">{{Крыніцы/БелЭн|11|Паветраны шар|468}}</ref> Паспяховыя доследы братоў Мангальф'е паказалі магчымасць практычнага палёту на апараце, лягчэйшым за паветра, і сталі пачаткам шырокага развіцця паветраплавання. == Гл. таксама == * [[Паветраны шар]] * [[Мангальф'ер]] * [[Паветраплаванне]] * [[Пілатр дэ Разье]] == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10|Мангальф'е|65}} * {{Крыніцы/БелЭн|11|Паветраны шар|468}} * {{Крыніцы/БелЭн|11|Паветраплаванне|Сацута У. М.|469}} * Сіўчыкаў У. «Падымі мяне ў светлы абшар…» // Наша вера. — 2020. — № 2 (92). — С. 55—58. {{Commonscat|Montgolfier brothers|Браты Мангальф'е}} [[Катэгорыя:Вынаходнікі Францыі]] [[Катэгорыя:Піянеры паветраплавання]] [[Катэгорыя:Браты]] row2xabqbtkeqv74iul40032zevrv9u 0 810882 5165858 2026-07-14T11:47:44Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Жазеф-Мішэль Мангальф’е]] у [[Жазэф-Мішэль Мангальф’е]]: Уніфікацыя назваў 5165858 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Жазэф-Мішэль Мангальф’е]] p5dhftgpdtla3adtuwpupz5v2mb3wps 0 810883 5165859 2026-07-14T11:48:05Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Віліс Олаўс''' (латыш. Vilis Olavs, імя пры нараджэнні — ''Вільгельм Плутэ'') — латышскі палітолаг, празаік, публіцыст, рэдактар, гісторык і грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў Мітаўскай гімназіі, дзе напісаў гістар...» 5165859 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Віліс Олаўс''' (латыш. Vilis Olavs, імя пры нараджэнні — ''Вільгельм Плутэ'') — латышскі палітолаг, празаік, публіцыст, рэдактар, гісторык і грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў Мітаўскай гімназіі, дзе напісаў гістарычны твор, які быў удастоены прэміі Рэйнберга, заснаванай латышамі ў Маскве. З 1888 года вучыўся на багаслоўскім факультэце Дэрпцкага ўніверсітэта, які скончыў у 1892 годзе. У 1895—1897 гг. быў выкладчыкам і памочнікам пастара ў Рызе; быў звольнены за ліберальныя погляды. Падчас вучобы стаў членам найстарэйшай латвійскай студэнцкай карпарацыі Lettonia і ў 1900 годзе, калі да яго звярнуліся 25 студэнтаў Рыжскага політэхнічнага інстытута, ім была арганізавана новая студэнцкая карпарацыя ў Рызе Talavija. У 1904 годзе ён таксама арганізаваў у Рызе ўласную прыватную камерцыйную школу для жанчын. Стаў адным з першых чальцоў латышскага нацыянальнага руху «Атмода». Студэнтам В. Олаўс апублікаваў некалькі эсэ, у якіх заклікаў да мірнага супрацьстаяння з прадстаўнікамі нямецкага дваранства Балтыі. У 1890-х гадах быў актыўным членам Латвійскага таварыства Рыгі, у 1896 годзе арганізаваў першую ў Латвіі выставу этнаграфічных экспанатаў. Рэдагаваў некалькі часопісаў, у прыватнасці, «Балтыя» (выходзіла ў Санкт-Пецярбургу). Аўтар кніг «Гісторыя латышоў да канца XII стагоддзя» (Latvju vēsture līdz 12. gadsimta beigām) і «Двор, Прырода, Мір» (Sēta, Daba, Pasaule). За публікацыю артыкула ў газеце «Голас» у 1905 годзе быў прыгавораны да года турэмнага зняволення. Тэрмін адбываў у Цэнтральнай рыжскай турме (1908—1909). Тамсама напісаў «Асноўныя напрамкі этыкі» (у 2-х частках); захварэў на сухоты лёгкіх. У час Першай сусветнай вайны быў сярод арганізатараў і старшынёй камітэта дапамогі латвійскім уцекачам. Памёр 28 сакавіка 1917 года ў санаторыі недалёка ад Выбарга ў Фінляндыі, дзе лячыўся ад абвастрэння туберкулёзу. Пахаваны ў Санкт-Пецярбургу. У 1921 годзе яго астанкі былі перанесены на [[Лясныя могілкі (Рыга)|Рыжскія Лясныя могілкі]], дзе 1927 годзе на яго магіле быў устаноўлены помнік. Два сыны, Аляксандрс Олаўс і Віліс Олаўс-малодшы. {{DEFAULTSORT:Олаўс Віліс}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] rc2du0pghnl27ncf7f0v0v9uyr2ii6l 5165861 5165859 2026-07-14T11:49:00Z Autumndancer 168015 5165861 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Віліс Олаўс''' ({{lang-lv|Vilis Olavs}}, імя пры нараджэнні — ''Вільгельм Плутэ'') — латышскі палітолаг, празаік, публіцыст, рэдактар, гісторык і грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў Мітаўскай гімназіі, дзе напісаў гістарычны твор, які быў удастоены прэміі Рэйнберга, заснаванай латышамі ў Маскве. З 1888 года вучыўся на багаслоўскім факультэце Дэрпцкага ўніверсітэта, які скончыў у 1892 годзе. У 1895—1897 гг. быў выкладчыкам і памочнікам пастара ў Рызе; быў звольнены за ліберальныя погляды. Падчас вучобы стаў членам найстарэйшай латвійскай студэнцкай карпарацыі Lettonia і ў 1900 годзе, калі да яго звярнуліся 25 студэнтаў Рыжскага політэхнічнага інстытута, ім была арганізавана новая студэнцкая карпарацыя ў Рызе Talavija. У 1904 годзе ён таксама арганізаваў у Рызе ўласную прыватную камерцыйную школу для жанчын. Стаў адным з першых чальцоў латышскага нацыянальнага руху «Атмода». Студэнтам В. Олаўс апублікаваў некалькі эсэ, у якіх заклікаў да мірнага супрацьстаяння з прадстаўнікамі нямецкага дваранства Балтыі. У 1890-х гадах быў актыўным членам Латвійскага таварыства Рыгі, у 1896 годзе арганізаваў першую ў Латвіі выставу этнаграфічных экспанатаў. Рэдагаваў некалькі часопісаў, у прыватнасці, «Балтыя» (выходзіла ў Санкт-Пецярбургу). Аўтар кніг «Гісторыя латышоў да канца XII стагоддзя» (Latvju vēsture līdz 12. gadsimta beigām) і «Двор, Прырода, Мір» (Sēta, Daba, Pasaule). За публікацыю артыкула ў газеце «Голас» у 1905 годзе быў прыгавораны да года турэмнага зняволення. Тэрмін адбываў у Цэнтральнай рыжскай турме (1908—1909). Тамсама напісаў «Асноўныя напрамкі этыкі» (у 2-х частках); захварэў на сухоты лёгкіх. У час Першай сусветнай вайны быў сярод арганізатараў і старшынёй камітэта дапамогі латвійскім уцекачам. Памёр 28 сакавіка 1917 года ў санаторыі недалёка ад Выбарга ў Фінляндыі, дзе лячыўся ад абвастрэння туберкулёзу. Пахаваны ў Санкт-Пецярбургу. У 1921 годзе яго астанкі былі перанесены на [[Лясныя могілкі (Рыга)|Рыжскія Лясныя могілкі]], дзе 1927 годзе на яго магіле быў устаноўлены помнік. Два сыны, Аляксандрс Олаўс і Віліс Олаўс-малодшы. {{DEFAULTSORT:Олаўс Віліс}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] qs8k42di7ua6c676iwzg6yl1aoiyz84 5165862 5165861 2026-07-14T11:49:50Z Autumndancer 168015 5165862 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Віліс Олаўс''' ({{lang-lv|Vilis Olavs}}, імя пры нараджэнні — ''Вільгельм Плутэ''; {{ВД-Прэамбула}}) — латышскі палітолаг, празаік, публіцыст, рэдактар, гісторык і грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў Мітаўскай гімназіі, дзе напісаў гістарычны твор, які быў удастоены прэміі Рэйнберга, заснаванай латышамі ў Маскве. З 1888 года вучыўся на багаслоўскім факультэце Дэрпцкага ўніверсітэта, які скончыў у 1892 годзе. У 1895—1897 гг. быў выкладчыкам і памочнікам пастара ў Рызе; быў звольнены за ліберальныя погляды. Падчас вучобы стаў членам найстарэйшай латвійскай студэнцкай карпарацыі Lettonia і ў 1900 годзе, калі да яго звярнуліся 25 студэнтаў Рыжскага політэхнічнага інстытута, ім была арганізавана новая студэнцкая карпарацыя ў Рызе Talavija. У 1904 годзе ён таксама арганізаваў у Рызе ўласную прыватную камерцыйную школу для жанчын. Стаў адным з першых чальцоў латышскага нацыянальнага руху «Атмода». Студэнтам В. Олаўс апублікаваў некалькі эсэ, у якіх заклікаў да мірнага супрацьстаяння з прадстаўнікамі нямецкага дваранства Балтыі. У 1890-х гадах быў актыўным членам Латвійскага таварыства Рыгі, у 1896 годзе арганізаваў першую ў Латвіі выставу этнаграфічных экспанатаў. Рэдагаваў некалькі часопісаў, у прыватнасці, «Балтыя» (выходзіла ў Санкт-Пецярбургу). Аўтар кніг «Гісторыя латышоў да канца XII стагоддзя» (Latvju vēsture līdz 12. gadsimta beigām) і «Двор, Прырода, Мір» (Sēta, Daba, Pasaule). За публікацыю артыкула ў газеце «Голас» у 1905 годзе быў прыгавораны да года турэмнага зняволення. Тэрмін адбываў у Цэнтральнай рыжскай турме (1908—1909). Тамсама напісаў «Асноўныя напрамкі этыкі» (у 2-х частках); захварэў на сухоты лёгкіх. У час Першай сусветнай вайны быў сярод арганізатараў і старшынёй камітэта дапамогі латвійскім уцекачам. Памёр 28 сакавіка 1917 года ў санаторыі недалёка ад Выбарга ў Фінляндыі, дзе лячыўся ад абвастрэння туберкулёзу. Пахаваны ў Санкт-Пецярбургу. У 1921 годзе яго астанкі былі перанесены на [[Лясныя могілкі (Рыга)|Рыжскія Лясныя могілкі]], дзе 1927 годзе на яго магіле быў устаноўлены помнік. Два сыны, Аляксандрс Олаўс і Віліс Олаўс-малодшы. {{DEFAULTSORT:Олаўс Віліс}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] crp1swh3xkmdga02y1zbuwd8d8ww14a 5165863 5165862 2026-07-14T11:50:20Z Autumndancer 168015 5165863 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Віліс Олаўс''' ({{lang-lv|Vilis Olavs}}, імя пры нараджэнні — ''Вільгельм Плутэ''; {{ВД-Прэамбула}}) — латышскі палітолаг, празаік, публіцыст, рэдактар, гісторык і грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Вучыўся ў Мітаўскай гімназіі, дзе напісаў гістарычны твор, які быў удастоены прэміі Рэйнберга, заснаванай латышамі ў Маскве. З 1888 года вучыўся на багаслоўскім факультэце Дэрпцкага ўніверсітэта, які скончыў у 1892 годзе. У 1895—1897 гг. быў выкладчыкам і памочнікам пастара ў Рызе; быў звольнены за ліберальныя погляды. Падчас вучобы стаў членам найстарэйшай латвійскай студэнцкай карпарацыі Lettonia і ў 1900 годзе, калі да яго звярнуліся 25 студэнтаў Рыжскага політэхнічнага інстытута, ім была арганізавана новая студэнцкая карпарацыя ў Рызе Talavija. У 1904 годзе ён таксама арганізаваў у Рызе ўласную прыватную камерцыйную школу для жанчын. Стаў адным з першых чальцоў латышскага нацыянальнага руху «Атмода». Студэнтам В. Олаўс апублікаваў некалькі эсэ, у якіх заклікаў да мірнага супрацьстаяння з прадстаўнікамі нямецкага дваранства Балтыі. У 1890-х гадах быў актыўным членам Латвійскага таварыства Рыгі, у 1896 годзе арганізаваў першую ў Латвіі выставу этнаграфічных экспанатаў. Рэдагаваў некалькі часопісаў, у прыватнасці, «Балтыя» (выходзіла ў Санкт-Пецярбургу). Аўтар кніг «Гісторыя латышоў да канца XII стагоддзя» (Latvju vēsture līdz 12. gadsimta beigām) і «Двор, Прырода, Мір» (Sēta, Daba, Pasaule). За публікацыю артыкула ў газеце «Голас» у 1905 годзе быў прыгавораны да года турэмнага зняволення. Тэрмін адбываў у Цэнтральнай рыжскай турме (1908—1909). Тамсама напісаў «Асноўныя напрамкі этыкі» (у 2-х частках); захварэў на сухоты лёгкіх. У час Першай сусветнай вайны быў сярод арганізатараў і старшынёй камітэта дапамогі латвійскім уцекачам. Памёр 28 сакавіка 1917 года ў санаторыі недалёка ад Выбарга ў Фінляндыі, дзе лячыўся ад абвастрэння туберкулёзу. Пахаваны ў Санкт-Пецярбургу. У 1921 годзе яго астанкі былі перанесены на [[Лясныя могілкі (Рыга)|Рыжскія Лясныя могілкі]], дзе 1927 годзе на яго магіле быў устаноўлены помнік. Два сыны, Аляксандрс Олаўс і Віліс Олаўс-малодшы. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Олаўс Віліс}} [[Катэгорыя:Латышскамоўныя пісьменнікі]] ra02fjjav2mldnuo43rf0zxerv10lv6